POS gm. Wi¹zowna-tekst bez tab.

Komentarze

Transkrypt

POS gm. Wi¹zowna-tekst bez tab.
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
GMINY WIĄZOWNA
Warszawa, 2004
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
1
Zleceniodawca:
URZĄD GMINY w WIĄZOWNIE
______________________________________
05-462 Wiązowna, ul. Lubelska 59
Wykonawca:
PRZEDSIĘBIORSTWO GEOLOGICZNE
„POLGEOL” S. A.
__________________________________________________
03-908 Warszawa, ul. Berezyńska 39, tel. 617 30 31, fax: 617 42 21
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
GMINY WIĄZOWNA
Opracowała:
mgr Iwona Kubiczek
mgr Romuald Bieleń
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
2
Spis treści
1. WPROWADZENIE .............................................................................................................................6
2. CELE I ZASADY POLITYKI EKOLOGICZNEJ PAŃSTWA .....................................................7
2.1. Zasady polityki ekologicznej państwa ......................................................................................... 7
2.2. Limity racjonalnego wykorzystania zasobów środowiska........................................................... 9
2.3. Instrumenty zarządzania środowiskiem ....................................................................................... 9
2.3.1. Instrumenty prawne ............................................................................................................ 10
2.3.2. Instrumenty finansowe........................................................................................................ 11
2.3.3. Instrumenty społeczne ........................................................................................................ 22
2.4. Polityka ekologiczna województwa mazowieckiego i powiatu otwockiego ............................. 23
2.5. Kierunki polityki ekologicznej gminy Wiązowna .................................................................... 27
3. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY .................................................................................31
3.1. Położenie, powierzchnia, dane demograficzne .......................................................................... 31
3.2. Wybrane elementy środowiska przyrodniczego ........................................................................ 32
3.2.1. Geomorfologia.................................................................................................................... 32
3.2.2. Warunki geologiczne .......................................................................................................... 32
3.2.3. Klimat ................................................................................................................................. 33
4. OCENA STANU ŚRODOWISKA I KIERUNKI DZIAŁAŃ NA RZECZ OCHRONY
STANDARDÓW ŚRODOWISKA.............................................................................................34
4.1. Wody powierzchniowe i podziemne......................................................................................... 34
4.1.1. Wody powierzchniowe ....................................................................................................... 34
4.1.2. Wody podziemne ................................................................................................................ 36
4.2. Złoża kopalin ............................................................................................................................. 39
4.3. Gleby i powierzchnia ziemi ....................................................................................................... 41
4.3.1. Gleby .................................................................................................................................. 41
4.3.2. Powierzchnia ziemi............................................................................................................. 43
4.4. Lasy............................................................................................................................................ 44
4.5. Powietrze atmosferyczne ........................................................................................................... 48
4.6. Hałas .......................................................................................................................................... 50
4.7. Elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące.................................................................. 53
4.8. Nadzwyczajne zagrożenia środowiska....................................................................................... 55
5. ELEMENTY PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA TERENU .................................57
5.1. Wybrane elementy infrastruktury technicznej ........................................................................... 57
5.1.1. Zaopatrzenie w wodę.......................................................................................................... 57
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
3
5.1.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków............................................................................. 59
5.1.3. System transportu i komunikacji ........................................................................................ 61
5.2. Gospodarka odpadami................................................................................................................ 62
5.3. Obszary ochrony ........................................................................................................................ 64
5.3.1. Obszary ochrony wód powierzchniowych.......................................................................... 65
5.3.2. Obszary ochrony wód podziemnych................................................................................... 65
5.3.3. Ochrona przyrody i krajobrazu ........................................................................................... 67
5.4. Obszary ograniczonego użytkowania ........................................................................................ 71
6. UWARUNKOWANIA REALIZACYJNE PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OTWOCKIEGO ......................................................................................................71
6.1. Strategia działań......................................................................................................................... 71
6.2. System zarządzania programem................................................................................................. 74
6.3. Harmonogram realizacji programu ............................................................................................ 75
6.4. Metody kontroli programu ......................................................................................................... 75
7. WYKAZ MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH I BIBLIOGRAFIA ................................................77
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
4
Spis tabel
tab.1
Zadania ochrony środowiska na terenie powiatu otwockiego według „Programu ochrony
środowiska powiatu otwockiego”
tab.2
Zadania ochrony środowiska na terenie gminy Wiązowna według „Programu ochrony
środowiska powiatu otwockiego”
tab.3
tab.4
Wielkość nakładów inwestycyjnych w zależności od źródeł finansowania
tab.5
Zestawienie podstawowych danych dla gminy Wiązowna na tle województwa
Analiza ekonomiczno-finansowa gminy Wiązowna
mazowieckiego
tab.6
tab.7
Zestawienie jakości wód powierzchniowych objętych monitoringiem regionalnym
tab.8
Ważniejsze ujęcia wód podziemnych w systemie zaopatrzenia w wodę
tab.9
tab.10
tab.11
tab.12
Wybrane parametry wody używanej do picia przez mieszkańców gminy Wiązowna
tab.13
tab.14
tab.15
tab.16
Struktura powierzchniowa Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu
tab.17
Mierniki oceny wdrażania „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna”
Stężenia zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego - stanowisko pomiarowe Otwock
Sieć wodociągowa na terenie gminy Wiązowna
Podmioty gospodarcze świadczące usługi w zakresie zbiórki odpadów komunalnych
Charakterystyka głównych zbiorników wód podziemnych
Zadania własne gminy Wiązowna
Zadania koordynowane gminy Wiązowna
Harmonogram realizacji „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna”
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
5
1. WPROWADZENIE
„Program ochrony środowiska gminy Wiązowna” opracowany jest zgodnie z Ustawą z dnia
27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późniejszymi zmianami),
która wprowadziła
obowiązek
opracowania
i
uchwalania
programów
ochrony
środowiska
dla województw, powiatów i gmin. Program opracowano zgodnie z „Wytycznymi sporządzania
programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym” (Ministerstwo Środowiska,
2002 r.)
Program zawiera kompleksową charakterystykę i ocenę środowiska przyrodniczego, opis stanu
zagospodarowania przestrzennego oraz wnioski i projektowane kierunki działań dotyczące ochrony
środowiska do 2010 roku.
Jest
zgodny
z
celami
i
zadaniami
„Programu
ochrony
środowiska
województwa
mazowieckiego”, który został przyjęty przez Sejmik Wojewódzki w dniu 15.12.2003 r.
W programie wojewódzkim określono strategię ochrony, racjonalnego wykorzystania zasobów
i poprawy standardów jakości środowiska województwa, a w szczególności przedstawiono:
•
cele ekologiczne
•
priorytety ekologiczne
•
zakres działań proekologicznych
Wymienione cele zgodne są z polityką ekologiczną państwa określoną w dokumentach:
„II Polityka Ekologiczna państwa na lata 2002 - 2010” i “Program wykonawczy do II Polityki
Ekologicznej państwa na lata 2002 – 2010”. Sformułowane tam kierunki polityki ekologicznej
państwa przedstawiono w formie pakietów zadań inwestycyjnych i pozainwestycyjnych wraz
z podaniem mechanizmów ekonomicznych i określeniem działań dla realizacji w/w celów w sferze
prawa, programowania, planowania przestrzennego, badań naukowych, kontroli, monitoringu
i współpracy międzynarodowej.
Działania określone w opracowywanym „Programie...” zgodne są z przyjętymi przez Radę
Powiatu zadaniami „Programu ochrony środowiska powiatu otwockiego”.
Zadania wyszczególnione w „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego”, stanowią
podstawę dla tworzenia listy priorytetów ekologicznych w planach funduszy ochrony środowiska oraz
przy udostępnianiu funduszy pomocowych.
Zadania zawarte w tabeli „Wytyczne do sporządzania gminnych programów ochrony
środowiska – gmina Wiązowna”, uznane zostały za priorytetowe w zakresie ochrony środowiska
na terenie gminy.
Realizacja zadań w zakresie poprawy standardów jakości środowiska oraz jego ochrony,
wymagać będzie współpracy samorządów różnych szczebli z podmiotami gospodarczymi.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
6
„Program ochrony środowiska gminy Wiązowna” stanowi podstawę dla działań
samorządu gminy w zakresie ochrony środowiska.
Program obejmuje:
- omówienie i ocenę stanu wyjściowego wraz z identyfikacją potrzeb w zakresie ochrony środowiska
- omówienie kierunków ochrony środowiska w odniesieniu do racjonalnego korzystania
z poszczególnych jego elementów
- zadania własne gminy oraz zadania koordynowane wraz z terminem ich realizacji.
Określone w „Programie...” kierunki ochrony środowiska
stanowią rozwinięcie celów
strategicznych polityki ekologicznej, zawartej w „Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego gminy
Wiązowna” (1998 r.).
„Program...”
został
opracowany
przy
współpracy
przedstawicieli
Urzędu
Gminy
w Wiązownej oraz Starostwa Powiatowego w Otwocku. Potrzebne informacje uzyskano
w Nadleśnictwie w Celestynowie oraz w Dyrekcji Mazowieckiego Parku Krajobrazowego.
O współpracę poproszono również m.in. Zakład Usług Komunalnych w Wiązownej, a także
przedstawicieli większych zakładów z terenu gminy.
Analizie poddano materiały udostępnione m.in. przez Wojewódzkiego Konserwatora
Przyrody, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzki FOŚiGW,
Wojewódzki
Inspektorat
Ochrony
Środowiska,
Regionalny
Zarząd
Gospodarki
Wodnej
oraz Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Warszawie.
W rozdz. 6.1 „Programu...” wymieniono instytucje i przedsiębiorstwa, w których zbierano
informacje, a w rozdz. 8 podano wykaz dokumentów i materiałów źródłowych wykorzystanych przy
realizacji niniejszego opracowania.
Zgodnie z art. 17.2 pkt. 3 oraz art. 18.1 Ustawy z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony
środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późniejszymi zmianami), gminny program ochrony środowiska,
podlega zaopiniowaniu przez Zarząd Powiatu Otwockiego. Po podjęciu uchwały przez Radę Gminy
Wiązowna może stanowić podstawę do podejmowania decyzji w zakresie ochrony środowiska.
Z realizacji programu organ wykonawczy gminy sporządza co 2 lata raporty, które
przedstawia Radzie Gminy.
„Program ochrony środowiska gminy Wiązowna” opracowany został przez Przedsiębiorstwo
Geologiczne „POLGEOL” S.A. na zlecenie Urzędu Gminy, na podstawie umowy nr GH/2004 – 078
z dnia 11.03.2004 r.
2. CELE I ZASADY POLITYKI EKOLOGICZNEJ PAŃSTWA
2.1. Zasady polityki ekologicznej państwa
Celem głównym polityki ekologicznej państwa jest, przyjęta w Konstytucji RP, zasada
zrównoważonego rozwoju.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
7
Polityka ekologiczna gminy powinna być całkowicie zgodna z polityką ekologiczną kraju
i odzwierciedlać kierunki poprawy stanu środowiska i racjonalnego wykorzystania zasobów
naturalnych sformułowane w "Programie ochrony środowiska województwa mazowieckiego" oraz
w „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego”
Zasady polityki ekologicznej uszczegółowiające naczelną zasadę zrównoważonego rozwoju to:
-
zasada przezorności
-
zasada integracji polityki ekologicznej z politykami sektorowymi
-
zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego
-
zasada regionalizacji
-
zasada uspołecznienia
-
zasada “zanieczyszczający płaci”
-
zasada prewencji
-
zasada stosowania najlepszych dostępnych technik (BAT)
-
zasada subsydialności
-
zasada skuteczności ekologicznej i efektywności ekonomicznej
Cele polityki państwa w zakresie racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych dotyczą:
-
racjonalizacji użytkowania wody
-
zmniejszenia materiałochłonności i odpadowości produkcji
-
zmniejszenia energochłonności gospodarki i wzrostu wykorzystania energii ze źródeł
odnawialnych
-
ochrony gleb
-
wzbogacania i racjonalnej eksploatacji zasobów leśnych
-
ochrony zasobów kopalin
Cele polityki państwa w zakresie poprawy standardów jakości środowiska dotyczą:
-
gospodarki odpadami
-
jakości powietrza
-
hałasu i promieniowania
-
bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego
-
nadzwyczajnych zagrożeń
-
różnorodności biologicznej i krajobrazowej
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
8
2.2. Limity racjonalnego wykorzystania zasobów środowiska
W dokumencie "II polityka ekologiczna państwa na lata 2002 - 2010", przyjętym przez Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej w 2001 r., ustalone zostały ważniejsze limity krajowe, związane
z racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych i poprawą stanu środowiska:
-
zmniejszenie wodochłonności produkcji o 50% w stosunku do stanu w 1990 r. (w przeliczeniu
na PKB)
-
ograniczenie materiałochłonności produkcji o 50% w stosunku do 1990 r. (w przeliczeniu
na jednostkę produkcji, wartość produkcji lub PKB)
-
ograniczenie zużycia energii o 50% w stosunku do 1990 r. i 25% w stosunku do 2000 r.
(w przeliczeniu na jednostkę PBK)
-
dwukrotny wzrost udziału energii odnawialnej w zużyciu energii w 2010 r. w stosunku
do zużycia w 2000 r.
-
dwukrotne zwiększenie udziału odzyskiwanych i ponownie wykorzystywanych w procesach
produkcyjnych odpadów przemysłowych w porównaniu ze stanem z 1990 r.
-
pełna (100%) likwidacja zrzutów ścieków nieoczyszczonych z miast i zakładów przemysłowych;
-
zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych w stosunku
do stanu z 1990 r.: z przemysłu o 50%, z gospodarki komunalnej (na terenie miast i osiedli
wiejskich) o 30% i ze spływu powierzchniowego o 30%
-
ograniczenie emisji pyłów o 75%, dwutlenku siarki o 56%, tlenków azotu o 31%, lotnych
związków organicznych (poza metanem) o 4% i amoniaku o 8% w stosunku do stanu w 1990 r.
Wymienione limity krajowe, stanowiące punkt odniesienia w zakresie realizacji celów polityki
ekologicznej na różnych szczeblach, powinny być osiągnięte w terminie do 2010 r.
Stanowią one również punkt odniesienia dla gminy Wiązowna w zakresie działań dotyczących
ochrony środowiska.
2.3. Instrumenty zarządzania środowiskiem
Zarządzaniem środowiskiem na szczeblu ogólnokrajowym, regionalnym i lokalnym zajmuje
się administracja rządowa, samorządowa, instytucje im podporządkowane oraz podmioty gospodarcze
korzystające ze środowiska.
Organy administracji odpowiedzialne za wykonywanie i egzekwowanie, prawa działają
na rzecz zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska i przestrzegania norm racjonalnego korzystania
ze środowiska.
Podmioty gospodarcze korzystające ze środowiska, kierują się głównie efektami
ekonomicznymi swojej działalności, ale uwzględniają też konieczność dotrzymywania wymagań
określonych prawem w zakresie ochrony środowiska. Prowadzą więc kontrolę emisji, modernizują
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
9
lub eliminują przestarzałe rozwiązania techniczne i technologiczne, ograniczając niekorzystne
oddziaływanie na środowisko.
Zarządzanie środowiskiem odbywa się przez wykorzystanie instrumentów prawnych,
finansowych i społecznych.
2.3.1. Instrumenty prawne
Do instrumentów prawnych zarządzania środowiskiem należą:
•
pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, w tym pozwolenie na emisję
pyłów i gazów do powietrza
•
decyzje, w tym decyzja wodnoprawna na pobór wód podziemnych
•
koncesje, w tym koncesja na eksploatację kopalin ze złóż
•
miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego
Przed przystąpieniem do opracowania planu zagospodarowania wykonuje się studium
uwarunkowań i kierunków zagospodarowania oraz opracowanie ekofizjograficzne, w którym
charakteryzuje się poszczególne elementy przyrodnicze środowiska i ich wzajemne powiązania.
Odejście od zasady obligatoryjnego sporządzania miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego dla obszarów gmin, sołectw i miejscowości, może pozbawić gminy instrumentu
pozwalającego na kompleksową realizację polityki przestrzennej i ekologicznej. Jednocześnie
rozszerzenie możliwości ustalania lokalizacji inwestycji na podstawie decyzji administracyjnych
wydawanych bez planu miejscowego, może prowadzić do prymatu interesu indywidualnego
nad dobrem ogólnym.
•
procedura ocen oddziaływania na środowisko, która jest jednym z najważniejszych instrumentów
ochrony środowiska, stanowi uniwersalną procedurę weryfikowania programowania i planowania
rozwoju,
zagospodarowania przestrzennego
oraz lokalizacji
inwestycji
(przedsięwzięć).
Procedurze tej podlegają:
-
projekty polityk, planów, strategii, w tym projekty miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego
-
projekty dokumentów sektorowych, w tym projekty programów w dziedzinie leśnictwa,
gospodarki wodnej
-
działania lokalizacyjne dotyczące przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko
(Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24.09.2002 r. (Dz. U. nr 179 poz. 1490) w sprawie
określenia
rodzajów
przedsięwzięć
mogących
znacząco
oddziaływać
na
środowisko
oraz szczegółowych kryteriów związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzania
raportu o oddziaływaniu na środowisko), w tym oczyszczalni ścieków
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
10
Podczas postępowania w sprawie ooś wykonywane są opracowania ekofizjograficzne,
prognozy oddziaływania na środowisko lub raporty oddziaływania przedsięwzięć (obiektów)
na środowisko.
Prawo ochrony środowiska gwarantuje każdemu dostęp do informacji o środowisku
i jego ochronie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie ooś publicznie informuje
o postępowaniu, może również przeprowadzić otwartą rozprawę administracyjną. Następnie
informuje w podobny sposób o wyniku postępowania, tj. decyzji w sprawie.
•
monitoring środowiska
Monitoring środowiska pełni funkcję informacyjną dla administracji rządowej, samorządowej
i społeczeństwa), jest podstawą dla przeprowadzania analiz, ocen lub podejmowania decyzji.
Dostarcza informacji dla potrzeb opracowania planów zagospodarowania przestrzennego,
wykonywania raportów oos oraz prac studialnych i prognostycznych. Stwarza także podstawy
dla realizacji programów naprawczych w przedsiębiorstwach lub na obiektach.
Państwowy monitoring środowiska (PMŚ) realizowany jest przez Główny Inspektorat Ochrony
Środowiska w zakresie:
-
jakości środowiska poprzez monitoring powietrza, wód powierzchniowych i podziemnych,
gleb, hałasu promieniowania jonizującego, lasów przyrody, zintegrowany monitoring
środowiska przyrodniczego
•
-
emisji (powietrza, wody, odpady)
-
ocen i prognoz
pozwolenia zintegrowane
Pozwolenie zintegrowane stanowi nowoczesny instrument prawny. Jest to decyzja administracyjna
na prowadzenie działalności, na warunkach ustalonych dla wszystkich komponentów środowiska
oraz przy spełnieniu wymagań technicznych określonych jako najlepsze dostępne techniki.
W pozwoleniu określane są rodzaje i ilości wykorzystywanej energii, surowców, materiałów
i paliw. Pozwolenia zintegrowanego wymagają instalacje, których działalność może powodować
znaczne zanieczyszczenie środowiska (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia
26.07.2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie
poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. nr 122 poz.
1055).
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 26.09.2003 r. w sprawie późniejszych
terminów do uzyskania pozwolenia zintegrowanego w zależności od typu instalacji (Dz. U. nr 177
poz. 1736), ostateczny termin uzyskania pozwolenia zintegrowanego określono na 31.12.2010 r.
2.3.2. Instrumenty finansowe
Instrumenty finansowe wykorzystywane w zarządzaniu środowiskiem stanowią:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
11
-
opłaty i kary ekologiczne za korzystanie ze środowiska lub naruszenie warunków korzystania
ze środowiska
-
dotacje, kredyty i pożyczki ze źródeł krajowych lub zagranicznych
-
środki własne samorządów przeznaczone na ochronę środowiska, pochodzące z innych źródeł
Źródła finansowania ochrony środowiska będą zróżnicowane w zależności od rodzaju i okresu
przewidywanego działania, a przede wszystkim od możliwości stosowania instrumentów finansowoekonomicznych zapewnionych na poziomie krajowym.
Fundusze na realizację polityki ekologicznej gminy mogą pochodzić z następujących źródeł:
środki krajowe:
•
środki własne gminy
•
środki budżetowe - publiczne dotacje celowe przydzielane na cele związane z ochroną środowiska
z budżetu państwa lub województwa
•
środki własne ludności i przedsiębiorstw (w tym: środki GDDKiA, Lasów Państwowych,
przedsiębiorstw gospodarki komunalnej)
•
celowe fundusze ekologiczne:
-
o charakterze ogólnym (w tym: NFOŚiGW, WFOŚiGW, PFOŚiGW, GFOŚiGW)
-
o charakterze wyspecjalizowanym (w tym: AWiRSP, ANR, FOGR, Fundusz Termoizolacji),
•
dotacje, kredyty i pożyczki na cele proekologiczne
-
niekomercyjne z krajowych instytucji finansowych (w tym: EkoFundusz, różnego rodzaju
fundacje)
•
komercyjne (w tym: z Banku Ochrony Środowiska, Banku Gospodarki Komunalnej)
kredyty udzielane przez komercyjne instytucje finansowe (zwłaszcza banki), na cele ekologiczne
środki zagraniczne:
•
fundusze zagranicznych instytucji finansowych (w tym: Banku Światowego, Europejskiego Banku
Odbudowy i Rozwoju, Europejskiego Banku Inwestycyjnego)
•
fundusz spójności i fundusze strukturalne Unii Europejskiej oraz fundusze sektorowych
programów pomocowych (w tym: fundusz LIFE)
2.3.2.1. Krajowe środki finansowania ochrony środowiska
Dotychczas najbardziej istotne znaczenie w finansowaniu ochrony środowiska mają:
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz EkoFundusz.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Najważniejszym składnikiem finansującym ochronę środowiska w Polsce są celowe fundusze
ekologiczne:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
12
•
na poziomie krajowym: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
(NFOŚiGW);
•
na poziomie regionalnym: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
w Warszawie (WFOŚiGW)
•
na poziomie lokalnym (bez osobowości prawnej): powiatowe (PFOŚiGW) i gminne (GFOŚiGW)
fundusze ochrony środowiska
Zasady funkcjonowania funduszy określa Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony
środowiska (Dz. U. nr 62, poz. 627 ze zmianami). Szczegółowe zasady gospodarki finansowej
Narodowego FOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej określa
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20.12.2002 r. (Dz. U. Nr 230, poz.1934).
Fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej gromadzą wpływy z opłat uiszczanych
przez podmioty. Są to:
-
opłaty ekologiczne za gospodarcze korzystanie ze środowiska, które stanowią pewien
ekwiwalent strat ekonomicznych i społecznych, powstających w wyniku zanieczyszczenia
środowiska i jego zmian
-
kary administracyjne (kary pieniężne) za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania
ze środowiska
Opłaty te zostały ustanowione na podstawie:
-
Ustawy z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 62 poz. 627)
-
Ustawy z dnia 16.10.1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114, poz. 492)
-
Ustawy z dnia 18.07.2001 Prawo wodne (Dz. U. 2001 nr 115 poz.1229)
-
Ustawy z dnia 27.04.2001 o odpadach (Dz. U. nr 62 poz. 628)
Zgodnie z art. 402 Ustawy z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 62 poz.
627), wpływy z tytułu opłat i kar w wysokości 20 % stanowią przychód funduszu gminnego.
Zebrane środki przeznacza się na dofinansowanie przedsięwzięć proekologicznych,
podejmowanych przez samorządy lokalne i podmioty gospodarcze oraz na edukację ekologiczną
i monitoring. O dofinansowanie z funduszy mogą się ubiegać:
-
jednostki samorządu terytorialnego i ich związki
-
stowarzyszenia, fundacje i inne organizacje
-
przedsiębiorcy, realizujący przedsięwzięcia ochrony środowiska i gospodarki wodnej
Najbardziej rozpowszechnione formy finansowania przez fundusze zadań z zakresu ochrony
środowiska i gospodarki wodnej polegają przede wszystkim na:
- udzielaniu nisko oprocentowanych pożyczek, które mogą być całkowicie lub częściowo
umarzane (pod warunkiem dotrzymania terminu realizacji dotowanego zadania),
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
13
- przyznawaniu dopłat do preferencyjnych kredytów i pożyczek,
- przyznawaniu dotacji.
