Owoce i warzywa. Przemysl. Wersja 3

Komentarze

Transkrypt

Owoce i warzywa. Przemysl. Wersja 3
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
PRZETWÓRSTWO OWOCOWO – WARZYWNE – INFORMACJA DLA PRZETWÓRCÓW
Bożena Nosecka
1.
Ogólna ocena branży
Produkcja sprzedana przemysłu owocowo-warzywnego stanowi ok. 10% łącznej wartości
sprzedaży przemysłu spożywczego. Zatrudnienie (w zakładach zatrudniających powyżej 9
pracowników) wynosi ok. 80 tys. osób (8% zatrudnienia w całym przemyśle spożywczym). Łączna
produkcja przetworów owocowych i warzywnych przekraczała na początku bieżącej dekady 2,5
mln ton, wobec 1 mln ton w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. W strukturze produkcji (z
udziałem ok. 40%) dominują obecnie soki pitne i napoje. W latach 2001-2003 średni udział
mrożonek owocowych wyniósł 15%, a warzyw mrożonych 13%. Koncentraty soków owocowych
(w tym głównie zagęszczony sok jabłkowy) stanowiły 10% produkcji. Udział żadnego z
pozostałych przetworów (dżemów, marynat, konserw, przetworów pomidorowych) nie przekracza
5%.
Produkcja przetworów owocowych i warzywnych w Polsce stanowi 5-7% produkcji w
UE-25, przy czym wskaźniki te są niższe w produkcji przetworów o wyższym stopniu
przetworzenia. Polska jest największym w UE producentem zagęszczonych soków owocowych (w
tym przede wszystkim koncentratu soku jabłkowego) oraz mrożonych owoców. Udział Polski w
unijnej produkcji warzyw mrożonych wynosi 15-20%, a większymi od nas producentami tych
przetworów są jedynie: Belgia i Hiszpania.
Przetwórstwem owoców i warzyw w kraju zajmuje się ok. 1 tys. jednostek, z czego ok. 70%
stanowią firmy „mikro” zatrudniające od 1 do 9 osób, a 20% to zakłady małe zatrudniające od 10
do 49 osób. Pozostałe 10% to firmy średnie i duże o zatrudnieniu powyżej 50 osób. Udział firm
średnich i dużych w produkcji większości przetworów przekracza jednak znacznie 50%, a
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
1
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
największa jest koncentracja w produkcji soków pitnych i napojów, dżemów i marmolad oraz
konserw warzywnych. Znaczne jest natomiast rozproszenie w przetwórstwie kapusty i ogórków
oraz w produkcji warzywnych suszy. Udział kapitału zagranicznego w branży przetwórstwa
owoców i warzyw przekracza 60%. Potencjał ekonomiczny przeciętnej firmy przetwórczej w
Polsce jest mniejszy niż w większości krajów UE-15. Jednakże skala produkcji i wydajność pracy
w grupie liderów sektora nie odbiegają od notowanych w przodujących firmach w UE. Dopływ
kapitału inwestorów strategicznych (głównie zagranicznych) decyduje o tym, że poziom
technologiczny w większości zakładów (średnich i dużych) nie odbiega od notowanego w krajach
Europy Zachodniej. Równocześnie oferta krajowych zakładów przetwórczych zbliżona jest pod
względem jakości i różnorodności do podaży firm zachodnioeuropejskich.
Model przetwórstwa w Polsce jest już bardzo zbliżony do istniejącego w UE-15, tzn. w
poszczególnych
branżach
funkcjonuje
kilka
wiodących
jednostek
i
wiele
zakładów
przeznaczających swoje produkty przede wszystkim na zaopatrzenie rynków lokalnych.
Sytuacja finansowa przedsiębiorstw przemysłu owocowo-warzywnego bardzo zła w latach
1998-2000, od początku bieżącej dekady systematycznie się poprawia. Obecnie branża osiąga zyski
na wszystkich poziomach rachunku i ma zadawalającą płynność finansową. Najmniejszym
ryzykiem inwestowania (według Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową) obciążony jest sektor
soków i napojów owocowych i warzywnych. Dużo większe jest ryzyko inwestowania w
tradycyjnych kierunkach przetwórstwa owoców i warzyw.
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
2
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
Tabela 1.
