fragment pdf - Nowa Fantastyka

Komentarze

Transkrypt

fragment pdf - Nowa Fantastyka
wywiad z emilią clarke – serialową daenerys
04 (367) 2013
miesięcznik miłośników fantastyki
Cena 9 zŁ 99 gr
Martwe Zło
– kultowa seria
powraca
DC Comics
– odnowione
uniwersum
w sprzedaży
Od 2 kwietnia
Crowdfunding
– fani robią
zrzutkę
Nagrody
Czytelników
„NF” 2012
Opowiadania:
Will McIntosh
Klaus N. Frick
Radosław Rak
P RÓS ZYŃSKI
M E D I A
PRÓSZYŃSKI
M E D I A
© 2013 Home Box Office Inc.
Wszystkie prawa zastrzeżone. HBO® oraz powiązane
kanały i usługi są własnością Home Box Office Inc.
9 770867 132305
04
INDEKS 358398
ISSN 0867-132X
(w tym 8% VAT)
TRZECI SEZON
1 KWIETNIA
Fot. M. Kowalczuk
04/2013
zryty baniak
12
04
„Gra o Tron” – powracająca właśnie w trzecim sezonie
– to nie tylko doskonały serial fantasy, ale przede
wszystkim kamyk, który ruszył lawinę
i zapoczątkował wielkie zmiany na małym ekranie.
Coraz większa popularność crowdfundingu jest
świetną wiadomością dla miłośników fantastyki. Dzięki
pomocy fanów mogą powstać wartościowe projekty,
które nie zostały docenione przez inwestorów.
08
14
„Martwe zło” znów zagości na ekranach kin, przybierając
znajome, lecz jeszcze bardziej przerażające oblicze. Zanim
do tego dojdzie, przyjrzyjmy się legendzie, która otacza tę
jedną z najciekawszych serii w historii filmowej grozy.
Mija półtora roku od inicjatywy „New 52”, mającej
zmienić oblicze wydawnictwa DC Comics.
Czy kolejny reset uniwersum jest rzeczywiście tak
odważny i radykalny, jakim go przedstawiają?
PUBLICYSTYKA
2
ZAPOWIEDZI
3
AUTOR DO PRZERÓBKI Jakub Ćwiek
4 SERIALOWA REWOLUCJA Marcin Zwierzchowski
6
KTO JEST KIM W 3. SEZONIE „GRY O TRON” Jerzy Rzymowski
7
MATKA SMOKÓW Wywiad z Emilią Clarke
8
POWRÓT DIABELSKICH NIEBOSZCZYKÓW Przemysław Pieniążek
10
ŻYCIE – ZESTAW DO SAMODZIELNEGO MONTAŻU Wawrzyniec Podrzucki
12
TŁUM FINANSUJE FANTASTYCZNIE Grzegorz Bryszewski
14
BOGOWIE PO ODNOWIE Michał Chudoliński
65
RADY DLA PISZĄCYCH, ODC. 16 Michael J. Sullivan
72
PAKIETY MEMOWE Rafał Kosik
73
WŚCIEKŁY OPTYMISTA Peter Watts
77
NAGRODY CZYTELNIKÓW „NF” 2012
78 DZIEWCZYNA I TĘCZA Łukasz Orbitowski
PROZA POLSKA
17
DZIEWCZYNA Z KARTOFLISKA Radosław Rak
30
NIE WSZYSTKO ZŁOTO, CO SIĘ ŚWIECI Jacek Wróbel
PROZA ZAGRANICZNA
39
PO DRUGIEJ STRONIE Will McIntosh
52
W KLATCE Klaus N. Frick
RECENZJE
65
KSIĄŻKI 74 FILM 75 DVD 76 KOMIKS 77 audiobook
Gdybym miał słabszą głowę, pewnie by mi się w niej
kręciło od głupot wypisywanych i wygadywanych
na temat fantastyki tu i ówdzie. Jednym, jak pewnemu księdzu, którego mowy uwiecznione na filmikach
obiegły nie tak dawno Polskę – jak w starym dowcipie – wszystko się kojarzy. Oczywiście, kojarzy się
źle. A zwłaszcza fantastyka, gra „Diablo” i „Harry
Potter”. Że demoniczne są też według księdza pokemony i maskotka Hello Kitty – zmilczę.
Czytelników o prawicowych poglądach proszę o nie zgrzytanie zębami. A ci bardziej na lewo
niech się jeszcze nie cieszą. Ludzie o nastawieniu
rewolucyjnym, tropiący wszędzie spiski konserwatystów, też potrafią dołożyć do pieca. Najlepszym
przykładem pewien blog, reklamujący się jako
„feministyczny”, choć – moim zdaniem – „schizofreniczny” pasowałoby lepiej. Autorka postów
na tym blogu wzięła się za lustrowanie Tolkiena
i „Hobbita”. Efekt? Oskarżenie Tolkiena o „faszyzm”,
Petera Jacksona o „totalitaryzm” i nazwanie Bilba
Żydem Śródziemia, którego nie chce się mieć u swego boku w trudach walki. Konkretnie niby Thorin
nie chciał, ale – mniejsza z tym. Zgroza, drodzy
Czytelnicy. Masakra. Pytanie, które muszę w tym
miejscu zadać, jest jedno: jak bardzo zryty baniak
trzeba mieć, żeby takie koszałki-opałki wypisywać?
Na szczęście: jest fantastyka. Ta, która uczy szacunku i odwagi. Ta, która opowiada się po stronie
myślenia, przeciwko bezmyślności. Ta, która inteligentnym śmiechem odpowiada na wszelkie roszczenia politykierów i kawiarnianych mędrców. Ta,
której nieobce są spory ideologiczne, która jednak
zamiast po stronie ideologów woli stanąć po stronie
zdrowego rozsądku, humoru i ludzkiej solidarności.
Taką fantastykę warto czytać. Zapraszam do lektury.
Jakub Winiarski
OGŁOSZENIE
Nową
Polub
Fanta
sty
kę
n
Faceb a
oo
ku!
Wyniki konkursu na opowiadanie niebawem.
Prosimy o chwilę cierpliwości. Do końca marca na
www.fantastyka.pl zostanie opublikowana lista tekstów,
które przeszły wstępną selekcję i będą walczyć
o nagrodę główną i wyróżnienia. Werdykt ogłosimy
w „NF” 5/2012.
w następnym numerze :
Paweł Majka
Grewolucja
Jeff VanderMeer
Appoggiatura
FANTASTYKA WYDANIE SPECJALNE 2/2013
od 25 kwietnia
gwiazdy z komputera
na kwiecień polecamy :
Trafiłem ostatnio w Internecie na reklamę czekolady, w której wystąpiła
Audrey Hepburn. Nie byłoby w tym
nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że
nakręcono ją współcześnie, a Audrey
była stuprocentowo cyfrowa. Różnice
między prawdziwą aktorką, a symulakrum były minimalne: oczy, sposób
mrugania, odrobinę nienaturalne ruchy. Kilka lat temu, w „Terminatorze:
Ocaleniu” oglądaliśmy w roli T-800
kulturystę z cyfrowo nałożoną twarzą
Arnolda z jego najlepszych lat – zaledwie próbka możliwości, sekundy
w słabym oświetleniu i kłębach pary. Poza tym Schwarzenegger żyje,
a Hepburn zmarła dwie dekady temu.
Pomyślcie, jaki wpływ może mieć
ta technologia na kino. Do spin-offu
„Gwiezdnych wojen” nie byłby potrzebny nowy aktor grający Hana Solo
– można by wykorzystać wizerunek
młodego Harrisona Forda, a on sam
podkładałby głos. Reżyserzy mogliby
gromadzić obsady marzeń, które nigdy
nie miałyby szans spotkać się w świecie rzeczywistym – wyobraźcie sobie
nowy czarny kryminał z Humphreyem
Bogartem i Angeliną Jolie (próbką czegoś w tym stylu jest komedia „Umarli nie potrzebują pledów” ze Steve’em Martinem).
A jak będzie z prawami do wizerunku aktorów? Temat-rzeka…
Pora na zapowiedzi. W kwietniu ukażą się dwie książki Terry’ego
Pratchetta: zbiór ponad trzydziestu opowiadań pt. „Mgnienie
ekranu” oraz rozgrywająca się w wiktoriańskim Londynie
powieść „Spryciarz z Londynu”. Fanów „Malowanego człowieka” zelektryzuje wiadomość o premierze pierwszej części
trzeciego tomu cyklu, „Wojny w blasku dnia”. Spodziewajcie
się również dalszego ciągu przygód Hadriana i Royce’a,
czyli „Zdradzieckiego planu” Michaela J. Sullivana. Z okazji
premiery trzeciego sezonu serialu „Gra o Tron” wznowiona
zostanie „Nawałnica mieczy” G.R.R. Martina.
Na ekrany kin powróci „Martwe zło” – polecam artykuł
Przemka Pieniążka o całej serii, który znajdziecie dalej w numerze. Drugą premierą jest „Intruz”, opowieść SF na podstawie powieści Stephenie Meyer. Czeka nas również „G.I.
Joe: Odwet” – premiera tego filmu opóźniła się aż o dziewięć
miesięcy z powodu dokonywanych przeróbek, więc nasuwa
się pytanie, jak kiepsko prezentowała się pierwsza wersja i co
czeka widzów po korektach.
Wśród nowości komiksowych m.in. „Batman. Detective
Comics. Oblicza śmierci #1” (zachęcam do lektury artykułu
Michała Chudolińskiego o Nowym DC52), trzeci odcinek serii
„Thorgal – Louve”, „Królestwo chaosu”, a także coś dla fanów fantastyki z lamusa (macie już książkę „Śniąc o potędze”
Agnieszki Haski i Jurka Stachowicza?): album „Dawny komiks
polski #01” otwierający serię pod redakcją Adama Ruska.
Jerzy Rzymowski
T. Pratchett
„Mgnienie ekranu”
Michael J. Sullivan
„Zdradziecki plan”
– zbiór opowiadań
brytyjskiego
mistrza fantastyki
– duet Riyria
kontra nowe
Imperium
film
„Martwe zło”
– remake
kultowego horroru
Sama Raimiego
komiks
„Oblicza śmierci
#1”
– Batman, Joker
i nowy złoczyńca
w mieście:
Dollmaker
Ponad trzydzieści opowiadań mistrza
humorystycznej fantastyki, od debiutu, po
historie z kultowego Świata Dysku. Znajdziecie
tu postacie i światy zarówno znajome, jak
i czekające na odkrycie; a wszystko to przesycone
niemożliwym do podrobienia poczuciem humoru.
w w w. p r o s z y n s k i . p l
patronat medialny
h od
r ni a c
Literacka gratka
nie tylko
dla wielbicieli
swiata Dysku
2 k w ie
tn
ia
Wszystkie
swiaty
w k się
ga
Fot. J. Lubas
książki
temat z okładki
SERIALOWA
REWOLUCJA
Marcin Zwierzchowski
„Gra o Tron” – powracająca
właśnie w trzecim sezonie
– to nie tylko doskonały serial
fantasy, ale przede wszystkim
kamyk, który ruszył lawinę
i zapoczątkował wielkie zmiany
na małym ekranie.
D
oskonale pamiętam, co przyszło mi
do głowy, gdy wraz z innymi zaproszonymi na pokaz przedpremierowy dziennikarzami siedziałem w kinowym fotelu
i oglądałem na dużym ekranie pierwszy
odcinek drugiego sezonu „Gry o Tron”.
Epizod zatytułowany „Północ pamięta” otwiera scena pojedynku Sandora
Clegane’a, zwanego Ogarem, z jakimś
rzuconym mu na pożarcie nieszczęśnikiem.
Od pierwszych ujęć oczy widza cieszą
piękne kostiumy, świetna choreografia walki oraz niesamowicie malownicze
ujęcia położonego nad brzegiem morza
zamku – Królewskiej Przystani. Pamiętam,
że pomyślałem sobie wtedy: Właściwie,
czym to się różni od filmu?
Odpowiedź brzmi: niczym. I wszystkim.
Filmowy budżet
Jeżeli przyjrzeć się serialowi od strony
technicznej, różnic między standardową
4
kinową produkcją fantastyczną a „Grą
o Tron” nie dostrzeżemy. Owszem, w pierwszym sezonie i na początku drugiego
twórcy musieli nieźle kombinować, żeby
pokazać, a zarazem nie pokazać nam
efektownych bitew, na sam koniec czekała
nas jednak uczta, a więc starcie z udziałem
floty Stannisa. Złośliwi śmiali się także, że
jeżeli po pierwszym sezonie serial okaże
się sukcesem, być może główni bohaterowie dorobią się więcej niż jednego
kostiumu – prawdą jest, że gdzie się dało,
tam koszty były cięte. Z drugiej jednak
strony producenci nie żałowali dolarów
choćby na smoki, które – choć jeszcze
małe – prezentują się lepiej, niż w wielu
filmach fantasy (tak, to jest ten moment,
w którym ożywiam bolesne wspomnienia
związane z „Wiedźminem”). Naprawdę
trudno więc nazwać ich sknerami.
Budżet drugiego sezonu wyniósł pięćdziesiąt milionów dolarów. Kręcąc trzecią
serię twórcy mogli wydać – jeśli wierzyć
plotkom – o dziesięć milionów więcej. Czyli
w sumie 60 milionów. Żebyście mieli porównanie, przypomnijmy, że na przykład
„Conan Barbarzyńca” z Jasonem Momoą
(Khalem Drogo w „GoT”) kosztował 70
milionów, a z kolei goszczący niedawno w kinach „Hansel i Gretel: Łowcy
czarownicy” byli o dziesięć milionów
tańsi od produkcji HBO! W porównaniu
z kosztującym 180 milionów „Hobbitem:
Niezwykłą podróżą” i tańszymi o dziesięć
milionów „Królewną Śnieżką i Łowcą”
wciąż nie są to wielkie pieniądze. Ale
jeżeli wziąć pod uwagę fakt, że „300”
miało budżet w wysokości 65 milionów
dolarów, a mój ukochany „Hellboy” 66
mln, czyli niewiele więcej niż „Gra…”
– trudno mówić o różnicy klas.
Na co zaś idzie cała ta kasa? Lokacje,
lokacje, lokacje. Policzmy: za Królewską
Przystań robi chorwacki Dubrownik,
Daenerys zwiedza Maroko i Maltę, Jon
Snow Islandię, a w samej Irlandii są trzy
Powrót
diabelskich
nieboszczyków
Przemysław Pieniążek
„Martwe zło” znów zagości na ekranach kin,
przybierając znajome, lecz jeszcze bardziej
przerażające oblicze. Zanim do tego dojdzie,
przyjrzyjmy się legendzie, która otacza
tę jedną z najciekawszych serii w historii
filmowej grozy.
P
odobno Samuel Marshall Raimi już
w wieku ośmiu lat realizował krótkometrażowe horrory za pomocą Super
8. W 1979 roku założył firmę Renaissance
Pictures, której fundamenty tworzyli także aktor
Bruce Campbell, producent Rob Tapert oraz
publicysta Irvin Shapiro. Mieli oni już na koncie
krwawą opowieść o grupie przyjaciół, którzy
podczas wypadu do domku położonego
w mrocznym zagajniku na własnej skórze
przekonali się o potędze indiańskiej klątwy.
Kosztujące niewiele ponad półtora tysiąca
dolarów trzydziestodwuminutowe „W środku
lasu” (1978) pełniło funkcję portfolio młodego
twórcy, próbującego zainteresować talentem
profesjonalną wytwórnię filmową.
Ograniczony budżet dzieła, realizowanego
w imię zasady „im krwawiej, tym zabawniej”,
niewątpliwie stymulował kreatywność ekipy,
wymagając równocześnie ścisłego przestrzegania harmonogramu zdjęć. Dawało
się to we znaki odtwórcom głównych ról
– Bruce Campbell udawał się na krótką
drzemkę w pełnej charakteryzacji, przez co
nieusuwany od kilku dni makijaż dosłownie
zespolił się z twarzą aktora (na szczęście
tymczasowo). Reżyser nie wiedział, jak
dystrybuować zrealizowany na taśmie 8 mm
obraz, który zresztą do dziś nie doczekał się
oficjalnego wydania (głównie z powodu nieuregulowania praw autorskich dotyczących
wykorzystanej muzyki). Miał za sobą tylko
jeden pokaz, przed nocnym seansem „The
Rocky Horror Picture Show”. Cały dochód
z oficjalnej „premiery” filmu – dwadzieścia
baksów – Raimi przekazał na rzecz amerykańskiego towarzystwa walki z rakiem.
Kameralna produkcja zyskała z czasem
sporą popularność w ramach „niezależnego” obiegu, pozostawiając jednak młodego
twórcę z poczuciem niedosytu.
8
Szatańskie wersety
W 1981 roku, dysponując budżetem w wysokości dziewięćdziesięciu tysięcy dolarów, Raimi
zrealizował „Martwe zło”: ociekający posoką
pełnometrażowy remake „W środku lasu”.
Dramaturgicznym motorem filmu (w Polsce
znanego także jako „Diabelski nieboszczyk”
lub „Umarli straszą”) był tym razem starożytny
manuskrypt „Naturon Demonto”, w kolejnych
częściach przemianowany na Lovecraftiański
„Necronomicon”. Jego bluźniercza moc,
wyzwolona za pośrednictwem nagranej
na taśmie inkantacji, zbiera krwawe żniwo
wśród grupki studentów, na własną zgubę
przybywających do chaty położonej w leśnej
głuszy. Trzymający w napięciu pastisz, będący najbardziej „soczystą” odsłoną przygód
Ashleya „Asha” Jamesa Williamsa (niezawodny Bruce Campbell), oferował także
widzom zabawę w odgadywanie filmowo-literackich cytatów. Obok czytelnych nawiązań do twórczości Samotnika z Providence,
reżyser dał wyraz sympatii wobec dorobku
Wesa Cravena. W piwnicy upiornego domu
dostrzeżemy plakat z filmu „Wzgórza mają
oczy”, natomiast w kolejnym epizodzie Raimi
wykorzystał rękawicę Freddy’ego Kruegera
jako element dekoracji. Craven nie pozostał
dłużny młodszemu koledze, przemycając
do „Koszmaru z ulicy Wiązów” fragment
„Martwego zła”.
Wielu krytyków uznało film za jedno z najbardziej bezkompromisowych (sic!) dzieł
swoich czasów. Graficzna przemoc oraz
groteskowa estetyzacja śmierci jest kluczowym elementem strategii narracyjnej, inspirowanej twórczością komicznego tria The
Three Stooges. Podobnie jak słynny tercet,
Sam Raimi zaczął korzystać z pomocy „Fake
Shemps”, czyli dublerów zastępujących
nawet kilku aktorów (którzy akurat wywędrowali z planu) w ramach jednego ujęcia
bądź sekwencji. Efekty specjalne opierały
się na zmyślnym wykorzystaniu animacji
poklatkowej oraz spreparowanych towarów
spożywczych (demoniczne wydzieliny to nic
innego jak barwiony krem kukurydziany).
Na planie dochodziło do dantejskich scen.
Podwieszany na linie lub dosiadający rozpędzonego roweru operator gwarantował
niecodzienne rozwiązania wizualne, ale także
liczne kontuzje z udziałem obsady, skarżącej
się ponadto na spartańskie warunki oraz
na nieznośną manierę reżysera, ponoć fizycznie dręczącego aktorów w celu uzyskania
dramaturgicznego „realizmu”. Zmontowane
między innymi przez Joela Coena „Martwe
zło” przekonwertowano na format 35 mm,
dzięki czemu film mógł trafić na ekrany kin.
Interwencja Irvina Shapiro zapewniła dziełu
specjalny pokaz na festiwalu w Cannes, zaś
entuzjastyczne recenzje Stephena Kinga
skłoniły New Line Cinema do dystrybucji
tytułu. Spory sukces finansowy filmu sprawił,
że Raimi postanowił iść za ciosem i jeszcze
raz wystawić charyzmatycznego Ashleya
na pastwę demonów.
– ZESTAW
ŻYCIE
DO SAMODZIELNEGO
MONTAŻU
J
ednym z możliwych powodów obojętnego
stosunku pisarzy SF do biologii syntetycznej jest brak ostrych granic pomiędzy nią
a klasyczną biotechnologią. Czym bowiem
