Przewodnik uczestnika - Zjazdy Gnieźnieńskie

Komentarze

Transkrypt

Przewodnik uczestnika - Zjazdy Gnieźnieńskie
przewodnik uczestnika
X
Zjazd
Gnieźnieński
Europa nowych początków Wyzwalająca moc chrześcijaństwa
Współrealizator
Organizator
Współorganizatorzy Zjazdu
Zespół
ds. Kulturowych
Kompetencji
Kościoła NCK
Współudział
przewodnik uczestnika
X
Zjazd
Gnieźnieński
Europa nowych początków Wyzwalająca moc chrześcijaństwa
11—13 marca 2016 r.
Opracowanie tekstów:
Zbigniew Nosowski
Projekt okładki, opracowanie graficzne i skład:
Marcin Kiedio
3
Słowo wstępne
Prymasa Polski
Boża Opatrzność pozwala nam przeżywać czas szczególnej łaski związany z 1050. rocznicą Chrztu Polski oraz Jubileuszem
Miłosierdzia. Otrzymujemy tak wiele możliwości, by wiarą się
podzielić i w wierze wzajemnie się umocnić. Nasze dziękczynienie i świadectwo okazałyby się jednak niepełne, gdyby
nie towarzyszyły im szczere spotkania, pogłębiona refleksja
i otwarta wymiana myśli. Chcemy z odwagą pochylać się nad
naszym chrześcijańskim dziedzictwem i wspólnie szukać dróg,
którymi dziś pragnie poprowadzić nas Pan. Pragniemy na nowo
odkrywać prawdę o naszym człowieczeństwie, które dojrzewa
do autentycznej wolności jedynie poprzez wspólnotę osób.
Szczególną okazję ku temu daje jubileuszowy X Zjazd
Gnieźnieński, odbywający się w mieście św. Wojciecha
w dniach od 11 do 13 marca 2016 r., pod hasłem Europa nowych początków. Wyzwalająca moc chrześcijaństwa, pod honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzeja Dudy.
Podjętym już dawno przygotowaniom do tego wydarzenia
towarzyszyło odczucie wyraźnej potrzeby głębokiej odnowy
we współczesnym życiu Kościoła, Polski i Europy. Z kolei każda
prawdziwa odnowa zaczyna się od osobistego nawrócenia
i wewnętrznej przemiany. W szerszym wymiarze jej początkiem powinien być rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa i powrót do źródeł chrztu, który na tej ziemi przyjął
książę Mieszko I.
4
Słowo wstępne Prymasa Polski Słowo wstępne Prymasa Polski
Serdecznie witam w królewskim i prymasowskim Gnieźnie, gdzie przez modlitwę, dyskusje, warsztaty i wydarzenia
artystyczne będziemy chcieli doświadczyć wyzwalającej mocy
Ewangelii i uczyć się być jej świadkami. Jestem przekonany,
że to ekumeniczne spotkanie chrześcijan z Europy Środkowo­
‑Wschodniej może nam dopomóc w podjęciu odpowiedzialności za przyszłość Kościoła, Ojczyzny i naszego wspólnego
kontynentu. Na drodze dorastania do prawdziwie ludzkiej
i chrześcijańskiej wolności dotkniemy zwłaszcza zagadnień
Kościoła ubogich, małżeństwa i rodziny, spotkania różnych kultur, suwerenności oraz współpracy narodów i państw, a także
budowania społeczeństwa obywatelskiego.
Już teraz wyrażam moją wdzięczność organizatorom, prelegentom i uczestnikom X Zjazdu Gnieźnieńskiego za ich wkład
w przebieg tego wyjątkowego wydarzenia. Przybywamy tutaj nie tylko po to, aby przypomnieć sobie i dalej pamiętać
o depozycie wiary, nadziei i miłości. Powracamy do źródeł
chrzcielnych Polski, aby zanurzając się w naszą historię, na
nowo odczuć ożywczą świeżość owocnego spotkania. Takiej
właśnie wolności, inspirującej codzienne wybory i zaangażowanie, z serca wszystkim życzę.
† Wojciech Polak
Arcybiskup Metropolita Gnieźnieński
Prymas Polski
5
Deklaracja programowa
X Zjazdu Gnieźnieńskiego
Europa nowych początków. Wyzwalająca moc chrześcijaństwa
11-13 marca 2016 r.
W marcu 2016 r. odbędzie się X Zjazd Gnieźnieński pod hasłem
„Europa nowych początków. Wyzwalająca moc chrześcijaństwa”.
Taki wybór tematu jest nawiązaniem do 1050. rocznicy
chrztu Mieszka, który był wydarzeniem przełomowym nie tylko
dla księcia i jego dworu, lecz także początkiem historii Polski
i jej roli w rodzinie narodów europejskich. Chcemy przypomnieć sobie sytuację Europy i Kościoła sprzed 1050 lat. W jaki
sposób spotkanie z Chrystusem przemieniało ówczesnych ludzi? Jak następnie oni przemieniali świat, w którym żyli?
Potrzebujemy nowych początków
Wybór tego tematu nawiązuje również do wyraźnej potrzeby
głębokiej odnowy, jaką da się odczuć we współczesnym życiu
Kościoła, Polski i Europy. Wierzymy, że jej początkiem może
być rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa i powrót
do źródeł chrztu.
Wszelką odnowę chcemy zaczynać od samego siebie. Widzimy, jak wielu ludzi współczesnych jest zagubionych w swoich poszukiwaniach, w swoich tęsknotach i nadziejach. Chcemy
na nowo odkryć wiarę jako szkołę wolności. Każdy z nas potrzebuje nowego początku.
Papież Franciszek wzywa cały Kościół do nawrócenia duszpasterskiego – przejścia od modelu duszpasterstwa skupionego na konserwowaniu tego, co jest, do modelu Kościoła
misyjnego, wychodzącego na egzystencjalne peryferie współczesnego świata. Kościół potrzebuje nowego początku.
Polska po ponad 26 latach wolności wydaje się coraz bardziej
zmęczona. Wyraźnie wyczerpany został potencjał modernizacyjny. Niezbędny wydaje się nowy zapał do publicznego zaangażowania obywatelskiego. Polska potrzebuje nowego początku.
6
Deklaracja programowa X Zjazdu Gnieźnieńskiego Deklaracja programowa X Zjazdu Gnieźnieńskiego
Zmęczona i bezradna jest także współczesna Europa.
Brakuje wizji umożliwiającej rozwiązywanie poważnych problemów pojawiających się zarówno wewnątrz krajów Unii
Europejskiej, jak i na zewnątrz. Pojawia się strach przed przybyszami. Europa potrzebuje nowego początku.
W roku 2016 mija 25. rocznica ostatecznego rozpadu
Związku Radzieckiego i początków tworzenia nowego ładu
w Europie Środkowo­‑Wschodniej. Kijowski Majdan w 2014
roku potwierdził, że proces zdobywania wolności wciąż trwa.
Pragniemy podczas Zjazdu podsumować te przemiany. Bratnie
narody naszej części kontynentu są od ćwierć wieku wyzwolone, ale czy są już wolne?
Potrzebujemy wyzwalającej mocy chrześcijaństwa
Podejmując temat nowych początków, zapraszamy do Gniezna
takich prelegentów, panelistów i ekspertów warsztatowych,
którzy są jednocześnie świadkami. Zapraszamy ludzi, którzy
swoją działalnością społeczną udowodnili już, że potrafią być
dla innych źródłem twórczej inspiracji, umieją motywować innych do wychodzenia z obojętności, a najwięcej wymagają od
samych siebie. Chcemy ich nie tylko słuchać, chcemy się od
nich uczyć, jak przeżywać wiarę w wolności, jak być chrześcijaninem w pluralistycznym społeczeństwie. Chcemy w Gnieźnie
doświadczyć wyzwalającej mocy Ewangelii i być jej świadkami.
Do udziału w X Zjeździe Gnieźnieńskim zapraszamy wiernych różnych Kościołów chrześcijańskich, uczestników ruchów
i wspólnot religijnych, a także członków stowarzyszeń, fundacji
czy innych organizacji pozarządowych, które za cel stawiają
sobie pracę na rzecz dobra wspólnego. Zjazd będzie dla nich
okazją do spotkania, poznania się i nawiązania więzi. Chcemy
dostarczyć zwłaszcza liderom chrześcijańskim energii, inspiracji, wiedzy i umiejętności do dalszych działań dzięki aktywnemu obcowaniu z mądrością i pięknem.
Pragniemy, aby obrady Zjazdu dotykały realnych ludzkich
problemów: od egzystencjalnych przez międzyludzkie, społeczne, kościelne i kulturalne aż po międzynarodowe. „Europa
nowych początków” będzie angażować swoich uczestników
Deklaracja programowa X Zjazdu Gnieźnieńskiego Deklaracja programowa X Zjazdu Gnieźnieńskiego
7
w różnych wymiarach: duchowym – poprzez świadectwa
i ekumeniczne modlitwy wplecione w program Zjazdu; intelektualnym – poprzez wykłady i dyskusje panelowe; kulturalnym – poprzez wydarzenia artystyczne. Zostawiamy miejsce
w programie na spotkania międzyludzkie i możliwość wymiany
doświadczeń. Dzięki specjalnym Warsztatom Chrześcijańskiej Wolności Zjazd będzie także swoistą sesją formacyjną –
praktyczną lekcją, jak zachęcać siebie i innych do nowych
początków.
Zjazd Gnieźnieński będzie służył także jako miejsce nawiązywania międzynarodowych kontaktów pomiędzy środowiskami zaangażowanymi na rzecz budowy chrześcijańskich
fundamentów społeczeństwa obywatelskiego. Pragniemy, aby
w sposób szczególny obecni byli na tym Zjeździe obywatele
Ukrainy, która z takim trudem buduje swoje nowe początki.
Zapraszamy również Rosjan dążących do pojednania ze swymi
sąsiadami, a także Białorusinów, Litwinów i przedstawicieli
wszystkich narodów tworzących na nowo kształt swojej wolności. Zgodnie z tradycją poprzednich Zjazdów Gnieźnieńskich,
chcemy wspólnie budować Europę ducha, dialogu, dla człowieka i rodziny, prawdziwie obywatelską.
8
Program
Zjazdu
Piątek, 11 marca
11.00
Pieśń „Bogurodzica”
Modlitwa
prowadzą ją kapelani Zjazdu z trzech
tradycji chrześcijańskich:
katolicki – o. Marek Pieńkowski OP,
prawosławny – ks. Paweł Minajew,
ewangelicki – ks. Semko Koroza.
Otwarcie Zjazdu
Marta Titaniec, przewodnicząca Komitetu
Organizacyjnego X Zjazdu
Abp Wojciech Polak, metropolita gnieźnieński,
prymas Polski, przewodniczący
Zjazdów Gnieźnieńskich
Abp Jeremiasz, prawosławny arcybiskup
wrocławski i szczeciński, prezes
Polskiej Rady Ekumenicznej
Przemówienie
Prezydenta RP Andrzeja Dudy
11.30
sesja plenarna
Nowe początki: chrzest Mieszka,
chrzest Polski, chrzest nasz
śpiew „Wody Jordanu”
referat: prof. Jerzy Kłoczowski
Co zrobiliśmy/zrobimy z naszym chrztem?
dyskusja ekumeniczna biskupów trzech
tradycji chrześcijańskich:
abp prof. Jeremiasz (Kościół prawosławny),
bp dr hab. Marcin Hintz (Kościół
ewangelicko­‑augsburski),
Program Zjazdu – piątek
bp dr hab. Grzegorz Ryś (Kościół
rzymskokatolicki)
prowadzenie: Zbigniew Nosowski
13.00
Przerwa obiadowa
podczas przerwy obiadowej:
Otwarcie wystawy w Muzeum Początków
Państwa Polskiego „Chrzest –
Św. Wojciech – Polska. Dziedzictwo
średniowiecznego Gniezna” (zob. s. 50)
Spotkanie Prezydenta RP Andrzeja Dudy
ze Zwierzchnikami i reprezentantami
Kościołów chrześcijańskich
uczestniczących w Zjeździe
15.00
sesja plenarna
Wiara, czyli wolność
śpiew „Czego chcesz od nas, Panie”
referat: kard. Luis Antonio Tagle,
arcybiskup Manili, Filipiny
świadectwa:
dr Małgorzata Wałejko, pedagog, teolog,
Uniwersytet Szczeciński
ks. dr Jan Kaczkowski, Puckie
Hospicjum p.w. św. Ojca Pio
prowadzenie: Jarema Piekutowski, socjolog
16.30
Przerwa
17.00
spotkania w małych grupach warsztatowych
Warsztaty chrześcijańskiej wolności
(część pierwsza, zob. s. 16)
19.00
Kolacja
20.00
w katedrze gnieźnieńskiej
ekumeniczne nabożeństwo dziękczynno­
‑pokutne za 1050 lat wiary
chrześcijańskiej w Polsce
9
10
Program Zjazdu – sobota
Rachunek sumienia polskiego
chrześcijaństwa (zob. s. 26)
(homilia: bp Grzegorz Ryś, historyk
Kościoła, biskup pomocniczy
archidiecezji krakowskiej)
Sobota, 12 marca
9.30
sesje plenarne (spotkania
równolegle w dwóch salach)
Aula I LO
Odkrycie małżeństwa jest przed nami
śpiew „Bóg jest miłością”
dyskusja panelowa:
Jerzy Grzybowski, Stowarzyszenie
Spotkania Małżeńskie
Maria Hildingsson, Europejska
Inicjatywa Obywatelska
„Mama, Tata i Dzieci”
Agata i Krzysztof Jankowiakowie,
Ruch Światło­‑Życie
prof. Stephan Kampowski, Papieski
Instytut Studiów nad Małżeństwem
i Rodziną im. Jana Pawła II
Dariusz Piórkowski SJ, duszpasterz
współpracujący z ruchem
Małżeńskie Drogi
prowadzenie: dr hab. Marek
Rymsza, Laboratorium „Więzi”,
Equipes Notre Dame
Aula IKE UAM
Ekonomia bez wykluczenia
śpiew „Tylko w Bogu”
referat: prof. Paul H. Dembinski,
Obserwatorium Finansowe, Genewa
Czy możliwa jest inna gospodarka?
dyskusja panelowa:
prof. Andrzej Blikle, informatyk,
przedsiębiorca, moznainaczej.com
Program Zjazdu – sobota
prof. Krzysztof Jasiecki, socjolog,
Instytut Filozofii i Socjologii PAN
Marcin Kędzierski, Uniwersytet
Ekonomiczny w Krakowie,
dyrektor programowy Centrum
Analiz Klubu Jagiellońskiego
Marek Tarnowski, prezes
Zarządu Mokate S. A.
prowadzenie: Michał Drozdek, Instytut
Chrześcijańsko­‑Demokratyczny
im. I. Paderewskiego
11.00
Przerwa
11.30
sesje plenarne (spotkania
równolegle w dwóch salach)
Aula I LO
Kultura i wiara: jak zszyć
rozerwane przymierze?
śpiew „Błażeni/Błogosławieni”
referat: bp Michał Janocha, historyk sztuki,
biskup pomocniczy warszawski
Gdzie jest Bóg we współczesnej kulturze
dyskusja panelowa
ks. dr hab. Andrzej Draguła, teolog,
Zespół ds. Kompetencji
Kulturowych Kościoła NCK
Jakub Lubelski, prozaik, publicysta
„Teologii Politycznej”
Tadeusz Sobolewski, krytyk filmowy
dr Irina Tatarowa, historyk sztuki
prowadzenie: Tomasz Królak, Katolicka
Agencja Informacyjna
Aula IKE UAM
Wyzwoleni, ale czy już wolni? Europa
Wschodnia 25 lat po rozpadzie ZSRR
śpiew „Czym się Panu odpłacę”
referat: prof. Bohdan Cywiński, historyk
Europy Środkowo­‑Wschodniej
11
12
Program Zjazdu – sobota
Bilans odzyskanej wolności
dyskusja panelowa
dr Andrij Baumeister, Uniwersytet
Szewczenki, Kijów
Siergiej Czapnin, publicysta, były redaktor
wydawnictwa Patriarchatu Moskiewskiego
dr Kai­‑Olaf Lang, Fundacja Nauka
i Polityka, Berlin
Agnieszka Romaszewska, dyrektor Biełsat TV
Krzysztof Stanowski, prezes Fundacji
Solidarności Międzynarodowej
prowadzenie: Przemysław Fenrych, Fundacja
Rozwoju Demokracji Lokalnej
13.00
Przerwa obiadowa
podczas przerwy obiadowej:
13.15
Wernisaż wystawy w Instytucie Kultury Europejskiej
UAM „Wyzwalająca moc sztuki” (zob. s. 52)
15.00
sesje plenarne (spotkania
równolegle w dwóch salach)
Aula I LO
Ukraina – Polska – Rosja: czy możliwe
są pokój i pojednanie?
śpiew „Pochwału prynesu /
Oddaję Tobie chwałę”
referat: abp Światosław Szewczuk, arcybiskup
większy kijowsko­‑halicki, zwierzchnik
Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego
Pojednanie nigdy się nie kończy
dyskusja:
abp Henryk Muszyński, Prymas Polski
senior, emerytowany metropolita
gnieźnieński, inicjator odrodzonych
Zjazdów Gnieźnieńskich
prof. Antoine Arjakovsky,
dyrektor naukowy Kolegium
Bernardynów, Paryż
Program Zjazdu – sobota
13
ks. dr Ireneusz Lukas, dyrektor
Polskiej Rady Ekumenicznej
Jewgienij Raszkowski, historyk
i filozof, Moskwa
prowadzenie: Marcin Przeciszewski,
Katolicka Agencja Informacyjna
Aula IKE UAM
Europa – „raj” i „twierdza”?
śpiew „Pieśń o nadziei (W swoim
wielkim miłosierdziu)”
referat: abp Matteo Zuppi, metropolita Bolonii
dyskusja panelowa
Czy miłosierdzie ma granice
s. Małgorzata Chmielewska,
Wspólnota Chleb Życia
Szymon Hołownia, Fundacja Kasisi,
Fundacja Dobra Fabryka
s. Manuela Simoes MSCS (skalabrinianka),
pracuje z uchodźcami na
południu Włoch
Janina Ochojska, Polska Akcja
Humanitarna
Doris Peschke, sekretarz generalna
CCME (Komisja Kościołów
ds. Migrantów w Europie)
bp Krzysztof Zadarko, Rada Episkopatu
Polski ds. Migrantów
prowadzenie: Paweł Kęska, Caritas Polska
16.30
Przerwa
17.00
spotkania w małych grupach warsztatowych
Warsztaty chrześcijańskiej wolności
(część druga, zob. s. 20)
17.00
równocześnie w kościołach
parafialnych Gniezna i okolic:
Nabożeństwa ekumeniczne według programu
przygotowanego przez zjazdową Komisję
14
Program Zjazdu – niedziela
Ekumeniczną (homilie głoszą duchowni z różnych
Kościołów chrześcijańskich) (zob. s. 46)
19.00
Kolacja
20.00 w auli zjazdowej
Muzyka nowych początków
specjalny koncert z udziałem muzyków
twórczo nawiązujących do tradycji (zob. s. 54)
Ensemble Peregrina
Adam Strug Kompania
Niedziela, 13 marca
9.30
sesja plenarna w auli zjazdowej
Chrześcijanie w oczach innych
śpiew „Na wieki będę wyśpiewywał”
dyskusja:
prof. dr hab. Stanisław Krajewski, żydowski
współprzewodniczący Polskiej
Rady Chrześcijan i Żydów
Andrzej Saramowicz, współprzewodniczący
ze strony muzułmańskiej Rady
Wspólnej Katolików i Muzułmanów
prowadzenie: Marek Zając, TVP,
„Tygodnik Powszechny”
10.30
Otwarte drzwi Kościoła
śpiew „Będę śpiewał Tobie”
referat: kard. Kazimierz Nycz
Jak może nawracać się Kościół?
dyskusja panelowa:
Paweł Kozacki OP, prowincjał
polskich dominikanów
dr Dariusz Kowalczyk SJ, dziekan
wydziału teologii Papieskiego
Uniwersytetu Gregoriańskiego
dr Paweł Milcarek, redaktor
naczelny „Christianitas”
Program Zjazdu – niedziela
15
dr Maria Rogaczewska, socjolog,
Uniwersytet Warszawski
prowadzenie: Piotr Żyłka, Deon.pl
12.00
śpiew „Niechaj Cię, Panie” (Psalm 145)
Ogłoszenie przesłania Zjazdu do Kościoła i Europy
13.00
Msza święta w 3. rocznicę wyboru papieża
Franciszka z homilią abp. Celestino Migliore,
nuncjusza apostolskiego w Polsce
(Msza transmitowana przez TVP Polonia, śpiewa
gnieźnieński Chór Prymasowski)
16
Warsztaty
chrześcijańskiej wolności
Warsztaty chrześcijańskiej wolności – spotkania w małych grupach (do 25 osób) – odbędą się w piątek, 11 marca 2016 r.,
i w sobotę, 12 marca 2016 r., w godzinach 17.00–18.45.
UWAGA: Warsztat „Wolność wobec obcych i odczuwanych
jako zagrożenie” trwa dwa dni – zaczyna się w piątek i jest
kontynuowany w sobotę.
Piątek i sobota, 11–12 marca 2016 r.,
godz. 17.00–18.45
1.
WOLNOŚĆ WOBEC OBCYCH
I ODCZUWANYCH
JAKO ZAGROŻENIE
W X wieku przyszli do nas obcy ludzie z nową, dziwną i niezrozumiała wiarą...
Mówi się o zagrożeniu laicyzacją i islamizacją Europy. Jaka
ma być odpowiedź wolnego chrześcijanina?
Prowadzenie: dr Maria Rogaczewska
Maria Rogaczewska – dr socjologii, absolwentka studiów MBA we Francuskim Instytucie Zarządzania, asystent
naukowy w Instytucie Studiów Społecznych Uniwersytetu
Warszawskiego, współtwórczyni Projektu Społecznego 2012,
obecnie współzarządza Centrum Wyzwań Społecznych
UW. Projektowała, wdrażała i ewaluowała wiele projektów
badawczych w obszarze rozwoju lokalnego, partycypacji,
partnerstw lokalnych, promocji sportu i zdrowia, socjologii
młodzieży. Współtworzyła wiele inicjatyw (m.in. Kongres Obywatelski w Polsce, Projekt Społeczny 2012, eCo­‑Solving, Pracademia), członkini Zespołu Laboratorium „Więzi” i redakcji
kwartalnika „Więź”.
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 17
Piątek – 11 marca 2016 r.,
godz. 17.00–18.45
2.
WOLNOŚĆ LIDERA I WOLNOŚĆ Z LIDEREM
Mieszko I podjął decyzję za Naród...
Jaki rodzaj przywództwa ogranicza wolność, jaki wyzwala?
Prowadzenie: Katarzyna Czayka­‑Chełmińska
Katarzyna Czayka­‑Chełmińska – psycholog, trenerka
umiejętności społecznych, mediatorka rodzinna. Wiceprezeska
Fundacji Szkoła Liderów. Zajmuje się przywództwem lokalnym,
prowadząc od 2005 roku Program Liderzy Polsko–Amerykańskiej Fundacji Wolności. Jest współautorką stosowanej w nim
metodologii tutoringu – indywidualnego wspierania w rozwoju
liderów społecznych.
3.
WOLNOŚĆ, GDY WSZYSTKO WOLNO
W jaki sposób kształtować swoją i wspólną wolność, gdy „zabrania się zabraniać”? Jak w nieokiełznanej wolności nie zgubić tego, co naprawdę ważne?
Prowadzenie: Przemysław Fenrych
Przemysław Fenrych – trener i ekspert Fundacji Rozwoju
Demokracji Lokalnej, specjalizuje się w dziedzinie komunikacji
społecznej, budowy społeczeństwa obywatelskiego, kształci
trenerów prowadzących edukację dorosłych metodami interaktywnymi. Realizuje projekty w Polsce, Ukrainie, Białorusi i Tunezji. P.o. dyrektora szczecińskiego Centrum Szkoleniowego FRDL,
członek założyciel Związku Dużych Rodzin Trzy Plus, członek
założyciel i wieloletni prezes Szczecińskiego Klubu Katolików.
4.
WSPÓŁCZESNA PARAFIA –
WSPÓLNOTA LUDZI WOLNYCH
Chrzest Polski to początek tworzenia lokalnych wspólnot chrześcijańskich, a w dalszej perspektywie – parafii.
18
Warsztaty chrześcijańskiej wolności Co we współczesnej parafii nas cieszy, co martwi, co
czyni obojętnymi? Jak budować nowy początek we wspólnocie parafialnej?
Prowadzenie: Ks. dr Janusz Giec
Ks. dr Janusz Giec – teolog, wykładowca w Arcybiskupim
Wyższym Seminarium Duchownym w Szczecinie oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego, proboszcz
parafii pw. św. Ottona z Bambergu w Szczecinie.
5.
UKRAIŃCY, WIETNAMCZYCY, SYRYJCZYCY –
WOLNOŚĆ W SPOTKANIU KULTUR
I SYSTEMÓW WARTOŚCI
1050 lat chrześcijaństwa w Polsce to ciągła wymiana doświadczeń ludzi i społeczności bardzo różnych. Gościnność i tolerancja to przedmiot naszej dumy.
Co tym wartościom zagraża dzisiaj? Jak te postawy budować wobec współczesnych wyzwań?
Prowadzenie: Krzysztof Stanowski
Ekspert: dr Jörg Lüer
Krzysztof Stanowski – prezes Zarządu Fundacji Solidarności Międzynarodowej. W latach 2007–2011 podsekretarz
stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, a następnie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Pierwszy Naczelnik Związku
Harcerstwa Rzeczypospolitej. Wieloletni prezes Fundacji Edukacja dla Demokracji. Doświadczony trener, autor programów
szkoleniowych i publikacji poświęconych edukacji obywatelskiej i pracy organizacji pozarządowych. Wieloletni członek
Steering Committee of World Movement for Democracy oraz
członek Komitetu Wykonawczego Grupy Zagranica. Współautor
ustawy o współpracy rozwojowej, współinicjator utworzenia
European Endowment for Democracy.
Dr Jörg Lüer – wiceprzewodniczący Zarządu Fundacji Maksymiliana Kolbego. Kierownik berlińskiego biura Komisji Justitia et Pax niemieckiego episkopatu. Wchodzi w skład Rady
Fundacji na rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu. Studiował historię najnowszą, teologię
katolicką i politologię.
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 19
6.
ABYŚCIE BYLI JEDNO... PRZEBACZENIE
I POJEDNANIE WYZWANIEM
DLA DZISIEJSZEGO POLSKIEGO
CHRZEŚCIJAŃSTWA
1050 lat chrześcijaństwa w Polsce to karty w większości piękne.
Ale czy wszystkie? Czy wszystko umiemy sprawiedliwie ocenić? W jaki sposób przeciwstawiać się podziałom, jak budować
autentyczną solidarność, która jest oparta na pojednaniu, a nie
„zamiataniu pod dywan”?
Prowadzenie: Monika i Marcin Gajdowie
Monika i Marcin Gajdowie – ona: pedagog ogólny i specjalny, choreoterapeutka; on: lekarz, teolog, akolita w trakcie
formacji do święceń diakonatu; oboje: terapeuci, rekolekcjoniści, autorzy książek o wychowaniu i rozwoju człowieka.
Założyciele Fundacji Theosis, której celem jest wspieranie
działań na styku psychologii i duchowości, w tym promocja Chrześcijańskiej Terapii Integralnej (metody terapii praktycznie uwzględniającej duchowość chrześcijańską w pracy
z pacjentem).
7.
WOLNOŚĆ W SYTUACJACH GRANICZNYCH –
W DEPRESJI, BIEDZIE, CHOROBIE,
PATOLOGICZNYM OTOCZENIU
Łatwo czuć się wolnym w sytuacji komfortowej...
Co oznacza bycie wolnym, gdy wydaje się, że wszystko
wokół zniewala, że los nie daje szans na wybór?
Prowadzenie: Ewa Kusz
Ewa Kusz – psycholog, seksuolog, terapeutka. Wicedyrektor Centrum Ochrony Dziecka przy Akademii Ignatianum. Absolwentka studiów w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi.
Dwukrotnie uczestniczyła jako świecka audytorka w Synodzie
Biskupów (2008 i 2012). Należy do Stowarzyszenia Psychologów Chrześcijańskich i Zespołu Laboratorium „Więzi”. Prowadzi
gabinet psychologiczny w Katowicach. Mieszka w Tarnowskich
Górach.
20
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 8.
NIE MA WOLNOŚCI
BEZ SOLIDARNOŚCI!
Było takie piękne hasło 35 lat temu...
Co się stało z polską solidarnością? Co ją niszczy? Jak ją
odbudować, wzmacniać, rozwijać?
Prowadzenie: Zofia Fenrych, o. Maciej Biskup OP
Zofia Fenrych – historyk, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie, zajmuje się popularyzacją historii najnowszej wśród dzieci i młodzieży, prowadzi badania naukowe
związane z historią Kościoła i młodzieży w PRL.
Maciej Biskup OP – dominikanin, wyświęcony w 1998 r.
Ukończył Kolegium Filozoficzno­‑Teologiczne w Krakowie i studia doktoranckie z teologii dogmatyczno­‑fundamentalnej na
UAM w Poznaniu. Pełnił m.in. funkcje magistra braci nowicjuszy i studentów oraz redaktora naczelnego oficyny „W drodze”.
Wykłada w Studium Chrześcijańskiego Wschodu w Warszawie.
Od 2013 r. przeor i proboszcz parafii św. Dominika w Szczecinie.
Autor książek: „Ocalić w sercu” i „Zaskoczony wiarą. Między
Jerychem a Jerozolimą”.
Sobota – 12 marca 2016 r., godz. 17.00–18.45
9.
DLACZEGO MAŁŻEŃSTWO,
A NIE LUŹNE ZWIĄZKI?
Jakie działania w sferze edukacji, komunikacji społecznej,
samoorganizacji społeczeństwa, prawa mogą umocnić polskie małżeństwa i zapewnić wzrost zaufania do instytucji
małżeństwa?
Prowadzenie: Paweł Woliński
Paweł Woliński – prezes Fundacji Mamy i Taty, członek
zarządu Związku Dużych Rodzin 3+, ojciec czwórki dzieci.
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 21
10.
BIAŁORUSINI, UKRAIŃCY I POLACY:
BUDOWANIE NOWEGO OTWARCIA
Dobra wiadomość: wg sondaży Polacy są ulubioną nacją Ukraińców; zła wiadomość: antyukraińskie resentymenty Polaków
wzmacniane są przez prorosyjskich „trolli”.
Co robić, czego unikać, aby zbudować trwałe dobre relacje polsko­‑ukraińskie?
Prowadzenie: Mikołaj Łuczok OP, Andrij Nieczyporuk
Mikołaj Łuczok OP – dominikanin, duszpasterz akademicki
w Rosji i na Ukrainie od ponad 12 lat.
Andrij Nieczyporuk – prezes zarządu Towarzystwa Lwa
ze Lwowa (gł. kierunki działalności: procesy demokratyzacji,
rozwój społeczeństwa obywatelskiego, wspieranie inicjatyw
demokratycznych, edukacja obywatelska w krajach Europy
Środkowej i Wschodniej). Ekspert i doradca w zakresie rozwoju
organizacyjnego, zarządzania projektami, monitoringu i oceny