Wyniki finansowe przemysłu owocowo-warzywnego
Wyszczególnienie
1998
1999
2000
2001
2002
2003
I-VI
I-VI
2003
2004
Rentowność brutto w %
-0,02
-1,24
-4,30
0,51
2,47
2,09
3,22
2,77
Rentowność netto w %
-0,95
-1,74
-4,76
-0,58
1,51
1,17
2,15
1,96
7,37
5,97
3,30
9,77
9,10
8,62
9,87
9,31
1,97
1,14
-1,83
3,39
4,70
4,28
5,34
5,87
Współczynnik płynności
1,16
1,10
1,12
1,11
1,17
1,23
1,28
1,31
Stopa inwestowania
1,92
1,77
1,37
0,97
1,08
1,52
1,60
2,03
Nadwyżka operacyjna
w % przychodów netto
Akumulacja kapitału
w % przychodów netto
Źródło:
I. Szczepaniak w: „Przetwórstwo” Rynek Owoców i Warzyw – stan i perspektywy nr 25, listopad 2004 r.
IERiGŻ
Niższe, niż w UE są w Polsce ceny zbytu większości przetworów. Dotyczy to przede
wszystkim produktów o niższym stopniu przetworzenia (soków zagęszczonych i mrożonek). W
Polsce wyższe są jedynie, w porównaniu z południowymi krajami Wspólnoty ceny zbytu
przetworów pomidorowych.
Spożycie przetworów owocowych i warzywnych jest w Polsce o połowę niższe w stosunku
do średniej w UE-15. Różnica ta największa jest w konsumpcji przetworów pomidorowych,
mrożonych warzyw oraz konserw warzywnych i dżemów. Zbliżone do średniego w UE-15 jest
spożycie soków i napojów owocowych i warzywnych, choć stanowi ono 50% poziomu w
Niemczech i Austrii.
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
3
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
2.
Ogólna informacja o rynku przetworów owocowych i warzywnych w Polsce wraz z
jego organizacją
Produkcja większości przetworów owocowych i warzywnych wykazuje dynamiczną
tendencję wzrostową. Dotyczy to przede wszystkim soków pitnych i napojów, soków
zagęszczonych, konserw i marynat warzywnych, mrożonek owocowych i warzywnych oraz
przetworów pomidorowych wtórnego przetwórstwa (w tym głównie keczupu). Systematycznie
zmniejsza się produkcja kompotów, a stabilna jest produkcja koncentratu pomidorowego (z uwagi
na konkurencję cenową koncentratu importowanego). W 2004 r. łączna produkcja przetworów
owocowych i warzywnych szacowana na 3 mln ton, była o 0,2 mln ton wyższa niż w roku
poprzednim. Zwiększyła się produkcja wszystkich grup przetworów. Nie zwiększyła się jedynie
produkcja zagęszczonego soku jabłkowego.
W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych ceny detaliczne i ceny zbytu większości
przetworzonych owoców i warzyw wzrastały średniorocznie o ok. 20%, a tempo ich wzrostu było
wyższe od wskaźnika inflacji. W latach 2001-2004 ceny wielu produktów były niższe niż w latach
poprzednich. Wynikało to ze spowolnienia wzrostu zapotrzebowania na rynku krajowym i rosnącej
konkurencji na rynku podmiotów przetwórczych. Ceny eksportowe zagęszczonych soków
owocowych i mrożonek (udział eksportu w produkcji tych przetworów przekracza 70%) wahają się
znacząco w poszczególnych latach, co wynika z wahań podaży surowca w Polsce i zmienności
zapotrzebowania na rynkach zbytu. Rynek przetworów owocowych i warzywnych w Polsce
charakteryzuje się wyraźną przewaga podaży nad popytem, spowolnieniem wzrostu cen, a
równocześnie rosnącym udziałem eksportu z zagospodarowaniu wytwarzanych produktów – w tym
także produktów o wyższym stopniu przetworzenia.
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
4
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
Tabela 2.
Produkcja przetworów owocowych i warzywnych w Polsce (w tys. ton)
Wyszczególnienie
1998-2000
2001
2002
2003
2004
szacunek
Przetwory owocowe
1266,8
1614,2
1642,7
1878,8
2000,0
Przetwory warzywne
619,7
870,2
892,0
959,6
1005,0
135,7
194,6
199,7
246,5
255,0
65,3
81,2
83,8
94,2
95,0
Mrożone owocowe
266,4
292,2
299,7
309,6
380,0
Soki pitne i napoje
616,6
871,9
889,4
1052,0
1100,0
Konserwy i marynaty
127,6
194,6
204,2
208,7
210,0
Susze warzywne
14,9
22,3
26,6
27,7
30,0
Koncentrat pomidorowy
30,3
24,0
30,0
35,0
32,0
242,4
309,7
299,1
371,1
410,0
52,3
65,3
52,2
55,5
60,0
117,5
194,8
215,3
208,1
210,0
w tym:
Soki zagęszczone
Marmolady, powidła,
dżemy
warzywne
Mrożone warzywa
Keczup
Soki pitne warzywne
Źródło: Na podstawie danych GUS.
