Poradnik metodyczny dotyczący organizacji

Komentarze

Transkrypt

Poradnik metodyczny dotyczący organizacji
AKCJA
Rzuæ palenie razem z nami”
„
ORGANIZACJA
SKUTECZNEJ KAMPANII
promuj¹cej zdrowy,
wolny od dymu tytoniowego styl ¿ycia
PORADNIK METODYCZNY
Fundacja „Promocja Zdrowia”
Warszawa 2004
Opracował Zespół w składzie:
prof. dr hab. med. Witold Zatoński
Janusz Marek Jaworski
Krzysztof Przewoźniak
Zdjęcia:
archiwum i Janusz Marek Jaworski
ISBN 83−919222−6 X
Wydanie 4 poprawione
Dziękujemy Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń na Życie SA
za pomoc w wydaniu niniejszej publikacji.
Poradnik opracowano na podstawie materiałów:
Health Education Authority (Wielka Brytania),
National Cancer Institute (USA),
International Union Against Cancer (Szwajcaria),
Centrum Onkologii (Warszawa, Polska)
i Fundacji „Promocja Zdrowia” (Warszawa, Polska)
2
a zdecydowaną poprawę zdrowia
w XX wieku złożyło się wiele czyn−
ników: niebywały postęp medycy−
ny naprawczej, wzrost higieny i stanu sa−
nitarnego ludności (zmniejszenie zachoro−
wań na choroby zakaźne) i pojawienie się
epidemiologii jako samodzielnej dziedziny
medycyny. To rozwój epidemiologii dopro−
wadził do zmian w podejściu do człowie−
ka, pacjenta i choroby. Zwrócono uwagę,
że nieprzestrzeganie zalecanego stylu ży−
cia, stanowi główny czynnik ryzyka chorób
cywilizacyjnych, chorób z wyboru. Istnieją
istotne korelacje pomiędzy stanem zdrowia
a sferą nieprawidłowych zachowań zdro−
wotnych. Stan naszego zdrowia zależy od
naszych decyzji, nawyków i przyzwycza−
jeń. Z obserwacji zachowań sprzyjających
lub szkodzących zdrowiu wynika, że są to
powiązane ze sobą elementy większych
całości — stylów życia jednostek. Wyod−
rębnienie czynników ryzyka, które na ska−
lę populacji wpływają na nasze zdrowie,
znacznie poszerzyło zakres zdrowia pu−
blicznego. Istotnym elementem stylu życia
Polaków było i jest palenie tytoniu. Nasze
zachowania zdrowotne są wyznaczane
w znacznej mierze przez kontekst społecz−
ny i kulturowy, który kształtuje i ogranicza
indywidualne wybory. Zwrócono uwagę na
korelacje pomiędzy stanem zdrowia a sfe−
rą nieprawidłowych zachowań zdrowot−
nych. Najpełniej określił znaczenie stylu ży−
cia dla zdrowia człowieka Minister Zdrowia
Kanady (w latach siedemdziesiątych), zna−
ny epidemiolog Marc Lalonde. Jego kon−
cepcja pól zdrowia oszacowała wpływ na
długość i jakość naszego życia:
■ stylu życia na 50%;
■ czynników środowiskowych na 25–30%;
■ środowiska biologicznego na 10–15%;
■ medycyny kuratywnej, (naprawczej) tyl−
ko na 10–20%.
Koncepcja ta uwidacznia ogromne
znaczenie czynników dotąd bagatelizowa−
nych – stylu życia, a jednocześnie osła−
N
bia wagę czynnika dotąd przecenianego
— służby zdrowia. Jak napisał w 1977 ro−
ku Jon Knowles, były prezydent Fundacji
Rockefellera „(…) Ponad dziewięćdziesiąt
procent z nas rodzi się zdrowymi, a za−
czyna chorować wskutek złego stylu
życia i niewłaściwych warunków panują−
cych w otoczeniu (…)“. Każde podjęte
działanie, którego celem jest utrwalenia
lub podnoszenie potencjału zdrowia, nie−
zależnie od jego skuteczności to jest wła−
śnie pożądane zachowanie zdrowotne.
Zdrowie przestało już być problemem tyl−
ko instytucji medycznych, w orbitę walki
o zdrowie włączały się instytucje życia
społecznego i przede wszystkim sam za−
interesowany, człowiek. Zaczęło domino−
wać stanowisko: Twoje zdrowie jest
w Twoich rękach.
ZDROWY STYL ¯YCIA
Zaczęto mówić o prozdrowotnym stylu
życia, polegającym głównie na eliminowa−
niu zachowań zagrażających naszemu
zdrowiu. Zdrowie staje się wartością deter−
minująca istotnie nasze życie. Dobre zdro−
wie jest nam potrzebne, aby poprawić
swoją pozycję społeczną, zrobić karierę,
jest ważnym czynnikiem kształtującym in−
dywidualne kariery. Idea promocji zdrowia
znacznie poszerza ramy stworzone przez
tradycyjne widzenie medycyny. Zdrowy
styl życia zakłada realizację celowych
działań nakierowanych na zdrowie i elimi−
nowanie zachowań zagrażających mu.
Zdrowy styl życia to wzory wyborów za−
chowań spośród alternatywnych możliwo−
ści, jakie dostępne są ludziom w zależno−
ści od ich sytuacji społeczno−ekonomi−
cznej i łatwości, z jaką są w stanie prze−
łożyć określone zachowania nad inne.
Upowszechnieniu zdrowego stylu życia
służy promocja zdrowia. Promocja zdro−
wia ma za zadanie kształtowanie sposo−
bów i warunków życia najbardziej opty−
3
malnych dla zachowania zdrowia. Powin−
na być realizowana poprzez określone
działania zrelatywizowane do pięciu pod−
stawowych obszarów. Są to:
■ Tworzenie prozdrowotnej polityki pań−
stwa,
■ Kreowanie środowisk sprzyjających
zdrowiu,
■ Wzmacnianie mobilizacji i partycypacji
społecznej na rzecz zdrowia,
■ Rozwijanie indywidualnych umiejętności
prozdrowotnych,
■ Reorientacja służby zdrowia.
Promocja zdrowia to proces umożliwia−
jący każdemu człowiekowi zwiększenie
oddziaływania na własne zdrowie w sen−
sie jego poprawy i utrzymania. Jednym
z podstawowych wyzwań na najbliższe la−
ta jest radykalna poprawa stanu edukacji
społeczeństwa polskiego w dziedzinie
profilaktyki i leczenia oraz upowszechnie−
nie programów profilaktyki.
Głównym elementem populacyjnej po−
lityki zdrowotnej w wysoko rozwiniętych
krajach świata są działania zmierzające
do ograniczenia zdrowotnych następstw
wynikających z palenia tytoniu. Aktywna
profilaktyka pierwotna, prowadzona w tym
zakresie w wielu grupach społecznych
i zawodowych, zaowocowała w stosunko−
wo krótkim czasie zmianą postaw zdro−
wotnych na szeroką skalę. Spadek czę−
stości i intensywności palenia tytoniu ob−
serwowany w latach sześćdziesiątych
i siedemdziesiątych m.in. w krajach an−
glosaskich i skandynawskich był, jak oce−
niają naukowcy, jedną z głównych przy−
czyn zahamowania wzrostu umieralności
i zachorowalności na choroby układu krą−
żenia, nowotwory złośliwe płuca i inne
choroby odtytoniowe. Mimo że niektóre
trendy zdrowotne są korzystne, Polska
ciągle jest obszarem ogromnej epidemii
niepotrzebnych zgonów osób w średnim
wielu, a stale główną przyczyną przed−
wczesnej umieralności jest palenie tytoniu.
4
Zjawisko to można by istotnie ograniczyć
przede wszystkim poprzez ograniczenie
palenia tytoniu.
Zaprzestanie palenia nie jest rzeczą ła−
twą „(…) rozwiązanie tego problemu sta−
nowi wyzwanie dla każdego z nas (…).
Przekonanie jak największej liczby pala−
czy na świecie, by rzucili nałóg, ma istot−
ne znaczenie dla zmniejszenia przewidy−
wanej liczby zgonów związanych z kon−
sumpcją tytoniu w ciągu najbliższych 20
lat (…)“ to przesłanie Dr Gro Harlem Brun−
tland, Dyrektora Generalnego WHO. Pa−
pieros jest jedynym produktem, którego
używanie zgodnie z jego przeznacze−
niem, powoduje śmierć.
Biorąc pod uwagę dowiedzioną zależ−
ność między ekspozycją populacji na
dym tytoniowy — czy to przez palenie ty−
toniu, czy przez narażenie na bierny kon−
takt z dymem tytoniowym — a występo−
waniem niektórych nowotworów złośliwych
(głównie raka płuca), chorób układu krą−
żenia, małej masy ciała noworodków oraz
innych zaburzeń zdrowia i rozwoju,
zmniejszenie odsetka palących, jak
i zmniejszenie intensywności palenia tyto−
niu jest podstawowym warunkiem i drogą
do zmniejszenia częstości zachorowań
i zgonów z powodu przewlekłych chorób
niezakaźnych, a także zmniejszenia czę−
stości zgonów niemowląt. Istotne jest zna−
lezienie szybkiej, skutecznej i powszech−
nie dostępnej metody pożądanej modyfi−
kacji naszego stylu życia. Warto wiedzieć,
że w naszym kraju 70% palaczy deklaru−
je chęć zerwania z paleniem.
Walka z nałogiem tytoniowym wymaga
zakrojonej na szeroką skalę akcji społecz−
nej, ponieważ palenie tytoniu stanowi naj−
większy, pojedynczy i możliwy do prewen−
cji czynnik zagrożenia zdrowia. Jedną
z najpopularniejszych w świecie i w Pol−
sce akcji promujących zdrowy, wolny od
dymu tytoniowego styl życia jest akcja
„Rzuć palenie razem z nami”.
Historia akcji
„Rzuæ palenie razem z nami”
W 1973 roku Lynn Smith, wydawca ga−
zety w amerykańskim miasteczku Monti−
cello w stanie Minnesota, zaproponował
czytelnikom swojego pisma, by na jeden
dzień rzucili palenie. Akcja, przebiegająca
pod nazwą D−Day, czyli Don't Smoke Day
(Dzień bez Palenia), wzbudziła wielkie za−
interesowanie i została szeroko spopulary−
zowana w środkach masowego przekazu.