oraz rozwoju współpracy międzynarodowej. Przeprowadził ponad 600 seminariów edukacyjnych i szkoleń dla organizacji
pozarządowych, władz lokalnych, nauczycieli i wychowawców
na Ukrainie oraz w innych krajach Europy i Azji.
11.
WSPIERANIE
UKRAIŃSKIEJ WOLNOŚCI
Wojna na wschodzie to tylko jedna z barier wolności...
W jaki sposób najskuteczniej wspomagać ukraińską
wolność?
Prowadzenie: Krzysztof Stanowski, Wojciech Surówka OP
Krzysztof Stanowski – prezes Zarządu Fundacji Solidarności Międzynarodowej. W latach 2007–2011 podsekretarz
stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, a następnie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Pierwszy Naczelnik Związku
Harcerstwa Rzeczypospolitej. Wieloletni prezes Fundacji Edukacja dla Demokracji. Doświadczony trener, autor programów
szkoleniowych i publikacji poświęconych edukacji obywatelskiej i pracy organizacji pozarządowych. Wieloletni członek
22
Warsztaty chrześcijańskiej wolności Steering Committee of World Movement for Democracy oraz
członek Komitetu Wykonawczego Grupy Zagranica. Współautor
ustawy o współpracy rozwojowej, współinicjator utworzenia
European Endowment for Democracy.
Wojciech Surówka OP – dominikanin, teolog, dyrektor Instytutu św. Tomasza z Akwinu w Kijowie. Interesuje się teologią
prawosławną i współczesną filozofią.
12.
„BEZ PŁACENIA ZA WINO I MLEKO” –
ODKRYĆ BOGA EWANGELII
Chrześcijańskiej wolności zagraża fałszywy przekaz dotyczący
obrazu Boga i Jego oczekiwań. W jakich obszarach i jakimi
metodami przedstawiać chrześcijaństwo jako uszczęśliwiającą relację, której skutkiem jest moralność (a nie odwrotnie!)?
Prowadzenie: dr Małgorzata Wałejko, Piotr Żyłka
Małgorzata Wałejko – pedagog i teolog, wykładowca
akademicki, publicystka. Prowadzi wykłady i warsztaty dla
młodzieży z zakresu duchowości i życia chrześcijańskiego. Autorka książki „Listy w butelce” (W drodze 2013) i współautorka
„Razem czy osobno?” (ze Zbigniewem Nosowskim, W drodze
2010). Prywatnie żona i mama trójki urwisów oraz świecka
dominikanka. Od kilku lat prowadzi blog Abandon na stronie
dominikanie.pl.
Piotr Żyłka – chrześcijański dziennikarz, redaktor naczelny
portalu Deon.pl. Autor projektu faceBÓG oraz polskiego profilu papieża Franciszka. W 2015 roku ukazała się jego książka
„Życie na pełnej petardzie” – zapis rozmowy z ks. Janem Kaczkowskim. Laureat dziennikarskiej nagrody „Ślad”.
13.
WIELE POCZĄTKÓW MA ŻYCIE. JAK, BĘDĄC
WOLNYM, DOBRZE ZACZYNAĆ?
Tytuł Zjazdu „Europa nowych początków” przypomina, że
także w codzienności ciągle zaczynamy od nowa (zmiana
szkoły, pójście na studia, do pracy, małżeństwo, narodziny
dziecka, wdowieństwo...) Czy są jakieś ogólne zasady „dobrego
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 23
zaczynania”? Jak tworzyć warunki dobrych początków,
czego unikać?
Prowadzenie: Anna Bentyn
Anna Bentyn – doświadczony pedagog, także doradca
metodyczny pedagogów i wychowawców świetlic z Gniezna,
na co dzień pracuje w gimnazjum. Trenerka Fundacji Edukacja
dla Demokracji. Posiada doświadczenie w realizacji projektów
edukacyjnych realizowanych w ramach PO KL i in. Wiceprzewodnicząca Stowarzyszenia Edukacji Filozoficznej PHRONESIS.
Prywatnie córka, matka, babcia.
14.
WOLNY CHRZEŚCIJANIN
MIĘDZY KONSERWATYZMEM
A PROGRESYWIZMEM
„Nowe początki” zmuszają do refleksji nad tym, co się zostawia
za sobą, prąc do przodu. Jak budować nową przyszłość, nie
rezygnując ze sprawdzonych wartości? Jak iść do przodu, nie
potykając się o stare przyzwyczajenia?
Prowadzenie: Jarema Piekutowski
Eksperci: Tomasz Dostatni OP, Dariusz Kowalczyk SJ
Jarema Piekutowski – socjolog, badacz i trener, członek
Zespołu Laboratorium „Więzi”, w latach 2011–2014 wiceprezes fundacji Veritas, działającej przy szczecińskim klasztorze
dominikanów, prowadzący i organizator debat i sympozjów na
styku socjologii, filozofii i duchowości.
Tomasz Dostatni OP – ur. 1964, dominikanin, duszpasterz,
publicysta, prezes fundacji „Ponad granicami”. Autor wielu
książek, m.in. Zza bramy klasztoru, Przekraczać mury, Złota 9, Duchowe wędrowanie. Ostatnio opracował książkę Kultura – Kościół. Kościół na łamach paryskiej „Kultury” w latach 1946 – 2000.
Mieszka w Lublinie.
Dariusz Kowalczyk SJ – ur. 1963, jezuita, doktor teologii, wykładowca teologii dogmatycznej i fundamentalnej, dziekan wydziału teologii Papieskiego Uniwersytetu
Gregoriańskiego w Rzymie, publicysta. Autor wielu książek, m.in. Bóg w piekle, Między dogmatem a herezją, Różne
oblicza Ducha.
24
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 15.
KULTURA: WOLNOŚĆ,
ODPOWIEDZIALNOŚĆ, ROZWÓJ
Kultura musi być wolna, tylko taka daje szansę na rozwój, na
kolejne dobre początki. Ale czy wolność musi szokować? Jak
tworzyć kulturę, jak w niej uczestniczyć, by efektem był kapitał społeczny? By odświeżała spojrzenie, budowała zaufanie,
tworzyła tożsamość, zachęcała do współpracy?
Prowadzenie: Marek Sztark
Ekspert: ks. Andrzej Draguła
Marek Sztark – niezależny animator kultury i rozwoju
lokalnego. Doradca, trener i wykładowca. Realizuje projekty z różnych dziedzin: rozwoju i integracji środowisk
społecznych i zawodowych, ekonomii społecznej, ochrony
dziedzictwa kulturowego, animacji rozwoju lokalnego oraz
animacji kultury. Pracuje we Wrocławiu i koordynuje współpracę Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016 z regionem
Dolnego Śląska.
Ks. Andrzej Draguła – dr hab. teologii i publicysta. Kieruje
Katedrą Teologii Pastoralnej, Liturgiki i Homiletyki na Wydziale
Teologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego. Pełni również
funkcję dyrektora Instytutu Filozoficzno­‑Teologicznego
im. Edyty Stein w Zielonej Górze. Jest członkiem Rady Naukowej Laboratorium „Więzi” i redakcji kwartalnika „Więź”.
Stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”. Autor
kilku książek.
16.
CHRZEŚCIJANIN NA WOLNYM RYNKU:
PRAKTYKA ŻYCIA I ZARZĄDZANIA
Dyskusja o unikalnych wartościach, jakie wiążą się z chrześcijańskim biznesem. Przykładowe wartości, o jakich będzie
mowa, to: odkrywanie talentów i wspieranie ich; bardziej efektywne wykorzystanie zasobów; społeczna odpowiedzialność
biznesu; tworzenie wartościowych miejsc pracy; łączenie
pracy z rodziną; uczenie cnót samodyscypliny, oszczędności,
gospodarności.
Warsztaty chrześcijańskiej wolności 25
Prowadzenie: Dariusz Kuzara oraz współpracownicy ze
Związku Pracodawców Towarzystwo Dzieł CDO Polska: Adam
Bijas, Jacek Grzelak, Sławomir Miążek, Agnieszka Strzałkowska.
Dariusz Kuzara – prezydent CDO Polska. Studiował inżynierię biomedyczną na Politechnice Wrocławskiej, inżynierię
oprogramowania na Uniwersytecie w Sheffield i zarządzanie
na SGH w Warszawie. Od 17 lat związany z branżą IT, realizuje
projekty wspierające działanie działów IT lub je transformujące w takich podmiotach, jak międzynarodowe laboratorium
fizyki jądrowej CERN w Genewie, kilka spośród największych
banków i instytucji finansowych w Polsce, dwie duże firmy telekomunikacyjne oraz największe na rynku przedsiębiorstwa
z branży paliwowej. Od 4 lat z sukcesami kontynuuje działalność w ramach własnej firmy Proitcon.
17.
SPOTKANIE ŚPIEWACZE – spotkanie „z innej bajki”.
Bezpośrednie doświadczenie mocy tradycyjnej muzyki
religijnej
Prowadzenie: Adam Strug
Adam Strug – śpiewak i instrumentalista, poeta, autor
piosenek, kompozytor muzyki teatralnej i filmowej, badacz –
zbieracz i praktyk, scenarzysta filmów dokumentalnych. Lider
muzycznej kompanii wykonującej jego autorskie piosenki. Pomysłodawca zespołu śpiewaczego” Monodia Polska”, praktykującego polskie pieśni przekazywane w tradycji ustnej.
Depozytariusz i popularyzator pieśni polskich przekazywanych od pokoleń wyłącznie w tradycji ustnej.
26
Rachunek sumienia
polskiego chrześcijaństwa
Nabożeństwo ekumeniczne w katedrze gnieźnieńskiej
Piątek, 11 marca 2016 r., godz. 20.00
Jednym z kluczowych wydarzeń X Zjazdu Gnieźnieńskiego
będzie ekumeniczne nabożeństwo dziękczynno­‑pokutne za
1050 lat wiary chrześcijańskiej w Polsce. Poniżej skrótowo
przedstawiamy jego przebieg.
Od godz. 19.30 uczestnicy nabożeństwa mogą wchodzić
do katedry przez Drzwi Gnieźnieńskie, które w Jubileuszowym
Roku Miłosierdzia stały się Bramą Miłosierdzia.
Przed rozpoczęciem nabożeństwa schola intonuje Litanię
do Bożego Miłosierdzia
Miłosierdzie Boże...
wytryskujące z łona Ojca, ufamy Tobie!
największy przymiocie Boga, ufamy Tobie!
tajemnico niepojęta, ufamy Tobie!
źródło tryskające z Trójcy Przenajświętszej,
ufamy Tobie!
niezgłębione przez żaden umysł ludzki ni anielski,
ufamy Tobie!
z którego tryska wszelkie życie i szczęście, ufamy Tobie!
ponad niebiosa, ufamy Tobie!
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa źródło cudów i dziwów, ufamy Tobie!
ogarniające wszechświat cały, ufamy Tobie!
zstępujące na świat w osobie Słowa Wcielonego,
ufamy Tobie!
które wypłynęło z otwartej rany Serca Jezusowego,
ufamy Tobie!
zawarte w Sercu Jezusa dla nas, a szczególnie
dla grzeszników, ufamy Tobie!
niezgłębione w ustanowieniu Hostii świętej,
ufamy Tobie!
w ustanowieniu Kościoła świętego, ufamy Tobie!
w sakramencie chrztu świętego, ufamy Tobie!
w usprawiedliwieniu nas przez Jezusa Chrystusa,
ufamy Tobie!
towarzyszące nam przez całe życie, ufamy Tobie!
ogarniające nas szczególnie w śmierci godzinie,
ufamy Tobie!
darzące nas życiem nieśmiertelnym, ufamy Tobie!
towarzyszące nam w każdym momencie życia,
ufamy Tobie!
chroniące nas od ognia piekielnego, ufamy Tobie!
w nawróceniu grzeszników zatwardziałych,
ufamy Tobie!
zdziwienie dla aniołów, niepojęte dla Świętych,
ufamy Tobie!
niezgłębione we wszystkich tajemnicach Bożych,
ufamy Tobie!
dźwigające nas z wszelkiej nędzy, ufamy Tobie!
źródło naszego szczęścia i wesela, ufamy Tobie!
w powołaniu nas z nicości do bytu, ufamy Tobie!
ogarniające wszystkie dzieła rąk Jego, ufamy Tobie!
które koronuje wszystko, co jest i co istnieć będzie,
ufamy Tobie!
w którym wszyscy jesteśmy zanurzeni, ufamy Tobie!
słodkie ukojenie dla serc udręczonych, ufamy Tobie!
jedyna nadziejo dusz zrozpaczonych, ufamy Tobie!
serc odpocznienie, pokoju pośród trwogi, ufamy Tobie!
rozkoszy i zachwycie dusz świętych, ufamy Tobie!
budzące ufność wbrew nadziei, ufamy Tobie!
27
28
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa W procesji na wejście biorą udział duchowni wszystkich wyznań chrześcijańskich obecnych na Zjeździe.
Przy ołtarzu stoi zapalona świeca jubileuszowa 1050-lecia chrztu Polski.
Prymas Polski, abp Wojciech Polak:
Znak krzyża
Powitanie zgromadzonych i wprowadzenie do treści
nabożeństwa
Czytanie biblijne: Wj 14,15–15,1
(wszystkie czytania biblijne za: Przekład Ekumeniczny, wyd. Towarzystwo Biblijne)
Bezpośrednio po czytaniu schola intonuje:
Modlitwa dziękczynna i symbolika światła
Duchowni – przedstawiciele wszystkich zgromadzonych wyznań chrześcijańskich – czytają wezwania dziękczynne. Po
każdej modlitwie czytający duchowny zapala od świecy jubileuszowej małą świecę jako symbol światła Chrystusa danego
Kościołowi.
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa 29
Po każdym wezwaniu schola intonuje werset dziękczynny.
(Chwała Tobie, Panie)
Po ostatnim wezwaniu schola powtarza werset dziękczynny
trzykrotnie.
Czytanie biblijne: 2 Kor 5,17–21
Modlitwa pokutna
Po każdym wezwaniu schola intonuje refren „Stwórz, o mój
Boże”
Symbolika obmycia i białej szaty
Abp Jeremiasz, prawosławny arcybiskup wrocławski
i szczeciński:
Wprowadzenie do obrzędu obmycia i zanurzenia przez chrzest
w Chrystusie
Po wprowadzeniu abp Jeremiasz jako pierwszy podchodzi do
naczynia z wodą. Zdejmuje nakrycie głowy. Zanurza delikatnie
dłonie (palce) w wodzie, a następnie dotyka nimi twarzy i oczu.
30
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa Kolejni duchowni podchodzą do mis z wodą, powtarzają
gest obmycia. Wyznaczeni duchowni pozostają przy naczyniach, aby towarzyszyć uczestnikom w ceremonii.
Duchowni różnych wyznań chrześcijańskich stają parami
przy pięciu naczyniach z wodą (przed schodami do prezbiterium i w bocznych nawach katedry). Jeden z duchownych stoi
przy misie, a drugi nakłada szal na szyję uczestnikom, którzy
następnie wracają na swoje miejsca.
Uczestnicy nabożeństwa podchodzą w rzędach do mis
z wodą, wykonują gest obmycia, odbierają szal, zakładają go
i wracają na swoje miejsca.
Schola w tym czasie intonuje wersety pieśni „Stwórz,
o mój Boże”, a następnie:
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa 31
Ewangelia: Mk 16,1–18
Bp Grzegorz Ryś:
Homilia
Po homilii:
Bp Marek Izdebski, zwierzchnik
Kościoła Ewangelicko­‑Reformowanego w RP:
Wprowadzenie do wspólnego wyznania wiary
Wszyscy zgromadzeni wspólnie odmawiają
APOSTOLSKIE WYZNANIE WIARY
Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi,
i w Jezusa Chrystusa,
Syna Jego Jedynego, Pana naszego,
który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny,
umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł
i pogrzebion,
zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał,
wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca
Wszechmogącego,
stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
Wierzę w Ducha Świętego,
święty Kościół powszechny, świętych obcowanie, grzechów
odpuszczenie,
ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny. Amen.
Bp Marek Izdebski: Zaproszenie do znaku pokoju
Znak pokoju
Ksiądz Prymas:
32
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa Wprowadzenie do modlitwy Pańskiej
Wspólna modlitwa OJCZE NASZ
Ksiądz Prymas: Modlitwa końcowa
Boże sprawiedliwy i miłosierny, który w 1050. rocznicę chrztu
Twego sługi, księcia Mieszka i jego poddanych, pozwalasz nam
trwać tu zjednoczonym na modlitwie w katedrze gnieźnieńskiej,
u grobu św. Wojciecha, patrona jednego i niepodzielonego Kościoła, patrona Polski – daj nam odwagę nowego początku
w życiu każdego z nas, naszych rodzin, naszych wspólnot, naszych parafii, naszej ojczyzny, naszej Europy, naszego świata,
w życiu całego Kościoła Chrystusowego.
Daj nam tę łaskę, aby trzecie tysiąclecie chrześcijaństwa
stawało się czasem jednoczenia Twoich wiernych. Pozwól,
abyśmy – każdy z nas osobiście i wszyscy razem – nieśli we
współczesny świat wspólne świadectwo Ewangelii i miłosiernej miłości Boga. Spraw, aby dzięki Twojej łasce nasze rodziny,
wspólnoty, miasta, kraje, kontynenty stawały się bardziej ludzkie i przez to bardziej chrześcijańskie.
Prosimy Cię o to przez Chrystusa, Pana naszego.
Wszyscy: Amen
Błogosławieństwo Aaronowe (według Biblii Warszawskiej)
Niech ci błogosławi Pan i niechaj cię strzeże;
Amen.
Niech rozjaśni Pan oblicze swoje nad tobą i niech ci miłościw
będzie;
Amen.
Niech obróci Pan twarz swoją ku tobie i niech ci da pokój.
Amen. Amen. Amen
Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa 33
Pieśń na zakończenie nabożeństwa
Po zakończeniu nabożeństwa będzie możliwość pozostania
w katedrze wraz ze scholą i modlitwy pieśniami pasyjnymi.
34
Informacje
o Kościołach
W pracach przygotowawczych do X Zjazdu Gnieźnieńskiego
i w jego obradach uczestniczyli – poza członkami Kościoła rzymskokatolickiego – przedstawiciele 8 Kościołów chrześcijańskich
działających w Polsce. Oto informacje o tych Kościołach.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Pierwsze wzmianki o chrześcijaństwie tradycji wschodniej na
ziemiach polskich datuje się już na IX wiek (misja świętych
braci Cyryla i Metodego). Współczesne badania historyczne
dowodzą, że już na początku X wieku istniały w Krakowie, Przemyślu, Wiślicy i wielu innych miejscowościach chrześcijańskie
świątynie.
Po podziale chrześcijaństwa w 1054 r. prawosławie przenikało na nasze ziemie głównie z obszarów Rusi Kijowskiej
i Bizancjum. Do czasów Unii Brzeskiej 1596 r., mimo okresów ucisku, spokojnie się rozwijało. Później musiało walczyć
o przetrwanie.
Odrodzenie Kościoła, połączone z przyznaniem statusu
pełnej kościelnej niezależności (autokefalii) nastąpiło w dwudziestoleciu międzywojennym (1925). Był to jednocześnie czas
wielkiej próby: burzenie cerkwi, rewindykacja mienia.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jest jednym
z 15 kanonicznych Kościołów prawosławnych i obejmuje swoją
jurysdykcją wszystkie parafie prawosławne na terenie Polski
oraz kilka parafii w Brazylii.
Fundamentem nauczania Kościoła Prawosławnego jest
Objawienie Boże, które poznajemy poprzez Pismo Święte
i Tradycję Świętą. Bardzo ważną rolę w życiu chrześcijanina
odgrywają święte sakramenty. Duchowość prawosławna jest
zbudowana na Liturgii Świętej, która jest przeżywaniem życia,
śmierci i zmartwychwstania Pana naszego Jezusa Chrystusa.
Eucharystia to realna i prawdziwa obecność Jezusa Chrystusa,
Informacje o Kościołach 35
którą wierni doświadczają w życiu doczesnym. Wspólna Eucharystia nie tylko łączy, ale jest centrum duchowości Kościoła
(sakrament sakramentów). Językiem liturgicznym w niemal
wszystkich parafiach Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego jest język cerkiewnosłowiański.
Obecnie Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jest
drugim co do liczebności Kościołem w Polsce i liczy około 500
000 wyznawców. Zwierzchnikiem Kościoła jest Metropolita
Warszawski i całej Polski Sawa (Michał Hrycuniak). Najwyższą
władzą Kościoła jest Sobór Krajowy i Sobór Biskupów. W skład
Kościoła wchodzi sześć diecezji i Ordynariat Polowy Wojska
Polskiego. Na terenie Polski znajduje się 11 monasterów i domów zakonnych męskich i żeńskich. Największym sanktuarium
pielgrzymkowym jest Święta Góra Grabarka, na którą rokrocznie przybywają dziesiątki tysięcy pielgrzymów.
W ramach Kościoła Prawosławnego w Polsce działają
m.in. Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia ELEOS, który prowadzi pracę charytatywną i opiekuńczą, a także Bractwo Młodzieży Prawosławnej.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jest członkiem
Polskiej Rady Ekumenicznej, Konferencji Kościołów Europejskich i Światowej Rady Kościołów.
www.orthodox.pl
Opracował ks. Doroteusz Sawicki
Kościół Ewangelicko­‑Augsburski (Luterański) w RP
Kościół Luterański swymi korzeniami sięga czasów reformacji
XVI wieku. W październiku 1517 r. augustiański mnich Marcin Luter przybił na drzwiach kościoła w Wittenberdze 95 tez,
w których przedstawiał nadużycia związane z praktyką sprzedawania odpustów. Jako oddany sługa Kościoła wzywał do
usunięcia tych nadużyć. W swoich późniejszych pracach i pismach dążył do zwrotu w stronę pierwotnego chrześcijaństwa
i samego Słowa Bożego, zachowując w Kościele wszystko, co
nie sprzeciwia się Pismu Świętemu.
Poglądy i pisma Lutra zostały dobrze przyjęte w Rzeczypospolitej Polskiej oraz u jej bezpośrednich sąsiadów. Szczególne uznanie zyskały na terenach Prus Książęcych, na Śląsku
Cieszyńskim, w Małopolsce i Wielkopolsce.
36
Informacje o Kościołach Luteranie opierają swoją wiarę na czterech zasadach: tylko
Pismo, tylko Chrystus, tylko wiara i tylko łaska. Nauka o usprawiedliwieniu w Kościele luterańskim podkreśla, że nie zbawiają uczynki, a jedynie wiara w usprawiedliwiające dzieło
Chrystusa, dokonane na krzyżu Golgoty. Uczynki natomiast
są świadectwem wiary.
Kościół Luterański w Polsce liczy obecnie ok. 70 000 wiernych i składa się z sześciu diecezji. Przy Kościele Ewangelicko­
‑Augsburskim w RP działa 10 duszpasterstw: Młodzieży,
Policji, Straży Pożarnej, Więzienne, Wojskowe, Korespondencyjne, Akademickie, Ewangelizacyjno­‑Misyjne, Niesłyszących
i Motocyklistów.
W ramach Kościoła działa organizacja charytatywna Diakonia Polska, Centrum Misji i Ewangelizacji, Wydawnictwo
Augustana i Wydawnictwo Warto.
Biskupem Kościoła jest ks. Jerzy Samiec. Kościół Luterański jest członkiem takich organizacji międzynarodowych jak
Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska,
Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna.
Wśród znanych luteran są m.in.: Jan Sebastian Bach, Immanuel Kant, Mikołaj Sęp­‑Szarzyński, Zygmunt Vogel, Józef
Longin Sowiński, Samuel Bogumił Linde, Thomas Mann, Edward
Munch, rodzina Wedel, Jerzy Buzek, Jerzy Pilch, Adam Małysz.
www.luteranie.pl
Kościół Ewangelicko­‑Reformowany w RP
Kościół Ewangelicko­‑Reformowany w Polsce (KER) należy do Kościołów wywodzących się z Reformacji szwajcarskiej XVI wieku
(działalność Zwingliego i Kalwina). Swą wiarę i życie religijne
opiera tylko na Biblii, uznając ją za jedyne źródło wiary i normę
życia. Uznaje dogmaty wiary właściwe Kościołowi Powszechnemu: Apostolski Skład Wiary, Nicejsko­‑Konstantynopolitański
Symbol Wiary i Atanazjańskie Wyznanie Wiary.
Podstawowe zasady wiary KER są tożsame z powszechnymi artykułami wiary całego chrześcijaństwa: o Trójcy Świętej, o człowieczeństwie i bóstwie Jezusa, o grzechu człowieka
i zbawczym dziele Chrystusa, o usprawiedliwieniu z łaski
przez wiarę – co stanowi treść Ewangelii. Kościół Ewangelicko­
‑Reformowany w RP jest cząstką Kościoła Powszechnego, który
Informacje o Kościołach 37
Jezus Chrystus – jako jedyny Pan i Zwierzchnik – mocą Ducha
Świętego powołuje spośród ludzi, gromadzi, opiekuje się nim
i prowadzi.
Najkrótszą syntezę teologii reformowanej można przedstawić następująco:
1. Sola gratia – Jedynie z łaski
Człowiek, którego natura została skażona przez grzech,
może zyskać zbawienie jedynie z łaski Boga, na którą własnymi
siłami zasłużyć nie potrafi.
2. Sola fide – Jedynie przez wiarę.
Zbawienie dokonać się może jedynie przez wiarę w Jezusa
Chrystusa, który oddał życie na krzyżu jako okup za grzechy
wielu ludzi. Jemu zawdzięczamy dostęp przez wiarę do łaski.
3. Sola Scriptura – Jedynie Pismo Święte
Jedynie przez Pismo Święte można otrzymać wiarygodną
wiadomość o miłości Boga i Jego łasce okazanej nam w Synu
Bożym, Jezusie Chrystusie. Jedynie Pismo Święte jest referencją, o jakiej łasce i jakiej wierze mówimy w punktach 1 i 2.
4. Soli Deo gloria – Jedynie Bogu chwała
Ponieważ jedynie świętemu Bogu chwała się należy, cześć
religijną odbiera Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. Matka
Jezusa, Maria cieszy się miłością i szacunkiem, podobnie jak
inni ludzie tego godni, nazywani świętymi, ale żaden kult z nimi
związany nie istnieje.
5. Ecclesia reformata et semper reformanda Verbi Divini –
Kościół reformowany i stale reformujący się według Słowa
Bożego
Wszyscy, którzy tak (punkty 1–4) uważają i wierzą, tworzą
społeczność KER w RP. Kościół Ewangelicki, według Słowa Bożego reformowany – wsłuchując się w Słowo Boże – stale podlega reformie, ponieważ funkcjonuje na tym świecie doczesnym,
gdzie wszystko kostnieje, więdnie i przemija. Dzięki działaniu
Ducha Świętego Kościół żyje i może nieustannie się odnawiać.
KER przyjmuje, że wykład nauki Pisma Świętego jest systematycznie zebrany w II Szwajcarskim Wyznaniu Wiary (1566),
przeniesionym na grunt polski jako Konfesja Sandomierska
(1570) oraz w Katechizmie Heidelberskim (1563). Formę nabożeństw i posług religijnych KER normuje według Agendy
Gdańskiej z 1637 roku.
38
Informacje o Kościołach Charakter KER w Polsce kształtowały trzy nurty: rodzimy –
polski, czeskobraterski oraz imigrantów z Europy Zachodniej.
Kościół stosuje ustrój synodalno­‑prezbiterialny. Oznacza to,
że wszystkie sprawy ogólnokościelne leżą w gestii Synodu –
zgromadzenia duchownych i wybieralnych świeckich przedstawicieli parafii i diaspory. Organem wykonawczym jest
pięcioosobowy Konsystorz wybierany na kadencje. Na szczeblu podstawowym (zborowym) odpowiednio funkcje te pełnią
Ogólne Zgromadzenie Członków Zboru i Kolegium Kościelne
(rada starszych zboru). Duchowni nie stanowią odrębnego
stanu, a z tytułu ordynacji są sobie równi.
Zwierzchnikiem KER w Polsce jest od 2002 r. bp Marek
Izdebski. Kościół – składając świadectwo wiary – stara się żyć
i działać tak, by pomnażać potencjał dobra w narodzie, dążąc
do umocnienia miłości bliźniego pośród wszystkich wyznawców Jezusa Chrystusa, naszego Pana.
www.reformowani.pl
Opracował ks. Roman Lipiński
Kościół Ewangelicko­‑Metodystyczny w RP
Początki metodyzmu przypadają na lata trzydzieste XVIII wieku.
Nazwa jest przezwiskiem określającym ruch duchowej odnowy w Kościele Anglikańskim. Przewodzili mu dwaj duchowni
anglikańscy, bracia John i Charles Wesleyowie. „Kaznodziejstwo otwartej przestrzeni” (poza obiektami kościelnymi) oraz
„rozgrzanie serca”, potrzeba pokuty, nawrócenia, odrodzenia
i uświęcenia wchodzą na stałe do kaznodziejskiego słownika
tego ruchu. Wesleyowie nie zamierzają wprowadzać zmian
doktrynalnych, ani wyodrębniać wiernych ze struktur państwowego Kościoła. Dlatego formalne zorganizowanie tego
odrodzeniowego ruchu zaczyna funkcjonować dopiero po ich
śmierci.
W doktrynie i praktyce metodyzm stanowi ogniwo pośrednie między historycznymi Kościołami protestanckimi
a Kościołami wolnymi niezwiązanymi układami z określonym