W funduszach ekologicznych (NFOŚiGW, WFOŚiGW) przygotowuje się bieżące listy zadań,
które mogą być dofinansowywane ze środków funduszu. Za priorytetowe uznaje się te
przedsięwzięcia, których realizacja wynika z konieczności wypełnienia zobowiązań Polski wobec
struktur Unii Europejskiej.
Brak jest wieloletnich programów wydatkowania funduszy na realizację określonych zadań.
Dotychczas obowiązujące sesje rozpatrywania wniosków zostały zastąpione listą rankingową,
aktualizowaną raz na dwa miesiące. Wnioski o dofinansowanie przedsięwzięć proekologicznych
można składać w dowolnym terminie.
Znaczna część środków (około 50 – 60 %) przekazywana jest na realizację zadań z zakresu
ochrony wód.
Zgodnie z uchwałą Rady Nadzorczej NFOŚiGW z dnia 19.01.2004r., na dofinansowanie
przedsięwzięć ekologicznych w 2004 r. przeznaczona zostanie kwota w wysokości 1 608 mln zł.
Na pożyczki
dla realizacji projektów finansowanych z funduszu spójności, funduszów
strukturalnych i ISPA oraz na kredyty planuje się wydatkowanie 1 018 mln zł, a na dotacje 520,5
mln zł. Przewiduje się, że łączne wpływy do Narodowego FOŚiGW w 2004 r. przekroczą 1 578 mln
zł.
Zaznacza się tendencja do zmniejszania wielkości wpływów z tytułu opłat ekologicznych
w stosunku do wielkości przychodów z tytułu spłaty pożyczek i kredytów.
Ze środków Wojewódzkiego FOŚiGW w 2002 r. finansowane były przede wszystkim
przedsięwzięcia z zakresu ochrony wód (40,4%), ochronę powietrza (25 %) i gospodarki wodnej
(25%). Preferencyjnych pożyczek udzielono w wysokości około 180 mln zł, co stanowiło 84%
całkowitych kosztów.
Głównym kryterium przy rozpatrywaniu wniosków o dofinansowanie z Wojewódzkiego
FOŚiGW jest efektywność ekologiczna przedsięwzięcia. Analizowany jest również zasięg
oddziaływania planowanego przedsięwzięcia. W pierwszej kolejności finansowane są zadania
o znaczeniu regionalnym, a następnie zadania wynikające z lokalnych programów ochrony
środowiska.
Powiatowy FOŚiGW i Gminny FOŚiGW są funduszami celowymi, nie posiadającymi
osobowości prawnej. Środki funduszy przeznaczane są na finansowanie lub współfinansowanie
różnego rodzaju przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska.
Cele, na które mogą być przeznaczane środki gminnych funduszy określone zostały w art. 406
Ustawy z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 62 poz. 627). Są to m.in.:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
14
-
prowadzenie edukacji ekologicznej oraz propagowanie działań proekologicznych i zasady
zrównoważonego rozwoju,
-
wspomaganie realizacji zadań państwowego monitoringu środowiska oraz innych systemów
kontrolnych stanu środowiska, w tym systemów pomiarowych zużycia wody i ciepła
-
realizowanie zadań modernizacyjnych i inwestycyjnych, służących ochronie środowiska
i gospodarce wodnej, w tym instalacji lub urządzeń ochrony przeciwpowodziowej i obiektów
małej retencji,
-
wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc dla wprowadzenia
bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii,
-
działania z zakresu rolnictwa ekologicznego oddziaływujące na stan gleby, innych działań
służących ochronie środowiska i gospodarki wodnej, wynikających z zasady zrównoważonego
rozwoju, ustalonych przez gminę.
Zasady i regulamin przyznawania środków ustalane są indywidualnie w gminach.
EkoFundusz
EkoFundusz zarządza środkami finansowymi pochodzącymi z ekokonwersji długu Polski
wobec krajów należących do Klubu Rzymskiego.
Na okres 1992 – 2010, EkoFundusz dysponuje kwotą 571 mln USD. Z funduszu tego udzielane
jest wsparcie finansowe w formie bezzwrotnych dotacji.
Wysokość dotacji przyznawanych
dla projektów technicznych zgłaszanych do EkoFunduszu wynosi:
-
przez samorządy: 10–60 % kosztów inwestycji
-
przez przedsiębiorstwa: 20-40 % kosztów inwestycji
Priorytetowe dziedziny finansowane przez EkoFundusz to m.in.: ochrona różnorodności
biologicznej, gospodarka odpadami i rekultywacja gleb zanieczyszczonych, unieszkodliwianie
odpadów komunalnych i niebezpiecznych, ograniczenie emisji gazów powodujących zmiany klimatu
ziemi (ochrona klimatu) i eliminacja niskich źródeł emisji (ochrona powietrza). Dotacje mogą uzyskać
jedynie projekty dotyczące inwestycji związanych bezpośrednio z ochroną środowiska, a w dziedzinie
przyrody również projekty nie inwestycyjne.
EkoFundusz promuje innowacyjne projekty wykorzystujące najnowsze technologie w ochronie
środowiska, natomiast nie dofinansowuje badań naukowych, opracowań oraz tworzenia wszelkiego
rodzaju dokumentacji.
Zasady finansowania przedsięwzięć przez Ekofundusz są corocznie aktualizowane
i dostosowywane do pojawiających się nowych trendów na rynku ochrony środowiska.
W 2004 r. nastąpi zdecydowana koncentracja środków na projektach niekomercyjnych
dotyczących ochrony środowiska. Oznacza to całkowite wycofanie się z udziału w inwestycjach
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
15
o wysokiej opłacalności. Następną istotną zmianą w porównaniu z zasadami obowiązującymi w latach
poprzednich będzie zmniejszenie udziału dotacji EkoFunduszu w całkowitych kosztach projektów.
Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych
Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych (FOGR) nie posiada osobowości prawnej. Dysponentem
środków funduszu centralnego CFOGR jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast funduszy
terenowych TFOGR: samorządy województw.
Celem FOGR jest ochrona gruntów rolnych, rekultywacja i zagospodarowanie gruntów oraz
ograniczanie ich wykorzystywania na cele nierolnicze.
Środki funduszu terenowego tworzy się z należności i opłat rocznych od osób, które uzyskały
zezwolenie na wyłączenie z produkcji gleb objętych szczególną ochroną (tj. gruntów pochodzenia
mineralnego klas I-III, gleb pochodzenia organicznego, a także gleb klasy IV pochodzenia
mineralnego, jeżeli zostały uznane za ochronne uchwałą właściwej rady gminy).
Uzyskane środki przeznacza się na ochronę, rekultywację i poprawę jakości gruntów rolnych,
a w szczególności na:
-
rekultywację gruntów w kierunku rolnym
-
użyźnianie gleb o niskiej wartości produkcyjnej poprzez ulepszanie rzeźby terenu
-
przeciwdziałanie erozji gleb na gruntach rolnych, w tym zwrot kosztów zakupu sadzonek
i nasion
-
utrzymanie w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych oraz wypłaty
ewentualnych odszkodowań
-
budowę i renowację zbiorników wodnych służących małej retencji
-
budowę i modernizację dróg dojazdowych do gruntów rolnych
-
wdrażanie i upowszechnianie wyników prac naukowo- badawczych związanych z ochroną
gruntów rolnych
-
wykonanie badań płodów rolnych w strefach ochronnych
Środki TFOGR w pierwszej kolejności przeznaczane są finansowanie prac na obszarach tych
gmin, w których powstają dochody Funduszu oraz istnieją warunki dla uzyskania wzrostu produkcji
rolniczej, rekompensującej straty poniesione w wyniku zmniejszania obszaru gruntów rolnych.
Ponadto bierze się pod uwagę znaczenie gospodarcze i społeczne, efektywność projektowanego
przedsięwzięcia oraz udział własny wnioskodawcy w kosztach wykonania prac.
Wnioski o dofinansowanie przedsięwzięć, których realizacja przewidziana jest na dany rok,
należy
składać
w
Departamencie
Rolnictwa,
Modernizacji
Terenów
Wiejskich
Urzędu
Marszałkowskiego, w terminie do dnia 31.01. br.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
16
Dofinansowanie większości zadań może stanowić do 50% planowanych nakładów. Nakłady
związane z rekultywacją gruntów zdegradowanych lub zdewastowanych przez nie ustalone osoby
lub w wyniku klęsk żywiołowych, finansowane są przez TFOGR w wysokości 100 %.
Fundusz Terrmomodernizacji
Fundusz Termomodernizacji utworzono w Banku Gospodarstwa Krajowego zgodnie z Ustawą
z dnia 18.12.1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych (Dz. U. nr 162, poz. 1121).
Najważniejsze
zadanie
stanowi
przyznawanie
pomocy
finansowej
w
postaci
premii
termomodernizacyjnej, przy kredytach udzielanych w bankach komercyjnych. Premia ta stanowi
formę pomocy państwa dla inwestora realizującego przedsięwzięcie termomodernizacyjne, które
zgodnie z Ustawą spowoduje:
- ulepszenie, w wyniku którego nastąpi zmniejszenie:
rocznego zapotrzebowania na energię dostarczaną do budynków mieszkalnych, budynków
zbiorowego zamieszkania i budynków służących do wykonywania przez jednostki samorządu
terytorialnego zadań publicznych na potrzeby ogrzewania oraz podgrzewania wody użytkowej:
- co najmniej o 10% - w budynkach, w których modernizuje się jedynie system
grzewczy,
- co najmniej 0 15% - w budynkach, w których w latach 1985-2001 przeprowadzono
modernizację systemu grzewczego,
- co najmniej o 25% - w pozostałych budynkach,
- co najmniej 25% rocznych strat energii pierwotnej w lokalnym źródle ciepła
- wykonanie przyłączy technicznych do scentralizowanego źródła ciepła, w związku z likwidacją
lokalnego źródła ciepła w celu zmniejszenia kosztów zakupu ciepła dostarczanego do budynków - co
najmniej o 20% w stosunku rocznym,
- zamianę konwencjonalnych źródeł energii na źródła niekonwencjonalne.
Z premii termomodernizacyjnej mogą korzystać wszyscy inwestorzy, nie zależnie
od posiadanego statusu prawnego, tj. osoby prawne (np. spółdzielnie mieszkaniowe i spółki prawa
handlowego), gminy, osoby fizyczne, w tym właściciele domów jednorodzinnych oraz wspólnoty
mieszkaniowe.
Przysługuje ona jednak tylko inwestorom korzystającym z kredytu, nie mogą więc z niej
korzystać inwestorzy realizujący przedsięwzięcie termomodernizacyjne z własnych środków.
Premia jest przyznawana przez Bank Gospodarstwa Krajowego w wysokości 25% kwoty
kredytu wykorzystanego na realizację przedsięwzięcia.
Premia termomodernizacyjna stanowi spłatę części kredytu zaciągniętego przez inwestora.
Oznacza to, że realizując przedsięwzięcie termomodernizacyjne inwestor spłaca 75% kwoty
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
17
wykorzystanego kredytu. Kredyty na realizację przedsięwzięć z premią termomodernizacyjną są
udzielane przez banki, które podpisały umowę o współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego.
Wniosek o przyznanie premii należy składać wraz z wnioskiem kredytowym w banku,
w którym inwestor ubiega się o kredyt na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego.
Formularz wniosku można otrzymać w banku, w którym inwestor złoży wniosek kredytowy.
Podstawowym warunkiem formalnym ubiegania się o premię jest złożenie, wraz z wnioskiem
o przyznanie premii, audytu energetycznego (opracowanie określające zakres i parametry techniczne
oraz
ekonomiczne
przedsięwzięcia
termomodernizacyjnego,
ze
wskazaniem
rozwiązania
optymalnego, w szczególności z punktu widzenia kosztów realizacji tego przedsięwzięcia oraz
oszczędności energii). Decyzje o przyznaniu premii termomodernizacyjnej, w ramach obsługi
Funduszu, podejmuje Bank BGK.
Według analiz ekspertów, udział funduszy Unii Europejskiej i środków pochodzących
z ekokonwersji polskiego długu zagranicznego zarządzanych przez EkoFundusz w wydatkach
na ochronę środowiska, będzie wynosił w najbliższych latach zaledwie kilkanaście procent.
2.3.2.2. Zagraniczne środki finansowania ochrony środowiska
Po przystąpienia do struktur Unii Europejskiej, Polska uzyskała dostęp do unijnych środków
finansowych:
-
funduszy strukturalnych, takich jak:
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - ERDF,
Europejski Fundusz Społeczny – ESF,
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej – EAGGF, LIFE
-
funduszu spójności (kohezji), przeznaczonego w 50 % na wsparcie rozwoju transportu i w 50 %
na ochronę środowiska
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR), przeznaczony jest
przede wszystkim dla samorządów (wojewódzkich, powiatowych i gminnych) w celu wspierania
rozwoju regionalnego. Instytucjami zarządzającymi ZPORR są: Ministerstwo Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej oraz urzędy marszałkowskie.
Finansowanie inwestycji z zakresu ochrony środowiska przez fundusz strukturalny:
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF) w ramach Zintegrowanego Programu
Operacyjnego Rozwoju Regionalnego lub Sektorowego Operacyjnego Programu „Wzrost
konkurencyjności gospodarki” będzie dotyczyć:
•
inwestycji w infrastrukturę gospodarki wodno-ściekowej, takich jak:
-
budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków przemysłowych
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
18
-
stosowanie najlepszych dostępnych technik (BAT) w celu ograniczenia ilości substancji
niebezpiecznych odprowadzanych wraz ze ściekami
•
inwestycji w zakresie ochrony powietrza, takich jak:
-
modernizacja i rozbudowa systemów ciepłowniczych oraz wyposażenie ich w instalacje
do ograniczenia emisji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych
-
inwestycje w produkcję skojarzoną elektryczności i ciepła
-
zamiana palenisk węglowych na rozwiązania bardziej przyjazne środowisku (gazowe,
eliminacja węgla niskiej jakości)
-
stosowanie rozwiązań pozwalających na redukcję zanieczyszczeń emitowanych do powietrza
z dużych zakładów energetycznego spalania paliw
-
przedsięwzięcia na rzecz wykorzystywania alternatywnych źródeł energii, w tym m.in.
energetyczne wykorzystanie biomasy i inne
-
proekologiczne inwestycje w miejskich systemach transportowych (zastosowanie paliw
o niskiej emisji zanieczyszczeń w tym gazu)
•
wprowadzanie BAT w celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza
inwestycji w zakresie gospodarki odpadami przemysłowymi i niebezpiecznymi, takich jak:
-
tworzenie systemów gospodarki odpadami poprzez: prowadzenie selektywnej zbiorki odpadów
oraz budowę i modernizację instalacji do odzysku i recyklingu odpadów
•
budowa instalacji unieszkodliwiania odpadów.
inwestycji z wykorzystaniem BAT, takich jak:
-
ograniczenie zanieczyszczeń przemysłowych
-
modernizacja procesów produkcyjnych, technologii
-
zmniejszenie energochłonności i materiałochłonności procesów
Fundusz Spójności
Z Funduszu Spójności możliwe będzie wspieranie realizacji zadań inwestycyjnych w zakresie
ochrony środowiska, wynikających z wdrażania prawa obowiązującego w Unii Europejskiej,
a w szczególności dotyczących:
-
poprawy jakości wód powierzchniowych
-
zwiększenia dostępności do wody do picia i poprawa jej jakości
-
ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza
-
racjonalizacji gospodarki odpadami
-
rekultywacji obszarów przemysłowych
-
ochrony lasów i przyrody
Obsługującym projekty korzystające z tego funduszu jest Narodowy FOŚiGW.
Zakres działania Funduszu Spójności obejmuje pomoc o zasięgu krajowym, a nie
regionalnym, jak w przypadku funduszy strukturalnych.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
19
Projekty inwestycyjne ubiegające się o dofinansowanie mogą być wsparte w ramach Funduszu
Spójności maksymalnie do 85% łącznych nakładów. Pomoc doradcza może być finansowana
ze środków Funduszu Spójności w wysokości 100%. W ramach jednego projektu nie można korzystać
jednocześnie z Funduszu Spójności oraz funduszy strukturalnych.
Europejski Bank Inwestycyjny - EBI
Podstawowym zadaniem EBI jest równoważenie i stabilizacja wspólnego rynku, poprzez
udzielanie
pożyczek
i gwarancji
kredytów
przyznawanych
przez
inne
banki.
te
Środki
wykorzystywane są w takich sektorach gospodarczych jak: telekomunikacja, transport, przemysł,
energetyka i ochrona środowiska.
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju - EBOR
Celem EBOR jest finansowe wspieranie przemian gospodarczych w państwach Europy
Środkowej i Wschodniej. Kredyty EBOR mogą być przekazywane organizacjom rządowym, jak też
podmiotom prywatnym.
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej - EAGGF
Fundusz wspiera przekształcenia struktury rolnictwa oraz wspomaga rozwój obszarów
wiejskich. Jego działania finansowane są ze środków budżetu Unii Europejskiej oraz z opłat
nakładanych na produkty rolne, importowane spoza Unii Europejskiej. EAGGF składa się z dwóch
sekcji:
- Sekcji Gwarancji EAGGF – prowadzi finansowanie wspólnej polityki rolnej (zakupy interwencyjne
produktów rolnych, dotacje bezpośrednie dla rolników),
- Sekcji Orientacji EAGGF – wspiera przekształcenia w rolnictwie w poszczególnych państwach UE
(rozwój i modernizacja terenów wiejskich, wspieranie inicjatyw służących zmianom struktury
zawodowej na wsi, jak np. kształcenie zawodowe rolników, wspieranie rozwoju ruchu
turystycznego i rzemiosła, rozwój i eksploatacja terenów leśnych, inwestycje w ochronie
środowiska, wyrównywanie szans gospodarstw położonych na terenach górzystych i terenach
dotkniętych kataklizmami).
Finansowanie „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna” będzie się opierać zarówno
o środki krajowe jak i zagraniczne. Zadania mogą być dofinansowywane po zgłoszeniu
do internetowego Systemu Ewidencji Kart Projektów (ISEKP) i przejściu procedury kwalifikacyjnej.
Inwestycje służące realizacji zadań w latach 2007 – 2010 mają pierwszeństwo w dostępie
do dotacji (z funduszy strukturalnych i funduszu spójności), przeznaczonych na ochronę środowiska,
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
20
uruchomionych z chwilą wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Udział finansowania ze środków
Unii dla tej grupy inwestycji będzie sięgał maksymalnych pułapów dopuszczonych odpowiednimi
przepisami Unii Europejskiej.
Przewiduje się uzupełnianie finansowe ze środków publicznych w formie pożyczek
preferencyjnych z Narodowego i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska. Inwestorzy będą
musieli udokumentować brak możliwości uzupełnienia dofinansowania ze środków komercyjnych.
Wymagany jest udział środków własnych w wysokości przynajmniej 30% nakładów
inwestycyjnych.
Przewiduje się, że z funduszu spójności w dziedzinie ochrony środowiska najwięcej zadań
realizowanych będzie w zakresie: działań podwyższających jakość wód, uzdatniania wód do celów
komunalnych, rozbudowy sieci wodociągów i kanalizacji, zwalczania zanieczyszczeń typu
przemysłowego.
W zakresie ochrony przyrody dostępne będą środki z funduszu LIFE, w postaci czteroletnich
transz. W terminie do dnia 01.07.2004 r., Rada Europy podejmie decyzję o uruchomieniu czwartej
transzy LIFE, dostępnej od 2005 r.
Głównym celem Programu LIFE jest wspieranie działań mających na celu wdrażanie prawa
i polityki ekologicznej Unii Europejskiej oraz wskazywanie nowych rozwiązań problemów
związanych z wdrażaniem i realizacją tej polityki. Program LIFE składa się z trzech podprogramów:
LIFE-Nature, LIFE-Środowisko i LIFE-Kraje Trzecie.
Środki dostępne w ramach Programu LIFE – Nature, przeznaczone są na finansowanie
działań wymaganych dla zachowania lub odtworzenia naturalnych siedlisk i populacji gatunków
dzikiej fauny i flory tzn. wdrażaniu Dyrektyw: Ptasiej i Siedliskowej oraz w tworzeniu Europejskiej
Sieci Ekologicznej specjalnych obszarów ochrony - NATURA 2000. Wysokość możliwego
dofinansowywania zadań wynosi 50-75%.
Fundusze programu LIFE - Środowisko przeznaczone są na finansowanie innowacyjnych
działań o charakterze pilotażowym, których celem jest m. in.: zminimalizowanie wpływu działalności
gospodarczej na środowisko, promowanie zrównoważonego zarządzania zasobami wód podziemnych
i powierzchniowych, a także włączenie zagadnień środowiskowych w planowanie przestrzenne
oraz recykling i racjonalna gospodarka odpadami.
2.3.2.3.
Przewidywane zmiany w systemie ekonomiczno-finansowym ochrony
środowiska
Przewidywane zmiany związane są ze spodziewanym spadkiem wpływów funduszy ochrony
środowiska oraz z wyczerpywaniem się zdolności władz samorządowych do zaspokojenia rosnących
potrzeb finansowania infrastruktury.
Przypuszczalne zmiany w zakresie rozszerzenia instrumentów ekonomiczno-finansowych
ukierunkowane zostaną na następujące działania:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
21
-
zastąpienie
opłat
za
emisję
zanieczyszczeń
innymi
instrumentami
ekonomicznymi
w szczególności opłatami produktowymi i depozytowymi
-
przekształcenie celowych funduszy ekologicznych w formy finansowania zgodne z zasadami
i kryteriami udzielania pomocy publicznej obowiązującymi w Unii Europejskiej
-
wypracowanie oferty kredytów krótkoterminowych (pomostowych) przez Narodowy FOŚiGW
lub Bank Ochrony Środowiska S.A., służących zapewnieniu płynności, przy czym koszty będą
refundowane po całkowitym zakończeniu inwestycji lub określonego jej etapu
-
wprowadzenie i rozwój ubezpieczeń ekologicznych, „zielonych podatków”, ekoobligacji
-
wprowadzenie możliwości zbywania uprawnień do emisji zanieczyszczeń
-
przeniesienie
części
nakładów
inwestycyjnych
na
konsumentów
poprzez
stopniowe
podwyższanie opłat za wodę pitną, ścieki wprowadzane do kanalizacji, energię, itp.
Docelowo polityka ekologiczna państwa przewiduje zmniejszenie udziału celowych funduszy
ekologicznych na rzecz bezpośredniego zwiększenia udziału finansowego środków pochodzących
z budżetu państwa i budżetów lokalnych.
Realizacja zadań inwestycyjnych przez samorządy gmin będzie opierała się na kredytach
komercyjnych (przy zachowaniu zasady nie przekraczania 15 % dochodów rocznych gminy)
oraz na pomocy funduszy unijnych.
2.3.3. Instrumenty społeczne
Instrumenty społeczne w zarządzaniu środowiskiem polegają na:
•
usprawnianiu współpracy i budowaniu partnerstwa przy podejmowaniu decyzji w procesie
zarządzania środowiskiem
•
formułowaniu i wdrażaniu polityk środowiskowych, w tym planów działań, porozumień
środowiskowych
•
ocenie i monitorowaniu skutków zrównoważonego rozwoju, w tym określaniu wskaźników
równowagi środowiskowej
•
zwiększaniu świadomości społecznej poprzez prowadzenie edukacji ekologicznej
W Ustawie Prawo ochrony środowiska zapisany został obowiązek włączenia problematyki
ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju do programów nauczania wszystkich typów szkół
i kursów, prowadzących do uzyskania kwalifikacji zawodowych. Zadaniem posiadającym szczególne
znaczenie dla poprawy standardów środowiska na szczeblu lokalnym jest prowadzenie edukacji
ekologicznej dla pracowników samorządowych, radnych i podmiotów gospodarczych.
