pobierz tutaj - Salwatorianie

Komentarze

Transkrypt

pobierz tutaj - Salwatorianie
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
1
2
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Jubileusz 75–lecia konsekracji kościoła
Najświętszego Serca Pana Jezusa
w Krzyżu Wlkp.
− „Wybrałem i uświęciłem tę świątynię,
aby moja obecność trwała tam na wieki”
(2 Krl 7,16)
Hasło obecnego roku duszpasterskiego
przypomina nam, że „Kościół jest naszym
domem”. Przez sakrament chrztu zostali−
śmy włączeni do wielkiej wspólnoty – Ko−
ścioła Świętego. Należymy do niego, two−
rzymy go, w tej wspólnocie dokonuje się
nasze życie, w tej wspólnocie zdążamy do
szczęścia wiecznego. To jest nasz Dom.
Ale, aby cząstka tego Kościoła, tej wspól−
noty mogła się spotkać, mogła zgromadzić
się na modlitwie, potrzebny jest inny dom −
dom rzeczywisty, wzniesiony na fundamen−
cie, ze ścianami, oknami, dachem – to wła−
śnie kościół, parafialny kościół.
Dzięki Bożej Opatrzności mamy taki dom. Od 75−ciu lat kościół Naj−
świętszego Serca Pana Jezusa gromadził i gromadzi katolików naszego
miasta.
Ile łask tutaj odebrano, ile modlitw zaniesiono, ile udzielono sakramen−
tów, ilu ludzi się tutaj nawróciło, ilu się wyspowiadało, o tym mogłyby
powiedzieć mury tej świątyni, ławki i konfesjonały. Czas modlitwy i nabo−
żeństw zakłóciła wojna.
Jesteśmy wdzięczni fundatorom i pomysłodawcom naszego kościoła:
ks. Klugowi i ks. prałatowi Kallerowi z Piły. Niech Pan będzie ich nagrodą
za dzieło, które rozpoczęli!
Mieć własną świątynię, mieć dom modlitwy, mieć blisko kościół – to
wielka łaska, za którą i duchowni i świeccy wspólnie powinniśmy w czasie
tego jubileuszu Bogu dziękować!
Podczas zwiedzania wystawy ze zdjęciami i pamiątkami związanymi z
naszym kościołem, zorganizowanej w bibliotece miejskiej, niejednemu pew−
nie zakręci się łza w oku. Może odszuka swoje zdjęcie komunijne, a może
fotografie z bierzmowania, ze ślubu, czy innej uroczystości. Może odnaj−
dzie „swojego” księdza, który katechizował, przygotowywał do sakramen−
tów. Tyle wspomnień, tyle refleksji − kawałek historii chrześcijańskiego
życia. Oby to doświadczenie przełożyło się na umocnienie naszej wiary, a
szczególnie wiary najmłodszych: dzieci i młodzieży.
3
Wyrażam wdzięczność tym wszystkim mieszkańcom Krzyża Wielkopol−
skiego, moim Parafianom, którzy na przestrzeni czasu włożyli bardzo wiele
wysiłku w powstanie naszego kościoła, jego przebudowę, wszelkie remonty
i inwestycje.
Dzisiaj kościoły budują profesjonalne firmy budowlane. Wcześniej tak
nie było. Wierni, parafianie, własnymi siłami wykonywali prace budowlane
i remontowe, ofiarując swój prywatny czas i sprzęt. Tym większa należy się
im wdzięczność!
Po zakończeniu działań wojennych, niełatwe zadanie mieli duszpasterze
− zorganizować życie religijne, duszpasterskie, sakramentalne. To zadanie
przypadło w udziale ojcom kapucynom: o. Eugeniuszowi Kawali OFMCap.,
o. Leszkowi Taborowi OFMCap., o. Rudolfowi Jakubkowi OFMCap., o. Syl−
westrowi Polkowi OFMCap., o. Tytusowi Gorczycy OFMCap, o. Ksaweremu
Kwiecińskiemu OFMCap. Przez 18 lat kształtowali życie duszpasterskie i
parafialne. Dzięki ich pracy otrzymaliśmy – jako Salwatorianie – dojrzałą
parafię.
Dziękuję Ojcom Kapucynom za ich wielką pracę, jakiej się wtedy podjęli!
Kolejne 49 lat działalności duszpasterskiej w kościele Najświętszego
Serca Pana Jezusa, to praca Salwatorianów. Nowe wyzwania duszpaster−
skie, nowe prace i inwestycje. Trzeba tu wspomnieć wieloletniego probosz−
cza, mieszkającego dzisiaj w Trzebnicy na Dolnym Śląsku − ks. Jana Bloke−
sza SDS i podziękować mu za troskę duszpasterską i Jego dzieło. To dzięki
niemu kościół wewnątrz i na zewnątrz uzyskał obecny wygląd.
Dziękuję wszystkim moim poprzednikom w posłudze proboszczowskiej
za troskę o świątynię. Za zmarłych proboszczów; ks. Jana Wąsika SDS, ks.
Zbigniewa Sochę SDS zanoszę modlitwę o życie wieczne.
Cóżby jednak znaczyła nasza kapłańska, duszpasterska praca, gdyby nie
była wsparta najważniejszym – modlitwą − szeptaną przez tyle ust z parafial−
nych wspólnot modlitewnych i przez radę tylu nieocenionych ludzi, którym
dobro Kościoła i piękno świątyni leży na sercu. W takich ludzi Krzyż Wiel−
kopolski i nasza parafia była zawsze bogata.
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krzyżu Wielkopolskim to
też miejsce, gdzie rodziły się, dojrzewały powołania i to zarówno kapłań−
skie, jak i zakonne. Mam głęboką nadzieję, że jubileusz świątyni przyczyni
się do tego, że znowu z tego kościoła, z naszego miasta wyjdą nowe zastępy
sióstr zakonnych, zakonników i kapłanów.
Przed 75−ciu laty Bóg napełnił ten kościół swoją świętą obecnością.
Niech dalej kształtuje w nim nasze serca i umysły, serca i umysły przyszłych
pokoleń, pamiętając, że Serce Jezusa nie zawiedzie nas w czasie i wieczno−
ści.
Z okazji tego pięknego jubileuszu konsekracji kościoła, składam wszyst−
kim moim Parafianom, władzom miasta z panem burmistrzem Zygmuntem
Jasiewiczem na czele i wszystkim mieszkańcom Krzyża Wielkopolskiego i
Gminy najlepsze życzenia. Niech Dobry Bóg obdarza Was zdrowiem i swo−
im błogosławieństwem, a Serce Jezusa rozpala Wasze serca świętym żarem
miłości na trud codziennego życia.
Ks. Marek Jędrocha SDS
(proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa)
Szanowni Mieszkańcy Miasta i Gminy Krzyż Wlkp.
Z wielką radością przyjęliśmy inicjatywę Księdza Proboszcza i Parafialnej Rady Duszpasterskiej o
zorganizowaniu jubileuszu 75−lecia konsekracji Kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w
Krzyżu Wlkp. Jest to okazja do świętowania, tym bardziej, że rocznica ta niemal dokładnie pokrywa
się z jubileuszem nadania praw miejskich naszemu miastu. Fakt, iż te dwie rocznice świętujemy w
tym samym czasie, wydaje się być znamienny. Moim zdaniem stanowić może potwierdzenie, iż
bardzo istotnym spoiwem łączącym byłych i obecnych mieszkańców naszej gminy jest Kościół. Dzie−
je Parafii były i są nierozerwalnie związane z historią miasta, ponieważ dokładnie tak, jak w życiu
większości Polaków to, co świeckie splata się z tym, co duchowe – żaden z tych aspektów nie
wyklucza pełnego odczuwania i celebrowania drugiego. Księża pracujący w Parafii, zawsze wspierali
mieszkańców gminy w budowaniu Wspólnoty i byli z nimi w niełatwych latach budowy oraz rozbudo−
wy miasta. Praca Duszpasterzy nigdy nie była tylko posługą liturgiczną – każdy z nich bardzo anga−
żował się w wydarzenia związane z rokiem liturgicznym, jak i z kalendarzem świeckim. Jeżeli postrzegać będziemy
Gminę jako wspólnotę wspólnot, to myślę, iż jednym z najważniejszych jej elementów jest właśnie Parafia. Wspólnym
świętowaniem, do którego wszystkich Państwa zapraszam, podziękujmy Księżom pracującym w Parafii pod wezwaniem
Najświętszego Serca Pana Jezusa za dobrą współpracę i zainteresowanie problemami oraz życiem mieszkańców Miasta i
Gminy.
Burmistrz Krzyża Wlkp.
Zygmunt Jasiewicz
4
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Mała historia małego miasta
– zarys dziejów Krzyża Wlkp.
od połowy XIX do połowy XX wieku (ok. 1840–1945)
„Krzyż – nasza ojczyzna
Ojczyzna to małe miasto nad brzegiem Noteci
otoczone pagórkami.
Pola i łąki, urodzajna ziemia,
niekończące się lasy, dokąd tylko sięga wzrok.[…]
Ojczyzna to Wilhelmstrasse;
tu młodzi spotykali się na randki,
Było dużo śmiechu, przekomarzania i przechwalania się,
i już po chwili nikt nie był sam.
Ojczyzna to dworzec kolejowy,
tu zaczynał się wielki świat.
Długi most leciał nad szerokimi torami;
jakże chętnie stawałam tam na górze.
Ojczyzna, to szkoła, kościół,
wszystkie małe sklepiki;
mięsny, piekarnia,
no i sprzedawczyni lodów.
Ojczyzna to lipy wzdłuż ulic,
Rynek, środek miasta.
Dziś możemy o tym tylko marzyć –
we wspomnieniach ojczyzna wciąż ma swoje miejsce.”
Ilse Kanitz
Krzyż Wielkopolski jest jednym z najmłodszych miast pół−
nocnej części województwa wielkopolskiego. Leży około 200
km od Bałtyku i 150 km od granicy zachodniej państwa. Mia−
sto położone jest na skraju Kotliny Gorzowskiej stanowiącej
część Pradoliny Toruńsko – Eberswaldzkiej.
Dzieje dzisiejszego Krzyża Wielkopolskiego sięgają począt−
ków XVIII wieku. Wówczas to, w 1701 roku właściciel pobli−
skiego Wielenia Jan Kazimierz Sapieha, zakłada wieś u ujścia
Drawy do Noteci. Granice wsi wyznaczają od południa i zacho−
du rzeki Noteć i Drawa, od północy grunty wsi Drawiny i Brzegi,
od wschodu tereny wsi Łokacz Wielki. Osadę nazwano Olean−
dry Sapieżyńskie, lecz była to nazwa trudna do wymówienia dla
części cudzoziemskich osadników, więc wkrótce zaczęto uży−
wać nazwy Łokacz Mały. Sama nazwa Łokacz wg Aleksandra
Brucknera oznacza kanał, głębię stawu, topiel, co trafnie obra−
zowało teren, na którym osada powstała.
Do 1772 roku wieś leżała w granicach Rzeczypospolitej, jed−
nak w wyniku I rozbioru Polski tereny te przeszły pod panowa−
nie pruskie. Pod koniec XVIII wieku właścicielka Wielenia księż−
na Joanna Sapieżyna, do której należał także Łokacz Mały, sprze−
dała część swych dóbr i przeszły one w ręce niemieckie. Od tego
też czasu zaczęto używać nazwy wsi Buschseite w odróżnieniu
od starego Drageseite – Łokacz Wielki.
Do połowy lat 40 – tych XIX wieku Buschseite było cichą
osadą, której mieszkańcy zajmowali się uprawą roli i hodowlą
zwierząt. Wówczas jednak , w dobie rewolucji przemysłowej,
która ogarniała coraz większe obszary Europy i gwałtownego
rozwoju kolei żelaznej, postanowiono połączyć linią kolejową
ważniejsze miasta wschodniej części Królestwa Pruskiego ze sto−
licą w Berlinie. Trasa miała przebiegać między innymi na grun−
tach wsi Łokacz.
W 1840 roku uruchomiono linię kolejową Berlin – Stargard
Szczeciński – Szczecin i zaczęto budowę jej dalszego odcinka
1945 pierwsi kolejarze z albumu Heleny Kapuścińskiej
Stargard – Poznań. Kilka lat później rozpoczęły się rozmowy
Komisji Królewskiej dla Kolei Wschodniej o zakupie gruntów
od mieszkańców wsi Łokacz Wielki (nazywanej już wówczas
Drage Lukatz). Jednocześnie Komisja uzyskała w styczniu 1846
roku zgodę na budowę linii Berlin – Kostrzyn – Drezdenko –
Piła – Toruń – Grudziądz – Tczew i natychmiast rozpoczęto
budowę. Niestety, dobrze postępujące roboty przerwano w 1847
roku, by podjąć je w roku następnym. Dla Prus był to czas Wio−
sny Ludów i władze chętnie wysyłały z ogarniętego rewolucją
Berlina robotników na prowincję. Już w 1848 roku otwarto
pierwszą linię kolejową przebiegającą przez Drawoujście – był
to odcinek Stargard – Poznań. Trzy lata później, 26 lipca 1851
roku z dworca Stettiner w Berlinie odjechał pierwszy pociąg do
Bydgoszczy – trasa wiodła przez Drawoujście. Skrzyżowanie
linii kolejowych na terenach osady Łokacz stało się faktem.
Wkrótce zaczęło przybywać dróg żelaznych – w 1858 urucho−
miono linię Krzyż – Kostrzyn – Frankfurt n/Odrą. Wówczas też
po raz pierwszy pojawia się nazwa Krzyż (niem. Kreuz). Kolejne
zmiany w przebiegu linii kolejowych nastąpiły na przełomie
XIX i XX wieku. W 1896 roku wybudowano połączenie Krzyż –
Rogoźno (odgałęzienie od odcinka poznańskiego w Drawskim
Młynie), a od 1899 roku uwzględniając potrzeby miejscowych
rolników, uruchomiono kolej lokalną na trasie Krzyż – Człopa,
z przedłużeniem do Wałcza (1904). Zmieniono też przebieg li−
nii Krzyż – Stargard, wiodącej przez pola i łąki okolicznych
rolników, którzy coraz częściej skarżyli się, że przejeżdżające
pociągi utrudniają im hodowlę. Także władze kolejowe nie były
zadowolone, gdyż często zdarzało się, że pociągi musiały za−
trzymywać się, aby przepuścić bydło. Nowy odcinek poprowa−
dzono na zachód od wsi Łokacz Wielki – przez Nowe Bielice i
Dobiegniew, a stary tor rozebrano. W latach 1933 – 1936 wybu−
dowano i uruchomiono jeszcze jedną linię Krzyż – Drezdenko –
Gubin.