one się różnią? Tym, czym majsterkowanie
w garażu od pracy w biurze projektowo-
Wawrzyniec Podrzucki
gląda na żadną rewolucję koncepcyjną,
ale na zwykły postęp w zakresie technik
i metod, które od dziesięcioleci służą temu
samemu, czyli grzebaniu w genach z natury
wziętych. Rzeczywiście, na pierwszy rzut
oka tak to może wyglądać.
Legoland
Oprócz tematów
intensywnie
eksploatowanych
w SF jest również
taki, którego
fantastyka jeszcze
prawie nie tknęła,
chociaż od dobrych
paru lat nęci
niczym dojrzałe
jabłko. Można
jednak być pewnym,
że za biologię
syntetyczną
– bo o niej mowa
– twórcy również
się wezmą.
-konstrukcyjnym. Albo przeróbka „Malucha”
w samochód dostawczy od budowy całkowicie nowego środka transportu o określonych
i z góry zadanych parametrach.
Z wierzchu może się to wydawać zmianą o charakterze li tylko ilościowym, nie
jakościowym, tym bardziej, że owa idea
nie pojawiła się wczoraj. Nawet sam termin „biologia syntetyczna” jest stary, bo
został użyty już w 1912 roku przez francuskiego biologa Stéphane’a Leduca.
W 1974 roku pojęcie to przypomniał genetyk z Uniwersytetu Wisconsin-Madison
– Wacław Szybalski. Nic dziwnego zatem,
że dla pisarzy, którzy wciąż poszukują
oryginalnych źródeł natchnienia, nie jest
szczególnie atrakcyjnym coś, co nie wy-
10
W tradycyjnej bioinżynierii mamy wiele
ograniczeń. Po pierwsze, można pracować tylko na materiale dostępnym – ge-
prostszych organizmów, że ciągle stanowią
one dla nas zagadkę. Niby rozgryźliśmy
kod genetyczny i rozumiemy podstawowe
interakcje pomiędzy różnymi podzespołami
wewnątrzkomórkowej maszynerii, ale gdy
przychodzi co do czego, to albo nagle wyskakuje jakiś nieznany promotor genu, albo
nie możemy się dorachować czynników
transkrypcyjnych, albo trafiamy na szlak
metaboliczny, o którego istnieniu jeszcze
do wczoraj nikt pojęcia nie miał. W rzeczy
samej, biotechnologia wciąż bardziej przypomina sztukę albo grę
losową, niż kontrolowany
proces produkcyjny.
Dla bioinżynierów taka
sytuacja jest na dłuższą
metę nie do zaakceptowania. Dlaczego mają grzebać w tym ewolucyjnym
śmietniku? Dlaczego nie
zacząć jeszcze raz, ale tym
razem porządnie, budując
z elementów dokładnie
zaprojektowanych i precyzyjnie połączonych w funkcjonalną całość podług
zwięzłej, jasnej i przez nich
samych napisanej instrukcji? I w tym tkwi różnica pomiędzy biologią „prawdziwą” a „sztuczną”. W chęci
złożenia życia na nowo, ale
już z własnych klocków.
Od czegoś jednak trzeba
zacząć.
Bakteria
ze sztucznym
nadzieniem
nach, białkach, komórkach występujących
w przyrodzie, będących produktem nawarstwionych zdarzeń ewolucyjnych i reakcji
chemicznych. To trochę tak, jakbyśmy mieli
pod ręką jedynie papier, sklejkę, gumkę-recepturkę, kłębek nici, zwój drutu i tubkę
kleju. Ktoś dostatecznie zdolny i kreatywny
może z tego zrobić nawet samolot, tyle, że
nie turboodrzutowy.
Po drugie, owe zdarzenia ewolucyjne
dokonywały się na przestrzeni niewyobrażalnie długiego czasu, skutkując takim
wewnętrznym skomplikowaniem nawet naj-
Jeśli ktoś nie słyszał albo
zdążył zapomnieć o Craigu Venterze, to
przypomnijmy, że jest to człowiek, który już
raz wprawił świat w osłupienie, sekwencjonując kompletny ludzki genom na dziesięć
lat przed terminem, jaki gros ekspertów
przyjmowała za realistyczny. Dwa lata
temu znów zostaliśmy przezeń zaszokowani informacją o stworzeniu przez jego
zespół pierwszego całkowicie sztucznego
mikroorganizmu. Z określeniem „całkowicie
sztuczny” to jak zwykle lekka dziennikarska
przesada, bo w rzeczywistości sztuczna – tj.
chemicznie zsyntetyzowana (ale z „praw-
Tłum
finansuje
fantastycznie
Grzegorz Bryszewski
Coraz większa popularność
crowdfundingu jest świetną
wiadomością dla miłośników
fantastyki. Dzięki pomocy fanów
mogą powstać niszowe, błyskotliwe
i wartościowe projekty, które nie
zostały docenione przez inwestorów.
Crowdfunding to inaczej finansowanie przez
tłum. Jego zasady są wyjątkowo proste.
Na początku procesu, na stronie serwisu
zajmującego się crowdfundingiem, pojawia
się szczegółowa zapowiedź danego projektu.
Rzecz może dotyczyć np. napisania książki,
stworzenia filmu albo uruchomienia produkcji
nowatorskiego urządzenia. Twórca deklaruje
kwotę, którą chce uzbierać i datę zakończenia zbiórki. Osoby, które przekażą pieniądze,
mogą także liczyć na nagrody wyznaczone
przez autora projektu. Przy założeniu, że tym
sposobem zbierane są pieniądze na film fabularny, nagrodą za przekazanie kilku dolarów
może być plakat albo imienne podziękowanie
od twórców. Ale już internauta, który wpłaci
kilka tysięcy dolarów, zostanie, dajmy na to,
zaproszony na obiad z reżyserem i znajdzie
swoje imię i nazwisko w napisach końcowych.
Jeśli projekt zakończy się sukcesem, po
odliczeniu prowizji serwisu pieniądze trafią
do twórców, którzy mogą zrealizować swoje
pomysły. Nie jest to nieprawdopodobne, bo
niektóre z projektów realizowanych w ten sposób otrzymały np. trzysta procent zakładanych
przez twórców środków. W przypadku fiaska
zbiórki, wpłacone kwoty zostają zwrócone darczyńcom.
Osobnym przypadkiem jest
crowdfunding udziałowy,
w którym internauci wspierający projekt stają się automatycznie jego udziałowcami i mogą partycypować w zyskach.
W Polsce na takich zasadach
powstała platforma Beesfund,
która pozyskała kwotę 50 tysięcy złotych za 5 procent swoich
12
akcji. Inicjatywa była pierwszym tego typu projektem
w Europie Środkowo-Wschodniej.
Aktualnie na całym świecie działa ponad
czterysta pięćdziesiąt platform crowdfundingowych, a w 2011 roku wartość rynku finansowania społecznościowego wyceniono na kwotę
1,5 miliarda dolarów.
Uwierz w fana
Twórcy platform finansowania społecznościowego podkreślają, że gdy inwestorzy lub banki
nie widzą szans na zwrot poniesionych kosztów
w przypadku atrakcyjnych i nietypowych projektów, warto o zdanie zapytać fanów. I przy
okazji poprosić ich o sięgnięcie do portfela.
Idealnym przykładem, że takie działanie ma
sens, jest zbiórka pieniędzy na stworzenie pełnometrażowego animowanego filmu „Goon”,
na podstawie popularnego komiksu Erica Powella
(w Polsce komiks wydano pod nazwą „Zbir”).
Akcja rozgrywa się w małej mieścinie w USA,
w dobie kryzysu gospodarczego początku XX
wieku. Toczy się okrutna wojna między dwoma
gangami. Po jednej stronie barykady stoi gang
Zombie Priesta, który werbuje żołnierzy reanimując umarłych. Jego wrogiem jest
gang mafioza Labrazzo, do którego
należy osiłek Goon oraz jego sadystyczny kompan Frankie. Smakowita
fabuła jest przesycona czarnym humorem i opowiadana w konwencji kryminału z lat 40. ubiegłego wieku. Jak się okazało, Hollywood nie był
zainteresowany takim projektem. Nie pomógł
nawet fakt, że pod scenariuszem filmu, oprócz
twórcy komiksu, podpisał się sam David Fincher.
Próbowaliśmy uświadomić Hollywood ogromny potencjał tkwiący w tym filmie, ale nie jest
on sequelem i nie jest wypełniony tańczącymi
zwierzakami, więc pomysł został przyjęty zaledwie dobrze – napisali twórcy na platformie
Kickstarter, gdzie próbowali zebrać od fanów
400 tysięcy dolarów. Fani zareagowali entuzjastycznie i przekazali twórcom łącznie ok. 440
tys., tworząc budżet w 110 %.
Fanowskie produkcje albo
brak budżetu
Na Kickstarterze sukcesem zakończyło się zbieranie pieniędzy na nowy fanowski film w świecie
„Star Treka”: „Star Trek: Renegades”. Ludzie
doceniający ten pomysł przekazali prawie 250
tysięcy dolarów. Powstanie też cykl filmów
na bazie odkurzonego serialu telewizyjnego
z lat 50. „Space Command”. W tym przypadku
twórcy potrzebowali 75 tysięcy dolarów, a na ich
konto wpłynęło aż 220 tysięcy.
Społeczność umożliwi także dystrybucję najtańszego na świecie filmu SF. Mowa o obrazie
Niecałe sześć godzin (!) zajęło ekipie inXile Entertainment
zgromadzenie na Kickstarterze 900 000 dolarów potrzebnych
do zrealizowania projektu gry „Torment: Tides of Numenera”,
spadkobiercy kultowego RPG-a „Planescape: Torment”. Pierwszy komunikat Briana Fargo z inXile na wieść o tak błyskawicznym sukcesie zaczynał się słowami: Chyba sobie jaja robicie!
komiks
Bogowie
Michał Chudoliński
po odnowie
Michał Chudoliński
Mija półtora roku od inicjatywy
„New 52”, mającej zmienić oblicze
wydawnictwa DC Comics.
Czy kolejny reset uniwersum
Batmana i Supermana jest
rzeczywiście tak odważny
i radykalny, jakim go przedstawiają?
J
uż w tym roku wydawnictwo Egmont
wprowadzi polskich czytelników
w najnowsze przygody Mrocznego
Rycerza oraz Człowieka ze Stali, przedstawione w odświeżonych, bardziej przystępnych dla współczesnego czytelnika
aranżacjach. Do tej pory wiadomo było,
że „Świat Komiksu” przedstawi historie
o podboju miasta Gotham przez Trybunał
Sów Scotta Snydera, „Detective Comics”
Tony’ego Daniela oraz „Action Comics”
Granta Morrisona, gdzie przybysz z planety
Krypton zamiast trykotu nosi jeansy i podkoszulkę ze swoim emblematem. Pojawi
się także „Justice League” Geoffa Johnsa
i Jima Lee – rysownika m.in.„Batman: Hush”
oraz niesławnego „All-Star Batman i Robin,
Cudowny Chłopiec” Franka Millera, ochrzczonego mianem „Cholernego Batmana”.
Warto byłoby spojrzeć na genezę całego
przedsięwzięcia. Jak często bywa w takich
sytuacjach, ta jedna z lepszych decyzji
wydawniczych musiała narodzić się przez
kryzys – zarówno biznesowy, jak i twórczy.
Historyczny balast
Przemysł komiksowy ostatniej dekady ma
problemy z przyciąganiem do siebie nowych
14
czytelników, w tym młodego pokolenia. W przypadku
DC Comics było to widoczne w ilości eventów oraz
wydań specjalnych, będących próbą wprowadzenia
nowego odbiorcy do niezwykle skomplikowanego
świata DC, mającego swoją historię, złożone relacje
między poszczególnymi
bohaterami i niezliczoną liczbę wydarzeń
z przeszłości, do których często się odwołują.
Niestety, efekty takich działań jak „One Year
Later”, wydanie pierwszej serii tygodniowej
„52”, publikowanie nowych genez postaci
w postaci miniserii oraz pojedynczych zeszytów
nie dawały należytych rezultatów – sprzedaż
komiksów stopniowo malała, a fandom topniał.
Przy superbohaterskich seriach pozostawali
jedynie starzy fani, znający historie poszczególnych bohaterów od podszewki, tzw. wierni
konsumenci marki.
Czara goryczy przelała się w okresie
2007-2009. Był to czas trzeciego i ostatniego „Kryzysu”, czyli epickiej historii mającej na nowo zdefiniować uniwersum DC.
Zarówno „Countdown to Final Crisis”,
jak i sam „Final Crisis”, okazały się finansowymi porażkami oraz artystycznymi
rozczarowaniami. Całej inicjatywie nie
pomogły nazwiska Paula Diniego (znakomity scenarzysta, jeden z twórców
„Batman: The Animated Series” i gier
„Arkham City” i „Arkham Asylum”) oraz
Granta Morrisona, sprawujących pieczę
nad projektami. „Countdown…” w rękach
Diniego cierpiał z powodu niejednolitych
rysunków i niespójnej historii, w której było
za dużo wszystkiego – bohaterów i wątków
– przez co można było się pogubić. Szalony
Szkot natomiast chciał przedstawić ambitną
wizję końca świata, pełną metatekstualnej
zabawy. I choć efektownie „zabił” w niej
Batmana (w cudzysłowie, bo tak naprawdę
Morrison… zabrał go w podróż czasoprzestrzenną rozpoczynającą się w paleolicie,
ale to historia na zupełnie inny artykuł),
to czytelnicy byli nieubłagani. Czepiali
się bełkotliwości i przeintelektualizowania opowieści, w której pojawia się wiele
dziwnych, niejasnych sformułowań, których
sens najwidoczniej rozumie jedynie sam
Morrison. Na dodatek próbowano przywrócić do łask koncept nieskończonych
Ziem – milionów rzeczywistości, w których
pojawiają się te same postacie w innych
realiach, z innym statusem społecznym
lub też z innym bagażem doświadczeń.
Głosy wiernych czytelników przypominały
oburzenie odbiorców sprzed ponad 25 lat,
którzy mieli dosyć konceptu multiwersum.
Nie rozumieli bowiem, dlaczego mieli się
przejmować losem trzech różnych Batmanów
lub Wonder Woman, skoro interesowały ich
przygody postaci z głównej Ziemi, dla której
pozostałe stanowiły jedynie odbicie. O ile
wtedy stworzono klasyczną dzisiaj miniserię
„Crisis on Infinite Earths” Marva Wolfmana
i George’a Pereza (która poddała multiwersum
na dekadę w stan zawieszenia, proponując
bardziej jednolitą linię chronologiczną wydarzeń DCU), to „Final Crisis” zmusił do refleksji
włodarzy koncernu Warner Bros., do którego
należy DC, oraz samych redaktorów wydawnictwa. W 2009 roku podziękowano Paulowi
Levitzowi za zarządzanie DC Comics, a samo
wydawnictwo stało się segmentem większej
17
proza polska
Nowa Fantastyka 04/2013
Dziewczyna z kartofliska
Radosław Rak
Niedługo po Wszystkich Świętych Majka wyciurkała się na amen.
To się wydarzyło całkiem nagle. Majka Grapówna krajała
rankiem chleb do żuru, świeży i jeszcze ciepły, bo przez całą
noc siedział w piecu i izba przeszła jego zapachem.
– Cosik mnie mgli w dołku – jęknęła słabo.
– To se aby siednij. – Rutka, jej matka, nawet nie podniosła
wzroku znad obieranych kartofli. W chwilę potem coś łomotnęło
o polepę i stara zerwała się, przewracając zydel.
Majka leżała zwinięta w kłębek, z rękami wciśniętymi w łono.
– Córuś? Córuś! Jezusie kochany! – Rutka skoczyła ku dziewczynie, poklepała jej bladą jak mąka twarz, przyłożyła policzek
do jej ust: Majka oddychała, ale jakoś tak dziwnie, nierówno
i płytko.
– Zyga? – zawołała Rutka od progu w wilgotny i mdły poranek. – Sobek? Chłopy! Prędko, no!
Zyga Grapa, jej mąż, drapiąc się w kroku, pierwszy stanął
na progu. Zajmował całe drzwi, od framugi do framugi, i czuć
go było chlewem.
– Czego się, stara, drzesz?
– Patrz, coś narobił, patrz! – Rutka wskazała grubym paluchem
na leżącą Majkę. Zyga zdębiał, otworzył usta i zaraz zamknął, jak
ryba. – No co tak, głupi, stoisz? Pomóż mi, dziecko trza ratować!
– No ale co ja zrobić miał? No co? Nie może mi tak córka
po wsi z brzuchem chodzować! – sapał Zyga, układając Majkę
na ławie, z nogami lekko w górze. Na zielonej spódnicy z wolna
wykwitały czarne plamy. Rutka dyskretnie zerknęła pod spód
– halki dziewczyny nasiąkły już krwią i zaczynały śmierdzieć
metalicznie, jakby rdzą.
– Teraz to wcale nie będzie chodzować! – Świat przed oczami
Rutki rozmywał się od łez. – Majka, Majeczka, no powiedz co!
Ale Majka nic nie mówiła, poruszała tylko ustami, oczy jej
dziwnie uciekały w tył głowy i cała była mokra, choć zimna.
I to było najgorsze, bo ten chłód ciała Majki miał w sobie coś
z grobu. Gdy na progu izby stanął wreszcie Sobek, najstarszy
syn Rutki i Zygi, jak zawsze skołtuniony i spozierający ptasio
jedynym zdrowym okiem, matka ofuknęła go i wysłała po wodę.
Sama jęła wpychać Majce między uda ręczniki i chusty. A Zyga stał tylko z boku jak zbity pies, miętolił w dłoniach rąbek
koszuli i powtarzał:
– Ja nie chciał, ja ino brzuch jej odjął…
– A zawrzyj ty gębę, chleba lepiej podaj i śmietany przynieś
z komory! – zaskrzeczała Rutka głosem zmienionym od ściskających gardło łez.
Tak spędziła cały dzień: przeżuwała chleb, mieszała go ze śmietaną i wpychała córce między nogi, co jakiś czas zmieniając
namoczone w zimnej wodzie opatrunki. Materiał pił krew powoli, lecz nieustannie i Majka bladła coraz bardziej. Chłopy zaś
wróciły do swych spraw – krwotok nie krwotok, ale chudobę trza
oporządzić i drwa z lasu nawieźć, nim na dobre zawilgotnieje
i grzyb je weźmie.
Dzień toczył się mdły i niewyraźny, choć bardzo nie padało.
Rutkę ostatnio w taką pogodę ogarniało jakieś poczucie oddalenia
od samej siebie, jakby brodziła po kolana w grząskim i lepkim
śnie. Często tak ostatnio miewała, zwłaszcza po obiedzie i dzień
w dzień musiała się choćby przez chwilkę zdrzemnąć.
Nie zauważyła nawet, jak sen zamknął skrzydła nad jej głową. Gdy się ocknęła, dzień rozpraszał się z wolna i szarówka
sunęła od gołego sadu. Majka leżała w brązowych skrzeplinach
z wywróconymi oczami. Nie oddychała.
  