Regulacją prawną objęty został również dostęp do informacji o środowisku, udział
społeczeństwa w postępowaniach w sprawie ocen oddziaływania na środowisko oraz w działaniach
dotyczących ochrony środowiska.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
22
Zgodnie z „Narodową strategią edukacji ekologicznej”, zadaniem Rządu jest zapewnienie
organizacyjnego i technicznego wsparcia instytucjom publicznym w zakresie działań edukacyjnych
i promocyjnych realizowanych przez organizacje ekologiczne. Również władze gminy powinny
wspierać regionalne i lokalne stowarzyszenia działające na rzecz ochrony środowiska.
2.4. Polityka ekologiczna województwa mazowieckiego i powiatu otwockiego
Dokumentem nadrzędnym wytyczającym cele i kierunki działań w województwie, w tym
w zakresie ochrony środowiska jest “Strategia rozwoju województwa mazowieckiego”. Cele
sformułowane w strategii zostały zaadaptowane dla potrzeb wojewódzkiego programu ochrony
środowiska. Zachowany został ścisły związek strategii społeczno-gospodarczej z programem ochrony
środowiska, który stanowi rozwinięcie strategii rozwoju województwa w odniesieniu do ochrony
środowiska.
Poniższe cele określone w strategii są jednocześnie celami głównymi polityki ekologicznej
województwa, wynikającymi z polityki ekologicznej państwa, ujętymi w „Programie ochrony
środowiska dla województwa mazowieckiego”:
1. zmniejszanie zanieczyszczeń środowiska
2. racjonalizacja gospodarki wodnej
3. zwiększenie lesistości i ochrona lasów
4. poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego
5. podnoszenie poziomu wiedzy ekologicznej
6. rozwój proekologicznych form działalności gospodarczej
7. utworzenie spójnego systemu obszarów chronionych
Podstawowym
dokumentem
ukierunkowującym
działalność
organów
samorządu
terytorialnego w dłuższych okresach czasowych w zakresie problematyki społecznej, gospodarczej,
przestrzennej i ekologicznej jest „Strategia rozwoju powiatu”. Stanowi ona podstawę do aktualizacji
planów zagospodarowania przestrzennego oraz do opracowania programów operacyjnych,
przedsięwzięć rozwojowych i planów inwestycyjnych. Do końca kwietnia 2004 r., „Strategia rozwoju
powiatu otwockiego” nie została opracowana.
W uchwalonym przez Radę Powiatu „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego”,
przyjęto kierunki polityki ekologicznej oraz określono zadania krótkookresowe o charakterze
priorytetowym.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
23
Z uwagi na brak sformułowanych długookresowych celów rozwoju dla powiatu otwockiego,
długookresowe zadania w zakresie ochrony środowiska przedstawiono, uwzględniając kierunki
polityki ekologicznej zawarte w „Programie ochrony środowiska województwa mazowieckiego”.
Przedsięwzięcia określone w „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” przyjęte
zostały do realizacji w latach: 2004 – 2010. Poniżej przedstawiono te rodzaje przedsięwzięć na terenie
powiatu otwockiego, których wykonanie (na szczeblu regionu lub powiatu), może wpływać
na prawidłową realizację zadań ochrony poszczególnych elementów środowiska w gminie Wiązowna.
cele szczegółowe
rodzaj przedsięwzięcia
1. zmniejszanie zanieczyszczeń środowiska
poprawa jakości wód:
uporządkowanie
gospodarki odpadami:
•
budowa, rozbudowa i modernizacja systemów kanalizacyjnych
•
budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków z dostosowaniem
do wymogów ustawowych
•
wykonanie podłączeń do kanalizacji sanitarnej podmiotów gospodarczych oraz
wspieranie realizacji indywidualnych systemów oczyszczania ścieków
w zabudowie rozproszonej
•
opracowanie koncepcji odprowadzania wód opadowych z ciągów
komunikacyjnych i wykonanie kanalizacji deszczowej
•
realizacja zadań określonych w powiatowym planie gospodarki odpadami,
w tym:
-
zapewnienie wysokiej
jakości powietrza
atmosferycznego:
likwidacja dzikich składowisk odpadów
opracowanie planu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi
selektywna zbiórka odpadów oraz zagospodarowanie surowców wtórnych
•
propagowanie i wprowadzanie do przemysłu i gospodarki komunalnej
technologii ograniczających emisję zanieczyszczeń powietrza, w tym
zwiększenie wykorzystania paliw ekologicznych
•
ograniczanie tzw. „niskiej emisji” poprzez modernizację kotłowni
ograniczenie uciążliwości •
hałasu:
opracowanie programu ograniczenia hałasu komunikacyjnego na terenach
miejskich
•
wprowadzenie monitoringu źródeł hałasu komunikacyjnego na obszarach
o prawdopodobieństwie występowania wartości ponadnormatywnych
•
modernizacja głównych dróg komunikacyjnych i reorganizacja ruchu w ponad
lokalnym układzie ruchu komunikacji samochodowej
•
wprowadzenie zieleni izolacyjnej jako ekranu akustycznego
•
wdrożenie zasad ochrony powierzchni ziemi poprzez ograniczanie zabudowy
obszarów o wysokich walorach przyrodniczo-krajobrazowych
ochrona gleby
i powierzchni ziemi:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
24
2. racjonalizacja gospodarki wodnej
zmniejszenie deficytu
wód powierzchniowych:
•
realizacja zadań małej retencji, w tym: budowa i modernizacja jazów,
pogłębianie zbiorników wodnych, utrzymanie naturalnych zbiorników
retencyjnych, w tym terenów torfowisk
poprawa standardów
zaopatrzenia w wodę:
•
budowa, modernizacja i rozbudowa sieci wodociągowych oraz podłączeń
gospodarstw domowych i in. odbiorców
•
budowa lub modernizacja ujęć wody i stacji uzdatniania
3. zwiększenie lesistości i ochrona lasów
osiągnięcie wskaźnika
lesistości:
racjonalizacja gospodarki
leśnej:
rozwój funkcji
ochronnych i buforowych
lasu:
•
prowadzenie zalesień marginalnych obszarów gruntów rolnych
•
podjęcie działań na rzecz określenia przebiegu granicy rolno-leśnej
w poszczególnych gminach
•
ochrona lasów przed penetracją przekraczającą naturalną chłonność
rekreacyjną zbiorowisk leśnych
•
opracowanie planów urządzenia lasu lub inwentaryzacji lasu dla gmin
•
opracowanie planu urządzenia lasu dla Nadleśnictwa Celestynów
•
upowszechnianie zasad zrównoważonego rozwoju gospodarki leśnej
•
upowszechnienie biologicznych i ekologicznych metod ochrony lasów
4. poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego
ochrona
przeciwpowodziowa:
ochrona
przeciwpożarowa:
zmniejszenie ryzyka
awarii związanych
z wykorzystaniem
substancji
niebezpiecznych lub ich
transportem:
•
budowa obiektów gospodarki wodnej dla prawidłowego utrzymania brzegu
•
propagowanie zasad przeciwdziałania zagrożeniu pożarowemu
•
uporządkowanie leśnych dróg przeciwpożarowych
•
prowadzenie stałego monitoringu obiektów stanowiących potencjalne
zagrożenie środowiska
•
promowanie obszarów bezpiecznych ekologicznie
•
kształtowanie postaw społeczeństwa w sytuacji wystąpienia awarii
5. podnoszenie poziomu wiedzy ekologicznej
kształtowanie postaw
i zachowań zgodnych
z zasadami ekorozwoju:
wiedza ekologiczna
jako ważny czynnik
w procesie zarządzania:
•
szerzenie wiedzy ekologicznej poprzez organizowanie konkursu
przyrodniczego dla szkół
•
wspieranie akcji „Sprzątanie świata”
•
budowa i oznakowanie dydaktycznych ścieżek pieszych i rowerowych
na terenach cennych pod względem przyrodniczo-krajobrazowym
•
budowa ścieżek rowerowych jako alternatywnych do dróg samochodowych
•
proekologiczna edukacja pracowników samorządowych, radnych oraz lokalnej
ludności
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
25
tworzenie ekologicznych
podstaw kształtowania
tożsamości lokalnej:
•
organizowanie konkursów, warsztatów z zakresu wiedzy ekologicznej
•
wspieranie stowarzyszeń lokalnych działających na rzecz ochrony środowiska
i krajobrazu kulturowego
6. rozwój proekologicznych form działalności gospodarczej
rozwój proekologicznych
form produkcji rolniczej:
•
wspieranie przekształceń proekologicznych w rolnictwie, propagowanie zasad
prowadzenia produkcji rolnej w sposób ograniczający zanieczyszczenie wód
związkami azotu
wzrost wykorzystania
energii odnawialnej:
•
propagowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii (energia
geotermalna, słoneczna, biogaz) zgodnie z zasadami „Strategii rozwoju
energetyki odnawialnej”
zmniejszenie
materiałochłonności
i energochłonności
produkcji:
wzrost ilości podmiotów
gospodarczych
posiadających certyfikaty
jakości:
•
wspomaganie modernizacji stosowanych technologii zgodnie z wymogami
najlepszych dostępnych technik
•
promowanie podmiotów gospodarczych posiadających certyfikaty
7. utworzenie spójnego systemu obszarów chronionych
zwiększenie obszarów
•
objętych ochroną prawną,
ze szczególnym
uwzględnieniem dolin
•
rzecznych i kompleksów
leśnych:
•
określenie zasad
gospodarowania
na obszarach
chronionych:
wspieranie samorządów gmin i stowarzyszeń lokalnych działających na rzecz
ochrony doliny Świdra
objęcie ochroną nowych obszarów o wysokich walorach przyrodniczokrajobrazowych (rezerwaty, użytki ekologiczne)
podjęcie działań na rzecz tworzenia obszarów ochrony przyrody w ramach
europejskiej sieci obszarów chronionych NATURA 2000
•
realizacja zadań zawartych w planie ochrony Mazowieckiego Parku
Krajobrazowego
•
realizacja programu badawczo – edukacyjnego „Owady MPK- część
północna”
•
opracowanie planów ochrony przyrody dla rezerwatów
•
opracowanie programu wspierania rozwoju usług turystycznych na obszarach
objętych ochroną prawną
partnerstwo samorządowe •
i partycypacja społeczna
w działaniach na rzecz
tworzenia obszarów
•
chronionych:
motywowanie społeczności lokalnych do działań na rzecz utrzymania walorów
przyrodniczych
propagowanie roli obszarów chronionych
tab. 1 Zadania ochrony środowiska na terenie powiatu otwockiego według „Programu ochrony
środowiska powiatu otwockiego”
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
26
2.5. Kierunki polityki ekologicznej gminy Wiązowna
W
„Programie
ochrony
środowiska
gminy
Wiązowna”
uwzględnione
zostały
i uszczegółowione wszystkie cele i zadania opisane w programie powiatowym.
W „Wytycznych do sporządzania gminnych programów ochrony środowiska – gmina
Wiązowna”, stanowiących integralną część „Programu ochrony środowiska powiatu otwockiego”,
zawarte zostały następujące cele i rodzaje przedsięwzięć, przewidziane do realizacji na terenie gminy.
rodzaj przedsięwzięcia
cel szczegółowy: poprawa jakości wód
- budowa kompleksowego systemu kanalizacji gminy oraz budowa oczyszczalni ścieków
- budowa lokalnych sieci kanalizacyjnych i małych oczyszczalni przydomowych
- podjęcie działań na rzecz opracowania perspektywicznego programu ochrony wód zlewni Świdra w ramach
programu rewaloryzacji i ochrony rzeki Świder
cel szczegółowy: uporządkowanie gospodarki odpadami
- opracowanie planu gospodarki odpadami dla gminy
cel szczegółowy: zapewnienie wysokiej jakości powietrza atmosferycznego
- opracowanie programu dostosowania instalacji centralnego ogrzewania do nośników energii przyjaznych
dla środowiska (gaz, olej opalowy)
cel szczegółowy: poprawa standardów zaopatrzenia w wodę
- modernizacja stacji uzdatniania wody we wsi Lipowo
- budowa wodociągu w miejscowościach: Kąck (etap I), Zakręt, Emów
cel szczegółowy: zmniejszenie deficytu wód powierzchniowych
- realizacja zadań z zakresu małej retencji:
- budowa jazów na rzekach: Świder i Mienia
cel szczegółowy: racjonalizacja gospodarki leśnej
- prowadzenie zalesień obszarów marginalnych gruntów rolnych
cel szczegółowy: ochrona przeciwpożarowa
- propagowanie zasad przeciwdziałania zagrożeniu pożarowemu
cel szczegółowy: kształtowanie postaw i zachowań zgodnych z zasadami ekorozwoju
- tworzenie pieszych ścieżek dydaktycznych na obszarach cennych pod względem przyrodniczym
i krajobrazowym
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
27
cel szczegółowy: wiedza ekologiczna jako ważny czynnik w procesie zarządzania
- opracowanie programu ochrony środowiska dla gminy
- proekologiczna edukacja radnych, pracowników samorządowych i lokalnej społeczności
cel szczegółowy: tworzenie ekologicznych podstaw kształtowania tożsamości regionalnej
i lokalnej
- dofinansowanie projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe,
- działania promocyjne w środkach masowego przekazu i szkolenia w zakresie działań prowadzących
do rewaloryzacji dolin Świdra i Mieni
- prowadzenie edukacji ekologicznej w szkołach oraz kształtowanie proekologicznych postaw dorosłych
tab. 2
Zadania ochrony środowiska na terenie gminy Wiązowna według „Programu ochrony
środowiska powiatu otwockiego”
Przedstawione zadania ochrony środowiska na terenie gminy Wiązowna wynikają z polityki
ekologicznej państwa i stanowią główne cele polityki ekologicznej województwa i powiatu.
W konsekwencji wytyczają również kierunki priorytetowe w zakresie ochrony środowiska na terenie
gminy.
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna” uwzględniono również zadania
ochrony środowiska określone w uchwalonej przez Radę Gminy (15.06.1998 r.), „Strategii rozwoju
społeczno-gospodarczego gminy Wiązowna”,
„Strategia...” jest ogólnym planem działania samorządu Gminy i społeczności lokalnej
na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego do 2010 roku. Jako strategiczne przyjęto trzy równorzędne
cele i określono, że jednym z nich jest: poprawa stanu środowiska przyrodniczego. Uznano,
że stanowi ona niezbędny warunek harmonijnego rozwoju Gminy
Za najważniejsze zadania w zakresie poprawy stanu środowiska przyrodniczego przyjęto:
-
zwiększenie aktywności władz Gminy w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego
-
poprawę warunków wodnych
-
przeciwdziałanie rosnącej degradacji gleb
-
poprawę czystości powietrza atmosferycznego
-
podnoszenie świadomości ekologicznej mieszkańców Gminy
Wśród głównych problemów do rozwiązania wymieniono m.in.:
-
poprawę jakości wód w zlewni Świdra
-
kompleksowy system odprowadzania i oczyszczania ścieków
-
propagowanie zasad gospodarki rolnej uwzględniającej ochronę wód
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
28
-
propagowanie zasad rolnictwa ekologicznego
-
zalesianie gruntów
-
modernizację i rozbudowę sieci infrastruktury technicznej, w tym dostosowanie instalacji
centralnego ogrzewania do przyjaznych dla środowiska nośników energii
Wskazano, że dla prawidłowej realizacji polityki przestrzennej gminy, powinny zostać
opracowane plany miejscowe dla: sołectwa Zakręt, pasów wzdłuż projektowanej autostrady A-2,
centrum Wiązowny, centrum Glinianki oraz miejscowości: Stefanówka, Wola Ducka, Żanęcin,
Dziechciniec, Kopki, Góraszka-Boryszew, Duchnów.
Wymienione przedsięwzięcia realizowane będą przez samorząd Gminy oraz przez instytucje
i przedsiębiorstwa o zasięgu lokalnym i ponad lokalnym działające na terenie gminy.
Do zadań samorządu gminy należy m.in.:
▪
uwzględnianie uwarunkowań przyrodniczych w miejscowych planach zagospodarowania
przestrzennego
▪
wspieranie zalesień i zadrzewień na gruntach marginalnych i mało przydatnych dla rolnictwa
(wprowadzanie zalesień do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego)
▪
uporządkowanie gospodarki ściekowej
▪
budowa małych zbiorników retencyjnych
▪
realizacja programu gospodarki odpadami
▪
ochrona obszarów cennych przyrodniczo – ustanawianie form ochrony przyrody takich jak:
obszary chronionego krajobrazu, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe,
stanowiska dokumentacyjne i pomniki przyrody;
▪
tworzenie obszarów ograniczonego użytkowania
▪
tworzenie pasów zieleni wysokiej wokół obiektów uciążliwych
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna” przedstawiono możliwości i źródła
finansowania planowanych zadań. Podstawowe znaczenie dla wdrożenia „Programu...” ma określenie
nakładów finansowych na realizację zadań własnych w zakresie ochrony środowiska oraz powiązanie
ich z możliwościami budżetowymi Gminy.
Zdecydowanie największą część środków finansowych pochłonie realizacja przedsięwzięć
z zakresu gospodarki wodno-ściekowej.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
29
Lp.
Źródła finansowania
województwo
powiat
gmina
mazowieckie
otwocki
Wiązowna
(mln zł)
(mln zł)
(mln zł)*
1
środki własne
548,5
7,6
1,5
2
środki z budżetu centralnego
10,2
-
-
3
środki z budżetu województwa
2,5
-
-
4
fundusze ekologiczne (pożyczki, kredyty, dotacje)
240,7
5,6
5
kredyty, pożyczki krajowe, w tym bankowe
103,2
1,3
18,4
6
inne
106,7
0,2
0,3
7
ogółem
1 011,8
14,7
20,2
wg danych na 2001 r. z „Rocznika statystycznego województwa mazowieckiego”
*/ wg zał. nr 1 do Uchwały Rady Gminy z dnia 27.04.2004 dla 2004 r.
tab. 3 Wielkość nakładów inwestycyjnych w zależności od źródeł finansowania
2002
2003
2004
dochody budżetu Gminy
15 761 026
15 206 357
28 139 849
wydatki budżetu Gminy
14 260 871
16 009 602
36 224 894
wydatki inwestycyjne w budżecie Gminy
1 293 215
2 385 273
21 751 640
9,07 %
14,90 %
60,04 %
udział wydatków inwestycyjnych
w wydatkach budżetu Gminy
tab. 4 Analiza ekonomiczno-finansowa gminy Wiązowna
Realizacja zadań „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna” będzie możliwa
wyłącznie przy wspomaganiu ich realizacji ze źródeł zewnętrznych. Udział środków
zewnętrznych będzie kształtował się na poziomie 80 – 85 % ogółu nakładów inwestycyjnych.
Dla gmin dostępnymi sposobami finansowania inwestycji są:
- środki własne
- kredyty i pożyczki udzielane w bankach komercyjnych
- kredyty i pożyczki o oprocentowaniu preferencyjnym udzielane przez instytucje wspierające
rozwój gmin
- dotacje państwowe z funduszy krajowych i zagranicznych
- emisja obligacji
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
30
3. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY
3.1. Położenie, dane demograficzne
Gmina Wiązowna położona jest w północnej części powiatu otwockiego, w odległości około
25 km od Warszawy. Od zachodu graniczy z powiatem warszawskim, od północy i wschodu
z powiatem mińskim. W części południowej sąsiaduje z miastami: Józefów i Otwock oraz z gminami:
Celestynów i Kolbiel.
Pod względem administracyjnym, obszar gminy o powierzchni 10 866 ha podzielony jest
na 26 sołectw i 4 osiedla mieszkaniowe: Bolesławów, Boryszew, Czarnówka, Duchnów, Dziechciniec,
Osiedle Emów , Glinianka I, Glinianka II, Góraszka, Izabela, Kąck, Kopki, Kruszówiec, Lipowo,
Majdan, Malcanów, Michałówek, Pęclin, Poręby, Radiówek, Rzakta, Stefanówka, Wiązowna Gminna,
Wiązowna Kościelna, Osiedle Parkowe, Wola Ducka, Wola Karczewska, Zakręt, Żanęcin.
Gmina posiada dogodne położenie w rejonie ważnych szlaków komunikacyjnych. Przez jej
obszar przechodzą drogi o znaczeniu międzynarodowym: Warszawa-Terespol, Warszawa-Lublin.
W gminie mieszka około 8,4 tys. mieszkańców. Średnia gęstość zaludnienia jest stosunkowo
niska i wynosi 83 osoby/km2 (przy średniej krajowej 124 osoby/km2 ).
Na terenie gminy brak jest obszarów skoncentrowanego przemysłu. Działalność gospodarcza,
głównie w zakresie usług i handlu, prowadzona jest przez około 830 podmiotów. Najwięcej firm
zarejestrowanych zostało w miejscowościach: Wiązowna Gminna, Wiązowna Kościelna i Zakręt.
Znaczna liczba przedsiębiorstw prowadzi działalność o ponad lokalnym zasięgu.
Pod względem infrastruktury komunalnej w gminie Wiązowna występuje dość wysoki stopień
zwodociągowania (powyżej 80 %). Gmina nie posiada praktycznie systemu kanalizacji zbiorczej oraz
oczyszczalni ścieków.
Gmina Wiązowna charakteryzuje się wysokim udziałem lasów i gruntów leśnych w stosunku
do powierzchni ogólnej, osiągając wskaźnik lesistości powyżej 30% (województwo mazowieckie
22,5%).
podstawowe dane
powierzchnia (km2)
woj. mazowieckie
35 579
powiat otwocki
615
gmina Wiązowna
108
5 072 335
112 457
8450
średnia gęstość zaludnienia (os/ km2)
143
183
83
sieć wodociągowa rozdzielcza (km)*
26 386,3
641,2
144,5
5474,6
138,1
2,1
użytki rolne (%)*
67,5
52,8
53,1
użytki leśne (%)*
22,5
30,2
31,6
liczba ludności
sieć kanalizacyjna (km)*
* stan na rok 2001 (wg Rocznika Statystycznego woj. mazowieckiego, 2002)
tab. 5 Zestawienie podstawowych danych dla gminy Wiązowna na tle województwa mazowieckiego
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
31
W
„Strategii
rozwoju
społeczno-gospodarczego
gminy
Wiązowna”
określono
dla
poszczególnych obszarów jako dominującą funkcję mieszkaniową i rekreacyjną, w tym:
-
dla Pasma Przyrody Aktywnej - obszary leśne, funkcje mieszkaniowe i rekreacyjne na dużych
działkach
-
dla Pasma Przekształceń Urbanistycznych i Zespołów Zabudowy – funkcje mieszkaniowe –
zabudowa jednorodzinna, usługi, handel, na obrzeżach pasma produkcja nieuciążliwa
Przedstawione wyżej dane sygnalizują istnienie w miarę korzystnych warunków
dla utrzymania wymaganych standardów środowiska. Atrakcyjne warunki przyrodnicze, w tym
znaczny
udział
obszarów
leśnych
w
ogólnej
powierzchni
gminy,
umożliwiają
rozwój
proekologicznych funkcji gminy.
Zaniepokojenie budzi bardzo niski stopień skanalizowania gminy.
3.2. Wybrane elementy środowiska przyrodniczego
3.2.1. Geomorfologia
Gmina Wiązowna położona jest na Nizinie Środkowomazowieckiej, w obrębie dwóch
mezoregionów:
-
Równiny Garwolińskiej, która obejmuje swoim zasięgiem większość terenu gminy. Stanowi ona
silnie zdenudowaną i zerodowaną wysoczyznę polodowcową, uformowaną w okresie recesji
zlodowacenia środkowopolskiego. Rozległą i na ogół płaską równinę denudacyjną rozcina
meandrująca dolina Świdra i jego północnego dopływu, rzeki Mieni.
-
Doliny Środkowej Wisły, którą wyróżniono na niewielkim obszarze w części zachodniej terenu
gminy. Powstała ona w plejstocenie w wyniku powtarzających się cyklicznie procesów erozji
i akumulacji rzecznej. Utworzyły się wówczas tarasy nadzalewowe: otwocki, falenicki i praski.
Stosunkowo płaską powierzchnię tarasów urozmaicają wydmy. Najmłodszy, taras zalewowy
(holoceński) rozciąga się wzdłuż koryta Wisły, a także występuje w dolinie Świdra. Jego
powierzchnia (położona 1-5 m powyżej średniego poziomu Wisły).