Wraz z budową, a potem funkcjonowaniem kolei niezbędną
instytucją stała się poczta – już w 1851 roku utworzono pierwszą
placówkę – Ekspedycję Pocztową II klasy podlegającą Naczel−
nej Dyrekcji Poczty w Bydgoszczy. W następnych latach urząd
rozrastał się, wzrastała jego ranga (była to już placówka I klasy),
a w 1877 roku w ekspedycji założono telegraf. W ciągu kilku−
dziesięciu lat, do wybuchu I wojny światowej, placówka poczto−
wa kilkakrotnie zmieniała swoją lokalizację, część ekspedycji
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Dworzec kolejowy z albumu Helgi Wolk
Kadra klubu Leonidas
po 1945 roku z albumu
Tadeusza Brzezińskiego
już od 1858 roku znajdowała się na terenie stacji kolejowej, a w
1900 roku powstał Urząd Pocztowy nr 1, niezależny od placówki
kolejowej.
Od początku lat 50 – tych XIX wieku szybko wzrastała liczba
ludności osady – były to już całe rodziny. Początkowo pierwsi
uczniowie uczęszczali do szkoły w Łokaczu Wielkim, podobnie
jak do kościoła. Posługa modlitewna była bardzo ważna, dlatego
zarząd kolei już ok. 1853 roku przekazał na cele modlitewne salę
w barakach kolejowych, a w 1854 roku podarował działkę pod
budowę kościoła przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego. Prace się
rozpoczęły, jednak posuwały się bardzo powoli i mimo iż już od
roku 1865 istniała parafia ewangelicka, to dopiero w październi−
ku 1882 roku dokonano poświęcenia nowej świątyni. Była to
budowla w stylu neoromańskim, z żółtej cegły na podbudowie
granitowej. Od frontu, tuż nad wejściem, znajdowała się sygna−
turka, ale bez dzwonu. Na cmentarzu przykościelnym nieco póź−
niej stanęła belkowana dzwonnica z dwoma dzwonami. Kościół,
choć już katolicki, istnieje do dzisiaj, i jest siedzibą parafii p.w.
św. Antoniego Padewskiego. Katolicy, których było niewielu,
do 1920 roku uczęszczali do kościoła w Wieleniu (ok. 14 km od
Krzyża), jednak kiedy w wyniku traktatu wersalskiego Noteć sta−
ła się rzeką graniczną oddzielającą Niemcy i Polskę, musieli zna−
leźć nowe rozwiązanie. I znowu z pomącą przyszła kolej – udo−
stępniono katolikom barak w parku między ulicami Hindenbur−
ga i Maybacha (dzisiaj Staszica i Rejtana). W 1921 roku wybu−
dowano plebanię katolicką dla utworzonej parafii p.w. Najświęt−
szego Serca Pana Jezusa. Wówczas też przeniesiono miejsce
modlitw do baraku przy ulicy Jeziornej (dzisiaj Mickiewicza),
do którego przychodzili na nabożeństwa wierni z okolicznych
wsi, a nawet z niemieckiej części Wielenia. Wkrótce podjęto de−
cyzję – animatorem życia katolickiej części społeczeństwa był
prałat Weimann, a po jego śmierci ojciec Genge i proboszcz Martin
Kluck – o rozpoczęciu zbiórki pieniędzy, materiałów i ochotni−
ków do budowy kościoła. Wykupiono place po obu stronach
ulicy Schillera (dziś Poznańska) i rozpoczęto budowę. Trwała
ona dosyć długo, gdyż konsekracja świątyni nastąpiła dopiero w
1936 roku.
Zarząd kolei był tą siłą, która w pierwszych dziesiątkach lat istnienia
osady organizowała jej życie i troszczyła się o warunki życia. Dlatego już
w 1854 roku kolej przekazała na cele szkolne budynek przy ulicy Mayba−
5
Keisersee z albumu Irmgard Thomas − Biedermann
cha. Wraz ze wzrostem liczby ludności (lata 70 – te i 80 – te) zmieniała się
trochę jej struktura – nie wszyscy byli kolejarzami, dlatego też na żądanie
kolejarzy w 1870 roku rozdzielono szkoły na kolejową i gminną (podział
nie trwał zbyt długo – 10 lat). Szkoła gminna kilkakrotnie zmieniała swoją
siedzibę, a wynikało to przede wszystkim ze wzrostu liczby dzieci i mło−
dzieży. Wreszcie w 1887 roku zarząd kolei przekazał na budowę szkoły
działkę przy ulicy Kościelnej (dziś Sikorskiego), tuż obok kościoła – już w
następnym roku do budynku weszli pierwsi uczniowie. Na początku XX
wieku budynek rozbudowano, ale i tak nie wystarczyło to na pełne zaspo−
kojenie potrzeb. W związku z tym, tuż przed wybuchem I wojny świato−
wej w 1913 roku podjęto decyzję o budowie nowej szkoły przy ulicy
Wałowej (dziś Sienkiewicza). Realizacji zamierzenia przeszkodziła wojna.
Prace rozpoczęto dopiero w 1920 roku – najpierw powstał prowizoryczny
budynek, w którym uczyły się starsze klasy szkoły ludowej, a potem
utworzono klasy gimnazjalne. W 1924 roku oddano 2 piętrowy budynek,
w którym utworzono pełną 6 – klasową szkołę średnią. Na początku lat 30
– tych dobudowano do istniejącego budynku łącznik i drugie skrzydło.
Szkoła była piękna – tak ją zapamiętała Helga Wolk: „Tak więc w 1934
roku pobudowano szkołę, zupełnie nową. W piwnicy był piec na koks,
była ogrzewana. A wszystkie klasy – nie wiem czy teraz też tak jest –
wyłożone były linoleum. Chodziłam już do szkół w Berlinie. Chodziłam
do szkół w Niemczech Zachodnich. Jednak takiej ładnej szkoły jak w
Krzyżu nigdy więcej nie spotkałam. Była prześliczna. A aula …[…] A to
była sala balowa. […]. Wszystkie okna…Były tam takie aksamitne zasło−
ny, ciemnoczerwone, które były elektrycznie zasuwane i odsłaniane[…].”
Także budynek przy ulicy Kościelnej został w latach 20 – tych rozbudo−
wany. Obie szkoły – zarówno ludowa, jak i średnia nie posiadały sali
gimnastycznej. Nie był to jednak problem, gdyż w roku 1924 z inicjatywy
Towarzystwa Gimnastycznego „Germania” w czynie społecznym wybu−
dowano salę gimnastyczną przy zbiegu ulic Ogrodowej i Flagowej (dziś
Daszyńskiego i Sobieskiego).
Krzyż, jako prężnie rozwijającą się osada robotnicza, w pewnym mo−
mencie stanął przed poważnym zadaniem – przeprowadzenia elektryfika−
cji. Nastąpiło to w 1911 roku – prąd pochodził z elektrowni z Gorzowa
nad Wartą, z rozdzielni w Kamiennej (niem. Steinbusch). Łączna długość
sieci wynosiła około 50 km. Elektryfikacja okolicznych wsi nastąpiła kilka
lat później, tak że około 1924 roku cała okolica (ok. 1500 gospodarstw
domowych) i wszystkie obiekty użyteczności publicznej posiadały zasila−
nie elektryczne (transformatory znajdowały się w Krzyżu, Łokaczu Ma−
łym i Łokaczu Wielkim).
Miasteczko żyło przede wszystkim z kolei i przy kolei, ale nie były to
jedyne miejsca zatrudnienia mieszkańców. W 1883 roku wybudowano
Wytwórnię Krochmalu i Syropu przejętą przez Deutschen Maizenawerke
Hamburg. W 1912 roku władze powiatowe (siedziba powiatu znajdowała
się w Wieleniu) wykupiły teren i rozpoczęto budowę portu rzecznego w
pobliżu ujścia Drawy do Noteci. Już w następnym roku port rozpoczął
pracę (głównym towarem było drewno z pobliskich lasów) – miał własną
bocznicę kolejową, a na przełomie lat 1924/25 dzięki pomocy powiatu
6
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Kirchstrasse z albumu Irmgard Thomas - Bidermann
Kolejarze na pochodzie 1−majowym
koniec lat 40−tych, początek 50−tych
(niem. Netzekreis z siedzibą w Trzciance) doprowadzono do portu linię
elektryczną. Także drewno było głównym surowcem do produkcji w utwo−
rzonych już po wojnie tartakach należących do Reschopa i Scholza. Za−
trudnienie w tych fabryczkach nie było jednak duże.
Ciekawym obiektem architektonicznym, który budził zainte−
resowanie przybyszy odwiedzających Krzyż, był budynek znaj−
dujący się tuż za miastem, wygładem przypominający zameczek
średniowieczny − z wieżą zakończoną blankami, szerokimi bra−
mami wjazdowymi ozdobionymi medalionami z głową wołu i
dzika. Faktycznie była to rzeźnia miejska wybudowana w 1901
roku, kiedy to gmina wprowadziła przymus uboju dla rzeźników
z osady właśnie w tym obiekcie w trosce o warunki sanitarne.
Dziś budynki stoją nadal, choć nie spełniają roli, do jakiej zosta−
ły stworzone.
Tuż przed I wojną światową, w roku 1912, gmina odkupiła od
dóbr wieleńskich (należących do rodziny Blankensee) jezioro
Łokacz leżące na północ od miasteczka. Był to spory wydatek,
gdyż wydano aż 30 tys. marek. Oprócz jeziora zakupiono też 9
mórg ziemi z przeznaczeniem na park. Już w następnym roku
uruchomiono nad jeziorem kąpielisko. W 1914 roku uroczyście
zmieniono nazwę jeziora na Keisersee, a Towarzystwo Gimna−
styczne „Germania” założyło sekcję wioślarską i zakupiło 1 łódź
wiosłową, którą można było wypożyczać. Po zakończeniu woj−
ny, od około 1920 roku rozpoczęto następne prace, które uczy−
niły z terenów nad jeziorem miejsce wypoczynku i rekreacji dla
wszystkich mieszkańców miasteczka − wybudowano szynk, wie−
żę do skoków do wody i zakład kąpielowy z miejscami do leża−
kowania i pomostem prowadzącym do jeziora. Tuż przed II wojną
światową, na lewo od drogi prowadzącej do Keisersee wybudo−
wano boisko sportowe wraz z bieżnią żużlową o długości 400
metrów, które do dzisiaj (oczywiście zmodernizowane) służy miej−
scowemu klubowi piłkarskiemu Drawa Krzyż. Innym ulubionym
miejscem spotkań całych rodzin były w okresie międzywojen−
nym tereny wokół strzelnicy Obywatelskiego Bractwa Strzelec−
kiego przy ul. Wilhelma. Sama strzelnica była obiektem bardzo
nowoczesnym z 20 stanowiskami. W parku przed strzelnicą po−
wstała restauracja z dancingiem. Raz w roku latem odbywało się
Święto Strzeleckie, podczas którego wybierano Króla Kurkowe−
go – było to święto nie tylko strzelców, gdyż przygotowywano
zawsze dużo atrakcji, szczególnie dla dzieci.
Po zakończeniu I wojny światowej sytuacja miasteczka uległa zmianie.
Walki prowadzone podczas Powstania Wielkopolskiego zatrzymały się na
linii Noteci – Krzyż był ważnym punktem koncentracji oddziałów nie−
mieckich, wysyłanych do walki z powstańcami w rejonie Wieleń – Wrzesz−
czyna – Miały – Drawsko. Mimo zbierania informacji nt. sytuacji w Krzy−
żu, powstańcy nie zdecydowali się na zaatakowanie miasta. Po wejściu w
życie traktatu wersalskiego w styczniu 1920 roku, Krzyż stal się miej−
scowością przygraniczną – granica przebiegała zaledwie 3 km od miasta
na Noteci w Drawsku. Od tej pory, wraz z resztkami powiatu Wieleń i
Czarnków (których większa część znalazła się w granicach odrodzonej
Polski), Krzyż tworzył Powiat Notecki (Netzekreis) z siedzibą starostwa
w Trzciance (Schönlanke). W związku z zaistniałą sytuacją polityczno –
gospodarczą zaczęły instalować się w Krzyżu różne firmy spedycyjne,
które obsługiwały wymianę towarową z Polską. Decyzją władz powstał w
Krzyżu Zarząd Celny i posterunek graniczny. Dla celników i ich rodzin
zaczęto budować mieszkania – w ciągu kolejnych 20 lat wybudowano
kilka domów mieszkalnych m.in. przy ul. Drawieńskiej (dziś Marchlew−
skiego), ul. Jeziornej (dziś Mickiewicza) i największy dla 12 rodzin przy
ul. Wilhelma róg Polnej (dziś Wojska Polskiego i Polnej).
Miejscowość Krzyż, jako duży nadgraniczny węzeł kolejowy, inten−
sywnie się rozwijała w latach 20 – tych i 30 – tych i władze gminy inten−
sywnie zabiegały o zmianę statusu miejscowości, tym bardziej, że liczba
mieszkańców też cały czas wzrastała. Na początku lat 30 – tych Krzyż
liczył już przeszło 5 tys. mieszkańców. Wysiłki władz zostały uwieńczone
sukcesem. 3 lutego 1936 roku zarządzeniem nadprezydenta Brandenbur−
gii dotychczasowa gmina wiejska Krzyż – Łokacz otrzymała prawa miej−
skie i nazwę Krzyż przy Kolei Wschodniej (Kreuz/Ostbahn) z datą wej−
ścia w życie od 1 marca 1936 roku. Herbem miasta został krzyż z głową
gryfa. W tym samym roku szkoła średnia przy ulicy Wałowej (dziś Sien−
kiewicza) otrzymała nazwę Hermann Göring Schule. Po wybuchu II woj−
ny światowej w pomieszczeniach szkolnych zorganizowano szpital dla
rannych żołnierzy i problem z odpowiednią ilością miejsc w szkole znowu
stał się aktualny.