Może i by się wszystko inaczej potoczyło, gdyby nie przywleczono do chałupy Zadry.
Zadrę pierwszy wypatrzył był jednooki Sobek. Kończyły
się wykopki, wrześniowa mgła snuła się od pogórskich dolin
strzępiastymi pasmami, a wieczorna pomroka wypełzała leniwie spod ziemi. Sobek z ojcem rozpalił ognisko i piekł w żarze
ziemniaki. Zebrali się wkoło ognia wszyscy, cała rodzina Grapów: Zyga i Rutka, i Sobek, i Majka, i mały Tosiek. Tak siedzieli
samopiąt, bo sąsiadów Grapy nie miały – Zyga zbudował długą
chyżę z dala od wsi, na szczycie jednej z gór, pod lasem. Nikt tu
się osiedlać nie chciał i szeptali ludzie, że góra ta przeklętą jest
z dawien dawna i że było tu ongi pogańskie kościelisko, które
co świt anieli rozbierali, a nocami diabli na nowo budowali.
Ale Zyga nie wierzył i śmiał się z tych opowieści i tam właśnie
za zrabowane w czterdziestym szóstym roku pieniądze kupił
był piękny kawał lasu i łąkę na stromym stoku.
Tak więc siedzą wszyscy przy ogniu, płomień odbija się
w oczach. Gorzkawa woń dymu i trzaskanie zeschłych badyli mile drażnią nos. Popiół zgrzyta pod zębami, palce
i wargi całe czarne, gorąca sytość rozpływa się po całym
ciele i Rutce robi się sennie. W ramionach i w grzbiecie
czuć cały dzień pracy.
Pora zbierać się do domu, gwiazdy wychynęły na niebo. Zostało tylko jedną kopę ziemniaków na wóz załadować. Grapy nie
spieszą się – koń i po ciemku drogę znajdzie. Jednooki Sobek
klepie się w kolana, podnosi pierwszy i rusza ku kartoflom.
– Tam ktoś siedzi – mówi nagle.
– E, kto by miał siedzieć? Zwidy masz, boś ślepy – burczy Zyga.
– Jak mówię: siedzi, to siedzi – odwarkuje Sobek.
Rutka widzi, jak staremu drga szczęka, jak chętnie by za taką
odzywkę syna przez pysk pięścią zdzielił, ale Sobek jest już
za stary i mógłby oddać. Bierze więc Zyga płonącą szczapę
i przyświeca sobie jak pochodnią. Może to naprawdę jakiś majak, ale przez moment i Rutce wydaje się, że coś siedzi w polu,
jakiś kształt rozmyty i dziwnie groźny, a koń rży niespokojnie.
Ale zaraz przypomina sobie Rutka o krzakach głogu, które
chłopy zapomnieli latem wykarczować i ofukuje się w duchu
za strachliwość.
30
proza polska
Nie wszystko złoto,
co się świeci
Jacek Wróbel
M
istrz Haxerlin przebudził się z drzemki pełen dobrych
myśli. Miarowe skrzypienie kół zawsze działało na niego
kojąco. Przetarł oczy, przeciągnął się, aż strzyknęło w kościach i westchnął z rezygnacją, gdy napotkał wyzywające
spojrzenie woźnicy.
– Znowu zaczynasz? Zdejmij to, wyglądasz naprawdę głupio.
– Nie zdejmę, panie Haskerlin.
Jona Piętka, a raczej Kordak, bo to za niego miał uchodzić
podczas podróży, mocniej ścisnął lejce i na znak sprzeciwu
przybrał groźną minę. Grymas mógłby nawet kogoś przestraszyć, gdyby nie wystawał spod słomkowego kapelusza. Mężczyzna naciągnął go prawie pod same oczy, tworząc pierwszy
w historii łatwopalny szyszak.
– Haxerlin. Zdejmij, bo…
– Nie zdejmę, pedziałem już. Tak mnie ciężej poznają.
Farbowany Kordak miał w zwyczaju ułatwiać sobie życie,
a do takich ułatwień zaliczało się między innymi szybkie
mówienie i okazjonalne skracanie słów mających więcej niż
cztery sylaby.
– O to chodzi, że mają cię rozpoznawać. Na tym się wszystko
opiera, Jona. Zapomniałeś?
– A nie starczy dopiero w Pękisku, panie Haskerklin? Jeszcze mnie od tamtego boli. – Zasłonił twarz rondem kapelusza,
bo właśnie z naprzeciwka nadchodziła grupka podróżnych,
rzucających mu ciekawskie spojrzenia. Mimo zabiegów kamuflujących siniaki na policzkach Jony i tak rzucały się w oczy.
To nie moja wina, tłumaczył sobie Mistrz Haxerlin, że nie
orientuję się biegle w regionalnym folklorze. Poza tym to
tylko mała niedogodność. Jest przecież i pozytywny akcent
– Piętka na własnej skórze może przekonać się o bogactwie
ludzkich wierzeń i obyczajów. Chciał zobaczyć świat, prawda?
Powinien się cieszyć, że darowałem mu nieustanne noszenie
Objęć Goryczy.
Kordak, jak na bohatera przystało, cieszył się dużą renomą
wśród prostaczków, którzy zawsze chętnie słuchają opowieści
o krwi, chwale i podbojach – najlepiej, gdy akcja dzieje się
daleko od ich wiosek, a tło fabularne obejmuje obejście nielubianych kuzynów z północy. I tak niektórzy nosili w sercach
mit Kordaka Potężnego, inni Kordaka Zabójcy, a jeszcze inni
Kordaka, Syna Burzy. Pech chciał, że na terenach Przygranicza, po jakich poruszali się w drodze do Pękowiska, wciąż
żywa była legenda Kordaka Pokornego.
Podobno kiedyś wojownik zatrzymał się w jednej z karczm
Przygranicza, gdzie zamiast chwili wytchnienia znalazł awanturującego się mężczyznę, niejakiego Agnusa. Agnus dzielnie
walczył o pozycję najbardziej znanego miejscowego szumowiny, korzystając z całego wachlarza sprawdzonych sposobów:
bił żonę, bił żonę sąsiada, pożyczał pieniądze i nie oddawał
oraz sypiał nago w przydrożnych rowach. Kordak zastał go,
kiedy nicpoń wykłócał się z karczmarzem o kolejną porcję
piwa. „Uspokój się, dobry człowieku, pragnę odpocząć po
trudach podróży” – napomniał Agnusa. „Ta? A kto ty jesteś,
może wielki Kordak? – zaśmiał się chrapliwie pijaczyna. – Nie
będzie mi żaden przybłęda mówił, co mam robić”. Po czym
z całej siły uderzył bohatera w twarz. Wojownik przyłożył
dłoń do policzka, spojrzał z wyrzutem na mężczyznę i odrzekł
spokojnie: „Tak, stoi przed tobą Kordak i na znak, że to ja nim
jestem, zachowasz głowę”. Na te słowa Agnusa wnet opuściło
upojenie, a gdy dotarło do niego, co zrobił, padł na kolana
i dziękował za okazaną łaskę.
Jedna wersja opowieści mówi, że po spotkaniu z Kordakiem
pijus odmienił swój marny los, stał się przykładnym obywatelem, a pod koniec żywota wstąpił do Braci Litościwych;
druga – że jeszcze tego samego dnia obłąkany kowal przetrącił
mu kolana młotem. Prawda zapewne leży pośrodku, jak lubił
powtarzać Mistrz Haxerlin.
Tyle historii. Na pamiątkę minionych wydarzeń w Przygraniczu utarł się zwyczaj, że gdy w okolicy znowu przejazdem
pojawiał się Kordak, poczciwe dusze witały go symbolicznym
policzkiem, by zadośćuczynić tradycji. Patrząc na posiniaczoną
twarz Jony, nasuwał się wniosek, że miejscowi określenia „symboliczny” używali zamiennie z „prawy sierpowy”. Podobno
rytuał zainicjował sam Kordak, by uzmysłowić ludziom, że
nawet wielcy bohaterowie zdolni są wybaczyć zranioną dumę,
co świadczyć ma o czystości ich serca i dystansie do małostkowych sporów. Zdaniem Mistrza Haxerlina świadczyło to
o niezdrowej fascynacji bólem. Tym bardziej że po serii podobnych incydentów biedny Jona stracił początkowy entuzjazm,
jakim kipiał w Blumbergu, kiedy Haxerlin pomachał mu przed
oczami nabitą sakiewką i przedstawił plan złapania nimfy.
Teraz powoli zamieniał się z wesołego kompana w pełnego
wyrzutów najemnika.
To dlatego Jona uparł się na przeklęty kapelusz. W nim to
niby miał się nie rzucać w oczy, dopóki nie dotrą do Pękowiska.
Tyle że powinien się rzucać, tego od niego wymagał Haxerlin.
Trochę rozumiał obawy mężczyzny. Jeszcze kilka symbolicznych policzków, a legendarny bohater zyska przydomek Bezzębny. Inna sprawa, że w przypadku aparycji Jony na niewiele
zdawała się jakakolwiek charakteryzacja. Na przykład teraz
wyglądał po prostu jak Kordak na wakacjach.
Mistrz Haxerlin dźwignął się z trudem z posłania na tyle wozu i usadowił na koźle, obok powożącego Jony. Rosły mężczyzna
był faktycznie uderzająco podobny do opiewanego w pieśniach
bohatera. Blisko dwa metry wzrostu, silne, szerokie barki,
kruczoczarne włosy opadające aż do ramion. Nawet blizna
na lewym policzku prezentowała się niemal identycznie do tej,
jaką podziwiać można było na płótnie „Wyzwolenie Północy”
w volendurskim Muzeum Pamięci. W przypadku Jony co
39
proza zagraniczna
Nowa Fantastyka 04/2013
Po drugiej stronie
(Other Side)
Will McIntosh
„W formalizmie mechaniki kwantowej nie ma niczego, co wymagałoby, żeby stan świadomości nie
dopuszczał jednoczesnej percepcji kota żywego i martwego.”
Roger Penrose1
1. R. Penrose, Droga do rzeczywistości. Wyczerpujący przewodnik po prawach rządzących wszechświatem, przeł. J. Przystawa, Warszawa 2006, Prószyński i S-ka, s.775.
[Gdy nieco niżej tekst dzieli się na dwie kolumny, należy je czytać jednocześnie – nie jest to błąd w druku – przyp. red.]
N
a eksperyment Nathan ubrał się trochę zbyt elegancko i teraz czuł się jak kretyn. Ridley miał na sobie dżinsy oraz T-shirt
z obrazkiem schodzącej po schodach sprężynki i wyglądał, jakby właśnie wyciągnął te ciuchy z kosza na brudy. Diane
założyła szary dres.
Mówiąc szczerze, nie ubrał się w ten sposób wyłącznie na eksperyment. Zaraz po nim miał spotkać się na kawie z Justine,
aby świętować, jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, lub pogrążyć się w żałobie, gdyby doświadczenie się nie udało. Na myśl
o zobaczeniu Justine poczuł niepokój w żołądku. Nawet po pięciu miesiącach miał wrażenie, że spotkanie jej było cudowną
niespodzianką.
– No dobra, jesteśmy piękni, wszystko wygląda pięknie – odezwał się Ridley, zaczesując długie strąki włosów za ucho i szaleńczo stukając w klawiaturę podłączoną do rozdzielacza.
Nathanowi udało się wydostać z miłosnej zadumy i zająć się pracą, która w tym przypadku polegała na obserwowaniu kolapsu
funkcji falowej w jedną rozdzieloną.
Jeśliby im się to udało, mogliby teleportować określoną ilość materii na określoną odległość, jednocześnie obserwując oba
kolapsy funkcji falowej. Wszyscy posraliby się, a szczególnie Liu i Casson, te zadufane w sobie gnojki ze Stanforda.
– Dobrze. Gotowi? Jesteśmy gotowi. Czy ktoś chce coś powiedzieć, zanim ogary pójdą w las? – spytał Ridley.
Nathan starł pot z dłoni.
– Daj czadu – rzuciła Diane.
– Czy ktoś ma długopis? Chcę to zapisać dla potomności – powiedział Nathan.
Diane udała, że uderza go w potylicę, po czym skupiła uwagę na pomiarze rozdzielonej pary.
Ridley dał czadu, uruchamiając sekwencję.
Po tym, jak Ridley rozpoczął, nic nie powinno się stać – przynajmniej nic zauważalnego na poziomie makro. Nathan poczuł
jednak, jak wibrują mu zęby. Kiedy je zacisnął, poczuł łaskotanie w nosie w miarę, jak wibracje przenosiły się na całą czaszkę.
Miał zawroty głowy. Potworne zawroty. Stwierdził, że musi być chory, mieć wylew krwi do mózgu lub coś podobnego, lecz to
nie było to, gdyż Diane leżała na podłodze, a czoło Ridleya spoczywało na klawiaturze. Podłoga zachwiała się szaleńczo i Nathan
poczuł jak dłońmi dotyka zimnej posadzki. Świat spowiła ciemność, a światło i kolor powróciły dopiero po chwili.