państwem. Z tradycji metodystycznego nurtu wywodzą się
Kościoły o tradycji odrodzeniowej, uświęceniowej, pentekostalnej, adwentystycznej, a nawet znana i ceniona w wielu
krajach Armia Zbawienia.
Informacje o Kościołach 39
Podstawą doktrynalną metodyzmu pozostają do dziś
anglikańskie Artykuły Wiary, reformacyjna zasada: tylko Pismo Święte, tylko łaska, tylko wiara, tylko Chrystus oraz kazania i komentarze biblijne Wesleya. Metodyści uznają Bożą
Łaskę uprzedzającą, która obejmuje całą ludzkość i poprzedza wszystkie pozytywne doświadczenia wiary człowieka.
Metodyzm uznaje następujące szczeble wewnętrznej przemiany: pokuta, usprawiedliwienie/odrodzenie, uświęcenie.
Wszystkie one związane są z działaniem Bożej łaski uprzedzającej, usprawiedliwiającej i uświęcającej przez i w mocy
Ducha Świętego. Metodyści kładą nacisk na realizację największych przykazań Jezusa, tj. dążą do „doskonałości w miłości”. Wierzą, że duchowa miłość może przemienić człowieka
i cały świat.
Obecnie Kościoły metodystyczne istnieją w prawie wszystkich krajach świata i liczą ponad 45 milionów wyznających
członków. Wraz z dziećmi, sympatykami i przyjaciółmi tworzą
wspólnotę światową ok. 70 milionów ludzi.
Polski Kościół Ewangelicko­‑Metodystyczny w RP powstał
po I wojnie światowej. Niemieckojęzyczne parafie na terenie
nowopowstałego państwa swą historią sięgają XIX wieku. Do
1990 działał pod nazwą Kościół Metodystyczny w Polsce. Liczy obecnie ponad 50 placówek, w których skład wchodzi 28
parafii oraz filiały, placówki misyjne i kaznodziejskie. Posiada
ok. 4,5 tysiąca wyznawców.
Zwierzchnikiem Kościoła jest ks. superintendent Andrzej
Malicki. Kościół Ewangelicko­‑Metodystyczny zaangażowany
jest na płaszczyźnie edukacyjnej, charytatywnej, społecznej
i ekumenicznej.
www.metodysci.pl
Opracował ks. Jan Ostryk
Kościół Chrześcijan Baptystów w RP
Początki ruchu baptystycznego ściśle wiążą się z reformacją
jako ogólnoeuropejskim ruchem postulującym dogłębną odnowę chrześcijaństwa. Baptyści odrzucili wizję Kościoła jako
społeczności, do której przystępuje się automatycznie, na
mocy tradycji. Praktykują chrzest w wieku świadomym, stąd
nazywani są baptystami (gr. baptisma – chrzest).
40
Informacje o Kościołach Najwcześniejszy zbór baptystów powstał ok. roku 1612
w Londynie, założony przez powracających z wygnania emigrantów angielskich. Słynni baptyści brytyjscy to m.in. John
Bunyan, pisarz, autor znanej powieści alegorycznej Wędrówka
pielgrzyma i John Milton, poeta, autor poematu Raj utracony.
Obecnie największym skupiskiem baptystów są Stany Zjednoczone Ameryki Północnej (ok. 33 mln wyznawców). Wśród
znanych przedstawicieli współczesnego baptyzmu amerykańskiego wymienić można wybitnego kaznodzieję Billy’ego Grahama. Obecnie Światowy Związek Baptystów (ŚZB), zrzeszający
na zasadzie dobrowolności unie zborów baptystycznych, skupia około 40 milionów dorosłych członków.
W Polsce początki ruchu baptystycznego datują się na rok
1858, kiedy to w Adamowie pod Warszawą grupa czytelników
Biblii spontanicznie postanowiła przyjąć chrzest i utworzyć
zbór. Pod koniec lat trzydziestych XX w. baptyści posiadali już
100 zborów, działało związane z nimi Towarzystwo Wydawnicze „Kompas”, szpital „Betlejem” w Łodzi, ochronka dla dzieci
w Brześciu Litewskim, dom starców w Narewce oraz Seminarium Teologiczne w Łodzi.
Dziś Kościół ten liczy w Polsce ok. 8000 wiernych. Jest
członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej, Konferencji Kościołów
Europejskich, Aliansu Ewangelicznego w RP, Europejskiej Federacji Baptystycznej oraz Światowego Związku Baptystycznego.
Kościół wydaje czasopismo – miesięcznik „Słowo Prawdy”.
Przewodniczącym Rady Kościoła jest obecnie prezbiter dr Mateusz Wichary.
Podstawowe formy działalności Kościoła to ewangelizacja
i edukacja oraz służba charytatywno­‑opiekuńcza.
www.baptysci.pl
Zaktualizował Dawid Breuer
Kościół Greckokatolicki
Korzenie. Korzenie Kościoła Greckokatolickiego sięgają chrztu
Rusi Kijowskiej. Za pierwszego władcę chrześcijańskiego na
ukraińskich ziemiach uznaje się kijowskiego księcia Askolda,
który przyjął chrzest w roku 867. Około roku 954–955 chrzest
przyjęła wdowa po Igorze, księżna Olga. W 988 r., za panowania
księcia Włodzimierza Wielkiego, Ruś przyjęła chrześcijaństwo.
Informacje o Kościołach 41
Było to jeszcze przed rozerwaniem jedności Kościoła, zaś hierarchia kościelna przynależała do patriarchatu w Konstantynopolu. Jedność ta została zerwana na skutek tzw. Wielkiej
Schizmy z 1054 r. i przypieczętowana przez czwartą wyprawę
krzyżową w 1204 r.
Unia Brzeska. Tęsknota za jednością i potrzeba reformy
Kościoła spowodowała, że pod koniec XVI w. część hierarchii
kijowskiej zaczęła rozważać ideę ponownego pojednania – unii.
Pod koniec grudnia 1595 r. delegaci soboru Cerkwi kijowskiej
uzgodnili w Rzymie zasady, które gwarantowały Cerkwi zachowanie liturgii i obrządku wschodniego z językiem starosłowiańskim, dotychczasową organizację kościelną, własne prawo
i dalsze używanie kalendarza juliańskiego. Uznali papieża za
głowę Kościoła, złożyli wyznanie wiary katolickiej i przysięgę
papieżowi. Oficjalne przyjęcie unii nastąpiło na synodzie kościelnym w Brześciu nad Bugiem 9 października 1596 r. Unia została przyjęta przez Metropolitę Michała Rahozę oraz większość
hierarchii i wyższego duchowieństwa oraz szlachty. Diecezje
przemyska i lwowska przyjęły unię dopiero pod koniec XVII
w. Rozwój Kościoła Unickiego trwał do rozbiorów Rzeczypospolitej, kiedy to zaczął się dla niego okres wielkich prześladowań.
W zaborze rosyjskim, mocą carskich ukazów z 1839
i 1875 r., Kościół Unicki został całkowicie zlikwidowany. Przetrwał w zaborze austriackim i po I wojnie światowej rozwinął
swoją działalność w granicach II Rzeczypospolitej, stając się
istotnym czynnikiem kształtowania współczesnej świadomości
religijnej i narodowej Ukraińców. W czasie II wojny światowej
Kościół bohatersko stanął w obronie ofiar Holokaustu. Instytut
Yad Vashem przyznał medale Sprawiedliwych wśród Narodów
Świata wielu wiernym świeckim i duchownym, m.in. bł. Klemensowi Szeptyckiemu.
Czasy powojenne. W 1946 r. Kościół został zdelegalizowany
na terenie ZSRR i innych państw bloku komunistycznego i z trudem przetrwał w PRL. Pełnię praw odzyskał dopiero w 1989 r.
na mocy ustawy o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego.
Tegoż roku ks. Jan Martyniak został wyświęcony na pierwszego
powojennego biskupa greckokatolickiego, w 1991 r. został
ordynariuszem reaktywowanej diecezji przemyskiej, obejmującej terytorium całej Polski, zaś w 1996 r. Arcybiskupem
42
Informacje o Kościołach Metropolitą. Utworzona w 1996 r. Metropolia Przemysko­
‑Warszawska obrządku greckokatolickiego obejmuje cały teren państwa polskiego. W jej skład wchodzą: Archidiecezja
Przemysko­‑Warszawska, obejmująca tereny leżące na prawym
brzegu Wisły wraz z Warszawą, Krakowem i Toruniem, oraz Diecezja Wrocławsko­‑Gdańska, obejmująca tereny na zachód od
Wisły. W całej Metropolii pracuje obecnie (grudzień 2015) 78
kapłanów, w tym 8 zakonnych (7 bazylianów i 1 augustianin).
Istnieje męski Zakon Św. Bazylego Wielkiego (bazylianie) oraz 3
żeńskie zgromadzenia zakonne: siostry bazylianki, siostry służebnice NPM i siostry józefinki. Od listopada 2015 r. Metropolitą Przemysko­‑Warszawskim jest abp dr Eugeniusz Popowicz.
Kościół prowadzi działalność charytatywną, skupioną wokół Caritasu. Siostry Służebnice NPM prowadzą Ekumeniczny
Dom Opieki Społecznej w Prałkowcach koło Przemyśla, opiekujący się chorymi i samotnymi niezależnie od ich wyznania
i narodowości. Organizowane są kolonie letnie dla dzieci i młodzieży (Sarepta). Restaurowane są stare cerkwie i budowane
nowe – na ziemiach północnych i zachodnich. Wydawane są
książki, czasopisma i kalendarze.
www.cerkiew.org
www.cerkiew.net.pl
Opracował o. Piotr Kuszka
Kościół Polskokatolicki w RP
Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej, zwany
do 1951 r. Polskim Narodowym Kościołem Katolickim (PNKK),
genezą swą sięga lat dziewięćdziesiątych XIX w. Wówczas to
bowiem wśród Polonii Stanów Zjednoczonych Ameryki doszło do wystąpień wiernych w parafiach rzymskokatolickich
przeciwko dominacji kleru pochodzenia niemieckiego i irlandzkiego. Wierni pochodzenia polskiego domagali się w,,
Memoriale” używania języka ojczystego w liturgii, opieki duchownych z własnej zbiorowości etnicznej, a także wglądu
w sprawy finansowe parafii. Delegacja wiernych przedstawiła
swe prośby w Rzymie w 1898 r., co jednak nie odniosło skutku.
Doprowadziło to do powstania ośrodka w Scranton (Pensylwania), złożonego z szeregu niezależnych parafii polskich, a tym
samym do formalnego utworzenia Polskiego Narodowego
Informacje o Kościołach 43
Kościoła Katolickiego (bp Franciszek Hodur 1866–1953). Podobne ośrodki istniały już wówczas w Chicago – grupa bp. Antoniego Kozłowskiego (1857–1907) i Buffalo – grupa bp. Stefana
Kamińskiego (1859–1911). Dzięki staraniom bp. Franciszka Hodura doszło do zjednoczenia tych trzech ośrodków.
Kościół Polskokatolicki wyznaje katolickie prawdy wiary
i moralności oraz zasady ustroju Kościoła zawarte w Piśmie
Świętym, sformułowane w powszechnych Symbolach Wiary
i postanowieniach siedmiu Soborów Powszechnych pierwszego tysiąclecia; jest cząstką jednego, świętego, katolickiego
i apostolskiego Kościoła; ma własną hierarchię kościelną; roztacza opiekę religijną i duszpasterską nad wiernymi narodowości polskiej, a także wiernymi innych narodowości, jeżeli
zgłosili swój akces do Kościoła; w liturgii używa języka polskiego i Ksiąg liturgicznych, zatwierdzonych przez Synod Ogólnopolski lub Radę Synodalną; w swej postawie duszpasterskiej
uwzględnia potrzeby duchowe i materialne Narodu i Państwa
Polskiego; wychowuje swych wiernych w duchu miłości do Ojczyzny oraz uczy poszanowania wartości życia ludzkiego od
poczęcia do naturalnej śmierci i godności każdego człowieka.
Kandydaci do stanu duchownego kształcą się w Wyższym
Seminarium Duchownym Kościoła Polskokatolickiego w Warszawie i w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.
Od 1995 r. zwierzchnikiem Kościoła jest bp prof. dr hab. Wiktor
Wysoczański.
Kościół przyjmuje jako obowiązującą „Deklarację
Utrechcką Biskupów Starokatolickich” z 24 września 1889 r.,
która jest podstawowym dokumentem ujmującym zwięźle starokatolickie zasady wiary. Kościół Polskokatolicki jest jedynym
Kościołem polskim należącym do Unii Utrechckiej Kościołów
Starokatolickich, a jego biskup jest członkiem Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich.
Kościół Polskokatolicki w RP, zachowując niezależność
jurysdykcyjną i odrębną administrację, pozostaje w jedności
wiary i moralności z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim w USA i Kanadzie; utrzymuje stały kontakt i współpracę ze
środowiskami PNKK w USA i Kanadzie; wspomaga umacnianie
wśród Polonii więzi z krajem ojczystym oraz dba o dobre imię
PNKK w USA i Kanadzie.
44
Informacje o Kościołach Kościół Polskokatolicki jest członkiem Światowej Rady
Kościołów, Konferencji Kościołów Europejskich i Polskiej Rady
Ekumenicznej.
www.polskokatolicki.pl
Opracował ks. Andrzej Gontarek
Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP
Mariawityzm jest jedynym oryginalnie polskim wyznaniem,
powstałym na przełomie XIX/XX wieku. Geneza Kościoła Mariawitów jest ściśle związana z osobą św. Marii Franciszki Kozłowskiej i otrzymanym przez nią, w Płocku 2 sierpnia 1893 r.,
objawieniem Dzieła Wielkiego Miłosierdzia.
Mariawici wyodrębnili się z Kościoła Rzymskokatolickiego
w 1906 roku. Powodem secesji było niezaakceptowanie przez
polską hierarchię i papieża działalności Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, którego członkami byli rzymskokatoliccy kapłani dostrzegający potrzebę odrodzenia duchowego wśród
duchowieństwa i wiernych.
W 1909 roku mariawici nawiązali bliższe relacje z zachodnimi Kościołami starokatolickimi zrzeszonymi w Unii Utrechckiej. Biskupi starokatoliccy przekazali mariawitom pełnię
sukcesji apostolskiej.
Objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia wskazują, że
ostatnim ratunkiem dla pogrążonego w grzechach świata jest
cześć Przenajświętszego Sakramentu i pomoc Maryi. Jeżeli
ludzkość skorzysta z okazanego Miłosierdzia, nastąpi odrodzenie Kościoła, a ziemia stanie się odbiciem nieba. Jeśli odrzuci – czeka ją wyrok Sprawiedliwości Bożej, kara za grzech.
W konsekwencji objawień mariawici propagują kult eucharystyczny, który wyraża się w częstym i godnym przystępowaniu do Komunii Świętej udzielanej pod postaciami Chleba
i Wina oraz kształtowaniu indywidualnej relacji z Chrystusem
poprzez adorację Przenajświętszego Sakramentu. Liturgia Kościoła sprawowana jest w rycie trydenckim przetłumaczonym
na język polski (od 1907 roku).
Nazwa Kościoła nawiązuje do starożytnych zasad Kościoła
katolickiego, sprzed podziału na Kościół Wschodni i Zachodni,
oraz wskazuje na naśladowanie życia Maryi (łac. Mariae vitae – życie Maryi), do czego zobowiązani są jego wyznawcy. Wstępowanie
Informacje o Kościołach 45
w ślady Bogurodzicy oznacza zachowanie świętości życia
przy jednoczesnym wykonywaniu codziennych obowiązków.
Mariawici uznają siedem Sakramentów Świętych: chrzest,
bierzmowanie, Eucharystię, pokutę, kapłaństwo, małżeństwo i namaszczenie chorych. W Kościele nie istnieje obowiązkowy celibat
duchownych. Praktykowane są dwie formy sakramentu pokuty:
indywidualna (przed kapłanem) oraz ogólna (powszechna) –
przed Chrystusem z rozgrzeszeniem kapłana. Wszystkie posługi
są bezpłatne, zgodnie z zaleceniem Chrystusa: „Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie”. Duchowieństwu wolno przyjmować
dobrowolne ofiary za posługi religijne, ale nie można ich żądać.
Mariawici nie uznają dogmatu o nieomylności papieża oraz
odrzucają wszelkie klątwy i ekskomuniki, kładąc szczególny akcent na indywidualne przeżywanie wiary przez każdego człowieka.
Starają się nie narzucać innym swoich poglądów, szanując godność i wolność wszystkich ludzi. Podstawowym prawem etycznym
jest przykazanie miłości Boga, bliźniego i samego siebie, któremu podporządkowane są pozostałe zasady życia kościelnego.
Stosunek mariawitów do ekumenizmu najlepiej oddają
słowa św. Marii Franciszki: „Każdy Kościół niech zachowuje
zwyczaje, modły i nabożeństwa i niech drugiemu swoich praktyk religijnych nie narzuca. We wszystkim niech będzie miłość,
w rzeczach niekoniecznych do zbawienia – wolność, a w koniecznych jedność”. Kościół angażuje się w działalność zmierzającą do przywrócenia jedności chrześcijan, na zasadzie
jedności w różnorodności. Jest współzałożycielem Polskiej
Rady Ekumenicznej oraz członkiem Światowej Rady Kościołów
i Konferencji Kościołów Europejskich. Współpracuje na zasadach
interkomunii z innymi Kościołami starokatolickimi na świecie.
Kościół Starokatolicki Mariawitów liczy obecnie ok. 25 tys.
wyznawców w Polsce i 5 tys. we Francji. Duchowym centrum jest
Świątynia Miłosierdzia i Miłości w Płocku, eucharystyczne sanktuarium i jedyna katedra mariawicka, przy której rezyduje zwierzchnik Kościoła – Biskup Naczelny Marek Maria Karol Babi (od 2015
roku). Kościół kształci kadry duchownych w Seminarium Duchownym w Płocku i na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Organem prasowym Kościoła jest kwartalnik „Mariawita”.
www.mariawita.pl
Opracował kapłan Mateusz Maria Felicjan Szymkiewicz
pw. św. Jakuba Apostoła
w Modliszewku
Modliszewko 28
pw. św. Michała Archanioła
Gniezno, ul. Św. Michała 1
pw. bł. Jolenty
Gniezno, ul. Wierzbiczany 10
Farna pw. Świętej Trójcy
Gniezno, ul. Farna 6
pw. Chrystusa Wieczystego
Kapłana
Gniezno, ul;. 28 Grudnia 12
pw. św. Maksymiliana Kolbe
Gniezno, ul. Kwiatowa 7
pw. bł. Radzyma Gaudentego
Gniezno, plac ks. kan. Zbigniewa
Kapturczaka
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
PARAFIA
Ks. dr Andrzej Szczęsny
Ks. Jacek Orlik
Ks. kan. dr Andrzej Grzelak
Ks. kan. Maciej Lisiecki
Ks. kan. Ryszard Balik
Ks. kan. dr Tomasz Głuszak
Ks. Andrzej Januchowski
PROBOSZCZ
Prezb. Mateusz Wichary
(Kościół Chrześcijan Baptystów)
Ks. Paweł Minajew
(Kościół Prawosławny)
Ks. Semko Koroza
(Kościół Ewangelicko­‑Reformowany)
Ks. Marcin Kotas
(Kościół Ewangelicko­‑Augsburski)
Ks. Felicjan Szymkiewicz
(Kościół Starokatolicki Mariawitów)
Ks. Janusz Olszański
(Kościół Ewangelicko­‑Metodystyczny)
Ks. Andrzej Gontarek
(Kościół Polskokatolicki)
KAZNODZIEJA
46
Nabożeństwa ekumeniczne
w parafiach gnieźnieńskich
(sobota, 12 marca 2016 r., godz. 17.00)
47
Kaplica
zjazdowa
X Zjazdowi Gnieźnieńskiemu towarzyszy tymczasowa kaplica –
miejsce ciszy i modlitwy. Znajduje się ona w sali nr 15 w budynku Instytutu Kultury Europejskiej UAM (pierwsza sala na
parterze).
Dekoracja kaplicy wykorzystuje piękne witraże – dzieła
Teresy Reklewskiej – oraz utwory dwóch muzyków i kompozytorów, którzy w ostatnich latach wspólnie koncertują: profesora organów Bogusława Grabowskiego i saksofonisty Macieja
Sikały. Jednemu z utworów, Ave Maria, towarzyszy śpiew Anny
Bajor (sopran).
Teresa Maria Reklewska
Ukończyła w 1956 r. Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie
w pracowniach tkaniny Eleonory Plutyńskiej i malarstwa Marka
Włodarskiego. Studiowała później przez dwa lata w Paryżu,
m.in. w Atelier d’Art Sacré. Następnie do 1972 r. tworzyła w pracowni Jacques’a le Chevalliera własne projekty malarskie i wykonywała samodzielnie witraże.
W czasie pobytu we Francji wygrała ogólnopolski konkurs
na projekt witraży do kościoła N. M. P. na Piasku we Wrocławiu (witraże realizowane w pracowni J. Chevalliera w Paryżu).
W 1976 r. otrzymała za te witraże Nagrodę im Brata Alberta
w dziedzinie sztuki sakralnej.
Po wielu próbach otworzyła w 1975 r. własną pracownię
witrażową w Warszawie. Pracownia ta jako pierwsza i jedyna
wtedy działała na zasadach ścisłego współuczestnictwa artysty
w tworzeniu dzieła na każdym etapie jego powstawania. Od
tego czasu Reklewska tworzyła wyłącznie w Polsce.
Dzieła Teresy Reklewskiej można zobaczyć m.in. w takich
miejscach jak: kościół św. Marcina w Warszawie, kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu, pływalnia miejska w Asconie w Szwajcarii, kościół św. Małgorzaty w Nowym
48
Kaplica zjazdowa Sączu, kościół św. Wojciecha we Wrocławiu, kościół Matki Boskiej Królowej Polski w Warszawie­‑Aninie, kościół św. Andrzeja
Boboli w Warszawie. Znana jest także w Japonii, gdzie tworzyła
witraże do takich budynków: Szkoła Handlowa w Shiba, Prefektura Policji w Kumagaya, kościół św. Franciszka Ksawerego
w Kanda.
Bogusław Grabowski
Ukończył studia muzyczne ukończył w 1982 r. w Akademii Muzycznej w Warszawie w klasie organów prof. Joachima Grubicha. Od 1985 r. pełni funkcję głównego organisty w Bazylice
Mariackiej w Gdańsku. W tym samym roku rozpoczął też pracę
w Akademii Muzycznej w Gdańsku, gdzie jest obecnie profesorem zwyczajnym i prowadzi klasę organów.
Koncertował w Polsce niemal we wszystkich ważniejszych
ośrodkach oraz w Niemczech, Anglii, Francji, Szwajcarii, Belgii,
Holandii, Danii, Szwecji, we Włoszech, USA oraz na Ukrainie,
Białorusi, Łotwie i w Rosji. Nagrywał dla radia i telewizji w Polsce, Niemczech, Szwecji i na Ukrainie. Ma na swoim koncie 15
pozycji fonograficznych nagranych cyfrowo oraz wydanych
w Polsce, Niemczech oraz w USA.
Bogusław Grabowski jest też kompozytorem. Pisze szczególnie utwory na głosy wokalne, chór i organy, a także na
orkiestrę symfoniczną. Prowadzi na Pomorzu działalność popularyzatorską, organizując koncerty z udziałem najwybitniejszych organistów, kameralistów oraz chórów i orkiestr z Polski,
Europy, a także obu Ameryk, Australii i Japonii. Jest autorem
i pomysłodawcą takich cykli jak Dominikańskie Koncerty, Mariackie Wieczory Organowe, Musica Sacra, Muzyka Przestrzeni
Sakralnej, Muzyka w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia. Wykłada
również na uczelniach o profilu teologicznym, jest ekspertem
w dziedzinie projektowania, budowy i konserwacji organów.
Za swoją działalność otrzymał szereg nagród i wyróżnień państwowych i kościelnych.
Maciej Sikała
Urodził się w 1961 r. w Gdańsku. Muzyk jazzowy, saksofonista,
kompozytor, wykładowca klasy saksofonu na kierunku jazzowym w Akademiach Muzycznych w Gdańsku i Bydgoszczy,
Kaplica zjazdowa 49
obecnie w stopniu doktora. Współpracował, koncertując lub
nagrywając, z czołówką polskiej sceny jazzowej, m in. z Janem
Ptaszynem Wróblewskim, Henrykiem Miśkiewiczem, Tomaszem Szukalskim, Leszkiem Możdżerem, Piotrem Wojtasikem,
Jarosławem Śmietaną, Leszkiem Kułakowskim, Wojciechem
Karolakiem oraz z muzykami z zagranicy, jak: Lester Bowie,
David Liebman, Ronnie Burrage, Billy Harper, Wayne Dockerey,
John Betsch, Kenny Wheeler, Eddie Henderson, Tim Haggans,
David Kikoski.
Nagrał ponad 50 płyt w tym pięć autorskich, z których
dwie były nominowane do nagrody „Fryderyka”. Od kilku lat
prowadzi zajęcia na warsztatach jazzowych w Pułtusku i Nysie.
Koncertował w Niemczech, Rosji, Bułgarii, Czechach, Słowacji,
Słowenii na Białorusi, Litwie, we Francji, Szwecji, Mołdawii, Rumunii, Kanadzie, Izraelu, Austrii, Ukrainie, Belgii, Indiach, Anglii,
we Włoszech. W ankiecie,, Jazz Top” zajmował pierwsze miejsce w kategorii saksofonu tenorowego w latach 1995–2005,
2010 i 2012–2014.
50
Wystawa „Chrzest –
Św. Wojciech – Polska”
Dziedzictwo średniowiecznego Gniezna
Wystawa przygotowana będzie przez Muzeum Początków Państwa Polskiego we współpracy z Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie i Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Ma
ona przybliżyć problematykę początku polskiej wspólnoty
narodowo­‑państwowej, przez pryzmat szczególnego miejsca,
jakim jest Gniezno.
Tytuł ekspozycji sygnalizuje węzłowe punkty historii, dziejące się właśnie w Gnieźnie, postrzeganym jako gniazdo wspólnoty zarówno ludu, jak i panującej nad nim dynastii. Wystawa
podzielona będzie na trzy części.
Część pierwsza nosi tytuł: W gnieźnieńskim grodzie. Sięga
ona jeszcze do okresu przedchrześcijańskiego, chcąc ukazać
specyfikę Gniezna jako ośrodka kultu religijnego. Sakralne znaczenie miała wtedy „święta Góra”, czyli Góra Lecha w Gnieźnie.
Później zadecydowało to o umieszczeniu tutaj kościoła katedralnego. Badania archeologiczne potwierdziły, że na Górze
Lecha w Gnieźnie znajdował się ponadregionalny ośrodek
kultu pogańskiego – być może miejsce intronizacji pogańskich
książąt. W tej części wystawy zaprezentowane zostanie również znaczenie stołecznego grodu w Gnieźnie w dobie pierwszych Piastów. W latach 40. X wieku na Górze Lecha powstał
potężny zespół grodowy, który osiągnął szczytową formę w 1.
połowie XI wieku, składając się z czterech oddzielnych członów i zajmując powierzchnię około 4,5 hektara.
Druga część wystawy zatytułowana jest: Chrzest – początki Kościoła w Gnieźnie. Ukazuje ona Gniezno jako domniemane miejsce dokonania chrztu Polski. Nie znamy z przekazów
historycznych (pisanych) miejsca, w którym książę Mieszko
I dał się ochrzcić wraz z najbliższym swym otoczeniem, ani nie
wiemy, gdzie w Wielkopolsce dokonywały się masowe chrzty.
Wysuwane są różne hipotezy; ostatnio przeważają opinie upatrujące tego miejsca na terenie władztwa polskiego władcy,
Wystawa „Chrzest – Św. Wojciech – Polska” 51
a więc praktycznie rzecz biorąc – w Wielkopolsce. W grę wchodzą właściwie cztery grody: Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki
i Giecz. W tym kontekście Gniezno jako duchowa stolica pogańskich plemion – miejsce ośrodka kultowego – było szczególnie predestynowane do manifestacji zmiany obrządku
religijnego i narzucenia nowej wiary. To mógł być czytelny
znak dla wszystkich, określający początek nowej epoki. Ta część
wystawy przedstawi także: osobę św. Wojciecha i jego związki
z Gnieznem, Zjazd Gnieźnieński w roku 1000 oraz Gniezno
jako stolicę Kościoła w Polsce.
Trzecia część wystawy nosi tytuł: Gnieźnieński kościół
katedralny. W późnym średniowieczu Gniezno przestało być
stolicą Królestwa, ale pozostawało nadal stolicą Kościoła w Polsce. W tutejszej katedrze czczono jednego z najważniejszych
patronów Królestwa Polskiego, a jego grób ściągał rzesze pielgrzymów z kraju i zagranicy. Unikatowym zabiegiem wystawy
może być próba odtworzenia w skali 1:1 kaplicy św. Wojciecha,
znajdującej się pośrodku nawy głównej kościoła, ochraniającej
znajdującą się wewnątrz gotycką tumbę św. Wojciecha z jego
relikwiami. Katedra gnieźnieńska pełniła bardzo istotną rolę
jako miejsc koronacji królów polskich – odbyło się ich tutaj pięć
(ostatnia w 1300 roku). Na wystawie zaprezentowane zostaną
dokumenty z pieczęciami władców koronowanych właśnie
w kościele gnieźnieńskim. Można będzie obejrzeć również
cenne naczynia liturgiczne i księgi używane do sprawowania