W okresie międzywojennym i w okresie wojny Krzyż był autentycz−
nym centrum gospodarczym, kulturalnym i turystycznym, a władze dbały
o interesy właściwie wszystkich mieszkańców. W kilku miejscach wybu−
dowano domy z funduszu gminnego, dla najbiedniejszych przy ulicy Dra−
wieńskiej (dziś Marchlewskiego) istniało kilka baraków mieszkalnych,
przy ulicy Lipowej (dziś Świerczewskiego) był ośrodek pomocy społecz−
nej. Miasto posiadało własną straż pożarną, urząd pracy, wodociągi (służą
mieszkańcom do dzisiaj). Swoistym fenomenem było niewątpliwie to, że
w mieście istniały 2 hotele, kilkanaście restauracji i aż 4 banki. Funkcjono−
wała sieć różnorodnych sklepów i hurtowni, usytuowanych przede wszyst−
kim przy ul. Wilhelma, Hindenburga (dziś Staszica), Jeziornej i w Rynku
(dziś Plac Zwycięstwa) np. 3 sklepy z kapeluszami, 3 księgarnie, 3 sklepy
tytoniowe, 5 tekstylnych, 9 piekarni, 10 masarni i 15 sklepów spożyw−
czych. Można było się także zaopatrzyć w większe ilości towarów, gdyż
istniała 1 hurtownia spożywcza i 1 hurtownia piwa, a węgiel sprzedawano
aż w 5 punktach. Nie gorzej funkcjonowały warsztaty rzemieślniczo –
usługowe np. było aż 13 szewców, 16 krawców, 5 fryzjerów (do których
przychodzili nawet mieszkańcy pobliskiego polskiego Drawska), 6 warsz−
tatów naprawy rowerów. Jeżeli chodzi o opiekę medyczną, także z tym nie
było większego problemu – w mieście przyjmowało 5 dentystów, 3 leka−
rzy, 1 homeopata, 3 akuszerki, a przy ulicy Kościelnej istniała okazała
apteka „Pod orłem”.
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
7
Kolejarze przy odbudowie wiosną 1945 r.,
z albumu Floriana Klijewskiego
Nowa Strzelnica Bractwa Strzeleckiego
− ze zbiorów Anny Wylegały
Do 1938 roku Krzyż był miejscem, gdzie można było spotkać
niewielką mniejszość żydowską. Jak wspominają mieszkańcy,
Żydzi prowadzili przede wszystkim sklepy, większość była sza−
nowana przez sąsiadów. Zdarzało się co prawda, że kupujących
„u Żyda” obrzucano kamieniami i wyzywano ale były to spora−
dyczne przypadki. Sytuacja zmieniła się po „nocy kryształowej”
− majątek ich został skonfiskowany, a oni sami zmuszeni do wy−
jazdu, bądź jak mówiono „zniknęli”.
Wraz z wybuchem II wojny światowej wielu mężczyzn a po−
tem nawet chłopców trafiło na front – niektórzy walczyli we Fran−
cji, Danii, na froncie wschodnim. Wielu nigdy nie wróciło. Ich
miejsce w warsztatach rzemieślniczych, na kolei, w gospodar−
stwach rolnych zajęli robotnicy przymusowi – Polacy (często z
pobliskich polskich wsi np. Drawska, Drawskiego Młyna, Pęc−
kowa, Piłki), Francuzi i Rosjanie, większość z nich przebywała w
obozie, utworzonym na terenie Wytwórni Krochmalu.
W styczniu 1945 roku, gdy front zbliżał się do miasta, większość
mieszkańców, szczególnie kobiet, dzieci i starszych postanowiła opuścić
miasto. Transporty ewakuacyjne były nieregularne – 21 stycznia 1945
roku odjechały dwa − jeden do Berlina, drugi do Szczecina. Nie wszystkim
mieszkańcom udało się wyjechać. Ostatni transport odszedł 26 stycznia
(niektórzy z mieszkańców zapamiętali inną datę 28 stycznia) tuż przed
wkroczeniem Armii Czerwonej. W zdobytym mieście w ręce Rosjan do−
stało się około 70 jeńców, ale walk o miasto nie było. Nie znaczy to jednak,
że miasto pozostało niezniszczone – po przejściu frontu Rosjanie trakto−
wali te tereny jako niemieckie, więc celowo niszczyli to, czego nie mogli
zrabować. Dzieła dopełnili szabrownicy. Tak więc miasto zostało znisz−
czone w około 30 − 40%, część ocalałych domów rozebrano, a materiał
budowlany miał być wysłany na odbudowę Warszawy.
Ci z niemieckich mieszkańców miasta, którzy nie zdążyli uciec przed
frontem, znaleźli się teraz w całkiem nowym położeniu. Teraz to oni mu−
sieli pracować dla Polaków i Rosjan. Część z tych, którzy uciekli zimą
1945 roku wróciła po kilku tygodniach, wierząc, że miasto pozostanie
niemieckie. Ale to nie był już ich Kreuz, dlatego też w różny sposób –
legalnie i nielegalnie, a ostatecznie w październiku 1946 roku obowiązko−
wo opuścili na zawsze swoje miasto.
Nowy etap w dziejach miasta zaczęła tworzyć ludność polska. Tak jak
przed 100 laty pierwsi byli kolejarze, którzy przyjechali z Wągrowca 17
lutego 1945 roku. Ich zadaniem było naprawienie torów oraz odbudowa
mostu kolejowego na Noteci, na trasie do Poznania. Za pierwszą grupą
przybywały następne, często wraz z rodzinami. Już pod koniec marca było
ich około 1000. W maju uruchomiono większość linii kolejowych – do
Choszczna (a potem dalej do Szczecina), Wałcza, Skwierzyny, Poznania i
Piły. Także w marcu 1945 roku przybył do miasta pierwszy Pełnomocnik
Rządu RP, aby organizować polską administrację. Wszystko musiało prze−
biegać sprawnie, gdyż zaczęli napływać także repatrianci z Kresów
Wschodnich – pierwsi przybyli w maju po trwającej, często kilkanaście
dni, podróży. Przybywali też osadnicy z innych terenów Polski i pobli−
skich wsi. Sprawą bardzo istotną było uruchomienie ponownie elektrowni
w Kamiennej, dostarczającej przed wojną prąd do miasta. I tak jak przed
laty zadbali o to kolejarze – specjalna grupa 6 osób − jednym rowerem −
udała się do odległej od miasta o 23 km elektrowni. Zaczęli prace, spraw−
dzili linie przesyłowe do Krzyża i przez kilka tygodni wśród lasów, w
których byli jeszcze Niemcy, pracowali, aby uruchomić wszystkie agrega−
ty. Aż do 1948 roku urządzenia te obsługiwali kolejarze. W listopadzie
1945 roku powołano Zarząd Miejski, a pod koniec tego miesiąca powstała
tymczasowa Rada Narodowa. Wówczas podjęto decyzję o zmianie herbu
miasta – zdecydowano, że będzie nim herb Sapiehów – Lis (znak herbowy
w kolorze czarnym na ciemnoczerwonym tle − w takiej formie przetrwał do
28 czerwca 1990 roku, kiedy to Rada Miejska podjęła decyzję o zmianie
barw – złoty Lis na zielonym tle). Rozpoczynała się polska historia pol−
skiego Krzyża.
Barbara Brzozowska
nauczyciel historii i wiedzy o społeczeństwie
w Liceum Ogólnokształcącym
w Krzyżu Wlkp.
BIBLIOGRAFIA:
1. Dura B., Krótko o Krzyżu i powstaniu węzła kolejowego. „Gazeta
Wieleńska” grudzień 1995, nr 16 (32).
2. Ein Rűckblick auf Kreuz. „Die Pommersche Zeitung” 19 Mai 1984 –
materiał w posiadaniu Rafała Sroki.
3. Gewidemet dem Hochwűrdigen Herren pfarrer Hubert Stankiewicz zu
seinem silbernen Pristjubiläum am 1. März 1961 (maszynopis − mate−
riał w posiadaniu Rafała Sroki).
4. Informator społeczno – kulturalny. Krzyż, luty 1995, nr 2.
5. Karkuschke – Paschke, Erinnerungen am meinem Geburtsort! (ma−
szynopis − materiał w posiadaniu Rafała Sroki).
6. Koralewski Z., Kronika Rady Zakładowej ZZK Stacji Krzyż. Krzyż
1977 (maszynopis).
7. Metschke W., Kreuz/Ostbahn, einst wichtiger Bahnknotenpunkt. „Die
Pommersche Zeitung” 6 Februar 1982, materiał w posiadaniu Rafała
Sroki.
8. Metschke W., Aus der Kreuzer Geschichte. „Die Pommersche Ze−
itung” 26 Oktober 1985, materiał w posiadaniu Rafała Sroki.
9. Miniewicz J., Perzyk B., Wał Pomorski. Warszawa 1997.
10. Pilatzki K., Kramer – Hertzstell U., Meine Heimat., br.
11. Piskorski Cz., Krzyż – węzeł kolejowy., „Jantarowe szlaki” r. XIII
1979, nr 2 (172).
12. Stadtplan Kreuz/Ost. 1945. Wyd. 1976.
13. Brzeziński T, Kijewski F., Lala L., Klemens M., Gaing E., Beier E.,
Thomas − Biedermann I., Wingert W., Wolk H., Kanitz I., Oehne I.,
Relacje i materiały zebrane w ramach realizacji projektu „Wspólna
pamięć. Biografie dawnych i obecnych mieszkańców gminy Krzyż
Wielkopolski” przez zespół programu Historia Mówiona Ośrodka
KARTA zamieszczone na stronie www.krzyz−kreuz.pl.
8
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Jubileusze to okazja do wspo−
mnień i refleksji. Upływ czasu
wyostrza spojrzenie na przeszłość,
pozwala na bardziej obiektywną
ocenę dokonań czy zaniechań.
Nasze tegoroczne jubileusze
dotyczą spraw ducha i materii. 75
– lecie konsekracji kościoła pod
wezwaniem Najświętszego Serca
Pana Jezusa obejmuje okres od
1937 – 2012 roku. O latach 1937
– 1944 nie wiemy wiele – nas tu
nie było. Lata 1945 – 2012 to
przede wszystkim dorobek w sfe−
rze duchowej. W 1945 roku, po
odzyskaniu niepodległości, społeczność naszego miasta była
bardzo zróżnicowana. Składała się z ludności miejscowej z
Drawska i okolic, mieszkańców Wielkopolski oraz repatrian−
tów z dawnych ziem polskich − z byłych województw: wi−
leńskiego, nowogrodzkiego, poleskiego, wołyńskiego, sta−
nisławowskiego, tarnopolskiego i lwowskiego. Wracali też
Polacy wywiezieni do Niemiec na przymusowe roboty, z
obozów i z krajów zachodnich. Wszystkich cechowała nie−
pewność jutra, żal za tym co zostało utracone oraz troska o
przyszłość. Istotnym problemem były też różnice kulturo−
we, obyczajowe, stosunek do nowej władzy, różnorodność
poglądów politycznych.
W tym powojennym rozgardiaszu czynnikiem jedno−
czącym była wiara. Stąd tak ważna rola kościoła katolic−
kiego i jego kapłanów. W maju 1945 r. nasz kościół pa−
rafialny nie był jeszcze otwarty. Na niedzielne msze święte
mieszkańcy Krzyża dojeżdżali wozami (z zaprzęgiem
konnym) i rowerami do Drawska i Kamiennika. Pod ko−
niec maja 1945 r. przybył do Krzyża o. kapucyn Euze−
biusz Kawala, który rozpoczął intensywne prace nad do−
prowadzeniem do ładu naszej świątyni. Radość z otwar−
cia kościoła stała się ważnym czynnikiem jednoczącym
społeczeństwo.
Część Jubileuszu, przypadająca na lata 1945–2012 to
okres wytężonej pracy duszpasterskiej, zarówno w sferze
duchowej, jak i materialnej. W tej ostatniej wymienić
wypada kapitalny remont kościoła wraz ze zmianą usta−
wienia ołtarza i wejścia, budowę domu katechetyczne−
go, rozbudowę i modernizację plebanii, remonty kościo−
łów filialnych, remont organów, ustawienie krzyży na ro−
gatkach miasta – znaku największej miłości, jaką nas Bóg
obdarzył, a ostatnio remont dzwonów. Dzwony już biją,
kuranty wydzwaniają melodie, zegar odmierza czas.
W sferze ducha nic nie da się wyliczyć i wycenić: sa−
kramenty święte, doroczne pierwsze komunie święte,
bierzmowania, procesje Bożego Ciała, droga krzyżowa
ulicami miasta, rekolekcje, triduum paschalne, pielgrzym−
ki, działalność charytatywna i modlitwy grup religijnych
– to wszystko wspaniałe przeżycia, cementujące naszą
wspólnotę.
Kościół głęboko angażował się w życie miasta i gminy
i ma swój znaczący udział w jego jubileuszu 75−ciu lat
nadania praw miejskich.
Miasto nasze w 1945 r. uległo poważnemu zniszcze−
niu. Dzięki olbrzymiemu wysiłkowi, w pierwszym okre−
sie przede wszystkim kolejarzy, szybko przywrócono mu
możliwości funkcjonowania.
Obok PKP powstawały zakłady
pracy: fabryka mebli, wytwór−
nia betonów, port rzeczny na
Noteci, Centrostal, placówki han−
dlowe i usługowe, administracyj−
ne i oświatowe oraz służba zdro−
wia. Szerokie pole do działania
mieli także leśnicy.
Mimo wielu trudności, ludność
uradowana końcem koszmaru
wojny, podejmowała różnorodne
działania przyśpieszające usuwa−
nie pozostałości powojennych (od−
gruzowanie miasta, remont do−
mów, urządzeń komunalnych, zagospodarowanie zieleni
miejskiej).
Młodzież skupiała swoje inicjatywy wokół powstałych w
październiku 1945 r. pierwszych drużyn harcerskich im. Kró−
lowej Jadwigi i św. Jerzego. Stopniowo przejmowano wła−
dzę z rąk rosyjskiej komendantury wojennej. Powstawała
administracja cywilna i pierwsze zręby samorządności,
wprawdzie znacznie ograniczonej, ale przez społeczność
docenianej. 26 listopada 1945 r. powstała Miejska Rada Na−
rodowa i powołany został zarząd miejski. W 1949 r. nastąpi−
ła zmiana w funkcjonowaniu administracji – powoływane
były prezydia rad narodowych − funkcje gospodarza pełnił
przewodniczący prezydium. Od 1973 r. powoływani byli na−
czelnicy miast i gmin.