Z uwagi na duże rozproszenie podaży, zakupu surowców dla zakładów (głównie owoców)
dokonują w ponad 50% pośrednicy – głównie firmy prywatne pracujące na zlecenie jednostek
przetwórczych. W ramach umów kontraktacyjnych dostarczane jest do zakładów przetwórczych ok.
15-20% skupowanych owoców i ponad 70% warzyw. Wzrost roli kontraktacji w przetwórstwie
owoców zależał będzie od tempa tworzenia grup i organizacji producentów. Zakłady przetwórcze
sprzedają swoje produkty na rynku krajowym w ok. 30% poprzez małe prywatne hurtownie,
których liczba oceniana jest na ok. 3-3,5 tys. jednostek. Zwiększa się jednak koncentracja podaży
na rynku hurtowym, a duże hurtownie stanowią źródło zakupu dla hurtowni małych. W dużych
firmach rozwinięta jest sieć własnych hurtowni. Pozostała sprzedaż realizowana jest bezpośrednio
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
5
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
do sklepów detalicznych, przy czym udział supermarketów wynosi tu ponad 30%. Udział sklepów
dyskontowych w łącznej sprzedaży w sieci detalicznej wynosi średnio we wszystkich grupach
produktów ok. 15%. Poprzez średnie i małe sklepy wielobranżowe, a także spożywcze realizowane
jest ok. 55% sprzedaży przetworów owocowych i warzywnych, jak też ok. 45% soków.
Systematycznie obniża się udział małych i średnich sklepów na rzecz sieci handlowych. Oznacza to
rosnące uzależnienie przetwórców od wyznaczających „reguły gry rynkowej” super i
hipermarketów. W dużych sieciach handlowych produkty wytwarzane są coraz częściej pod marką
tych sieci. W sprzedaży soków udział własnych marek sieci handlowych sięga 10%, a w sprzedaży
pozostałych przetworów przekracza 5%.
W Polsce nie było przed integracją (w ramach środków budżetowych) specjalnych form
wsparcia dla zakładów przetwórstwa owocowo-warzywnego. Podobnie jak inne zakłady
przetwórcze korzystać one mogły z dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych oraz
gwarancji i poręczeń w ich spłacie. Ponadto dla zakładów tych (podobnie jak innych zakładów
przetwórczych) dostępne były dopłaty do oprocentowania kredytów skupowych. W ramach pomocy
przedakcesyjnej zakłady przetwórstwa owocowo-warzywnego korzystać mogły ze wsparcia w
ramach Programu SAPARD.
3.
Produkcja i rynek przetworzonych owoców i warzyw w pozostałych krajach UE
Łączną produkcję przetworzonych owoców i warzyw w UE-15 (produkty gotowe,
mrożonki, susze i koncentraty soków owocowych) ocenia się na 28-30 mln ton. W ostatnich
kilkunastu latach produkcja większości przetworów we Wspólnocie nie wykazywała tendencji
wzrostowych, a wynika to z dużego nasycenia rynku tymi produktami w krajach członkowskich. Na
początku obecnej dekady wyższa niż na początku lat dziewięćdziesiątych była produkcja soków i
napojów pitnych, przetworów pomidorowych o wyższym stopniu przetworzenia oraz mrożonych
warzyw. W strukturze produkcji dominują, z ok. 50% udziałem, soki pitne i napoje. Konserwy
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
6
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
owocowe i warzywne stanowią 15-20% produkcji. Podobny (ok. 15%) jest udział w produkcji
przetworów pomidorowych (bez soków, mrożonek i suszy). Udział mrożonych warzyw oscyluje
wokół 5-7%. Udział poszczególnych pozostałych grup produktów (mrożonych owoców, suszy
owocowych i warzywnych, koncentratów soków owocowych) nie przekracza 2-3%.