C
oś było z nim kompletnie nie tak, lecz był zbyt zdezorientowany, by dokładnie zrozumieć, co to było. Dysząc, wziął
kilka oddechów i spróbował zorientować się w przestrzeni.
Laboratorium wcale się nie zmieniło. Wciąż było zarzucone
czasopismami, bebechami urządzeń elektrycznych i torbami po
jedzeniu na wynos. Miał jednak wrażenie, że jego spojrzenie na pomieszczenie ma echo. Mocno zacisnął powieki, lecz nic to nie dało.
Zdawało mu się, jakby widział dwa ostre, odrobinę różniące się
obrazy laboratorium, które zostały na siebie nałożone, lub postawione obok siebie. Były dwa, tyle było wiadomo.
Nathanowi kręciło się w głowie, złapał więc granitowego blatu
stołu. Jednak zrobił to i zarazem tak się nie stało. Czuł chłód granitu
pod palcami, lecz w pewnym sen się jego ręce wciąż luźno zwisały.
Jakby były w dwóch miejscach naraz. Wrażenie było okropne. Wydał
z siebie głęboki, wstrząsający jęk.

C
oś było z nim kompletnie nie tak, lecz był zbyt zdezorientowany, by dokładnie zrozumieć, co to było. Dysząc, wziął kilka
oddechów i spróbował zorientować się w przestrzeni.
Laboratorium wcale się nie zmieniło. Wciąż było zarzucone czasopismami, bebechami urządzeń elektrycznych i torbami po jedzeniu
na wynos. Miał jednak wrażenie, że jego spojrzenie na pomieszczenie
ma echo. Mocno zacisnął powieki, lecz nic to nie dało. Zdawało mu się,
jakby widział dwa ostre, odrobinę różniące się obrazy laboratorium,
które zostały na siebie nałożone, lub postawione obok siebie. Były
dwa, tyle było wiadomo.
Nathan poczuł, jak sięga, by chwycić się stołu, choć nie poruszył
wcale rękoma. Kiedy usłyszał narastające, nieprzyjemne brzęczenie,
jakiś elektryczny jęk, zarówno złapał blat, jak i tego nie zrobił. Dźwięk
był okropny; znał go, lecz nie był w stanie powiedzieć skąd. Może
pochodził z dziecięcych koszmarów? Pokój wypełniło żółte światło,
52
proza zagraniczna
W klatce
(Im Käfig)
Klaus N. Frick
K
iedy usłyszałem, że z boku otwiera się luk, podniosłem
na krótko wzrok. Jednorodna szarość z powierzchni
o wymiarach dwa na dwa metry przekształciła się w niewyraźną strukturę z czerni i bieli, aby za chwilę rozbłysnąć
oślepiająco, światłem o wiele bardziej jaskrawszym, niż to,
które w zwykłym czasie wypełniało klatkę. To, co nastąpiło
potem, już znałem: przez otwór w ścianie niewidzialną siłą
wsunięta została do środka i łagodnie osadzona na podłodze
naga kobieta. Po czym luk się zamknął.
Leżała przede mną na szarym gruncie, naga, idealnie opalona. Oddychała miarowo i wyglądało na to, że śpi twardym
snem. Dałbym jej jakieś dwadzieścia pięć lat. Długie blond
włosy otulały jej ramiona, okrągłości jej ciała odpowiadały
dosyć dokładnie mojemu ideałowi piękna, twarz z lekko
zadartym noskiem też przypadła mi do gustu. Byłem jej
dosyć ciekawy, ale wpatrzony w nią nie ruszyłem się z miejsca przy ścianie.
W niecałe dwie minuty później przebudziła się. Łagodnie
otworzyła powieki, a ja ujrzałem w jej oczach promienisty
błękit, za którym chował się lęk. Już wiedziałem, jakiej
reakcji mam oczekiwać z jej strony. Rozejrzała się, spostrzegła otaczającą ją szarość, spostrzegła mnie – i przestraszyła się. W tym momencie zdała sobie sprawę, że
znajduje się w jednym pomieszczeniu z obcym, nagim
mężczyzną.
Poderwała się, patrząc na mnie i cofnęła ku ścianie. Jedną
ręką zasłoniła łono, drugą trzymała na piersiach, skrywając
je przed moim wzrokiem. Nie drżała, nie zachowywała się
histerycznie; to zrobiło na mnie wrażenie. Ale być może
zaaplikowano jej po prostu wystarczającą dawkę środków
uspokajających, a tego się niestety nie dowiem.
– Kim jesteś? – zapytała po angielsku z ewidentnym amerykańskim akcentem. Odetchnąłem z ulgą; znałem angielski,
choć nie perfekcyjnie, ale w tym języku będę mógł o wiele
łatwiej nawiązać z nią rozmowę.
Siedziałem, nie ruszałem się z miejsca, nie zmieniłem też
pozycji. Mogła dostrzec moje genitalia. I zauważyć, że nie
miałem erekcji. Nic dziwnego: przeżyłem już o wiele bardziej
erotyczne chwile, niż siedzenie razem z wystraszoną nagą
kobietą w klatce z szarego betonu.
– Mam na imię Paul – odparłem powolną angielszczyzną.
– Moje nazwisko nie ma tu nic do rzeczy, nie będziemy go
potrzebowali. Pochodzę z Niemiec. – Uśmiechnąłem się
do niej, przyjaźnie i zachęcająco, najlepiej jak tylko potrafiłem. – Jesteś z Ameryki?
Skinęła głową.
– Nazywam się Jennifer. – Jej głos brzmiał czysto i pewnie.
Mimo to wzrokiem błądziła od jednego rogu pomieszczenia
do drugiego. – Kim jesteś i czego ode mnie chcesz?
– Jestem całkiem normalnym człowiekiem – zapewniłem,
ostrożnie dobierając słowa. – I niczego od ciebie nie chcę.
– Prawda musiała być dozowana małymi porcjami, to akurat
wiedziałem. – Wiem tylko, że musimy się trzymać razem.
Inaczej nie można.
Powoli zaczęła osuwać się po ścianie, a potem przykucnąwszy odwróciła się w bok. W ten sposób ukazywała mi
swój profil, nie wystawiając na widok ani jej piersi, ani
sromu. Przygryzła dolną wargę, patrząc przed siebie. Nagle
spojrzała na mnie.
– Ale ty nie jesteś jednym z tych zboczeńców? – zapytała
bez ogródek.
Potrząsnąłem głową.
– Nie. Jestem człowiekiem, którego też tutaj zamknięto.
Sam jestem więźniem.
– Gdzie my w ogóle jesteśmy?
– Nie wiem dokładnie, mogę tylko przypuszczać, co to
za miejsce.
– Co niby? – Jej warga znów zadrżała. – Gdzie do diabła
się znajdujemy? Jeszcze w Miami, czy już poza miastem?
– O wiele dalej. Nie uwierzyłabyś, gdyby ktoś ci powiedział.
– Znowu spróbowałem się uśmiechnąć. – Możesz być pewna,
że nie mam zamiaru wyrządzić ci krzywdy. W przeciwnym
wypadku dawno bym już to zrobił.
Popatrzyła na mnie krytycznym wzrokiem.
– Więc wstanę teraz. – Podniosła się z przysiadu, ale jedną
rękę dalej trzymała na łonie. Drugą zaczęła obmacywać
ścianę, o którą opierała się plecami.
Jej dłoń przesuwała się powoli po szarej powierzchni,
w górę i w dół, w prawo i lewo. Wiedziałem dokładnie,
co teraz czuje. Ściana nie miała żadnych nierówności,
była gładsza od najgładszej szklanej powierzchni. Nie
biło przy tym od niej chłodem, wydawała się być ciepła,
niemal równa temperaturze pokojowej. Jeśli się w nią
zapukało, odgłos przypominał uderzenie w beton, można
było jednak odnieść wrażenie, że dotyka się w czegoś
miękkiego. Jednocześnie nie sposób było jej w jakikolwiek
sposób uszkodzić.
Jennifer szybko się o tym przekonała. Najpierw obmacała ścianę, potem zapukała w nią, a następnie spróbowała paznokciem wydrapać rysę na powierzchni. Nie
udało się.
– Przestań! – doradziłem. – To nie ma sensu. Nic nie
da się zniszczyć ani zmienić na ścianach ani w podłodze.
Od jakiegoś czasu sam dałem sobie z tym spokój.
– Od jakiegoś czasu? – Spojrzała na mnie szeroko otwartymi oczami. – Jak długo już tu jesteś? – Zaczynała pojmować,
że nie stanowię dla niej, przynajmniej w obecnej chwili,
żadnego zagrożenia. Opuściła ramiona. – Jak długo? – powtórzyła pytanie.
Skinąłem głową.
– Nie mam pojęcia. Tutaj jest tak monotonnie, że dawno
straciłem poczucie czasu. Być może parę tygodni, ale do-
konkursy
Prosimy o podawanie adresu i numeru telefonu
Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Xanth 4. Przesmyk Centaura
Wydawnictwo Filia
Angelfall.
Opowieść Penryn o końcu świata
Jaki tytuł nosi ostatni tom cyklu
„Xanth” wydany w Polsce?
Na ile książek jest planowana seria,
której bohaterką jest Penryn?
Królewska para wyrusza z misją dyplomatyczną do
Przyziemia – krainy, w której nie działa magia, a sama
podróż do niej jest niebezpieczna. Na tronie tymczasowo zasiada Dor, a pomagać
mu będzie księżniczka Irene, nastolatka tyleż ładniutka, ileż złośliwa. Czy w tak
pięknych okolicznościach przyrody coś mogłoby pójść nie tak? Zdecydowanie! Dor
musi oczywiście szukać pomocy u Dobrego Czarodzieja Humfreya, a na drodze
stanie mu ona... Błyskotliwa, smukła, wysoka, niedostępna i zimna. Szklana góra.
Wśród czytelników, którzy do końca kwietnia nadeślą poprawną odpowiedź
na nasz adres pocztowy lub internetowy ([email protected]), wyłonimy
10 laureatów, z których każdy otrzyma książkę ufundowaną przez Wydawnictwo Nasza Księgarnia.
Ziemię ogarnęły ciemności. Państwa upadły, szpitale,
szkoły i urzędy stoją puste, nie działają komórki. Za
dnia na ulicach rządzą brutalne gangi, ale kiedy zapada mrok wszyscy wracają
do kryjówek, kryjąc się przed grozą Najeźdźców. Anioły. Niektóre piękne,
inne jakby wyjęte z najgorszych koszmarów, a wszystkie nadludzko potężne.
Przez wieki uważaliśmy je za swoich stróżów, teraz okazały się agresorami
siejącymi śmierć. Dlaczego zstąpiły na ziemię? Z czyjego rozkazu? Jaki mają
plan? Czy ludzie zdołają im się przeciwstawić?
Wśród czytelników, którzy do końca kwietnia nadeślą poprawną odpowiedź na
nasz adres pocztowy lub internetowy ([email protected]), wyłonimy 10
laureatów, z których każdy otrzyma książkę ufundowaną przez Wydawnictwo Filia.
Wydawnictwo Insignis
Crysis: Eskalacja
Wydawnictwo Galeria Książki
Królewski Wygnaniec
Który felietonista „Nowej Fantastyki”
napisał powieść w cyklu „Crysis”?
Jaki inny cykl autorki powieści
„Królewski wygnaniec” został
wydany w Polsce?
CELL, megakorporacja, która rozrosła się do gigantycznych rozmiarów i wymknęła spod kontroli swoich
założycieli, stanowi teraz wielonarodowościowy konglomerat, uzurpujący sobie prawo do władania światem. Kilka fal recesji,
która doprowadziła wiele firm do bankructwa, a ludzi na skraj ubóstwa,
zaowocowało nastaniem ery postkapitalistycznego feudalizmu: CELL
oferuje, by zadłużeni obywatele spłacali swe długi, odrabiając je pracą
na rzecz korporacji.
Wśród czytelników, którzy do końca kwietnia nadeślą poprawną odpowiedź na nasz adres pocztowy lub internetowy ([email protected]
pl), wyłonimy 10 laureatów, z których każdy otrzyma książkę ufundowaną
przez Wydawnictwo Insignis.
Ze wschodu nadciągnęła barbarzyńska horda prowadzona przez wodza Loethara... niczym bezlitosna
plaga rozlała się po wszystkich królestwach, siejąc
zniszczenie pośród tych, którzy niegdyś z niej kpili.
Do zdobycia pozostała już tylko jedna kraina. Najbogatsze i najpotężniejsze
królestwo Koalicji Denova – Penraven. Władcy z rodu Valisarów stają w obliczu pewnej śmierci, tyran Loethar pożąda bowiem tego, czym władają
tylko oni: legendarnego Uroku Valisarów, daru przekonywania, któremu nie
można się oprzeć.
Wśród czytelników, którzy do końca kwietnia nadeślą poprawną odpowiedź
na nasz adres pocztowy lub internetowy ([email protected]), wyłonimy
10 laureatów, z których każdy otrzyma książkę ufundowaną przez Wydawnictwo Galeria Książki.
RozwiĄzania konkursów z numeru 02/2013 „NF”
Wydawnicwo Jaguar
Brainman
Wydawnictwo Prószyński i S-ka
Saga o Rubieżach T. I i II
Autor powieści „Brainman”
wystąpił gościnnie w serialu „Ekipa”.
Ilona Wilk – Pinczów
Monika Tracz-Cebula – Dzierzkowice
Tymoteusz Wronka – Warszawa
Maria Berlińska – Opole
Justyna Ziółkowska – Poznań
Autorka „Sagi” jest narodowości argentyńskiej.
Adam Denys – Grzegorzew
Krzysztof Kisiel – Łódź
Jarosław Marczyk – Łódź
Iwona Rudnicka – Łódź
Konrad Paluch – Kraków
Ireneusz Milczarek – Włocławek
Sławomir Furgo – Radom
Marcin Podsiadły – Oleśnica
Jerzy Moroz – Bielsk Podlaski
Jacek Lis – Pisz
Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Świat Czarownic T. II
„Świat Czarownic” wydano w Polsce
po raz pierwszy w 1990 roku.
Agata Orfin-Pawlicha – Zabrze
Waldek Hinc – Kościerzyna
Bartłomiej Babczyński
– Piotrków Trybunalski
Grzegorz Stasiak – Łódź
Piotr Bednarek – Chmielnik
Zbigniew Krysak – Rozgarty
Iwona Szabłowska – Łódź
Jacek Wrona – Marki
Kinga Jabłońska – Żuromin
Barbara Michalewska – Poznań
W darmowym pdf-ie z fragmentami „NF” na www.fantastyka.pl
„Mało ale smacznie”
– Maciej Parowski
o polskiej
fantastyce
filmowej
„Chmurki
za miedzą” #4
– Paweł
Deptuch
o drobiowej
apokalipsie
„Kapitan Niezwyciężony
kontra odkurzacze”
– wywiad
z Philippem Morą
Inne recenzje
Marcina Orlika
Tego nie znajdziecie nigdzie indziej!
Prószyński Media Sp. z o.o. ul. Rzymowskiego 28, 02–697 Warszawa
PRENUMERATĘ WYKUPISZ,
WPŁACAJĄC ODPOWIEDNIĄ KWOTĘ NA KONTO:
76 1140 1977 0000 2542 6100 1006
Za­sa ­d y pre­n u­m e­ra ­ty :
LUB PRZEZ STRONĘ INTERNETOWĄ
www.ksiegarnia.proszynski.pl
PRENUMERATA
„NF”
„FWS”
„NF”+„FWS”
Roczna
84,00
32,00
108,00