Sondaże przeprowadzone w trzy miesiące
później wykazały, że ze wszystkich osób
palących, które wzięły udział w akcji, 10%
nadal nie pali. Idea D−Day została pod−
chwycona przez Amerykańskie Towarzy−
stwo Walki z Rakiem (American Cancer
Society) i w 1977 roku przekształcona
w Great American Smokeout (Amerykań−
ski Dzień bez Tytoniu). Od tego czasu po−
mysł akcji pomocy osobom pragnącym
rzucić palenie został powielony w wielu
krajach. Na świecie organizuje się Smoke−
out Days (Dni bez Tytoniu), Quit Days (Dni
Zrywania z Paleniem), Weedless Wednes−
days (Środy bez Dymka), Don't Smoke
Days (Dni bez Dymu Tytoniowego), Smo−
ke Free Days (Dni Wolne od Dymu Tyto−
niowego), No Smoking Weeks (Tygodnie
bez Palenia) i Quit Months (Miesiące Zry−
wania z Paleniem). Akcje tego rodzaju
okazały się jedną z najbardziej skutecz−
nych form promocji zdrowego stylu życia.
W wielu państwach, jak np. w USA,
Polsce i innych krajach Europy Środkowo−
Wschodniej, tego typu akcje mają dwa
dni kulminacyjne. 31 maja organizowany
jest Światowy Dzień bez Tytoniu, a w każ−
dy trzeci czwartek listopada Światowy
Dzień Rzucania Palenia (akcja „Rzuć pa−
lenie razem z nami”).
W 1991 roku Fundacja „Promocja
Zdrowia” zainicjowała w Polsce pierwszą
akcję adresowaną do wszystkich palaczy
chcących zerwać z nałogiem palenia pa−
pierosów. Od 1992 roku akcja przebiega
pod hasłem „Rzuć palenie razem z nami”
i organizowana jest 31 maja, w Świato−
wym Dniu bez Tytoniu oraz w każdy trze−
ci czwartek listopada, w Światowym Dniu
Rzucania Palenia. W 1988 roku Światowa
Organizacja Zdrowia (WHO) ustanowiła
dzień 31 maja Światowym Dniem bez Ty−
toniu. Jest on istotnym elementem realiza−
cji programu WHO „Europy Wolnej od Dy−
mu Tytoniowego”. Program ten został
przyjęty na Europejskiej Konferencji WHO
w Madrycie w 1988 roku. Corocznie WHO
stara się 31 maja skupić uwagę ludzi na
całym świecie na kwestiach związanych
ze zdrowotnymi skutkami palenia tytoniu.
Każdego roku organizatorzy koncentrują
się na innym aspekcie walki z paleniem
tytoniu, np. w 1994 r. obchody przebiega−
ły pod hasłem „Media i tytoń: jak przeka−
zać przesłanie zdrowia”; w 1995 r. pod−
kreślano aspekt ekonomiczny związany
ze skutkami palenia tytoniu – „Palenie
kosztuje więcej niż myślisz”; w roku 1997
zwrócono uwagę na integrację i wykorzy−
stywanie działań, które w wielu krajach
świata doprowadziły do opracowania sku−
tecznej polityki zdrowotnej promującej no−
wy, wolny od dymu tytoniowego styl życia
– „Zjednoczeni w dążeniu do świata wol−
nego od dymu tytoniowego”; w 1999 ro−
ku zajęto się ochroną dzieci przed wymu−
szonym biernym paleniem pod hasłem
„Rosnąć bez tytoniu”; w 2001 roku wyróż−
niono Polskę, doceniając jej osiągnięcia
w propagowaniu stylu życia wolnego od
dymu tytoniowego, inaugurując europej−
skie obchody Światowego Dnia Bez Tyto−
niu w Warszawie z udziałem dyrektora
Europejskiego Biura WHO, dr Marca Dan−
zon. Hasłem było „Uwolnijmy nasze dzie−
ci od dymu tytoniowego. Niech powietrze
będzie czyste”; w 2002 r., roku ważnych
wydarzeń sportowych skupiono się na za−
kazie sponsorowania imprez sportowych
przez przemysł tytoniowy i na sporcie
5
wolnym od dymu tytoniowego – „Sport
wolny od tytoniu. Graj czysto”. Spotkało
się to z dużym wsparciem ze strony In−
ternational Olimpic Committee FIFA, co
było widoczne podczas Zimowej Olimpia−
dy w Salt Lake City i podczas Mistrzostw
Świata w Piłce Nożnej w Korei.
„Moda i film wolne od tytoniu” to temat
działań w 2003 roku. Są to dziedziny ży−
cia społecznego, w których najskuteczniej
buduje się pozytywny wizerunek papiero−
sów i utrwala powszechne przekonanie,
że palenie tytoniu jest normą w ludzkich
zachowaniach. To, jak dzisiejsi bohatero−
wie znani z ekranu kinowego i telewizyj−
nego mówią, jak się ubierają, co jedzą
i piją, czy palą papierosy, ma ogromny
wpływ na zachowania, szczególnie mło−
dych odbiorców.
We współczesnych polskich telenowe−
lach papierosy pojawiają się rzadko. Jak
mówi Wojciech Niżyński, scenarzysta
„Klanu”: „W „Klanie” się nie pali. Nie bę−
dziemy propagować nałogu w serialu,
który ma największą oglądalność“. W pol−
skich telenowelach coraz częściej mówi
się o szkodliwości palenia, m.in. w „Na
dobre i na złe”, „Klanie”, „Plebanii”.
Hasła Światowego Dnia bez Tytoniu:
1988 – Tobacco or Health: Choose Health
1989 – Women and Tobacco
1990 – Growing up without Tobacco
1991 – Tobacco in Public Places and on
Public Transport
1992 – Miejsca pracy wolne od dymu ty−
toniowego (Tobacco at the Workplace)
1993 – Health Services, including Health
Personnel, against Tobacco
1994 – Media i tytoń: jak przekazać prze−
słanie zdrowia (The Media against
Tobacco)
Światowy Dzień Rzucania Palenia w Zaborowie (listopad 2002)
6
Doroczny koncert, podczas którego wręczane są Złote Honorowe Odznaki Fundacji
„Promocja Zdrowia” przeznaczone dla osób, które specjalnie wyróżniły się w pracy
dla zdrowia Polaków (18 stycznia 2004).
1995 – Palenie kosztuje więcej niż myślisz
(The Economics of Tobacco)
1996 – Sport i sztuka wolne od tytoniu
(Sports and The Arts without Tobacco)
1997 – Zjednoczeni w dążeniu do świata
wolnego od dymu tytoniowego (The
United Nations and Specialized
Agencies Against Tobacco „United
for a Tobacco−Free World”)
1998 – Rosnąć bez tytoniu (Growing up
without Tobacco)
1999 – Jak pomóc palaczom rzucić pale−
nie (Cessation)
2000 – Kultura Masowa a Tytoń (Enterta−
iment & Tobacco)
2001 – Uwolnijmy nasze dzieci od dymu
tytoniowego. Niech powietrze będzie
czyste. (Secondhand Smoke Kills.
Let`s Clear the Air)
2002 – Sport wolny od tytoniu. Graj czysto
(Tobacco Free Sports: Play it clean)
2003 – Moda i film wolne od tytoniu (To−
bacco Free Film and Fashion)
2004 – Tytoń a bieda (Tobacco Control
and Poverty)
Realizację planu Światowej Organizacji
Zdrowia (WHO) – Europy wolnej od dymu
tytoniowego osiągamy poprzez tworzenie
społecznego i politycznego poparcia tej
idei m. in. poprzez organizowanie ogólno−
krajowych i lokalnych kampanii zdrowot−
nych, promujących zdrowy, wolny od dymu
tytoniowego styl życia. Kampanie te mogą
mieć znacznie większy wpływ na postawy
zdrowotne społeczeństwa, a w konsekwen−
cji na stan zdrowia obywateli niż kosztow−
ne formy medycyny kuratywnej.
7
Celami akcji jest:
■ Edukacja Polaków o zdrowotnych, eko−
nomicznych i socjalnych skutkach pa−
lenia tytoniu.
■ Ochrona przed wymuszonym biernym
paleniem, szczególnie małych dzieci.
■ Upowszechnianie i tworzenie mody na
niepalenie, m.in. poprzez egzekwowa−
nie wolnych od dymu tytoniowego
miejsc publicznych i przede wszystkim
działania dla zwiększenia liczby ex−pa−
laczy o kolejny milion Polaków.
W 1991 roku Fundacja „Promocja Zdro−
wia” we współpracy z „Expressem Wie−
czornym”, zainicjowała w Polsce pierwszą
akcję adresowaną do wszystkich palaczy
(od 1992 roku miejsce Expressu zajęła
„Gazeta Wyborcza”, Polskie Radio i TVP).
We współpracy z Amerykańskim Towarzy−
stwem Walki z Rakiem zorganizowano ją na
wzór amerykański w tym samym dniu, co
Great American Smokeout, czyli w trzeci
czwartek listopada. Z inicjatywy Polski ak−
cja w roku następnym przeniesiona
została na inne państwa Europy Środkowo−
Wschodniej. Patronat nad nią objęła Mię−
dzynarodowa Unia Walki z Rakiem (UICC).
W Polsce akcja od roku 1992 przebiega
pod nazwą „Rzuć palenie razem z nami”
i dedykowana jest wszystkim palaczom
chcącym zerwać z nałogiem palenia papie−
rosów (do 2002 roku Fundacja „Promocja
Zdrowia” organizowała tę akcję na Litwie
we współpracy z Akademią Medyczną
w Kownie; Narodowym Centrum Edukacji
Zdrowotnej i Litewskim Centrum Onkologii).
Do roku 1997 trzeci czwartek listopada był
nazywany „Międzynarodowym Dniem Bez
Papierosa”, a od 1997 roku „Światowym
Dniem Rzucania Palenia”. Podobnie jak
w działaniach związanych z majowym
Światowym Dniem Bez Tytoniu, również
w akcji jesiennej, co roku zmieniają się
główne motywy akcji. W 1991 r. i 1992 r.
akcję zorganizowano pod hasłem „Stop!
Dość dymu – przestań palić”; w 1993 r. by−
8
ło to „Palenie lub zdrowie – wybór należy
do Ciebie”; w 1994 r. „Media i tytoń – jak
przekazać przesłanie zdrowia”; w 1995 r.
„Wybory 95 – Palić albo nie”; w 1996 r.
„Już milion Polaków rzuciło palenie razem
z nami” i „Palenie kosztuje więcej niż my−
ślisz”; w 1997 r. „Nasza rodzina nie pali”;
w 1998 r. „Przed wejściem do Europy zgaś
papierosa”; w 1999 r. „Każdy papieros
niszczy Twoje zdrowie”; w 2000 r. „Rzuć
palenie na nowe milenium”; w 2001 r.