W UE-15 surowce do przetwórstwa pozyskiwane są głównie w ramach umów
kontraktacyjnych (zwłaszcza dotyczy to warzyw), a sprzedaż produktów gotowych realizowana jest
przez potężne firmy hurtowe lub bezpośrednio do sieci super i hipermarketów.
Ocenia się, że łączna produkcja przetworów owocowych i warzywnych we wszystkich
krajach – nowych członkach Wspólnoty jest zbliżona do notowanej w Polsce i wynosi 2-3 mln ton.
Podobnie jak w Polsce, w nowych krajach członkowskich w produkcji dominują soki i napoje pitne.
Produkty objęte wsparciem we Wspólnocie (głównie przetwory pomidorowe) liczą się jedynie w
produkcji Węgier.
W 2004 r. w krajach rozszerzonej Wspólnoty zwiększyła się produkcja koncentratów soków
owocowych (głównie jabłkowego i winogronowego), a także: puszkowanych brzoskwiń, moreli i
owoców cytrusowych oraz owoców mrożonych, przetworów pomidorowych, przetworów z
kukurydzy, a także warzyw mrożonych. Wzrost produkcji większości przetworów oznaczał
obniżenie cen przetworów na rynku rozszerzonej Wspólnoty.
4.
Wspólna organizacja rynku przetworów owocowo-warzywnych i inne regulacje
dotyczące przetwórstwa
W UE wsparciem w zakresie przetworzonych owoców i warzyw objęte są: suszone
winogrona, suszone figi, suszone śliwki odmiany d’Ente, przetwory z owoców cytrusowych,
gruszki i brzoskwinie w syropie lub soku naturalnym, a także przetwory pomidorowe (koncentrat
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
7
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
pomidorowy, przetwory w puszkach, soki, mrożonki, przeciery, susze). Łączny udział tych
produktów w unijnej produkcji przetworów owocowych i warzywnych wynosi ok. 15%.
Spośród przetworów objętych wsparciem we Wspólnocie, w Polsce liczą się jedynie
przetwory z pomidorów (w tym głównie pomidorowy koncentrat). Wsparcie to polega na dopłatach
do pomidorów przeznaczonych do produkcji tych przetworów. Dopłaty kierowane są do uznanych
organizacji i grup producentów, a warunkiem ich uzyskania jest zawarcie umowy kontraktacyjnej z
zakładami przetwórczymi. Dopłaty realizowane są w ramach kwoty surowca ustalonej dla
poszczególnych krajów członkowskich. W Polsce kwota ta wynosi 194,6 tys. ton, a dopłata, tak jak
w innych krajach członkowskich – 34,5 euro/tonę przetworzonych pomidorów. Zakłady
przetwórcze nie uzyskują zatem pomocy finansowej, a korzyścią jest dla nich możliwość
oferowania niższych cen skupu dostawcom surowca a przez to wzrost konkurencyjności
przetworów z tych warzyw. Zakłady, które chcą uczestniczyć w systemie pomocy muszą być,
zgodnie z prawodawstwem unijnym, zatwierdzone przez wyznaczone instytucje krajów
członkowskich. Warunki zatwierdzenia (i wpisu do rejestru) ustalane są przez poszczególne kraje.
Produkty objęte wsparciem spełniać muszą ściśle określone i ustalone w Rozporządzeniach Komisji
wymogi jakościowe (w przypadku przetworów pomidorowych dotyczą one w szczególności:
zawartości wody, dopuszczalnych przypraw, poziomu zanieczyszczeń, zawartości soli, cukru,
poziomu kwasowości).