prenumeratę należy zamawiać z co najmniej miesięcznym wyprzedzeniem
od pierwszego zamawianego numeru na okres 12 miesięcy;
reklamacje należy zgłaszać w ciągu dwóch miesięcy;
koszty manipulacyjne związane z dokonaniem wpłaty w banku lub na poczcie
ponosi zamawiający.
MASZ PYTANIA?
 zadzwoń: (22) 27 81 727
 napisz: Prószyński Media Sp. z o.o., ul. Rzymowskiego 28, 02–697 Warszawa
lub [email protected]
Cena rocznej prenumeraty „Nowej Fanastyki” – tylko
84 zł.
Płacisz za 8 numerów, dostajesz 12!
Uprzejmie informujemy, że dokonując wpłaty, wyrażacie Państwo zgodę na umieszczenie swoich danych osobowych w bazie danych Prószyński Media Sp. z o.o. – wydawcy „Nowej Fantastyki”, z siedzibą w Warszawie, ul. Rzymowskiego 28, oraz na korzystanie z nich
i przetwarzanie w celach marketingowych i promocyjnych. Prószyński Media Sp. z o.o. może udostępnić te dane innym podmiotom w celach dotyczących promocji produktów tych podmiotów. Podanie przez Państwa danych jest dobrowolne i przysługuje Państwu prawo
dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Prószyński Media Sp. z o.o. zapewnia ochronę danych zgodnie z Ustawą z dnia 29.08.1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. Nr 101 z 2002 r., poz. 926 z późn. zm.).
Ad­r es re­dak­c ji:
ul. Rzymowskiego 28
02–697 Warszawa
Telefon 22 27 81 792
Faks 22 27 81 775
e­- m­ail:
[email protected]
www.fantastyk a.pl
Wy­da­je Prószyński Media Sp. z o.o.
ul. Rzymowskiego 28,
02‑697 War­sza­wa
Prezes zarządu:
Ma­ciej Makowski
Kolportaż:
Firma 2M Magdalena i Marek Szwed
ul. Poznańska 484, 05-850 Koprki
tel (22) 245-45-52
Redakcja:
Dział Promocji i Reklamy:
Artur Kaczorek, tel. 22 27 81 717
[email protected]
Jakub Winiarski
redaktor naczelny
[email protected]
Druk i oprawa:
ORTIS Sp. z o.o.,
86-050 Solec Kujawski, ul. Brukselska 8
Maciej Parowski
ojciec redaktor
[email protected]
© Co­py­ri­ght by Prószyński Media Sp. z o.o., War­sza­wa 2013
Michał Cetnarowski
Dział Literatury Polskiej
[email protected]
Irina Pozniak
Dział Graficzny, tel. 22 27 81 734
[email protected]
Marcin Zwierzchowski
Dział Literatury Obcej
[email protected]
Stali współpracownicy:
Jerzy Rzymowski
Dział Publicystyki
[email protected]
Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych,
w publikowanych tekstach zastrzega sobie prawo
do dokonywania zmian i skrótów. Za treść reklam
nie odpowiadamy.
Wojciech Chmielarz, Jakub Ćwiek, Paweł
Deptuch, Arkadiusz Grzegorzak, Agnieszka
Haska, Rafał Kosik, Joanna Kułakowska,
Kamil Lesiew, Waldemar Miaśkiewicz, Rafał
Śliwiak, Łukasz Orbitowski, Bartłomiej Paszylk,
Przemysław Pieniążek, Piotr Pieńkosz, Jerzy
Stachowicz, Michael J. Sullivan, Peter Watts.
Nie dyskryminujemy prawicy ani lewicy. Dyskryminujemy
tylko idiotów. Jeżeli czujesz się dyskryminowany, daj znać.
IN­DEKS 358398
PL ISSN 0867–132X
film
WYOBRAŻENIE
O FANTASY
Singer niczym nie zaskakuje, jego film jest niekiedy
kiczowaty, zwłaszcza w warstwie wizualnej.
FILM
Nigdy nie byłem wielkim fanem Bryana Singera,
a jego najnowszy film raczej tego nie zmieni.
Jeżeli porównać jego „X-Menów” do „Pierwszej
klasy”, sprawiają wrażenie kiczowatych. Jeżeli to
samo zrobić z „Jackiem Pogromcą Olbrzymów”
i choćby „Władcą Pierścieni”, czy nawet „Królewną
Śnieżką i Łowcą” – wniosek jest ten sam. Fakt,
ostatni z wymienionych obrazów był kiepski, ale
przynajmniej twórcy nie podchodzili do fantastyki
jak do bajki dla przerośniętych dzieciaków.
U Singera wszystko musi być cool, nawet
parobek Jack (w tej roli drewniany Nicholas
Hoult) nie może ubrać się w nic innego, jak w bluzę z kapturem. Taka jednak
estetyka – rycerze wyglądają jak odziane w plastikowe zbroje lalki Ken, a król
nieodmiennie kojarzy się z lordem Farquaadem ze „Shreka”. Olbrzymi zaś nie
są przerażający, a raczej obleśni – puszczają bąki i zjadają własne gluty.
Poziom humoru przedstawia się raczej niespecjalnie. Do tego otwierająca film
animacja wygląda, jak robiona na starym Atari, a 3D tak „olśniewa”, że momentami
można zapomnieć, że ogląda się film w trójwymiarze (przez blisko dwie godziny
seansu uświadczymy może ze trzy dedykowane tej technice sceny).
Trzeba jednak przyznać, że poza infantylną warstwą wizualną, film nie drażni
i można się nawet na nim bawić. Tyle, że wszystko w nim jest średnie, zaledwie
poprawne: scenariusz bez dziur, ale i oryginalności, aktorstwo znośne, ale nawet Tucci się nie wyróżnia, grafika (poza wspomnianą animacją) bez większych
potknięć, tyle że daleko jej do budzenia zachwytu.
Największym problemem „Jacka…” jest to, że jego historia nie porywa. Może to
przez warstwę wizualną, która nie pozwala nam uwierzyć w ten świat i nieustannie
przypomina, że to wszystko teatrzyk, sztuczne dekoracje i szyte przez jakiegoś
amatora stroje. A może przez to, że jest bardzo przewidywalna i niezbyt wiele
wnosi do znanej wszystkim opowieści. Najpewniej jednak chodzi o to, że Singer
nie czuje fantasy. Nie odróżnia fantastyki od bajki.
Marcin Zwierzchowski
JACK POGROMCA OLBRZYMÓW (Jack the Giant Slayer) Reżyseria: Bran Singer. Scenariusz: Darren Lemke, Christopher McQuarrie, Dan Studney. Zdjęcia: Newton Thomas Sigel. Muzyka: John
Ottman. Wystepują: Nicholas Hoult, Ewan McGregor, Eleanor Tomlinson, Stanley Tucci. USA 2013.
chmurki za miedzą
DROBIOWA
APOKALIPSA
paweł Deptuch
Zdawać by się mogło, że tematyka
kulinarna nijak ma się do wątków
związanych z zabójstwami, kosmitami,
rządowymi spiskami czy dynamiczną
akcją. A jednak.
Tony Chu jest cybopatą. Co oznacza, że po ugryzieniu np. jabłka,
w jego głowie pojawiają się obrazy drzewa, na którym dojrzewało,
jakich pestycydów użyto i kiedy zostało zerwane. Może także wziąć
kęs hamburgera i zobaczyć cały proces jego powstawania. A jako,
że pracuje w policji, swoje niezwykłe umiejętności wykorzystuje
do rozwiązywania spraw kryminalnych. I nie, nie lubi gdy nazywa
się go kanibalem. Tony Chu nie jest jedynym, który posiada zadziwiające zdolności związane z żywnością. Bardzo wąskie grono
„dziwaków” – jak zwykło się ich nazywać – uzupełniają saboscrivnerzy, czyli osoby potrafiące opisywać dania z ogromną precyzją,
tak barwnie, że ludzie czytając bądź słuchając ich, czują jakby
fizycznie je spożywali; cybolokutorzy potrafiący komunikować się
poprzez jedzenie i przekładać poematy czy prozę na język potraw;
veresopherzy, którzy im więcej zjedzą tym mądrzejsi się stają; oraz
inni z równie zdumiewającymi zdolnościami.
Wszystkim przyszło żyć w czasach drobiowej prohibicji, będącej
następstwem pandemii ptasiej grypy, która pochłonęła 23 mln
amerykańskich obywateli oraz 116 mln w pozostałych częściach
świata. Handel nielegalnym mięsem, czarny rynek jaj i rozkwit
podziemnych restauracji to sprawy, którym czoło stawia Tony oraz
jego wspomagany bionicznymi wszczepami partner, John Colby.
Obaj ekspresowo zostają wcieleni w szeregi Agencji ds. Żywności
i Leków (FDA), będącej obecnie najpotężniejszą rządową komórką.
Równie szybko okazuje się, że powyższe sprawy to tylko mało
istotny czubek góry lodowej, gdyż na światło dzienne wypływają coraz bardziej zadziwiające fakty i zdarzenia. W ich centrum
znajduje się malutka, polinezyjska wyspa Yamapalu, gdzie wysiały
się kosmiczne ziarna owocu, po
ugotowaniu smakującego identycznie jak kurczak. Kurjagoda, szybko
staje się obiektem zainteresowań
nie tylko FDA, ale też biznesmena
próbującego wprowadzić na rynek
zmodyfikowane genetycznie żaby,
w wyglądzie jak i w smaku przypominające drób, o nazwie Chogs
(od chicken frogs). To wszystko to
zaledwie promil pomysłów, jakimi obdarza nas scenarzysta John Layman.
Pierwszy numer serii „Chew” zadebiutował w 2009 r. i z miejsca stał
się bestsellerem Image Comics
(goszczącym m.in. na listach New
York Timesa). Utrzymująca się wysoka sprzedaż i liczne nagrody
(Eisner, Harvey, Eagle) potwierdziły tylko, że Layman do spółki
z rysownikiem Robem Guillorym są wyśmienitymi kucharzami,
potrafiącymi przyrządzić potrawę na długo zapadającą w pamięć. Zasługa tutaj licznych składników, wydawać by się mogło
zupełnie do siebie nie pasujących: wypaczony czarny humor,
uroczy sarkazm, niecodzienne moce, rządowe spiski, kosmiczne
oddziaływania, kryminalne zagadki, wyśmiewanie społecznych
obyczajów, gore, kanibalizm, szczypta love story. Danie główne
zdaje się być kuchennym koszmarem, ale w rzeczywistości to
oryginalny, smakowity, choć szalony posiłek. Na przystawkę scenarzysta podaje Poyo – krwiożerczego i zabójczego koguta (który
uzyskał już status kultowego), oraz kuriozalne organizacje – Kościół
Wyznawców Jajca, czy antyprohibicyjnych radykałów z E.G.G.
A jako deser mamy tu niewyobrażalne zagrożenie o kosmicznej
skali oraz tajemniczego i wpływowego wampira, z ukrycia wdrażającego swój równie zagadkowy plan. Całość, choć upichcona
z przeróżnych gatunków, smakuje wręcz kapitalnie.
„Chew” prócz powyższych pomysłowych chwytów posługuje się
niecodzienną narracją, często wykorzystując prologi, epilogi oraz
retrospekcje, które w skali całej serii doskonale łączą się w całość.
Uzupełnieniem są fantastycznie skrojone, mięsiste, żywe postacie
oraz iskrzące relacje między nimi, dodające opowieści niebywałego kolorytu.
Mówiąc o „Chew” nie można pominąć Roba Guillory’a, który jest
równoprawną gwiazdą serii. Jego kreskówkowy, pełen szaleńczego dynamizmu i energii styl wymyka się wszelkim porównaniom.
Bogaty w detale drugi plan dostarcza dodatkowych fal śmiechu,
a kadry z powykręcaną twarzą Tony’ego konsumującego ludzką
padlinę, niejednemu zapadną w pamięć. Kreska Guillory’a pasuje
do opowieści jak białe wino do koziego sera, czyli idealnie.
Uwielbiam ten komiks. Jest niezwykle zabawny, oryginalny,
świetnie narysowany i pozostawia po sobie słodki posmak genialności. Tak pięknie podanego, świetnie przyrządzonego i doprawionego posiłku nie powstydziłby się nawet Gordon Ramsey.
Szkoda jedynie, że Circle of Confusion porzuciło plany adaptacji
opowieści na serial telewizyjny, który mógłby okazać się hitem
porównywalnym do „The Walking Dead”. Całe szczęście znajduje
się ona dopiero na półmetku (zaplanowana jest na 60 zeszytów),
więc przynajmniej jeszcze przez kilka lat, będzie można delektować się jej wybornością.
CHEW vol.1‒6. Scenariusz: John Layman, rysunki: Rob Guillory. Image Comics 2009‒2013.
Cena: 6x12,99$
MARCIN ORLIK „INNE RECENZJE
„
Dan Simmons
PIELGRZYMUJĄC W SZKATUŁCE,
CZYLI „HYPERION” DANA SIMMONSA
Zabijanie czasu (z wzajemnością)
„Hyperion” opowiada o losach siedmiu pątników
pielgrzymujących do Grobowców Czasu. Każdy
z nich ma swój cel; pielgrzymi idą poprosić
mitycznego Chyżwara, istotę zamieszkującą
Grobowce, o spełnienie swoich życzeń. Nie
wiedzą, czy Władca Bólu zechce to zrobić; ci,
których życzeniom nie stanie się zadość, zostaną nanizani przez Chyżwara na Drzewo Bólu,
aby tkwić na nim całą wieczność. Wiedząc, że
mają przed sobą jeszcze długą drogę, pątnicy
postanawiają podzielić się swoimi historiami, aby
dowiedzieć się, co zmusiło ich do samobójczej
pielgrzymki na planetę Hyperion.
Mozaika opowieści
Kompozycja szkatułkowa, którą autor postanowił
wykorzystać, pozwala czytelnikowi zapoznać
się z losami ludzkości poprzez kolejne „okna
na świat” - opowieści pielgrzymów. Czytelnik pozna sześć historii,
które wspólnie składają się na jedną całość, skutecznie budując
napięcie, tworząc jeden obraz zagrożenia, z którym muszą się
zmierzyć wszyscy pielgrzymi. Tło tych opowieści, niczym kamienie mozaiki, skutecznie tworzy jeden świat, a w zasadzie kilkaset
światów połączonych transmiterami materii w jeden – Hegemonię
Człowieka.
Przebijający język
Warto wspomnieć o tym, że autor postarał się,
by każdy z pielgrzymów posiadał wiarygodny
charakter, a co za tym idzie, ich historie różnią
się od siebie doborem słów, tempem i sposobem
opowiadania. I choć czasem czytelnik może się
odbić od rozbudowanych, poetyckich opisów
poety czy zniechęcić się liczbą detali podawanych przez żołnierza, dzięki temu zabiegowi
stworzone zostały prawdziwie pełnokrwiste
postacie. Całkiem skutecznie zostały też oddane
animozje między pielgrzymującymi do Władcy
Bólu; w końcu nie jest to zgrana grupa, lecz
zbieranina przypadkowych osób, które poznają
się w drodze na planetę Hyperion dopiero na
drzewostatku Heta Masteena – tajemniczego
templariusza podróżującego z wielką szkatułą,
który jako jedyny nie ma okazji opowiedzieć
swojej historii.
To czytać, nie czytać?
„Hyperion” to zaledwie wstęp do tetralogii, która została napisana
z prawdziwym rozmachem. Biorąc książkę do ręki, miejcie świadomość, że fabuła wciągnie was jak ruchome piaski. Polecam;
naprawdę warto udać się na pielgrzymkę na Hyperiona.
Tylko uważajcie na Chyżwara…
adrzej Ziemiański
ZIEMCY I ZIEMIANIE U ZIEMIAŃSKIEGO,
CZYLI „POMNIK CESARZOWEJ ACHAI”, TOM 2
Czarownicy z karabinami
I w końcu się stało: flota polska ląduje u wybrzeży cesarstwa
Arkach i ratuje resztki korpusu dziesiątkowanego przez potwory z Wielkiego Lasu. Do świata wypełnionego magią trafia
przywieziona przez Polaków nowoczesna technologia zza
Gór Bogów; do ręki młodej czarownicy z kolei trafia karabin,
a wraz z nim poczucie mocy. Ale nie jest to jedyna rzecz,
którą Polacy ze sobą przynoszą; wszystko wskazuje na to, że
razem z nimi przybyli Ziemcy, choć ciągle nie wiadomo, kto
jest Ziemcem, a kto nie. Zagadką pozostaje również, skąd oni
pochodzą i czego chcą.
Ku pokrzepieniu narodowej dumy
W książce Ziemiańskiego pojawia się też inny aspekt. Aspekt
łechtanej dumy. Narodowej. Bo oto, proszę państwa, Polacy
dominują na wszystkich frontach, od politycznego po technologiczny. Czytając książkę, znajdujemy się w świecie, w którym
każdy musi się liczyć z wolą i opinią Polaków. Nie ukrywam,
że bardzo miło się czyta jak wygrywamy lub pomagamy wygrać innym.
Żywią i bronią
Przyczyny i powody wygranych naszych, jak i sojuszników