liturgii. Szczególne miejsce w ekspozycji znajdą również Drzwi
Gnieźnieńskie.
Otwarcie wystawy „Chrzest – Św. Wojciech – Polska. Dziedzictwo średniowiecznego Gniezna” nastąpi 11 marca 2016 r.,
podczas X Zjazdu Gnieźnieńskiego. Następnie będzie ją można
oglądać w dużej sali wystaw czasowych Muzeum Początków
Państwa Polskiego do 25 października 2016 r. Patronem honorowym wystawy jest Prymas Polski, abp Wojciech Polak.
52
Wystawa „Wyzwalająca
moc sztuki”
Wydarzeniem towarzyszącym X Zjazdowi Gnieźnieńskiemu jest
wystawa Wyzwalająca moc sztuki zorganizowana przez Oddział
Warszawski Związku Polskich Artystów Plastyków. Będzie ona
prezentowana w budynku Instytutu Kultury Europejskiej UAM.
Wernisaż wystawy odbędzie się podczas obrad Zjazdu – w sobotę, 12 marca 2016 r., o godz. 13.15.
Kuratorem wystawy jest Dariusz Kowalski. Bierze w niej
udział 28 artystów reprezentujących kilka dziedzin sztuki:
malarstwo, rzeźbę, grafikę. Są to: prof. Marian Czapla, Jolanta
Czernecka, Witold Damasiewicz, Alina Dorada­‑Krawczyk, Anna
Forycka­‑Putiatycka, Majid Jammoul, Larysa Jaromska, Marek
Jaromski, Dariusz Kowalski „Kodar”, Filip Amadeusz Kowalski,
Łukasz Krupski, Bożenna Leszczyńska, Jacek Maślankiewicz,
Jan Molga, Tadeusz Molga, Joanna Mrozowska, Eugeniusz Mucha, Zbigniew Nowosadzki, Teresa Pastuszka­‑Kowalska, Beata
Popławska­‑Walusiak, Paweł Przyrowski, Barbara Pszczółkowska­
‑Kasten, Tadeusz Szadeberg, Adela Szwaja, Mateusz Środoń,
Anna Alicja Trochim, Maria Wollenberg­‑Kluza, prof. Kazimierz
Gustaw Zemła.
Głównym motywem plastycznym X Zjazdu Gnieźnieńskiego jest ikona Chrystusa Miłosiernego – reprint pracy Mateusza Środonia z kościoła Imienia Najświętszej Maryi Panny
w Warszawie­‑Międzylesiu. Przywołujemy również Tablicę chrześcijańską ze zrealizowanego specjalnie na VI Zjazd Gnieźnieński (2005) Tryptyku Pawła Przyrowskiego.
Prezentujemy rzeźby Dariusza Kowalskiego, inspirowane
romańskimi chrzcielnicami, nawiązujące bezpośrednio do
chrztu Polski sprzed 1050 lat i integralnie wplatające motywy
współczesne. Niobe prof. Gustawa Zemły nawiązuje do dramatycznych tysiącletnich polskich losów. W ekspozycję mocno
wpisuje się instalacja Ukrzyżowania Filipa Amadeusza Kowalskiego, nawiązująca do polskiego mesjanizmu. Młody rzeźbiarz
Wystawa „Wyzwalająca moc sztuki” 53
Łukasz Krupski przygotował rzeźby pięciu postaci, w jego ocenie kluczowych dla historii Kościoła w Polsce.
W pozostałych kompozycjach, zwłaszcza malarskich, przeważa nadzieja na lepsze jutro. Obrazy Anny Alicji Trochim, Aliny
Dorady­‑Krawczyk czy Jana Molgi napawają radosnym tchnieniem Bożego światła. Inne prace refleksyjnie prowokują do kontemplacji, refleksji bądź zadumy nad tym, co stanowi o tradycji
i kulturze polskiej, o jej korzeniach, początkach i całej historii.
Prace pasyjne Jolanty Czerneckiej, prof. Mariana Czapli
czy Eugeniusza Muchy poruszają do głębi. Anioły Marka Jaromskiego wznoszą się na feretronach i sztandarach. Królowie Larysy Jaromskiej są wykonawcami testamentu Mieszka
I. Pieczę nad wystawą sprawują rzeźby Teresy Pastuszki Kowalskiej – dwaj Aniołowie Stróżowie Polski z maryjnymi tarczami.
Wystawa prezentuje prace polskich artystów inspirowanych sztuką religijną. Ich twórczość jest znakomitym przykładem łączenia dawnego i nowego, tradycji ze współczesnością,
przywracania i przekazywania dalej dorobku kulturalnego naszych przodków.
Inspiracją dla twórców były słowa Jana Pawła II z Listu do
artystów: „Społeczeństwo potrzebuje bowiem artystów, podobnie jak potrzebuje naukowców i techników, pracowników
fizycznych i umysłowych, świadków wiary, nauczycieli, ojców
i matek, którzy zabezpieczają wzrastanie człowieka i rozwój
społeczeństwa poprzez ową wzniosłą formę sztuki, jaką jest
«sztuka wychowania». W rozległej panoramie kultury każdego
narodu artyści mają swoje miejsce. Gdy idąc za głosem natchnienia, tworzą dzieła naprawdę wartościowe i piękne, nie
tylko wzbogacają dziedzictwo kulturowe każdego narodu i całej ludzkości, ale pełnią także cenną posługę społeczną na
rzecz dobra wspólnego”.
Wystawa Wyzwalająca moc sztuki pozostanie udostępniona w Instytucie Kultury Europejskiej UAM do 8 kwietnia
2016 r.
54
Koncert „Muzyka
nowych początków”
W ramach X Zjazdu Gnieźnieńskiego w sobotę 12 marca 2016 r.
o godz. 20.00 w auli zjazdowej odbędzie się specjalny koncert
„Muzyka nowych początków” z udziałem muzyków twórczo
nawiązujących do tradycji. Wezmą w nim udział: Ensemble
Peregrina oraz Adam Strug i Monodia Polska.
ENSEMBLE PEREGRINA
Zespół ten działa w Bazylei. Założyła go w roku 1997 i kieruje nim do dziś polska śpiewaczka i muzykolożka Agnieszka
Budzińska­‑Bennett.
Ensemble Peregrina koncentruje swoje zainteresowania
na świeckiej i religijnej muzyce europejskiej z okresu od XII
do XIV wieku. Główny obszar badawczej i artystycznej działalności zespołu to wczesna polifonia i monodia Saint Martial
i paryskiej szkoły Notre Dame. Celem śpiewających w Ensemble Peregrina wokalistek jest poszukiwanie repertuarów mniej
znanych, tworzących zaskakująco oryginalny kontrapunkt dla
repertuaru uznawanego za „klasyczny”.
Styl interpretatorski Peregriny kształtuje się na podstawie
analizy oryginalnych źródeł i traktatów oraz w oparciu o najnowsze badania muzykologiczne i historyczne. Zespół stara się
zbliżyć jak najbardziej do praktyki wykonawczej, której obraz
wyłania się z przekazów źródłowych, ale nie rezygnuje z poszukiwania stylu, w którym w sposób naturalny przemawiać
będzie do dzisiejszych słuchaczy.
Nazwa peregrina (wędrowczymi) odnosi się do sposobu,
w jaki w średniowieczu następowało rozprzestrzenianie się trendów estetycznych. Wyraża także nastawienie członków zespołu,
którzy w podróżach widzą jeden z czynników kształtujących ich
wrażliwość i kreatywność. Muzycy Peregriny – pochodzący z Polski, Szwajcarii, Francji, Finlandii i USA – starają się tworzyć całość,
która czerpie w harmonijny sposób z różnych tradycji, z jakich się
Koncert „Muzyka nowych początków” 55
wywodzą, odnajdując w nich liczne związki i wzajemne inspiracje.
Ensemble Peregrina przedstawi w Gnieźnie m.in. utwory
ze swojej płyty „Sacer Nidus” (Święte Gniazdo), nawiązujące
do postaci Bolesława Chrobrego i św. Wojciecha. Jak pisze
Agnieszka Budzińska­‑Bennett, śmierć Adalberta­‑Wojciecha
i jej polityczno­‑religijne konsekwencje znalazły również swoje
odbicie w średniowiecznej twórczości zarówno poetyckiej, jak
i muzycznej. „Krótko po kanonizacji biskupa­‑męczennika w Reichenau powstaje sekwencja Annua recolamus (ok. 1001 roku),
wzmiankująca również cesarza Ottona III. Najprawdopodobniej
to on sam zadbał o natychmiastowe uczczenie zamordowanego
przyjaciela, zlecając napisanie nowego utworu ku jego czci.
W Gnieźnie odnajdujemy sekwencję Hac festa die – najstarszą
z repertuaru ponad 140 sekwencji poświęconych Adalbertowi,
powstałych w Polsce, w Czechach czy na Węgrzech”.
Zespół przedstawi też oryginalną wersję „Bogurodzicy”.
Jak wyjaśnia Agnieszka Budzińska­‑Bennett, słuchaczy zaskoczyć może „nie tylko, skonsultowana z badaczami języka staropolskiego, propozycja XIII‑wiecznej wymowy tekstu, lecz
również wzbogacone polifonią fragmenty tej zanotowanej
jednogłosowo pieśni. Pozwoliłam sobie tu na swobodne odczytanie partytury, proponując podkreślenie kolektywnego
momentu wyrażania wiary na inwokacjach Maria, Kyrieleyson
i Bożycze w prostej, archaicznej polifonii”.
Skład zespołu:
•• Agnieszka Budzińska­‑Bennett, śpiew,
harfa, kierownictwo artystyczne;
•• Kelly Landerkin, śpiew;
•• Hanna Järveläinen, śpiew;
•• Lorenza Donadini, śpiew;
•• Baptiste Romain, fidel.
Więcej informacji na stronie: www.peregrina.ch.
ADAM STRUG
Śpiewak i instrumentalista, autor piosenek, kompozytor muzyki teatralnej i filmowej, etnomuzykolog, scenarzysta filmów dokumentalnych. Pomysłodawca zespołu śpiewaczego „Monodia Polska”,
praktykującego polskie pieśni przekazywane w tradycji ustnej.
Lider muzycznej Kompanii wykonującej jego autorskie piosenki.
56
Koncert „Muzyka nowych początków” Adam Strug prowadzi również spotkania śpiewacze, poświęcone pieśniom roku liturgicznego, obrzędowego oraz
historycznym w wariantach melodycznych przekazywanych
nieprzerwanie w tradycji ustnej w wioskach drobnoszlacheckich północno­‑wschodniego Mazowsza. Formuła spotkań jest
nieinwazyjna: prowadzący podaje motyw, a zgromadzeni
śpiewają. Od warsztatów spotkania różnią się tym – wyjaśnia
Strug – że „nie tyle uczymy się śpiewać, co odnajdujemy w sobie pokłady zbiorowej pamięci muzycznej oraz indywidualne –
siłę i barwę głosu”. Uczestnicy Zjazdu Gnieźnieńskiego mogą
wziąć udział w takim spotkaniu w sobotnie popołudnie podczas Warsztatów Chrześcijańskiej Wolności.
Więcej informacji na stronie www.adamstrug.pl.
MONODIA POLSKA
Monodia Polska to zespół śpiewaczy, praktykujący dawne polskie
pieśni religijne i świeckie w wariantach melodycznych zebranych
przez Adama Struga w Łomżyńskiem i na Kurpiach Zielonych.
Zespół posługuje się skalami muzycznymi wcześniejszymi niż powszechnie dziś używana skala dur­‑moll, zachowując dawny strój, emisję i maniery wykonawcze.
Ustna tradycja kontynuowana przez Monodię to: pieśni rycerstwa, barokowe piety, śpiewane moralitety XVIII wieku, romantyczne pieśni dewocyjne, oraz utwory nieskodyfikowane
będące wyrazem pobożności ludowej.
Wiersze czerpią ze „Śpiewnika Pelplińskiego”
(1871), liczącego 1102 pieśni na cały rok liturgiczny. Średniowieczne anonimy sąsiadują tu z wierszami Kochanowskiego, Wujka, Bolesławiusza, Trembeckiego,
Zabczyca, Naborowskiego, Krasickiego i Karpińskiego.
Świecką część repertuaru Monodii Polskiej stanowią pieśni
Kurpiowszczyzny Zielonej i historyczne.
Podczas gnieźnieńskiego koncertu Adam Strug z zespołem Monodia Polska wykonają polskie pieśni maryjne: od najstarszych
po XIX‑wieczne, z tradycji dworskiej i gminnej. Pobożność Polaków jest na wskroś maryjna, stąd mnogość partytur i utworów
o tej tematyce przekazywanych wyłącznie w tradycji ustnej.
Więcej informacji na stronie www.monodiapolska.pl.
57
Sacer Nidus (Święte
Gniazdo) – o programie
Przedstawiamy historyczne i muzykologiczne wprowadzenie do
programu Sacer Nidus, jaki przedstawi podczas X Zjazdu Gnieźnieńskiego Ensemble Peregrina.
Dojrzały mężczyzna u szczytu sił i młodzieniec o nieco efemerycznej urodzie. Pierwszy znał się na wojennym rzemiośle, miał
polityczny instynkt, posłuch we własnym kraju i ambicje, które
znacznie przewyższały władztwo, jakie odziedziczył po ojcu.
Drugi był doskonale wykształcony, otoczony najwybitniejszymi
umysłami epoki, przejawiał skłonność do religijnej ekstazy, co
nie przeszkadzało mu w dążeniu do zostania najpotężniejszym
imperatorem ówczesnego świata. Obaj w dzieciństwie byli zakładnikami politycznych przeciwników. Mężczyzną był Bolesław,
syn Mieszka, polański książę. Młodzieńcem Otto III, cesarz rzymskiego imperium. Nicią, która zadzierzgnęła ich przyjaźń, była
śmierć Wojciecha z Libic, biskupa Pragi, znanego jako Adalbert.
I oni dwaj – cesarz Otto III i książę Bolesław – zapragnęli, by
ta śmierć należała do nich. W jakimś sensie mieli do tego prawo,
wszak pośrednio się do niej przyczynili, wysyłając przyszłego
męczennika na misje. A do tego, póki żył, byli jego przyjaciółmi.
Wojciecha Adalberta trudno nazwać zwykłym biskupem.
Sakrę otrzymał nim skończył trzydzieści lat, co było ewenementem. Duszpasterstwo w Pradze traktował niezwykle poważnie i gdy nie udało mu się sprowadzić wiernych na drogę
religijnego życia, chciał oddać biskupią godność. Dwukrotnie
opuścił Pragę. Jednak biskup jest pomazańcem bożym i sądy
kościelne nie uwolniły go od raz nałożonego brzemienia. Nie
uznały także za okoliczność usprawiedliwiającą pragnienie
porzucenia Pragi faktu, iż praski książę stał za popełnionym
w międzyczasie mordem, w wyniku którego zginęła większość
najbliższej rodziny Wojciecha. W świetle kościelnego prawa
dano mu jednak wybór – mógł udać się na misje. Młody cesarz
58
Sacer Nidus (Święte Gniazdo) – o programie Otto III skierował go wówczas do krzewienia słowa Bożego
wśród Słowian Połabia, którzy zajmowali tereny między jego
cesarstwem a księstwem Bolesława. Zaś książę Bolesław, mając świadomość, iż Słowianie Połabscy zabiją Wojciecha nim
zdąży zrobić nad nimi pierwszy znak krzyża, namówił go na misje wśród pogańskich Prusów. W tym kontekście obaj władcy
mieli wpływ na śmierć praskiego biskupa.
Gdy ta nastąpiła, Bolesław wykupił ciało męczennika za
czyste srebro. Wybudował mu godny grobowiec w sercu swego
państwa, w Gnieźnie – i czekał, aż Watykan ogłosi Wojciecha
świętym. Dla rodzącego się państwa polskiego to była niezwykła okazja!
Cesarz Otto szybko zdał sobie sprawę z wagi tej śmierci.
Bowiem w czasach, gdy już zaczynało brakować pogan do nawracania, prawdziwy męczennik był nie tylko na wagę srebra,
ale i złota! Współczesny święty! Mit, który spełnia się na oczach
żyjących! I do tego przyjaciel... A na to wszystko nałożyła się
jeszcze wielka, polityczna idea młodego cesarza – odnowienie cesarstwa rzymskiego i uczynienie go większym i potężniejszym niż kiedykolwiek było. I oto jest współczesny święty
patron dla szczytnej idei!
Nadszedł rok tysięczny, Millenium, które napawało lękiem
końca świata lub spektakularnej przemiany. Czas oczekiwania
na cud lub koniec, rok wielkich pokut i gorących modlitw. Przecież mogło się zdarzyć wszystko.
I wydarzyło się coś, co nie miało wcześniej politycznego
precedensu: cesarz Otto III wyruszył z Rzymu na milenijną
pielgrzymkę do Gniezna, do kraju księcia Bolesława, do grobu
świętego Adalberta Wojciecha. Po raz pierwszy w historii imperator opuścił granice swego władztwa w celu innym niż wojna.
Spotkali się niczym dwa przeciwieństwa – młodzieniec
i mężczyzna. Otto i Bolesław. Cesarz i książę. Odmienne myśli,
różne polityki, interesy, które były w sprzeczności. A jednak coś
między nimi zaiskrzyło. Otto wywyższył Bolesława ponad wszystkich książąt Rzeszy. Podarował mu kopię świętej włóczni cesarstwa i w swej wielkiej idei zjednoczonego imperium wyznaczył
mu rolę szczególną. Oto Bolesław jako władca całej Słowiańszczyzny, Sklavinii, miał stać się wschodnią flanką rzymskiego
cesarstwa. Cztery wielkie krainy składają hołd cesarzowi – Galia,
Sacer Nidus (Święte Gniazdo) – o programie 59
Italia, Germania i Sklavinia. A wszystkie równe są sobie. Pokojowo współtworzą zjednoczoną pod jednym berłem Europę.
Śmierć młodego cesarza dwa lata później zatrzymała tę
pierwszą unię europejską. nim naprawdę zdążyła powstać.
Historycy będą się spierać na temat tego, co wydarzyło się
w Gnieźnie w marcu 1000 roku i jakie miało konsekwencje. My,
zwykli ludzie, możemy dać upust wyobraźni i przenieść się w czasie do chwili, gdy biskup Unger srebrnymi szczypcami dzieli kości
Wojciecha na części, by podarować Ottonowi godną relikwię. Możemy zobaczyć, jak cesarz boso idzie do grobu przyjaciela męczennika i co widzi w oczach Bolesława, gdy daje mu świętą włócznię.
Możemy zamknąć oczy i słuchać.
Elżbieta Cherezińska
A jest czego słuchać. Śmierć Adalberta­‑Wojciecha i jej
polityczno­‑religijne konsekwencje znalazły również swoje odbicie w średniowiecznej twórczości zarówno poetyckiej, jak i muzycznej. Krótko po kanonizacji praskiego biskupa­‑męczennika,
w Reichenau powstaje sekwencja Annua recolamus, wzmiankująca również cesarza Ottona III. Najprawdopodobniej to on
sam zadbał o natychmiastowe uczczenie zamordowanego
przyjaciela, zlecając napisanie nowego utworu ku jego czci.
W Gnieźnie odnajdujemy sekwencję Hac festa die – najstarszą z repertuaru ponad 140 sekwencji poświęconych Adalbertowi, powstałych w Polsce, w Czechach czy na Węgrzech.
Większość tych utworów wspomina zarówno Bolesława Chrobrego, jak i Ottona III, podkreślając jakże istotną dla rozwoju
państwa polskiego rolę obu tych postaci. Ku czci samego Wojciecha jeszcze do początków wieku XVI powstają oficja, hymny
i wersety allelujatyczne, śpiewane w Gnieźnie, Poznaniu, Wrocławiu, Krakowie i wielu innych miejscach celebrujących liturgię męczennika. Święty Wojciech pozostał jednak najsilniej
związany z diecezjami i Kościołem wielkopolskim – jako przeciwwaga dla prężnie rozwijającego się kultu św. Stanisława
w Małopolsce – i ten właśnie związek podkreśla wybór utworów, które znalazły się w tym programie.
Miejsce i czas powstania wielu prezentowanych utworów są jednak niezwykle sporne. Prym wiedzie tu najstarsza
pieśń w języku polskim – Bogurodzica. Datowanie jej dwóch
60
Sacer Nidus (Święte Gniazdo) – o programie pierwszych zwrotek obejmuje w bogatej literaturze przedmiotu
okres kilku stuleci, od wieku X (ze słynną, acz nieprawdziwą
teorią opowiadającą się za autorstwem samego św. Wojciecha)
po koniec wieku XIV, i jest powodem nie milknących sporów.
Równie problematyczna jest proweniencja tego utworu – od
wielkopolskiej Kcyni (gdzie odnaleziony został najstarszy przekaz tej pieśni z początku XV wieku, z którego korzystaliśmy
w nasze aranżacji), lub samego Gniezna, aż po kręgi dworu
Władysława Jagiełły w Krakowie (J. Krzyżanowski).
Podobnie niejasne są czas powstania i pochodzenie szeregu sekwencji. Najstarsza rodzima sekwencja o św. Wojciechu,
Hac festa die, powstała prawdopodobnie w Gnieźnie po roku
1090 (H. Kowalewicz), inni badacze jednak za czas powstania
utworu uznają przełom XI/XII (A. W. Mikołajczak) lub zgoła XIII
wiek (J. Pikulik). Ten ostatni kwestionuje również gnieźnieńską
proweniencję tej sekwencji, sugerując adaptację melodii do
nowego tekstu w klasztorze norbertanów wrocławskich.
Równie dyskusyjna jest kwestia autorstwa, a co za tym idzie
i czasu powstania, sekwencji Salve sidus Polonorum. Jej tekst, na
podstawie zawartego w wierszu akrostychu SVINCA, przypisuje
się zmarłemu w 1433 r. Adamowi Śwince z Zielonej, kanonikowi
gnieźnieńskiemu i krakowskiemu. Niewykluczone jednak, iż autor tego tekstu jest nieznany, a wspomniany akrostych wyraża
hołd restauratorowi kultu św. Wojciecha w wieku XIV –Jakubowi
Śwince, arcybiskupowi Gniezna (zm. 1314). Należy podkreślić,
że wiele z tych utworów zachowało się jedynie w rękopisach
znacznie późniejszych, XV – i XVI‑wiecznych, co znacznie
utrudnia precyzyjne określenie miejsca i czasu ich powstania.
Teksty czterech sekwencji powstałych w Polsce dopasowane zostały do istniejących już melodii utworów zachodnich
takich jak Hac clara die czy Lauda Sion Salvatorem. Schematy
melodyczne tych utworów lub ich wybrane odcinki zaadaptowano do nowo powstałych tekstów dosyć swobodnie i często
niezbyt przemyślanie, stąd też niejednokrotnie ucierpiała na
tym prozodia i struktura wersyfikacyjna tych utworów. Przygotowując muzyczne edycje nagrania konsultowałam transkrypcje J. Pikulika (wierne, acz pozostawione bez pomocnego
komentarza lub propozycji ulepszenia mniej szczęśliwych
rozwiązań polskich twórców); przy edycji tekstów sekwencji
Sacer Nidus (Święte Gniazdo) – o programie 61
posiłkowałam się rzetelną pozycją H. Kowalewicza. W ulepszonych wersjach tekstów i melodii starałam się zachować
pierwotną ideę skryby, adaptując na nowo problematyczne
fragmenty wybranego przez niego utworu, kierując się w miarę
możliwości poprawniejszą prozodią, proponując rozwiązania
bardziej satysfakcjonujące wersyfikacyjnie i muzycznie.
Obeznanego z polskim dziedzictwem muzycznym słuchacza zaskoczy zapewne nie tylko skonsultowana z badaczami
języka staropolskiego propozycja XIII‑wiecznej wymowy Bogurodzicy, lecz również wzbogacone polifonią fragmenty tej zanotowanej jednogłosowo pieśni. Pozwoliłam sobie tu na swobodne
odczytanie partytury, proponując podkreślenie kolektywnego
momentu wyrażania wiary na inwokacjach „Maria”, „Kyrieleison” i „Bożycze” w prostej, archaicznej polifonii. Również w sekwencji Consurgat in preconia oraz w obu hymnach na początku
i końcu programu proponujemy improwizowany wielogłos.
W programie naszym warto zwrócić uwagę na wspomnianą
już najstarszą europejską sekwencję poświęconą św. Wojciechowi – Annua recolamus, z roku ca. 1001 z rękopisu z Reichenau, ośrodka ściśle związanego z dynastią ottońską.
W odczytaniu neumatycznego zapisu melodii Annua recolamus
(a jest to zapis wskazujący relacje wysokości poszczególnych
dźwięków jedynie w dużym przybliżeniu) posłużyła wzmianka
skryby z Reichenau, który zanotował nazwę utworu, na którym
sekwencja ta się wzorowała. Okazała się nim znana sekwencja
Mater autorstwa Notkera Balbulusa ze szwajcarskiego Sankt
Gallen, której melodię szczęśliwie znamy z późniejszych przekazów rękopiśmiennych. Sekwencja Annua recolamus jest dla
kultury polskiej niezwykle ważna, ponieważ w jej tekście odnajdujemy po raz pierwszy nazwę naszego państwa: Polania.
Specjalnym momentem jest też zrekonstruowana przeze
mnie przepiękna carmen lugubre na śmierć Bolesława Chrobrego z Kroniki Galla Anonima – Omnis etas. Jest to lament
upersonifikowanej Polski­‑wdowy, wzywającej „ludzi wszelkiego wieku, płci i stanu” do powszechnej żałoby po wielkim
władcy. Pieśni towarzyszy akompaniament harfy romańskiej
oraz fideli, które usłyszeć można również w pozostałych improwizacjach instrumentalnych.
Agnieszka Budzińska­‑Bennett
62
Sacer Nidus –
teksty pieśni
Festum agat ecclesia
Festum agat ecclesia
Letentur celi hodie
Adalbertus victoria
Possedit thronum glorie
Servus prudens et humilis
Christo se totum dedicat
Martyr et presul habilis
Dictis et factis predicat.
Fulgens vultu angelico
Corda illustrat gentium
Sermone evangelico
Obscura fugans mentium
Triumphat per martyrium
Pugil fortis in acie
Tenens pudoris lilium
Cum rosa patientie.
Iesus ob sancti meritum
Requie pacis previa
Direxit eius spiritum
Ad gaudiorum premia.
Salutis auctor, petimus,
audi voces in iubilo,
da perfrui, quod metimus
in hoc paschali gaudio.
Sacer Nidus – teksty pieśni Festum agat ecclesia
Niech Kościół celebruje święto
I niebiosa się radują
Gdyż Wojciech zwycięsko
posiadł tron chwały.
Uniżony i mądry sługa
cały poświęca się Chrystusowi.
Męczennik i zdolny biskup
słowami i czynami naucza.
Cudownie anielskim obliczem
rozświetla serca ludu
Słowem Ewangelii
rozprasza mroki ich myśli.
Triumfuje męczeństwem,
wojownik mocny w boju,
zachowując czystość lilii
z różą cierpliwości.
Dla zasług świętego
Jezus zaniechał pokoju,
kieruje jego ducha
ku radosnej nagrodzie.
Narzędzie zbawienia,
wysłuchaj głosów w radości,
daj używać tego, co zbieramy
w tej radości paschalnej.
63
64
Sacer Nidus – teksty pieśni Alme presul et beate
Alme presul et beate
Dei martyr Adalberte
confer opem petentibus
tuis sanctis precibus
mala pelle, bona posce
presta pacis incermentum
sane vite gaudium, alleluia.
V. Ut sub tuo protecti patrocinio
gloriemur in laude Dei perpetuo.
Presta pacis incermentum
sane vite gaudium, alleluia.
Dox. Gloria Patri et Filio
Et Spiritui Sancto
Presta pacis incrementum...
Sacer Nidus – teksty pieśni Alme presul et beate
Dobrotliwy i błogosławiony biskupie
Boży męczenniku Wojciechu,
udziel pomocy proszącym
twoimi świętymi modlitwami,
odpędź nieszczęścia, uproś dobra,
daj wzrost pokoju
uzdrawiaj radość życia, alleluja.
V. Abyśmy, pod twoją możną opieką,
chlubili się w wiecznej chwale Boga.
Daj wzrost pokoju
uzdrawiaj radość życia, alleluja.
Doksologia: Chwała Ojcu i Synowi
I Duchowi Świętemu.
Daj wzrost pokoju...
65
66
Sacer Nidus – teksty pieśni O preclara Adalberti
O preclara Adalberti
Presulis solempnia
Hac in die eius pie
Agitur memoria.
Presul iste per te, Christe
Nascitur de regia
Stirpe digna et benigna
Gente de Bohemia.
Hic peccata indurata
Cernens Romam adiit
Ibi statum monachatum
Penitendo subiit.
Hinc a totis patriotis
Una voce poscitur,
Obedire et servire
Sibi sic promittitur.
Sed nil veri, sicut heri,
Sic refutant presulem,
Boleslaum adit pium
Polonorum principem.
Ibi clerum ornat veram
Et fundat ecclesias,
Hinc Pruthenis verbis lenis
Serit Christi gratias.
Hinc per visum hinc provisum
Christi bibit calicem.
Lanceatus morti datus
Celi petit apicem.
Nunc Poloni de patroni
Tanti psallant gloria,
Nos in throno cum patrono
Christi iungat gratia. Amen.
Sacer Nidus – teksty pieśni O preclara Adalberti
O przesławna uroczystości
biskupa Wojciecha
tego dnia jest obchodzona
pobożnie jego pamięć.
Biskup ten za Twą sprawą, Chryste,
rodzi się w rodzinie królewskiej,
w godnym i bogatym
rodzie czeskim.
Udał się do Rzymu,
gdzie przyjął stan zakonny,
By pokutować
za zatwardziałe grzechy.
Potem żąda od wszystkich
rodaków jednogłośnie
posłuszeństwa i służby dla siebie,
tak jak to jest przyrzeczone.
Lecz nic nie znaczy prawda,
w ten sam sposób przepędzają biskupa,
tam święci prawdziwe duchowieństwa
i funduje kościoły.
Udaje się więc do Bolesława,
pobożnego księcia Polaków,
Odtąd cierpliwy rozsiewa łaski
Chrystusowe w języku Prusów.
Potem we śnie z tej przyczyny przeżytym,
wypija kielich Chrystusa.