Granicę między regionami wyznacza krawędź doliny Wisły (J. Kondracki, 1998).
Gmina Wiązowna charakteryzuje się średnio urozmaiconą powierzchnią terenu. Tereny
szczególnie atrakcyjne pod względem geomorfologicznym i krajobrazowym związane są z dolinami
Świdra i Mieni.
3.2.2. Warunki geologiczne
Obszar gminy Wiązowna położony jest w obrębie Niecki Mazowieckiej, stanowiącej
środkową część mezozoicznej jednostki strukturalnej - Niecki Brzeżnej, zbudowanej z osadów kredy
i wypełnionej utworami trzeciorzędu i czwartorzędu.
Trzeciorzęd reprezentowany jest przez osady należące do oligocenu, miocenu i pliocenu:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
32
-
Osady oligoceńskie występują na głębokości ok. 190 – 250 m ppt. w postaci osadów
piaszczystych pochodzenia morskiego, często z domieszką glaukonitu. W średnioziarnistych
i drobnoziarnistych piaskach oligoceńskich udokumentowano zasobny poziom wodonośny, który
może stanowić źródło wody o dobrej jakości dla mieszkańców wsi położonych w centralnej
części gminy ( na linii: Duchnów – Wola Ducka).
-
Osady miocenu wykształcone są w postaci piasków drobnoziarnistych i pylastych oraz mułków
z licznymi przewarstwieniami węgla brunatnego.
-
Osady pliocenu występują w postaci iłów ”pstrych”, mułków ilastych, mułków z soczewkami
piasków pylastych, udokumentowanych przeważnie w podłożu utworów czwartorzędowych.
Na obszarze o powierzchni ok. 54 km2, położonym między miejscowościami Duchnów – Wola
Ducka, iły plioceńskie występują płytko, miejscami bezpośrednio na powierzchni terenu.
Powstanie utworów czwartorzędowych związane jest działalnością lądolodów zlodowaceń:
południowopolskiego i środkowopolskiego.
Zaznacza się wyraźna różnica w budowie geologicznej pomiędzy obszarem Równiny
Garwolińskiej, a doliną Wisły.
Wysoczyzna Równiny Garwolińskiej zbudowana jest głównie z glin zwałowych obu zlodowaceń
wśród których występują piaski o różnych granulacjach, lokalnie z domieszką żwirów, pochodzenia
rzecznego, rzeczno - lodowcowego lub zastoiskowego.
Natomiast obszar doliny Wisły wypełniony jest osadami piaszczystymi o znacznych
miąższościach, pochodzącymi z okresów interglacjalnych i glacjalnych.
W plejstocenie, na znacznych obszarach zarówno dolinnych, jak i na wysoczyźnie, osadziły się
piaski eoliczne, które często tworzą wydmy.
W holocenie powstawały tarasy doliny Wisły. W wyniku wylewów powodziowych, na tarasach
rzecznych osadziły się mady pylasto - piaszczyste i piaski różnoziarniste o na ogół niewielkiej
miąższości (ok. 0,5-5,0 m). W starorzeczach doliny Wisły, w dolinie Świdra oraz w zagłębieniach
bezodpływowych na wysoczyźnie powstały torfy i namuły torfiaste.
3.2.3. Klimat
Gmina Wiązowna położona jest w mazowiecko - podlaskim regionie klimatycznym
(W. Chełchowski, 1987). Zaznacza się zachodnia cyrkulacja atmosferyczna.
Obszar ten charakteryzuje się występowaniem znacznych amplitud rocznych temperatur
powietrza, których wartości wzrastają w kierunku wschodnim. Średnie roczne temperatury powietrza
wahają się od 7,4°C do 8,1°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec z średnimi temperaturami od 17,5
°C do 18,2 °C, a najchłodniejszym - styczeń o średniej temperaturze – 3°C.
Opady roczne są niższe od średniej wartości dla Polski i wynoszą: 550 - 650 mm (posterunek
meteorologiczny Świder – 628 mm). Typowe okresy występowania wezbrań mają miejsce
na przełomie marca i kwietnia. Przeważają wiatry zachodnie, przy znacznym udziale wiatrów o kierunku
południowym.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
33
Okres wegetacyjny trwa średnio około 215 - 220 dni, a okres bezprzymrozkowy: 167 - 185 dni.
Średnia roczna liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi 70-80 dni.
Obszar gminy cechuje znaczna różnorodność czynników klimatycznych, charakterystyczna
dla strefy podmiejskiej. Na kształtowanie się warunków klimatycznych ma wpływ piaszczyste
i na ogół suche podłoże, znaczne powierzchnie lasów sosnowych, stosunkowo mały udział terenów
zabudowanych, znacznie mniejsze zanieczyszczenie atmosfery w stosunku do Warszawy.
W porównaniu z rejonami sąsiednimi, klimat tego rejonu charakteryzuje się m.in. osłabieniem
prędkości wiatrów, dużym udziałem dni bezwietrznych, zmniejszoną amplitudą dobowych wahań
temperatury i znacznym stężeniem w powietrzu aerozoli organicznych.
Korzystne warunki bioklimatyczne, panujące na terenie gminy Wiązowna zadecydowały
o rozwoju gminy w kierunku rekreacyjno-letniskowym.
4. OCENA
STANU
ŚRODOWISKA
I KIERUNKI
DZIAŁAŃ
NA RZECZ
OCHRONY STANDARDÓW ŚRODOWISKA
4.1. Wody powierzchniowe i podziemne
4.1.1. Wody powierzchniowe
Gmina Wiązowna położona jest w dorzeczu Wisły. Oś hydrograficzną terenu stanowi rzeka
Świder wraz ze swoim prawobrzeżnym dopływem: Mienią. Rzeki płyną meandrującymi,
nieuregulowanymi korytami, atrakcyjnymi pod względem walorów i funkcji przyrodniczych.
Sieć hydrograficzną gminy uzupełniają niewielkie zbiorniki wód stojących, głównie są to
starorzecza w dolinie Świdra lub małe akweny, powstałe w wyniku eksploatacji torfu i żwiru.
Na terenie gminy zmeliorowanych jest około 1100 ha użytków rolnych. Nadmiar wód
powierzchniowych występujący na łąkach (system rowów otwartych) i pastwiskach (drenaż)
odprowadzany jest do rzek.
Eksploatacją i kontrolą systemu przeciwpowodziowego zajmuje się Regionalny Zarząd Gospodarki
Wodnej w Warszawie. System obiektów przeciwpowodziowych jest na bieżąco modernizowany
i konserwowany, co zapobiega okresowym podtopieniom, występującym podczas wiosennych
lub jesiennych wezbrań.
Od 1960 r. pomiary przepływu i stanu wód prowadzone są na rzece Świder (km 14,8),
na posterunku wodowskazowym zlokalizowanym w miejscowości Wólka Mlądzka, w odległości około
400 m od granicy gminy.
Posterunek wodowskazowy na rzece Mieni, w miejscowości Emów, został zlikwidowany.
Badania jakości wód rzecznych w gminie Wiązowna prowadzone są w ramach sieci
regionalnego monitoringu wód powierzchniowych przez WIOŚ w Warszawie. Badania obejmują
16 podstawowych wskaźników oznaczanych z częstotliwością 1 analiza/miesiąc. Punkty pomiarowokontrolne monitoringu regionalnego zlokalizowane są na rzekach: Mienia i Świder.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
34
W 2003 r. badania zrealizowano w dwóch punktach pomiarowo-kontrolnych: w miejscowości
Dębinka na rzece Świder oraz w miejscowości Wiązowna na rzece Mieni.
punkt pomiarowokontrolny
rzeka
(km biegu
rzeki)
Dębinka
Wiązowna
klasyfikacja rzek */
rok
badania
klasa czystości
wskaźniki
decydujące o klasie czystości
bakteriologia
fizykochemiczna
ogólna
Świder
(1,8)
2002
NON
NON
NON
Mienia
(4,2)
2002
NON
NON
NON
fosfor ogólny, miano Coli,
chlorofil „a”
fosfor ogólny, fosforany,
azot azotynowy, azot amonowy,
azot ogólny, miano Coli
*/ dane WIOŚ
tab. 6 Zestawienie jakości wód powierzchniowych objętych monitoringiem regionalnym
Klasyfikacja
ogólna
uwzględniająca
cechy
fizyko-chemiczne,
bakteriologiczne
i hydrobiologiczne, przeprowadzona na podstawie stężeń charakterystycznych wykazała, że wody
badanych rzek mają charakter pozaklasowy – NON. Jakość wód w badanych punktach nie dotrzymuje
parametrów zakładanych klas, zarówno pod względem bakteriologicznym, jak i fizykochemicznym
(związki azotu i fosforu).
Według danych WIOŚ,
pomimo pozaklasowego charakteru rzeki Świder, stan jej ulega
stopniowej poprawie. O charakterze pozaklasowym rzeki decydują obecnie stężenia związków
fosforu, pozostałe parametry fizyczno-chemiczne utrzymują się przeważnie w granicach I i II klasy
czystości.
Podstawowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych stanowią ścieki zrzucane poza
granicami gminy Wiązowna. Dla jakości wód zlewni Świdra zagrożenie stanowi nieprawidłowa
gospodarka wodno-ściekowa prowadzona w Mińsku Mazowieckim, który położony jest nad rzeką
Srebrną, dopływem Mieni oraz miasto Stoczek Łukowski, które położone jest na Świdrem, poza
granicami
województwa
mazowieckiego.
Duży
udział
mają
również
zanieczyszczenia
wielkoobszarowe, związane z niewłaściwym stosowaniem nawozów mineralnych i środków ochrony
roślin w gospodarce rolnej, a także zanieczyszczenia związane z turystyczno - rekreacyjnym
wykorzystaniem wód powierzchniowych.
Kierunki działań
Osiągnięcie właściwego stanu ekologicznego wód powierzchniowych jest jednym
z podstawowych celów polityki ekologicznej Polski w zakresie gospodarki wodnej. Szczególny nacisk
położono na zapobieganie zanieczyszczeniom wód powierzchniowych w miejscu ich powstawania.
Do zadań priorytetowych państwa w zakresie ochrony wód powierzchniowych należą:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
35
•
zmniejszenie
ładunku
zanieczyszczeń
przemysłowych
odprowadzanych
do
wód
powierzchniowych (w stosunku do stanu z 1990 r.) o 50 % do 2010 r.
•
zmniejszenie na terenie miast i osiedli wiejskich ładunku zanieczyszczeń komunalnych
odprowadzanych do wód powierzchniowych (w stosunku do stanu z 1990 r.) o 30 % do 2010 r.
•
zmniejszenie
ładunku
zanieczyszczeń
pochodzących
ze
spływu
powierzchniowego
odprowadzanych do wód powierzchniowych (w stosunku do stanu z 1990 r.) o 30 % do 2010 r.
W województwie mazowieckim występuje deficyt wód powierzchniowych, spowodowany przede
wszystkim nieprzestrzeganiem zasady zrównoważonego rozwoju. Naturalna retencja gruntowa ulega
zmniejszeniu w wyniku prowadzenia wylesień oraz osuszania bagien, torfowisk i użytków rolnych
w ramach robót melioracyjnych.
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie ochrony wód
powierzchniowych przyjęto m.in. następujące zadania:
•
budowa, rozbudowa i modernizacja systemów kanalizacji zbiorczej
•
budowa i modernizacja oczyszczalni ścieków z dostosowaniem do wymogów ustawowych
•
wspieranie indywidualnych systemów oczyszczania ścieków w zabudowie rozproszonej
•
ograniczenie spływu zanieczyszczeń powierzchniowych z rolnictwa
•
wspieranie samorządów gmin i stowarzyszeń lokalnych działających na rzecz ochrony doliny
Świdra
Przedsięwzięcia te zostały uszczegółowione w „Programie ochrony środowiska gminy
Wiązowna) oraz rozszerzone o następujące zadania:
-
przebudowa koryta rzeki Mieni na odcinku o długości 1950 m (km:
9300 – 11250),
co spowoduje zmniejszenie częstotliwości zalewania terenów przyległych do rzeki, wyeliminuje
zalewanie wielkimi wodami oraz zmniejszy stężenie zanieczyszczeń wód w korycie rzeki
-
realizacja zadań małej retencji (budowa jazów na rzece Świder i Mienia), co spowoduje
zmniejszenie deficytu wód powierzchniowych
-
bieżące renowacje rowów melioracyjnych
4.1.2. Wody podziemne
Zasadnicze znaczenie dla zaopatrzenia ludności województwa mazowieckiego w wodę ma
czwartorzędowe piętro wodonośne, ze względu na największe zasoby (74% zasobów eksploatacyjnych
województwa) oraz najłatwiejszą odnawialność i najpłytsze występowanie. Wodonośne piętro
trzeciorzędowe (poziom oligoceński) ma na ogół znaczenie podrzędne.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
36
Na terenie gminy Wiązowna, użytkowe poziomy wód podziemnych udokumentowano
w utworach czwartorzędowych i trzeciorzędowych.
Wody podziemne w utworach czwartorzędowych występują w obrębie dwóch struktur
hydrogeologicznych, różniących się genezą, rozprzestrzenieniem, litologią utworów wodonośnych
i odpornością na zanieczyszczenia z powierzchni terenu:
-
na obszarze wysoczyzny (północna część Równiny Garwolińskiej) wody podziemne występują
przeważnie na głębokości 15-50 m, w przewarstwieniach piaszczystych wśród glin zwałowych,
mułków lub iłów zastoiskowych. Są to piaski o różnych granulacjach, pochodzenia rzecznego,
rzecznolodowcowego i zastoiskowego, o miąższościach na ogół: 5-20 m. Izolowane są
od antropogenicznych wpływów z powierzchni terenu 10-30 m pakietem glin zwałowych.
Najkorzystniejsze warunki hydrogeologiczne występują w części zachodniej wysoczyzny, gdzie
wydajności eksploatacyjne ujęć dochodzą do 50 m3/h. Poziom wodonośny charakteryzuje się
na ogół średnią odpornością na zanieczyszczenia antropogeniczne. Zagrożenie wód
podziemnych, przejawiające się głównie zwiększonym stężeniem związków amonowych
w strefie przypowierzchniowej wód gruntowych, związane jest z powszechnym brakiem
systemów kanalizacyjnych na terenie gminy.
-
w strefie doliny Wisły (niewielki południowy i południowo-zachodni fragment terenu gminy,
obejmujący doliny Świdra i Mieni), główny poziom wodonośny występuje w piaskach
średnioziarnistych
i
drobnoziarnistych
pochodzenia
rzecznego
i rzecznolodowcowego,
o miąższości do 20 m. Jest to obszar o wysokiej odnawialności zasobów wodnych. Wydajności
eksploatacyjne ujęć dochodzą do 70 m3/h, a przewodnictwo sięga 500 m2/24h. Swobodne
zwierciadło wód podziemnych występuje na głębokościach poniżej 5,0 m i podlega okresowym
wahaniom zależnym od ilości opadów. Poziom użytkowy pozbawiony jest izolacji
od powierzchni terenu, co stwarza wysoki stopień zagrożenia dla wód, świadczy o słabej
odporności poziomu wodonośnego na zagrożenia.
Jakość wód podziemnych czwartorzędowego poziomu wodonośnego na terenie gminy jest
na ogół średnia i wymaga prostego uzdatniania, ze względu na podwyższone wartości żelaza
i manganu w stosunku do przepisów sanitarnych dla wód do picia i celów komunalnych. Jest to
sytuacja powszechna w skali regionu mazowieckiego.
Wody zmienione antropogenicznie (klasa III), charakteryzujące się podwyższonymi
stężeniami związków azotu (azot amonowy) i wymagające skomplikowanego uzdatniania występują
lokalnie w rejonie rozciągającym się na północ od Wiązownej w kierunku Zagórza, a także
w Radiówku.
Na obszarze wysoczyzny, między miejscowościami Duchnów – Wola Ducka, w wyniku
płytkiego występowania trzeciorzędowych iłów plioceńskich o miąższościach powyżej 150 m, brak
jest czwartorzędowych poziomów wodonośnych o znaczeniu użytkowym. Znaczenie użytkowe
mogą posiadać tam wody podziemne w utworach trzeciorzędowych. Jednak w granicach gminy
Wiązowna wody podziemne występujące w utworach trzeciorzędowych nie są ujmowane
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
37
Cały teren gminy Wiązowna położony jest w granicach głównego zbiornika wód
podziemnych w utworach trzeciorzędowych GZWP Subniecka Warszawska (GZWP 215). Wody
podziemne w utworach trzeciorzędowych, tworzą mioceński i oligoceński poziom wodonośny.
Poziom mioceński udokumentowany w powiecie otwockim nie jest ujmowany dla celów
pitnych, ze względu na niekorzystne parametry fizykochemiczne wody, związane z formacją
burowęglową (piaski pylaste i mułki z domieszką węgla brunatnego).
Poziom oligoceński poziom wód podziemnych występuje na głębokości poniżej 150 m,
w glaukonitowych piaskach różnoziarnistych, o średniej miąższości 10-20 m. Potencjalne
wydajności ujęć mogą osiągać 50 m3/h, przy przewodności warstwy 100-200 m2/24h. Ujmowany jest
poza granicami gminy (np. ujęcie w Świerku). Ze względu na izolującą od wpływów z powierzchni
terenu, ponad 100 m warstwę słaboprzepuszczalnych iłów plioceńskich, oligoceński poziom
wodonośny charakteryzuje się dobrą odpornością na zanieczyszczenia antropogeniczne.
Jakość wód podziemnych oligoceńskiego poziomu wodonośnego jest na ogół średnia,
ze względu na wysokie stężenia żelaza i manganu. Do picia może być używana po uzdatnieniu.
W „Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Wiązowna” założono rozwój
gminy do wielkości 16 tys. mieszkańców. Jako graniczny próg rozwoju gminy, przyjęto możliwość
zaopatrzenia w wodę maksymalnie 24 tys. mieszkańców.
Aktualnie łączny pobór wody z ujęć zlokalizowanych na terenie gminy stanowi około 30
– 35% wielkości zatwierdzonych zasobów wód podziemnych występujących w utworach
czwartorzędowych.
Na terenie gminy Wiązowna występują korzystne warunki hydrogeologiczne, zarówno
pod względem zasobowym, jak i jakościowym poziomu wodonośnego. Stan zagospodarowania
przestrzennego, wysoki udział obszarów chronionych przy braku obszarów skoncentrowanego
przemysłu, sprzyja ochronie wód podziemnych.
Kierunki działań
W „Programie ochrony środowiska...” dla województwa mazowieckiego oraz
powiatu
otwockiego, zadania dotyczące:
-
poprawy jakości wód (cel główny: zmniejszanie zanieczyszczeń środowiska)
-
ograniczenia poboru wód podziemnych dla celów produkcji, poprawy standardów zaopatrzenia
w wodę (cel główny: racjonalizacja gospodarki wodnej),
stanowią cele priorytetowe polityki ekologicznej.
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna”, zadania wpływające na poprawę
jakości wód podziemnych na terenie gminy, w tym:
•
budowa kompleksowego systemu kanalizacji zbiorczej gminy
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
38
•
budowa oczyszczalni ścieków
•
wspieranie indywidualnych systemów oczyszczania ścieków w zabudowie rozproszonej
•
ograniczenie spływu zanieczyszczeń powierzchniowych z rolnictwa
zostały uszczegółowione w tab. Zadania koordynowane oraz tab. Zadania własne.
4.2. Złoża kopalin
Bazę zasobową surowców mineralnych województwa mazowieckiego tworzą przede
wszystkim złoża kopalin pospolitych: plejstoceńskich lub holoceńskich osadów piaszczystych,
lokalnie osadów ilastych oraz torfów.
Według "Bilansu zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce" (stan na 31.12.2002 r.),
na terenie gminy Wiązowna brak jest udokumentowanych złóż surowców mineralnych. Brak też
przesłanek
do
występowania
złóż
surowców
mineralnych
o
znaczeniu
przemysłowym.
Udokumentowane zostały małe złoża torfów o zasobach poza bilansowych:
-
na północ od drogi Zagórze-Majdan dwa złoża o powierzchni 1,75 ha i 2,0 ha i średniej
miąższości 1,4 m i 1,0 m (położone na obszarze Mazowieckiego Parku Krajobrazowego)
-
w rejonie Bolesławowa o powierzchni 2,5 ha i średniej miąższości 1,7 m
W rejonie miejscowości Michałówek wyróżniono obszar perspektywiczny dla kruszywa
naturalnego (kruszywo drobne). Przewidywana powierzchnia ewentualnego złoża wynosi około
50 ha. Przed rozpoczęciem prac dokumentacyjnych konieczne jest uzyskanie zgody właścicieli
gruntów na ewentualną eksploatację oraz Urzędu Gminy na zmianę ich przeznaczenia.
Ewentualne znaczenie użytkowe perspektywicznych złóż kopalin ogranicza często ich
lokalizacja na obszarach kompleksów leśnych i terenów o wysokich walorach przyrodniczokrajobrazowych, na ogół podlegających ochronie na mocy przepisów szczegółowych.
Rozpoznawanie, dokumentowanie i eksploatacja złóż kopalin prowadzona jest na podstawie
Ustawy z dnia 4.02.1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. nr 110, poz. 1190 z późniejszymi
zmianami). W ustawie określone zostały również zasady ochrony zasobów złóż i ochrony środowiska
podczas prac geologicznych i górniczych związanych z wydobyciem kopaliny.
Celem strategicznym jest usprawnianie egzekucji obowiązującego prawa, lepsze dostosowanie
działań w zakresie planowania przestrzennego i lokalizacji inwestycji do potrzeb ochrony zasobów
kopalin, a także uzupełnianie zasad gospodarowania zasobami kopalin o zalecenia wynikające
z potrzeby wdrażania zrównoważonego rozwoju.
Poszukiwanie, dokumentowanie i wydobycie kopaliny ze złoża wymaga koncesji. Organem
koncesyjnym dla prowadzenia eksploatacji złóż kopalin pospolitych jest wojewoda lub starosta,
a nadzór górniczy pełni dyrektor okręgowego urzędu górniczego. Koncesje na wydobycie kopalin
powinny być wydawane pod warunkiem posiadania przez zakłady górnicze, zaakceptowanych przez
organ koncesyjny, programów w zakresie ograniczenia skali i zakresu zmian w środowisku, a także
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
39
pełnego wykorzystania zasobów złoża. Dla eksploatacji niektórych złóż powinien być opracowany
raport o oddziaływaniu na środowisko (wg. Rozp. M. Ś. z dn. 24.09.2002 r. w sprawie określenia
rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych
kryteriów związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzania raportu oddziaływania
na środowisko).
Wydobywanie kopalin ze złóż wprowadza przeważnie nieodwracalne zmiany w środowisku.
Wiąże się z degradacją środowiska naturalnego, przede wszystkim degradacją powierzchni ziemi,
gleby, a także na ogół dewastacją drzewostanu.
W wyrobiskach poeksploatacyjnych często powstają nielegalne wysypiska odpadów
komunalnych, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla wód podziemnych. Teren
poeksploatacyjny
wymaga
przeprowadzenia
prac
rekultywacyjnych,
zgodnie
z
zakresem
i harmonogramem określonym w projekcie rekultywacji złoża.
Kierunki działań
Ochrona zasobów kopalin dotyczy ograniczania ich wydobycia do wielkości gospodarczo
uzasadnionych. Eksploatacja złóż wymaga stworzenia warunków racjonalnego, ekonomicznie
uzasadnionego zagospodarowania zgodnie z zasadą ochrony walorów krajobrazowych, a następnie
przeprowadzenia rekultywacji terenów poeksploatacyjnych.
Nie powinna być prowadzona eksploatacja złóż, położonych na terenach o wysokich walorach
przyrodniczych, na terenach parków krajobrazowych, użytków ekologicznych, obszarów chronionego
krajobrazu, a także cennych kompleksów leśnych lub form geomorfologicznych objętych ochroną.