Rady narodowe spełniały funkcję władzy terenowej. Mimo,
jak już wspomniałem, znacznego ograniczenia kompeten−
cji, odegrały istotną rolę w zaspokajaniu potrzeb lokalnej
społeczności.
Reforma samorządowa z 1990 r. wprowadziła nowe roz−
wiązania w zakresie administracji terytorialnej. Po wybo−
rach powstała Rada Miasta i Gminy z burmistrzem jako or−
ganem wykonawczym. Zwiększyły się zarówno uprawnie−
nia jak i obowiązki tego organu władzy samorządowej.
Dziś z perspektywy lat bilans osiągnięć jest znaczący i
widoczny (budownictwo spółdzielcze, komunalne, a przede
wszystkim indywidualne, rozwój infrastruktury, urządzeń
komunalnych, w tym największa inwestycja oczyszczalnia
ścieków, dostępność do oświaty i kultury – tu znów piękne
osiągnięcie − budowa Sali widowiskowo – sportowej, rozwój
placówek handlowych i usługowych, w tym Polo i Biedron−
ka).
Każda kadencja przynosi nowe wyzwania, ale też i nowe
sukcesy. Doświadczenia lat wykazały, że samorządy to naj−
bardziej stabilna władza w naszym kraju.
Dwa jubileusze – jakże ważne i jak ze sobą związane.
Mieszkam w Krzyżu od 11 maja 1945 roku. Byłem nie tylko
uczestnikiem wielu wydarzeń, ale też w pewnym sensie
współtwórcą niektórych dokonań − tych materialnych i du−
chowych. Jestem głęboko przekonany, że wspólne działa−
nia duszpasterzy i władz przyczyniły się do integracji całej
społeczności wokół kościoła oraz miasta i gminy. Każdy
parafianin i każdy mieszkaniec ma swój wkład w tym, co
składa się na dorobek duchowy i materialny naszych jubile−
uszy. Z tej okazji składam Wszystkim wyrazy szacunku i
uznania. Tym, którzy odeszli, należy się trwała pamięć po−
koleń i wieczny odpoczynek.
Tadeusz Brzeziński
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
cji Apostolskiej w Gorzowie powierzyła także ad−
ministrację parafii Wieleń Płn.
Za dwóch ostatnich administratorów parafii za−
kupiono 2 feretrony: jeden ofiarowany przez pa−
rafian przybyłych do Krzyża z archidiecezji wileń−
skiej, a drugi zakupili wierni z parafii Skorodyń−
ce. Ponadto, parafianie przybyli z Kołomyi i Wi−
leńszczyzny zakupili dwie chorągwie.
16 lipca 1948 r. przybył do Krzyża o. Sylwe−
ster Polek OFMCap i objął administrację parafii.
4 sierpnia 1948 r. do Krzyża przyjeżdża o. Bogumił Marecki OFMCap i
obejmuje funkcję prefekta tutejszych szkół.
W dniach 18–21 listopada 1948 roku odbyły się trzydniowe rekolekcje
przed osobistym poświęceniem się parafian Najświętszemu Sercu Pana
Jezusa.
W sierpniu 1949 r. zorganizowano w Krzyżu mieszany chór kościelny,
który liczył 50 członków.
W lutym 1949 r. gospodarze z Łokacza (panowie J. Iwanowski, A. Kuro−
czycki, B. Sienkiewicz, A. Iwanowski, S. Szkoda) bezinteresownie wykonali
krzyż misyjny.
27 marca 1949 r. rozpoczęły się Misje Parafialne w Krzyżu Wlkp., a 3
kwietnia nastąpiło poświęcenie krzyża misyjnego. Misje zgromadziły tłu−
my wiernych, co świadczyło o głębokim przywiązaniu parafian do Boga. W
czasie Misji rozdano 6000 komunii św.
5 czerwca 1949 r. w pierwszy dzień Zielonych Świąt odbyła się I Komu−
nia św. w Krzyżu i w Żelichowie (w Krzyżu do I Komunii przystąpiło 140
dzieci, a w Żelichowie 20).
12 czerwca – po raz pierwszy w historii tej parafii przybył do Krzyża
Wlkp. Administrator Apostolski z Gorzowa – JE Ks. Bp dr Edmund Nowic−
ki, który udzielił Sakramentu Bierzmowania 1600 osobom.
27 lipca 1950 r. przybył do Krzyża nowy administrator parafii – o. Tytus
Gorczyca OFMCap, który w porozumieniu z Radą Parafialną podjął decyzję
o remoncie kościoła.
Kalendarium życia Kościoła i Parafii
p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa
w Krzyżu Wlkp.
Do 1918 roku Krzyż Wlkp. należał do parafii Wieleń, a msze św. odpra−
wiane były przez księdza pełniącego posługę w tej parafii w sali mieszczącej
się w domu p. Jokischa.
Do 1921 roku, czyli do czasu erygowania samodzielnej parafii Krzyż –
msze święte odprawiano w wojskowym baraku (zakupionym staraniem
mieszkańców miasteczka).
Pierwszy proboszcz parafii – ks. Walter Genge już w 1921 roku przy
pomocy parafian zbudował drewniany kościółek i dom parafialny przy ulicy
Jeziornej (Seestrasse).
W kościele wzniesionym pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Je−
zusa znajdowały się trzy ołtarze: Najświętszego Serca Pana Jezusa, Matki
Bożej oraz świętego Józefa.
W 1928 roku − ks. Genge od prywatnego właściciela odkupił dom, który
przeznaczył na plebanię.
Następcą ks. Genge był ks. Klug, który dzięki pomocy finansowej Ordyna−
riusza tutejszych terenów − ks. prałata Kallera z Piły, rozpoczął w 1935 roku
budowę kościoła parafialnego, którego konsekracja nastąpiła w 1937
roku.
Ostatnim proboszczem w Krzyżu z okresu II wojny światowej był ks.
Hubert Stankiewicz, który opuścił parafię 28 stycznia 1945 roku.
Zmiany geopolityczne, jakie nastąpiły w Polsce po zakończeniu wojny,
miały bardzo duży wpływ na stan Kościoła.
W wyniku zmiany granic państwa polskiego nastąpiła migracja ludności
z terenów wschodnich na nowe, odzyskane ziemie na zachodnich krańcach
Polski. Na ziemiach tych odczuwano brak kapłanów, a nowo osiedlający się
ludzie byli głównie wyznania katolickiego. Przystąpiono więc do organizo−
wania nowej administracji kościelnej, a Prymas Polski zwrócił się do kapła−
nów świeckich i zakonnych, by podejmowali pracę duszpasterską wśród
ludzi, którzy osiedlali się na ziemiach zachodnich.
Ojcowie kapucyni prowincji krakowskiej, odpowiedzieli na apel ks. Pry−
masa, a jedną z objętych przez nich placówek był Krzyż Wlkp., znajdujący
się w administracji gorzowskiej.
Pierwszym administratorem i proboszczem parafii w Krzyżu był ojciec
Euzebiusz Kawala OFMCap, którego staraniem został odnowiony kościół
katolicki.
Ojciec Euzebiusz założył także „Caritas” – organizację, która niosła po−
moc materialną najuboższym mieszkańcom miasta oraz zbudował w ko−
ściele boczny ołtarz – poświęcony pod wezwaniem Najświętszego Serca
Jezusowego. Ołtarz ten − wykonany staraniem p. Stanisława Kubiaka po−
święcono 13 października 1945 r.
Od 1945 r. wraz z ojcem Euzebiuszem w parafii Krzyż pracowali ojcowie
kapucyni: Ernest Janucha oraz Apolinary Borkowski.
W związku z tym, że do Krzyża i okolicznych wiosek przybywało coraz
więcej ludzi, jeden kościół okazał się niewystarczający.
12 kwietnia 1946 r. nastąpiło więc otwarcie i poświęcenie drugiego
kościoła w mieście.
Poświęcenia poewangelickiego kościoła pod wezwaniem świętego Anto−
niego Padewskiego dokonał o. Euzebiusz Kawala, a świątynię potocznie
zaczęto nazywać „kościołem kolejowym”.
Praca ojców kapucynów nie koncentrowała się tylko w samym Krzyżu,
zaspokajali oni potrzeby duchowe ludności zamieszkującej okoliczne wio−
ski., oddalone od Krzyża o kilkanaście kilometrów. W miejscowościach tych
ludność polska odremontowała byłe zbory poewangelickie i prosiła o ich
poświęcenie. Kościoły filialne powstały więc w takich miejscowościach, jak:
Huta Szklana, Kuźnica Żelichowska, Żelichowo, Gieczynek, Przeborowo,
Drawiny, Lubcz Mały.
W sierpniu 1946 roku administrację parafii w Krzyżu objął o. Lesław
Tabor OFMCap i funkcję tę sprawował do września 1947 r. Kolejnym
administratorem parafii był o. Rudolf Jakubek, któremu Kuria Administra−
9
1950 r. − dzieci podczas katechezy z o. T. Gorczycą
1951 r. − ks. W. Gazda z gronem pedagogicznym
10
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
21 lipca 1951 r. − to dzień przybycia do Krzyża o. Wiesława
Gazdy.
Życie w parafii coraz bardziej normalizowało się. Rokrocznie
odbywały się rekolekcje wielkopostne, przygotowania i przyjęcia
dzieci do I Komunii św. oraz coraz bardziej okazałe uroczystości
Bożego Ciała.
Kapłani pracujący w parafii wystąpili do władz oświatowych o
prawo nauczania religii w szkołach i po długim oczekiwaniu (do−
piero 22 września 1952 roku) uzyskali zgodę.
O. Tytus Gorczyca przydzielony został do pracy w szkole zawo−
dowej, a o. Wiesław Gazda do podstawowej i liceum ogólno−
kształcącego. W prowadzeniu katechizacji pomagała księżom świec−
ka katechetka – p. Urszula Czajkowska.
Dzięki parafialnej organizacji „Caritas” prowadzono akcję doży−
wiania dzieci z najuboższych rodzin. Codziennie wydawano około
stu obiadów (po obiedzie każde dziecko otrzymywało łyżkę tranu).
20 września 1951 r. – z Krzyża po raz pierwszy wyruszyła piel−
grzymka do Częstochowy w celu podziękowania Matce Najświęt−
szej za opiekę podczas smutnych doświadczeń wojennych i repa−
triacji. W pielgrzymce wzięło udział 113 osób.
4 grudnia 1951 r. rozpoczął się kurs przedmałżeński (do uczest−
nictwa zgłosiło się 130 osób). Nauki prowadził o. Tytus Gorczyca
OFMCap oraz osoby świeckie: dr Marian Malinowski, położna
dyplomowana p. Zofia Dudek oraz nauczycielka − p. Katarzyna
Pilecka.
30 listopada 1952 r. zostały odprawione pierwsze roraty.
20 października 1953 r. z powodu braku wiadomości od władz
oświatowych w sprawie nauki religii w szkołach, zapadła decyzja o
prowadzeniu katechizacji w kościele.
Dzieci uczestniczące w jasełkach,
przygotowanych przez ks. Tytusa Gorczycę, 1954 r.
Ks. Biskup Z. Szelążek podczas bierzmowania, 1954 r.
Pielgrzymka z Krzyża do Częstochowy, 1954 r.
W maju 1954 r. J. E. Ks. Bp Ordynariusz – Zygmunt Szelążek dokonał
wizytacji parafii NSPJ w Krzyżu Wlkp. i udzielił parafianom Sakramentu
Bierzmowania.
W związku z Rokiem Maryjnym, parafianie organizowali pielgrzymki do
Częstochowy i Lubasza, a 29 listopada 1954 r. rozpoczęła się Nowenna
ku czci Matki Najświętszej.
27 grudnia 1955 r. sprowadzono z Torunia – pięknie złocony obraz
Matki Boskiej Nieustającej Pomocy – namalowany przez artystę Kazimie−
rza Waluka. Jest to pamiątka Roku Eucharystycznego i Nowego Roku Maryj−
nego w związku z 300 rocznicą ogłoszenia Matki Boskiej Królową Polski
przez Jana Kazimierza.
31 grudnia 1955 r. – Radca Kurii Ordynariatu w Gorzowie – ks. Józef
Janczarski dokonał poświęcenia i intronizacji obrazu Matki Boskiej Nie−
ustającej Pomocy, a 1 stycznia 1956 r. odprawiona została pierwsza no−
wenna do M.B. Nieustającej Pomocy.
29 czerwca 1956 r. w Go−
rzowie odbyły się święcenia
kapłańskie. Wśród nowo wy−
święconych księży był para−
fianin z Żelichowa – Kazi−
mierz Anuszkiewicz, który 1
lipca odprawił mszę prymi−
cyjną w swojej rodzinnej miej−
scowości.
19 września 1956 r. po−
sługę duszpasterską w Krzy−
żu rozpoczyna o. Bernard
Filip OFMCap.
20 listopada 1956 r. od−
była się w Krzyżu wizytacja
kanoniczna dokonana przez
o. prowincjała Ernesta Łanu−
chę OFMCap.
1 lutego 1957 r. do Krzyża
przybył o. Ksawery Kmieciń−
ski OFMCap i od 12 marca
Poświęcenie obrazu Mtaki Boskiej
oficjalnie objął urząd admi−
Nieustającej Pomocy, 1955 rok
nistratora parafii.
Po kilku latach od usunię−
cia religii ze szkół, pracujący w parafii ojcowie otrzymali pozwolenie na
katechizację dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych.
7 kwietnia 1957 r. podjęto decyzję o rozbudowie kościoła. Parafia
liczyła już ponad 6000 wiernych, a kościół parafialny wybudowany w 1937
roku przewidziany był na pomieszczenie ok. 300 osób, ponieważ tylu było
katolików w Krzyżu i najbliższej okolicy.
Rozbudowa miała polegać na wydłużeniu budynku kościoła w kierunku
zachodnim, dobudowaniu zachrystii i kaplicy oraz umieszczeniu głównego
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
ołtarza w dobudowanej
części, co pozwoliłoby
dawne prezbiterium
przerobić na przedsio−
nek kościelny.
5 maja 1957 r. za−
wiązał się 40−osobowy
Komitet Rozbudowy
Kościoła, którego ce−
lem było gromadzenie
środków finansowych i
materiałów budowla−
nych oraz zorganizowa−
nie rozbudowy.