„Uwolnijmy nasze dzieci od dymu tytonio−
wego”; w 2002 r. „Palenie jest uleczalne”;
w 2003 r. „Tak! Przed wejściem do Europy
rzuć palenie” i w 2004 r. „Tytoń a bieda”.
Sukces akcji to efekt współdziałania
wielu różnorodnych instytucji i organizacji,
w tym środków masowego przekazu.
Umożliwiło to zwiększenie zakresu i zasię−
gu działań profilaktycznych oraz pomogło
w budowaniu efektywnie działającej koali−
cji na rzecz poprawy zdrowia społeczeń−
stwa. Rozpropagowanie idei akcji przez
środki masowego przekazu ma podstawo−
we znaczenie dla powodzenia tej prozdro−
wotnej kampanii. Akcja „Rzuć palenie ra−
zem z nami” to znakomita okazja do po−
szerzenia wiedzy społeczeństwa na temat
wszystkiego, co wiąże się z paleniem tyto−
niu, ale jej przesłaniem jest pomoc tym,
którzy chcą rzucić palenie. Wiąże się
z tym tworzenie odpowiedniej atmosfery,
udzielanie porad i dodawanie otuchy
wszystkim, którzy próbują zerwać z nało−
giem. Chociaż większość ludzi decydują−
cych się rzucić palenie nie prosi o pomoc,
to niektórzy takiej pomocy potrzebują.
W związku z tym, że wiedza na temat
rzeczywistych skutków epidemii palenia
papierosów jest coraz głębsza, rośnie licz−
ba osób i organizacji przygotowanych do
pomocy w rzucaniu palenia. Akcja organi−
zowana w skali całego kraju znakomicie
ułatwia im pracę.
Do propagowania idei akcji angażuje
się jak największą rzeszę ludzi. Osoby nie−
Laureaci konkursu „Rzuć palenie razem z nami” we Włoszech (maj 2003)
palące, zwłaszcza te, które jakiś czas temu
rzuciły palenie, mogą odegrać ważną rolę
pomagając osobom chcącym zerwać z na−
łogiem. Szczególną rolę odgrywają dzieci
i młodzież, którzy mogą zachęcać i moty−
wować rodziców do rzucenia palenia.
Od 1992 r. Ośrodek Badania Opinii
Publicznej (OBOP), prowadzi badania
skuteczności akcji „Rzuć palenie razem
z nami”. Badania te wskazują, że liczba
dorosłych Polaków, którzy słyszeli o ak−
cji waha się od lat na poziomie 23–27
mln osób (80–90%) rocznie, a 10–15 mln
osób (30–50%) żywo się nią interesuje.
Najważniejszym wskaźnikiem skutecz−
ności kampanii jest jednak jej wpływ na
postawy zdrowotne. W roku 1996 około
2,2 mln palaczy starało się w wyniku ko−
lejnej edycji akcji ograniczyć częstość i in−
tensywność palenia papierosów, a także
zmienić związane z nim nawyki tzn. palić
papierosy o mniejszej zawartości substan−
cji toksycznych, palić papierosy z filtrem
zamiast bez filtra itp. W 1997 r. było ich
już ponad 3,2 mln. Miliony palaczy próbo−
wało zaprzestać palenia. Ogółem w latach
1992–2003 w wyniku akcji 150–400 tys.
osób, co roku rzucało palenie. Łącznie
w okresie tym zdecydowało się na zerwa−
nie z nałogiem ok. 2,6 mln osób.
Akcja „Rzuć palenie razem z nami” już
na stałe wpisała się do kalendarza akcji
prozdrowotnych w Polsce.
IDEA AKCJI
Czy warto organizowaæ akcjê?
Dlaczego organizuje się akcję „Rzuć
palenie razem z nami”?
Czemu tylko dwa razy w roku, tj. 31
maja w Światowym Dniu bez Tytoniu
i w trzeci czwartek listopada? Dlaczego
nie uczynić każdego dnia „dniem bez pa−
pierosa”?
9
Hasło akcji na tablicy świetlnej hotelu „Forum” (31 maja 1996)
Oto kilka przyczyn:
■ Akcja spełnia rolę czynnika mobilizują−
cego.
■ Łatwiej jest wzbudzić i utrzymać zainte−
resowanie środków masowego przeka−
zu akcją odbywającą się w konkretnym
dniu. Dobrze zaplanowana poprzedza−
jąca ów dzień kampania w mediach
może potrwać nawet kilka tygodni.
■ Przedsięwzięcie powtarzane co roku
pozwala na połączenie działań i środ−
ków wielu organizacji, które pomagają
ludziom rzucić palenie, oraz zwiększa
liczbę potencjalnych uczestników
akcji.
Cele akcji
Sprawą o podstawowym znaczeniu
jest jasne sprecyzowanie celów akcji, tak
aby można bez trudności przekazać je
potencjalnym współuczestnikom, środkom
masowego przekazu i innym adresatom
kampanii. W Polsce głównym celem akcji
„Rzuć palenie razem z nami” jest pomoc
10
osobom chcącym rzucić palenie i za−
pewnienie im odpowiednich warunków,
pomocy i zachęty. Odbiorcami są więc
osoby palące, a zwłaszcza te z nich,
które zamierzają zerwać z nałogiem pa−
lenia tytoniu.
Cele wspierające przesłanie główne, to
upowszechnianie idei akcji wśród jak naj−
większej liczby osób. Ich realizacja jest
możliwa dzięki pomocy środków masowe−
go przekazu.
Wyzwaniem dla organizatorów jest włą−
czenie do kampanii nie tylko jednostek
czy instytucji służby zdrowia, ale również
różnorodnych organizacji, stowarzyszeń,
związków, jak i ogółu społeczności,
szczególnie lokalnych. Słowem wszystkich
tych, którzy pragną przyczynić się do roz−
propagowania w naszym kraju mody na
zdrowie poprzez niepalenie. Działania
profilaktyczne przeprowadzane są przy
aktywnym współudziale Stacji Sanitarno−
−Epidemiologicznych, szkół, pedagogów,
średniego i wyższego personelu medycz−
nego, naczelników dworców PKP i zakła−
dów pracy, władz miast i gmin oraz
wszystkich tych, którzy chcą pomóc w jej
organizacji.
Czego nale¿y unikaæ
przy organizacji akcji?
Chociaż akcja „Rzuć palenie razem
z nami” jest znakomitą okazją do posze−
rzenia wiedzy społeczeństwa na temat
wszystkiego, co wiąże się z paleniem ty−
toniu, należy przede wszystkim pamiętać
o jej głównym celu: przeprowadzana
w maju i listopadzie każdego roku akcja
ma pomóc wszystkim osobom, które
chcą rzucić palenie. Pociąga to za sobą
stworzenie odpowiedniej atmosfery,
udzielanie porad i dodawanie otuchy
wszystkim, którzy próbują zerwać z na−
łogiem. Nie jest to więc dręczenie lub
przymuszanie tych osób, które nie mają
jeszcze odpowiedniej motywacji do za−
przestania palenia.
PALACZE
Rozpoczynając przygotowania do akcji
należy ustalić, czy jej przesłanie ma być
skierowane do wszystkich palaczy, czy
tylko do pewnych grup, np. kobiet lub
młodzieży. Trzeba się też zastanowić,
w jaki sposób możemy do naszej akcji
dostosować obowiązujące w danym roku
hasło Światowej Organizacji Zdrowia.
W Polsce komitet organizacyjny akcji
stara się trafić do jak największej grupy
odbiorców. Akcja jest organizowana coraz
częściej w wielu społecznościach lokal−
nych, grupach społeczno−zawodowych itp.
Z badań wynika, że choć akcja intere−
suje na ogół wszystkich palaczy, to naj−
większą popularnością cieszy się wśród re−
gularnych palaczy tytoniu, osób w wieku
powyżej 40. roku życia i mieszkańców
miast. Około 60% Polaków corocznie stara−
ło się ograniczyć palenie w czasie trwania
akcji, a 11% podjęło trudną próbę zerwa−
nia z nałogiem, co najmniej na miesiąc.
Często uważa się, że palacze są wro−
go nastawieni do idei kampanii przeciw−
tytoniowej. W rzeczywistości jest jednak
odwrotnie. Wyniki ogólnopolskich badań
monitorujących skuteczność kampanii
„Rzuć palenie razem z nami” w latach
1991–2003 wskazują, że akcja ta ma bar−
dzo szeroki odbiór społeczny, jest pozy−
tywnie oceniana przez palaczy i osoby
niepalące oraz stanowi skuteczne działa−
nie interwencyjne mające wpływ na
zmniejszenie ekspozycji Polaków na dym
tytoniowy. 75–85% (tj. 23 do 27 mln osób)
dorosłych Polaków słyszało o akcji, z cze−
go ok. 30% (9–9,5 mln) żywo się nią in−
teresowało. Około 80% (19 mln) sądzi, że
udział w niej przyczynia się do zerwania
z nałogiem, w tym 25% (6–7 mln), że jest
to dobry sposób na zaprzestanie palenia
przez wielu ludzi. 80–90% (20–25 mln) do−
rosłych Polaków uznaje, że tego rodzaju
kampanie powinny być organizowane
w przyszłości. Szacuje się, że od począt−
ku lat 90. w wyniku kampanii około 2,6
miliona Polaków zaprzestało palenia. Ana−
liza trendów palenia tytoniu w Polsce po−
kazuje, że kampania „Rzuć palenie razem
z nami” przyczyniła się do zmniejszenia
ekspozycji dorosłych Polaków na dym ty−
toniowy. U mężczyzn częstość codzienne−
go palenia spadła z 52% w 1990 r. do
39% w 2002. Odsetek ekspalaczy wzrósł
z 14% w latach 1990–1993 do 20% w la−
tach 2000–2002, a odsetek nigdy niepalą−
cych z 26% w 1990 r. do 41% w 2002 r.
U kobiet spadek odsetka codziennie pa−
lących odnotowano w młodych grupach
wieku (20–39 lat – z 37% do 29%) i ko−
biet wysoko wykształconych (z 28% do
15%). Z 5% do 11% zwiększyła się licz−
ba kobiet, w najmłodszej dorosłej genera−
cji kobiet, które zaprzestały palenia, także
odsetek nigdy niepalących (z 50% do
70%).
11
ŒRODKI MASOWEGO
PRZEKAZU
WSPÓ£ORGANIZATORZY
Rozpropagowanie idei akcji przez
środki masowego przekazu ma podstawo−
we znaczenie dla powodzenia tej proz−
drowotnej kampanii. Dzięki nim informacje
w krótkim czasie docierają do ogromnej
liczby palaczy. Dla efektów końcowych
akcji ważne jest nagłośnienie jej przesła−
nia. Dlatego warto i należy podjąć wszel−
kie wysiłki w nawiązaniu kontaktów i włą−
czeniu do działań jak największej liczby
tytułów prasowych, stacji radiowych i tele−
wizyjnych. Nie do przecenienia jest zna−
czenie lokalnych mediów.