W "Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” zagadnienia związane z ochroną
złóż kopalin nie zostały ujęte w żadnym z celów głównych lub szczegółowych. Podkreślono jednak
konieczność podejmowania działań na rzecz minimalizowania degradacji środowiska, poprzez
wykonywanie prac rekultywacyjnych na obszarze wyrobisk równolegle z pracami eksploatacyjnymi
lub bezpośrednio po ich zakończeniu.
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna” nie przedstawiono działań w zakresie
ochrony złóż kopalin.
Należy jednak ograniczać naruszenia środowiska, towarzyszące pracom geologicznym
i eksploatacji kopalin, poprzez ulepszanie i skuteczne egzekwowanie zasad postępowania
wynikających z obowiązującego prawa w tym zakresie.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
40
4.3. Gleby i powierzchnia ziemi
4.3.1. Gleby
Gleby stanowią ważny element środowiska przyrodniczego, który współtworzy warunki
siedliskowe do życia biologicznego na danym obszarze. Wykorzystanie gleb, zgodne z zasadami
zrównoważonego rozwoju, przyczynia się do racjonalnego użytkowania przestrzeni produkcyjnej,
prowadzi do rejonizacji roślin uprawnych, układania płodozmianów i określenia sposobu uprawy roli.
Gleby wysokich klas bonitacyjnych (klasy I-IVa) podlegają szczególnej ochronie, ponieważ stanowią
środek produkcji rolnej.
Na terenie gminy Wiązowna
występują przede wszystkim gleby typu bielicowego
i psudobielicowego oraz gleby brunatne, które wykształciły się na podłożu utworów glacjalnych.
Gleby te, wytworzone z piasków lub z glin zwałowych o różnym stopniu spiaszczenia, przeważają
na obszarach wysoczyzny morenowej.
Na bezodpływowych obszarach wysoczyznowych, w obniżeniach terenu oraz lokalnie
w dolinach Świdra, Mieni i mniejszych cieków wodnych, obok gleb brunatnych i wyługowanych
występują gleby torfowe, namuły torfiaste i mady.
W strukturze użytkowania powierzchni ziemi na terenie gminy Wiązowna, obszary
zagospodarowane rolniczo stanowią ok. 53 % (5814 ha), a w tym:
-
grunty orne 3717 ha
-
sady 224 ha
-
łąki trwałe 986 ha
-
pastwiska trwałe 602 ha
-
grunty rolne zabudowane 285 ha
Przeważają gleby klas V-VI, które stanowią ok. 55 % ogólnej powierzchni użytków rolnych.
Gleby wysokich klas bonitacyjnych (klasa III), podlegające bezwzględnej ochronie występują
na niewielkiej powierzchni w części zachodniej omawianego terenu, stanowiącej ok. 7,3 %
powierzchni użytków rolnych. Dominują gleby o odczynie kwaśnym, wymagające wapnowania.
Kwasowość, która stanowi ważny wskaźnik degradacji gleb uprawnych, powodowana jest głównie
przez naturalne czynniki klimatyczno - glebowe oraz przez niewłaściwe nawożenie mineralne.
Przeważają gospodarstwa rolne o powierzchni: 1 – 2 ha. Gospodarstwa większe,
o powierzchni powyżej 10 ha stanowią jedynie ok. 3 % ogółu gospodarstw. Tego typu struktura
obszarowa gospodarstw rolnych może utrudniać ochronę gleb.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
41
Na terenie gminy nie ma punktu pomiarowego monitoringu chemizmu gleb gruntów
ornych. Na podstawie badań gleby wykonanych przez WIOŚ wzdłuż drogi krajowej nr 17 Warszawa –
Lublin, na odcinku Kołbiel-Trojanów, spodziewać się można, że również w granicach gminy
Wiązowna wzdłuż trasy komunikacyjnej (nr 17) o wysokim natężeniu ruchu, mogą wystąpić
zanieczyszczenia gleby metalami ciężkimi, takimi jak: ołów, cynk, kadm, nikiel.
Gleby
na
terenie
gminy
można
zakwalifikować
do
gleb
mało
zdewastowanych
i zdegradowanych. Podstawowym problemem w zakresie ochrony gleby jest zabezpieczenie przed
erozją, niszczeniem mechanicznym oraz zanieczyszczeniem powodowanym wadliwą działalnością
rolniczą.
Kierunki działań
Obszar gminy Wiązowna znajduje się poza strefami priorytetowymi województwa
mazowieckiego, w których w latach 2004-2006 realizowany
Rolnośrodowiskowy.
będzie Krajowy Program
Pakiety rolnośrodowiskowe obejmują działalność w zakresie rolnictwa
zrównoważonego, utrzymania łąk oraz ochrony gleb i wód.
Ze względu na występowanie na terenie gminy obszarów wolnych od antropopresji, istnieją
korzystne warunki do przekształcania niektórych gospodarstw rolnych w kierunku produkcji
ekologicznej. Ustawa z dnia 16.03.2001 r. o rolnictwie ekologicznym precyzuje prawa i obowiązki
powiązane z produkcją żywności ekologicznej żywności oraz z zakładaniem i prowadzeniem
gospodarstwa ekologicznego.
Zgodnie z wytycznymi Unii Europejskiej, należy dążyć do ograniczania ilości stosowanych
nawozów mineralnych na korzyść zwiększenia dawek nawozów naturalnych pochodzących
z gospodarstw
rolnych.
Ilości
dostarczanych
nawozów
sztucznych
oraz
zanieczyszczeń
wprowadzanych do gleby powinny podlegać bieżącej kontroli. W Ustawie z dnia 26.07.2000 r.
o nawozach i nawożeniu (Dz. U. 00.991.89), określone zostały ilości dopuszczanych do stosowania
nawozów oraz zasady racjonalnego nawożenia mineralnego w gospodarstwach rolnych.
Gospodarstwa położone na słabych gruntach (klasy IVb, V, VI) i nie posiadające w strukturze
użytków 30 % trwałych użytków zielonych, mogą rozwijać się w kierunku agroturystycznym.
Zgodnie z Ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3.02.1995 r. z późniejszymi
zmianami (Dz. U. 2003.46.392), w celu ochrony gruntów podejmować należy m.in. następujące
działania:
•
ograniczać przeznaczanie gruntów na cele nierolnicze lub nieleśne
•
zapobiegać procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych i leśnych oraz szkodom
w produkcji rolniczej lub leśnej
•
prowadzić rekultywację i zagospodarowanie gruntów na cele rolnicze
•
przywracać wartość użytkową gruntom, które utraciły charakter gruntów leśnych wskutek
działalności nieleśnej,
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
42
•
poprawiać wartości użytkowe gruntów oraz zapobiegać obniżania ich produkcyjności
•
zachowywać torfowiska i oczka wodne jako zbiorniki naturalne
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie ochrony gleby przyjęto
m.in. następujące zadania:
-
wdrożenie zasady ochrony powierzchni ziemi poprzez ograniczanie zabudowy obszarów
o wysokich walorach przyrodniczo-krajobrazowych
-
wspieranie przekształceń proekologicznych w rolnictwie, propagowanie zasad prowadzenia
produkcji rolnej w sposób ograniczający zanieczyszczenie wód związkami azotu
W „Wytycznych...” dla gminy Wiązowna zalecono:
-
prowadzenie zalesień obszarów marginalnych gruntów rolnych
Na terenie gminy Wiązowna należy zwrócić uwagę na takie przedsięwzięcia jak:
•
modernizacja i poprawa struktury gospodarstw rolnych
•
wapnowanie gleb i racjonalne stosowanie środków chemicznych i biologicznych w produkcji
rolnej
•
wprowadzanie zasad Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej i nowych technologii przyjaznych
środowisku
•
promocja i wykorzystywanie nieużytków na uprawy energetyczne
•
promowanie rozwoju różnorodnych form rolnictwa ekologicznego
4.3.2. Powierzchnia ziemi
W wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych, zmian środowiska, prowadzenia
działalności przemysłowej lub wadliwej działalności rolniczej, powierzchnia ziemi narażona jest
na niekorzystne przekształcenia ukształtowania terenu.
Powierzchnia ziemi na omawianym terenie charakteryzuje się małą lub bardzo małą
odpornością na degradacje, co ma bezpośredni związek z budową gruntu i rzeźbą terenu, stosunkami
gruntowo-wodnymi oraz chemizmem gleby i roślin.
Niezależnie od sposobu zagospodarowania powierzchni degradacja przejawia się:
▪
wyłączeniami gleb z użytkowania przyrodniczego (np. pod infrastrukturę, budownictwo,
wyrobiska kopalni odkrywkowej)
▪
wyłączeniami terenów użytkowanych przemysłowo z obrotu gospodarczego (np. wskutek
zanieczyszczenia niebezpiecznymi substancjami chemicznymi)
▪
erozją gleb
▪
zmianami jakości gleb (zanieczyszczeniem metalami ciężkimi, zakwaszeniem, itp.)
▪
zmniejszaniem powierzchni terenów zalesionych
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
43
Zdegradowana lub zdewastowana powierzchnia terenu wymaga przywrócenia wartości
użytkowej lub przyrodniczej poprzez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie
właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb,
umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.
Zgodnie z „II polityką ekologiczną Państwa w latach 2002-2010” przyjęto, że w terminie
do 2010 r. należy zagospodarować nieużytki poprzemysłowe i nieczynne już składowiska odpadów
przemysłowych oraz opracować program ich inwentaryzacji i rekultywacji. Należy ponadto wyłączyć
z użytkowania rolniczego wszystkie gleby nadmiernie zanieczyszczone metalami ciężkimi,
węglowodorami, produktami ropopochodnymi itp. lub przeprowadzić skuteczną ich rekultywację.
Kierunki działań
Dla miejscowości położonych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich, problem może
stanowić presja wywierana przez inwestorów w kierunku zajmowania pod budownictwo
mieszkaniowe lub rekreacyjne, terenów o wysokich walorach przyrodniczo – krajobrazowych.
Rozwiązanie tego problemu pozostaje w gestii samorządu gminy, który na etapie sporządzania
i uchwalania miejscowego planu zagospodarowania, stosować powinien przede wszystkim zasadę
zachowania zrównoważonego rozwoju.
W gminie Wiązowna degradacja powierzchni ziemi występuje punktowo i na ogół ma związek
z prowadzeniem odkrywkowej eksploatacji złóż kruszyw naturalnych.
Często też, powstałe po zakończeniu eksploatacji wyrobisko, staje się dla miejscowej ludności
„dzikim” składowiskiem odpadów, co zwiększa możliwość antropogenicznego zanieczyszczenia wód
podziemnych. Nie podjęcie prac rekultywacyjnych bezpośrednio po zakończeniu eksploatacji złoża,
przyczynia się do dalszej postępującej degradacji powierzchni terenu. Rekultywację prowadzić
powinien właściciel terenu.
Działania Gminy w zakresie ochrony powierzchni ziemi powinny być ukierunkowane na:
•
zapobieganie dewastacji środowiska w rejonach nielegalnego wydobywania surowców
naturalnych
•
zapobieganie powstawaniu „dzikich” wysypisk
Wymienione zadania z zakresu ochrony gleby i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniami
zostały wprowadzone do tab. Zadania własne gminy Wiązowna oraz tab. Zadania koordynowane.
4.4. Lasy
Powiat otwocki charakteryzuje się wysokimi walorami przyrodniczo-krajobrazowymi i pełni
ważną funkcję ekologiczną w krajowym i europejskim systemie równowagi ekologicznej. Zwarty
kompleks lasów otwockich stanowi największy masyw leśny w środkowej części województwa.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
44
Wchodzi też w skład korytarza ekologicznego o znaczeniu międzynarodowym, który rozciąga się
wzdłuż doliny Wisły (wg „Koncepcji Krajowej Sieci ECONET-POLSKA”).
Na tle województwa mazowieckiego, w gminie Wiązowna bardzo korzystnie przedstawia się
udział lasów i gruntów leśnych (3 220 ha) w stosunku do ogólnej powierzchni gminy. Wskaźnik
lesistości dla gminy wynosi 31,6 % i jest znacznie wyższy od średniej wartości dla województwa
(22,2 %).
W części zachodniej gminy dominują bory sosnowe, w których głównym gatunkiem
lasotwórczym jest sosna pospolita (ok. 90 % powierzchni leśnej), z domieszką brzozy i dębu.
W dolinie Świdra występują zbiorowiska łęgowe – leśne i krzewiaste z dominacją wierzb
i topoli, miejscami olchy. Wiele gatunków roślin objętych jest ochroną, m.in. widłaki, wawrzynek,
złotogłów, rosiczki czy konwalia majowa. Licznie reprezentowana jest fauna, w tym wiele gatunków
ptaków (żuraw szary, dudek, zimorodek, sokół wędrowny, bocian czarny).
Na Równinie Garwolińskiej występują również zbiorowiska liściaste.
Na obszarach leśnych stosowane są różne formy ochrony prawnej, wynikające z funkcji
ekologicznej,
krajobrazowej, gospodarczej, położenia względem obszarów zurbanizowanych
oraz potrzeby ochrony siedlisk i ostoi zwierząt. Większość lasów na terenie gminy ma charakter lasów
ochronnych, głównie ze względu na bliskość warszawskiej aglomeracji miejskiej. Lasy ochronne
pełnią funkcję glebochronną, wodochronną lub też stanowią ostoję zwierząt chronionych.
Na terenie województwa mazowieckiego programem ochrony aktywnej objęto takie gatunki,
jak: bocian biały, bocian czarny, sokół wędrowny, strzębla błotna (przekopowa), żółw błotny.
Powierzchnia ewidencyjna gruntów leśnych w gminie wynosi 4099 ha. Struktura
własnościowa lasów jest zróżnicowana, przy czym grunty będące własnością Skarbu Państwa zajmują
powierzchnię 1640 ha.
Lasy stanowiące własność osób fizycznych, prawnych i lasy komunalne zajmują ok. 40 %
powierzchni leśnej gminy i charakteryzują się: silnym rozdrobnieniem i rozproszeniem kompleksów
leśnych, słabym poziomem zagospodarowania (monokultury jednogatunkowe izolowane od zwartych
kompleksów), niskim poziomem pozyskania surowca drzewnego z jednostki powierzchni, niskim
poziomem realizacji funkcji ochronnych (sporadycznie wyznaczone lasy ochronne, rezerwaty
przyrody, strefy ochronne zwierząt chronionych).
Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa, zarządza Nadleśnictwo Celestynów.
Działalność leśną w zakresie m.in. urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania
i powiększania zasobów i upraw leśnych, prowadzona jest według „Planu urządzenia lasu” (Ustawa
z dnia 28.09.1991 r. o lasach, z późniejszymi zmianami).
Dla lasów rozdrobnionych (o powierzchni do 10 ha), nie stanowiących własności Skarbu
Państwa, a należących do osób fizycznych lub wspólnot gruntowych, zadania z zakresu gospodarki
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
45
leśnej określa decyzja starosty, wydawana na podstawie uproszczonego planu urządzenia lasu
lub inwentaryzacji.
Gmina Wiązowna nie posiada uproszczonych planów urządzenia lasu dla poszczególnych wsi.
Kierunki działań
Według Krajowego Programu Zwiększania Lesistości, realizacja polityki leśnej państwa
powinna spowodować zwiększenie lesistości kraju z poziomu 28,5 % w 2001 r. do 30 % w 2020 r.
oraz zapewnić trwałość i wielofunkcyjność lasów, kompleksową ochronę ekosystemów leśnych oraz
wprowadzanie ekologicznie bezpiecznych technologii prac w lesie.
Według „Programu ochrony środowiska województwa mazowieckiego”, należy dążyć do
osiągnięcia w 2010 r. wskaźnika lesistości dla województwa w wysokości 25% (przy obecnym 22,2
%). W powiecie otwockim i gminie Wiązowna wskaźnik lesistości w wysokości 30 % został już
przekroczony.
Według zastosowanej metody określania preferencji zalesieniowych gmin, gmina Wiązowna
charakteryzuje się niskim wskaźnikiem preferencji (10,82 pkt) i nie wymaga prowadzenia dalszych
systematycznych zalesień gruntów rolnych.
W latach 1994 – 2004 powierzchnia gruntów rolnych przewidzianych do zalesienia wraz z
powierzchnią drzewostanów do przebudowy wynosiła 53 ha, czyli około 5 ha/rok. Obecnie nie planuje
się prowadzenia systematycznych zalesień gruntów na terenie gminy.
Zgodnie z zasadą zachowania zrównoważonego rozwoju, należy kontynuować zalesianie
nieużytków, mogących stanowić uzupełniający składnik ekosystemu leśnego, takich jak m.in. grunty
zdegradowane, wyrobiska poeksploatacyjne, obszary wododziałowe.
Problematyka zalesień gruntów porolnych, zgodnie z Ustawą
z dnia 27.03.2003 r.
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wymaga wprowadzenia do takich dokumentów
planistycznych jak: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy,
miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. W „Studium uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania przestrzennego gminy” określane są obszary do zalesienia, dla których
sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest niezbędne. W przypadku
braku planu zagospodarowania przestrzennego, podstawą do zalesienia gruntów o powierzchni nie
przekraczającej 5 ha może być:
-
decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (Ustawa o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27.03. 2003 r).
-
decyzja Rady Gminy o sporządzeniu aneksu do miejscowego planu przestrzennego
zagospodarowania dotyczącego zalesień
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
46
W „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy” ustala się
również przebieg granicy rolno-leśnej. Koszty opracowywania granicy rolno-leśnej ponosi gmina,
która może wystąpić o przyznanie na ten cel środków zewnętrznych (np. WFOŚiGW).
Informacje uzyskane w wyniku opracowania granicy rolno-leśnej uwzględnia się przy scalaniu
i wymianie gruntów rolnych i leśnych, przejmowaniu gruntów przez Skarb Państwa (w zamian
za świadczenia emerytalno – rentowe), przekazywaniu gruntów pomiędzy jednostkami państwowymi.
Podejmowanie zalesienia gruntów zgodnie z przyjętymi w „Programie...” priorytetami, umożliwi
zabieganie o współfinansowanie zalesień z funduszy celowych i budżetu państwa.
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie ochrony lasów przyjęto
następujące zadania:
-
prowadzenie zalesień marginalnych obszarów gruntów rolnych
-
podjęcie działań na rzecz określenia przebiegu granicy rolno-leśnej w poszczególnych gminach
-
opracowanie planów urządzenia lasu lub inwentaryzacji lasu dla gmin
-
upowszechnienie zasad zrównoważonego rozwoju gospodarki leśnej
-
upowszechnienie biologicznych i ekologicznych metod ochrony lasów
-
uporządkowanie leśnych dróg przeciwpożarowych
-
budowa i oznakowanie dydaktycznych ścieżek pieszych i rowerowych na terenach cennych pod
względem przyrodniczo – krajobrazowym
W „Wytycznych...” dla gminy Wiązowna określono następujące zadanie w zakresie ochrony
lasów:
- prowadzenie zalesień obszarów marginalnych gruntów rolnych
W zakresie ochrony lasów na terenie gminy Wiązowna należy zwrócić uwagę na takie
przedsięwzięcia jak:
•
prowadzenie działań w ramach uzgodnień miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
na rzecz przywracania funkcji lasów w strefach wododziałowych
•
podjęcie prac nad ustalaniem granicy rolno-leśnej w gminach, co pozwoli na racjonalne
lokalizowanie zalesień na terenach gruntów mało przydatnych dla rolnictwa
•
ochronę lasów polegającą na podnoszeniu ich naturalnej odporności, w tym:
-
profilaktykę i ochronę przed szkodnikami
-
ochronę przed pożarem i wandalizmem,
-
przebudowę drzewostanów na bardziej odporne na
zanieczyszczenia, z uwzględnieniem
zgodności z siedliskiem,
-
preferowanie stosowania biologicznych metod ochrony lasów
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
47
4.5. Powietrze atmosferyczne
Czystość powietrza atmosferycznego, określona na podstawie porównania wielkości emisji
zanieczyszczeń pyłowych i gazowych dla poszczególnych powiatów województwa mazowieckiego,
plasuje gminy powiatu otwockiego wśród rejonów o najniższych wartościach emisji (według danych
WIOŚ).
Przy przeważającym zachodnim i południowo-zachodnim kierunku wiatrów, gmina
Wiązowna narażona jest na napływ zanieczyszczeń powietrza z rejonów o znacznie wyższej emisji
zanieczyszczeń pyłowych i gazowych, w tym z dużych zakładów energetycznych w aglomeracji
warszawskiej.
Stężenia głównych zanieczyszczeń powietrza charakteryzują się wyraźną zmiennością w ciągu
roku. Wskazuje to na związek z panującymi warunkami klimatycznymi oraz wysokim udziałem
energetycznego spalania paliw w emisji zanieczyszczeń, szczególnie dwutlenku siarki i pyłu. Źródłami
są m.in. ciepłownie osiedlowe, kotłownie szkolne oraz nieliczne zakłady przemysłowe.
Badania stężeń zanieczyszczeń w powietrzu prowadzone są dla substancji, określonych
w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6.06. 2002 r. (D.U. Nr 87, poz.798).
Monitorowanie stanu czystości powietrza (stanowisko pomiarowe WIOŚ) prowadzone jest poza
granicami gminy, w Otwocku przy ul. Brzozowa 2.
Pomierzone stężenia dwutlenku siarki
i dwutlenku azotu są znacznie niższe od dopuszczalnych wartości stężeń tych zanieczyszczeń
w powietrzu atmosferycznym, natomiast emisja pyłu zawieszonego (stężenie max 24h) przekracza
wartości dopuszczalne (w 2001 r. ok. 70%).
stanowisko pomiarowe
dwutlenek siarki
Otwock,
stężenie
ul. Brzozowa 2
(met. reflekometryczna)
stężenie
stężenie
śr. roczne
śr. roczne
max 24-h
[ µg/m ]
[ µg/m3]
[ µg/m ]
[ µg/m3]
150
40
150
75
150
79,0
16,1
47,4
174
śr. roczne
[ µg/m ]
[ µg/m3]
dopuszczalne wartości
stężeń zanieczyszczeń
powietrza
atmosferycznego
40
pomiary w 2002 r.
5,8
stężenie
pył zawieszony
stężenie
max 24-h
stężenie
max 24-h
3
dwutlenek azotu
3
3
tab. 7 Stężenia zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego - stanowisko pomiarowe Otwock
Analiza dostępnych materiałów wskazuje, że poziom zanieczyszczeń przemysłowych jest
ustabilizowany, wzrasta natomiast stopień zagrożenia zanieczyszczeniami komunikacyjnymi.
Dynamiczny wzrost liczby pojazdów przy jednocześnie małej przepustowości dróg może sprzyjać
występowaniu podwyższonych wartości zanieczyszczeń powietrza.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
48
Kierunki działań
Kryteria zdefiniowane w Dyrektywie Rady UE 96/62/EC na temat oceny i jakości powietrza
zostały przertransponowane do ustawodawstwa polskiego w postaci zapisów Ustawy Prawo ochrony
środowiska z dnia 27. 04. 2001 r. (Dz. U. nr 62, poz. 627) oraz rozporządzeń wykonawczych
do zawartych tam przepisów, w tym Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6. 06. 2002 r.
w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. nr 87, poz. 798).
Zgodnie z Ustawą, ochrona powietrza polega
na zapewnieniu jak najlepszej jego jakości
poprzez:
•
utrzymanie poziomów substancji poniżej dopuszczalnych dla nich poziomów lub co najmniej
na tych poziomach,
•
zmniejszenie poziomów substancji w powietrzu co najmniej do dopuszczalnych.
Przeciwdziałanie zanieczyszczeniom polegać powinno przede wszystkim na ograniczaniu emisji
z głównych źródeł:
•
energetyki zawodowej i przemysłowej
•
procesów technologicznych w przemyśle (tzw. „ niskiej emisji” z sektora komunalnego)
•
emisji niezorganizowanej ze źródeł mobilnych (zanieczyszczenia komunikacyjne)
Zgodnie z art. 114.1 Ustawy Prawo ochrony środowiska, eksploatacja instalacji lub
urządzenia nie powinna powodować przekroczenia standardów emisyjnych. Standardy te zostały
określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 4.08.2003 r. w sprawie standardów
emisyjnych z instalacji (Dz. U. 03.163.1584).