Ugodzony włócznią i zabity,
podąża ku szczytom niebios.
Teraz Polacy śpiewają psalmy
na chwałę tak wielkiego patrona,
Nas niech łaska Chrystusowa połączy
ze świętym patronem na tronie. Amen.
67
68
Sacer Nidus – teksty pieśni Annua recolamus
Annua recolamus
sancti Adalberti gaudia
Martyris, exsultant
unde celorum lumina,
Hodie que laxa
victor ascendit ianua
Et mundi votiva suspendens,
quem crucifixit, spolia.
Nulla iam turbandus procella
pace qui escit placida.
Bohemia, filii cunulas
osculando iubila,
Edentulo lactea quae mater
inmulxisti ubera.
Saxonia, plaude discipuli gloria,
Quem tenera stringens a puero ferula
Aaron induis infula.
Quid presuli Praga obstrepis indomita?
Si sequeris huius previi vestigia,
nulla foedaberis macula.
O fortis athleta, post delicias
terrens cilicio latera,
Pedester exemplum in monachica
Romam intraveras regula.
Sed predo sancte invidens obsequele
fracta poculum effundendo
laguncula tua occubuit dextera.
Postremo multis precibus evocatus
tuis ovibus salutatis
in Pruhia carnis exueras vincula.
Sacer Nidus – teksty pieśni Annua recolamus
Obchodźmy uroczyście coroczne
święto świętego Wojciecha,
Męczennika, z powodu którego
radują się światłości niebios.
Dziś w szeroką bramę
wstępuje zwycięzca
I łupy świata, który ukrzyżował,
zawiesza jako wota.
Nie będzie już miotany żadną burzą ten,
który żywi się miłym pokojem.
Bohemio, raduj się
całując kołyskę syna,
gdyż jako matka poddałaś
bezzębnemu do ssania piersi pełne mleka.
Saksonio, oklaskuj chwałę ucznia, którego od lat
chłopięcych poskramiając delikatną rózgą,
ubierasz w infułę Aaronową.
Co zarzucasz biskupowi harda Prago?
Jeśli pójdziesz po jego starych śladach,
żadna skaza nie będzie cię hańbiła.
O mocny zapaśniku, po zbytkach
kiełznający włosiennicą boki,
który pieszo udając się do Rzymu,
znalazłeś wzór godny naśladowania w regule mniszej.
Lecz rabuś zazdrosny o święte posłuszeństwo
po zbiciu dzbanuszka opróżniając czarę
poległ z twej prawicy.
Ostatecznie wieloma modlitwami
wezwany, pożegnawszy twe owce,
w Prusach uwolniłeś się z więzów ciała.
69
70
Sacer Nidus – teksty pieśni Polania ergo tanti sepeliens
floret martyrii pignora.
Otto Caesar tua nisus confidentia
Romanis retulerat brachii munera.
Quem Deo cum clero et plebe
commendare digneris sibimet subiecta.
Hac fest die tota
Hac festa die tota
Gratuletur Polonia
Martyrem Adalbertum
Digna colens memoria
Cuius opere
Sclavorum gens ab idolis
Deo est reddita.
Suo munere
Gneznensis est metropolis
Honore predita.
Nam sprenit sanctum presulem
Sua natalis patria
Quem acceptavit exulem
Bolezlavi clementia.
Ille rex optimus
Dei famulo
Prestat obsequia,
Hic vir sanctissimus
Terre populo
Fidei premia.
Sed Pruscis postea
Fert vitae semina;
Prusci propterea
Ruunt in crimina.
Sacer Nidus – teksty pieśni Kwitnie więc Polska kryjąc w swej ziemi
relikwie męczennika.
Cesarz Otton, umocniony twoim zaufaniem przywiózł
Rzymianom w darze relikwie twego ramienia,
którego racz polecać Bogu wraz z duchowieństwem
i ludem jemu powierzonym.
Hac festa die
W tym dniu świątecznym
niech raduje się cała Polska,
czcząc godnego pamięci
Wojciecha Męczennika,
za którego sprawą
naród słowiański
od bałwanów na nowo powrócił do Boga.
Przez jego zasługę, Gniezno
jest obdarzone
godnością metropolii.
Bowiem rodzona ojczyzna
pogardziła świętym biskupem,
którego jako wygnańca przyjęła
łaskawość Bolesława.
Tam najszlachetniejszy król
wypełnia wobec bożego sługi
należne powinności,
zaś najświętobliwszy mąż
daje ludowi
ziemi nagrody wiary.
Ale później niesie Prusom
nasiona życia;
dlatego Prusowie
popełniają zbrodnie.
71
72
Sacer Nidus – teksty pieśni O gens delira,
Gens incredula,
Damnans morte virum
Sine macula!
Corpus sanctum pii
Referunt Poloni
Congaudentes sui
Meritis patroni.
Cuius laudes debitas
Canit omnis fidelis ecclesia
Tua nobis sanctitas,
Adalberte sancte, sit propitia.
Conserva tuos de tua Polonia,
Qui tibi devote canunt Alleluia.
Omnis etas, omnis sexus
Omnis etas, omnis sexus, omnis ordo currite!
Bolezlavi regis funus condolentes cernite,
Atque mortem tanti viri simul mecum plangite!
Heu! heu! Bolezlave, ubi tua gloria?
Ubi virtus, ubi decus, ubi rerum copia?
Satis restat ad plorandum, ve michi Polonia!
Sustentate me cadentem pre dolore, comites,
Viduate michi, queso, condolete milites,
desolati respondete: Heu nobis! hospites!
Quantus dolor, quantus luctus erat pontificibus!
nullus vigor, nullus sensus, nulla mens in ducibus,
heu! heu! capellani, heu sibi omnibus!
Vos qui torques portabatis
in signum militie,
et qui vestes mutabatis regales cottidie,
simul omnes resonate: Ve, ve nobis hodie!
Sacer Nidus – teksty pieśni 73
O ludu szalony,
o plemię niewierne,
Karzący śmiercią
męża bez zmazy!
Święte ciało zabierają
z powrotem pobożni Polacy,
Współweseląc się zasługami
swego patrona.
Którego należne pochwały
wyśpiewuje każdy wierny kościół.
Twoja świętość, święty Wojciechu,
niech będzie dla nas łaskawa.
Zachowaj w twojej Polsce twoich,
którzy Tobie śpiewają z pobożnością Alleluia.
Omnis etas, omnis sexus
Każdy wiek, każda płeć, każdy stan niech spieszy!
Przeżywajcie ze współczuciem pogrzeb króla Bolesława
i razem za mną opłakujcie śmierć tak wielkiego męża!
Ach! Ach! Bolesławie, gdzie twoja chwała?
Gdzie moc, gdzie cześć? Gdzie obfitość dóbr?
Wystarczy, by płakać, biada mi Polsko!
Podtrzymujcie mnie padającą z powodu bólu, towarzysze,
Okażcie mi owdowiałej, proszę, współczucie żołnierze,
opuszczeni odpowiedzcie: Biada nam! O przybysze!
Jak wielki ból, jaki smutek ogarnął kapłanów!
Nie ma w wodzach żadnego zapału, żadnej przytomności,
ach, ach! kapelani, biada wszystkim!
Wy, którzy nosiliście łańcuchy zdobne
na znak służby wojskowej,
i codziennie zmienialiście szaty godne króla,
wszyscy razem wołajcie: biada, biada nam dziś!
74
Sacer Nidus – teksty pieśni Vos matrones, que coronas gestabatis aureas,
et que vestes habebatis totas aurifriseas,
his excute, vestiatis
lugubres et laneas.
Heu! heu! Bolezlave, cur nos pater deseris?
Deus talem virum umquam mori cur permiseris?
Cur nos prius nobis unam
simul mortem dederis?
Tota terra desolatur,
tali rege vidua,
sicut suo possessore facta domus vacua,
tua morte lugens, moerens,
mutans et ambigua.
Tanti viri funus mecum,
omnis homo, recole,
dives, pauper, miles, clerus, insuper agricole,
Latinorum et Slavorum quotquot estis incole!
Et tu, lector bone mentis hec quicumque legeris,
Queso, motus pietate, lacrimas effuderis,
Multum eris inhumanus, nisi mecum fleveris.
Salve sidus Polonorum
Salve, sidus Polonorum,
gemma lucens norma morum,
Adalberte inclite.
Vas virtutum, flos ortorum,
fragrans odor balsamorum
de Sclavis progenite.
Idolorum dum funesta
clamans vana et incesta
esse sacrificia.
Nequam est gens et scelesta
Prutenorum sic infesta
fremens in stultitia.
Sacer Nidus – teksty pieśni 75
Wy matrony, które zakładałyście złote korony
i miałyście całe szaty ze złota,
zrzućcie je i przywdziejcie odzienie
żałobne i szaty wełniane.
Ach, ach! Bolesławie, dlaczego, ojcze, nas opuszczasz?
Boże, dlaczego dozwoliłeś by umarł teraz taki mąż?
Dlaczego nie obdarowałeś nas wcześniej
wspólną nam razem jedną śmiercią?
Cała ziemia jest opuszczona, owdowiała
po tak wiekim królu,
tak jak dom opuszczony przez swego właściciela
z powodu twojej śmierci płacząc, smucąc się,
zmieniona i niepewna.
Tak wielkiego męża pogrzeb
uczcij ze mną wszelki człowiecze,
bogaty, ubogi, żołnierzu, duchowny, a także rolniku,
ilu tylko was jest mieszkańców Łacinników i Słowian!
I ty, czytelniku dobrego serca którykolwiek będziesz
czytał te słowa, proszę, poruszony pobożnością wylej łzy.
Okażesz się nader nieludzki, jeżeli nie zapłaczesz ze mną.
Salve sidus Polonorum
Bądź pozdrowiony klejnocie Polaków,
perło jaśniejąca, wzorze obyczajów,
sławny Wojciechu.
Naczynie cnót, kwiecie ogrodów,
pachnący zapachem balsamu,
potomku z rodu Słowian.
Wołasz, iż dopóki składane są
okrutne, próżne i haniebne
ofiary dla bałwanów,
nie wart jest i zbrodniczy
lud Prusów tak szalony
w groźnej głupocie.
76
Sacer Nidus – teksty pieśni Corde diro te invadens
sevit atque neci tradens
in te vibrat iacula.
Ad vulnera seva cadens
et cruoris rore madens
presul sine macula.
Corpus tuum benedictum,
laceratum et afflictum
ob felicem exitum.
Per mucronis nempe ictum
cor confessum sic invictum
Deo reddit spiritum.
Sacra cervix amputatur,
palo fixa exaltatur,
flebile spectatulum!
Lux superna membris datur,
quibus unda illustratur
Dei, o miraculum!
Boleslaus rex sincerus,
Iesu Christi cultor verus,
fide, verbo, opere,
Aurum donat, ut te ferus
hostis reddat et severus
minas addit propere.
Factus tandem compos voti,
letus narrat clero toti,
ut se paret obviam,
Sani fiunt mox egroti
perexere, qui devoti
Dei dantes gloriam.
Corpus sacrum dum portatur
cecis visus, claudis datur
gressus in itinere.
Sacer Nidus – teksty pieśni Przeto z okrutnym sercem
podchodząc do ciebie sroży się,
i opanowany żądzą mordu miota w ciebie pociski.
Upada z powodu okrutnych ran
i ocieka rosą krwi,
biskupie bez skazy,
twoje błogosławione ciało,
rozszarpane i udręczone
by ponieść szczęśliwą śmierć.
Tak przebite ciosem
miecza serce
oddaje niepokonanego ducha Bogu.
Święta szyja zostaje odcięta
po wbiciu na pal podniesiona w górę.
O godne opłakiwania widowisko!
O cudzie Boży!
Światłem niebiańskim jaśnieją członki,
rozświetlając wodę morza.
Bolesław król uczciwy,
prawdziwy czciciel Jezusa Chrystusa,
przez wiarę, słowa, czyn,
by ciebie zwrócił dziki wróg
ofiarowuje złoto
i rozgniewany dołącza spiesznie groźby.
W końcu świadom wypełnionego przyrzeczenia,
całemu duchowieństwu oznajmia radośnie,
aby przygotowało się do wyjścia naprzeciw [tobie],
Wnet odzyskują zdrowie chorzy,
którzy wyszli, aby pobożnie
oddać chwałę Bogu.
Gdy niesione jest święte ciało
ślepi odzyskują wzrok, a chromi
zdolność poruszania się po drodze.
77
78
Sacer Nidus – teksty pieśni Sacer Nidus quo dotatur,
Rijne usque illustratur
tam preclaris sidere.
Sanitatem scatens rivus
te monarcha orbis divus,
Ottho cesar adiit.
Dum torquetur male vivus
Rhome languens fit votivus
et mox letus saliit.
De patrono gloriamur,
ne uterque nos, precamur,
ferox hostis obruat,
A quo semper impugnamur,
confer opem, ne vincamur,
immo victus corruat.
Bogurodzica
Bogv rodzicza, dzewicza
bogem slawena, Maria
U twego syna, Gospodzina,
matko swolena, Maria
Siszczi nam, spwczi nam,
Kyrieleyson.
Twego dzela krzcziczela,
boszicze,
Uslisz glosi,
naplen misli czlowecze.
Slisz modlitwo,
yosz nosimi
A dacz raczi gegosz prosimi,
a naswecze zbozni pobith,
posziwocze raski przebith,
Kyrieleyson.
Sacer Nidus – teksty pieśni Święte Gniazdo nim bogate,
aż do Renu oświetla gwiazda
tak przesławnego.
Strumień tryskający rozsądkiem
nawiedził ciebie boski monarcha świata
cesarz Otton.
Kiedy ledwie żywy
cierpi chorując w Rzymie, powierza się (tobie)
i niebawem raduje się dobrym zdrowiem.
Chlubimy się patronem
błagamy, by żadnego z nas obu,
nie zniszczył srogi nieprzyjaciel,
który zawsze nas prześladuje,
dodaj siły, byśmy nie zostali pokonani,
zaiste niech przepadnie zwyciężony.
tłumaczenie: ks. Mariusz Białkowski
i Agnieszka Budzińska­‑Bennett
Dofinansowano w ramach Programu
Narodowego Centrum Kultury – Chrzest 966
79
80
Patronat
honorowy
Honorowym Patronem X Zjazdu Gnieźnieńskiego
jest Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda
Komitet
Honorowy
•• Arcybiskup Stanisław Gądecki,
Metropolita Poznański,
Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski
•• Kardynał Kazimierz Nycz,
Metropolita Warszawski
•• Kardynał Stanisław Dziwisz,
Metropolita Krakowski
•• Arcybiskup Jeremiasz,
Prezes Polskiej Rady Ekumenicznej,
Prawosławny Arcybiskup Wrocławski i Szczeciński
•• Arcybiskup Henryk Muszyński,
Prymas Senior,
Inicjator odrodzonych Zjazdów Gnieźnieńskich
•• Biskup Krzysztof Nitkiewicz,
Biskup Sandomierski,
Przewodniczący Rady ds. Ekumenizmu
•• Biskup Mieczysław Cisło,
Przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego
Komitet Honorowy •• Biskup Grzegorz Ryś,
Przewodniczący Zespołu ds. Nowej Ewangelizacji
•• Ks. Marian Subocz,
Dyrektor Caritas Polska
•• Marek Mutor,
Dyrektor Narodowego Centrum Kultury
•• Marek Woźniak,
Marszałek Województwa Wielkopolskiego
•• Zbigniew Hoffmann,
Wojewoda Wielkopolski
•• Beata Tarczyńska,
Starosta Powiatu Gnieźnieńskiego
•• Tomasz Budasz,
Prezydent Miasta Gniezna
•• Prof. dr hab. Bronisław Marciniak,
Rektor Uniwersytetu
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
•• Prof. dr hab. Leszek Mrozewicz,
Dyrektor Instytutu Kultury
Europejskiej UAM w Gnieźnie
•• Prof. Jerzy Kłoczowski,
historyk mediewista
•• Robert Kostro,
Dyrektor Muzeum Historii Polski
81
82
Przewodniczący
Zjazdów
Gnieźnieńskich
Arcybiskup Wojciech Polak,
Metropolita Gnieźnieński, Prymas Polski
Organizator Zjazdu
z ramienia Metropolity
Gnieźnieńskiego
Fundacja św. Wojciecha–Adalberta
Współrealizator Zjazdu
Narodowe Centrum Kultury
83
Współorganizatorzy
Zjazdu
•• Caritas Polska
•• Centrum Myśli Jana Pawła II
•• Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC
•• Instytut Kultury Europejskiej UAM
•• Instytut Chrześcijańsko­‑Demokratyczny
im. Ignacego Paderewskiego
•• Katolicka Agencja Informacyjna
•• Klub Inteligencji Katolickiej w Warszawie
•• Laboratorium „Więzi”
•• Stowarzyszenie Pokoju i Pojednania „Effatha”
•• Wspólnota Chemin Neuf
•• Wspólnota Sant’Egidio
•• Zespół ds. Kulturowych Kompetencji Kościoła NCK
•• Związek Dużych Rodzin 3+
Współudział
•• Polska Rada Ekumeniczna
•• Polska Rada Chrześcijan i Żydów
•• Rada Wspólna Katolików i Muzułmanów
84
Komitet
Organizacyjny
Przewodniczący Zjazdów Gnieźnieńskich:
•• Arcybiskup Wojciech Polak,
Metropolita Gnieźnieński, Prymas Polski
Komitet Organizacyjny:
•• Marta Titaniec,
Caritas Polska –
przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego
•• Danuta Baszkowska,
Stowarzyszenie Pokoju i Pojednania „Effatha” –
wiceprzewodnicząca Komisji Ekumenicznej
•• Piotr M. A. Cywiński,
Klub Inteligencji Katolickiej w Warszawie
•• Michał Drozdek,
Instytut Chrześcijańsko­‑Demokratyczny
im. Ignacego Paderewskiego
•• Przemysław Fenrych –
przewodniczący Komisji Warsztatowej
•• Teresa Kapela,
Związek Dużych Rodzin 3+ –
przewodnicząca Komisji Plastycznej
•• o. prof. Witold Kawecki CSsR,
Zespół ds. Kulturowych Kompetencji Kościoła NCK
•• Paweł Kęska,
Caritas Polska –
przewodniczący Komisji Promocyjnej
•• ks. dr Przemysław Kwiatkowski –
sekretarz Prymasa Polski
•• ks. dr Ireneusz Lukas,
dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej
•• Katarzyna Łukomska,
Chemin Neuf
Komitet Organizacyjny •• ks. Jarosław Mrówczyński,
zastępca Sekretarza Generalnego KEP –
przewodniczący Komisji Ekumenicznej
•• Lidia Niedzielska,
Instytut Kultury Europejskiej UAM w Gnieźnie
•• Zbigniew Nosowski,
Laboratorium „Więzi” –
przewodniczący Komisji Programowej
•• Marcin Pera –
koordynator mediów społecznościowych
•• o. Marek Pieńkowski OP –
katolicki kapelan Zjazdu
•• ks. Krzysztof Prus –
przewodniczący Komisji Finansowej
•• Marcin Przeciszewski,
Katolicka Agencja Informacyjna –
przewodniczący Komisji Medialnej
•• ks. Wojciech Sadłoń,
Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC
•• Magdalena Wolnik,
Wspólnota Sant’Egidio
85
86
Komisje Komitetu
Organizacyjnego
Kapelani Zjazdu:
•• O. Marek Pieńkowski OP
katolicki kapelan Zjazdu
•• ks. mitrat Paweł Minajew
prawosławny kapelan Zjazdu
•• ks. Semko Koroza
ewangelicki kapelan Zjazdu
Komisja Programowa:
•• Zbigniew Nosowski
przewodniczący
•• Michał Buczek
sekretarz
•• Danuta Baszkowska
•• Michał Drozdek
•• Przemysław Fenrych
•• Miłosz Gałecki
•• ks. Ireneusz Lukas
•• Jarema Piekutowski
•• Marcin Przeciszewski
•• Waldemar Rataj
•• Maria Rogaczewska
•• Marek Rymsza
•• ks. Wojciech Sadłoń SAC
Komisja Warsztatowa:
•• Przemysław Fenrych
przewodniczący
•• Anna Bentyn
•• Jarema Piekutowski
•• oraz wszyscy
prowadzący warsztaty
Komisje Komitetu Organizacyjnego Komisja Ekumeniczna:
•• ks. Jarosław Mrówczyński
przewodniczący, zastępca
Sekretarza Generalnego KEP
•• Danuta Baszkowska
wiceprzewodnicząca,
Stowarzyszenie Pokoju i Pojednania „Effatha”
•• ks. Ireneusz Lukas
dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej
•• ks. Michał Dmitruk
sekretarz
•• Bartosz Bartosik
Wspólnota Sant’Egidio
•• ks. Rafał Białek
Archidiecezja Gnieźnieńska
•• ks. Andrzej Gontarek
Kościół Polskokatolicki
•• ks. Semko Koroza
ewangelicki kapelan Zjazdu
•• o. Piotr Kuszka
Kościół Greckokatolicki
•• ks. Roman Lipiński
Kościół Ewangelicko­‑Reformowany
•• ks. Michał Makula
Kościół Ewangelicko­‑Augsburski
•• ks. Paweł Minajew
prawosławny kapelan Zjazdu
•• ks. Jan Ostryk
Kościół Ewangelicko­‑Metodystyczny
•• o. Marek Pieńkowski OP
katolicki kapelan Zjazdu
•• Małgorzata Platajs
dyrektor Towarzystwa Biblijnego
•• ks. Doroteusz Sawicki
Autokefaliczny Kościół Prawosławny
•• ks. Mateusz M. Felicjan Szymkiewicz
Kościół Starokatolicki Mariawitów
•• pastor Leszek Wakuła
Kościół Chrześcijan Baptystów
87
88
Komisja Medialna:
•• Marcin Przeciszewski (Katolicka Agencja Informacyjna)
przewodniczący
•• Tomasz Królak
•• Małgorzata Starzyńska
Komisja Finansowo­‑Organizacyjna:
•• ks. Krzysztof Prus
przewodniczący
Podkomisja finansowa
•• Marta Ziętarska
Podkomisja rekrutacyjno­‑organizacyjna
•• Lidia Niedzielska
•• Jakub Sobecki
•• Janusz Zawadzki
Komisja Promocyjna:
•• Paweł Kęska
przewodniczący
•• Marcin Pera (media społecznościowe)
•• Urszula Kacprzak
•• Anna Olesiak
Komisja Plastyczna:
•• Teresa Kapela
przewodnicząca
•• Paweł Przyrowski
89
Partnerzy
•• Renovabis
•• Fundacja Konrada Adenauera
•• Samorząd Województwa Wielkopolskiego
•• Starostwo Powiatowe w Gnieźnie
•• Urząd Miasta Gniezna
Patroni
medialni
•• Telewizja Polska
•• Polskie Radio
•• Katolicka Agencja Informacyjna
••„Gość Niedzielny”
••„Tygodnik Powszechny”
••„Niedziela”
••„Przewodnik Katolicki”
••„Rzeczpospolita”
•• Deon.pl
•• Areopag21.pl
••„Więź”
••„Przegląd Prawosławny”
••„Zwiastun Ewangelicki”
90
Historia Zjazdów
Gnieźnieńskich
I Zjazd Gnieźnieński odbył się w marcu 1000 r., kiedy do Gniezna, do grobu św. Wojciecha przybył, zaprzyjaźniony wcześniej
z tym biskupem­‑męczennikiem, cesarz Otton III. Zjazd ten oznaczał przyjęcie Polski do grona państw europejskich. Nałożenie diademu na głowę Bolesława Chrobrego i wręczenie mu
włóczni św. Maurycego przez cesarza interpretowane jest jako
początek niepodległości i suwerenności państwa polskiego.
Wydarzenie to miało zarazem charakter synodu kościelnego.
Wraz z cesarzem przybyli kardynałowie z papieskim wysłannikiem na czele. Ogłoszono powstanie pierwszej na ziemiach
polskich metropolii ze stolicą w Gnieźnie oraz trzech podlegających jej biskupstw w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu.
Zjazd ten – poprzez erygowanie metropolii – oznaczał utworzenie samodzielnej, zależnej jedynie od Rzymu, administracji
kościelnej na ziemiach polskich.
Tradycję organizowania zjazdów gnieźnieńskich – jako ważnych
wydarzeń w dziedzinie duchowej i politycznej w skali europejskiej – podjął metropolita gnieźnieński abp Henryk Muszyński,
zarazem delegat polskiego Episkopatu do Komisji Episkopatów
Wspólnoty Europejskiej. Z jego inicjatywy, 3 czerwca 1997 r.,
w tysięczną rocznicę śmierci św. Wojciecha, odbył się II Zjazd
Gnieźnieński, towarzyszący pielgrzymce Jana Pawła II do ojczyzny. Uczestniczył w nim papież i siedmiu prezydentów krajów
Europy Środkowej i Wschodniej: prezydent Polski Aleksander
Kwaśniewski, Czech – Vaclav Havel, Niemiec – Roman Herzog,
Węgier – Arpad Göncz, Słowacji – Michal Kovacz, Litwy – Algirdas Brazauskas i Ukrainy – Leonid Kuczma.
Jan Paweł II wypowiedział wówczas – do prezydentów
i 300 tysięcy zgromadzonych z tej okazji pielgrzymów – znamienne słowa: „Nie będzie jedności Europy, dopóki nie będzie ona wspólnotą ducha!”. Świętego Wojciecha nazwał
Historia Zjazdów Gnieźnieńskich 91
„symbolem duchowej jedności Europy”. Podkreślił, że jego świadectwo jest nieprzemijające, gdyż cechuje je przede wszystkim
umiejętność harmonijnego łączenia różnych kultur.
III Zjazd Gnieźnieński odbył się 12 marca 2000 r., kiedy to
z okazji Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa u grobu św. Wojciecha miało miejsce najpierw ekumeniczne nabożeństwo
połączone z wzajemnym wyznaniem win trzech tradycji chrześcijańskich, a następnie spotkanie prezydentów pięciu państw
europejskich: Litwy – Valdasa Adamkusa, Niemiec – Johannesa
Raua, Słowacji – Rudolfa Schustera, Węgier – Arpada Göncza
i Polski – Aleksandra Kwaśniewskiego.
Legat papieski kard. Angelo Sodano oświadczył, że nowy,
wspólny dom europejski, jeżeli ma być trwały, potrzebuje solidnego fundamentu, a fundamentem tym – który dawał oparcie
Europie i światu w ciągu minionych dwóch tysięcy lat – jest
Jezus Chrystus i Jego Ewangelia.
Następnie przedstawiciele trzech tradycji chrześcijańskich
w Polsce – prymas Polski kard. Józef Glemp, zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego abp Sawa
oraz biskup Kościoła Ewangelicko­‑Augsburgskiego Jan Szarek
przeprosili w imieniu swoich wspólnot wyznaniowych za zniekształcanie sumienia, obojętność na cierpienie i egoizm oraz
pychę i poniżanie innych. Na uroczystości te przybyli młodzi
z całej Europy. Wypracowali oni rezolucję, w której apelowali,
by przedsięwzięto wszelkie wysiłki wspierające dalszą integrację krajów i narodów Europy.
IV Zjazd Gnieźnieński miał miejsce 15–16 marca 2003 roku,
a organizowany był przez Forum Świętego Wojciecha, nową
nieformalną strukturę laikatu w Polsce, skupiającą różnorodne
ruchy i stowarzyszenia poczuwające się do współodpowiedzialności za przyszłość Europy. Zjazdowi – w którym wzięło
udział ponad 600 osób z ponad 200 miejscowości i 80 ruchów – towarzyszyło hasło „Quo vadis, Europo?”.
Podczas szeregu spotkań z udziałem intelektualistów,
biskupów i polityków zastanawiano się nad tym, czy obecność Polski w Unii stanowi zagrożenie czy też powinna być
rozumiana jako szansa dla ewangelizacji. W przyjętym przez
92
Historia Zjazdów Gnieźnieńskich aklamację przesłaniu do „Polaków, Europejczyków, władz jednoczącej się Europy, chrześcijan i ludzi dobrej woli” uczestnicy
spotkania napisali: „U progu nowej Europy nie może zabraknąć
wartości i świadectwa życia chrześcijańskiego”. Zaapelowano
m.in. o umieszczenie w preambule przyszłej Konstytucji Europejskiej zapisu o religijnym dziedzictwie Europy, gwarancji
w aktach prawnych UE poszanowania życia od poczęcia do naturalnej śmierci oraz anulowania unijnej rezolucji zachęcającej
państwa kandydujące do wprowadzania aborcji na życzenie.
W specjalnym telegramie do Jana Pawła II uczestnicy
Zjazdu zapewnili, że Kościół w Polsce nie lęka się Europy, modli się i podejmuje refleksję nad „nad przyszłym obliczem
Starego Kontynentu, jego tożsamością, kulturą i duchowością”.
Kontynuacją tej formuły zjazdów był V Zjazd Gnieźnieński pod
hasłem „Europa ducha” (12–14 marca 2004). Zamiarem organizatorów – świeckich zgromadzonych w Forum Świętego Wojciecha,
ściśle współpracujących z abp. Henrykiem Muszyńskim – było
ukazanie współczesnych duchowych źródeł Europy, z których
wciąż można obficie czerpać. Kongres zgromadził najwybitniejszych świadków wiary doby współczesnej, postaci, które zdają
się ukazywać nową wiosnę Kościoła, zapowiadaną w proroczy
sposób przez Jana Pawła II. Przybyli m.in. założyciele i duchowi
liderzy nowych wspólnot apostolskich powstałych w Kościele
po Soborze Watykańskim II. Pokazują one, że chrześcijaństwo
może być w Europie wciąż wyjątkowo silną i żywą inspiracją.
Uczestnicy Zjazdu, reprezentujący ok. 150 ruchów i stowarzyszeń chrześcijańskich, pochodzili z 15 krajów, z różnych
części Europy. Była to niezwykła okazja do wzajemnej wymiany
darów. Odkrywaliśmy, jak wiele możemy nauczyć się od naszych braci z Zachodu, rozumiejących swą wiarę wprost jako
powołanie do przemiany otaczającego świata, jak również od
chrześcijan ze Wschodu, wnoszących do wspólnego skarbca
głębię medytacji i liturgii.
Gnieźnieńskie spotkanie było wielką modlitwą za Europę
przyszłości. Za pośrednictwem specjalnego telemostu uczestnicy kongresu połączyli się z papieżem i młodzieżą z 10 krajów
wstępujących do UE, aby wspólnie odmówić różaniec w intencji jednoczącego się kontynentu.
Historia Zjazdów Gnieźnieńskich 93
VI Zjazd Gnieźnieński obradował pod hasłem „Europa dialogu”, w dniach 16–18 września 2005 roku. Niemal półtora
tysiąca liderów organizacji chrześcijańskich z kilkunastu krajów Europy wspólnie się modliło i debatowało, jak prowadzić
dialog ze współczesną Europą. Patronowało im pytanie: Jak
doprowadzić do tego, aby starzejąca się Europa na nowo odkryła i otworzyła się na te uniwersalne wartości, dzięki którym
powstała i którym zawdzięcza swoją tożsamość?