Stała obecność tej tematyki na łamach
prasy i antenie radiowo−telewizyjnej jest
istotnym elementem kształtowania zdro−
wego stylu życia i tworzenia pożąda−
nego „szumu informacyjnego” wspierają−
cego akcję.
Z upływem lat liczba organizacji, które
stały się aktywnymi uczestnikami akcji
„Rzuć palenie razem z nami“ wzrosła
z kilku w 1991 roku do ponad 1000
w 2003 roku.
Corocznie powołuje się Komitet Hono−
rowy, któremu od 1991 roku przewodni−
czy Prymas Polski, kardynał Józef
Glemp. W jego skład wchodzą przedsta−
wiciele świata polityki (marszałkowie Sej−
mu i Senatu, ministrowie, posłowie),
świata nauki, sztuki i gospodarki.
W skali całego kraju akcję koordynu−
je Komitet Organizacyjny, któremu od
początku akcji przewodniczy prof. dr
hab. med. Witold Zatoński, inicjator akcji
w Polsce.
Co jest ważne, coraz częściej wielu or−
ganizatorów powołuje lokalne Komitety
Honorowe i Organizacyjne z udziałem
znaczących i popularnych osób w tym
właśnie środowisku, co bardzo pomaga
w organizacji akcji.
Działania mogą być różne, np:
■ organizowanie konferencji prasowych
■ bezpośrednie relacje z akcji
■ umieszczenie
wątków tytoniowych
w „oprawie” programów telewizyjnych
i radiowych
■ organizowanie dyskusji panelowych na
antenie i w redakcjach pism
■ udostępnianie telefonu redakcyjnego
do dyskusji o stylu życia
■ popularyzacja konkursu „Rzuć palenie
razem z nami”.
Starannie opracowana strategia prze−
prowadzenia kampanii gwarantuje nale−
żyte zainteresowanie ze strony mediów.
Akcja „Rzuć palenie razem z nami” zy−
skała popularność w środkach masowe−
go przekazu. Corocznie wiosną i jesie−
nią, w maju i listopadzie, w prasie, radio
i telewizji wiele artykułów, audycji czy
programów dotyczy problematyki tytonio−
wej.
12
ZDOBYWANIE POPARCIA
DLA AKCJI
W USA Great American Smokeout jest
organizowany tylko przez jedną organi−
zację (American Cancer Society), lecz
w innych krajach większość akcji tego
typu jest dziełem całej koalicji różnych
instytucji. Taki sposób organizacji ma
wiele zalet, np. umożliwia podział zadań,
stwarza możliwość dotarcia do większej
liczby odbiorców.
Głównym organizatorem akcji w Pol−
sce jest Fundacja „Promocja Zdrowia”.
Polski Komitet Organizacyjny składa się
z kilkuset instytucji i organizacji. Dzięki
temu, że akcja nie jest prowadzona
przez pojedynczą organizację, działania
są bardziej dynamiczne i twórcze.
Każda instytucja czy organizacja
przyczynia się do rozwoju akcji w inny
sposób:
■ Ministerstwo Zdrowia w ramach Naro−
dowego Programu Zdrowia, w którym
jednym ze strategicznych celów jest
zapobieganie szkodliwym następ−
stwom palenia tytoniu, dostarcza od
1992 roku większość środków finan−
sowych oraz zapewnia dobre kontak−
ty z pracownikami lokalnych ośrod−
ków zdrowia i Stacji Sanitarno−Epid−
emiolgicznych.
■ 9 listopada 1995 r. Sejm RP uchwalił
Ustawę o ochronie zdrowia przed na−
stępstwami używania tytoniu i wyrobów
tytoniowych. Ustawa ta nakłada na
Rząd RP odpowiedzialność za zmniej−
szenie ryzyka chorób odtytoniowych,
zobowiązując go do realizacji odpo−
wiedniej polityki zdrowotnej, której re−
zultatem będzie zmniejszenie używania
tytoniu w Polsce. Zgodnie z zapisami
tej ustawy Rząd RP ma finansować
profilaktyczne programy zdrowotne
kwotą równą wysokości 0,5% środków
od podatku uzyskiwanego z akcyzy ze
sprzedaży papierosów.
■ Od 1999 r. Ministerstwo Zdrowia
w różnych kwotach finansuje realizacje
takich programów.
■ 16 lipca 2002 r. Rząd zatwierdził do
realizacji „Program ograniczania zdro−
wotnych następstw palenia tytoniu
w Polsce. Cele i zadania na lata 2002
–2006”.
■ W Polsce, poza Ministerstwa Zdrowia
w dotychczasowych akcjach rolę
głównych organizatorów pełnią zazwy−
czaj:
Centrum
Onkologii–Instytut
w Warszawie oraz Fundacja „Promocja
Zdrowia”.
■ Towarzystwa walki z rakiem lub choro−
bami serca propagują ideę akcji
w swoich biuletynach, zachęcają
współpracowników do zaangażowania
się w nią, a także w coraz większym
stopniu promują ją wykorzystując pod−
ległe im placówki rozsiane po całym
kraju.
■ W Polsce do organizacji medycznych
najbardziej zaangażowanych w przy−
gotowanie akcji należą: Polskie Towa−
rzystwo Onkologiczne, Polskie Towa−
rzystwo Kardiologiczne i Polskie Towa−
rzystwo Ftyzjopneumonologiczne.
■ Zawodowe stowarzyszenia lekarzy
(Naczelna Izba Lekarska i Polskie To−
warzystwo Lekarskie) zawiadamiają
swych członków o akcji i dostarczają
im informacji na temat konieczności
pomocy palącym w rzucaniu nałogu.
■ Specjalistyczne organizacje zajmujące
się walką z paleniem (m.in. Oby−
watelska Koalicja „Tytoń albo Zdro−
wie”, Fundacja „Oddech Nadziei”
w Bydgoszczy, Centrum Psychologicz−
no−Pastoralne „Metanoia” z Płocka)
służą swym doświadczeniem.
Aby osiągnąć i utrzymać tak wysoki
poziom współpracy, konieczne jest, by
wszyscy uczestnicy mieli świadomość,
że ich organizacje również przyczynią
się w szczególny sposób do powodze−
nia całej kampanii odnosząc przy okazji
pewne korzyści.
Duże zróżnicowanie składu krajowego
komitetu organizacyjnego ma wiele zalet,
pojawia się jednak wtedy pytanie, kto ma
koordynować całość akcji.
Najlepsze rozwiązanie polega na tym,
że każda osoba zajmująca się jej przygo−
towaniem jest bezpośrednio odpowie−
dzialna za to, co robi.
Akcja opiera się na doświadczeniu
wszystkich uczestniczących organizacji,
zaś specjalną rolę odgrywają Stacje Sa−
nitarno−Epidemiologiczne czy Wydziały
Zdrowia przy Urzędach Miast i Gmin, któ−
re koordynują akcję w poszczególnych
regionach kraju.
13
Zwiêkszanie liczby
wspó³pracuj¹cych organizacji
Po powołaniu Komitetu Honorowego
(lokalnego i ogólnopolskiego) składające−
go się z czołowych osób życia publiczne−
go, polityków, działaczy gospodarczych,
ludzi nauki, sztuki, członków organizacji
obywatelskich i działaczy samorządo−
wych, najważniejszym zadaniem staje się
zaangażowanie jak największej liczby in−
stytucji i organizacji, które włączą się do
organizowania akcji.
Pierwszym krokiem powinno być wy−
słanie listów do organizacji o zasięgu
ogólnokrajowym, wojewódzkim i lokalnym
z prośbą o:
■ wyrażenie swojego poparcia dla akcji
przez podanie powodów, dla których
warto udzielać pomocy w rzucaniu pa−
lenia. Takie listy później zostaną wyko−
rzystane jako fragmentaryczne cytaty
w kampanii w środkach masowego
przekazu;
■ rozpropagowanie idei akcji w biulety−
nach i czasopismach. Wskazane jest
przesłanie gotowych artykułów i mate−
riałów ilustracyjnych;
■ rozprowadzenie materiałów wśród od−
działów organizacji i ich członków;
■ zaproszenie uczestników akcji do wy−
głoszenia prelekcji lub zaprezentowania
materiałów podczas organizowanych
przez nich konferencji lub spotkań
o zbliżonej tematyce;
■ zorganizowanie w okresie poprzedzają−
cym akcję własnych imprez promują−
cych jej ideę;
■ umożliwienie przedstawicielom mediów
przeprowadzenia wywiadów ze znany−
mi osobami będącymi członkami danej
organizacji;
■ włączenie się do finansowania akcji.
o pomoc. Z wyjątkiem przemysłu tytonio−
wego, wszyscy są zainteresowani ograni−
czeniem liczby palaczy ze względów
zdrowotnych czy też finansowych.
Służba zdrowia:
■ stowarzyszenia lekarzy, dentystów i pie−
lęgniarek,
■ stowarzyszenia onkologów, kardiologów,
specjalistów leczących schorzenia klatki
piersiowej, chirurgów, farmaceutów etc.,
■ osoby i instytucje odpowiedzialne za
prowadzenie szpitali, przychodni itp.,
■ Wojewódzkie i Powiatowe Stacje Sani−
tarno−Epidemiologiczne,
■ organizacje odpowiedzialne za promo−
cję zdrowia.
Rząd:
■ ministerstwa oraz administracja regio−
nalna i lokalna,
■ resortowa służba zdrowia (Wojsko Pol−
skie, MSW, PKP).
Gospodarka:
■ organizacje
reprezentujące przemysł
i handel, kluby rotariańskie, organizacje
reprezentujące gałęzie gospodarki zain−
teresowane danym problemem, np. fir−
my ubezpieczeniowe, farmaceutyczne,
hotele i restauracje, przedsiębiorstwa
transportowe i związki zawodowe.
Oświata i młodzież:
■ władze szkół i uniwersytetów,
■ zrzeszenia studentów i organizacje sku−
piające dzieci i młodzież.
Inne:
■ kluby sportowe,
■ organizacje kobiece,
■ organizacje kościelne i religijne,
■ instytucje ochrony środowiska,
■ organizacje konsumenckie,
■ Polski Czerwony Krzyż,
■ Stowarzyszenie Zdrowych Miast Pol−
skich.