Obowiązek przestrzegania tych norm spoczywa na zakładach przetwórczych. W krajach
członkowskich kontrolą przestrzegania ustalonych dla produktów objętych wsparciem, wymogów
jakościowych zajmują się instytucje wyznaczone przez poszczególne kraje członkowskie. Instytucje
te z reguły dysponują własnymi laboratoriami a kontrola jakości dokonywana jest na podstawie
próbek
produktów
wytwarzanych
w
uczestniczących
w
systemie
wsparcia
zakładach
przetwórczych. Obowiązkiem zakładów przetwórczych jest też przestrzeganie przyjętych
prawodawstwem unijnym zasad przyjmowania surowca do przetwórstwa (odrzucanie partii lub ich
części dotkniętych ściśle określonymi i ustalonymi w procentach wadami). Wady surowca i
dopuszczalny ich udział w partii surowca określone są prawodawstwem unijnym. Jednakże
szczegółowe procedury odbioru surowca określane są przez instytucje wyznaczone do zarządzania i
monitorowania systemu wsparcia. Zakłady przetwórcze uczestniczące w systemie muszą także
przesyłać w ściśle określonych terminach do wyznaczonych instytucji informacje dotyczące ilości
przetworzonego surowca i wytworzonych produktów oraz stanu zapasów wyrobów gotowych, a
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
8
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
także muszą prowadzić rejestry skupu i przetwórstwa (rejestracja codziennego przepływu
surowców i produktów przetworzonych). Zakłady, które nie przetworzą dostarczonego im w
ramach umów kontraktacyjnych surowca lub też nie przestrzegają wymogów jakościowych
ustalonych dla produktów gotowych objętych wsparciem, utracić mogą status jednostek
zatwierdzonych do uczestniczenia w systemie pomocy. Większość zakładów w Polsce włączyła się
do systemu wspomagania w przetwórstwie pomidorów, a przyznany Polsce ilościowy próg
wsparcia wykorzystany był w sezonie 2004/05 w ok. 80%. Zakłady okazywały pomoc producentom
pomidorów w tworzeniu grup i organizacji dostarczających te warzywa do przetwórstwa.
Zakłady i firmy zajmujące się przetwórstwem pozostałych owoców i warzyw (ani też
dostawcy surowca do przetwórstwa) nie uzyskują wsparcia z Funduszu Gwarancji. Natomiast
zakłady przetwórstwa owoców i warzyw (podobnie jak inne zakłady przemysłu spożywczego)
korzystać mogą ze wsparcia z unijnych funduszy strukturalnych udzielanego w ramach
Sektorowego Programu Operacyjnego – działanie 1.5. „Poprawa przetwórstwa i marketingu
artykułów rolnych”. Maksymalny poziom pomocy może wynieść do 50% kwalifikowanych
kosztów inwestycji, jednak nie więcej niż 20 mln zł na jeden podmiot w okresie trwania Programu,
tj. w latach 2004-2006. Wielkość pomocy na realizację jednego projektu inwestycyjnego nie może
być niższa niż 100 tys. zł. Inwestycje podlegające wsparciu służyć mają: poprawie warunków
sanitarno-higienicznych, rynkowemu ukierunkowaniu produkcji, tworzeniu nowych i racjonalizacji
istniejących kanałów zbytu, poprawie jakości produktów, zmniejszeniu negatywnego wpływu na
środowisko, wprowadzaniu nowych i modernizacji istniejących technologii produkcji. W
przetwórstwie owocowo-warzywnym szczególnie istotna jest możliwość uzyskania wsparcia na:
wdrożenie nowych technologii produkcji (pod kątem rozszerzenia asortymentu produktów i
obniżenia kosztów produkcji), dostosowanie produkcji do unijnych wymogów jakościowych i
sanitarno-higienicznych i poprawę jakości surowców (zakup specjalistycznych środków transportu
owoców i warzyw do przetwórstwa). W sektorze przetwórstwa owoców i warzyw dopuszcza się
wspieranie zakładów, w których przetwarzane są surowce z krajów trzecich, pod warunkiem, że
udział tych surowców nie przekracza 30% przetwarzanych produktów (w ujęciu wartościowym).
Kwota pomocy jest jednak w tym przypadku mniejsza o zadeklarowany udział surowców
zakupionych poza UE-25. Zakłady starające się o wsparcie powinny wykazywać żywotność
ekonomiczną (ocenianą na podstawie danych ekonomicznych) oraz spełniać minimalne standardy
sanitarne i dotyczące ochrony środowiska. Pomoc zostanie zrealizowana, gdy po zakończeniu
____________________________________________________________________________________
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
9
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
inwestycji i w ciągu następnych pięciu lat zakłady pozyskiwać będą 50% przetwarzanego surowca
na podstawie umów zawieranych z producentami rolnymi.
Po akcesji utrzymane zostały (finansowane ze środków krajowych) dopłaty do
oprocentowania kredytów inwestycyjnych (w okresie pierwszych trzech lat po akcesji). Natomiast
dopłaty do oprocentowania kredytów na skup produktów rolnych realizowane były jedynie do
końca 2004 r.
Obowiązkiem wszystkich zakładów przetwórczych, w tym także zajmujących się
przetwórstwem owoców i warzyw, jest przestrzeganie wspólnych dla UE zasad ochrony
środowiska, bezpieczeństwa zdrowotnego żywności i higieny produkcji. Wszystkie te wymogi
określone są w UE Prawem Żywnościowym i szeregiem obligatoryjnych rozporządzeń i dyrektyw.