Uczestnikami gnieźnieńskiej debaty byli także pasterze
Kościołów chrześcijańskich, przedstawiciele Komisji Europejskiej, znani intelektualiści, ludzie kultury i politycy europejscy.
Papież Benedykt XVI w swym przesłaniu nazwał gnieźnieńskie
spotkanie szkołą dialogu dla środowisk laikatu krajów Europy,
głównie środkowej i wschodniej, a zarazem „największym w tej
części Europy spotkaniem ruchów i stowarzyszeń chrześcijańskich”. Papieża na kongresie reprezentował kard. Walter Kasper,
przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan. Obecne były najwyższe władze Kościoła w Polsce oraz
przedstawiciele Polskiej Rady Ekumenicznej z jej prezesem,
prawosławnym abp. Jeremiaszem. Przyjechały wybitne postaci europejskiego chrześcijaństwa, z ewangelickim biskupem
Wolfgangiem Huberem czy bp. Hilarionem reprezentującym
Patriarchat Moskwy i Wszechrusi. Przybyli też prominentni przedstawiciele środowisk żydowskich i muzułmańskich. Wśród czołowych polityków europejskich nie zabrakło słynnego architekta
rozszerzenia UE, byłego kanclerza Helmuta Kohla, jak również
obecnych komisarzy europejskich: Jana Figiela i Danuty Huebner.
Wydarzeniem bez precedensu była modlitwa wzajemna
Żydów, chrześcijan i muzułmanów w intencji Europy, która
odbyła się na gnieźnieńskim rynku 17 września. Po raz pierwszy w historii modlili się za siebie nawzajem przedstawiciele
trzech wielkich religii monoteistycznych.
VII Zjazd Gnieźnieński pod hasłem „Człowiek drogą Europy”
miał miejsce od 15 do 17 czerwca 2007 r. Osią dyskusji i wykładów było pytanie: Kim jest człowiek? Na ile człowiek – w pełni
jego godności – stanowi fundament cywilizacji Europy? A w jakich sferach człowieczeństwo – najgłębiej rozumiane – jest
wciąż zagrożone? W Zjeździe, który zgromadził ok. 600 gości
94
Historia Zjazdów Gnieźnieńskich z kilkunastu krajów Wschodu i Zachodu Europy, uczestniczyli
chrześcijanie różnych wyznań, przedstawiciele ruchów religijnych, delegaci innych religii oraz politycy. Gośćmi Zjazdu byli
m.in. sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej kard. Tarcisio Bertone,
prezydent Polski Lech Kaczyński i przewodniczący Parlamentu
Europejskiego Hans­‑Gert Poettering.
Program trzydniowego spotkania wypełniły wykłady, dyskusje i warsztaty dotyczące dialogu religii i kultur, wyzwań bioetyki, problemów europejskiej rodziny – tego, jak czynić nasz
świat bardziej ludzkim. Nie zabrakło też koncertów i imprez
artystycznych. Szczególnym wydarzeniem było nabożeństwo
ekumeniczne zatytułowane „Droga światła ze Zmartwychwstałym”, w którym ulicami Gniezna przeszli przedstawiciele 11
Kościołów chrześcijańskich.
„Rodzina nadzieją Europy” to hasło VIII Zjazdu Gnieźnieńskiego,
który odbył się w dniach 12–14 marca 2010 roku. Zasadniczym
celem tej edycji kongresu było ukazanie, że kwestia małżeństwa i rodziny jest kluczowa dla przyszłości Europy, a właściwe
myślenie o małżeństwie i rodzinie ma szerokie konsekwencje
dla myślenia o Kościele, polityce i Europie.
Dlatego w programie obrad zaplanowano specjalny dzień
poświęcony polityce rodzinnej. Prezentację jej zasad powierzono liderom organizacji rodzinnych z różnych krajów. Do
dyskusji zaproszono także najważniejszych polskich polityków
odpowiedzialnych za tę dziedzinę, zarówno z kręgów rządowych, jak i opozycyjnych. Ważnym wydarzeniem Zjazdu było
wystąpienie prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Jego zdaniem
w dziele odbudowy rodziny w Europie Polska ma do spełnienia wyjątkową misję.
Zjazd pomógł również rodzinom w budowaniu swego życia
i w prawidłowym kształtowaniu wzajemnych relacji. Wybitni
psychologowie i terapeuci w formie wykładów bądź specjalnych zajęć o charakterze warsztatowym omawiali różnorodne
problemy, z jakimi przychodzi konfrontować się rodzinom.
Szczególny charakter miała „Ekumeniczna Droga życia”,
która przeszła ulicami Gniezna. Nabożeństwu przewodniczyli
zwierzchnicy i przedstawiciele rodzin z dziesięciu Kościołów
chrześcijańskich.
Historia Zjazdów Gnieźnieńskich 95
IX Zjazd Gnieźnieński odbywał się w dniach 16–18 marca
2012 r. pod hasłem „Europa obywatelska. Rola i miejsce chrześcijan”. Oficjalnie zainaugurowali go: nowy gospodarz Zjazdów, prymas Polski abp Józef Kowalczyk oraz prezydent RP
Bronisław Komorowski. Zjazd poświęcony był zadaniom i wyzwaniom stojącym przed chrześcijanami we współczesnym
społeczeństwie obywatelskim.
W przesłaniu do Europejczyków zatytułowanym „Święty
obywatel to dobry obywatel” uczestnicy Zjazdu stwierdzili:
„Wiara nie jest dla nas ucieczką od świata, lecz motywacją do
służby i zaangażowania”. Zjazd ten pokazał, że także współczesna demokracja potrzebuje religii: „dla budowania wspólnego dobra na naszym kontynencie niezbędne jest uznanie
publicznego charakteru religii i jej niezastąpionej roli jako
źródła kapitału społecznego, jako nauczyciela wartości, które
są fundamentem wolnego społeczeństwa”.
Pozdrowienia do uczestników Zjazdu skierował także Benedykt XVI. „Chrześcijaństwo, choć ukierunkowuje człowieka
ku wieczności, nie zwalnia go z troski o rzeczywistość doczesną, co więcej zachęca do aktywnego uczestnictwa w życiu
społecznym w duchu miłości Boga i bliźniego” – napisał papież.
W trzydniowe spotkanie w Gnieźnie zaangażowanych
było w sumie ponad 1000 osób, w tym młodzież ze szkół
gnieźnieńskich. Uczestnicy Zjazdu pochodzili z Polski, Rosji,
Ukrainy, Białorusi, Mołdawii, Armenii, Gruzji i Niemiec. Dzięki
specjalnym Warsztatom Obywatelskim Zjazd był dla nich także
swoistą sesją formacyjną – praktyczną lekcją, jak być dobrym
chrześcijaninem i dobrym obywatelem.
Wśród prelegentów Zjazdu byli Polacy oraz goście z Hiszpanii, Niemiec, Austrii i Czech, m.in. były przewodniczący
Parlamentu Europejskiego prof. Jerzy Buzek, rzecznik praw
obywatelskich prof. Irena Lipowicz, kard. Stanisław Ryłko z Watykanu, ks. prof. Tomáš Halík, naczelny rabin Polski Michael
Schudrich, delegaci Kościołów zrzeszonych w Polskiej Radzie
Ekumenicznej, liczni liderzy społecznych organizacji katolickich i pozarządowych.
96
Gniezno –
historia miasta
Gniezno położone jest w południowo­‑wschodniej części Niziny
Wielkopolskiej, około 50 km na wschód od Poznania. Miasto
zamieszkane przez około 73 tys. mieszkańców, otaczają liczne
jeziora. Trzy z nich: Winiary, Jelonek oraz Świętokrzyskie położone są w samym mieście. Gniezno posiada nie tylko bogatą
tradycję historyczną, ale reprezentuje również nowoczesną
gospodarkę. Jest ośrodkiem usługowo­‑handlowym z dobrze
rozwiniętą infrastrukturą kulturalno­‑oświatową.
W roku 1000 w Gnieźnie miał miejsce Zjazd, podczas którego Bolesław Chrobry gościł cesarza niemieckiego Ottona III.
W 1025 r. Bolesław Chrobry został koronowany pierwszym królem Polski. Ci więc, którzy chcieliby zobaczyć miejsce, w którym tworzyło się państwo polskie oraz kształtowała się wiara
chrześcijańska, powinni koniecznie przyjechać do Gniezna –
pierwszej stolicy Polski, miasta św. Wojciecha. To w tym miejscu legendarny Lech pożegnał swoich braci Czecha i Rusa, by
założyć na wzgórzu pierwsze polskie miasto.
Gniezno jest szczególnym miastem ze względu na swoją
historię. To tutaj nasza państwowość rosła w siłę, to tutaj
należy szukać podwalin chrześcijaństwa w Polsce. Gniezno było pierwszą stolicą – siedzibą polskich władców. Po
śmierci św. Wojciecha jego ciało zostało złożone w katedrze,
a do grobowca w 1000 r. odbył pielgrzymkę cesarz Otton
III. Dzięki posiadaniu relikwii męczennika Bolesław Chrobry
mógł utworzyć metropolię, co było warunkiem do uzyskania
korony. Katedra stała się aulą koronacyjną polskich królów,
a metropolita gnieźnieński był jedyną osobą mogącą dokonywać koronacji. W Gnieźnie miał również miejsce pierwszy
synod, podczas którego metropolia gnieźnieńska utworzona
przez papieża Sylwestra II została ogłoszona Państwem Polskim. Rola Gniezna wzrosła na początku XV w., kiedy to arcybiskup Gniezna otrzymał tytuł Prymasa Polski. 100 lat później
Gniezno – historia miasta 97
arcybiskup mianował się interrexem i księciem Księstwa
Polskiego.
Postać św. Wojciecha, głównego patrona Polski, była
ważnym czynnikiem integrującym Polaków w czasie rozbicia
dzielnicowego, a Gniezno było celem licznych pielgrzymek
wzmacniających tożsamość narodową. Liczne badania nad
życiem i działaniem świętego ukazują jego postać w nowym
świetle. Wyjątkowo aktywna działalność polityczna, kulturalna i religijna wywierała ogromny wpływ na średniowieczną
Europę.
Więcej informacji na temat Gniezna znajdą Państwo na
stronie internetowej: www.gniezno.eu.
98
Drzwi
Gnieźnieńskie
Drzwi Gnieźnieńskie to jeden z najważniejszych zabytków
sztuki romańskiej w Europie. Odlane w brązie, zostały prawdopodobnie wykonane w Polsce w ostatniej ćwierci XII w.
Ich fundatorem i autorem programu ikonograficznego był
przypuszczalnie abp Jan z Brzeźnicy lub jego następca Zdzisław, zwany Zdziszkiem. Zgodnie z inskrypcjami, które w XIX
w. odczytał kan. Ignacy Polkowski, umieszczonymi na drzwiach
głównych, wykonawcą drzwi był pochodzący z Francji albo
z Włoch mistrz Piotr.
Skrzydła drzwi są różnej wielkości (lewe wys. 328 x szer.
84 cm i prawe 323 x 83 cm). Odlane są z brązu metodą wosku
traconego (lewe, bardziej wypukłe w całości, a prawe w 24
częściach i zlutowane).
Na obu skrzydłach wmontowano kołatki w kształcie lwich
głów z pierścieniami. W niektórych miejscach widoczne są
pęknięcia spowodowane upadkami czy uderzeniami, oraz spawania i nadlewy powstałe podczas napraw. Ślady po kołkach
wskazują na to, że metalowe drzwi były pierwotnie przymocowane do drzwi drewnianych. Badania przeprowadzone w latach
pięćdziesiątych pozwalają przypuszczać, że drzwi wykonano
na miejscu za czasów Mieszka Starego około 1175 r.
Drzwi podzielone są na 18 prostokątnych kwater (po 9 na
każdym skrzydle), które ukazują płaskorzeźbione sceny z życia
św. Wojciecha Kwatery zestawiono w ten sposób, że należy
oglądać najpierw lewą stronę od dołu ku górze. Strona lewa
przedstawia żywot św. Wojciecha do chwili przybycia na ziemie polskie. Następnie należy, od góry do dołu, oglądać prawą
stronę, gdzie jest wyobrażona działalność misyjna Świętego.
Narracja rozpoczyna się u dołu lewego skrzydła i kończy na dole prawego. Scena pierwsza osnuta jest wokół narodzin św. Wojciecha, druga przedstawia ofiarowanie chorego
Wojciecha w Kościele w Libicach, trzecia prezentuje oddanie
Drzwi Gnieźnieńskie 99
Wojciecha na naukę do szkoły katedralnej w Magdeburgu,
czwarta pokazuje Świętego zatopionego w samotnej modlitwie, piąta to wyniesienie Wojciecha na tron biskupi, szósta
odnosi się do egzorcyzmów Świętego nad opętanym, siódma
przedstawia objawienie się Chrystusa Świętemu podczas snu,
a w związku z tym upomnienie przez Wojciecha czeskiego
księcia Bolesława II Pobożnego, aby nie oddawać chrześcijan
w niewolę za długi, dziewiąta to cud z dzbankiem podczas jego
pobytu na Awentynie.
Prawe skrzydło drzwi w całości poświęcone jest polskiemu epizodowi życia Świętego i zawiera następujące sceny:
dziesiąta – przybycie Wojciecha do kraju Prusów, jedenasta –
chrzest Prusów, dwunasta – kazanie, trzynasta – ostatnią Mszę,
czternasta – męczeństwo, piętnasta – wystawienie zwłok, szesnasta – wykupienie zwłok przez króla Bolesława Chrobrego,
siedemnasta – przeniesienie relikwii świętego z Prus do Gniezna, osiemnasta pokazuje złożenie do grobu ciała Świętego.
Sceny można odczytywać także w linii poziomej. W ten
sposób np. narodziny Wojciecha dla świata doczesnego łączą
się z narodzinami dla nieba, a podjęcie obowiązków duszpasterskich, usymbolizowane w pastorale, dopełnia ofiara z życia.
Wyżej wymienione sceny otoczone są bordiurami, na których głównymi elementami są wici roślinne z odgałęzieniami
i wplecionymi w nie różnymi motywami. Zostały tam umieszczone postacie ludzkie, gady, twory fantastyczne, ptaki i takie
zwierzęta jak pies, wiewiórka, zając, kozioł i jeleń. Wśród osiemdziesięciu pięciu rozgałęzień wici rozmieszczono sześćdziesiąt
cztery wyobrażenia zoomorficzne.
W Jubileuszowym Roku Miłosierdzia ogłoszonym przez
papieża Franciszka Drzwi Gnieźnieńskie stały się obecnie również Bramą Miłosierdzia.
100
Św. Wojciech – patron
duchowej jedności Europy
Św. Wojciech (ur. 956 – zm. 23 kwietnia 997), biskup i męczennik, którego Kościół w Polsce uznaje za jednego ze swoich
głównych patronów, pochodził z książęcego rodu czeskich
Sławnikowiców, spokrewnionego przez Dąbrówkę z dynastią
Piastów.
Jego krew leży u fundamentów Kościoła i państwa na ziemiach piastowskich. Jako apostoł pogan w swej ostatniej misji
dotarł do wybrzeży Bałtyku, gdzie 23 kwietnia 997 roku poniósł śmierć męczeńską. Przy jego grobie spotkali się w 1000
roku cesarz Otton III i książę Bolesław Chrobry, a wydarzenie
to przeszło do historii jako Zjazd Gnieźnieński. Już wówczas
św. Wojciech – wychowanek szkoły w Magdeburgu, biskup praski, mnich rzymski, apostoł Węgier i Polski, wreszcie męczennik
pruski, którego ciało znalazło się w Gnieźnie – urastał do rangi
symbolu duchowej jedności tworzącej się wówczas Europy.
Wzorem swoich wielkich poprzedników św. Cyryla i św. Metodego łączył duchowe tradycje różnych kultur. Po latach dzieciństwa spędzonego na dworze rodziców w czeskich Libicach,
zdobył wykształcenie w Magdeburgu, gdzie przez 10 lat pobierał nauki w jednej z lepszych szkół owych czasów. Tam też
otrzymał bierzmowanie, a na cześć ówczesnego arcybiskupa
Magdeburga przyjął drugie imię Adalbert. W 981 roku powrócił do Czech, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie, a rok później, po śmierci biskupa praskiego Dytmara, objął tamtejsze
biskupstwo.
Jako biskup Pragi hojnie wspierał ubogich oraz budowę
kościołów. Zdecydowanie sprzeciwiał się wielożeństwu, rozwiązłości, handlowi niewolnikami z krajami muzułmańskimi
i intrygom czeskich możnowładców, co w efekcie spowodowało jego konflikt z księciem Bolesławem II. Św. Wojciech wraz
z bratem Radzimem opuścił Pragę i udał się do klasztoru benedyktynów w Rzymie. Tam zrezygnował z godności biskupiej
Św. Wojciech – patron duchowej jedności Europy 101
i prowadził życie mnicha, które koncentrowało się na ascezie,
modlitwie, czytaniu i pracy fizycznej. Po kilku latach, ulegając
naleganiom papieża i poselstwom rodaków, powrócił do Pragi,
którą jednak musiał opuścić na zawsze, gdy zamordowano jego
czterech braci, a także nastawano na jego życie.
Jako misjonarz wyruszył więc na Węgry, gdzie miał ochrzcić
przyszłego króla Stefana I. Bywał też na dworze cesarza niemieckiego Ottona III, którego był spowiednikiem, powiernikiem i doradcą. W czasie długich pobytów za granicą dał się
poznać elitom ówczesnego chrześcijaństwa zachodniego jako
człowiek wyjątkowej świętości. Młody cesarz Otton III, jak i papież Sylwester II mieli dla niego najwyższe uznanie. „Jako
człowiek Kościoła św. Wojciech zawsze zachowywał niezależność w niestrudzonej obronie ludzkiej godności i podnoszeniu
poziomu życia społecznego. Z duchową głębią doświadczenia monastycznego podejmował służbę ubogim. Wszystkie
te przymioty osobowości św. Wojciecha sprawiają, że jest on
natchnieniem dla tych, którzy dziś pracują nad zbudowaniem
nowej Europy, z uwzględnieniem jej korzeni kulturowych i religijnych” – stwierdził papież Jan Paweł II przemawiając w Gnieźnie z okazji 1000-lecia męczeńskiej śmierci patrona Polski.
Nie mając możliwości powrotu do Czech, gdzie wymordowano jego rodzinę, św. Wojciech znalazł oparcie na dworze
Bolesława Chrobrego. Stamtąd w 997 roku wyruszył w swą
ostatnią podróż misyjną do pogańskich Prus. Jednak już pierwsze spotkanie z Prusami okazało się niepomyślne, a misjonarze
zostali zmuszeni do odwrotu. Kilka dni później, 23 kwietnia
997 roku we wsi Święty Gaj, niedaleko dzisiejszego Pasłęka,
zostali zaatakowani. Św. Wojciech zginął śmiercią męczeńską.
Bolesław Chrobry wykupił od Prusów ciało świętego. Miał
ponoć zapłacić za nie tyle złota, ile ważyło. Doczesne szczątki
św. Wojciecha spoczęły w katedrze gnieźnieńskiej, która od
tego momentu stała się miejscem szybko rozprzestrzeniającego się na całą Europę kultu męczennika. Jego śmierć wywarła wielkie wrażenie w zachodnim chrześcijaństwie, dlatego
już w 999 roku papież Sylwester II ogłosił Wojciecha świętym.
Przy jego relikwiach spotkali się w 1000 roku w Gnieźnie cesarz Otton III i Bolesław Chrobry – w obecności legata
papieskiego. Zjazd Gnieźnieński miał zarówno znaczenie
102 Św. Wojciech – patron duchowej jedności Europy polityczne, gdyż zaowocował uznaniem państwa polskiego
przez cesarstwo, jak i znaczenie kościelne, gdyż przy grobie
św. Wojciecha została proklamowana pierwsza polska metropolia: Gniezno, w skład której weszły biskupstwa w Krakowie,
Wrocławiu i Kołobrzegu. Arcybiskupem gnieźnieńskim został
brat św. Wojciecha – Radzim.
Tysiąc lat później Jan Paweł II w orędziu skierowanym do
prezydentów krajów Europy Środkowo­‑Wschodniej, którzy
przybyli do Gniezna na uroczystości 1000-lecia męczeńskiej
śmierci św. Wojciecha, powiedział, że o nieprzemijalności świadectwa tego świętego świadczy „umiejętność harmonijnego
łączenia różnych kultur”. Pamięć o nim jest szczególnie żywa
w Europie Środkowej, gdzie zaszczepiał chrześcijaństwo i propagował ewangeliczną wizję człowieka. Jednak do jego grobu
po dziś dzień przybywają pielgrzymi nie tylko z krajów, gdzie
głosił Ewangelię, ale z całej Europy.
103
Biogramy
prelegentów
Antoine Arjakovsky
Francuski prawosławny, doktor historii, dyrektor naukowy Kolegium Bernardynów w Paryżu. Twórca i pierwszy dyrektor Instytutu Studiów Ekumenicznych na Ukraińskim Uniwersytecie
Katolickim we Lwowie. Autor licznych opracowań na temat
prawosławia i ekumenizmu, m.in. Qu’est­‑ce que l’orthodoxie, En
attendant le concile de l’Eglise Orthodoxe, The Way, Religious
Thinkers of the Russian Emigration and Their Journal (1925–
1940), Russia­‑Ukraine: From War to Peace? (2013–2015), Myrna
Nazzour. Mistyczka jedności.
Danuta Baszkowska
założycielka i prezes ekumenicznego Stowarzyszenia Pokoju
i Pojednania „Effatha”, od 23 stycznia 2000 roku organizującego w Warszawie comiesięczne wspólne modlitewne spotkania duchownych i świeckich z różnych wyznań chrześcijańskich.
W latach 1990–2002 współorganizatorka i wiceprezes Towarzystwa „Tylko z Darów Miłosierdzia” działającego na rzecz
bezdomnych. Założycielka Domu Matki i Dziecka „Malwa” oraz
Integracyjnego Ogniska „Żaczek”. Była redaktorem literackim
Katolickiego Radia „Józef”. Od 2003 roku współorganizatorka
kolejnych Zjazdów Gnieźnieńskich, przewodnicząca Komisji
Ekumenicznych Zjazdów (obecnie wiceprzewodnicząca). Pomysłodawczyni ekumenicznych nabożeństw w formie przemarszów ulicami Gniezna. Mężatka, matka czwórki dzieci.
Andrij Baumeister
Doktor filozofii, wykładowca na Wydziale Filozoficznym na
Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki.
Wykładowca w Instytucie Nauk Religijnych św. Tomasza
z Akwinu w Kijowie.
104 Biogramy prelegentów Anna Bentyn – zob. s. 23
Adam Bijas
Radca prawny, absolwent Wydziału Prawa, Administracji
i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego (2006). Studiował
na Uniwersytecie w Salzburgu. Ukończył program z zakresu
międzynarodowego prawa handlowego organizowany przez
CUA Columbus School of Law w Waszyngtonie (2005), a także
kurs z zakresu bankowości i rynków kapitałowych w ramach
programu International Practice Diploma Programme (kurs organizowany przez IBA oraz The College of Law of England and
Wales) w roku 2009.
Maciej Biskup OP – zob. s. 20
Andrzej Blikle
Matematyk, informatyk, przedsiębiorca. Profesor nauk matematycznych, pracownik Instytutu Podstaw Informatyki PAN,
członek Europejskiej Akademii Nauk (Akademia Europaea).
Członek założyciel, były prezes, a dziś członek honorowy Polskiego Towarzystwa Informatycznego. Były prezes Polskiej Federacji Producentów Żywności. W latach 1990–2010 prezes
zarządu A. Blikle sp. z o.o., dziś wiceprzewodniczący rady nadzorczej tej firmy. Członek ponad 20 organizacji, w tym Prezydium Komitetu Mazowieckiej Nagrody Jakości i Rady Języka
Polskiego PAN. Prezes zarządu stowarzyszenia Inicjatywa Firm
Rodzinnych i przewodniczący Rady Centrum im. Adama Smitha.
Prowadzi stronę internetową moznainaczej.com.
s. Małgorzata Chmielewska
Jest przełożoną Wspólnoty Chleb Życia w Polsce. Wcześniej
pracowała jako katechetka z niewidomymi dziećmi w Laskach
i w duszpasterstwie niewidomych przy ul. Piwnej w Warszawie. Organizowała także pomoc dla kobiet z więzienia przy ul.
Rakowieckiej w Warszawie. W 1990 wstąpiła do wspólnoty
„Chleb Życia” w Bulowicach koło Kęt śluby wieczyste złożyła
we Francji w 1998. Obecnie prowadzi domy dla bezdomnych,
chorych, samotnych matek oraz noclegownie dla kobiet i mężczyzn. Mieszka w Zochcinie.
Biogramy prelegentów 105
Bohdan Cywiński
Historyk idei, publicysta i działacz społeczny. Studiował polonistykę, filozofię i historię. W 2011 r. otrzymał tytuł naukowy profesora. Czołowa postać opozycji politycznej w czasach PRL. Był
m.in. redaktorem naczelnym miesięcznika” Znak”, współtwórcą
Towarzystwa Kursów Naukowych, ekspertem Międzyzakładowego
Komitetu Strajkowego w Gdańsku. Odbierał z ramienia podziemnej „Solidarności” pokojową nagrodę Nobla Lecha Wałęsy. Autor
kilkunastu książek, m.in.: Rodowody niepokornych, Zatruta humanistyka, Ogniem próbowane, Mój kawałek Europy, Baśń niepodległa,
czyli w stronę politologii kultury, Szańce kultur. Szkice z dziejów
narodów Europy Wschodniej. Mieszka w Warszawie i Przerośli.
Siergiej Czapnin
Rosyjski dziennikarz, publicysta, fotograf. W latach 2009–
2015 był redaktorem w Wydawnictwie Patriarchatu Moskiewskiego i zastępcą redaktora naczelnego „Żurnała Moskowskoj
Patriarchii”. Członek komitetu redakcyjnego ds. wydania dzieł
o. Aleksandra Mienia. Autor książek i artykułów publikowanych
w Rosji i innych krajach.
Katarzyna Czayka­‑Chełmińska – zob. s. 17
Paul H. Dembinski
Profesor ekonomii, wykładowca uniwersytetów w Genewie
i w szwajcarskim Fryburgu, współtwórca i dyrektor Obserwatorium Finansowego w Genewie i dyrektor Instytutu Badań Ekonomicznych Eco Diagnostic. Wykłada w Lozannie, Oksfordzie
i Santiago de Chile. Członek rady konsultacyjnej na Wydziale
Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Karola w Pradze. Jest prezesem Międzynarodowego Stowarzyszenia na rzecz Promocji
Nauczania Społecznego Kościoła i członkiem rady naukowej
watykańskiej Fundacji Centessimus Annus.
Tomasz Dostatni OP – zob. s. 23
Ks. Andrzej Draguła
Ksiądz diecezji zielonogórsko­‑gorzowskiej. Dr hab. teologii,
profesor Uniwersytetu Szczecińskiego i Papieskiego Wydziału
106 Biogramy prelegentów Teologicznego we Wrocławiu, dyrektor Instytutu Filozoficzno­
‑Teologicznego im. Edyty Stein w Zielonej Górze. Członek redakcji „Więzi” i Rady Naukowej Laboratorium „Więzi”, stały
współpracownik „Tygodnika Powszechnego”. Autor m.in. książek: Ocalić Boga. Szkice z teologii sekularyzacji; Copyright
na Jezusa; Bluźnierstwo. Między grzechem a przestępstwem.
Ostatnio wydał Emaus. Tajemnice dnia ósmego. Mieszka
w Zielonej Górze.
Michał Drozdek
Socjolog zarządzania, publicysta, działacz społeczny. Założyciel i przez kilka lat prezes Instytutu Chrześcijańsko­
‑Demokratycznego im. Paderewskiego, doradca premiera Jana
Olszewskiego i marszałka Macieja Płażyńskiego, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego VI Zjazdu Gnieźnieńskiego.
Przemysław Fenrych – zob. s. 17
Zofia Fenrych – zob. s. 20
Monika i Marcin Gajdowie – zob. s. 19
ks. Janusz Giec – zob. s. 18
Jerzy Grzybowski
Dokor nauk geograficznych, b. pracownik naukowy Polskiej
Akademii Nauk, b. redaktor naczelny miesięcznika „Misjonarz”.
Współzałożyciel, wraz żoną Ireną, ruchu rekolekcyjnego Spotkania Małżeńskie, międzynarodowego katolickiego stowarzyszenia wiernych. Promotor dialogu jako drogi duchowości,
autor i współautor programów rekolekcyjnych, mających na
celu budowanie i odbudowywanie więzi małżeńskiej, współautor Wieczorów dla Zakochanych – programu przygotowania
narzeczonych do sakramentu małżeństwa, a także programu
rekolekcyjnego dla powtórnych związków po rozwodzie. Inspirator rozwoju Spotkań Małżeńskich w Polsce oraz w innych
krajach Europy Wschodniej, a także wśród Polonii w Europie
Zachodniej i USA. Zaangażowany w rozwój prawosławnej gałęzi
Spotkań Małżeńskich. Autor kilkunastu książek oraz kilkuset
artykułów o tematyce małżeńskiej i rodzinnej, a także z zakresu przygotowania do małżeństwa oraz dialogu jako drogi
duchowości. W latach 1996–2004 r. był członkiem Zespołu
Biogramy prelegentów 107
Koordynacyjnego Ogólnopolskiej Rady Ruchów Katolickich,
a od 2004 r. jest członkiem jej Rady Programowej.
Maria Hildingsson
Członkini Komitetu Obywatelskiego Europejskiej Inicjatywy
Obywatelskiej „Mama, Tata i Dzieci”. Szwedka, studiowała