Plan rozbudowy ko−
ścioła wykonany przez
inż. Tadeusza Jakuszy−
ka z Zielonej Góry zo−
stał zatwierdzony przez
Kurię Biskupią w Go−
rzowie i przekazany do
Wojewódzkiego Zarzą−
du Architektoniczno−
Budowlanego w Po−
znaniu. Dokumentacja
1957 r. − Kościół przed rozbudową
nie została zatwierdzo−
na i jeszcze przez wie−
le lat trwały starania o uzyskanie zezwolenia na rozpoczęcie prac.
22 marca 1957 r. rozpoczęły się w parafii Misje św. Na zakończenie − 30
marca przybito pamiątkową tabliczkę na krzyżu misyjnym przed kościołem.
28 sierpnia 1958 r. ojcowie kapucyni pracujący w parafii nie otrzymali
od władz oświatowych pozwolenia na prowadzenie katechizacji w szkołach,
ze względu na to, że są zakonnikami. Stosownego zezwolenia nie otrzymała
także świecka katechetka – pani Urszula Czajkowska. Parafia pozostała więc
bez nauczania religii. Wielokrotnie składano podania o zezwolenie na kate−
chizację w szkołach, ale wobec braku pozytywnej odpowiedzi, rozpoczęto
naukę religii dla dzieci przedszkolnych przy kościele. Brak nauki religii w
szkołach dla dzieci i młodzieży rekompensowano odprawianiem specjal−
nych nabożeństw.
Wobec kategorycznej odmowy władz oświatowych i zakazaniu zakonni−
kom pracy z młodzieżą w szkole, w styczniu 1959 roku podjęto decyzję o
nauczaniu religii w Krzyżu Wlkp. w kościele św. Antoniego. Mimo bardzo
trudnych warunków, frekwencja na lekcjach religii była prawie stuprocento−
wa.
7 września 1959 r. rozpoczęła pracę druga katechetka – p. Jadwiga
Spychalska.
17−18 października 1959 r. odbyła się wizytacja parafii przez JE Ks.
Bp. Jerzego Strobę. W tym czasie do Sakramentu Bierzmowania przystąpi−
ło 700 osób.
7 listopada 1959 r. pracę duszpasterską w parafii rozpoczął o. Rudolf
(Adam) Jakubek OFMCap, który miał szczególny dar nawiązywania kontak−
tów z młodzieżą. Organizował spotkania towarzyskie, zabawy, jasełka. Pa−
rafianie cenili Go jako dobrego spowiednika, a także przyjaciela dzieci i
młodzieży. Mówiono, że jako proboszcz (funkcję tę pełnił w parafii Krzyż
Wlkp. od 1947–48 r.) wzorował się na doświadczeniach św. Jana Vianey’a,
a słowa „Aby otrzeć choć jedną gorzką łzę” − stanowiły motto Jego i dusz−
pasterskiej posługi.
12 czerwca 1960 r. odbyła się I Komunia św. Do Sakramentu przystąpi−
ło 307 dzieci.
Rok 1961 – to już V Rok Wielkiej Nowenny – pod hasłem „Rodzina
Bogiem Silna”.
Nadal nie ma pozwolenia na rozpoczęcie prac związanych z rozbudową
kościoła. Aby nie do puścić do zniszczenia nagromadzonych materiałów
budowlanych, przy kościele parafialnym i w kościele św. Antoniego wyko−
nywane są różne prace porządkowe.
10 lipca 1962 r. zmarł wieloletni organista p. Bolesław Gródź. Uroczy−
stości pogrzebowe, które odbyły się 12 lipca zgromadziły wielu parafian.
22 lipca 1962 r. – nawiedzenie Parafii przez Obraz Matki Boskiej
Częstochowskiej.
W październiku 1962 roku – przez cały czas obrad soborowych, w para−
fii odbywały się „Czuwania soborowe”.
11
1962 r. − uroczystość pogrzebowa organisty śp. B. Gródzia,
na zdjęciu ks. Z. Nejman
11 lipca 1963 r. ojcowie kapucyni zakończyli swą pracę dusz−
pasterską w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krzyżu
Wlkp. i zgodnie z zarządzeniem uchwały definitorialnej − przekazali
parafię Salwatorianom.
15 lipca 1963 r. przełożonym Domu Zakonnego Salwatoria−
nów i proboszczem w Krzyżu Wlkp. został ks. Jan Blokesz SDS.
Uroczystości odbywające się w kościele gromadziły liczne rze−
sze wiernych, co przypominało o konieczności rozbudowy kościo−
ła, ale mimo usilnych starań, nadal nie było urzędowego pozwole−
nia na rozpoczęcie prac.
Rozpoczął się VIII Rok Wielkiej Nowenny pod hasłem „Rozwój
cnót i walka z wadami narodowymi”.
Od 1 czerwca 1964 r. za ze−
zwoleniem Kurii Biskupiej co−
dziennie odprawiana jest
msza św. wieczorna.
W czerwcu 1964 r. przepro−
wadzono wielki remont dachu
na kościele parafialnym. Roz−
poczęto także przebudowę
pomieszczeń gospodarczych
w celu adaptacji ich na salki
katechetyczne.
1 września 1964 r. kateche−
ta gimnazjalny – ks. Joachim
Musiolik SDS przeniesiony
zostaje do pracy w Żywcu, a
na jego miejsce przybył ks.
Ks. Jan Blokesz SDS,
Maksymilian Świderski SDS.
proboszcz Parafii
25 października − ks. pro−
pw. NSPJ w latach 1963−1981
wincjał Marek Piątkowski
SDS odczytał parafianom bło−
gosławieństwo Ojca świętego i uroczyście przekazał relikwie Krzy−
ża Św.
Rozpoczął się ostatni – IX Rok Wielkiej Nowenny – „Rok wier−
ności Maryi”.
Z powodu braku zezwolenia na korzystanie z kościoła (względy
bezpieczeństwa) w Przeborowie – msze św. odprawiane są tam
pod „gołym niebem”.
20 czerwca 1965 r. parafię opuszcza ks. Maksymilian Świder−
ski, a pracę duszpasterską w Krzyżu rozpoczynają dwaj nowi księ−
ża: Michał Fugiel SDS i Józef Cieżak SDS.
8 września 1965 r. – delegacja parafian z Krzyża Wlkp. uczestni−
czy w uroczystościach oddania diecezji gorzowskiej w macierzyńską
niewolę Maryi.
8 grudnia 1965 r. w uroczystość Niepokalanego Poczęcia Matki
Najświętszej odczytano akt oddania Parafii Matce Bożej.
12
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Podsumowując 1965 r., proboszcz parafii ks. Jan Blokesz na−
pisał w kronice parafialnej: „Rok 1965 dla naszej parafii był na ogół
spokojny. Władze państwowe nie zmieniają swojego ustosunko−
wania do parafii (...). Nie udzielono nam zezwolenia na remont
kościoła w Przeborowie i Drawinach”.
Rozpoczął się 1966 r. – koń−
czy się Wielka Nowenna. Jest
to rok Millenium Chrztu Pol−
ski.
W kwietniu, w Wielką Sobo−
tę jako naród przekraczamy re−
ligijne tysiąclecie – jest to li−
turgiczna rocznica Chrztu Pol−
ski (14 kwietnia – w dzień
chrztu Polski – rocznica histo−
ryczna).
W maju 1966 r. rozpoczęto
malowanie w kościele parafial−
nym i wykonano szereg zmian
wewnątrz budowli.
Ks. Alojzy Juros SDS, ks. Józef
5 czerwca odbyła się I Ko−
munia św. dzieci, a 16 czerw− Cieżak SDS i prof dr hab. Helmut
Junos SDS podczas Mszy św.,
ca JE Ks. Bp Jerzy Stroba
1965 r.
udzielił Sakramentu Bierzmo−
wania 1320 osobom (świad−
kami bierzmowania byli p. Janina Ochocińska i p. Aleksander
Pilecki).
W lipcu tegoż roku wprowadzono nowennę do św. Antoniego,
która odtąd odprawiana była w każdy wtorek w kościele kolejo−
wym.
Na prośbę proboszcza Parafii NSPJ ks. Jana Blokesza − ks. Kar−
dynał Stefan Wyszyński, dekretem z dnia 18 listopada 1966 roku
zezwolił na obchodzenie Odpustu w Święto Chrystusa Króla.
W 1967 r., dzięki staraniom ks. Proboszcza oraz parafian, ufun−
dowano nowe stacje „Drogi Krzyżowej”. Obrazy przeznaczono do
kościoła kolejowego.
8 października tegoż roku, przed sumą, poświęcono srebrne
blachy na tabernakulum, które stanowić miało pamiątkę po ob−
chodach Millenium.
17 listopada 1967 r. do parafii przybył JE Ks. Bp Ignacy Jeż w
celu przeprowadzenia wizytacji kanonicznej.
30 czerwca 1968 r. JE Ks. Bp Ignacy Jeż dokonał konsekracji
nowo wykonanych dzwonów, na większym z dzwonów napisano
„Imię moje Maryja. Powołały mnie do życia serca matek parafii w
drugim roku drugiego Tysiąclecia Polski, kiedy Ordynariuszem die−
cezji gorzowskiej był JE Ks. Bp Wilhelm Pluta, a proboszczem para−
fii NSPJ w Krzyżu Wlkp. był ks. Jan Blokesz − Salwatorianin. R.P.
1968”.
Napis na drugim dzwonie brzmiał: „Imię moje Józef. Głos mój
niech budzi sumienia ospałych, żywych niech woła do modlitwy,
umarłych opłakuje i nadzieję zbawienia głosi. Dzwon ten ufundo−
wali ojcowie rodzin parafii Krzyż Wlkp. R.P.1968”.
Napęd elektryczny do nowych dzwonów zainstalował 27 listo−
pada inż. Eryk Przybył.
12 listopada 1968 r. Ks. Bp Ignacy Jeż dokonał poświęcenia
nowego kościoła w Drawinach.
W sierpniu 1969 r. pracę duszpasterską w parafii rozpoczęli
księża Joachim Strzelecki SDS − Józef Stachoń SDS.
Nadal czynione są bezskuteczne starania o zezwolenia na budo−
wę kościoła w Przeborowie i rozbudowę kościoła w Krzyżu Wlkp.
22 czerwca 1970 r. – ks. J. Stachoń SDS, przy wsparciu para−
fian, rozpoczął generalny remont kościoła w Hucie Szklanej.
28 lipca 1971 r., po wieloletnich staraniach, otrzymano zezwo−
lenie na remont kościoła parafialnego w Krzyżu Wlkp. Ostateczne
zatwierdzenie dokumentacji i zezwolenie na rozbudowę kościo−
ła parafialnego nastąpiło 28 grudnia 1971 roku.
10 kwietnia 1972 r., pod nadzorem budowlanym inż. Zdzisła−
wa Chodyki, rozpoczęto prace związane z rozbudową kościoła pa−
rafialnego.
W czerwcu nastąpiły zmiany personalne w parafii. Do pracy w
innej placówce odszedł ks. J. Stachoń, a parafianie powitali ks.
Jana Kachla SDS.
18 grudnia 1972 r. – pod tą datą ks. Proboszcz zapisał w kroni−
ce parafialnej: „Deo gratias za olbrzymi rozmiar wykonanych prac
w tym roku (...) wszyscy są zadowoleni…, a z pewnością sam Pan
Jezus, dla którego to wszystko robimy”.
W czasie remontu, renowacji poddano organy z kościoła para−
fialnego i przeniesiono je do kościoła kolejowego.
28 stycznia 1973 r. – w kościele parafialnym zostały umieszczo−
ne organy przywiezione z nieczynnego od 1959 roku kościoła w
Przeborowie.
W maju 1973 r., w Zgromadzeniu Sióstr Służebniczek NMP, za−
łożonym przez bł. Edmunda Bojanowskiego – siostra Eugenia
Anczurowska złożyła śluby zakonne.
17 czerwca 1973 r., pochodzący z parafii diakon Henryk Jacuń−
ski – alumn diecezjalnego Seminarium Duchownego w Gościko−
wie, przyjął święcenia kapłańskie z rąk JE Ks. Bp. Wilhelma
Pluty. Obecnie, ks. kanonik Henryk Jacuński pełni funkcję pro−
boszcza parafii Trójcy Świętej w Gorzowie Wlkp.
18 czerwca 1973 r. – Parafia otrzymuje ostateczne zatwierdze−
nie decyzji o przejęciu na własność nieruchomości kościelnych i
zawiadomienie z Biura Notarialnego w Trzciance i Gorzowie o zało−
żeniu ksiąg wieczystych.
23 czerwca 1973 r. – powiatowy architekt – p. Tuchołka, doko−
nał urzędowego odbioru kościoła po rozbudowie.
26 czerwca 1973 r. w kościele pw. NSPJ w Krzyżu Wlkp., ks.
Henryk Jacuński odprawił prymicyjną Mszę św.
Neoprezbiter został procesyjnie wprowadzony do kościoła (pięk−
nie przystrojonego przez licealistę Leszka Macewicza).
Przez następny − 1974 r.
trwały prace wykończeniowe i
podnoszące estetykę wnętrza
kościoła parafialnego.
Zamontowano nowy piec
do ogrzewania, położono mar−
murową posadzkę w prezbite−
rium, wmontowano witraże:
„Chrystus na krzyżu i Zmarty−
chwstanie”, „Św. Wojciech
patron Polski”, „Św. Franci−
szek patron Tercjarzy”, „Św.
Stanisław”, „Św. Józef Opie−
kun Kościoła”.
26 kwietnia 1974 r. – od−
była się wizytacja Parafii przez
1973 r. − prymicyjna msza św.
JE Bp. Wilhelma Plutę.
ks. H. Jacuńskiego,
2 czerwca 1974 r. – Prymi−
od lewej ks. J. Blokesz,
cje ks. Jerzego Sienkiewicza
ks. J. Sienkiewicz
SDS – kapłana pochodzącego
z parafii NSPJ w Krzyżu.
Wierni bardzo licznie zgromadzili się na prymicyjnej Mszy św., w
czasie której kazanie wygłosił ks. Kamil Kubowicz SDS. Po mszy
św. Prymicjant udzielił zgromadzonym błogosławieństwa.
Ks. Jerzy Sienkiewicz jest dr. muzykologii. Prowadzi Chór w ba−
zylice św. Jadwigi w Trzebnicy, który wielokrotnie koncertował w
Krzyżu.
W 1975 r. ma miejsce remont dachu na kościele parafialnym i
kontynuacja prac malarskich.