Zgodnie z art. 152 Ustawy, instalacje lub urządzenia, z których emisja nie wymaga
pozwolenia, a które mogą negatywnie oddziaływać na środowisko, podlegają zgłoszeniu organowi
ochrony środowiska.
W Ustawie Prawo ochrony środowiska (art. 363, 368, 372, 379) określono zakres i rodzaj
spraw, dla których organem właściwym jest wójt. W szczególności wójt gminy może nakazać osobie
fizycznej, prowadzącej instalację w ramach zwykłego korzystania ze środowiska:
-
wykonanie w określonym terminie czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego
oddziaływania na środowisko
-
wstrzymanie użytkowania instalacji w razie naruszenia warunków decyzji określającej
wymagania dotyczące eksploatacji instalacji, z której emisja nie wymaga pozwolenia
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie zapewnienia wysokiej
jakości powietrza atmosferycznego przyjęto następujące zadania:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
49
•
propagowanie
i
wprowadzanie
do
przemysłu
i
gospodarki
komunalnej
technologii
ograniczających emisję zanieczyszczeń powietrza, w tym zwiększenie wykorzystania paliw
ekologicznych
•
ograniczanie tzw. „niskiej emisji”” poprzez modernizację kotłowni
oraz
-
modernizacja głównych dróg komunikacyjnych i reorganizacja ruchu w ponadlokalnym układzie
ruchu komunikacji samochodowej
-
propagowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii (np. biogaz), zgodnie z zasadami
„Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”
W „Wytycznych...” dla gminy Wiązowna zalecono:
-
opracowanie programu dostosowania instalacji centralnego ogrzewania do nośników energii
przyjaznych dla środowiska (gaz, olej opałowy).
Na terenie gminy Wiązowna w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego należy zwrócić uwagę
na takie przedsięwzięcia jak:
-
modernizacja infrastruktury drogowej (drogi krajowe i powiatowe) w celu ograniczenia emisji
pochodzących ze środków transportu
-
nasadzenia drzew wzdłuż szlaków komunikacyjnych
-
modernizacja lokalnych kotłowni poprzez zastosowanie proekologicznych nośników energii
(gaz, olej opałowy)
-
wprowadzenie do zakładów produkcyjnych technologii ograniczających emisję zanieczyszczeń
powietrza (m.in. poprzez wykorzystanie paliw ekologicznych)
4.6. Hałas
Hałas jest jednym z najistotniejszych czynników wpływających na odczuwanie tzw. komfortu
środowiskowego. Głównym celem w zakresie ochrony środowiska przed hałasem jest zmniejszenie
narażenia ludzi na ponadnormatywny poziom hałasu.
Gmina Wiązowna, ze względu na położenie i sposób zagospodarowania przestrzennego, nie jest
narażona na niektóre rodzaje hałasu, a na inne, takie jak hałas komunikacyjny i przemysłowy, tylko
w ograniczonym zakresie. Rozwój komunikacji i transportu oraz wzajemne przenikanie się terenów
przemysłowych
z obszarami
zabudowy
mieszkaniowej,
wymagającymi
ochrony
powoduje,
że problem uciążliwości hałasu dotyczy obecnie również mniejszych aglomeracji.
W stosunku do pobliskiej Warszawy warunki klimatu akustycznego są znacznie
korzystniejsze. Na przeważającym obszarze gminy nie występują przekroczenia dopuszczalnego
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
50
poziomu dźwięku. Są jednak miejsca, gdzie hałas komunikacyjny lub przemysłowy może być
uciążliwy dla okolicznych mieszkańców.
Podstawowe źródło hałasu decydujące o klimacie akustycznym gminy Wiązowna stanowi
komunikacja
drogowa (powszechność występowania i
długi
czas oddziaływania).
Hałas
komunikacyjny stanowi problem dla obszarów zurbanizowanych, a w szczególności dla zabudowy
mieszkaniowej znajdującej się w zasięgu oddziaływania ważnych ciągów komunikacyjnych:
-
droga krajowa nr 17 (Warszawa-Lublin)
-
droga krajowa nr 801 (Warszawa-Puławy)
-
regionalny układ drogowy
Niewielkie zagrożenie hałasem przemysłowym ma związek głównie z działalnością
podmiotów
gospodarczych
(niewielkich
zakładów
przemysłowych,
zakładów
usługowych),
prowadzoną w dzielnicach domków jednorodzinnych. Dotyczy to głównie emisji dźwięku z takich
zakładów jak: kotłownie, stolarnie, warsztaty samochodowe, hurtownie, lokale rozrywkowe, które
rozpoczynają działalność bez zabezpieczeń akustycznych, co może wpływać na pogorszenie klimatu
akustycznego w tych rejonach. Źródłem hałasu są urządzenia techniczne, szczególnie do obróbki
mechanicznej materiałów, sprężarki powietrzne, systemy wentylacyjne lub klimatyzacyjne, pompy,
transport wewnątrzzakładowy.
Eksploatacja instalacji nie powinna powodować przekroczenia standardów jakości środowiska
i dopuszczalnych poziomów hałasu poza teren, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny.
Dopuszczalny poziom hałasu ustala się w pozwoleniu, które wymagane jest w przypadku prowadzenia
instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i wielkość prowadzonej działalności, może
powodować znaczne przekroczenia poszczególnych standardów środowiska.
Ocena emisji hałasu dokonywana jest przy pomocy zrównoważonego poziomu dźwięku,
a wyniki prowadzonych pomiarów odnoszone są do wartości dopuszczalnych, określonych
w załączniku do Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa
z dnia 13. 05. 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66, poz.
436). Dopuszczalne wartości poziomu hałasu środowiska zależne są od sposobu zagospodarowania
i funkcji terenu.
Na terenie gminy brak jest punktów monitoringu natężenia hałasu. Pomiary wykonywano
sporadycznie w ramach prac studialnych lub projektowych dotyczących zmiany lokalnych rozwiązań
komunikacyjnych.
Kierunki działań
Podstawowym zadaniem jest ograniczanie hałasu poprzez wyciszanie jego źródeł. Dalsze
działania powinny minimalizować rozprzestrzenianie się hałasu w środowisku. W tym celu wykonuje
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
51
się osłony i ekrany, w tym ekranów wykorzystujących zieleń wysoką i niską, podejmuje się próby
ograniczania czasu pracy źródeł hałasu, itp.
Ochronę przed hałasem komunikacyjnym zapewnia się poprzez odpowiedni dobór konstrukcji
drogi oraz wprowadzenie urbanistycznych i architektonicznych środków ochrony przeciwdźwiękowej.
Do działań, które w znacznym stopniu ograniczają emisje hałasu komunikacyjnego należą
odpowiednie konstrukcje nawierzchni (tzw. „nawierzchnie ciche”). Zastosowanie tych nawierzchni
(również przy modernizacji drogi), w połączeniu z odpowiednią prędkością pojazdów, powoduje
zmniejszenie emisji hałasu o około 5 dB.
Do urbanistycznych rozwiązań zmniejszenia hałasu komunikacyjnego należy budowa
obwodnic, na które kieruje się szczególnie ciężki ruch tranzytowy, co przyczynia się na ogół
do odciążenia układu komunikacyjnego miasta.
Na obszarach, na których klimat akustyczny jest korzystny, podejmować należy działania
prewencyjne, polegające przede wszystkim na prowadzeniu proekologicznej polityki lokalizacyjnej
w stosunku do podmiotów gospodarczych. W tym celu, stosując metody planistyczne, należy
wprowadzać do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zapisy dotyczące ochrony
przed hałasem, wyznaczania stref ograniczonego użytkowania wokół zakładów przemysłowych,
szlaków komunikacyjnych i in. obiektów, gdzie przekraczane są progowe wartości poziomu hałasu
(Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 31.01.2002 r. w sprawie wartości progowych hałasu).
Dla oceny stanu akustycznego środowiska można wykonywać mapy akustyczne i tworzyć
programy działań, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego (art. 117, 118,
119 Ustawy Prawo ochrony środowiska). Oceny stanu akustycznego środowiska w rejonach
zagrożonych hałasem dokonuje się na podstawie pomiarów w sieci lokalnego monitoringu. Sieć
lokalną tworzy użytkownik obiektu (np. w wyniku nakazu pokontrolnego WIOŚ) lub zainteresowani
(okoliczni mieszkańcy, administracja gminna), a jej działalność jest koordynowana przez
Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska.
Analiza zagrożenia hałasem na terenie gminy Wiązowna nie wskazuje na istnienie
udokumentowanych podstaw do pilnego wykonania wymienionych opracowań.
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie ograniczenia
uciążliwości hałasu przyjęto m.in. następujące zadania:
•
wprowadzenie monitoringu źródeł hałasu komunikacyjnego na obszarach o prawdopodobieństwie
występowania wartości ponadnormatywnych
•
modernizacja głównych dróg komunikacyjnych i reorganizacja ruchu w ponad lokalnym układzie
ruchu komunikacji samochodowej
•
wprowadzenie zieleni izolacyjnej jako ekranu akustycznego
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
52
Wymienione zadania z zakresu ochrony środowiska przed hałasem zostały uszczegółowione
w „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna”(tab. Zadania koordynowane). ). Zwrócono
uwagę na takie przedsięwzięcie jak:
-
minimalizacja emisji hałasu komunikacyjnego poprzez planowe remonty dróg oraz ich
modernizację w celu poprawy parametrów technicznych i użytkowych
4.7. Elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące
Promieniowanie niejonizujące obejmuje pola elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości
od 0 GHz do 300 GHz. Wpływ pola elektromagnetycznego na człowieka i środowisko uzależniony
jest od wysokości natężenia (lub mocy) oraz częstotliwości drgań. Główne źródła pól
elektromagnetycznych stanowią linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia oraz związane z nimi
stacje elektroenergetyczne. Są to przede wszystkim:
-
stacje elektroenergetyczne i linie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym nie niższym
niż 110 kV
-
instalacje
radiokomunikacyjne,
radionawigacyjne
i
radiolokacyjne
emitujące
pola
elektromagnetyczne, których równoważna moc promieniowana izotropowo wynosi nie mniej
niż 100 W, emitujące pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 30 kHz do 300 GHz
Oceny poziomów pól elektromagnetycznych oddziaływujących na środowisko i zdrowie
dokonuje się na podstawie badań państwowego monitoringu środowiska poprzez:
-
okresowe badania kontrolne poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku
-
coroczną aktualizację rejestru terenów, na których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych
poziomów pól elektromagnetycznych
-
utworzenie elektronicznej bazy danych w terminie do 1.04.2006 r. (zgodnie z Rozporządzeniem
Ministra Środowiska z dnia 1.10.2002 r. w sprawie sposobu udostępniania informacji
o środowisku)
Przez teren gminy Wiązowna przebiega linia wysokiego napięcia o napięciu znamionowym
400 kV (dwutorowa linia Miłosna – Kozienice) oraz dwie linie o napięciu znamionowym 110 kV
(Miłosna – stacja Wschodnia, Otwock-Teklin-Józefów).
Uciążliwość linii mieści się w strefach
ochronnych, których maksymalny zasięg wynosi od 12 m dla linii 110 kV do 24 m dla 400 kV, licząc
od osi skrajnych przewodów.
W miejscowości Janówek znajduje się stacja elektroenergetyczna o napięciu znamionowym
400 kV. Stacje o napięciu znamionowym 110 kV zlokalizowane są w miejscowościach: Otwock,
Karczew, Józefów i Świerk.
Na podstawie uzyskanych informacji negatywne oddziaływanie
elektromagnetyczne stacji nie wykracza poza granice zajmowanego przez nie terenu.
Do punktowych źródeł promieniowania niejonizującego należą m.in.:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
53
-
pojedyncze nadajniki radiowe
-
stacje bazowe telefonii komórkowej analogowej CENTERTEL i cyfrowej GSM 900 instalowane
na wysokich budynkach, kominach, specjalnych masztach
-
urządzenia emitujące pole elektromagnetyczne pracujące w zakładach przemysłowych,
placówkach naukowo-badawczych, ośrodkach medycznych oraz będące w dyspozycji miejskiej
policji i straży pożarnej
Na terenie gminy Wiązowna występują punktowe emitory promieniowania niejonizującego,
które mogą pogarszać stan środowiska, w tym nadajniki o mocy powyżej 10 W. Dane o ilości
i rozmieszczeniu tych obiektów objęte są klauzulą poufności (materiały WIOŚ).
Kierunki działań
Zgodnie z Ustawą z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska, emitowanie pól
elektromagnetycznych wymaga uzyskania pozwolenia.
W Ustawie z dnia 27.07.2001 r. o wprowadzeniu Ustawy Prawo ochrony środowiska, Ustawy
o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, określono termin uzyskania pozwolenia dla istniejącej
instalacji, z której emisja wymaga pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych, na
31.12.2005 r.
Problematykę elektromagnetycznego promieniowania niejonizującego uwzględniono również
w przepisach prawnych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, prawa budowlanego,
zagospodarowania przestrzennego i ochrony sanitarnej.
Obiekty telefonii komórkowej (maszty stacji przekaźnikowych) są przedsięwzięciami
mogącymi znacząco oddziaływać na środowisko (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24.09.2002
r. w sprawie określania rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz
szczegółowych kryteriów związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzenia raportu
o oddziaływaniu na środowisko - Dz.U.02.179.1490).
Decyzje lokalizacyjne dla nowych obiektów wymagają każdorazowo przeprowadzenia
szerokiej
konsultacji
społecznej.
Opracowywanie
ocen
oddziaływania
na
środowisko
dla projektowanych przedsięwzięć lub sporządzanie przeglądów ekologicznych istniejących instalacji
umożliwi prowadzenie prawidłowej polityki lokalizacyjnej w tym zakresie na terenie gminy.
Dlatego też, w szeroko pojętym interesie społecznym należy egzekwować wymóg
przedłożenia raportu oddziaływania na środowiska przy wydawaniu pozwoleń lokalizacyjnych
dla nowych obiektów.
Przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i wydawaniu
decyzji ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu, uwzględniać należy ograniczenia
występujące w strefach ochronnych istniejących lub projektowanych linii napowietrznych, a także
punktowych obiektów elektroenergetycznych, radiokomunikacyjnych i radiolokacyjnych.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
54
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego”, podobnie jak w programie
wojewódzkim, nie przedstawiono działań w zakresie ograniczenia emisji niejonizującego
promieniowania elektromagnetycznego.
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna” nie określono zadań w tym zakresie.
Przedsięwzięcia
długofalowe,
zapewniające
ochronę
ludności
przed
działaniem
promieniowania elektromagnetycznego, powinny prowadzić do:
•
utrzymania poziomu pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych lub co najmniej
na dopuszczalnym poziomie
•
zmniejszenia poziomu pól elektromagnetycznych do co najmniej dopuszczalnych norm tam, gdzie
zostały przekroczone
4.8. Nadzwyczajne zagrożenia środowiska
Klęską żywiołową, zgodnie z Ustawą z dnia 18.04.2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U.
nr 62, poz.558), jest katastrofa naturalna lub awaria techniczna, której skutki zagrażają życiu
lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych
obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych
środków. Są one związane z zagrożeniami powodziowymi, huraganami, pożarami, przewozami
ładunków niebezpiecznych.
W Ustawie z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska, określono instrumenty prawne
służące zapobieganiu wystąpienia awarii, sposób postępowania i obowiązki poszczególnych organów
administracji w przypadku wystąpienia awarii oraz wymagania wobec zakładów stwarzających
zagrożenie awarią. Poważne awarie podlegają zgłoszeniu do Głównego Inspektora Ochrony
Środowiska, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 30.12.2002 r. w sprawie
poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska
(Dz. U. nr 5 poz. 58).
Zgodnie z Ustawą Prawo ochrony środowiska zakłady stwarzające zagrożenie wystąpieniem
poważnej awarii przemysłowej są „zakładami o dużym ryzyku” lub „zakładami o podwyższonym
ryzyku” wystąpienia awarii.
Zakłady takie zobowiązane są do opracowania programu zapobiegania poważnym awariom
przemysłowym, sporządzania raportu o bezpieczeństwie oraz planu operacyjno – ratowniczego.
Powinny zostać zgłoszone do Państwowej Straży Pożarnej (PSP), która zobowiązana jest do
prowadzenia corocznych kontroli w tych zakładach.
Potencjalne zagrożenia wystąpieniem awarii stwarzają przede wszystkim:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
55
-
urządzenia techniczne i instalacje w zakładach magazynujących lub stosujących w procesie
produkcji toksyczne środki (wg załącznika do Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia
9.04.2002 r.)
-
rurociągi przesyłowe wraz z infrastrukturą pomocniczą (przepompownie, stacje redukcyjne)
-
transport materiałów i substancji niebezpiecznych
-
magazynowanie materiałów i substancji niebezpiecznych
-
awarie urządzeń piętrzących
-
nieczynne składowiska odpadów chemicznych (tzw. mogielniki)
Na terenie gminy Wiązowna nie występują zakłady zaliczane do „zakładów
o podwyższonym lub dużym ryzyku wystąpienia awarii”, ze względu na stosowane w procesach
technologicznych i magazynowane substancje niebezpieczne.
Potencjalne źródło nadzwyczajnych zagrożeń na terenie gminy Wiązowna stanowi transport
drogowy
materiałów
niebezpiecznych,
szczególnie
na
drogach
krajowych
o
znaczeniu
międzynarodowym: Warszawa – Terespol, Warszawa – Lublin. Tereny położone wzdłuż dróg mogą
być narażone na zagrożenia nadzwyczajne.
Przez teren gminy przebiega magistralny gazociąg wysokiego ciśnienia (ϕ 500 mm, 6,3 MPa)
oraz gazociągi średnioprężne. Zlokalizowane są również stacje gazowe I stopnia.
Poza terenem gminy Wiązowna, w niewielkiej odległości od jej południowo-zachodniej
granicy, położony jest Ośrodek Jądrowy w Otwocku - Świerku. Zakład ten, w rozumieniu
Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9.04.2002 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 535), zaliczony został
do „zakładów o dużym ryzyku wystąpienia awarii”. Sposób postępowania w przypadku zagrożeń
awaryjnych na terenie Ośrodka Jądrowego określony został w „Ramowym planie postępowania
na wypadek awarii jądrowej w Ośrodku Jądrowym w Świerku”.
Kierunki działań
W „Programie ochrony środowiska powiatu otwockiego” w zakresie poprawy stanu
bezpieczeństwa ekologicznego przyjęto m.in. następujące zadania:
•
w zakresie ochrony przeciwpowodziowej: budowa obiektów gospodarki wodnej dla prawidłowego
utrzymania brzegu
•
w zakresie ochrony przeciwpożarowej: propagowanie zasad przeciwdziałania zagrożeniu
pożarowemu oraz uporządkowanie leśnych dróg przeciwpożarowych
•
promowanie obszarów bezpiecznych ekologicznie (wolnych od zagrożeń)
•
kształtowanie postaw społeczeństwa w sytuacji wystąpienia awarii
W „Wytycznych...” dla gminy Wiązowna zalecono:
-
propagowanie zasad przeciwdziałania zagrożeniu przeciwpożarowemu
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
56
Na terenie gminy należy kontynuować wymienione działania w zakresie ochrony środowiska.
5. ELEMENTY PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA TERENU
5.1. Wybrane elementy infrastruktury technicznej
5.1.1. Zaopatrzenie w wodę
Zgodnie z zapisem art. 36, 122 Ustawy z dnia 18.08.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115,
poz.1229), pobór wód podziemnych wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (z wyjątkiem
zaspokajania
potrzeb
własnego
gospodarstwa
domowego
oraz
gospodarstwa
rolnego),
pod warunkiem, że grunt, na którym zlokalizowane jest ujęcie wody należy do właściciela ujęcia
i urządzenia do poboru wody nie umożliwiają poboru w ilości większej niż 5 m3/24h.
Według danych banku HYDRO, na terenie gminy Wiązowna odwiercono około
35 otworów studziennych. Około 30-50 % stanowią studnie aktualnie eksploatowane. Pozostałe
studnie mają charakter awaryjny, są czasowo nieczynne ze względów technicznych lub też zostały
zlikwidowane. Otwory studzienne ujmują do eksploatacji wody podziemne pochodzące z utworów
czwartorzędowych. Wody piętra trzeciorzędowego występują na znacznych głębokościach (150 - 200
m) i przy obecnym pokrywaniu zapotrzebowania na wodę przez ujęcia czwartorzędowe, nie są
eksploatowane na terenie gminy.
System zaopatrzenia w wodę bazuje na ujęciach wód podziemnych o dużych
wydajnościach eksploatacyjnych, z których woda, po uzdatnieniu, rozprowadzana jest siecią
wodociągową do odbiorców indywidualnych na terenie gminy.
ważniejsze ujęcia
wód podziemnych
•
ujęcie Wiązowna –
termin obowiązywania wydajność eksploatacyjna
pobór wody z ujęcia
pozwolenia
wg pozwolenia
w 2003 r.
wodnoprawnego
wodnoprawnego
/m3/
31.12.2010
60 m3/h
83 780
31.03.2004 *
100 m3/h
159 390
31.10.2008
35 m3/h
76 220
01.10.2005
120 m3/h
171 760
(2 studnie)
•
ujęcie Majdan –
(2 studnie)
•
ujęcie Rzakta –
(2 studnie)
•
ujęcie Glinianka we
wsi Lipowo –
(3 studnie)
ogółem:
491 150
*/ złożony wniosek o wydanie pozwolenia wodnoprawnego
tab. 8 Ważniejsze ujęcia wód podziemnych w systemie zaopatrzenia w wodę
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
57
Wszystkie cztery wodociągi połączone są w jeden system, co umożliwia współpracę ujęć
i poprawia niezawodność dostaw wody. Rozwiązanie takie pozwala na uzyskanie przez indywidualne
gospodarstwa dużych ilości dobrej jakościowo wody. Jakość wody jest dobra, a wymagany poziom
żelaza i manganu w wodzie wodociągowej zapewniany jest na stacjach wodociągowych w procesie
napowietrzania i filtracji wody. Na ogół nie stwierdza się występowania w wodzie zanieczyszczeń
antropogenicznych.
ujęcie
Wiązowna
data pobrania próbki:
parametr oznaczany
28.04.2004
ujęcie
Glinianka
ujęcie Majdan ujęcie Rzakta
01.04.2004
16.03.2004
02.09.2003
wartość dopuszczalna */
barwa
15
15
5
7
3
6,5-9,0
7,13
7,44
7,38
7,15
amoniak
0,5
0,77
<0,04
<0,04
<0,04
azotyny
0,1
0,080
<0,005
0,011
<0,003
azotany
50
1,33
4,30
0,53
3,61
Fe
0,2
0,07
<0,02
0,06
0,12
pH
Mn
0,05
0,02
0,04 +/-0,01
0,03
0,03
*- wymagania dla wody do picia i na potrzeby gospodarcze obowiązujące obecnie w Polsce (zgodnie z
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 19 listopada 2002 r.).
tab. 9 Wybrane parametry wody używanej do picia przez mieszkańców gminy Wiązowna
Wymienione cztery ujęcia wiejskie eksploatujące czwartorzędowe piętro wodonośne,
stanowią bazę dla sieci wodociągowej na terenie gminy.
nazwa wodociągu
wodociąg grupowy
„Wiązowna”
wodociąg grupowy
„Glinianka”
we wsi Lipowo
długość sieci
wodociągowej
[km]
18,4
64,9
wodociąg grupowy
„Rzakta”
22,9
wodociąg grupowy
„Majdan”
32,5
łącznie:
138,7
zaopatrywane miejscowości
ogólna liczba
mieszkańców
Emów, Wiązowna
1738
liczba mieszkańców
zaopatrywanych
w wodę
1392
Wola Ducka, Wola
Karczewska, Lipowo, Kopki,
Malcanów, Dzziechciniec,
Pęclin, Żanęcin, Radiówek,
Rudka
Rzakta, Bolesławów,
Czarnówka, Kruszówiec,
Glinianka
Zakręt, Izabela, Michałówek,
Majdan, Góraszka,
Duchniew, Boryszew,
Stefanówka, Wiązowna
(ul.Boryszewska)
2210
2060
1481
1400
2495
1802
8304
6651
tab. 10 Sieć wodociągowa na terenie gminy Wiązowna
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
58
Rejon centralny gminy (wsie: Malcanów, Pęclin, Duchnów), uznawany za obszar
deficytowy
pod
względem
zasobów
hydrogeologicznych
w utworach
czwartorzędowych,
zaopatrywany jest w wodę z wodociągu Lipowo, który eksploatuje ujęcie zlokalizowane na południe
od obszaru deficytowego.