Ponadto konieczne jest przestrzeganie unijnych wymogów jakości handlowej niektórych
przetworów. Wymogi te dotyczą: soków i napojów pitnych, dżemów, konfitur, galaretek, marmolad
i powideł śliwkowych.
Wszystkie zakłady sektora przetwórstwa owoców i warzyw objęte są, tak jak inne podmioty
rynku, ogólnymi regulacjami dotyczącymi zasad prowadzenia działalności przez firmy osób
fizycznych i prawnych, rynku pracy, ubezpieczeń, konkurencji itd.
Produkty wytwarzane przez liderów sektora spełniają już unijne standardy zarówno w
zakresie jakości handlowej, jak i bezpieczeństwa żywności. Liderzy sektora spełniają też kryteria
związane z ochroną środowiska. Duże problemy z dostosowaniem się do wymogów ochrony
środowiska i bezpieczeństwa zdrowotnego żywności mają słabe ekonomicznie i organizacyjnie
firmy. Firmy takie stanowią ponad 30% ogólnej liczby zakładów, lecz ich udział w rynku oscyluje
wokół 15-20%.
____________________________________________________________________________________ 10
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
5.
Instytucje polskie włączone w system kontroli i zarządzania w ramach regulacji
dotyczących przetwórstwa oraz procedury uczestnictwa w systemie wsparcia
W Polsce rejestracją zakładów przetwórczych, chcących uczestniczyć w systemie wsparcia
w zakresie przetwórstwa pomidorów (i ewentualnie innych produktów objętych wspieraniem) jak
również odbiorem wymaganych dokumentów i informacji zajmuje się Agencja Restrukturyzacji i
Modernizacji Rolnictwa. Wnioski o zatwierdzenie jak również wymagane prawem informacje i
dokumenty kierowane są do Oddziałów Regionalnych ARiMR. W oddziałach tych dostępne są
wzory wszystkich dokumentów wymaganych unijnym prawodawstwem. We wnioskach o
zatwierdzenie zakłady przetwórcze (lub też organizacje producentów prowadzące przetwórstwo w
ramach własnych struktur organizacyjnych) podać muszą: nazwę, siedzibę i adres, numer
identyfikacji podatkowej, numer REGON, rodzaj wykonywanej działalności. Do wniosku należy
dołączyć: oświadczenie wnioskodawcy, że nie jest prowadzone wobec niego postępowanie
upadłościowe, informacje o urządzeniach i maszynach służących do wytwarzania przetworów,
zobowiązanie
do
corocznego
przekładania
dyrektorowi
oddziału
regionalnego
ARiMR
szacunkowego planu dostaw surowca do przetwórstwa i dokument potwierdzający tytuł prawny
wnioskodawcy do obiektu. Wszystkie obowiązki i prawa zakładów przetwórczych uczestniczących
w systemie wsparcia, są zgodne z prawodawstwem unijnym. Do Oddziałów Regionalnych ARiMR
składane są też wnioski o dofinansowanie inwestycji realizowanych w ramach Sektorowego
Programu Operacyjnego. ARiMR dokonuje też wpłat środków pomocowych – jednorazowo po
zakończeniu inwestycji lub w dwóch etapach (jeśli było to przewidziane umową).
Kontrolą jakości objętych wsparciem przetworów gotowych (w przypadku Polski
przetworów pomidorowych) zajmuje się Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów RolnoSpożywczych. Nadzór nad bezpieczeństwem produktów spożywczych (w tym przetworzonych
owoców i warzyw) sprawuje w Polsce Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta,
realizujący swoje zadania przy pomocy Inspekcji Handlowej.
____________________________________________________________________________________ 11
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
6.