15 maja 1975 r. JE Ks. Bp Wilhelm Pluta udzielił Sakramentu
Bierzmowania w parafii.
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
13
W czerwcu tegoż roku, pra−
cę w Krzyżu rozpoczęli księża:
Stanisław Hochół SDS, Pas−
chalis Policki SDS i Czesław
Idzik SDS.
W ciągu prawie całego 1976
r. trwały prace malarskie i wy−
kończeniowe w kościele para−
fialnym, w Hucie Szklanej, Lub−
czu Małym i Drawinach.
16 marca 1976 r. ks. Pro−
wincjał Zygmunt Kmieć SDS
przeprowadził wizytację kano−
niczną parafii.
W 1977 r., na mocy stosow−
nego zezwolenia, rozpoczęto
remont zabudowań gospodar−
czych i budowę nowej pleba− 1975 r. − ks. Czesław Idzik SDS,
wikariusz Parafii pw. NSPJ
nii dla kapłanów pracujących
w parafii.
1 listopada 1977 r. – Ks. proboszcz Jan Blokesz SDS dokonał
uroczystego poświęcenia nowego Cmentarza Komunalnego.
W latach 1978–79 trwały prace związane z budową plebanii i
remontem dachu na kościele kolejowym.
W kwietniu 1978 r. ufundowano nowe krzyże misyjne przy
kościołach w Hucie Szklanej, Brzegach i Przeborowie. Od tego
czasu krzyże misyjne znajdują się we wszystkich kościołach parafii
NSPJ w Krzyżu.
11 maja 1978 r. 268 osób otrzymuje Sakrament Bierzmowa−
nia z rąk JE Ks. Bp. Wilhelma Pluty.
25 maja 1978 r. − mocą dekretu ks. Prowincjała i Kurii Biskupiej,
z pracy w parafii został odwołany ks. Zygmunt Nejman SDS, a
obowiązki wikariusza objął ks. Zbigniew Socha SDS.
W czerwcu tegoż roku powitano innych księży, skierowanych
do pracy w parafii tj.: ks. Tadeusza Glenia SDS, ks. Zdzisława
Tracza SDS oraz ks. Mariana Papiernika SDS.
22 października 1978 r., parafianie z wielkim zainteresowaniem
i przejęciem obejrzeli transmisję z uroczystości w Rzymie, otwiera−
jących pontyfikat ojca św. Jana Pawła II.
W dniach od 4−6 czerwca 1979 r. – liczna delegacja parafian z
ks. T. Gleniem i ks. M. Papiernikiem, udała się na spotkanie z
ojcem św. Janem Pawłem II w Częstochowie.
2 lipca 1979 r. parafię opuszcza ks. Zdzisław Tracz SDS i udaje
się jako misjonarz do Tanzanii. W tym samym dniu do Krzyża przy−
bywa ks. Józef Schroeder SDS.
16 października 1979 r. – modlitwą i śpiewem parafianie uczcili
I rocznicę pontyfikatu papieża Jana Pawła II.
27 października 1979 r. – Generał Salwatorianów – ks. Ge−
rard Rogowski odwiedza Krzyż Wlkp. w celu przeprowadzenia wi−
zytacji kanonicznej parafii.
27 czerwca 1980 r. do pracy duszpasterskiej w parafii NSPJ w
Krzyżu Wlkp. skierowani zostali księża: Andrzej Mysiura SDS i An−
drzej Sulewski SDS.
9 maja 1981 r. – Uroczystość Bożego Ciała − ulicami miasta
wyruszyła procesja, trasą dłuższą niż dotychczas (ul. Poznańska,
Świerczewskiego, Staszica, Bieruta, Mickiewicza, Reymonta i Po−
znańska na plac kościelny).
31 lipca 1981 r. – pracę w parafii zakończył długoletni pro−
boszcz Jan Blokesz SDS, sprawujący tę funkcję od 15 lipca 1963
r. do końca lipca 1981 r.
Od 6 sierpnia 1981 r. − urząd proboszcza Parafii objął ks. Jan
Wąsik SDS.
Pracę duszpasterską w Krzyżu podjęli też księża: Piotr Schora
SDS i Józef Zmełty SDS, a od czerwca 1982 r. − ks. Stanisław
Oleksy SDS i ks. Zbigniew Walkiewicz SDS.
1981 r. − proboszcz J. Wąsik
Przez lipiec i sierpień 1982 r. trwały prace renowacyjne w ko−
ściele w Brzegach. We wrześniu tegoż roku ponownie przybył do
Krzyża ks. Zbigniew Socha SDS. Od kwietnia do maja 1983 r.
trwały prace związane z budową dzwonnicy w kościele kolejowym
(6 maja zadzwoniły po raz pierwszy dzwony), a od maja do czerwca
wzniesiona została nowa dzwonnica w Przeborowie.
W czerwcu 1983 r. złożono do Urzędu Miasta i Gminy w Krzyżu
Wlkp. wniosek o pozwolenie na budowę domu katechetyczne−
go, a dzięki pomocy p. Naczelnika i pracowników Urzędu Miasta i
Gminy, już w sierpniu można było rozpocząć prace związane z bu−
dową. W tym czasie p. Zbigniew Wawer z Łokacza zbudował przy
kościele grotę Matki Boskiej, która została poświęcona 5 czerw−
ca 1984 r.
23 maja 1985 r. − 151 młodych parafian przyjęło z rąk J.Ks.Bp.
Ordynariusza Wilhelma Pluty Sakrament Bierzmowania. Po uroczy−
stości nastąpiło poświęcenie nowego domu katechetycznego,
wzniesionego staraniem ks. proboszcza Jana Wąsika oraz trudem
pracy i ofiarnością parafian.
6 kwietnia 1986 r. − z Krzyża pod opieką ks. J. Sadkiewicza
wyruszyła pielgrzymka maturzystów na Jasną Górę.
W okresie letnio−jesiennym 1986 r. trwał remont w kościołach
filialnych w Brzegach, Lubczu i Hucie Szklanej. Nauka religii w Hu−
cie Sz. odbywała się w ciasnej i zimnej salce w kościele, ale dzięki
staraniom ks. Henryka Matusika i życzliwości państwa Matkow−
skich, nauka religii od września odbywała się już w pięknej i ciepłej
salce katechetycznej.
Ks. H. Matusik podczas homilii
26 kwietnia 1987 r. na Jasnej Górze odbył się zjazd młodzieży matural−
nej z całego kraju. Do Częstochowy udała się także (pod opieką ks. J.
Sadkiewicza i diakona Eugeniusza Barczyka) grupa młodzieży z parafii w
Krzyżu Wlkp.
14
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
24 maja 1987 r. ks. Eugeniusz Barczyk odprawił swoją Mszę
prymicyjną, ponieważ jako diakon odbywał praktykę w Krzyżu Wlkp.
6 czerwca 1987 r. J.E. Ks. Bp Józef Michalik udzielił Sakramen−
tu Bierzmowania dorastającej młodzieży.
8 czerwca – 1987 r., parafia przeżywa przyjazd Ojca św. z III
Pielgrzymką do Ojczyzny, a 12 czerwca pielgrzymi z parafii NSPJ
w Krzyżu Wlkp., wraz z ks. J. Sadkiewiczem, udali się do Gdańska
na spotkanie ludzi pracy z Ojcem św.
27 czerwca 1987 r., do Krzyża przybyła młodzieżowa grupa oa−
zowa z diecezji gorzowskiej. Kwaterując w domu katechetycznym,
młodzież spędzała wakacje w Krzyżu Wlkp.
Na mocy dekretu prowincjalnego, z dniem 30 czerwca do pracy
duszpasterskiej w Krzyżu Wlkp. przybyli księża: Joachim Musio−
lik SDS, Eugeniusz Barczyk SDS i Antoni Myśliwiec SDS.
11 czerwca 1988 r. Liceum Ogólnokształcące w Krzyżu obcho−
dziło 40−lecie swojego istnienia. Na tę uroczystość przybyli go−
ście z całej Polski Mszę św. odprawił ks. Jerzy Sienkiewicz SDS –
absolwent i wychowanek tegoż liceum.
30 czerwca 1988 r. – ks. proboszcz Jan Wąsik SDS zakończył
pracę w parafii NSPJ w Krzyżu Wlkp. i decyzją rady prowincjalnej
został przeniesiony do Przeborowa. W tym też dniu przybył do
Krzyża nowo mianowany proboszcz – Antoni Zięba SDS, a wraz z
nim nowi wikariusze – ks. Stanisław Góral SDS i ks. Krzysztof
Jankowski SDS.
Wierni pożegnali ks. Jana Wąsika SDS, dziękując mu za wielo−
letni trud kierowania Parafią i na niedzielnej mszy św. 3 lipca 1988
r. powitali nowych duszpasterzy.
11 sierpnia 1989 r. zmarł ks. Jan Wąsik SDS – proboszcz para−
fii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krzyżu Wlkp.
Śp. ks. Jan Wąsik pracował jako proboszcz parafii NSPJ w Krzy−
żu w bardzo trudnym dla Polski, a w tym i dla parafii okresie (czas
stanu wojennego i lata późniejsze). Mieszkańcy Krzyża i okolicz−
nych wiosek, pamiętając Jego bezinteresowność i ofiarność w or−
ganizowaniu szeroko rozumianej pomocy w postaci artykułów żyw−
nościowych i środków czystości, zgromadzili się bardzo licznie w
kościele parafialnym, na Mszy św. żałobnej, by uczcić pamięć i
pożegnać „swojego” Proboszcza.
Mszy św. odprawianej w intencji Zmarłego przewodniczył ks.
Zbigniew Socha.
Śp. ks. proboszcz Jan Wąsik SDS pochowany został w Bagnie w
grobowcu Salwatorianów.
24 maja 1990 r. w Bielsku Białej z rąk J.E.Ks.Bp. Damiana Zimo−
nia przyjął święcenia kapłańskie diakon Tadeusz Zieliński SDS,
pochodzący z parafii NSPJ w Krzyżu Wlkp.
3 czerwca 1990 r. ks. Tadeusz Zieliński SDS odprawił prymi−
cyjną Mszę św. w kościele parafialnym w Krzyżu Wlkp.
Msza prymicyjna ks. T. Zielińskiego, 1990 r.
Do 1995 r. ks. Tadeusz Zieliński pracował jako wikariusz w
Münster. Od 1996 r., po rocznym pobycie w Kolonii, pełnił posługę
kapłańską jako proboszcz w Berlinie. Będąc prowincjałem Salwa−
torianów Północnej Prowincji Niemieckiej (funkcję tę pełnił od 2008
r.), doprowadził do zjednoczenia obu prowincji – północnej i połu−
dniowej.
Obecnie − ks. Tadeusz Zieliński SDS pełni funkcję proboszcza
parafii p.w. św. Boromeusza oraz parafii Salwator w Berlinie. Jest
też wspaniałym ambasadorem polskiej kultury.
Wybudowany staraniem mieszkańców Krzyża Dom Katechetycz−
ny, w latach 90−tych, wykorzystywany był do religijnych celów
edukacyjnych jako miejsce spotkań młodzieży oazowej, ale także
pełnił funkcje utylitarne. 1 stycznia 1991 r. odbywał się tutaj bal
sylwestrowy zorganizowany przez Komitet Rodzicielski SP nr 1 w
Krzyżu Wlkp. Uczestnikom balu życzenia noworoczne złożył ks.
Proboszcz Antoni Zięba SDS.
W lutym − także tutaj, odbyło się spotkanie opłatkowe dla człon−
ków „Żywego Różańca”.
19 czerwca 1990 r. z rąk J.E. Ks. Abp. Jerzego Stroby, święce−
nia kapłańskie przyjął ks. Stanisław Kubiś – Misjonarz Oblat
Maryi Niepokalanej OMI.
Aktualnie ks. Stanisław Kubiś pracuje w Warszawie. Jest kapela−
nem w Klasztorze Sióstr Służebniczek.
W 1991 roku Święta Bożego Narodzenia miały jak zawsze swoją
oprawę plastyczną w postaci szopki, ale tym razem odbyły się tak−
że „Jasełka”, przygotowane (przy wsparciu ks. proboszcza Anto−
niego Zięby) przez młodzież i nauczycieli Liceum Ogólnokształcą−
cego.
4 marca 1991 r. Pani Maria Jaśkiewicz z Mosiny dokonała wy−
złocenia tabernakulum w kościele parafialnym.
24 marca 1991 r. – Rekolekcje wielkopostne. Pełne głębokiej
treści nauki, które głosił ks. Grzegorz Pomorski SDS, zawierały
myśli, które parafianie mogli przyjąć za motto, nie tylko na najbliż−
sze dni i tygodnie, ale na całe życie.
5 maja 1991 r. zakończono remont generalny kościoła w Hucie
Szklanej. Po Mszy św., której przewodniczył ks. Augustyn Kuczok i
poświęceniu kościoła, uczestnicy liturgii czas spędzili przy cie−
ście i kawie, a na zakończenie uroczystości odbyła się zabawa.
12 maja 1991 r. – ks. Tadeusz Zieliński SDS – kapłan pocho−
dzący z parafii NSPJ w Krzyżu Wlkp. odprawił uroczystą Mszę św.,
na której 78 dzieci ze SP nr 1 w Krzyżu po raz pierwszy przyjęło
Komunię św. Podobna uroczystość miała także miejsce w Drawi−
nach. W Krzyżu dzieci do I Komunii przygotował ks. proboszcz
Antoni Zięba SDS, a w Drawinach ks. Krzysztof Jankowski SDS.
Dzieci ze SP nr 2 przyjęły I Komunię św. 19 maja 1991 r., na
Mszy św. odprawionej przez ks. Zbigniewa Sochę i ks. Jerzego
Sienkiewicza.
W Hucie Szklanej uroczystość pierwszokomunijna, na którą za−
proszono ks. proboszcza Antoniego Ziębę, miała miejsce 26 maja
1991 r.
14 czerwca 1991 r. – z parafii NSPJ wyruszyła piesza pielgrzym−
ka do Rokitna.
Rozpoczęły się wakacje. Ks. Proboszcz Antoni Zięba zaangażo−
wał się w organizację wakacyjnego wypoczynku dla dzieci z naj−
uboższych rodzin.
Dzięki jego staraniom, na trzech turnusach w Kuźnicy Żelichow−
skiej, wypoczywało ok. 300 dzieci.