Długość rozdzielczej sieci wodociągowej na terenie gminy Wiązowna wynosi 138,7 km.
Stopień zwodociągowania gminy jest wysoki i osiąga około 81 %. Sieć wodociągowa jest
sukcesywnie modernizowana, a jej zasięg stopniowo zwiększany.
Na terenach nie objętych siecią wodociągową, zaopatrzenie w wodę realizowane jest
poprzez ujęcia lokalne, w stosunku do których brak jest często systemu kontroli. Prawidłowa
eksploatacja poziomu wodonośnego, okresowa kontrola jakości wody, a także bieżąca konserwacja
studni przez indywidualnych odbiorców, pozwoli uniknąć zagrożenia sanitarnego.
Kierunki działań
Zwiększenie zasięgu sieci wodociągowej i wzrost stopnia zwodociągowania terenu jest
zadaniem określonym w różnych opracowaniach planistycznych. W „ Programie ochrony środowiska
województwa mazowieckiego” , zadanie „racjonalizacja gospodarki wodnej” stanowi cel główny.
W najbliższych latach na realizację zadań związanych z rozwojem sieci wodociągowej
na terenie gminy przewiduje się zaangażowanie znacznych środków finansowych. Ich wielkość
ustępuje jedynie zamierzeniom w zakresie rozwoju sieci kanalizacyjnej.
W „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna”, zadania inwestycyjne w zakresie
poprawy standardów zaopatrzenia w wodę zaliczono, obok zadań w zakresie odprowadzania
i oczyszczania ścieków, do priorytetowych działań Gminy w prowadzeniu racjonalnej gospodarki
wodnej.
Planowana jest budowa sieci wodociągowej wraz z przyłączami we wsiach: Kąck, Zakręt,
Poręby, Emów.
Uszczegółowienie zadań Gminy w tym zakresie wraz z podaniem nakładów finansowych
przeznaczonych na ich realizację zawiera tab. Zadania własne.
5.1.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
Na terenie gminy brak jest zbiorczych układów odprowadzania ścieków bytowogospodarczych oraz gminnej oczyszczalni ścieków. Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 2,1 km,
co w przeliczeniu na 1 mieszkańca daje wskaźnik niższy niż średni w gminach wiejskich
województwa mazowieckiego i jednocześnie bardzo niski w porównaniu z obowiązującymi
standardami.
Ścieki z zabudowań jednorodzinnych, obiektów usługowo-handlowych oraz gospodarstw
rolnych odprowadzane są do zbiorników bezodpływowych, a następnie wywożone do oczyszczalni
ścieków w Otwocku lub stacji zlewnych w Otwocku i Ząbkach.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
59
Z układu lokalnej kanalizacji korzystają jedynie mieszkańcy Osiedla mieszkaniowego
w Radiówku (2% mieszkańców gminy). Ścieki komunalne z Osiedla w ilości 7 100 m3/ 2000 r.
wywozi PPHU Lekaro do stacji zlewnej w Zagórzu. Obecnie ścieki nie są podczyszczane
w osiedlowej oczyszczalni ścieków (przepustowość 36 m3/24h), z uwagi na jej bardzo zły stan
techniczny. Również ze względu na zły stan techniczny, oczyszczalnia przy dawnej bazie GS
w Wiązownej została zdemontowana.
Kompleks szpitalno-sanatoryjny w Zagórzu jako jedyny posiada oczyszczalnię
mechaniczno-biologiczną (przepustowość 164 m3/24h). Odbiornikiem ścieków jest rów melioracyjny
w zlewni rzeki Mieni.
Kierunki działań
Działania w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych stanowią jedno
z priorytetowych zadań w skali kraju. Podstawy prawne i organizacyjne odprowadzania i oczyszczania
ścieków komunalnych, zawarte są m.in. w:
•
Ustawie z dnia 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591), która
zobowiązuje gminy do odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych jako zadania
własnego gminy, w terminach określonych ustawowo
•
Ustawie z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115, poz. 1229), która określa m.in. zasady
ochrony wód, a w szczególności zobowiązuje do:
wyposażenia aglomeracji w zbiorcze sieci kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków (art.43, 208)
w terminie:
-
do dnia 31.12.2015 r. dla aglomeracji o równoważnej liczbie mieszkańców od 2 000 do 15 000
zapewnienia 75 % redukcji całkowitego ładunku azotu i fosforu w ściekach komunalnych
(art. 45).
Konieczne do osiągnięcia standardy jakości dla ścieków oczyszczonych przedstawione zostały
w
Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 29.11.2002 r. w sprawie warunków, jakie należy
spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie
szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. nr 212, poz. 1799). Dopuszczalne masy substancji,
które mogą być odprowadzane w ściekach przemysłowych zawiera Rozporządzenie Ministra
Środowiska z dnia 31.01.2003 r. (Dz. U. nr 35, poz. 309).
•
Ustawie z dnia 27.04.2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628), w której określone zostały
zasady gospodarowania osadami ściekowymi wraz z rozporządzeniami wykonawczymi, a w tym:
Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1.08.2002 r. w sprawie komunalnych osadów
ściekowych (Dz. U. nr 134, poz. 1140 i Dz. U. nr 155, poz. 1299)
•
Ustawie z dnia 7.06.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu
ścieków (Dz. U. nr 72, poz. 747), na podstawie której gmina posiada obowiązek określania
kierunków rozwoju sieci wodnokanalizacyjnej w miejscowych dokumentach planistycznych
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
60
Kierunki działań w zakresie rozbudowy, budowy i modernizacji systemów kanalizacji
zbiorczych i oczyszczalni ścieków oraz nakłady związane z ich realizacją, a także możliwości
pozyskiwania środków finansowych na realizację zadań zostały zawarte w Krajowym programie
oczyszczania ścieków komunalnych.
Działania dotyczące budowy systemu kanalizacji zbiorczej oraz oczyszczalni ścieków
stanowią zadanie główne w planach i strategiach rozwoju gospodarczego gminy Wiązowna
W „Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Wiązowna”
określono zadanie: Rozwój
infrastruktury technicznej oraz podwyższenie standardu usług komunalnych i jako podstawowe
przedsięwzięcia dla realizacji tego zadania przyjęto:
-
opracowanie kompleksowej koncepcji rozwoju gospodarki wodno-ściekowej w ramach prac nad
„Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego”
-
budowę systemów kanalizacyjnych w powiązaniu z budową oczyszczalni ścieków.
W wieloletnim planie zadań inwestycyjnych na lata 2004-2006 realizowanym przez Urząd
Gminy Wiązowna, kompleksowa kanalizacja gminy wraz z budową oczyszczalni ścieków stanowi
zadanie priorytetowe. Uszczegółowienie tego zadania wraz z podaniem nakładów finansowych
zawiera tab. Zadania własne „Programu...”
5.1.3. System transportu i komunikacji
Przez teren gminy przechodzą drogi o znaczeniu międzynarodowym i krajowym: Warszawa –
Terespol i Warszawa – Lublin. Sieć drogową uzupełniają drogi powiatowe i gminne o lokalnym
znaczeniu.
Negatywne oddziaływanie systemu transportu i komunikacji na środowisko, związane jest przede
wszystkim z:
-
powstawaniem hałasu i wibracji
-
zanieczyszczeniem powietrza
-
zanieczyszczeniem wód i powierzchni ziemi
-
wpływem na przyrodę, krajobraz i grunty rolne i leśne oraz środowisko kulturowe
Zarządzający drogą zobowiązany jest do wykonywania pomiarów standardów środowiska
zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 23.01.2003 r. w sprawie wymagań
prowadzenia pomiarów poziomów w środowisku substancji lub energii przez zarządzającego drogą,
linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem, portem (Dz. U. nr 35 poz.308).
Zadania mające na celu poprawę warunków funkcjonowania komunikacji w gminie
Wiązowna uzależnione są przede wszystkim od realizacji inwestycji w skali regionu. Do działań
priorytetowych należy zaliczyć modernizację drogi krajowej Nr 17 (Warszawa – Lublin) do klasy
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
61
drogi ekspresowej, modernizację drogi krajowej nr 801 (Warszawa – Puławy) do klasy drogi głównej
oraz planowaną budowę autostrady A2.
Realizacja tych zadań przyczyni się do zmniejszenia szkodliwego oddziaływania systemu komunikacji
na środowisko.
5.2. Gospodarka odpadami
Zasady postępowania z odpadami zgodne z zasadą zrównoważonego rozwoju, sformułowane
zostały w Ustawie z dnia 27.04.2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62 poz. 628 z późniejszymi zmianami).
Wynika stąd obowiązek posiadania planu gospodarki odpadami przez organy lokalnej administracji
państwowej
„Plan gospodarki odpadami gminy Wiązowna” zawiera harmonogram działań oraz
przedstawia możliwości finansowania działań w gospodarce odpadami. Tworzy podstawy
do prowadzenia analiz i ocen inwestycji, niezbędnych dla potrzeb systemu gospodarki odpadami.
W „Planie...” opisano również rodzaj, źródła powstawania i sposoby zagospodarowania wszystkich
rodzajów odpadów, w szczególności odpadów komunalnych wytwarzanych na trenie gminy.
Na terenie gminy Wiązowna gospodarka odpadami prowadzona jest w sposób typowy dla tego
typu jednostek administracyjnych.
Odpady komunalne gromadzone są w miejscu powstawania, a następnie wywożone
przez wyspecjalizowanych przewoźników na składowisko.
nazwa firmy, adres
ilość zebranych
odpadów ( Mg)
TRANSNEC - Warszawa, ul. Bartoszycka
961
BYŚ – Warszawa, ul. Arkuszowa
0,6
EKO-SAM BIS - Halinów, ul. Bema
RETHMANN-MZO - Otwock, J. Lennona
PPHU LEKARO - Dziechciniec 7
PPHU OLEKARO - Dziechciniec 7
razem
docelowe miejsce unieszkodliwiania
brak danych
700
1 056
nie dotyczy
ECT Polska Gostynin
ZUSOK
Warszawa, ul. Gwarków 9
brak danych
Składowisko Sater-Otwock
w Otwocku Świerku
Składowisko Sater-Otwock
w Otwocku Świerku
Składowisko Sater-Otwock
w Otwocku Świerku
2 717,6
tab.11 Podmioty gospodarcze świadczące usługi w zakresie zbiórki odpadów komunalnych
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
62
Mieszkańcy gminy Wiązowna zobowiązani są do zawierania umów na odbiór odpadów
z podmiotami świadczącymi tego typu usługi. Według danych uzyskanych w Urzędzie Gminy
w Wiązownej, zorganizowanym systemem zbiórki odpadów komunalnych objętych jest 98 %
mieszkańców gminy.
Odpady gromadzone są w pojemnikach na odpady zmieszane (tzw. balast) w obrębie
prywatnych posesji i odbierane w oparciu o ustalony harmonogram. System zbiórki odpadów
komunalnych uzupełniają 2 pojemniki typ KP-7 ustawione w miejscowościach Poręby i Kopki.
Kontenery
opróżniane
są
po
zgłoszeniu
zapełnienia.
Odpady
komunalne
wytwarzane
przez mieszkańców gminy unieszkodliwiane są poprzez składowanie.
Największa część zebranych odpadów kierowana jest na składowisko Sater-Otwock
w Otwocku-Świerku. Składowisko pełni rolę obiektu o znaczeniu regionalnym.
Od maja b.r. na terenie gminy Wiązowna wdrożona została pilotażowa selektywna zbiórka
surowców wtórnych „u źródła”. Zbiórkę prowadzi PPHU OLEKARO. Mieszkańcy zaopatrzeni zostali
w worki do segregacji w podziale na szkło, tworzywa sztuczne i makulaturę. Koszt worków
pokrywany jest z budżetu Gminy, koszt zbiórki (odbiór, transport) pokrywa PPHU OLEKARO.
Zbiórka surowców prowadzona jest raz w miesiącu.
Zbiórka odpadów wielkogabarytowych prowadzona akcyjnie. Mieszkańcy dostarczają odpady
wielkogabarytowe do Zakładu Usług Komunalnych w Wiązownie w okresie wiosennym (01.IV.30.IV) i jesiennym (01.IX-30.IX). Zgromadzone odpady są demontowane. Surowce wtórne i części
niebezpieczne przekazywane są odpowiednio do odzysku i unieszkodliwienia, części bezużyteczne
do unieszkodliwienia na składowisku w Otwocku-Świerku.
Na terenie gminy selektywna zbiórka odpadów niebezpiecznych nie jest prowadzona.
Podmioty gospodarcze prowadzące działalność na terenie gminy Wiązowna wytwarzają
ok. 580 Mg odpadów innych niż komunalne (tzw. gospodarczych). Są to głównie odpady materiałów
i elementów budowlanych, odpady infrastruktury drogowej, złom metali, odpady z mechanicznej
obróbki odpadów, ale też opakowania z tworzyw sztucznych, papieru i metali. Odpady wytwarzane
w obiektach infrastruktury odbierane są przez wyspecjalizowane jednostki i przekazywane do odzysku
lub unieszkodliwienia.
Na terenie gminy funkcjonuje 12 firm prowadzących działalność gospodarczą związaną
z odzyskiem odpadów. Największymi „recyklerami” są firmy: MIRHAN, PREFAGBUD, MATEO.
Ważnym problemem w systemie prawidłowej gospodarki odpadami jest brak możliwości
wyegzekwowania od gospodarstw indywidualnych prawidłowego postępowania z wytwarzanymi
odpadami. Brak kontroli i nadzoru sprawia, że część wytwarzanych w gospodarstwach
indywidualnych odpadów trafia na nielegalne „dzikie” składowiska, które powstają w przydrożnych
rowach, lasach i parkingach śródleśnych.
W celu ograniczenia niekorzystnego wpływu na środowisko odpadów powstających na terenie
gminy i zmniejszenia ilości odpadów kierowanych na składowiska, zorganizowano:
- selektywną zbiórkę surowców wtórnych „u źródła”
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
63
- zbiórkę odpadów wielkogabarytowych i punkt demontażu
- zbiórkę odpadów problemowych (baterii i przeterminowanych) w szkołach i aptekach
Dostosowanie systemu gospodarki odpadami do obowiązujących wymogów prawnych,
środowiskowych oraz osiągnięcie założonych poziomów odzysku odpadów, wymaga wdrożenia
i udoskonalenia rozwiązań w dziedzinie zbiórki i zagospodarowania odpadów oraz wykreowanie
prawidłowych postaw mieszkańców gminy.
Na terenie gminy Wiązowna w zakresie prawidłowej gospodarki odpadami należy zwrócić
uwagę na takie przedsięwzięcia jak:
- działania edukacyjne mieszkańców gminy, obejmujące w szczególności promocję kompostowania
przydomowego odpadów „bio”, informację o właściwym postępowaniu z odpadami niebezpiecznymi
i miejscach zbiórki tychże odpadów, informację o pozytywnych efektach ekologicznych wdrażanych
rozwiązań
- rozwój i doskonalenie selektywnej zbiórki odpadów poprzez włączenie do systemu zbiórki punktów
handlowych (w tym aptek), akcyjne zbiórki takich odpadów, jak: opakowania po środkach ochrony
roślin, odpadów wielkogabarytowych
- organizację punktu zbiórki odpadów niebezpiecznych (olejów odpadowych, odpadów azbestowych,
przeterminowanych pestycydów)
- rekultywacja zamkniętego składowiska odpadów komunalnych, monitoring wpływu składowiska
na poszczególne elementy środowiska
- inwentaryzacja miejsc występowania materiałów azbestowych, opracowanie planu usuwania azbestu
Należy również przeprowadzić rekultywację zamkniętego w 2002 r. składowiska odpadów
komunalnych w miejscowości Kąck (pow. 0,52 ha). Brak jest urządzeń niezbędnych do prowadzenia
badań wpływu nieczynnego składowiska na środowisko (monitoringu).
Wymienione kierunki działań zostały uszczegółowione w „Planie gospodarki odpadami
gminy Wiązowna” oraz w niniejszym programie ochrony środowiska (tab. Zadania własne).
5.3. Obszary ochrony
Na terenie gminy Wiązowna obszary chronione zajmują znaczną powierzchnię. Tworzy
się je m.in. w celu zapewnienia prawnej ochrony dla stref ujęć wód powierzchniowych i podziemnych
oraz dla obszarów o wysokich walorach przyrodniczo – krajobrazowych.
Obszary
ochrony,
po
ich
ustanowieniu,
wprowadzone
zostają
do
planów
zagospodarowania przestrzennego.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
64
5.3.1. Obszary ochrony wód powierzchniowych
Szczegółowe zasady kształtowania i ochrony zasobów wodnych oraz gospodarowania
wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, określają przepisy Ustawy z dnia 18.07.2001 r.
Prawo wodne.
Nie przestrzeganie zasady zrównoważonego rozwoju poprzez zmniejszanie naturalnej
retencji gruntowej (prowadzenie wylesień) i nieracjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi
(osuszanie bagien, torfowisk i użytków rolnych w ramach robót melioracyjnych) jest jednym
z czynników mogących powodować występowanie deficytu wód powierzchniowych.
Na terenie gminy Wiązowna brak jest ujęć wód powierzchniowych dla potrzeb
komunalnych, brak też obszarów ochrony wód powierzchniowych.
Ze względu na wysokie walory przyrodniczo-krajobrazowe, pod ochroną prawną znajdują
się doliny Świdra i Mieni (rezerwat) oraz obszary naturalnych zbiorników retencyjnych jakimi są
tereny leśne, torfowiska i tereny podmokłe (rozdz. 5.3.3.).
5.3.2. Obszary ochrony wód podziemnych
Wody podziemne i obszary ich zasilania podlegają ochronie prawnej na podstawie Ustawy
z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr
62 poz.627) oraz Ustawy z dnia
18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115 poz.1229).
Ze względu na ochronę zasobów wodnych oraz dla zapewnienia odpowiedniej jakości
ujmowanej wody, mogą być ustanawiane strefy ochronne ujęć wody, na terenie których obowiązują,
określone w Ustawie Prawo wodne, nakazy, zakazy i ograniczenia w sposobie gospodarowania terenu
(art. 53, 54).
Większość ujęć wód podziemnych, zlokalizowanych na terenie gminy posiada wyznaczone
strefy ochrony bezpośredniej, które wprowadzone zostały do miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego.
Ze względu na nieuregulowany stan własności gruntu, studnie nr 3, 4 wchodzące w skład
ujęcia dla wodociągu grupowego we wsi Rzakta, nie posiadają strefy ochrony bezpośredniej.
Dla studni nr 1, 2, 3 dla ujęcia wodociągu publicznego „Glinianka” we wsi Lipowo został
opracowany „Projekt stref ochronnych...”
Omawiany teren położony jest w zasięgu głównych zbiorników wód podziemnych:
-
GZWP 222 - zbiornik wód podziemnych w utworach czwartorzędowych Dolina Środkowej
Wisły (zachodni fragment terenu gminy)
-
GZWP 215A - zbiornik wód podziemnych w utworach trzeciorzędowych Subniecka warszawska
– część centralna (cały teren położony w granicach gminy).
Poniżej
przedstawiono
charakterystykę
głównych
zbiorników
wód
podziemnych
występujących w obrębie gminy Wiązowna:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
65
Nazwa zbiornika
Dolina
środkowej Wisły
– GZWP 222
Subniecka
warszawska
(część centralna)
– GZWP 215 A
Całkowita powierzchnia
(km2)
Typ
zbiornika
Średnia
głębokość
ujęć
(m)
tys. m3/d
l/s/km2
Szacunkowe zasoby
dyspozycyjne
GZWP
ONO
OWO
2 085
400
1 285
porowy
60
1 000
5,55
17 500
1060
1 700
porowy
180
145
0,10
według: A. Kleczkowski
tab. 12 Charakterystyka głównych zbiorników wód podziemnych
Określone obszary zasilania zbiorników wód podziemnych powinny być objęte najwyższą
(ONO) lub wysoką (OWO) ochroną. Za obszary wymagające najwyższej ochrony uznano te,
w których czas przenikania potencjalnego zanieczyszczenia z powierzchni jest mniejszy od 25 lat,
natomiast za obszary wymagające wysokiej ochrony – powyżej 25 lat.
Zbiornik Dolina Środkowej Wisły (GZWP 222) charakteryzuje się stosunkowo płytkim
występowaniem poziomu wodonośnego, przy jednocześnie słabej izolacji, co stwarza znaczne
zagrożenie
wystąpienia
zanieczyszczeń
antropogenicznych
w
wodach
podziemnych.
W „Dokumentacji określającej warunki hydrogeologiczne dla ustanowienia stref ochronnych
zbiornika Doliny Środkowej Wisły”, oceniono stopień potencjalnego zagrożenia wód podziemnych
w obrębie zbiornika i stref jego zasilania, wyznaczono proponowaną granicę strefy ochronnej
zbiornika oraz przedstawiono koncepcję jego ochrony.
W granicach gminy Wiązowna, w obrębie GZWP 222 wyróżniono dwa obszary o dużej
i średniej cenności przy jednocześnie silnym zagrożeniu wód zbiornika.
Dyrektor RZGW na podstawie planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza,
zobowiązany jest do ustanawiania obszar ochronny zbiornika wód podziemnych. Plan taki nie został
opracowany, ponieważ brak jest rozporządzenia określającego szczegółowy zakres i tryb opracowania
planu. Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza
stanowić również będzie podstawę
dla opracowania warunków korzystania z wód dorzecza.
Zbiornik Subniecka warszawska (GZWP 215A) charakteryzuje się niską odnawialnością
zasobów wody, co wymaga szczególnie racjonalnej gospodarki jego zasobami. W granicach gminy
Wiązowna, trzeciorzędowe utwory wodonośne nie są eksploatowane.
Należy podkreślić, że ustanowienie obszaru ochrony zbiornika wód podziemnych wiąże
się z wysokimi nakładami finansowymi.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
66
5.3.3. Ochrona przyrody i krajobrazu
Obszar położony w granicach gminy Wiązowna, a szczególnie jego centralna i południowa
część,
charakteryzuje
się
cennymi
walorami
przyrodniczo-krajobrazowymi.
Bogactwem
przyrodniczym są przede wszystkim kompleksy leśne, tereny łąkowe oraz doliny rzek, z licznymi
fragmentami naturalnych zbiorowisk roślinnych i ostojami fauny. Ochroną prawną objęto obszary
najcenniejsze, które zajmują łączną powierzchnię 5 990 ha.
Mazowiecki Park Krajobrazowy utworzony został w 1987 r. dla zachowania unikalnych
wartości przyrodniczo-krajobrazowych, takich jak m.in. kompleksy wydmowo-leśne położone
w bezpośrednim sąsiedztwie rozległych płaszczyzn bagienno-łąkowych, wypełnionych torfowiskami
z cenną roślinnością. Charakterystyczne są również tereny pagórkowate z głęboko wciętymi korytami
rzek i małych cieków.
W gminie Wiązowna, Mazowiecki Park Krajobrazowy obejmuje swoim zasięgiem obszar
położony w jej zachodniej części.
Są to tereny, na których pod szczególnymi rygorami pozostawia się w gospodarczym
użytkowaniu obszary leśne, rolne i inne nieruchomości. Zasady zagospodarowania przestrzennego
i prowadzenia działań na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, określone w Rozporządzeniu
Wojewody Mazowieckiego z dnia 18.X.2001 r., wprowadzane są do miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego.
Niewielki obszar zlokalizowany pomiędzy rzekami Mienią i Świdrem a drogą Warszawa –
Lublin, należy do otuliny Parku.
Dla
właściwego
zarządzania
zasobami
przyrodniczymi
i
gospodarczymi
parków
krajobrazowych i rezerwatów przyrody, sporządza się na okres 20 lat plany ochrony (art.13 Ustawy
o ochronie przyrody). Zawierają one ustalenia do miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego.