Spodziewane efekty rynkowe
Konieczność dostosowania się zakładów przetwórczych do wymogów dotyczących ochrony
środowiska i bezpieczeństwa żywności, spowodować może zmniejszenie liczby małych zakładów
przetwórczych, dla których dostosowanie to będzie trudne z uwagi na niedobór środków
finansowych. Nie wpłynie to na zmniejszenie produkcji, bowiem wzrośnie wykorzystanie mocy
przetwórczych w zakładach spełniających wszystkie wymogi prawa unijnego i charakteryzujących
się dużą efektywnością produkcji. W miejscu jednostek, które wymogów tych nie spełniają,
powstaną zakłady nowe, spełniające wszystkie kryteria funkcjonowania na rynku rozszerzonej
Wspólnoty. Wzrostowi stopnia dostosowania zakładów do unijnych wymogów i zwiększenia ich
pozycji konkurencyjnej wobec podmiotów przetwórczych z innych krajów UE sprzyjać będzie
wsparcie działalności inwestycyjnej z unijnych funduszy strukturalnych. Wsparcie tworzenia i
funkcjonowania organizacji i grup producentów spowoduje wzrost koncentracji podaży surowca do
przetwórstwa i obniżenie cen owoców i warzyw. W konsekwencji zwiększyć się może przewaga
kosztowo-cenowa, jaką ma krajowe przetwórstwo owoców i warzyw w porównaniu z innymi
krajami rozszerzonej Wspólnoty. Wzrost skali podaży surowca i zwiększenie znaczenia umów
konkurencyjnych w jego pozyskiwaniu doprowadzi też do zmniejszenia wahań cen na rynku
skupowanych owoców i warzyw oraz ich przetworów.
7.
Podstawy prawne
Ustawy i Rozporządzenia polskie:
1. Ustawa o organizacji rynku przetworów owocowych i warzywnych z 19 lutego 2004 r.
zmieniającą ustawę z 27 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 150 z 2002 r.).
____________________________________________________________________________________ 12
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
2. Ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych z 21 grudnia 2000 r. Dz. U. nr
5/2001.
3. Ustawa o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia z 11 maja 2001 r. Dz. U. 2001 Nr
63/2001. Nowelizacja ustawy Dz. nr 135/2002
4. Ustawa o ogólnym bezpieczeństwie produktów z 22 stycznia 2000 r. Dz. U. nr 15/2000
5. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów z 15 grudnia 2000 r. Dz. U. nr 122/2000.
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 28 lutego 2002 (Dz. U. nr 30/2002) w sprawie
warunków sanitarnych i zasad przestrzegania higieny przy produkcji i obrocie środkami
spożywczymi
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 19 grudnia 2002 r. (Dz. U. nr 21/2003) w sprawie
najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków chemicznych stosowanych
przy uprawie, ochronie, przechowywaniu i przetwórstwie roślin, które mogą znajdować się
w środkach spożywczych.
8. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie znakowania środków
spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych z 29 marca 2004 r. (Dz. U. nr
58/2004).
9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych,
substancji pomagających w przetwarzaniu i warunków ich stosowania z 17 marca 2003 r.
(Dz. U. nr 87/2003)
10. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań sanitarnych środków transportu
żywności, substancji pomagających w przetwarzaniu, substancji dodatkowych i innych
składników żywności z 12 lutego 2003 r. (Dz. U. nr 21/2003).
11. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 kwietnia 2004 r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej dżemów,
konfitur, galaretek, marmolad, powideł śliwkowych oraz słodzonego przecieru z kasztanów
jadalnych (Dz. U. nr 73/2004) uzupełniające rozporządzenie z 29 lipca 2003 r. (Dz. U. nr
143/2003).
12. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lipca 2004 r. w sprawie wzoru
świadectwa dostawy owoców i warzyw do przetwórstwa (Dz. U. nr 178/2004).
____________________________________________________________________________________ 13
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
13. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2004 r. w sprawie
metod pobierania i badania prób owoców i warzyw dostarczanych do przetwórcy (Dz. U. nr
180/2004)
Prawodawstwo UE:
1. Rozporządzenie Rady (UE) nr 2201/96 dotyczące wspólnej organizacji rynku przetworzonych
owoców i warzyw
2. Rozporządzenie Rady (UE) nr 2699/2000 w sprawie wspólnej organizacji rynku owoców i
warzyw przetworzonych (uzupełniające i zmieniające Rozporządzenie Rady nr 2201/96)
3. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1535/2003 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania
Rozporządzenia Rady (UE) w 2201/96 dotyczące schematu pomocy w ramach wspólnej
organizacji rynku przetworzonych owoców i warzyw
4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1764/86 dotyczące minimalnych wymogów jakościowych dla
przetworów pomidorowych objętych wsparciem
5. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 217/2002 ustalające kryteria klasyfikacji surowców w ramach
systemu pomocy do produkcji ustanowionego Rozporządzeniem Rady (UE) nr 2201/96
6. Dyrektywa Rady UE nr 92/95 o ogólnym bezpieczeństwie produktu, o ochronie niektórych
praw i odpowiedzialności za szkodę.