W późniejszych latach, ks. proboszcz Antoni Zięba, dzięki po−
mocy ks. Tadeusza Zielińskiego SDS (wówczas wikariusza w
Münster), zorganizował wyjazd do Schalle, połączony z wakacyj−
nym wypoczynkiem dzieci i nauką języka niemieckiego.
1 września 1991 r. pracę duszpasterską w parafii rozpoczął ks.
Kazimierz Wysogląd SDS.
We wrześniu 1991 r. ks. proboszcz Antoni Zięba SDS został
mianowany wicedziekanem dekanatu Drezdenko.
Od 15 do 21 września 1991 r. odbywały się Misje parafialne –
prowadzone przez księży Saletynów.
8 maja 1992 r. w Bielsku Białej przyjął święcenia kapłańskie
diakon Maciej Borowski SDS.
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
17 maja 1992 r. − Ks. Maciej Borowski odprawił prymicyjną
Mszę św. w kościele pw. N.S.P.J. w Krzyżu Wlkp. Kazanie prymicyj−
ne wygłosił ks. Jerzy Sienkiewicz. W czasie mszy św. wystąpił chór
z bazyliki św. Jadwigi w Trzebnicy.
Ks. prob. A. Zięba udziela chrztu św., 1994 r.
2 maja 1996 r. w Domu Zakonnym w Krzyżu, zaopatrzony świę−
tymi sakramentami, zmarł ks. Henryk Zmełty SDS.
Baba (Ojciec) Henryk (tak nazywano z sympatią śp. ks. Henry−
ka), przez 17 lat swojego życia pracował jako misjonarz w Tan−
zanii. Śp. ks. Henryk Zmełty spoczął w grobowcu Salwatorianów
w Bystrej Śląskiej koło Bielska Białej.
30 czerwca 1996 r. w czasie Mszy św. – parafianie, dziękując
za trud pracy duszpasterskiej w Krzyżu, pożegnali ks. Antoniego
Ziębę – proboszcza parafii NSPJ.
7 lipca 1996 r. – ks. Zbigniew Socha, na mocy dekretu Prowin−
cjała Salwatorianów i JE Ks. Bp. Tadeusza Werno, przyjął obo−
wiązki proboszcza w parafii Krzyż Wlkp.
W dniach 19 – 20 września 1996 r. – Wspólnota Zakonna Księ−
ży Salwatorianów w Krzyżu Wlkp. gościła Generalnego Przełożo−
nego Zgromadzenia – ks. Karola Hoffmana SDS.
W październiku 1996 r. została powołana Parafialna Rada Dusz−
pasterska – jako organ doradczy proboszcza Parafii.
0d 5 stycznia 1997 r. we wszystkich kościołach Parafii został
wprowadzony zwyczaj modlitwy za zmarłych.
11 lutego 1997 r. – rozpoczęła działalność parafialna księgar−
nia prowadzona przez p. Andrzeja Brudłę.
9 kwietnia 1997 r. – na uroczystej Mszy św., której przewodni−
czył JE Ks. Bp Paweł Cieślik, młodzież klas ósmych ze SP nr 1 i SP nr
2 przyjęła Sakrament Bierzmowania.
Rodzice przystępujących do bierzmowania uczniów, jako dar
ołtarza, złożyli monstrancję, która została przeznaczona do kościo−
ła p.w. św. Antoniego.
29 maja 1997 r. – Boże Ciało – procesję do czterech ołtarzy
prowadził ulicami miasta ks. Stanisław Starostka SDS, który wcze−
śniej odbywał praktykę w Parafii.
Piękne ołtarze przygotowali mieszkańcy Osiedla Leśnika i pra−
cownicy służb leśnych, pracownicy PKP, rzemieślnicy, właściciele
zakładów usługowych, kupcy, pracownicy banku, Urzędu Miasta i
szkół w Krzyżu Wlkp.
Z dniem 1 lipca 1997 r., pracę w parafii rozpoczęli księża: Lu−
dwik Kołodziej SDS i Dariusz Kubas SDS.
W związku z powodzią, jaka nawiedziła Polskę, w kościele para−
fialnym odprawiano Nabożeństwa Ekspiacyjne przed Najświętszym
Sakramentem, a parafianie pośpieszyli ze spontaniczną pomocą
na rzecz ofiar kataklizmu. Zbierano ofiary pieniężne, które przeka−
zano na konto „Caritas Polska” i środki czystości, żywność oraz
odzież, które przekazano powodzianom z parafii Krosno n. Odrą.
15
W maju 1997 r., z inicjatywy ks. proboszcza Zbigniewa Sochy,
rozpoczęto remont kościoła pw. św. Antoniego.
28 września odbyło się uroczyste poświęcenie przydrożnego
krzyża przy Osiedlu Leśnika.
8 listopada 1997 r. odbyła się pielgrzymka nauczycieli krzy−
skich szkół do Lichenia.
Od 8 do 15 lutego 1998 r., w parafii NSPJ w Krzyżu Wlkp., trwał
Pierwszy Tydzień Kultury Chrześcijańskiej. 13 lutego w Domu
Katechetycznym odbyło się spotkanie JE Ks. Bp. Pawła Cieślika z
nauczycielami i wychowawcami z parafii Krzyż Wlkp.
Nauki rekolekcyjne głosił w bieżącym roku ks. Henryk Łodziana
SDS.
W imieniu wiernych, za trud głoszenia Słowa Bożego, podzięko−
wał księdzu rekolekcjoniście p. Bogusław Lewkowicz.
3 kwietnia 1998 r. – mieszkańcy Parafii, idąc ulicami miasta,
uczestniczyli w nabożeństwie Drogi Krzyżowej, zainaugurowanym
przez ks. proboszcza Zbigniewa Sochę.
Medytacje przy kolejnych stacjach prowadzili przedstawiciele
różnych zawodów.
18 kwietnia 1998 r. − na uroczystej Mszy św., JE. Ks. Bp Paweł
Cieślik wygłosił kazanie oraz udzielił młodzieży Sakramentu
Bierzmowania.
Ks. Bp. spotkał się także z młodzieżą oazową i wspólnotami mo−
dlitewnymi z Krzyża oraz mieszkańcami Lubcza Małego, Drawin,
Brzegów i Przeborowa.
11 września 1998 r. – ks. proboszcz Zbigniew Socha poświęcił
przydrożny krzyż w Łokaczu Małym.
Ks. Bp. P. Cieślik podczas wizytacji
w Przeborowie, 1998 r.
Poświęcenie krzyża w Łokaczu Małym, 1998 r.
16
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Ks. Bp P. Cieślik rozmawia z parafianami w Brzegach, 1998 r.
W dniach od 4 do 7 marca 1999 r. miała miejsce wizytacja wspól−
noty zakonnej dokonana przez Prowincjała Salwatorianów – ks.
Bogdana Giemzę SDS.
4 lipca 1999 r., we wspólnocie parafialnej powitano ks. An−
drzeja Pawlaczyka SDS, który obchodził 60−tą rocznicę święceń
kapłańskich oraz ks. Jerzego Jaskułę SDS.
5 sierpnia 1999 r. – do urzędu Parafialnego w Krzyżu wpłynął
Dekret Bp. Koszalińsko−Kołobrzeskiego o ustanowieniu Parafii
św. Antoniego Padewskiego w Krzyżu Wlkp.
Od 24 sierpnia 1999 r., w Krzyżu Wlkp. zainaugurowano życie
nowej parafii − pw. św. Antoniego Padewskiego.
Msze św. i nabożeństwa odprawiane są w kościele pw. św. Anto−
niego Padewskiego − wyremontowanym staraniem ks. proboszcza
parafii NSPJ Zbigniewa Sochy i dzięki ofiarności mieszkańców Krzy−
ża Wlkp.
5 marca 2001 r. rozpoczęły się szkolne rekolekcje dla dzieci ze
SP w Krzyżu, które prowadził ks. Paweł Doliński SDS.
25 kwietnia 2001 r., w czasie Mszy św. JE Ks. Bp Paweł Cie−
ślik, udzielił młodzieży Sakramentu Bierzmowania oraz wprowa−
dził w posługę lektorów.
22 czerwca 2001 r. – Boże Ciało. Procesja wiernych z obu para−
fii, którzy uczestniczyli w uroczystościach Bożego Ciała, przeszła
ulicami miasta od kościoła NSPJ do kościoła św. Antoniego.
29 lipca 2001 r. – Intronizacja Obrazu Miłosierdzia Bożego –
„Jezu ufam Tobie” w kościele pw. NSPJ.
Ks. proboszcz Zbigniew Socha, w asyście wiernych, wprowadził
Obraz do kościoła.
11 listopada 2001 r. − Święto Niepodległości. Ks. proboszcz
Zbigniew Socha odprawił Mszę św. w intencji Ojczyzny.
13 lutego 2002 r., w Środę Popielcową, w parafii NSPJ rozpo−
częły się rekolekcje wielkopostne, które głosił ks. Marian Madlew−
ski SDS.
22 marca 2002 r. – w nabożeństwie Drogi Krzyżowej, które od−
było się ulicami miasta, wzięli udział wierni z obu krzyskich parafii.
Od 7 do 9 maja 2002 r. trwała wizytacja kanoniczna Przełożone−
go Generalnego Salwatorianów – ks. Andrzeja Urbańskiego SDS.
Ks. Generał odprawił uroczystą Mszę św., w czasie której doko−
nał poświęcenia Sztandaru SP im. BOWiD w Krzyżu Wlkp.
W dniach od 22 do 29 czerwca 2002 r., ks. proboszcz Zbigniew
Socha zorganizował autokarową wycieczkę na południe Polski, w
której uczestniczyli ministranci.
Intronizacja obrazu Miłosierdzia Bożego, ks. Z. Socha, 2001 r.
21 czerwca 2002 r. – w szpitalu w Pile zmarł ks. Andrzej Pawla−
czyk, który należał do najstarszego pokolenia Salwatorianów Pol−
skiej Prowincji. Był to człowiek dobrego serca i wysokiej kultury.
Parafianie uczestniczyli w uroczystościach żałobnych w koście−
le NSPJ w Krzyżu Wlkp.
Śp. ks. Andrzej Pawlaczyk SDS został pochowany w Bagnie, na
miejscowym cmentarzu, w grobowcu Salwatorianów.
Generał Salwatorianów A. Urbański podczas Mszy św., 2002 r.
6 maja 2003 r. – po ciężkiej chorobie, zmarł ks. Zbigniew
Socha − proboszcz parafii N.S.P.J. w Krzyżu Wlkp.
Uroczystości pogrzebowe, które zorganizował ks. superior Adam
Kwiatkowski SDS, we współpracy z dyrektorem Zakładu Usług
Komunalnych p. inż. Jerzym Wyrwą, odbyły się w kościele parafial−
nym w Krzyżu.
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
Śp. ks. Zbigniew Socha SDS niósł posługę kapłańską społe−
czeństwu Krzyża i okolic przez 22 lata, a po śmierci (zgodnie z Jego
wolą) spoczął na miejscowym cmentarzu.
Na grobowcu parafianie umieścili inskrypcję: „Można odejść
daleko i być zawsze blisko” (Jan Twardowski), której słowa świadczą
o więzi łączącej kapłana z wiernymi, wśród których żył i pracował.
Na uroczystości pogrzebowe Śp. ks. proboszcza Zbigniewa
Sochy przybyło do Krzyża ponad 90−ciu księży i bardzo wielu gości
z całej Polski. Żałobnej Mszy św. przewodniczył i wygłosił homilię
JE Ks. Bp Paweł Cieślik.
Ksiądz Tomasz Czubiel prowadził zespól wokalno−instrumental−
ny „Źródło”, który koncertował z okazji kościelnych uroczystości
oraz śpiewem uświetniał nabożeństwa oraz msze święte.
6 lipca 2008 r. obowiązki proboszcza parafii NSPJ w Krzyżu
Wlkp. podjął ks. Marek Jędrocha SDS.
W 2008 r. księża salwatorianie zorganizowali wakacyjny wypo−
czynek dla dzieci. Pod opieką ks. Romana Hamnego SDS i diako−
na Roberta Wojewodzica SDS, dzieci wyjechały na kolonie do
Wdzydz Kiszewskich na Kaszubach.
3 marca 2009 r. − odbyło się spotkanie Parafian, w celu utworze−
nia nowej Parafialnej Rady Duszpasterskiej.
W dniach 22−25 marca 2009 r. − rekolekcje wielkopostne głosił
ks. Artur Mieleszko SDS.
2 kwietnia 2009 r., wierni z obu istniejących na terenie miasta
parafii, wzięli udział w nabożeństwie Drogi Krzyżowej.
26 kwietnia 2009 r. − Parafialny Zespół Caritas przeprowadził
zbiórkę pieniędzy dla poszkodowanych w czasie trzęsienia ziemi
we Włoszech i pogorzelców w Kamieniu Pomorskim.
3 maja 2009 r. – Uroczyste przyjęcie dzieci do I Komunii św. w
parafii NSPJ.
O godz. 12.00 została odprawiona Msza św. w intencji Ojczy−
zny. W Eucharystii uczestniczyły władze Miasta i Gminy, a uroczy−
stość uświetniła młodzieżowa orkiestra pod kier. p. Mieczysława
Sorbala.
21 czerwca 2009 r. ks. Jacek Kwieciński (pochodzący z parafii
NSPJ) odprawił Mszę św. prymicyjną, na której homilię wygłosił
ks. Jacek Wawrzyniak – wicedyrektor Seminarium Salwatorianów
w Bagnie. W uroczystości uczestniczył także prowincjał Salwato−
rianów − ks. Piotr Filas SDS.
1 lipca 2009 r. – posługę duszpasterską w Parafii rozpoczynają
księża: Marcin Dębkowski SDS, Robert Stachowicz SDS, Tade−
usz Gleń SDS i Krzysztof Broda SDS.
10 lipca 2009 r. – zakończono prace związane z modernizacją
nagłośnienia w kościele.
W dniach od 12 do 13 września 2009 r., młodzież gimnazjalna
pod opieką ks. Marcina Dębkowskiego, wyjechała do Trzebini, by
uczestniczyć w „Czuwaniu Fatimskim” dla młodzieży.
23−26 września 2009 r. – malowanie kościoła parafialnego.