Lasy Mazowieckiego Parku Krajobrazowego pełnią funkcję glebochronną, wodochronną
lub są to lasy ochronne wokół miast. Również lasy gminne i prywatne na tym terenie zaliczane są
do lasów ochronnych. Wśród cennych typów leśnych siedlisk podlegających ochronie wymieniono
m.in.: sosnowy bór bagienny, olsy i łozowiska, grąd subkontynentalny i łęg jesionowo-olszowy.
W „Planie ochrony Mazowieckiego Parku Krajobrazowego” (projekt), w ogólnych
ustaleniach dotyczących zagospodarowania przestrzennego wskazano na przyłączenie do obszaru
Parku, terenu doliny Świdra.
Jako realizację głównego celu ochrony Parku, zachowano dotychczasowy zasięg terenów
leśnych, ustalono zakaz przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne i wprowadzania nowej
zabudowy z wyjątkiem terenów wskazanych w ustaleniach szczegółowych.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
Zwrócono uwagę
67
na racjonalizację
gospodarowania
zasobami
leśnymi,
ukierunkowaną
na
poprawę
sytuacji
hydrologicznej Parku, ochronę jego roślinności i krajobrazu.
Wskazano na konieczność realizacji następujących celów:
-
dostosowanie lasów do bezpiecznego spełniania funkcji społecznych (turystyka, rekreacja,
edukacja)
-
egzekwowanie zasad ochrony zasobów leśnych
-
restytucję zniekształconych lub zdegradowanych ekosystemów leśnych na siedliskach
wilgotnych
-
przebudowę monokultur leśnych i wzbogacanie składu gatunkowego sztucznych odnowień
leśnych
-
intensyfikację zabiegów przywracających odporność ekosystemów leśnych
Dla osiągnięcia celów ochrony ekosystemów leśnych potrzebna jest aktualizacja prac glebowo-
siedliskowych, które stanowią niezbędny element planowania gospodarczego.
Rezerwaty przyrody chronią unikatową florę i faunę, dobrze zachowane zbiorowiska roślinne,
biotypy wodne, rzeczne i jeziorowe oraz formy geomorfologiczne.
Rezerwat „Rzeka Świder i Mienia” o charakterze krajobrazowym utworzony został w 1978 r.
na powierzchni 238 ha. Celem ochrony są rzeki Świder i Mienia, z licznymi przełomami, zakolami
oraz nadbrzeżną roślinnością wraz z pasem terenów o szerokości 20 m z każdej strony koryt
rzecznych. Łączna długość chronionego odcinka rzeki Świder wynosi 41 km, a rzeki Mieni 5 km.
Bogactwo rezerwatu stanowi również fauna wodna i nadwodna.
Brak jest szczegółowego Planu ochrony rezerwatu. Brak też dokładnego wyznaczenia w terenie
pasa o szerokości 20 m od koryta i przedstawienia go na mapach gospodarczych.
Walory wypoczynkowe terenów nadrzecznych, objętych ochroną, są degradowane przez
intensywne użytkowanie rekreacyjne, które powoduje zaśmiecanie, erozję i niszczenie szaty roślinnej.
Szczególnie dewastowana jest strefa wzdłuż Świdra, w miejscach, gdzie możliwy jest dojazd
samochodami. Również rozbudowa osiedli letniskowych często wpływa na degradację walorów
krajobrazowych w bezpośrednim otoczeniu rezerwatu.
Obszary chronionego krajobrazu służą ochronie terenów dolin rzecznych oraz kompleksów
polno - leśnych i leśnych w powiązaniu z krajowym systemem obszarów chronionych. Zapewniają
utrzymanie walorów przyrodniczo-krajobrazowych i wypoczynkowo-turystycznych. Na podstawie
Rozporządzenia nr 57/2002 Wojewody Mazowieckiego utworzony został Warszawski Obszar
Chronionego Krajobrazu.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
68
obszar chronionego
krajobrazu
Warszawski OCK
powierzchnia
ogółem
lasy
użytki rolne
wody
/ha/
/ha/
/ha/
rezerwaty i in.
formy ochrony
przyrody
50171,0
79272,0
9395,0
2398,9
/ha/
149051,0
tab. 13 Struktura powierzchniowa Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu
Obszar chronionego krajobrazu wchodzi w skład korytarza ekologicznego o znaczeniu
międzynarodowym.
Warszawski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje swoim zasięgiem większość terenu
gminy Wiązowna.
W Studium uwarunkowań i kierunków rozwoju gminy Wiązowna określono zasięg trzech
rejonów w granicach Warszawskiego OCK, predysponowanych do dodrzewień. Są tereny
przylegające do północnej granicy gminy (Nowy Konik-Izabela), w centrum (w kierunku wschodnim
od Wiązownej) i przy granicy południowej (Dziechciniec-Bolesławów).
Użytki ekologiczne są formą ochrony przyrody dla pozostałości ekosystemów, niewielkich
powierzchniowo, ale mających szczególne znaczenie dla zachowania unikatowych typów środowisk.
Na terenach gminy Wiązowna będących w zarządzaniu Nadleśnictwa Celestynów, brak jest użytków
ekologicznych.
Zgodnie z Planem urządzenia lasu Nadleśnictwa Celestynów, projektuje się utworzenie użytku
ekologicznego, obejmującego bagna o powierzchni 2,54 ha w Leśnictwie Zbójna (oddz. 137c, 139j,
141d, 141k).
Pomniki przyrody są obiektami o wysokiej wartości przyrodniczej. Podlegają konserwacji
w ramach działań podejmowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Zgodnie z art. 39
Ustawy o
ochronie przyrody,
starosta prowadzi
rejestr
pomników przyrody, stanowisk
dokumentacyjnych, użytków ekologicznych oraz zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.
Znaczna ich ilość w granicach gminy świadczy o bogactwie środowiska naturalnego.
Do Rejestru wpisano pomniki przyrody znajdujące się w niżej wymienionych miejscowościach:
-
Wiązowna – 13 pomników (dęby szypułkowe, sosny zwyczajne, lipa drobnolistna)
-
Emów – 1 pomnik (dąb szypułkowy)
-
Glinianka - w parku zabytkowym: 6 dębów szypułkowych, 3 jesiony wyniosłe, wiąz górski, lipa
drobnolistna, modrzew polski
-
Kopki – 1 pomnik (dąb szypułkowy)
-
Wola Ducka – 3 pomniki (dęby szypułkowe)
-
Majdan – 4 pomniki (jesion wyniosły, dęby szypułkowe)
-
Kąck – 1 pomnik (dąb szypułkowy)
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
69
-
aleja dworu Olszyny w obrębie wsi Majdan: łącznie 139 drzew (dęby szypułkowe, lipy, graby,
klony zwyczajne, jesiony wyniosłe, brzozy, grusze polne)
-
Żanęcin-Rudka – 1pomnik (dąb szypułkowy)
-
Izabela – 1 pomnik (lipa drobnolistna)
Do Rejestru zabytków wpisano Park Nojmana (nr 1114/689/62) oraz pałac Nojmana
(nr 1230) w Wiązownie. Ochroną konserwatorską objęto:
-
park Chrzanowskich w Wiązownie
-
zespół dworsko-pałacowy i park w Gliniance
-
park w Gródku
-
park Zamajdan-Olszyny w Majdanie
a także 11 innych obiektów (m.in. chałupy z XVIII – XIX w., kościoły dwory, cmentarz)
w miejscowościach: Wiązowna, Glinianka, Poręby i Wola Karczewska.
Wysoki udział obszarów objętych ochroną przyrody i krajobrazu sprzyja korzystnemu
rozwojowi świata roślin i zwierząt. Na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego występuje
ok. 45 gatunków chronionych roślin, porostów i grzybów oraz ok.180 gatunków chronionych fauny,
w tym ok. 120 gatunków ptaków. Na terenie gminy Wiązowna, wśród gatunków objętych ochroną
ścisłą lub częściową należy wymienić: bagno zwyczajne, rosiczkę okrągłolistną, konwalię majową,
widłak goździsty, grzybienie białe, lilię złotogłów.
Rozwiązywanie problemów z zakresu ochrony przyrody zależy od decyzji administracyjnych
władz lokalnych (i centralnych) oraz od zapewnienia niezbędnych środków umożliwiających ochronę
gatunkową roślin i zwierząt, a także całych zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.
Do zadań w zakresie ochrony przyrody na terenie gminy Wiązowna należą:
•
otoczenie szczególną opieką istniejących pomników przyrody
•
wyszukiwanie i otaczanie opieką cennych przyrodniczo obiektów i podjęcie działań by uznać je
za pomnik przyrody
•
prowadzenie listy gatunków rzadkich, chronionych z uwzględnieniem miejsca i sposobu ich
występowania
•
podjęcie działań na rzecz włączenia obszarów o wysokich walorach przyrodniczych, nie objętych
dotychczas ochroną prawną, do krajowego systemu obszarów chronionych
•
podjęcie działań na rzecz włączenia obszarów cennych przyrodniczo do europejskiej sieci
ekologicznej NATURA 2000
•
ochrona bioróżnorodności systemów dolinnych rzek i dolin bocznych oraz ekosystemów
łąkowych i leśnych
•
kształtowanie granicy rolno-leśnej
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
70
•
zachowanie obszarów torfowisk i terenów podmokłych dla utrzymania naturalnej retencji wodnej
•
współpraca władz i społeczności lokalnych, nadleśnictw i organizacji pozarządowych na rzecz
tworzenia obszarów chronionych
•
opracowanie Planu ochrony rezerwatu Świdra i Mieni
Wymienione
kierunki
przedsięwzięć
z
zakresu
ochrony
przyrody
i
krajobrazu
przed zanieczyszczeniami zostały uszczegółowione w tab. Zadania koordynowane oraz Zadania
własne w „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna”.
5.4. Obszary ograniczonego użytkowania
Obszary ograniczonego użytkowania stanowią jedną z form ochrony środowiska przed
niekorzystnym oddziaływaniem zakładów lub innych obiektów uciążliwych.
Obszary ograniczonego użytkowania dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać
na środowisko tworzone są na podstawie rozporządzenia wojewody lub uchwały rady powiatu
(art.135, pkt. 2, 3 Ustawy z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska) i wprowadzane
do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Na terenie gminy Wiązowna obszary ograniczonego użytkowania utworzono dla:
gazociągów, stacji elektroenergetycznych i linii wysokiego napięcia,.
W granicach obszaru ograniczonego użytkowania określone są ograniczenia w zakresie
przeznaczenia terenu, wymagania techniczne dotyczące budynków oraz sposób wykorzystania terenu
wynikający z procedury ocen oddziaływania na środowisko lub przeglądu ekologicznego.
6.
UWARUNKOWANIA
REALIZACYJNE
PROGRAMU
OCHRONY
ŚRODOWISKA GMINY WIĄZOWNA
6.1. Strategia działań
Zgodnie z „Wytycznymi sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu
regionalnym i lokalnym” (Ministerstwo Środowiska, 2002 r.), zadania w zakresie ochrony środowiska
dla gminy, podzielone zostały na:
-
zadania własne gminy (tj. zadania, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków
będących w dyspozycji gminy)
-
zadania koordynowane (tj. pozostałe zadania, związane z ochroną środowiska i racjonalnym
wykorzystaniem zasobów naturalnych, które finansowane będą ze środków przedsiębiorstw oraz
ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla powiatowego,
wojewódzkiego i centralnego)
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
71
Zadania własne gminy przedstawiono z zakresem informacji niezbędnym do późniejszego
kontrolowania postępów w realizacji „Programu...”
Zadania koordynowane przedstawiono ze stopniem szczegółowości dostępnym na terenie
gminy. Uwzględniono również informacje uzyskane w następujących urzędach, instytucjach
i przedsiębiorstwach:
-
Urząd Wojewódzki w Warszawie
-
Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego
-
Wojewódzki Konserwator Przyrody
-
Wojewódzka Inspekcja Ochrony Środowiska
-
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
-
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
-
Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych
-
Rejonowy Zarząd Gospodarki Wodnej (RZGW) w Warszawie
-
Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad
-
Wojewódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Oddział w Wiązownie
-
Dyrekcja Mazowieckiego i Chojnowskiego Parku Krajobrazowego w Otwocku
-
Nadleśnictwo Celestynów
-
Powiatowy Zarząd Dróg Miejskich w Karczewie
-
Rejon Energetyczny w Otwocku
-
Zakład Usług Komunalnych w Wiązownie
Przy konstruowaniu tabel zadań własnych gminy i zadań koordynowanych zastosowano
następujące zasady:
•
wszystkie cele główne są analogiczne do sformułowanych w „Programie ochrony środowiska
powiatu otwockiego”
•
cele szczegółowe zamieszczone w „Programie ochrony środowiska gminy Wiązowna” są zgodne
z celami szczegółowymi „Programu ochrony środowiska powiatu otwockiego”
•
zadania (rodzaj przedsięwzięcia) przypisane poszczególnym celom szczegółowym wynikają z:
-
zapisów obowiązującego prawa
-
umieszczenia w programach wyższego rzędu zadań podobnych w zakresie ochrony środowiska
-
umieszczenia w „Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Wiązowna” jako celu
strategicznego: poprawy stanu środowiska przyrodniczego
-
analizy
uwarunkowań
lokalnych,
sygnalizowanych
podczas
zbierania
materiałów
do „Programu..”
• potencjalne źródła finansowania należy traktować orientacyjnie ze względu na transformację
sposobów finansowania ochrony środowiska
•
potencjalne źródła finansowania oznaczają:
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
72
-
środki własne: środki własne samorządu gminy
-
fundusze celowe: środki Narodowego FOŚiGW, Wojewódzkiego FOŚiGW
-
środki zewnętrzne: środki własne uczestniczących w realizacji, przedsiębiorstw, organizacji,
dotacje uzyskane z różnych źródeł, kredyty i pożyczki
-
fundusze unijne: środki zagraniczne, nie wchodzące w skład budżetu państwa (fundusze
strukturalne, fundusz spójności)
• okres realizacji zadań inwestycyjnych określony został w większości na podstawie opracowanych
planów lub projektów technicznych, a także zapisów Wieloletniego plany zadań inwestycyjnych na
lata 2004-2006 realizowanych przez Urząd Gminy Wiązowna. Okresy realizacji zadań, będących
częścią celów określonych w planie wojewódzkim lub krajowym, zostały wyznaczone tak jak
w tych planach. tabela zadań koordynowanych obejmuje przedsięwzięcia w zakresie ochrony
środowiska realizowane na terenie gminy Wiązowna, podejmowane przez organy administracji
i samorządu, jak też przez instytucje i przedsiębiorstwa o zasięgu lokalnym i regionalnym.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
73
6.2. System zarządzania programem
Do zarządzania „Programem ochrony środowiska gminy Wiązowna” posłużą instrumenty
zarządzania środowiskiem: prawne, finansowe i społeczne.
Zadania zarządzających i uczestniczących w organizacji programu
Strategię rozwoju, politykę przestrzenną i ekologiczną gminy kształtuje samorząd gminy.
Samorząd gminy i uczestniczący w realizacji programu dysponują instrumentami finansowymi.
Organem koordynującym znaczną część zadań ujętych w programie a jednocześnie
odpowiedzialnym za ich realizację jest wójt. Kompetencje wójta w zakresie ochrony środowiska
wynikają z:
-
Ustawy z dnia 27.04.2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr. 62 poz. 627 z późniejszymi
zmianami)
-
Ustawy z dnia 16.10.1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114 poz. 492 z późniejszymi
zmianami)
-
Ustawy z dnia 28.09.1991 r. o lasach (Dz. U. nr 101 poz. 444)
-
Ustawy z dnia 18.07.2001r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115 poz. 1229 z późniejszymi zmianami)
-
Ustawy z dnia 4.02.1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (z późniejszymi zmianami)
-
Ustawy z dnia 03.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. nr 16 poz. 78)
-
Ustawy z dnia 20.07.1991 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. nr 112 z
2002 r. poz. 982 – tekst jednolity)
-
Ustawy z dnia 27.04.2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62 poz. 628)
Instrumenty społeczne: edukacyjny i informacyjny, wykorzystywane są przez samorząd,
administrację lokalną oraz działające na terenie gminy organizacje pozarządowe.
Zadania podejmujących działania określone w programie
Zadania określone w programie realizowane będą przez przedsiębiorstwa, organizacje,
instytucje oraz samorządy gmin.
Zadania kontrolujących przebieg realizacji określonych w programie celów
Kontrolą procesu realizacji programu zajmuje się samorząd gminy (poprzez ocenę
przekazywanego w cyklu dwuletnim raportu). Na bieżąco kontrolę sprawuje jednostka koordynująca
wdrażanie programu.
Efekty i stopień osiągnięcia celów założonych w programie oceniany jest na podstawie
pomiarów i badań poszczególnych komponentów środowiska.
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
74
Zadania odbierających efekty realizacji programu
Głównym beneficjentem podejmowanych działań w zakresie ochrony środowiska są
mieszkańcy gminy.
Sprawna realizacja zwiększonych zadań z zakresu ochrony środowiska wymaga wzmocnienia
administracji zajmującej się ochroną środowiska w gminie. Należy również wzmocnić struktury
administracji odpowiedzialne za w planowanie, koordynację i dofinansowanie programów
inwestycyjnych związanych z ochroną środowiska i rolnictwem, a także za promowanie rolnictwa
ekologicznego.
6.3. Harmonogram realizacji programu
W tabeli przedstawiono harmonogram realizacji „Programu ochrony środowiska gminy
Wiązowna”
wyszczególnienie
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
opracowanie i uchwalenie ”Programu...”
wydzielenie w Urzędzie Gminy jednostki
koordynującej wdrożenie „Programu...”
realizacja zadań
ocena realizacji celów i zadań
weryfikacja listy celów i priorytetów
monitoring wdrażania „Programu...”
monitoring skutków realizacji „Programu...”
raport z realizacji „Programu...”
tab. 16 Harmonogram realizacji „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna”
6.4. Metody kontroli programu
Osiąganie celów ustalonych w programie ochrony środowiska podlegać powinno kontroli.
Kontrola ta opierać się będzie na informacjach pozyskiwanych z Państwowego Monitoringu
Środowiska (prowadzonych przez PIOŚ, PIG, WSSE).
Zgodnie z Ustawą Prawo ochrony środowiska jednym z zadań państwowego monitoringu
środowiska jest wspomaganie działań na rzecz ochrony środowiska poprzez informowanie
administracji samorządowej oraz społeczeństwa w zakresie:
-
dotrzymywania norm jakości środowiska oraz identyfikacji obszarów występowania przekroczeń
-
skuteczności realizowania polityk, programów i strategii ochrony środowiska
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
75
-
występujących trendach i przyczynach zmian jakości komponentów środowiska
Kontrola skutków realizacji „Programu...” prowadzona będzie poprzez ocenę:
-
poprawy standardów jakości środowiska
-
poprawy poziomu i jakości życia mieszkańców
W okresie co 2 lata wykonana zostanie okresowa ocena skutków realizacji „Programu...”
przy wykorzystaniu wytypowanych mierników. Równolegle do kontroli skutków prowadzonej
polityki ekologicznej, monitorować należy proces wdrażania „Programu...” oraz oceniać:
▪
stopień realizacji zadań przez Gminę (w tym przygotowanie koncepcji, opracowań
i programów sektorowych uwzględniających zagadnienia ochrony środowiska)
▪
stopień zaawansowania zadań inwestycyjnych w zakresie ochrony środowiska
Ocena realizacji „Programu...” obejmować będzie również określenie stopnia rozbieżności
pomiędzy przyjętymi założeniami a ich wykonaniem oraz analizę przyczyn ich powstania. Przyjmuje
się następujące mierniki wdrażania „Programu...”:
cel
mierniki
zmniejszenie zanieczyszczeń
środowiska
-
długość sieci kanalizacyjnej
stosunek długości sieci kanalizacyjnej do sieci wodociągowej
przepustowość oczyszczalni ścieków
poziom hałasu wzdłuż dróg krajowych
ilość unieszkodliwianych odpadów niebezpiecznych
długość wybudowanej sieci wodociągowej
liczba ludności korzystającej z wodociągów sieciowych
-
powierzchnia nowo zalesionych gruntów
-
ilość szkoleń ppoż.
-
wysokość nakładów na edukację ekologiczną
ilość szkoleń i akcji proekologicznych
rozwój proekologicznych form
działalności gospodarczej
-
ilość podmiotów gospodarczych posiadających certyfikaty jakości
utworzenie spójnego systemu
obszarów chronionych
-
ilość utworzonych mało obszarowych form ochrony przyrody
powierzchnia objęta ochroną konserwatorską przyrody
udział obszarów włączonych do sieci ekologicznej NATURA 2000
racjonalizacja gospodarki wodnej
zwiększenie lesistości i ochrona
lasów
poprawa bezpieczeństwa
ekologicznego
podnoszenie poziomu wiedzy
ekologicznej
tab. 17 Mierniki oceny wdrażania „Programu ochrony środowiska gminy Wiązowna”
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
76
8. WYKAZ MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH I BIBLIOGRAFIA
1. Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2002
2. Krajowy plan gospodarki odpadami. Ministerstwo Środowiska, 2002
3. Krajowy program edukacji ekologicznej. Ministerstwo Środowiska, 2003
4. Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych. Ministerstwo Środowiska, 2003
5. Krajowy program rolnośrodowiskowy. Ministerstwo Środowiska, 2003
6. Krajowy program zwiększania lesistości. Ministerstwo Środowiska, 2003
7. Narodowa Strategia Ochrony Środowiska na lata 2000-2006. Ministerstwo Środowiska, 2000
8. Polityka klimatyczna Polski. Strategia redukcji emisji gazów cieplarnianych w Polsce do roku
2020. Ministerstwo Środowiska, 2003
9. II Polityka Ekologiczna Państwa- Ministerstwo Środowiska. Warszawa, 2000
10. Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej państwa na lata 2002-2010. Ministerstwo
Środowiska, 2002
11. Wdrażanie koncepcji sieci NATURA 2000 w latach 2001-2003. Ministerstwo Środowiska, 2002
12. Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym.
Ministerstwo Środowiska, 2002
13. Dokumentacja hydrogeologiczna zbiornika wód podziemnych w utworach czwartorzędowych
Doliny Środkowej Wisły GZWP nr 222. PG POLGEOL, 1996
14. Inwentaryzacja złóż kopalin województwa warszawskiego z uwzględnieniem elementów ochrony
środowiska dla gmin: Józefów, Otwock., Wiązowna, Karczew, Celestynów. PG POLGEOL, 1996
15. Jakość i zagrożenia wód powierzchniowych w woj. mazowieckim. Raport WIOŚ, 2002
16. Mapa hydrogeologiczna Polski w skali 1:50 000, ark. Otwock. PIG, 1997
17. Mapa hydrogeologiczna Polski w skali 1:50 000, ark. Okuniew. PIG, 1997
18. Pakiety informacyjne dla złóż surowców miejscowych zlokalizowanych w pobliżu drogi
ekspresowej S-17 w województwie mazowieckim. Konsorcjum Budowy Autostrad Sp.z.o.o, 2003
19. Plan urządzenia lasu Nadleśnictwa Celestynów. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w
Warszawie
20. Plan gospodarki odpadami powiatu otwockiego. PG POLGEOL S.A. 2004
21. Program ochrony Mazowieckiego Parku Krajobrazowego (projekt) IOŚ. 2003
22. Program ochrony środowiska powiatu otwockiego. PG POLGEOL S.A. 2004
23. Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego. Urząd Marszałkowski Departament
Rolnictwa i Ochrony Środowiska Mazowieckie, Biuro Planowania Przestrzennego i Rozwoju
Regionalnego. 2003
24. Rocznik statystyczny woj. mazowieckiego- Urząd Statystyczny w Warszawie. 2002
25. Stan środowiska w województwie mazowieckim. Raport WIOŚ Warszawa, 2001
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
77
26. Strategia rozwoju społeczno- gospodarczego gminy Wiązowna. 1998
27. Strategia rozwoju województwa mazowieckiego. Sejmik Województwa Mazowieckiego.
Warszawa, 2001
28. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gm. Wiązowna. 1998
29. Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Otwock. PIG, 1973
Program ochrony środowiska gminy Wiązowna
PG POLGEOL S.A.
78

Podobne dokumenty