7. Dyrektywa Rady UE nr 83/397 w sprawie urzędowej kontroli żywności
8. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady
i wymagania prawa żywnościowego, ustanawiające Europejski Urząd ds. bezpieczeństwa
żywności i procedury dotyczące bezpieczeństwa żywności
9. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 2000/011178 COD – w sprawie
higieny środków spożywczych
10. Rozporządzenie Rady UE nr 882/2004 ustanawiające zasady i procedury urzędowej kontroli
odnoszące się do ogólnych zasad prawa żywnościowego oraz zasad regulujących zdrowie
zwierząt i ich dobrostanu.
____________________________________________________________________________________ 14
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
8.
Bibliografia
1. Polskie rolnictwo w UE. Biuletyn Informacyjny Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz
Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr 1/2 z 2003 r.
2. Biuletyny Agencji Rynku Rolnego (miesięcznik) – aktualne rozwiązania prawne i mechanizmy
regulacji na poszczególnych rynkach.
3. Nosecka B.: Materiały szkoleniowe „Wspólna polityka rolna na rynku przetworzonych owoców
i warzyw” opracowanie w ramach projektu PL 2000/IB/AB 08a dla Ministerstwa Rolnictwa i
Rozwoju Wsi, sierpień 2002 r.
4. Nosecka B.: Wspólna organizacja rynku przetworzonych owoców i warzyw w UE (procedury i
wzory dokumentów) opracowane dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, marzec 2003 r.
5. Szot E.: Polskie rolnictwo w UE. Fundusz Współpracy 2003 r.
6. Ochrona środowiska w przemyśle owocowo-warzywnym, FAPA 1997 r.
7. Nosecka B i zespół.: Rynek owoców i warzyw – Stan i perspektywy – analizy rynkowe.
IERiGŻ.
9.
1.
Ważne instytucje i organizacje związane z przetwórstwem owoców i warzyw
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
00-175 Warszawa, ul. Jana Pawła II 70
e-mail: [email protected]
Departament Pomocy Krajowej
tel. (022) 318-48-45, 318-48-50
Departament Wsparcia Sapard i Funduszy Strukturalnych
tel. (022) 318-47-70
2.
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30
tel. (022) 623-29-00, 623-29-01
3.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
00-950 Warszawa, ul. Wspólna 30
____________________________________________________________________________________ 15
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
e-mail: [email protected]
Departament Wspólnej Organizacji Rynków Rolnych
tel. (022) 623-22-22
Departament Unii Europejskiej i Wspólpracy Międzynarodowej
tel. (022) 623-24-71
4.
Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa
00-950 Warszawa, ul. Wspólna 30
Centrum Informacji i Dokumentacji Integracji Europejskiej
tel. (022)623-19-80, e-mail: [email protected]
5.
Krajowa Unia Producentów Soków
00-043 Warszawa ul. Rakowiecka 36
tel. 606-38-63, e-mail: [email protected]
6.
Krajowa Rada Przetwórstwa i Zamrażalnictwa Owoców i Warzyw
00-043 Warszawa, ul Czackiego 3/5
tel. (022)33-61-329, e-mail: sitrspoż@pol.pl
10.
Przydatne strony internetowe
Polska
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – www.minrol.gov.pl
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – www.arimr.gov.pl
Agencja Rynku Rolnego – www.arr.gov.pl
Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa – www.iorin.gov.pl
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych – www.ijhar-s.gov.pl
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – www.ierigz.waw.pl
Polski Komitet Normalizacyjny – www.pkn.pl
Główny Urząd Statystyczny – www.stat.gov.pl
Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa – www.fapa.com.pl
Fundacja Fundusz Współpracy, Program Agro–Info – www.agro-info.org.pl
____________________________________________________________________________________ 16
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005
Seria: Polska wieś w Europie • Przemysł owocowo – warzywny
Bożena Nosecka • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
_______________________________________________________________________________________
Unia Europejska
Główny serwer UE – www.europa.eu.int
Wyszukiwarka aktów prawnych Komisji Europejskiej:
www.europa.eu.int/eur-lex/en/index.html
____________________________________________________________________________________ 17
Fundacja Fundusz Współpracy • Biuro Programów Wiejskich
Warszawa • Kwiecień 2005

Podobne dokumenty