3 października 2009 r. w Koszalinie − siostra Anna Monika
Sadowska złożyła wieczyste śluby zakonne (Pierwsze Śluby Za−
konne w Zgromadzeniu Sióstr Szpitalnych Miłosierdzia – siostra
Anna Monika Sadowska złożyła w Alatri 23 czerwca 2003 r.).
11 października 2009 r. – Parafia przeżywa IX Dzień Papieski.
Po Mszach św., Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia, zbierała ofia−
ry na kształcenie młodzieży, znajdującej się w trudnej sytuacji ma−
terialnej.
14 października 2009 r. – ks. proboszcz Marek Jędrocha SDS
przewodniczył Mszy św. w intencji nauczycieli, wychowawców i
katechetów z okazji Święta Edukacji Narodowej.
18 października 2009 r .− Dzień Wdzięczności i Modlitwy za
pontyfikat Jana Pawła II.
Młodzież gimnazjalna, pod kier. ks. Roberta Stachowicza SDS,
przedstawiła w kościele słowno−muzyczny program o papieżu Ja−
nie Pawle II.
17
Wieczorem odbył się koncert „A po maturze chodziliśmy na kre−
mówki” w wykonaniu Jerzego Pawluka.
11 listopada 2009 r. – Święto Niepodległości. Uroczystej Mszy
św. przewodniczył ks. Sławomir Forc − proboszcz parafii św. Anto−
niego. Homilię wygłosił ks. Robert Stachowicz – superior wspól−
noty Salwatorianów.
8 grudnia 2009 r. – Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Naj−
świętszej Maryi Panny. Z okazji święta patronalnego Salwatoria−
nów, odprawiona została Msza św. koncelebrowana pod przewod−
nictwem superiora ks. Roberta Stachowicza. W czasie Mszy św.
księża odnowili śluby zakonne, a Wspólnota Margaretek złożyła
kapłanom życzenia i kwiaty.
20 grudnia 2009 r., odbyło się opłatkowe spotkanie wspólnot
parafialnych.
27 grudnia 2009 r., w niedzielę Świętej Rodziny – parafianie
modlili się w czasie Mszy św. w intencji małżeństw, które w bieżą−
cym roku obchodziły 25−lecie i 50−lecie Sakramentu Małżeństwa.
Ks. Proboszcz wręczył Jubilatom pamiątkowe dyplomy.
11 lutego 2010 r., z okazji Światowego Dnia Chorych, została
odprawiona Msza św. w intencji chorych i starszych parafian.
14 marca 2010 r. rozpoczęła się kanoniczna wizytacja parafii
przez JE Ks. Bp. Krzysztofa Zadarkę.
W pierwszym dniu wizytacji Ks. Bp uczestniczył we Mszy św. i
wygłosił do wiernych homilię. W drugim dniu ,udał się na cmen−
tarz i modlił się przy grobie śp. ks. Zbigniewa Sochy, a na zakoń−
czenie wizytacji, udzielił młodzieży Sakramentu Bierzmowania.
W dniach od 21 do 24 marca 2010 r. – w parafii odbywały się
rekolekcje wielkopostne, które głosił ks. Rafał Chwałkowski SDS.
26 marca 2010 r. Parafia NSPJ przygotowała Nabożeństwo Dro−
gi Krzyżowej ulicami miasta, w którym uczestniczyli także kapłani i
wierni z parafii św. Antoniego.
11 kwietnia 2010 r. – w intencji ofiar katastrofy smoleńskiej,
odprawiona została polowa Msza św., której przewodniczył ks.
Sławomir Forc – proboszcz parafii św. Antoniego, a proboszcz
parafii NSPJ – ks. Marek Jędrocha SDS wygłosił kazanie.
3 czerwca 2010 r. – Boże Ciało. Ulicami miasta przeszła proce−
sja do czterech ołtarzy. Pierwszy i drugi ołtarz przygotowała parafia
NSPJ, a trzeci i czwarty − parafia św. Antoniego.
12 lipca 2010 r. – dzieci należące do Eucharystycznego Ruchu
Młodych wyjechały wraz z animatorami na wypoczynek do Ostrze−
szowa.
21 sierpnia 2010 r. − mieszkańcy Huty Szklanej, obchodzili jubi−
leusz 300−lecia.
Z tej okazji ksiądz Proboszcz odprawił w kaplicy Mszę św, a po
Eucharystii poświęcił pamiątkową tablicę.
14 września 2010 r. zmarł ks. Stanisław Hochół SDS.
Różaniec i Mszę św. w intencji Zmarłego, w której uczestniczyli
wierni z obu parafii, odprawiono w Krzyżu Wlkp. Uroczystości po−
grzebowe odbyły się w Krakowie 18 września 2010 r.
W dniach od 28 do 30 października 2010 r. – dzięki ofiarności
sponsorów odnowiono tabernakulum i płaskorzeźbę Baranka
Paschalnego w ołtarzu głównym kościoła NSPJ.
25 listopada 2010 r. – ks. proboszcz Marek Jędrocha przewod−
niczył Eucharystii z okazji wspomnienia św. Katarzyny – patronki
kolejarzy.
Od 5 do 8 grudnia 2010 r. w parafii NSPJ zostały przeprowadzo−
ne rekolekcje adwentowe. Nauki rekolekcyjne głosił ks. Roman
Hamny SDS.
5 grudnia 2010 r. – w kościele parafialnym zorganizowano ak−
cję „Aniołek 2010”, której celem jest obdarowywanie dzieci z
ubogich rodzin świątecznymi prezentami. Była to wspólna inicja−
tywa obu parafii i Ośrodka Pomocy Społecznej w Krzyżu Wlkp.
W kwietniu 2011 r. przeprowadzono renowację „zacheuszek”
– krzyży na ścianach kościoła, namaszczonych olejami w czasie
konsekracji.
18
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
1 maja 2011 r. – Święto Miłosierdzia Bożego – dzień beatyfi−
kacji Jana Pawła II.
W kościele parafialnym odprawiono nabożeństwo do Bożego
Miłosierdzia, a grupa wokalna z Miejsko−Gminnego Ośrodka Kultu−
ry w Krzyżu Wlkp. − wystąpiła w koncercie pt. „Szukałem was”.
23 maja 2011 r. – odbył się Konkurs Recytatorski Poezji Reli−
gijnej − poezja Jana Pawła II i o Janie Pawle II. Wiersze recyto−
wały dzieci ze Szkoły Podstawowej w Krzyżu Wlkp.
2 czerwca 2011 r. – pod przewodnictwem Generała Salwatoria−
nów − ks. Andrzeja Urbańskiego, odprawiona została Msza św. o
powołania kapłańskie i zakonne.
3 czerwca 2011 r. – Młodzież z parafii NSPJ przyjęła Sakrament
Bierzmowania. Szafarzem Sakramentu był JE Ks. Bp Edward Daj−
czak.
18 listopada 2011 r., w szpitalu w Chrzanowie, po długiej cho−
robie zmarł ks. Tadeusz Gleń SDS.
Pogrzeb śp. ks. Tadeusza Glenia, w którym uczestniczyli także
parafianie z Krzyża, odbył się 24 listopada w Trzebini.
30 marca 2012 r. odbyło się Nabożeństwo Drogi Krzyżowej, na
które mieszkańców, zarówno parafii NSPJ jak i parafii św. Antonie−
go, zwoływał głos wyremontowanych dzwonów.
Od Niedzieli Palmowej o godz. 6.00, 12.00, 15.00 i 21.00 − z wież
kościelnych, rozbrzmiewają tony znanych pieśni, które zmieniają
się w zależności od czasu liturgicznego.
2 kwietnia, w siódmą rocznicę śmierci ojca św. Jana Pawła II,
o godz. 21.37 z wieży kościoła NSPJ popłynęła melodia „Barki”
– ulubionej pieśni Papieża.
Proboszczowie Parafii
pw. Najświętszego Serca
Pana Jezusa
w Krzyżu Wlkp.
w latach 1945 − 2012
1. o. Eugeniusz Kawala OFMCap. (1945−1946)
2. o. Leszek Tabor OFMCap. (1946−1947)
3. o. Rudolf Jakubek OFMCap. (1947−1948)
4. o. Sylwester Polek OFMCap. (1948−1950)
5. o. Tytus Gorczyca OFMCap. (1950−1963)
6. ks. Jan Blokesz SDS (1963−1981)
7. ks. Jan Wąsik SDS (1981−1989)
8. ks. Antoni Zięba SDS (1989−1996)
9. ks. Zbigniew Socha SDS (1996−2003)
10. ks. Tomasz Czubiel SDS (2003−2008)
11. ks. Marek Jędrocha SDS od 2008 r.
Z parafii pochodzą:
1. ks. Maciej Borowski SDS
2. ks. Henryk Jacuński
3. ks. Jerzy Sienkiewicz SDS
4. ks. Stanisław Kubiś OMI
5. ks. Sławomir Ściechowski SDS
6. ks. Tadeusz Zieliński SDS
7. ks. Jacek Kwieciński SDS
służebniczki NMP:
8. s. Eugenia Anczurowska
9. s. Anna Monika Sadowska SOM
10. s. Bronisława Świeczko MChR
W 2012 r. Parafia NSPJ w Krzyżu świętuje Jubileusz 75−lecia
Konsekracji Kościoła. Trudu zorganizowania uroczystości jubi−
leuszowych podjął się ks. proboszcz Marek Jędrocha SDS wspie−
rany przez dyr. MGOK w Krzyżu Wlkp. Katarzynę Waśko oraz Ko−
mitet Honorowy Obchodów Jubileuszu.
Aktualnie, testament Ojca Jordana – Założyciela Zgromadzenia
Salwatorianów, wypełniają, poprzez swoją posługę w Parafii: pro−
boszcz Parafii – ks. Marek Jędrocha, superior (przełożony wspól−
noty zakonnej) ks. Robert Stachowicz, wikariusz − ks. Marcin
Dębkowski oraz księża współpracownicy: ks. Henryk Matusik i
ks. Krzysztof Broda.
Powyższe kalendarium nie jest zapisem monograficznym.
Zawiera wybrane, zdaniem autorów, ważne wydarzenia, świad−
czące o różnorodności spraw, jakimi żyła parafia Najświętsze−
go Serca Pana Jezusa przez 75 lat swojego istnienia.
Kroniki parafialne, które przede wszystkim stanowiły źródło
wiedzy o minionych latach, nie były prowadzone w pewnych
okresach, stąd luki w chronologicznej prezentacji treści i brak
informacji na temat (na pewno bardzo ważnych w życiu Parafii)
wydarzeń.
Opracowanie: (w oparciu o dokumenty znajdujące się w kan−
celarii parafialnej i zapisy w kronikach)
Ojcowie kapucyni OFMCap.
pracujący w parafii
N.S.P.J
w Krzyżu Wlkp.:
o. Bernard Filip
Śp. o. Borkowski Apolinary
Śp. o. Chabierski Franciszek
o. Dryja Konstanty
Śp. o. Gazda Wiesław
Śp. o. Gorczyca Tytus
Śp. o. Jakubek Rudolf
Śp. o. Janucha Ernest
Śp. o. Kawala Euzebiusz
Śp. o. Kmieciński Ksawery
Śp. o. Krescenty
Śp. o. Listwan Augustyn
o. Maciąg Justyn
Śp. o. Marecki Bogumił
Śp. o. Paschalis
Śp. o. Polek Sylwester
Śp. o. Rafał
Śp. o. Tabor Lesław
Śp. o. Urban
Bracia zakonni SDS:
br. Barański Jerzy
br. Boryś Henryk
br. Hajzyk Józef
br. Kasprzycki Ryszard
br. Szostek Henryk
Diakoni SDS:
dk. Wojewodzic Robert
Emilia Gniatkiewicz−Lewkowicz
i Bogusław Lewkowicz
Księża salwatorianie
pracujący w Parafii
Najświętszego Serca
Pana Jezusa:
ks. Barczyk Eugeniusz
ks. Blokesz Jan
ks. Boroch Jerzy
ks. Broda Krzysztof
śp. ks. Brodziewski Alojzy
ks. Bukowiec Jan
ks. Buzikiewicz Jerzy
ks. Chudy Tomasz
śp. ks. Cieżak Józef
ks. Czubiel Tomasz
ks. Czuchoński Leonard
ks. Dębkowski Marcin
ks. Diakow Stanisław
śp. ks. Dublewicz Leszek
śp. ks. Duńko
(Podlesiecki) Kalikst
ks. Fugiel Michał
ks. Giemza Bogdan
śp. ks. Gleń Tadeusz
ks. Góral Stanisław
ks. Grzesiuk Jarosław
ks. Hamny Roman
Śp. ks. Hochół Stanisław
ks. Jankowski Krzysztof
ks. Jaskuła Jerzy
ks. Jędrocha Marek
ks. Juros Józef
ks. Kachel Jan
ks. Karwath Jan
ks. Kołodziej Ludwik
ks. Kubas Dariusz
ks. Kubica Dariusz
ks. Kwiatkowski Adam
ks. Łosiewicz Tomasz
ks. Malaga Jacek
ks. Markiewicz Mikołaj
ks. Matusik Henryk
ks. Mieleszko Artur
śp. ks. Musiolik Joachim
ks. Mysiura Andrzej
ks. Myśliwiec Antoni
ks. Nejman Zygmunt
śp. ks. Nowak Leszek
ks. Ogórek Wiesław
ks. Oleksy Stanisław
ks. Pajdo Mieczysław
ks. Papiernik Marian
śp. ks. Pawlaczyk Andrzej
ks. Piwowarczyk Stanisław
ks. Policki Paschalis
śp. ks. Przebinda Antoni
ks. Rzechółka Robert
ks. Sadkiewicz Józef
ks. Schora Piotr
ks. Schroeder Józef
śp. ks. Smiatek Michał
śp. ks. Socha Zbigniew
ks. Stachoń Józef
ks. Stachowicz Robert
ks. Strzelecki Joachim
ks. Sulewski Andrzej
ks. Świderski Maksymilian
ks. Tokarski Zdzisław
ks. Tracz Zdzisław
ks. Tryboba Jan
ks. Trzcionkowski Paweł
ks. Walkiewicz Zbigniew
śp. ks. Wawrzon Leszek
ks. Wawrzyniak Jacek
śp. ks. Wąsik Jan
ks. Wysogląd Kazimierz
ks. Zarębski Dariusz
ks. Zięba Antoni
śp. ks. Zmełty Henryk
ks. Zmełty Józef
Wieść Gminna − wydanie jubileuszowe
19

Podobne dokumenty