we Francji stosunki międzynarodowe i politykę obronną.
Od 2009 r. jest sekretarzem generalnym Europejskiej Federacji Stowarzyszeń Rodzin Katolickich (FAFCE) z siedzibą
w Brukseli.
Bp Marcin Hintz
Biskup diecezji pomorsko­‑wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko­
‑Augsburskiego (luterańskiego), dr hab. teologii ewangelickiej,
profesor nadzwyczajny, kierownik katedry teologii systematycznej Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Członek
Synodu Kościoła, przewodniczący Komisji ds. teologii i konfesji.
Szymon Hołownia
Dziennikarz i publicysta, współpracuje z telewizją TVN. Autor bloga szymonholownia.com. Felietonista „Tygodnika Powszechnego”. Dwukrotny laureat nagrody Grand Press oraz
laureat Dziennikarskiej Nagrody „Ślad” im. bp. Jana Chrapka.
Zdobywca Wiktora publiczności za rok 2010 oraz wielu innych
nagród i wyróżnień. Założyciel Fundacji Kasisi i Fundacji Dobra
Fabryka, wspierających m.in. dom dziecka w Zambii, hospicjum
w Rwandzie i wiejski szpital w Kongo.
Agata i Krzysztof Jankowiakowie
Małżonkowie od 28 lat, członkowie Ruchu Światło­–Życie. Ona –
tłumaczka anglistka, on – prawnik. Należą do Domowego Kościoła. Są redaktorami „Wieczernika” – pisma formacyjnego
ruchu. W latach 2009–2014 odpowiadali też za Diakonię Życia Ruchu Światło­–Życie. Prowadzą rekolekcje dla rodzin, są
nauczycielami naturalnego planowania rodziny.
Bp Michał Janocha
Biskup pomocniczy Archidiecezji Warszawskiej, historyk sztuki,
teolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, specjalista
108 Biogramy prelegentów z dziedziny duchowości chrześcijańskiego Wschodu, teologii
kultury, historii sztuki i kultury chrześcijańskiej.
Krzysztof Jasiecki
Socjolog gospodarki, prof. dr hab. Pracuje w Instytucie Filozofii
i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Prowadzi badania dotyczące formowania się, roli oraz działań elit gospodarczych i politycznych, aktywności grup nacisku i lobbingu gospodarczego,
materialnych i społecznych aspektów bogactwa, jak również
wybranych zagadnień integracji Polski z Unią Europejską.
Abp Jeremiasz (Jan Anchimiuk)
Prawosławny arcybiskup wrocławsko­‑szczeciński (od 1983 r.),
prezes Polskiej Rady Ekumenicznej (od 2001 r.), były rektor
Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie (1996–
2002 i ponownie 2008–2012). Studiował teologię prawosławną
w Warszawie i Zagorsku (Rosja) oraz teologię protestancką
w Zurychu. Profesor teologii biblijnej, od 1968 r. wykłada
w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. W latach 1975–1991 należał do Komitetu Naczelnego Światowej
Rady Kościołów. Od roku 1982 należy do międzywyznaniowego
zespołu tłumaczy, pracujących nad ekumenicznym przekładem
Nowego Testamentu na język polski.
Ks. Jan Kaczkowski
Doktor teologii moralnej, bioetyk, twórca i dyrektor Puckiego
Hospicjum pw. św. Ojca Pio. Ceniony kaznodzieja i rekolekcjonista. Współautor książek Szału nie ma, jest rak (z Katarzyną
Jabłońską), Życie na pełnej petardzie (z Piotrem Żyłką) i Grunt
pod nogami. Chory na ciężki nowotwór – sam o sobie żartuje,
że jest onkocelebrytą.
Stephan Kampowski
Profesor antropologii filozoficznej w Papieskim Instytucie Jana
Pawła II dla Studiów nad Małżeństwem i Rodziną w Rzymie.
Doktorat poświęcił myśli moralnej Hanny Arendt, po czym skupił się na kwestiach bioetycznych. Autor m.in. książek: Arendt,
Augustine, and the New Beginning; Una libertà più grande: la
biotecnologia, l’amore e il destino umano. Un dialogo con Hans
Biogramy prelegentów 109
Jonas e Juergen Habermas; Ricordati della nascita. L‘uomo in
Ricerca di un fondamento; The Gospel of the Family: Going Beyond Cardinal Kasper’s Proposal in the Debate on Marriage, Civil
Re­‑Marriage and Communion in the Church; Famiglie diverse:
espressioni imperfette dello stesso ideale?.
Janusz Karwat
Historyk, prof. dr hab., kierownik Zakładu Studiów Gnieźnieńskich Instytutu Kultury Europejskiej UAM. Autor 15 książek
naukowych i popularnonaukowych, m.in.: Od idei do czynu.
Myśl i organizacje niepodległościowe w Poznańskiem 1887–1919,
Poznań­‑Budapeszt 1956, Powstanie Wielkopolskie 1918/1919,
Wybitni Wielkopolanie: bł. Edmund Bojanowski i hr. August
Cieszkowski. Kierował kilkunastoma zespołami badawczymi.
Aktualnie kieruje projektem „Encyklopedia Powstania Wielkopolskiego 1918/1919”.
Marcin Kędzierski
Doktor ekonomii, pracownik naukowy Katedry Studiów Europejskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, dyrektor
programowy Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego.
Paweł Kęska
Teolog, historyk sztuki, absolwent Europejskiej Akademii Fotografii. Producent, wydawca i dziennikarz radiowy. Autor audycji
poświęconych tematyce kulturalnej, historycznej i społecznej.
Rzecznik prasowy Caritas Polska. Przewodniczący komisji promocyjnej X Zjazdu Gnieźnieńskiego.
Jerzy Kłoczowski
Historyk mediewista, specjalizuje się w dziedzinie historii Europy Środkowo­‑Wschodniej i chrześcijaństwa w Polsce. Wieloletni profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i dyrektor
Instytutu Europy Środkowo­‑Wschodniej w Lublinie. Przewodniczył Polskiemu Komitetowi ds. UNESCO. Był członkiem­
‑założycielem Polskiej Rady Ruchu Europejskiego. W czasie
II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej i uczestnikiem Powstania Warszawskiego. Odznaczony m.in. Krzyżem
Virtuti Militari i Orderem Orła Białego. W latach 1990–1991
110 Biogramy prelegentów senator RP. Wykładał też na wielu uniwersytetach zagranicznych. Doktor honoris causa Uniwersytetu w Grodnie, Akademii
Kijowsko­‑Mohylańskiej, Wolnego Uniwersytetu w Berlinie oraz
Uniwersytetu Sorbona w Paryżu. Autor i redaktor około 1000
publikacji z zakresu historii.
Ks. Semko Koroza
Proboszcz parafii ewangelicko­‑reformowanej w Łodzi, przewodniczący Łódzkiego Oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej,
ewangelicki kapelan X Zjazdu Gnieźnieńskiego.
Dariusz Kowalczyk SJ – zob. s. 23
Paweł Kozacki OP
Dominikanin, duszpasterz, publicysta, rekolekcjonista. W latach 1995–2010 redaktor naczelny miesięcznika „W Drodze”.
Od 2014 r. przełożony Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskiego. Autor m.in. książek Szczęśliwe wariactwo, Spowiedź bez
końca.
Stanisław Krajewski
Profesor w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego.
Jest żydowskim współprzewodniczącym Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów od jej powstania w 1990 roku. Był członkiem
zarządu Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Polsce
i członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Autor
m.in. książek Żydzi, judaizm, Polska; 54 komentarze do Tory dla
nawet najmniej religijnych spośród nas; Poland and the Jews:
Reflections of a Polish Polish Jew; Tajemnica Izraela a tajemnica
Kościoła; Nasza żydowskość, Żydzi i...oraz publikacji z zakresu
logiki, filozofii matematyki, filozofii religii.
Tomasz Królak
Dziennikarz i publicysta, zastępca redaktora naczelnego
Katolickiej Agencji Informacyjnej. Autor książki Kontemplacja i zdradzony świat. Rozmowy z prof. Stefanem Swieżawskim, współautor książek Dzieci Soboru zadają pytania, Ślady.
Świat o Janie Pawle II. Współautor telewizyjnych filmów dokumentalnych i audycji publicystycznych, m.in. w latach
Biogramy prelegentów 111
1996–2002 szef magazynu informacyjnego „Czasy”. Laureat
Nagrody Dziennikarskiej „Ślad” im. Bp. Jana Chrapka. Mieszka
w Górze Kalwarii.
Ewa Kusz – zob. s. 19
Kai­‑Olaf Lang
Doktor nauk politycznych, ekspert Fundacji Nauka i Polityka
w Berlinie, specjalista do spraw Europy Wschodniej. Zajmuje
się zwłaszcza zagadnieniami transformacji ustrojowej, problemami polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, integracją
europejską. Członek Grupy Kopernika grupującej polskich
i niemieckich ekspertów ds. relacji wzajemnych obu krajów.
Jakub Lubelski
Prozaik, publicysta. Zadebiutował powieścią Boiduda (2012)
nominowaną do nagrody Fundacji im. Kościelskich. Jest laureatem stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
„Młoda Polska 2015”. Autor scenariuszy multimedialnych wystaw poświęconych najnowszej historii Polski. W roku 2015
wydał książkę Ssanie. Głód sacrum w literaturze polskiej.
ks. Ireneusz Lukas
Duchowny Kościoła Ewangelicko­‑Augsburskiego, doktor teologii, dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej, wykładowca Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Od 1 kwietnia
2016 r. będzie sekretarzem Światowej Federacji Luterańskiej
ds. Europy.
Jörg Lüer – zob. s. 18
Mikołaj Łuczok OP – zob. s. 21
Abp Celestino Migliore
Święcenia kapłańskie przyjął w 1977 r. Po ukończeniu w 1980 r.
Papieskiej Akademii Kościelnej rozpoczął służbę dyplomatyczną. Pracował m.in. w nuncjaturach apostolskich w Angoli
(1980–1984), USA (1984–1988), Egipcie (1988–1989) i Polsce (1989–1992). Od kwietnia 1992 r. był stałym obserwatorem Stolicy Apostolskiej przy Radzie Europy w Strasburgu. Od
112 Biogramy prelegentów grudnia 1995 r. pełnił funkcję zastępcy sekretarza ds. relacji
z państwami w watykańskim Sekretariacie Stanu, odpowiadając za utrzymywanie kontaktów z krajami azjatyckimi, które
nie miały jeszcze stosunków dyplomatycznych ze Stolicą Apostolską. 30 października 2002 r. Jan Paweł II mianował go arcybiskupem i nuncjuszem apostolskim, stałym obserwatorem
Stolicy Apostolskiej przy Organizacji Narodów Zjednoczonych.
30 czerwca 2010 r. Benedykt XVI mianował go nuncjuszem
apostolskim w Polsce.
Paweł Milcarek
Doktor filozofii, publicysta, założyciel i redaktor naczelny czasopisma „Christianitas”. W latach 1992–2009 był wykładowcą
Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Od grudnia 2008 r. do grudnia 2009 r. był dyrektorem Programu II Polskiego Radia. Autor m.in. książek Od istoty do istnienia. Tworzenie się metafizyki egzystencjalnej wewnątrz łacińskiej
tradycji filozofii chrześcijańskiej; Historia Mszy; Odkryj różaniec;
Według Boga czy według świata? (rozmowa prowadzona przez
Jacka Laskowskiego i Bogusława Kiernickiego).
Ks. Paweł Minajew
Od 1987 r. proboszcz parafii prawosławnej w Poznaniu, wyróżniony prawem noszenia mitry przez Sobór Biskupów Polskiego
Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Członek Poznańskiej Grupy Ekumenicznej, prawosławny kapelan X Zjazdu
Gnieźnieńskiego.
Abp Henryk Muszyński
Emerytowany metropolita gnieźnieński, Prymas senior. Profesor biblistyki, studiował w Rzymie, Jerozolimie i Heidelbergu.
Były wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski. Promotor dialogu katolicko­‑żydowskiego, polsko­‑niemieckiego
i duchowej jedności Europy. Współinicjator odrodzonych Zjazdów Gnieźnieńskich. Metropolią gnieźnieńską kierował w latach 1992–2010, od grudnia 2009 r. do maja 2010 r. pełnił
godność Prymasa Polski.
Andrij Nieczyporuk – zob. s. 21
Biogramy prelegentów 113
Zbigniew Nosowski
Publicysta i działacz katolicki, z wykształcenia socjolog i teolog. Redaktor naczelny kwartalnika „Więź” i dyrektor programowy Laboratorium „Więzi”. Dwukrotnie (2001 i 2005) był
świeckim audytorem Synodu Biskupów w Watykanie, w latach
2002–2008 konsultorem Papieskiej Rady ds. Świeckich. Od
2003 r. współorganizator Zjazdów Gnieźnieńskich, przewodniczący Komisji Programowej X Zjazdu Gnieźnieńskiego. Autor książek Parami do nieba. Małżeńska droga świętości, Szare
a piękne. Rekolekcje o codzienności, Polski rachunek sumienia
z Jana Pawła II, Krytyczna wierność, Jakiego katolicyzmu Polacy
potrzebują. Mąż, ojciec i teść.
Kard. Kazimierz Nycz
Arcybiskup metropolita warszawski. Po święceniach kapłańskich pracował jako wikariusz w Jaworznie­‑Szczakowej,
a następnie w Raciborowicach. Doktor teologii, specjalista
w dziedzinie katechetyki. W latach 1988–2004 biskup pomocniczy archidiecezji krakowskiej. Organizował trzy ostatnie
pobyty Jana Pawła II w Krakowie. W latach 2004–2007 biskup
koszalińsko­‑kołobrzeski. Od 2004 r. jest członkiem Rady Stałej
Konferencji Episkopatu Polski. Od kwietnia 2007 r. metropolita warszawski. W 2010 r. papież Benedykt XVI powołał go do
kolegium kardynalskiego.
Janina Ochojska
Działaczka humanitarna, założycielka i prezes Polskiej Akcji
Humanitarnej. Z wykształcenia astronom. Od 1984 roku była
wolontariuszką francuskiej organizacji humanitarnej EquiLibre.
W 1992 r. z jej inicjatywy powstała Polska Fundacja EquiLibre.
W 1994 roku założyła Fundację Polska Akcja Humanitarna. Zorganizowała pierwszą polską misję pomocy w Kosowie, potem
w Czeczenii, Iraku, Iranie, Libanie, na Sri Lance, w Afganistanie,
Sudanie, Darfurze i Autonomii Palestyńskiej. Jest laureatką
wielu nagród i odznaczeń polskich i zagranicznych.
Doris Peschke
Sekretarz generalna CCME – Komisji Kościołów ds. Migrantów
w Europie. Studiowała teologię protestancką w Niemczech
114 Biogramy prelegentów i Szwajcarii. Od wielu lat zaangażowana w ekumeniczne działania społeczne, m.in. na rzecz przeciwdziałania rasizmowi
i dyskryminacji. Od 1999 r. jest sekretarzem generalnym CCME –
ekumenicznej agencji zajmującej się problemami migracji i integracji, azylantów i uchodźców.
Jarema Piekutowski – zob. s. 23
Marek Pieńkowski OP
Dominikanin, w zakonie od 1974 r. Przedtem uzyskał stopień doktora nauk matematycznych. Wykładał logikę i filozofię przyrody
na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie oraz w Kolegium Filozoficzno­‑Teologicznym ojców dominikanów. Prowadził
w Krakowie biuro ESPACES – dominikańskiego stowarzyszenia
do spraw problemów integracji europejskiej. W latach 2008–
2011 pracował jako duszpasterz akademicki na uniwersytecie
Columbia w Nowym Jorku. Współorganizator i katolicki kapelan
Zjazdów Gnieźnieńskich. Mieszka w klasztorze w Rzeszowie.
Dariusz Piórkowski SJ
Jezuita, dyrektor naczelny Wydawnictwa WAM, publicysta. Absolwent filozofii w Krakowie i Bostonie oraz teologii w Warszawie. Przez dwa lata pracował wśród uchodźców w Berlinie,
a później jako duszpasterz akademicki w Opolu. Jako duszpasterz współpracuje z ruchem Małżeńskie Drogi. Autor m.in. książek O duchowości z krwi i kości i Duchowa pielgrzymka do
Lourdes oraz ostatnio wydanej Książeczki o miłosierdziu.
Abp Wojciech Polak
Od maja 2014 r. metropolita gnieźnieński, Prymas Polski,
przewodniczący Zjazdów Gnieźnieńskich. Ukończył studia
filozoficzno­‑teologiczne w Prymasowskim Wyższym Seminarium Duchownym w Gnieźnie. Święcenia kapłańskie przyjął
w 1989 roku. W latach 1989–1991 był wikariuszem w parafii farnej w Bydgoszczy i jednocześnie sekretarzem biskupa
pomocniczego Jana Nowaka. Następnie odbył w Rzymie studia doktoranckie z teologii moralnej uwieńczone doktoratem
Chiesa, peccato, riconciliazione. Od 2003 r. biskup pomocniczy archidiecezji gnieźnieńskiej. Był delegatem Konferencji
Biogramy prelegentów 115
Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Emigracji. W latach 2011–
2014 pełnił funkcję sekretarza generalnego KEP.
Marcin Przeciszewski
Dziennikarz i działacz katolicki. Od 1993 r. redaktor naczelny
i prezes zarządu Katolickiej Agencji Informacyjnej. Studiował
na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Instytucie Geografii Historycznej Kościoła Katolickiego KUL. W latach 1986–1991 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego rady
międzynarodowej wspólnot „Wiara i Światło”, był odpowiedzialny za rozwój ruchu w krajach bloku wschodniego. Działacz
Związku Dużych Rodzin „Trzy Plus”. Od 2003 r. współorganizator Zjazdów Gnieźnieńskich, m.in. przewodniczący Komitetu
Organizacyjnego V Zjazdu Gnieźnieńskiego.
Jewgienij Raszkowski
Rosyjski historyk i filozof, poeta i tłumacz polskiej literatury,
znawca filozofii Włodzimierza Sołowiowa. Wieloletni pracownik
Rosyjskiej Akademii Nauk. W 2007 r. utworzył Naukowe Centrum Literatury Religijnej Biblioteki Literatury Obcej im. Rudomino w Moskwie, którym kieruje do dziś. W 1968 r. przyłączył
się do prawosławnej wspólnoty o. Aleksandra Mienia.
Maria Rogaczewska – zob. s. 16
Agnieszka Romaszewska
Dziennikarka prasowa i telewizyjna, od 2007 r. dyrektor Biełsat TV. Od 2011 r. wiceprezes Stowarzyszenia Dziennikarzy
Polskich. Internowana w stanie wojennym. Do 2005 była reporterem międzynarodowym (m.in. na Białorusi i Ukrainie). Za
swoją działalność dziennikarską została przez władze białoruskie wydalona z Białorusi z wieloletnim zakazem wjazdu
do kraju.
Marek Rymsza
Doktor habilitowany socjologii, kierownik Zakładu Profilaktycznych Funkcji Polityki Społecznej w Instytucie Stosowanych
Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Współpracuje z Instytutem Spraw Publicznych jako ekspert i redaktor
116 Biogramy prelegentów naczelny kwartalnika „Trzeci Sektor”. Członek redakcji „Więzi”
i Zespołu Laboratorium „Więzi”. Specjalizuje się w zagadnieniach polityki społecznej i społeczeństwa obywatelskiego.
Członek Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP, koordynuje prace Sekcji Polityki Społecznej i Rodziny. Wraz z żoną
Katarzyną są zaangażowani w ruch duchowości małżeńskiej
Equipes Notre Dame.
Bp Grzegorz Ryś
Biskup pomocniczy krakowski (od 2011 r.), przewodniczący
Zespołu ds. Nowej Ewangelizacji przy Konferencji Episkopatu
Polski. Doktor habilitowany w dziedzinie historii Kościoła, wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”. Autor wielu publikacji,
m.in. książek: Pobożność ludowa na ziemiach polskich w średniowieczu. Próba typologii, Celibat, Inkwizycja, Droga Światła, Ecce
homo, Brat Albert. Inspiracje, Skandal miłosierdzia, Kościelna
wiosna, Wiara z lewej, prawej i Bożej strony.
Andrzej Saramowicz
Absolwent Queensland Institute of Natural Science w Australii. Założył i prowadzi Szkołę Nauk Sufich w Polsce, jest
prezesem Polskiej Fundacji Sufich im. Dżelaladdina Rumiego.
Współprzewodniczący ze strony muzułmańskiej Rady Wspólnej
Katolików i Muzułmanów. Autor licznych publikacji, tłumacz.
s. Manuela Simoes MSCS
Portugalska zakonnica, skalabrinianka, misjonarka. Od wielu lat
pracuje z migrantami i uchodźcami w różnych krajach Europy:
przed kilkunastu laty w Polsce (jako kierownik Biura dla Migrantów
i Uchodźców wrocławskiej Caritas), obecnie na południu Włoch.
Tadeusz Sobolewski
Krytyk filmowy, dziennikarz, publicysta. W latach 1974–1981
pracował w tygodniku „Film”, a od 1981 r. w miesięczniku „Kino”
(w latach 1990–1994 jako redaktor naczelny). Obecnie jest
krytykiem filmowym w „Gazecie Wyborczej” i felietonistą miesięcznika „Kino”. Współautor i współprowadzący (razem z Grażyną Torbicką) cyklu Kocham Kino w Telewizji Polskiej. Autor
Biogramy prelegentów 117
m.in. książek: Dziecko Peerelu, Malowanie na Targowej, Za duży
blask: o kinie współczesnym, Człowiek Miron.
Krzysztof Stanowski – zob. s. 18
Adam Strug – zob. s. 25
Wojciech Surówka OP – zob. s. 22
Abp Światosław (Szewczuk)
Arcybiskup większy kijowsko­‑halicki, zwierzchnik Ukraińskiego
Kościoła Greckokatolickiego. W latach 1983–1989 uczył się
w podziemnym seminarium duchownym. Następnie odbył
studia m.in. w Buenos Aires i w Rzymie. Obronił na rzymskim
uniwersytecie Angelicum doktorat z antropologii teologicznej
i podstaw teologii moralnej w teologicznej tradycji bizantyjskiej. W 2009 r. został mianowany biskupem pomocniczym
w Buenos Aires. W 2011 r. Synod Biskupów Ukraińskiej Cerkwi
Greckokatolickiej wybrał go na swego zwierzchnika. Wybór ten
zatwierdził papież Benedykt XVI.
Marek Sztark – zob. s. 24
Kard. Luis Antonio Tagle
Urodził się w roku 1957 w Manili. W 1982 r. otrzymał święcenia
kapłańskie. Uzyskał doktorat z teologii w Waszyngtonie. W latach 1997–2002 był członkiem Międzynarodowej Komisji Teologicznej. W 2001 r. został biskupem diecezji Imus. Od 2011 r.
jest arcybiskupem Manili, a od 2012 r. kardynałem. W marcu
2015 r. został przewodniczącym Caritas Internationalis. Po polsku ukazała się jego książka Ludzie Wielkiej Nocy.
Marek Tarnowski
Wiceprzewodniczący Rady Nadzorczej Mokate SA. Wcześniej
prez 15 lat prezes Mokate.
Irina Tatarowa
Doktor historii sztuki, badaczka tradycji i kultury bizantyjskiej. Pochodzi z Sankt­‑Petersburga. Adiunkt w Instytucie Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” na Uniwersytecie Warszawskim
(dawniej: Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i Europie
118 Biogramy prelegentów Środkowowschodniej). Autorka m.in. książki Ergo sum. Poszukiwania sensu istnienia w polskim i radzieckim filmie 1960–1990.
Marta Titaniec
koordynatorka projektów międzynarodowych w Caritas Polska.
Absolwentka politologii na Uniwersytecie Kardynała Stefana
Wyszyńskiego w Warszawie. Sekretarz Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, członkini Zespołu Laboratorium „Więzi”. Przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego X Zjazdu Gnieźnieńskiego.
Małgorzata Wałejko – zob. s. 22
Paweł Woliński – zob. s. 20
bp Krzysztof Zadarko
Biskup pomocniczy diecezji koszalińsko­‑kołobrzeskiej, doktor
nauk teologicznych w zakresie homiletyki. W ramach Konferencji Episkopatu Polski: delegat ds. imigracji, przewodniczący
Rady ds. Migracji, Turystyki i Pielgrzymek.
Marek Zając
Dziennikarz i publicysta, związany z Telewizją Polską i „Tygodnikiem Powszechnym”, współprowadzący m.in. program TVP 1
„Między ziemią a niebem”. Od roku 2006 jest sekretarzem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, obecnie także przewodniczącym Rady Fundacji Auschwitz Birkenau. Laureat Nagrody
Dziennikarskiej „Ślad” im. bp. Jana Chrapka.
abp Matteo Zuppi
Od 2015 r. arcybiskup metropolita Bolonii, wcześniej od 2012 r.
biskup pomocniczy Rzymu. Związany ze Wspólnotą Sant’Egidio. Z ramienia tej wspólnoty uczestniczył m.in. w negocjacjach, które pomogły zakończyć wojnę w Mozambiku w 1992 r.
i otrzymał tytuł honorowego obywatela tego kraju. W Rzymie
rozwijał m.in. działania na rzecz ubogich, osób starszych i uzależnionych od narkotyków.
Piotr Żyłka – zob. s. 22
119
Pieśni
Integralną częścią Zjazdu Gnieźnieńskiego jest modlitwa śpiewem wpleciona w zjazdowe obrady. Zamieszczamy poniżej
teksty pieśni (w kolejności ich wykonywania).
Zachęcamy wszystkich do włączenia się w śpiew. Schola
zjazdowa to nie chór, którego trzeba słuchać. To grupa uczestników Zjazdu, którzy zapraszają nas do modlitwy słowami pięknych pieśni.
W skład scholi zjazdowej wchodzą osoby śpiewające regularnie w parafii ojców dominikanów Warszawa­‑Służew. Scholą
dyryguje Dorota Dąbrowska.
Teksty pieśni wykonywanych podczas piątkowego nabożeństwa w katedrze gnieźnieńskiej zamieszczone są w opisie
tego nabożeństwa.
Bogurodzica
Bogurodzica, dziewica,
Bogiem sławiena Maryja!
U twego syna, Gospodzina,
matko zwolena Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam.
Kirielejson.
Twego dziela Krzciciela, Bożyce,
Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A dać raczy, jegoż prosimy,
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt.
Kirielejson.
120 Pieśni Wody Jordanu
Ref. Wody Jordanu, weselcie się,
Nasz Zbawiciel przychodzi.
Wody
Woda życia, zdrój
na Jordanu
pustyni!
#
j
& # 38 œj œj œj œj œj œj œ œ œ .
œ
Wo - dy Jor - da - nu, we - sel - cie się,
#
& # œ.
9
#
& #
Wo
-
œ.
da
17
œ.
ży
-
œ.
cia,
j j
œ œ
t.: W. Prus OP
m.: P. Pałka
j j
œ œ œj œj
œ.
œ.
nasz Zba - wi - ciel przy - cho - dzi!
œ.
zdrój
j j
œ œ œj
na
œ.
pus - ty
-
j j
œ œ
œ.
ni.
W ktoś jest spragniony,
œ œ W
œ œ
1. Jeśli
1. Jeśli ktoś we Mnie,
jest sprag nio - ny,
a
wie rzy we Mnie,
A wierzy
19
# # Niech przyjdzie do
j j
j
j
Mnie i pije,
œ #œ œ œ
&
W
œ œ œœœ W
Strumienie wody żywej popłyną z jego wnętrza.
niech przyjdzie do
Mnie i pi - je,
strumienie wody żywej popłyną z je - go wnę-trza.
2. Kto będzie pił wodę, którą Ja mu dam,
2. Kto będzie
pił wodę,
Ja mu dam,
Nie będzie
pragnął
naktórą
wieki,
nie będzie pragnął na wieki,
Lecz woda,
którą
Ja
mu
dam,
lecz woda, którą Ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody,
wytryskującej
ku życiu wiecznemu.
stanie
się w nim
źródłem wody,
Wytryskującej
kupożyciu
wiecznemu
3. Rozleję wody
spragnionej
glebie
i zdroje po wyschniętej ziemi.
Przeleję
Duchapo
mego
na twoich potomków
3. Rozleję
wody
spragnionej
glebie
i błogosławieństwo moje na twe latorośle.
I zdroje po wyschniętej ziemi.
4. Pan
cię zawsze
prowadzić
będzie, potomków
Przeleję
Ducha
mego
na twoich
nasyci duszę twoją na pustkowiach.
I błogosławieństwo
moje
twejaklatorośle.
Odmłodzi twoje kości tak, że na
będziesz
zroszony ogród
i jak źródło wody, co się nie wyczerpie!
4. Pan cię zawsze prowadzić będzie,
Nasyci duszę twoją na pustkowiach.
Odmłodzi twoje kości tak,
że będziesz jak zroszony ogród
I jak źródło wody, co się nie wyczerpie!
Czego chcesz od nas, Panie
Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?
Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?
Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,
I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.
Czego chcesz od nas, Panie
&b œ
œ
œ