są szczegółowo opisane; Ziemiański często rozwodzi się nad
technologicznymi aspektami, które dają nam przewagę w walce.
Porównuje nasze karabiny do tych na wyposażeniu żołnierzy
Arkach i opisuje, jak wykorzystujemy nasze mocne strony. Co
wcale nie znaczy, że jesteśmy w stanie wojny z Cesarstwem, co
to, to nie; okazujemy się być Amerykanami Europy, niosącymi
pokój i postęp w zamian za interesujące nas rzeczy.
publicystyka
Nieprzewidywalne aspekty przewidywalności
Siłą „Pomnika…” jest to, że doskonale wiemy, co się stanie, lecz nie mamy pojęcia, jak
i kiedy to się stanie. Stwarza to pewnego
rodzaju napięcie, dzięki któremu czytelnik
pozostaje przykuty do książki na długie godziny. Co więcej, znamy rozwiązania problemów technologicznych, nad którymi łamią
sobie głowę bohaterowie, ale nie wiemy, czy
i jak je rozwiążą. Dlatego czyta się łatwo,
prosto i przyjemnie, czerpiąc satysfakcję
z własnej wiedzy i oczekując na przewidywalne wydarzenia; nie znaczy to, że kilka
razy nie zostałem solidnie zaskoczony.
To czytać, nie czytać?
Mottem tej książki mogłoby być „poczuj się
lepiej, czytelniku”. I choć w pierwszym tomie brakowało mi bohaterów z poprzedniej
trylogii, w tym nowi protagoniści okazali się
ich godnymi następcami, jeśli nie odpowiednikami. Z przyjemnością odnalazłem te same
motywy, które tak mi się podobały przy lekturze „Achai” i z niecierpliwością będę czekał
na kolejny tom. Ta książka to solidna porcja
literatury rozrywkowej, niewiele wymagającej od czytelnika, za to doskonale bawiącej.
Czytać? Czytać.
Janusz Szablicki
STARONOWOPOLSKA FANTASTYKA NAUKOWA,
CZYLI „TRZECIE STADIUM EWOLUCJI”
JANUSZA SZABLICKIEGO
Bez przywiązania
Książkę zakupiłem w antykwariacie za zawrotną sumę trzech złotych
dziewięćdziesięciu groszy. Nie porwała mnie fabuła opowiadań.
Nie przywiązałem się do żadnego z bohaterów stworzonych przez
autora. Okładka, jak na wydanie peerelowskie, całkiem, całkiem,
ale bez ciepłych emocji. Więc po co ja piszę o takiej książce?
Fantastyka naukowa po staronowopolsku
Odpowiedź jest prosta: moją uwagę przykuł język,
jakim posługuje się autor. Otóż trzymałem w ręce
jedyny znany mi przykład fantastyki naukowej napisany językiem wyjętym z lat 20. poprzedniego
wieku. Książka, w której magnetorygle występują
obok rozchełstanej kurty piżamy, zasługuje na
uwagę właśnie z tej racji. Mało tego – język używany przez autora jest językiem wysokim, pisarz
nie bał się ani terminów technicznych, jak czasze
kondensatorów elektrycznych, ani słownictwa
z tzw. „wyższej półki”, jak np. frenetyczne. Cóż
mogę więcej powiedzieć?
Neologizmy, neologizmy, starologizmy
Lata siedemdziesiąte to czas, gdy język angielski
nie miał jeszcze tak silnego wpływu na polszczyznę
jak w dniu dzisiejszym. Brak terminów, luka, którą
obecnie wypełniły w języku polskim zapożyczenia,
wymuszała użycie neologizmów. Oczywiście, w
latach siedemdziesiątych mieliśmy już przecież telefony, ale co
powiecie na audyfon? Mieliśmy też helikoptery, a jak podoba się
wam autopter? A może coś w rodzaju unowocześnionego motoroweru, zwanego biopedem? Co myślicie o zastąpieniu słowa
dyktafon mnemotronem? Ale widać już wpływ języka angielskiego,
chociażby w słowie „holoman””. Książka zmusiła mnie do zastanowienia się, jak nazywalibyśmy rzeczy codziennego użytku, takie
jak chociażby mikser, gdybyśmy spróbowali słowotwórstwa. Może
poszlibyśmy za przykładem Chorwatów, którzy za odpowiednik
naszego „samolotu” mają „zrakoplov” (zrak – powietrze, ploviti –
żeglować, pływać) i wyszedł im „powietrzopław”?
Słowa, słowa, słowa
Autor uznaje słowa dziś uznawane za anachronizmy za jak najbardziej normalne i aktualne. Fakt, książka była wydana w 1979
roku, ale naprawdę nie wydaje mi się, by język literacki mógł się
tak zmienić w tak krótkim czasie. Notoryczne
(choć urocze) używanie słowa „żywo” zamiast
„bardzo”, „zydla” w miejscu dzisiejszego „taboretu”, wyrażenia jak „znakomita większość” czy
„takie indywiduum” dopełniają obrazu języka
użytego w książce. Zagadka na koniec, sam
muszę sprawdzić znaczenie tego słowa. Czym
jest „stadło”? Kontekst: W stadle Melindy i Jana
od dawna nie działo się najlepiej.
Wielki miks (mieszanka)
Co więc powstanie, gdy wymieszamy te wszystkie aspekty języka, neologizmy, anachronizmy,
dosypiemy literacki styl i doprawimy naukowymi
terminami? Mniej więcej coś takiego:
Obydwa biopedy sczepione ze sobą jakby w śmiertelnych zapasach chyżo przesuwały się w poprzek
magistrali, po coraz to odleglejszych pasmach,
zagarniając za sobą coraz to nowe pojazdy. (…) Poprawiłem (…)
opaskę nawigacyjną (…). Nadal jednak byłem lekko oszołomiony,
jazda ma była nad wyraz niepewna (…).
To czytać, nie czytać?
Polecam - koneserom niestandardowego stylu w książkach.
Polecam ciekawym. Polecam lingwistom. Dziękuję, dobranoc.
Tfu. Podzięki składam, nocy dobrej życzę.
publicystyka
KAPITAN
NIEZWYCIĘŻONY
KONTRA
E
Z
C
A
Z
R
U
ODK
Wywiad z reżyserem Philippem Morą
Michał Hernes: Przygotujesz film „Dali 3D” o romansie słynnego surrealisty z Mona Lizą, która wychodzi z obrazu. Zapowiada się ciekawie,
chociaż pokazanie Daliego to spore wyzwanie po tym, co zaprezentował
Adrien Brody w „O północy w Paryżu” Woody’ego Allena.
Philippe Mora: To prawda, wypadł świetnie, ale nie przejmujemy się
tym i zamierzamy wszystkich zaskoczyć. Moim zdaniem 3D idealnie
nadaje się do opowiedzenia o surrealizmie. To miła odmiana, bo wiele
produkcji powstaje w tej technologii bez żadnego powodu. Tymczasem,
gdy przypatrzymy się pracom Salvadora Dali, to możemy dostrzec, że to
gotowy materiał na 3D. Kiedy zacząłem czytać na jego temat, odkryłem,
że Dali był zafascynowany tą technologią już w latach pięćdziesiątych.
Namalował też całą serię obrazów, do których oglądania potrzebne są
okulary. Z Dalim jest jak z Hamletem – wciela się w niego wielu wybitnych
aktorów, na różne sposoby interpretując tę postać. Z mojej strony opowiem o miłości Salvadora do Mona Lizy, która opuszcza dla niego obraz.
MH: Trochę jak w „Purpurowej róży z Kairu”, znów Allen.
PM: On to wziął z Bustera Keatona, Keaton był pierwszy.
MH: Skoro już cofamy się do przeszłości 3D, nie można nie wspomnieć
o nazistowskich Niemczech.
PM: Tak, to niesamowite. Odkryłem w Berlinie, że w 1935 roku naziści
kręcili w ten sposób filmy, używając tych samych metod, z których korzysta współcześnie Hollywood. Cała koncepcja narodziła się jednak
znacznie wcześniej, w 1835 roku za sprawą brytyjskiego naukowca
Charlesa Wheatstone’a, który eksperymentował z „cross eye”, czyli
oglądaniem różnych rzeczy bez okularów. Prosząc żonę, by także
brała w tym udział i obserwowała stworzone przez niego obrazy, przyprawiał ją o ogromny ból głowy. Historia 3D jest fascynująca i pracuję
nad projektem, który będzie jej poświęcony. To niesamowite, bo ta
technologia wyprzedziła 2D. Kiedy jednak przegląda się czasopisma
naukowe z tamtych czasów, to rozumie się, dlaczego 3D narodziło
się tak wcześnie. Chodziło o zduplikowanie naszych oczu. Pierwszą
ideą związana z fotografią były podwójne oczy. 3D odgrywało ważną
rolę w czasie Zimnej Wojny. Szpiedzy używali tej technologii, by robić
zdjęcia, chociażby samolotów.
Pamiętajmy też, że zrobienie filmu w 3D wcale nie jest drogie. To Hollywood
czyni takie rzeczy drogimi i marnotrawi na nie pieniądze. Zastanówmy
się, ile kosztuje przebranie gościa za nietoperza? Większości kasy
wydanej na film nie widać na kinowym ekranie. W 3D jedyna różnica
sprowadza się do tego, że przeważnie potrzebujemy dwóch kamer
zamiast jednej. Osobiście nudzą mnie filmy o superbohaterach. W 3D
zacząłem kręcić „Wspólnotę”, ale potem uświadomiłem sobie, że to
nie ma sensu. Może kiedyś wypuszczę na rynek jej wersję reżyserską,
bo mam sporo niewykorzystanych materiałów.
MH: Mimo znudzenia filmami superbohaterskimi zrobiłeś przezabawny „Powrót Kapitana
Niezwyciężonego”.
PM: Dokładnie, to satyra na takich bohaterów. Dopóki nie zrealizowałem tego filmu,
w popkulturze nie istnieli superbohaterowie,
którzy mieli problemy, chociażby psychiczne.
Tymczasem mojego bohatera uczyniłem alkoholikiem. Od tamtego czasu każdy heros
ma jakiś problem. Jestem dumny, bo rozpocząłem trend, który wciąż trwa. Od dziecka
kocham te postacie, ale trzeba było coś w nich
zmienić. Uznałem, że alkoholizm okaże się
świetnym komicznym samograjem. Sądzę,
że początek „Hancocka” to hołd dla Kapitana
Niezwyciężonego.
atakowany przez odkurzacze. Wyjaśniłem, że
to przecież fantazja i parodia. Coburn nie był
w stanie tego zrozumieć i choć chciał ze mną
pracować, to musiał zrezygnować. Kiedy już
kręciliśmy tę scenę i zaatakowały Arkina…
MH: …jak węże Indiana Jonesa.
PM: Dokładnie! W tym momencie Arkin zapytał
mnie, czy może mi zająć chwilkę. Powtórzył
MH: Opowiedz coś więcej o tym szalonym
musicalu.
PM: Pierwotny pomysł wymyślił Steve de
Souza, który potem napisał scenariusz między
innymi do „Szklanej pułapki”. W jego koncepcji
spodobał mi się właśnie wątek alkoholowy, ale
uznałem, że jeśli mamy dokonać dekonstrukcji
mitu superbohaterskiego, to najlepiej zrobić
to w konwencji musicalowej. Taki warunek
postanowiłem producentom. Uznali mnie
za wariata, ale zgodzili się. Skontaktowałem
się więc z autorem „The Rocky Horror Pictures
Show”, Richardem O’Brienem. Spod jego ręki
wyszła fantastyczna piosenka „Name Your
Poison”, która w całości składa się z różnych
drinków.
MH: Zrealizował pan też dramat SF „Wspólnota”
z Christopherem Walkenem w roli głównej.
MH: Fantastycznie wykonał ją w twoim filmie Christopher Lee – zasługuje na owacje
na stojąco.
PM: Później pracowałem z nim jeszcze przy
„Skowyt 2: Twoja siostra jest wilkołakiem”.
Gdy zaproponowałem mu rolę w „Powrocie
Kapitana Niezwyciężonego”, nie byłem pewien, czy umie śpiewać. Zapytałem go o to.
Odpowiedział: Drogi chłopcze, jestem jednym
z najwspanialszych śpiewaków na świecie.
Odparłem: Wybacz, nie wiedziałem. Wypadł
świetnie, ale nie ma w tym nic dziwnego.
Christopher może śpiewać Wagnera i różne
partie operowe. Najgorsza rzecz, jaka może
spotkać człowieka, to utknąć w samolocie
pierwszej klasy z Los Angeles do Londynu
z Christopherem i poprosić go, by coś ci zaśpiewał. Wtedy nie przestanie aż do lądowania.
Co nie zmienia faktu, że to wspaniały człowiek.
MH: W „Powrocie Kapitana Niezwyciężonego”
kpiliście między innymi z „Gwiezdnych wojen”
czy „Indiany Jonesa”.
PM: Tego typu żarty przewijają się przez cały
film. Kapitalnie wypadł Alan Arkin, chociaż nie
ukrywam, że pierwotnie rozmawiałem o tytułowej roli z Jamesem Coburnem. Wysłałem
Jamesowi scenariusz i po jego przeczytaniu
podszedł do mnie i powiedział: Słuchaj, nie
za bardzo rozumiem, czemu mój bohater jest
a wykorzystanie tego utworu wymagało
jego osobistej zgody. W końcu zdobyłem
numer telefonu mistrza i usłyszałem, że
w biurze przebywa we wtorki między godziną dziesiątą a pierwszą. Dowiedziałem
się, że jego sekretarka jest równie wiekowa
i że muszę mówić do nich powoli. Byłem
podenerwowany, bo to w końcu ikona. Irving
zapytał się mnie, o czym opowiada mój film.
Pomyślałem sobie, że mam przechlapane,
bo jak mu o tym powiem, to nigdy się nie
zgodzi. Postanowiłem jednak na stuprocentową szczerość. Panie Berlin, to opowieść
o superbohaterze-alkoholiku, który trzeźwieje, gdy słyszy „Boże, błogosław Amerykę”
i daje mu to siłę do walki z faszyzmem. Po
drugiej stronie słuchawki zapadła długa
cisza. W końcu odpowiedział: Panie Mora,
niech pan przekaże dziesięć tysięcy dolarów amerykańskim skautom. Zrobiłem to
i otrzymałem prawa. Teraz za każdym razem
gdy widzę amerykańskich skautów, myślę
sobie: Finansuję tych gówniarzy.
pytanie zadane przez Coburna, ale odparłem, że już jest za późno na zmiany. W ogóle
początkowo Arkina dopadły wątpliwości,
gdy usłyszał, że ma zagrać herosa. Z moimi
mięśniami piwnymi? – pytał. Wytłumaczyłem
mu, że do mojej koncepcji nadaje się idealnie.
MH: W filmie pojawia się też piosenka „Boże,
pobłogosław Amerykę”.
PM: Nie było łatwo zdobyć do niej prawa.
Wydawało mi się, że to rodzaj narodowego
hymnu, tymczasem okazało się, że napisał ją wybitny kompozytor Irving Berlin.
W tamtym czasie wciąż żył i miał 103 lata,
PM: To był pierwszy tak duży film o porwaniach
przez kosmitów. Powstał on na podstawie
autobiograficznej książki Whitleya Striebera,
który szczerze wierzył, że to mu się naprawdę
wydarzyło. Nie wiem, co mam o tym myśleć,
ale punkt widzenia tego pisarza czyni tę produkcję wyjątkową. Jego książka znalazła się
na liście bestsellerów „Timesa” w kategorii
„non fiction”. W tej historii najbardziej niesamowita jest sonda analna. Pytałem Whitleya,
czy na pewno chce, bym umieścił to w filmie.
Tłumaczyłem, że ludzie mogą to potraktować
jako żart i nabijać się z niego do końca jego
życia. Ostatecznie sonda stała się jedną z części
amerykańskiej popkultury. W jednym z odcinków „Miasteczka South Park” zaaplikowano
ją Cartmanowi. To cudowne. Ale tak całkiem
serio, to wciąż nie wiemy, co się Whitleyowi
naprawdę przydarzyło. Innym ludziom też. To
fascynujący temat, traktowany bardzo poważnie przez amerykański rząd. Bo jeśli to robią
kosmici, to coś jest nie tak. A jeżeli to nie oni,
to sprawa jest jeszcze poważniejsza. Gdy jednak zaglądam na YouTube i obserwuję relację
porwanych, to widzę, że większość z nich to
ewidentne oszustwa. Ale zawsze pojawi się
jedno czy dwa nagrania, które mogą cię zaintrygować. Może kiedyś poznamy odpowiedzi
na dręczące nas zagadnienia.
MH: O co zapytałbyś kosmitów, gdyby cię
porwali?
PM: W pierwszej kolejności stanąłbym tyłkiem
przy ścianie. A tak serio, to zadałeś bardzo
ciekawe pytanie. Na początku zapytałbym
ich, czemu się jeszcze nie ujawnili. Ogromnie
intryguje mnie też sprawa obcych z czasów
antycznych. W każdej kulturze można znaleźć
przedstawiające ich rysunki. Rodzi to pytanie,
dlaczego nazywamy ich bogami.