Nie ma właściwie żadnych ograniczeń,
jeśli chodzi o charakter tych instytucji i or−
ganizacji, do których można zwrócić się
14
Pisząc do różnych instytucji powinno
się stosować odmienne argumenty. Na
przykład, w liście do przedsiębiorstwa
można wspomnieć o stratach, jakie po−
wodują choroby związane z paleniem ty−
toniu. Natomiast organizacje kobiece bę−
dą z kolei zainteresowane zagrożeniami
wynikającymi z palenia papierosów przez
kobiety.
Oprócz wykonywania zaleceń komite−
tu krajowego, lokalne koalicje mogą re−
alizować także własne przedsięwzięcia,
np. dodatkowe zwiększenie liczby osób
uprawnionych do udzielania pomocy
w rzucaniu palenia na terenie ich dzia−
łania.
Tworzenie sieci
wspó³pracowników
Wspieranie
lokalnych inicjatyw
Połączenie czasu i środków finanso−
wych przynosi w rezultacie oszczędności
wszystkim uczestnikom. Jedną z przyczyn
powodzenia akcji „Rzuć palenie razem
z nami” w Polsce jest sposób, w jaki ak−
cja zostaje współtworzona przez wiele or−
ganizacji.
Krajowy komitet organizacyjny nakłania
do tworzenia podobnych koalicji na
szczeblu lokalnym.
Niektóre z lokalnych przedsięwzięć or−
ganizowanych podczas trwania ogólno−
polskiej kampanii przeciwtytoniowej były
wynikiem współpracy różnych grup w jed−
nym mieście lub regionie. Zdarza się, że
grupy, które zaczęły ze sobą współpraco−
wać przy jej organizacji, później nawiązu−
ją regularne kontakty, a sama akcja staje
się dla nich tylko jedną z pozycji w ka−
lendarzu imprez poświęconych walce
z paleniem tytoniu. Przykładem może być
powstanie w czerwcu 2003 roku Obywa−
telskiej Koalicji „Tytoń albo Zdrowie”. Jej
celem jest m.in. wsparcie działań mają−
cych na celu ograniczanie zdrowotnych
następstw palenia tytoniu, stworzenie in−
terdyscyplinarnej sieci lekarzy ogólnych
oraz specjalistów, pedagogów, dziennika−
rzy, polityków oraz specjalistów z innych
dziedzin, nastawionych na aktywne
uczestnictwo w edukacji antytytoniowej.
W lipcu 2003 roku Obywatelska Koali−
cja „Tytoń albo Zdrowie” została człon−
kiem Europejskiej Sieci na Rzecz Ograni−
czania Palenia (European Network for
Smoking Prevention –– ENSP).
Aby kampanię w mediach przekształ−
cić w praktyczne działania, należy dostar−
czyć lokalnym współpracownikom nie tyl−
ko pomysłów imprez, które można zorga−
nizować w dniu bez papierosa, ale także
przekazać im dokładne wskazówki doty−
czące sposobu przeprowadzenia akcji.
Taka pomoc może przybrać formę
podręcznika metodycznego, który opisy−
wałby różne rodzaje działań uwzględnia−
jące zróżnicowane możliwości finansowe
organizatorów. Inicjatywa opublikowania
pierwszej wersji poradnika powstała wła−
śnie w czasie trwania jednej z akcji „Rzuć
palenie razem z nami” (w 1993 r.).
W Polsce organizuje się cykl spotkań,
podczas których organizatorzy akcji na
szczeblu lokalnym informowani są o ogól−
nokrajowych założeniach akcji.
Celem jest przygotowanie merytorycz−
ne i organizacyjne współorganizatorów
ogólnopolskiego programu interwencji an−
tytytoniowej, przedstawienie najnowszych
informacji naukowych nt. inhalowania dy−
mu tytoniowego oraz omówienie skutecz−
ności prowadzonych kampanii zdrowot−
nych.
Ponadto lokalnie mogą odbywać się
wymiany pomysłów i szkolenie (warsztaty)
w zakresie wymaganych od uczestników
umiejętności, np. pisanie artykułów dla
prasy czy organizowanie atrakcyjnych wy−
staw. Osoby obecne na takim spotkaniu
mogą także wypożyczyć gotowe materia−
ły potrzebne do wygłoszenia referatu,
łącznie z tekstem prelekcji i przeźrocza−
15
mi, które pomogą im w skutecznym prze−
prowadzeniu podobnego spotkania na
swoim terenie.
Jednym ze sposobów utrzymania łącz−
ności między komitetem organizacyjnym
a organizatorami na szczeblu lokalnym
może być wydawanie biuletynów (1–2
biuletyny w trakcie kampanii i 1 po jej za−
kończeniu). W ten sposób można zachę−
cić lokalnych organizatorów do podania
szczegółowego opisu działań, które za−
mierzają podjąć. Zebrane dzięki temu in−
formacje dadzą obraz działań organizo−
wanych na terenie całego kraju.
Ważne jest, by lokalni współpracowni−
cy chętnie brali udział w przygotowaniu
akcji. Mimo wysiłku, jaki pochłania zorga−
nizowanie kampanii, praca ta może być
źródłem satysfakcji i przyjemności. Satys−
fakcja pochodzi z faktu, że uwaga odbior−
ców skupiona jest na jednym z głównych
zagrożeń dla społeczeństwa, a także
z szansy pomocy osobom opanowanym
przez nałóg. Przyjemność daje możliwość
twórczego wykorzystania kontaktu z mass
mediami, które szeroko propagują prze−
słanie zdrowia.
PLANOWANIE AKCJI
Akcja organizowana co roku
w tym samym dniu
Światowy Dzień bez Tytoniu organizo−
wany jest zawsze 31 maja każdego roku.
Jedną z głównych zalet tej cykliczności
jest łatwość zapamiętania daty, dzięki
czemu szybko trafia ona do kalendarzy
organizacji promujących zdrowie i środ−
ków masowego przekazu.
Pewną wadą tej metody są ciągłe
zmiany dnia tygodnia, na który przypada
Światowy Dzień bez Tytoniu. Jeśli Dzień
wypadnie w weekend, trudno będzie
zmobilizować uczestników do organizowa−
nia imprez. Ponieważ w przedsięwzię−
ciach tego typu biorą zwykle udział szko−
16
ły i uniwersytety, należy unikać organizo−
wania akcji w okresie ferii bądź sesji eg−
zaminacyjnych.
Akcja organizowana stale w tym
samym dniu tygodnia
W USA Great American Smokeout
przypada od wielu lat w trzeci czwartek
listopada, na tydzień przed Dniem Dzięk−
czynienia. Od 1992 roku, z inicjatywy Pol−
ski i Międzynarodowej Unii Walki z Ra−
kiem, Dzień Rzucania Palenia organizo−
wany jest corocznie w krajach Europy
Środkowo−Wschodniej również w tym
dniu.
Główną zaletą tej taktyki jest fakt, że or−
ganizacje współorganizujące akcję pracują
w dzień powszedni. Wiele przedsiębiorstw
niechętnie przyłącza się do akcji organizo−
wanych w weekend. Słabym punktem są
trudności z zapamiętaniem daty.
Czy akcja mo¿e zbiegaæ siê
z innymi wydarzeniami?
W Wielkiej Brytanii Międzynarodowy
Dzień bez Papierosa jest organizowany
w okresie, kiedy rząd przedstawia budżet
na następny rok, nierzadko zapowiadając
podwyżkę podatku od tytoniu. W ten spo−
sób palacze zyskują dodatkowy bodziec
do zerwania z nałogiem. „Dzień bez pa−
pierosa” kojarzy się również z początkiem
wiosny, dzięki czemu można wykorzystać
ideę „nowego początku”.
American Lung Association (Amery−
kańskie Stowarzyszenie Walki z Choroba−
mi Płuc) promuje dzień po Święcie Nie−
podległości jako Dzień Niezależności, na−
wołując palaczy papierosów do uniezależ−
nienia się od nałogu.
Inne imprezy i święta obchodzone
w naszym kraju również mogą stanowić
odpowiednie wsparcie dla działań prze−
prowadzanych w tym dniu. Zanim Dzień
bez Papierosa stał się w Wielkiej Brytanii
imprezą ogólnokrajową, obchodzono go
w Środę Popielcową, a więc na początku
Wielkiego Postu, który jest dla chrześcijan
okresem abstynencji. Przesunięcie daty
na marzec miało głównie na celu zerwa−
nie związku akcji z jedną religią.
W Polsce, obchodzony 31 maja – Świa−
towy Dzień Bez Tytoniu w sposób natural−
ny łączy się z przypadającym 1 czerwca
Międzynarodowym Dniem Dziecka. Włą−
czenie problematyki antytytoniowej eduka−
cji zdrowotnej do organizowanych masowo
rodzinnych festynów osiedlowych jest tylko
kwestią pomysłowości organizatorów.
Czy „dzieñ bez tytoniu” ma byæ
czêœci¹ d³u¿szej kampanii?
W niektórych stanach Australii Dzień
Rzucania Palenia jest częścią Tygodnia
i Miesiąca Rzucania Palenia. Przedsię−
wzięcie na taką skalę wymaga oczywiście
odpowiednio większych środków finanso−
wych, ale zyskuje się przez to szersze
możliwości propagowania celów akcji w
mediach i organizowanych imprezach to−
warzyszących.
Pozwala to także na odparcie głosów
krytyki, według których po „Dniu bez Pa−
pierosa” palacze nie są wspomagani
w dalszej walce z nałogiem.
Wydarzenia, które nale¿y
uwzglêdniæ przy organizacji akcji
Istnieją zapewne wydarzenia, którym nie
należy „wchodzić w drogę”, jak np. wybo−
ry lub święta państwowe. W Polsce co ro−
ku organizuje się również akcje poświęco−
ne alkoholizmowi, narkomanii czy zdrowe−
mu odżywianiu się. Ponieważ na szczeblu
lokalnym wielu lekarzy jest zaangażowa−
nych we wszystkie te akcje, każda z nich
jest przeprowadzana w innym terminie.
Wybór g³ównego motywu
Opinia publiczna jest bez wątpienia
przeciwna paleniu papierosów. Świadczy
o tym ciągłe nagłaśnianie różnych aspek−
tów tego problemu przez instytucje repre−
zentujące opinię publiczną. W związku
z tym wielu palaczy przyjmuje postawy
obronne, a niektórzy czują się zagrożeni.
Akcja powinna być odbierana przez pala−
czy papierosów jako wydarzenie pozytyw−
ne i zachęcające ich do rzucenia nałogu,
którego w rzeczywistości sami pragną się
pozbyć.
W związku z tym w trakcie kampanii nie
należy używać gróźb, a ton jej nagłośnie−
nia powinien być życzliwy. Akcja powinna
się skupić na realnych korzyściach płyną−
cych z rzucenia nałogu i na oferowaniu
praktycznych wskazówek osobom chcą−
cym rzucić palenie na ten jeden dzień al−
bo na zawsze.
