Dawna mapa źródłem wiedzy o świecie "Geographia historiae

Komentarze

Transkrypt

Dawna mapa źródłem wiedzy o świecie "Geographia historiae
Dawna mapa źródłem wiedzy o świecie
"Geographia historiae lumen" - motto patronujące pracy Filipa Cluveriusa (1580-1622), pochodzącego
z Gdańska geografa, twórcy chorografii i pioniera geografii historycznej aktualne jest do dziś.
Ryc.1. Mapa świata w najstarszym oryginalnym atlasie w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej i
równocześnie najstarszym w polskich zbiorach - pierwsza drzeworytowa edycja słynnej
Geografii Klaudiusza Ptolemeusza z Aleksandrii, wydana w 1482 r. w Ulm drukiem na
pergaminie.
Mapa jako "spłaszczony, pomniejszony i symbolicznie objaśniony obraz powierzchni ziemskiej" ma
znaczenie wielorakie. Konieczność posługiwania się mapą w nauce własnej, dydaktyce i badaniach tylko
pozornie wydaje się truizmem. Mapa bowiem nie tylko dostarcza informacji, wyjaśnia zjawiska
umieszczając je w czasie i przestrzeni, ale pomaga również formułować hipotezy. Umożliwia przeto nie
tylko analizę historyczno-przestrzenną, ale także przez opis kartograficzny stanowi narzędzie szerszej
syntezy.
Ryc. 2. Do największych cymeliów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu należy niewątpliwie
jedyny na świecie egzemplarz pierwszej mapy Rosji Anthony’ego Jenkinsona z 1562 r.
Wiek temu profesor Władysław Semkowicz napisał, że "bez karty geograficznej i bez znajomości
warunków geograficznych dzisiejszy historyk nie jest w możności pojąć i ustalić całego szeregu zjawisk
dziejowych. Zrozumiał to już Joachim Lelewel, słusznie ojcem geografii historycznej zwany".
Ryc. 3. Światowy unikatem jest także wydana w Genewie w 1566 r. kartograficzna alegoria
świata papieskiego pt. Mappe-monde nouvelle papistique Jana Baptysty Trento i Pierre'a
Eskricha.
W latach sześćdziesiątych XX w. prof. Tadeusz Ładogórski dowodził, że "jedno spojrzenie na dobrze
opracowaną mapę i przeczytanie jej legendy, pozwala natychmiast uchwycić główne cechy zjawiska, co
może pobudzić zainteresowanie i skłonić do dalszego uważnego odczytania jej szczegółów i lektury
tekstu".
Ryc. 4. Za najcenniejszy obiekt z dziejów kartografii śląskiej uznaje się powszechnie pierwszą
samoistną mapę Śląska autorstwa Marcina Helwiga, wydaną drukiem we wrześniu 1561 r. w
Nysie.
W podsumowaniu warto przytoczyć opinię jeszcze jednego ze znawców przedmiotu - Zbigniewa Rzepy,
który stwierdził, że "w przyswajaniu historii nie jest najważniejsze zapamiętywanie dat zdarzeń, lecz
umiejętność porządkowania ich w czasie i przestrzeni. Do rozumienia przestrzeni służy mapa".
Komunikowanie graficzne bowiem w przeciwieństwie do werbalnego jest nie uporządkowane liniowo, bo
czytelnik odbiera wszystkie wrażenia wizualne jednocześnie, zgodnie z zasadą, że "jeden obraz wart jest
tysiąca słów".
Ryc. 5. W 1562 r. powstał pierwszy plan Wrocławia Contrafaktur der Stadt Breslau. Został
wykonany przez pracownię Weihnerów, ojca i syna, noszących to samo imię – Barthel.

Podobne dokumenty