publicystyka
MAŁO, ALE SMACZNIE (1)
KRÓTKO O POLSKIEJ FANTASTYCE FILMOWEJ
Maciej Parowski
Sentymentalna feta z okazji 31-lecia premiery „Rękopisu
znalezionego w Saragossie” Wojciecha Hasa, urządzona
w styczniu ‘96 w Krakowie, przypomniała, że także w dziedzinie filmowej fantastyki polska kinematografia ma osiągnięcia wybitne, z niczym nieporównywalne. Rozmach powieści Potockiego,
a także scenariusza, na którym go oparto, szalona scenografia
Skarżyńskich, niesamowita obsada – wszystko było w tym filmie jakby
nadmiarowe i super egzotyczne jak na polskie możliwości. Przecież
dopiero po „Rękopisie…” ruszyła moda czy koniunktura na rodzime
historyczne giganty – Wajdy (zdjęcia do jego „Popiołów” kręcono
w dekoracjach „Rękopisu…”), Kawalerowicza („Faraon”), Hoffmana
(„Pan Wołodyjowski”, „Potop”). Przedtem byli tylko „Krzyżacy” Forda.
Spełniał „Rękopis…” marzenia o fantastyce czystej, wykwintnej,
o grze z czasem, kabałą i magią. Budował krainę oświeceniowego,
szkatułkowego horroru, w którym oczekiwania i wyobraźnia widza
wpadają co chwila w zaskakujące pułapki. Obsada była niesamowita
(Zbyszek Cybulski, Beata Tyszkiewicz, Bogumił Kobiela, Gustaw
Holoubek, Pola Raksa, Iga Cembrzyńska, Zdzisław Maklakiewicz,
Franciszek Pieczka, Jan Machulski, Bogusław Sochnacki, Bogusz
Bilewski, Barbara Kraftówna, Krzysztof Litwin, Witold Pyrkosz, Adam
Pawlikowski, August Kowalczyk, Ludwik Benoit, Andrzej Kozak,
Tomasz Zaliwski, Jozef Pieracki, Gustaw Lutkiewicz, Bogdan Baer,
Jan Kociniak, Wiesław Gołas, Henryk Hunko, Stanisław Igar, Feliks
Chmurkowski, Ryszard Ronczewski). Takiej obsady nie ma żaden
inny polski film, nawet w serialu o Klossie nie zagrało tyle gwiazd.
Nie na darmo zakochał się w tym dziele taki mistrz i wielbiciel, kolekcjoner i kustosz kina, jak Martin Scorsese.
Wyszło dzieło doskonale piękne, bo doskonale bezinteresowne,
nie całkiem polskie nawet, bo „hiszpańsko-francuskie”, ale rękopis
znajdują jednak Polacy wojujący przy Napoleonie, no i zupełnie niemartyrologiczne. Na tle poprzednich i przyszłych dokonań kina wodzonego wielokrotnie na propagandowe bądź patriotyczne pokuszenie,
imponuje „Rękopis…” artystowską wręcz czystością i politycznym
niepokalaniem. I w tym sensie też znaczy – fantastyka znaczy zawsze
– tęsknotę za wolnością, gotowość do ucieczki w marzenia; znużenie
sloganami i rutyną codzienności. Wówczas w 1964 roku chodziło o tak
zwaną małą stabilizację, co oznaczało stagnację i dużą beznadzieję.