Należy też dokonać wyboru odpowied−
niego motywu lokalnych kampanii, związa−
nego z nim hasła i znaku rozpoznawcze−
go. Wybrany temat jest następnie rozwija−
ny i przekształcany tak, aby mógł być wy−
korzystywany we wszystkich materiałach
promocyjnych, a także wzbudzać inicjaty−
wę na szczeblu lokalnym.
Po wybraniu tematu kampanii, hasło
i wyraźne przesłanie powinny być tak do−
brane, aby:
■ pogłębiały wiedzę palaczy oraz zachę−
cały ich do rzucenia nałogu,
■ skłaniały środki masowego przekazu do
wsparcia kampanii,
■ można je było dostosować do potrzeb
kampanii zarówno na szczeblu krajo−
wym, jak i lokalnym,
■ brzmiały dowcipnie i nowocześnie,
■ łatwo było je zapamiętać i powtarzać.
Należy wybrać takie hasło, które może
dotrzeć zarówno do mężczyzn, jak i ko−
biet, do ludzi starych i młodzieży, do róż−
nych społeczności religijnych, lokalnych
itp. Jeśli materiały promocyjne mają być
tłumaczone na inny język, należy to rów−
nież wziąć pod uwagę przy opracowywa−
niu hasła.
17
Konferencja prasowa w kawiarni Bliklego (Warszawa, 31 maja 1999)
Planowanie kampanii
w mediach
W większości tego typu akcji strategia
promocyjna nie jest oparta na płatnych
ogłoszeniach reklamowych. Dzieje się tak
nie tylko z przyczyn finansowych. Artykuły
w gazetach zawierają z reguły więcej infor−
macji i są bardziej wiarygodne niż reklamy.
W związku z tym należy dążyć do:
■ rozpropagowania idei akcji,
■ wczesnego ukształtowania jej „wize−
runku”,
■ upowszechnienia najważniejszych haseł
związanych z rzucaniem palenia, np.
„To nie koniec, to początek”, „To jest ła−
twiejsze, niż myślisz”, „Ty też możesz
to zrobić” itp.,
18
■ przekazania jak największej ilości bez−
płatnych informacji poprzez prasę, ra−
dio i telewizję zarówno w całym kraju,
jak i w skali regionu itp.,
■ cyklicznego prezentowania w mass me−
diach kuponu konkursowego przed kul−
minacją akcji.
Przy sporządzaniu listy „dojść” do
środków masowego przekazu należy
uwzględnić jak najwięcej mediów, które
mogłyby pomóc w promocji akcji, poczy−
nając od ogólnokrajowych, regionalnych
i lokalnych gazet, stacji radiowych i tele−
wizyjnych, a kończąc na specjalistycz−
nych czasopismach medycznych, czaso−
pismach dla pań itp.
Oprócz przesyłania materiałów do ser−
wisów informacyjnych, warto kontaktować
się z dziennikarzami odpowiedzialnymi za
poszczególne działy i oferować im artyku−
ły dostosowane do profilu ich pracy. Im
bardziej materiały te przystosowane są do
wykorzystania w mediach, tym większe są
szanse na to, że akcja zyska rozgłos. Or−
ganizatorzy akcji „Rzuć palenie razem
z nami” w Polsce oferują dziennikarzom
pakiety materiałów zawierające na ogół:
gotowe artykuły, materiały ilustracyjne,
zdjęcia, konkursy, quizy, porady itp.
Informują także o nazwiskach osób
(często są to lekarze specjaliści, ale nie
powinno się ograniczać tylko do nich;
można np. podawać nazwiska znanych
ludzi, którzy rzucili palenie, polityków,
dziennikarzy itp.), z którymi można
przeprowadzić wywiad na tematy doty−
czące problematyki tytoniowej, a także
podają adresy lokalnych organizatorów
akcji, aby ułatwić kontakt lokalnym me−
diom.
Warto też organizować konferencje
prasowe poświęcone organizacji kolejnej
akcji „Rzuć palenie razem z nami”. Jest
to bowiem dobra okazja do przekazania
środkom masowego przekazu gotowych
materiałów opracowanych na podstawie
najnowszych badań naukowych.
Stacje radiowe otrzymują taśmy z go−
towymi do wyemitowania audycjami skła−
dającymi się z krótkich wywiadów ze
sławnymi ludźmi i ekspertami popierają−
cymi akcję.
Wiele programów telewizyjnych i wy−
dawnictw układa plan pracy na kilka mie−
sięcy naprzód, w związku z czym strate−
gia promocyjna musi uwzględniać wszel−
kie możliwości.
Gdy znana już jest dokładna data ak−
cji, dobrze jest wysłać listy do wydawców
organizerów i kalendarzy z prośbą
o umieszczenie informacji na jej temat
w ich edycjach.
MATERIA£Y PROMOCYJNE
Różnorodność materiałów przygotowa−
nych w celu wsparcia kampanii zależy
oczywiście od posiadanych środków fi−
nansowych. Podstawowe rodzaje materia−
łów promocyjnych to:
■ plakaty zapraszające palaczy do włą−
czenia się do akcji,
■ ulotki edukacyjne zawierające porady,
jak pozbyć się nałogu palenia,
■ karty konkursowe – deklaracje o rzuce−
niu palenia,
■ książki, broszury, poradniki.
Z innych rodzajów materiałów należy
wymienić nalepki, podkoszulki, transpa−
renty i baloniki, kalendarze, znaczki, bre−
loczki, długopisy itp.
Lokalnym organizatorom należy dostar−
czyć informacje na temat celów akcji
i przykładowych działań. Materiały powin−
ny w jak największym stopniu odzwiercie−
dlać motyw wybrany na dany rok. Dzięki
temu akcja będzie zawsze wnosić coś
nowego.
Materia³y u¿yteczne
przez d³u¿szy czas
Jeśli data i hasło akcji zmieniają się
co roku, kłopoty może sprawiać ustale−
nie, jak wiele materiałów należy opraco−
wać. Lokalni organizatorzy wolą materia−
ły, które mogą być wykorzystane w przy−
szłych kampaniach lub na przestrzeni
całego roku.
POMYS£Y DZIA£AÑ
Istnieją trzy podstawowe rodzaje dzia−
łań promocyjnych:
■ działania informacyjne,
■ organizacja pomocy w walce z nało−
giem,
■ imprezy propagujące ideę akcji „Rzuć
palenie razem z nami”.
19
Tablice i punkty informacyjne
Podstawą każdej kampanii prozdrowot−
nej jest przekaz informacji. Tablice infor−
macyjne można umieścić na ulicach, wy−
stawach sklepowych, w szkołach, lub in−
nych miejscach użyteczności publicznej.
Tak jak każda forma informacji, również ta
odniesie skutek tylko wtedy, gdy będzie
na tyle interesująca, aby mogła przycią−
gnąć uwagę przechodniów. Możliwości
sporządzania atrakcyjnych tablic informa−
cyjnych nawiązujących do problemu pale−
nia są naprawdę ogromne.
Tablice informacyjne okażą się bar−
dziej skuteczne, jeśli obok będą stali lu−
dzie zapraszający przechodniów do roz−
mowy.
■ tzw. „gorące” linie telefoniczne i udzie−
■
■
Punkty informacyjne w dniu akcji powinny
zapewniać:
■ bezpłatne materiały informacyjne, ofero−
wane „na wynos”,
■ ludzi, którzy mogą udzielić fachowych
porad dotyczących palenia i sposobów
zerwania z nałogiem,
■ informacje na temat uzyskania dalszej
pomocy i wsparcia, a także w miarę
możliwości:
▲ gadżety na „wynos”, jak nalepki czy
baloniki,
▲ coś interesującego dla dzieci (np.
znaczki, gumę do żucia itp.),
■ możliwość współuczestnictwa, wspólnej
zabawy i dyskusji.
■
■
■
■
Pomoc w zerwaniu z na³ogiem
Chociaż większość ludzi decydujących
się rzucić palenie nie prosi o pomoc, to
niektórzy takiej pomocy potrzebują. Istnie−
je wiele rodzajów działań pomagających
pozbyć się nałogu, które można realizo−
wać nie tylko podczas trwania akcji „Rzuć
palenie razem z nami”, ale w ciągu całe−
go roku:
■ grupy i poradnie dla osób chcących
rzucić palenie, zajęcia relaksacyjne itp.,
20
lanie indywidualnych porad. Wielu pa−
laczy uważa, że nałóg tytoniowy jest
zbyt błahym powodem wizyty u leka−
rza, pomimo tego że sami nie mogą
sobie z nim poradzić. W tym może im
pomóc ogólnodostępny telefon Porad−
ni Pomocy Palącym. Lokalna telefo−
niczna poradnia powinna też służyć
informacją o najbliższych działających
przychodniach p/tytoniowych czy pro−
wadzonych kursach odwykowych.
W Polsce działa ogólnopolska Telefo−
niczna Poradnia Pomocy Palącym pod
numerem: 0 801 108 108,
połączenie grupowych zajęć terapii od−
wykowej z ćwiczeniami fizycznymi,
osoby zamierzające rzucić palenie mo−
gą też skorzystać z pomocy Kościoła
Adwentystów Dnia Siódmego prowa−
dzącego pięciodniowe, bezpłatne kursy
odwykowe pn. „Rzuć palenie”,
powstaje coraz więcej stacjonarnych
Przychodni Pomocy Palącym, a prze−
szkoleni lekarze w sposób kompetent−
ny i skuteczny udzielają pomocy w rzu−
ceniu nałogu tytoniowego,
coraz częściej elementem stałej prakty−
ki medycznej staje się Antytytoniowa
Krótka Interwencja Lekarska,
w gabinetach, na korytarzach szpitali
i innych placówek medycznych są do−
stępne ulotki i broszury edukacyjne
oraz wiszą antytytoniowe plakaty,
w aptekach jest coraz szersza oferta
leków i preparatów pomocnych w le−
czeniu z uzależnienia od tytoniu.
Imprezy propaguj¹ce ideê akcji
Tu bardzo wiele zależy od inwencji or−
ganizatorów, ich możliwości finansowych
i organizacyjnych. Organizując spektaku−
larne działania promujące ideę akcji, na−
leży pamiętać o podstawowych zasa−
dach, tu podajemy przykładowy ramowy
scenariusz organizacji akcji.
Papież Jan Paweł II wśród laureatów konkursu „Rzuć palenie razem z nami”
(Watykan, kwiecień 1995)
Nawiąż współpracę z życzliwymi organi−
zacjami z twojego otoczenia: Domem Kul−
tury lub klubem osiedlowym, kinem, Zakła−
dami Opieki Zdrowotnej, harcerzami, związ−
kami zawodowymi, samorządami. Staraj się
podkreślać wagę problemu i dostosuj ją do
specyfiki twojego miejsca działania, nawiąż
do hasła przewodniego tegorocznej akcji.
Rozpropaguj akcję w swoim środowisku
wykorzystując lokalne media. Do wykorzy−
stania są różne, na ogół dostępne, „spoty”
społecznej reklamy antytytoniowej, oraz pla−
katy tzw. ślepe (do zamieszczenia informa−
cji o swojej akcji).
Teren działań należy starannie wybrać,
powinno być to miejsce publiczne (dosto−
sowane do warunków atmosferycznych
w dniu akcji, należy opamiętać o tym, że:
może padać, będzie zimno, dzień jest
krótki), na trakcie szczególnie uczęszcza−
nym (mamy być widoczni, a nawet wręcz
przeszkadzać przechodniom). Szczegól−
nie wskazane są miejsca gdzie ludzie
muszą na coś czekać i dla zabicia cza−
21
su chętnie włączą się do naszego happe−
ningu, np. poczekalnie w urzędach, dwor−
ce kolejowe i autobusowe, pasaże handlo−
we etc. Powinno być to miejsce, w którym
obowiązuje stały zakaz palenia, jeżeli tak
nie jest, to my publicznie ogłaszamy, że
na czas trwania akcji obowiązuje tam za−
kaz palenia tytoniu. Miejsce wyraźnie
oznakować plakatami, zaznaczyć jako
strefę wolną od dymu tytoniowego i kon−
sekwentnie przestrzegać tej zasady.
Należy zorganizować w dostępnej dla
organizatorów formie poradnictwo „JAK
RZUCIĆ PALENIE”.
Należy zaproponować badanie lekar−
skie (w miarę posiadanych możliwości np.
mierzenie ciśnienia, masy ciała, choleste−
rolu etc., o ile to możliwe wykonywać je
bezpłatnie). Badania są pretekstem do
rozmowy nt. „czy warto palić i jak rzucić
palenie”. Stąd bardzo ważne jest, aby
osoby obsługujące to stanowisko były
przygotowane do tej roli, najlepiej żeby
byli to lekarze.
Podczas akcji należy rozdawać, coraz
szerzej dostępne dla organizatorów, mate−
riały edukacyjne: ulotki i poradniki. Można
też rozdawać próbki leków przeciwtytonio−
wych (uatrakcyjnia to nasze stoisko) i jest
pretekstem do włączenia się do organiza−
cji akcji przemysłu farmaceutycznego, ew.
sponsora nagród w konkursach. Należy
wykorzystać akcje do popularyzowania
idei konkursu na rzucenie palenia i zbie−
rać deklaracje o rzuceniu palenia.
W miarę posiadanych możliwości,
należy obudować punkt działaniami arty−
stycznymi, które spowodują zaintereso−
wanie przechodniów i skupią na nas
uwagę. Jeżeli to wcześniej zaplanowano
i są możliwości — można zorganizować
wystawę, np. prac z konkursu plastycz−
nego, plakatów czy zdjęć.
Pamiętajmy, że jesteśmy członkiem
Unii Europejskiej, popularyzujmy więc
wiodące rozwiązania ograniczające pale−
22
nie tytoniu (Irlandia i Norwegia — rygory−
styczne zakazy palenia miejscach pu−
blicznych). Wykorzystajmy tą okazję.
Imprezy towarzysz¹ce
Nie da się chyba ustalić pełnej listy
różnorodnych działań służących upo−
wszechnieniu idei akcji. Ważne są przede
wszystkim działania dające merytoryczne
wsparcie organizatorom.
Przykładem może być organizowana
od 1997 roku Konferencja Naukowa „Ty−
toń albo zdrowie” im. prof. F. Venuleta, ja−
ko istotny element programu jesiennej ak−
cji antytytoniowej.
Inne pomysły, które sprawdziły się
w Polsce i innych krajach to:
■ Nagrody dla ludzi, którzy rzucają pale−
nie podczas trwania akcji, w postaci zni−
żek lub specjalnych ofert, np. dentyści
mogą takim osobom bezpłatnie wyko−
nać badania kontrolne zębów, pływalnie
mogą zwolnić je z opłat za korzystanie
z basenu, fryzjerzy — proponować bez−
płatne strzyżenie itp. Działania tego ro−
dzaju są z reguły gratką dla fotorepor−
terów, przynosząc rozgłos nie tylko sa−
mej akcji, ale i sponsorującym ją firmom.
■ Wydzielanie obszarów wolnych od dy−
mu tytoniowego, tym samym egzekwo−
wanie przepisów zawartych w Ustawie
o ochronie zdrowia przed następstwami
używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.
■ Uroczyste zasadzenie drzewa przez
znaną osobistość jest dobrą okazją do
zrobienia zdjęć, a ponadto zwraca uwa−
gę na szkodliwe skutki produkcji tytoniu
dla środowiska naturalnego.
■ Imprezy w szkołach i na uniwersytetach,
np. pokazy mody, sondaże na temat po−
glądów społeczności odnośnie wpływu
tytoniu na zdrowie.
■ Konkursy wspierające program eduka−
cyjny. Do realizacji należy włączyć szko−
ły i placówki upowszechniania kultury,
w szczególności szkoły artystyczne.
Pod ich patronatem i z ich udziałem
można organizować konkursy plastycz−
ne, fotograficzne, literackie. Konkursy
są pretekstem do dyskusji nt. palenia
i skutków dla zdrowia wynikających
z tego nałogu. Do ich popularyzacji
należy wykorzystać lokalne media
i możliwości lokalnych sponsorów –
fundatorów nagród. Prace konkursowe
można wykorzystać na organizowanych
imprezach, do organizacji wystaw (w
urzędach, na imprezach etc.) oraz jako
wstępne projekty plakatów, ulotek. Inną
formą są konkursy i quizy wiedzy
o skutkach zdrowotnych, społecznych
i ekonomicznych wynikających z pale−
nia tytoniu.
Bardzo popularne są wszelkiego ro−
dzaju konkursy. W wielu krajach, również
w Polsce organizuje się konkurs pod ha−
słem „Rzuć palenie i wygraj” (Quit and
Win). Palacze, którzy rzucają palenie
w kwietniu i maju, mają szansę wygrać
nagrodę. Każdy z etapów takiego konkur−
su może być ponadto opisany w mass
mediach.
W Polsce najbardziej spektakularnym
konkursem jest organizowany od 1991 ro−
ku w ramach akcji „Rzuć palenie razem
z nami” konkurs dla osób deklarujących
zaprzestanie palenia papierosów. W okre−
sie wiosny (kwiecień – maj) i jesieni (paź−
dziernik – listopad) w środkach masowe−
go przekazu pojawiają się specjalne kar−
ty−kupony konkursowe. Drukuje je prasa,
popularyzuje radio i telewizja, dostępne
są w formie specjalnych kart pocztowych
rozdawanych w gabinetach lekarskich,
podczas imprez czy dostępnych bezpłat−
nie w placówkach Poczty Polskiej. Tylko
w 2000 roku do Fundacji „Promocja Zdro−
wia” napłynęło ponad 46 tys. zgłoszeń.
W sumie od 1991 do 2003 roku organi−
zatorzy otrzymali około 385 tysięcy pisem−
nych deklaracji o zaprzestaniu palenia ty−
toniu. Spośród tych osób, wybranych dro−
gą losowania w obecności jury, co roku
20 głównych laureatów konkursu bierze
udział w bezpłatnej wycieczce do Rzymu
i audiencji specjalnej u Ojca Świętego Ja−
na Pawła II. Wśród uczestników konkursu
dodatkowo rozlosowano ponad 6000 in−
nych atrakcyjnych nagród, m.in. pobyt
w USA i spotkanie z senatorem Edwar−
dem Kennedym, bezpłatne bilety na prze−
lot samolotami LOT−u, przejazd pociągami
InterCity, rowery górskie, sprzęt sportowy,
książki, torby turystyczne itp.
W wielu instytucjach i zakładach pracy
organizuje się podobne konkursy dla
osób deklarujących zaprzestanie palenia,
np. konkurs dla pracowników służby zdro−
wia, pracowników banków: PKO BP,
Banku BPH, firm: E. Wedel, ZEPTER In−
ternational Poland, Poczty Polskiej, PLL
LOT−u, PEKAES−u czy sieci Domów Towa−
rowych „Centrum”.
Ulubionym motywem dla dziennikarzy
są fotografie dzieci urodzonych w „dniu
bez papierosa”, ubranych w podkoszulki
lub śliniaczki z napisem „Urodziłam (em)
się w środowisku wolnym od dymu tyto−
niowego”.
Rola lekarza i pielêgniarki
W propagowaniu wolnego od dymu
tytoniowego stylu życia szczególną rolę
spełniają pracownicy służby zdrowia,
w szczególności lekarze i pielęgniarki.
Obserwując ich zachowanie oceniamy
wiarygodność wszystkich informacji doty−
czących skutków zdrowotnych używania
tytoniu, jakie są publikowane w mass
mediach. Stanowią też największą grupę
profesjonalistów zajmujących się ochroną
zdrowia, tak więc swoim zachowaniem
uwiarygodniają prowadzoną akcję edu−
kacyjną oraz są autorytetem dla pacjen−
tów. Kształtują nasze postawy prozdro−
wotne i mogą skutecznie wpływać na
wzrost świadomości społecznej, ponie−
23
waż mają odpowiednie doświadczenie
i kompetencje. Wynika to z misji i funk−
cji ich zawodu.
Oddział szpitalny, ambulatorium, przy−
chodnia powinny być wolne od dymu ty−
toniowego: bez palącego personelu,
a nawet bez palących pacjentów – jak to
osiągnąć? Przede wszystkim należy kon−
sekwentnie przestrzegać na terenie
ośrodka zdrowia obowiązujących przepi−
sów prawnych. Zakaz palenia tytoniu po−
winien obowiązywać na terenie placówki
zdrowotnej, bez żadnych wyjątków doty−
czących np. takich miejsc wyodrębnio−
nych jak pokój lekarski czy pielęgniarski.
Ważny jest wygląd oddziału, odpowiednia
oprawa plastyczna pomieszczeń. W wi−
docznych miejscach należy umieścić in−
formację o zakazie palenia (ew. o wydzie−
lonych miejscach do palenia), porozwie−
szać plakaty antytytoniowe, ułożyć porad−
niki odwykowe, ulotki edukacyjne, wycinki
artykułów prasowych. Materiały edukacyj−
ne powinny być łatwo dostępne. Dobrym
miejscem na to są nie tylko tablice ogło−
szeń czy gabloty, ale także gabinety le−
karskie, rejestracja chorych, szatnia, ciągi
komunikacyjne.