Lata osiemdziesiąte – zupełnie inne czasy, inne tęsknoty, slogany,
inny stan świadomości widza. Ponura duchowo sytuacja duchowa
po buncie, po paru buntach, niestety zdławionych. Część związanych z tym emocji wyraziło kino moralnego niepokoju, część
„Człowiek z marmuru” Wajdy (1977) i „Człowiek z żelaza” (1981).
Filmy wówczas obecne tylko w momentach premiery, a i wtedy
trudno dostępne, później dekadę bez mała nieobecne tak na dużych, jak na małych ekranach.
Więc zjawia się fantastyka zajęta tym wszystkim – szczególny
typ słodkawego i gorzkiego duchowego lekarstwa. Słodyczą będzie oczywiście Machulski z „Seksmisją” i tuż przy końcu dekady
„Kingsajzem” to „amerykański” fantastyczny kabaret, w którym
antyfeminizm oznacza antykomunizm, a miniaturyzacja bohaterów
jest hałaśliwą metaforą tego, co wyprawia z nami ludowe państwo
w dziedzinie ekonomii i ducha.
A lekarstwo gorzkie? Szulkin, oczywiście. Zaczęło się „Golemem”
jeszcze w latach siedemdziesiątych. Ale potem, po Sierpniu
i Grudniu to w „Wojnie światów” w „O-bi, o-ba – koniec cywilizacji”, w „Ga-ga, chwała bohaterom” znajdziemy mizantropijny
wizerunek społeczeństwa poddanego totalitarnej opresji. Gorzkie
lekarstwo? Zabawne, ale Szulkin opowiadał o kruchości, małości,
podłości jednostek; publiczność czytała w jego filmach przede
wszystkim zapis perfidii systemów. Szulkin dawał turpistyczne wizerunki sytuacji ponurych, beznadziejnych – publiczność czerpała
z jego filmów coś w rodzaju przewrotnego pokrzepienia.
Machulski i Szulkin: najbardziej wyrazisty rozdział filmowej fantastyki
polskiej. Kino podobne do światowego, ciążące ku formule klasycznej science fiction, ale niosące oczywisty i wyraźny ciężar polskiego
doświadczenia i powinności. Dzięki fantastycznej konwencji język
tego kina był rozumiany poza granicami Polski, okazał się uniwersalny, a jego treści wydały się cenzorom możliwe do przepuszczenia.

Fantastyka filmowa może być mową (Machulski, Szulkin), estetycznym marzeniem (Has); często jest zaledwie nieudolnie i naśladowniczo wdrażanym gatunkowym stereotypem.
Marek Piestrak, dyżurny zdawało się w latach siedemdziesiątych
rodzimy fachman od fantastyki, podchodził do klasycznej prozy
Stanisława Lema („Test pilota Pirxa”) do horroru („Wilczyca”)
– nie wyszło. Lem złościł się na filmowego Pirxa, nawiasem mówiąc złościł się na wszystkich włącznie z Andrzejem Tarkowskim
(autorem filmowego „Solaris” i „Stalkera” według Strugackich).
Na „Wilczycę” złościła się widownia.
Ale „Solaris” jednak się bronił, bo chociaż Tarkowski
zgubił większość literackich i naukowych mądrości,
jakie były w powieści Lema, to przecież tchnął w ten
film magię i egzotykę i metafizykę, i cierpienie à la
Dostojewski. Piestrak mistyki nawet nie próbował,
bo tego w sobie nie miał, a i technika jakiej użył,
mimo pomocy kinematografii radzieckiej, nie umywała się do tej z „Gwiezdnych wojen” i „Obcego”.
Musiał polec.

Fantastyka jako ćwiczenie estetyczne, igraszka,
zabawa – próba pod tytułem, bo ja wiem?: mistrz
się bawi.
„Lokis” Majewskiego, ciekawy, bardzo wyestetyzowany horror, zimny, interesujący, irytujący. Strzeż
się ciąży / Lokis krąży – pokpiwał Bywalec/Głowacki
tuż po premierze jeszcze w 1970 roku.
„Hydrozagadka” Andrzeja Kondriatiuka, para-komiksowa fantastyka z praktycznie nieznaną w Polsce
wówczas, w połowie lat siedemdziesiątych, figurą
Supermana. Grał go super-pozytywniak polskiego
kina Jan Nowak. „Hydrozagadka” kino szydercze,
błazeńskie, z wymachem w stronę, kto wie, może
nawet „Rejsu”. Wszak zdjęcia kręcono na Zalewie
Zegrzyńskim, w obsadzie Maklakiewicz z Romanem
Kłosowskim. Ten film ma swoją zwariowaną kultową
publiczność, która go dobrze wspomina, choćby
za pomysł że Zachód będzie w Polsce kradł wodę
(bo nic innego nie było do ukradzenia).
„Przekładaniec” Wajdy, znów według Lema, z komiczną rolą Kobieli jako szczególnego mieszańca
stworzonego przez medycynę. W delikwencie wydobytym z rozbitego wozu i pospiesznie pozszywanym,
znalazły się fragmenty nie tylko przypadkowych
kibiców rajdu, ale i zaplątanego tam psa.
Z filmu Lem był już zadowolony. Po tym sukcesie
mógł zrodzić się projekt wajdowskiego „Kongresu
futurologicznego”. Projekt rozbił się o brak funduszy. Podobnie było z zamierzonymi ekranizacjami
„Powrotu z gwiazd”, „Pamiętnika znalezionego
w wannie”… „Rozczarowanie filmowe” – znaczący
tytuł podrozdziału w „Rozmowach ze Stanisławem
Lemem” Beresia. Tam znajdziecie Państwo więcej
szczegółów.

Mało, ale smacznie? Tak, jeśli myślimy o Hasie,
Machulskim, Szulkinie. Były to przypadki fantastyki
znaczącej, myślącej, oryginalnej. Lokalnej ale zarazem uniwersalnej, wprowadzającej do światowej
wyobraźni polskie tony.
Poza tymi trzema przypadkami filmowa fantastyka powstawała u nas jakby cudem, na zasadzie
kaprysu. Bardzo dobry był, nie doceniony sopocki
horror „Medium” Jacka Koprowicza, mieszający
poetykę Poego z rozpędzającym się hitleryzmem
w znakomitej obsadzie: Stuhr, Zelnik, Szapołowska.
A wszystko to filmowane w realiach międzywojennego Sopotu. „Alchemika” tego reżysera, bodaj
w ogóle nie odważono się pokazać. Podobnie
wygląda przypadek Gradowskiego, który w latach
osiemdziesiątych zabawiał nas przyzwoitą fantastyką
dla dzieci o panu Kleksie ale niedługo potem zrobił
„Pana Twardowskiego”, którego nikt nie obejrzał.
Więc sporo, ale gorzko? Tak też chyba nie można
powiedzieć. Filmów fantastycznych było u nas mało,
publicystyka
w książkach, opowiadaniach i rodzimych pismach tego gatunku możemy przebierać dopiero od lat kilkunastu. Wśród
znaczących a zarzuconych projektów filmowych znajdują
się ekranizacje „Robota” i „Według Łotra” – dwu metafizycznych powieści zmarłego niedawno Adama Wiśniewskiego
Snerga. Kiedyś książki te prawdziwie elektryzowały polską
publiczność, dziś bodaj ich czas jako punktu wyjścia do filmowego obrazu (po „Blade Runnerze”, po „Terminatorze”)
chyba przeminął.

Dobra fantastyka filmowa i literacka powstaje w momentach
duchowych napięć – bierze w siebie ich energię, emocję
i znaczenie. Pewnie dopiero powstają książki, opowiadania,
z których wykluje się jutrzejsza nowa mowa wyobraźni, dziwne
obrazy, w których rozpoznamy swoje psychozy i koszmary.
Warto w tym kontekście pamiętać także o przeszłości.
Za nami pozostaje przecież potencjalne arcydzieło, film
prekursorski, a przetrącony, zniszczony polityczną decyzją
– „Na srebrnym globie” Andrzeja Żuławskiego na podstawie
wielkiej powieści Jerzego Żuławskiego. Z zachowanych (i pokazywanych) materiałów, z wersji ostatecznej przyrządzonej
w końcu i komentowanej spoza kadru przez reżysera wynika,
że dzieło to współczesne „Gwiezdnym wojnom” Lucasa,
mogło stanowić dla nich swoistą estetyczną i intelektualną
alternatywę. Przeciwwagę? Że mogło się stać punktem wyjścia
do fascynujących artystycznych polemik, bądź otwarciem
na zupełnie inne narracyjne i fabularne możliwości. Później
miałem wrażenie, że drugi „Mad Max” miał w sobie trochę
tej magii, że w tę stronę mogło pójść fantastyczne kino po
Żuławskim. Także poszukiwania religijne, które reżyser powtarza w tym filmie za swym wielkim przodkiem, ożyły dziesięć
lat później w polskiej fantastyce literackiej.
Żuławski po unicestwieniu „Na srebrnym globie” przez
zarządców kinematografii PRL wyjechał z Polski i nakręcił
w Paryżu (mówiąc ściśle: w Berlinie Zachodnim, tuż przy
murze) szalony, wariacki film „Opętanie” z Isabelle Adjani
i Samem Neillem w rolach głównych wraz z towarzyszącym
im bezimiennym potworem. Ten alien Żuławskiego (w tym
samym czasie Scott tworzył swoją koronną postać) kryje się
w łazience, a nie w kosmosie, ale podobnie zżera mężczyzn
i kopuluje z ludzką samicą. Manuela Gretkowska prokurując
Żuławskiemu scenariusz „Szamanki” bez wątpienia miała
to „Opętanie” w pamięci.
Ale z pogłębioną recepcją „Na srebrnym globie” nie wyszło;
to się rozmazało, spóźniło i nigdy już nie wskoczy w swą
kulturową szufladkę, w swój czas. Nie odegra możliwej roli.
Rękopisy – jak chce Bułhakow – nie płoną, ale fantastyczny
celuloid najczęściej starzeje się szybko. Chyba, że chodzi
o celuloid z zapisanym na nim „Rękopisem znalezionym
w Saragossie”. Ten film cudownie wymyka się czasowi,
może także dlatego, że opowiada właśnie o zawiłościach
i zawirowaniach czasu.
Maciej Parowski
P.S. Trzeba będzie jeszcze pogadać o innej fantastyce. O kręconych po 1990
roku filmach takich jak „Łowca”, „Wiedźmin”, „Przyjaciel wesołego diabła”„
„Kołysanka” „Ile waży koń trojański”… To też fantastyka, a w przypadku obrazów
jak „Katedra” Bagińskiego/Dukaja i zupełnie niefetowana w fanowskim środowisku „Sala samobójców” Jana Komasy, chodzi o fantastykę właściwie wybitną.
No i trzeba się będzie zająć niespełnionymi projektami kina wg wielkiej krajowej
prozy. Tu na początku listy pozostaje „Limes inferior” Janusza A. Zajdla; wciąż
trwa wokół tej książki pewien ruch czy wir, z którego może wyłoni się w końcu coś
konkretnego. No i Dukaj, oczywiście on także, taki „Lód” na ekranie, wyobrażacie
to sobie Państwo. Ale mnie starczyłaby na pierwszy ogień „Złota Galera”, którą
mam za tekst bardziej filmowy od „Ruchu generała”.

Podobne dokumenty

fragment pdf - Nowa Fantastyka

fragment pdf - Nowa Fantastyka wystarczyłoby, że Doktor cofnąłby się w czasie, zmienił bieg wydarzeń i to byłby koniec opowieści. Bałem się, żeby moi czytelnicy nie mieli podobnego uczucia; żeby nie wpadli na rozwiązanie, o któr...

Bardziej szczegółowo