Leczenie zespołu uzależnienia od tyto−
niu powinno stać się stałym elementem
pracy oddziału szpitalnego, przychodni
czy ambulatorium. Przeszkolone zespoły
lekarsko−pielęgniarskie powinny w ramach
rutynowej praktyki stosować się do zasa−
dy minimalnej antytytoniowej interwencji,
udzielać porad w zakresie lecznictwa od−
wykowego, informować o specjalistycz−
nych przychodniach odwykowych. W ce−
lu zapewnienia stałego kontaktu z pacjen−
tami można rozważyć zorganizowanie te−
lefonicznej poradni pomocy palącym.
W szpitalnej aptece powinny być dostęp−
ne leki odwykowe, w tym substytuty niko−
tyny. Korzystne jest włączenie do leczenia
odwykowego rodzin pacjentów. W przy−
padku chorób odtytoniowych leczenie od−
24
wykowe z palenia tytoniu powinno być
obligatoryjne, ponieważ stanowi warunek
skuteczności procesu leczenia choroby.
W celu zachęcenia pacjentów i pracowni−
ków służby zdrowia do aktywnego udzia−
łu w działaniach antytytytoniowych można
zorganizować dla nich lokalną wersję
konkursu „Rzuć palenie razem z nami”.
Personel medyczny powinien aktywnie
włączyć się do innych działań promują−
cych wolny od dymu tytoniowego styl ży−
cia w ramach kampanii zdrowotnych
„Rzuć palenie razem z nami”.
OCENA AKCJI
Ponieważ organizacja akcji i przygoto−
wanie kampanii w mediach oraz imprez
towarzyszących pochłania wiele czasu
i środków, od początku należy dokonywać
oceny jej przebiegu. Dzięki temu można
się dowiedzieć, czy nasze wysiłki nie po−
szły na marne. Sporządzane przy tej oka−
zji sprawozdania mogą również stanowić
podstawę do przyszłych kampanii w me−
diach, a także służyć do pozyskiwania
środków finansowych od sponsorów.
W Polsce sposób przeprowadzenia ak−
cji jest co roku wszechstronnie analizowa−
ny przez niezależne organizacje badaw−
cze. Dzięki temu uzyskuje się wyraźny
obraz mocnych i słabych punktów akcji.
Analizy obejmują wstępne oceny materia−
łów informacyjnych, dokonane przez sa−
mych palaczy, badania ilościowe dotyczą−
ce uczestnictwa i stopnia rozpowszech−
nienia idei akcji oraz badania jakościowe
skuteczności kampanii.
SkutecznoϾ akcji
„Rzuæ palenie
razem z nami”
Najważniejsze wnioski z badań przepro−
wadzonych w Polsce:
■ Badania wskazują, że liczba dorosłych
Polaków, którzy słyszeli o akcji waha
się od lat na poziomie 23–27 mln osób
(80–90%), a 10–15 mln osób (30–50 %)
żywo się nią interesuje.
■ Dla większości z nich głównym źró−
dłem informacji są mass media: tele−
wizja (88% w 2003 r.), radio (31%
w 2003 r.) i prasa (20% w 1996 r.).
■ W 2003 r 86% Polaków uznało, że te−
go rodzaju akcje powinny być organi−
zowane w przyszłości.
■ Analiza trendów palenia tytoniu w Pol−
sce pokazuje, że kampania „Rzuć pale−
nie razem z nami” przyczyniła się do
zmniejszenia ekspozycji dorosłych Pola−
ków na dym tytoniowy. U mężczyzn
częstość codziennego palenia spadła
z 52% w 1990 r. do 39% w 2002. Od−
setek ekspalaczy wzrósł z 14% w latach
1990–1993 do 20% w latach 2000
–2002, a odsetek nigdy niepalących
z 26% w 1990 r. do 41% w 2002 r. U ko−
biet spadek odsetka codziennie palą−
cych odnotowano w grupach młodych
ludzi (20–39 lat – z 37% do 29%) i ko−
biet wysoko wykształconych (z 28% do
15%). Z 5% do 11% zwiększyła się
liczba kobiet, które zaprzestały palenia,
w najmłodszej dorosłej generacji ko−
biet, wzrósł także odsetek nigdy niepa−
lących (z 50% do 70%). Ogólna kon−
sumpcja tytoniu zmniejszyła się z ok.
100 mld papierosów w 1990 r. do oko−
ło 80 mld. w 2000 r. Tempo pozytyw−
nych zmian zachodzących w posta−
wach wobec palenia w latach 90.
w populacji mężczyzn należało w Pol−
sce do najwyższych w Europie. W tym
czasie udało się w naszym kraju zbu−
dować najlepszy w skali europejskiej
klimat społeczny potrzebny do ograni−
czenia palenia tytoniu. W najbliższych
latach większą uwagę należy skupić na
działaniach adresowanych do kobiet
oraz osób gorzej wykształconych
i biedniejszych, gdzie częstość palenia
jest wyższa niż w innych warstwach
społecznych i nie obserwuje się pozy−
tywnych zmian w tym zakresie w ostat−
nich latach.
■ Zmianom, trwającym od początku lat
90., towarzyszą pierwsze oznaki popra−
wy stanu zdrowia Polaków. Świadczy
o tym m.in. zahamowanie wzrostu
umieralności na nowotwory złośliwe
płuca w Polsce u mężczyzn w wieku
20–44 lat, co kontrastuje z sytuacją na
Węgrzech, gdzie nie prowadzi się tak
kompleksowych działań dla ogranicze−
nia palenia tytoniu.
STA£A PROMOCJA
AKCJI
W okresie pomiędzy kolejnymi akcjami
należy kształtować obraz akcji „Rzuć pa−
lenie razem z nami” jako poważnej i sku−
tecznej kampanii na rzecz zdrowia.
Do tego celu można wykorzystać:
■ artykuły opisujące przebieg
■
■
■
■
akcji
i sprawozdania dla zainteresowanych
czasopism,
referaty dotyczące akcji przedstawiane
na konferencjach naukowych i praso−
wych poświęconych zbliżonej tematy−
ce,
konkursy z nagrodami dotyczące waż−
nych aspektów akcji,
zachęcanie odpowiednich czasopism
do przedstawiania sylwetek ludzi zwią−
zanych z akcją,
propagowanie „mody na niepalenie”
wśród osób znanych, np. polityków,
prezenterów telewizyjnych, aktorów,
piosenkarzy itp. (którzy nie palą czy też
rzucili palenie i promują zdrowy styl ży−
cia, wolny od dymu tytoniowego).
25
26
−
−
−
−
3
słyszeli o akcji
próbowali ograniczyć
palenie
podjęli nieudaną
próbę
zerwania z nałogiem
w wyniku akcji
rzucili palenie
przesłali deklarację
zaprzestania palenia
20
0,2
0,6
3,5
26,8
1992
14
0,3
1,0
1,8
23,0
1993
33
0,2
1,3
2,8
26,9
1994
35
0,3
1,2
2,7
26,0
1995
31
0,4
1,0
2,2
25,4
1996
1998
0,2
0,7
1,3
25,0
30
35
(w tysiącach)
0,2
0,9
3,2
26,4
w milionach
1997
31
0,15
0,9
2,3
23,5
1999
46,5
0,3
0,6
2,1
26,9
2000
34
0,1
0,5
1,8
23,6
2001
35
0,2
0,9
1,4
25,2
2002
35
0,05
0,9
2,2
25,1
2003
Źródło:
Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii – Instytut, Warszawa 2004
1
Na podstawie badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie we współpracy z OBOP
lub CBOS na reprezentatywnej, losowej próbie 1000–1500 mieszkańców Polski w wieku 15 lub 18 lat i więcej
1991
Polacy, którzy:
WP£YW KAMPANII „RZUÆ PALENIE RAZEM Z NAMI” NA POSTAWY WOBEC PALENIA TYTONIU W POLSCE (1991–2004)1
30
0,26
1,0
2,3
25,7
2004
W celu uzyskania informacji o najbliższej edycji akcji „Rzuć palenie razem z nami”
bądź pozyskania materiałów edukacyjnych prosimy zwrócić się do:
I. Fundacja „Promocja Zdrowia”
00−764 Warszawa, ul. Sobieskiego 110/7
e−mail: [email protected]
strona internetowa: www.promocjazdrowia.pl
II. Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów
Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej−Curie
02−781 Warszawa, ul. Roentgena 5
tel/fax 643 92 34
III. Obywatelska Koalicja „Tytoń albo Zdrowie”
00−764 Warszawa, ul. Sobieskiego 110/7
e−mail: [email protected]
Uroczystość wręczenia nagród „Białego Kruka” przyznawanych osobom i instytucjom
szczególnie zaangażowanym w działalność na rzecz upowszechniania zdrowego stylu życia,
wolnego od dymu tytoniowego. Od lewej stoją: red. Anna Popek (dziennikarka),
Sławomir Zieliński (Dyrektor Programu 1TVP), red. Kamil Durczok (dziennikarz)
– (siedziba Prymasa Polski, 12 listopada 2002)
27
KONKURS „RZUÆ PALENIE RAZEM Z NAMI”
Fundacja „Promocja Zdrowia” organizuje w ramach akcji „Rzuć palenie razem z na−
mi” konkurs dla osób chcących zerwać z nałogiem palenia tytoniu. Jeżeli rzucił (a)
Pan (i) palenie w ciągu bieżącego roku, prosimy przesłać do nas wypełnioną kartę−
−deklarację. Do wygrania zdrowie oraz inne atrakcyjne nagrody, w tym wyjazd do Rzy−
mu i Wenecji. Prosimy o wpisanie poniżej swoich danych. Wyniki konkursu podamy
do wiadomości publicznej, a zwycięzców powiadomimy listownie.
KUPON KONKURSOWY
Akcja „Rzuć palenie razem z nami”
Przestałem (am) palić tytoń w dniu: ......................................................................................
Imię i nazwisko....................................................................................................... Płeć: (M) (K)
Data urodzenia...................................................................................................................................
Adres.......................................................................................................... tel.....................................
Kod pocztowy i miejscowość.......................................... województwo.........................................
(podpis) ...........................................................
Podanie danych osobowych jest warunkiem udziału w konkursie. Dane te potrzebne są wy−
łącznie do przekazania nagrody
Prosimy wypełnić i wysłać na adres:
Fundacja „Promocja Zdrowia”
00−764 Warszawa, ul. Sobieskiego 110/7
28