œ œ œ œ œ 

Cze - go chcesz od nas, Pa - nie,
Cze - go za do - bro - dziej - stwa,
&b œ
3
œ
œ
œ
Koś - ciół Cię
&b œ
5
i
œ
nie
œ
œ
œ
œ
œ
o - gar
œ
œ
w o - tchła - niach
i
œ
w mo
Pieśni 121
za Twe
któ - rym
œ

-
nie,
œ
œ
hoj
nie
wszę - dy
-
œ
t.: J. Kochanowski
opr.: J. Sykulski
ne da masz mia -
œ
peł - no
œ

œ
œ œ
œ
-
rzu,
na
zie - mi
i
œ
œ
Cie
-
..

ry?
ry?


bie:

w nie - bie!
Złota też,
wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,
2. Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszystko Twoje,
cokolwiek
na tymświecie
świecie człowiek
mieni swoje.
Cokolwiek
na tym
człowiek
mieni swoje.
Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,
Wdzięcznem
Cię
tedy
sercem,
Panie,
bo nad nie przystojniejszej ofiary nie mamy. wyznawamy,
Bo nad Cię przystojniejszej ofiary nie mamy.
3. Tyś Pan wszystkiego świata, Tyś niebo zbudował
złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował
Tyś PaniTyś
wszytkiego
świata, Tyś niebo zbudował,
fundament założył nieobeszłej ziemi
i
przykryłeś
jej
nagość
zioły rozlicznemi.
I złotemi gwiazdami ślicznieś
uhaftował.
Tyś fundament
założył
nieobeszłej ziemi,
4. Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,
a zamierzonych
granic przeskoczyć
się boi.
I przykryłeś
jej nagość
zioły rozlicznemi.
Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają,
dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.
Bądź nabiały
wieki
pochwalon, nieśmiertelny Panie,
5. TobieTwa
k'wolidobroć,
rozliczne kwiatki
wiosna
Twoja łaska,
nigdy
nierodzi,
ustanie.
Tobie k'woli w kłosianym wieńcu lato chodzi,
Chowajwino
nas,jesień
póki
raczysz,
na
tej
niskiej
ziemi,
i jabłka rozmaite dawa,
po
tym
do
gotowego
gnuśna
zima
wstawa.
Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi
6. Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,
a zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie.
Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,
Bóg jesta Ty
miłością
każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.
Bądź na wieki miejcie
pochwalon, odwagę
nieśmiertelnyżyć
Panie,
Bóg jest7. miłością,
dla miłości,
Twoja łaska, Twa dobroć, nigdy nie ustanie.
Bóg
jest
miłością
Bóg jestChowaj
miłością,
lękajcie
się!ziemi,
nas, pókinie
raczysz,
na tej niskiej
# #
& # c
# #
& # ˙
jeno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi.
Bóg
Bóg
œ
œ
˙
˙
jest mi - łoś
œ
jest
œ
˙
-
˙
mi - łoś
-
cią
m.: Taize
œ
j
œ œ œ œ œ
J
miej - cie od - wa - gę
żyć dla mi - łoś - ci
j j
œ œ œ
˙
œ
cią,
nie
œ
œ
œ.
j
œ
lę - kaj - cie
w
się.
122 Pieśni Tylko w Bogu
#
& c œ
5
&
#
œ
bo
9
&
Ref. Tylko w Bogu znajdzie spokój dusza moja,
bo
od Niego
zbawienie
Psalm
62 •przyjdzie
Tylko wmoje
Bogu
znajdzie
œ
œ
œ

Tyl - ko w Bo - gu
# W
œ
od
œ
œ
Nie - go

znaj - dzie


przyj - dzie
œ
œ
spo - kój

mo
,
j
œ œj œ  W
du - sza
œ
-
œ œ
œ
je
œ œ
zba

-
m.: D. Kusz OP


mo
wie
-
ja,

-
nie.
j j
œ œ œ 
1. Jedynie w Bogu spokój znajduje ma dusza,
1. Jedynie w Bogu spokój znajdu
ma du zbawienie,
- sza, od Niego przychodzi mo - je zba -wie - nie.
od
Niego pochodzi- jemoje
10
,
j i zbawieniem
# tylko
j
moim,
W On jest opoką
œ œj œ  W
œ œ œ 
& On
J
moją twierdzą, więc się nie zachwieje.
Tylko On jest opoką i zba -wie-niem mo - im;
On moją twierdzą, więc się nie za - chwie - ję.
2. Jedynie w Bogu szukaj spokoju, duszo moja,
bo od Niego pochodzi moja nadzieja,
2. Jedynie w Bogu szukaj spokoju, duszo moja,
tylko On jest
opoką
i zbawieniem
moim,
bo od
Niego pochodzi
moja nadzieja.
Tylko On jest opoką i zbawieniem moim,
On moją twierdzą,
więc się nie zachwieje.
On moja twierdzą, więc się nie zachwieję.
3. W Bogu zbawienie
moje
i chwała
3. W Bogu zbawienie
moje
i chwała,
opokąmojej
mocy mojej
i mojąucieczką
ucieczką.
Bóg opokąBóg
mocy
i moją
Tylko On jest opoką i zbawieniem moim,
Tylko On jest
opoką
i zbawieniem
moim
On moją
twierdzą,
więc się nie zachwieję.
On moją twierdzą, więc się nie zachwieję.
Blażeni/Błogosławieni (Osiem błogosławieństw)
Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem
do nich należy królestwo niebieskie.
Błogosławieni, którzy się smucą,
albowiem oni będą pocieszeni.
Błogosławieni cisi, albowiem oni na
własność posiądą ziemię.
Błogosławieni, którzy łakną i pragną
sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni.
Pieśni 123
Błogosławieni miłosierni, albowiem
oni miłosierdzia dostąpią.
Błogosławieni czystego serca, albowiem
oni Boga oglądać będą.
Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój,
albowiem oni będą nazwani synami Bożymi.
Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie
dla sprawiedliwości, albowiem do nich
należy królestwo niebieskie.
Czym się Panu odpłacę (Psalm 116)
Ref.: Czym się Panu odpłacę
za wszystko, co mi wyświadczył?
Podniosę kielich zbawienia
Psalm
• Czym
i wezwę 116
imienia
Pana się Panu odpłacę
m.: P. Bębenek
3
&b 4  œ œ œ œ 
Czym się
&b 
9
œ
nio - sę
œ  œ
Pa- nu od - pła
œ œ œ
.
kie -lich zba - wie
-
-
cę

nia
za
œ
i
 œ œ œ œ
.
wszy stko, co mi wy - świad

œ œ œ
we - zwę
œ
i - mie - nia
.
Pa
 œ
-
czył? Pod -
-
.
na.
j j j j
j j
& b 1. Miłuję
W głos mego œbłagania,
œ œ œ œ
W
œ
œ œ usłyszał
Pana, albowiem
17
bo
skłonił ku mnie swe
ucho
w którym
1. Miłuję Pana, albowiem
u - sły
-szał w dniu,
głos
me - gowołałem.
bła - ga - nia,
j j j j
œ œśmierci,
& b 2.WOplotły mnieœ więzi
W
œ œ
19
j j j j
œ œ œ œ œ
dosięgły mnie pęta otchłani,
bo skłonił
ku mnie swe
u - cho
w dniu,
w któ rym
ogarnął
mnie strach
i udręka,
ale wezwałem
imienia Pana, „Panie, ratuj moje życie!”
wo - ła - łem.
2. Oplotły mnie więzy śmierci, †
6. Wypełnię me śluby dla Pana
dosięgły mnie pęta Otchłani,
przed całym Jego ludem.
3.
Pan
jest
łaskawy
i sprawiedliwy,
ogarnął mnie strach i udręka.
Cenna jest w oczach Pana
Ale wezwałem
Bóg imienia
nasz Pana:
jest miłosierny, śmierć Jego wyznawców.
«Panie, ratuj moje życie!»
Pan strzeże ludzi prostego serca,
7. Panie, jestem Twoim sługą,
3. Pan jestbyłem
łaskawy iw niedoli,
sprawiedliwy, a On mnie
Twym
sługą, synem Twojej służebnicy.
wybawił.
Bóg nasz jest miłosierny.
Tyś rozerwał moje kajdany, †
Pan strzeże ludzi prostego serca:
Tobie złożę ofiarę pochwalną
byłem w niedoli, a On mnie wybawił.
i wezwę imienia Pana.
4. Wróć, duszo moja, do swego spokoju,
bo Pan ci dobro wyświadczył.
Uchronił bowiem moją duszę od śmierci,
8. Wypełnię me śluby dla Pana
przed całym Jego ludem,
w dziedzińcach Pańskiego domu,
124 Pieśni Pochwału prynesu / Oddaję Tobie chwałę
1. Oddaję Tobie chwałę, słodki Jezu,
bo Tyś moją sławą, chwałą wszystkich ludzi,
Pochwału prynesu
Jezu najpiękniejszy!
#
& c œ œ œ œ
&
#
1. Od - da - ję


sła - wą,

œ . œJ œ œ


œ œ œ œ
chwa - łę
To - bie, słod - ki
Je - zu,
bo Tyś mo - ją

œ . œJ œ
œ
chwa - łą wszys-tkich

j
œ. œ œ œ œ œ œ œ 
lu - dzi,
m.: ukraińska

Je - zu naj - pię - kniej - szy!
2. W Trójcy
Cię sławimy,
sławimy, niepojęty
Panie!
2. W Trójcy
Cię
niepojęty
Panie,
Stwórco Archaniołów, pogromco demonów, Jezu najpiękniejszy!
Stwórco Archaniołów, pogromco demonów,
Nigdy nie opuszczaj, lecz znajdź mnie na nowo
Jezu 3.najpiękniejszy!
w grzechu upadłego, gdy powstać nie mogę, Jezu najpiękniejszy!
3. Nigdy
nie opuszczaj, lecz znajdź mnie na nowo
4. Stworzycielu Duchów, Zbawicielu ludzi,
nie zapomnij
o mnie, nie daj,
zginął, Jezu
najpiękniejszy!
w grzechu
upadłego,
gdyabym
powstać
nie
mogę,
Jezu 5.najpiękniejszy!
Tyś radością smutnych i starców podporą,
wspieraj mnie w mej walce, ześlij pocieszenie, Jezu najpiękniejszy!
4. Stworzycielu Duchów, Zbawicielu ludzi,
6. Nigdy nie opuszczaj, lecz znajdź mnie na nowo,
nie zapomnij
o mnie, nie daj, abym zginął,
mój dobry Pasterzu, Najmiłosierniejszy, Jezu najpiękniejszy!
Jezu najpiękniejszy!
7. Przyjmij me błagania, niczym są przed Tobą;
uwielbieniesmutnych
niech będzie Cii starców
miłe, Jezu najpiękniejszy!
5. Tyśmoje
radością
podporą,
wspieraj
mnie
w mej
walce,
ześlij pocieszenie,
8. Ostatnią
modlitwę
do Ciebie
zanoszę
pokornym sercem wołam Ciebie, Panie, Jezu najpiękniejszy!
Jezu inajpiękniejszy!
6. Nigdy nie opuszczaj, lecz znajdź mnie na nowo,
mój dobry Pasterzu, Najmiłosierniejszy,
Jezu najpiękniejszy!
7. Przyjmij me błagania, niczym są przed Tobą;
moje uwielbienie niech będzie Ci miłe,
Jezu najpiękniejszy!
8. Ostatnią modlitwę do Ciebie zanoszę
i pokornym sercem wołam Ciebie, Panie,
Jezu najpiękniejszy!
Pieśni 125
Pieśń o nadziei (W swoim wielkim miłosierdziu)
Ref. W swoim wielkim miłosierdziu
Bóg nas zrodził do nadziei,
Pieśń o nadziei
do wielkiej nadziei
&b c
œ œ œ
œ
W swo - im
œ œ œ œ œ
œ
wiel - kim
1.
do
2.
na - dzie - i,
do
œ œ œ œ
œ œ œ
œ
mi - ło - sier - dziu
& b œ œ œ œ œ .. œ œ œ œ œ
4
œ
na - dzie - i,
do
m.: D. Kusz OP
Bóg
œ
œ
wiel - kiej
nas
œ
zro - dził

na - dzie

-
i!
Na wieki będę wyśpiewywał
Na wieki będę wyśpiewywał
Na wieki
będę wyśpiewywał
Twe miłosierdzie,
Panie.
#
& c œJ .. œ . œj œ œ œ
Na
wie - ki bę - dę
.
j j œ œ œ
œ œ . Jœ .
œ œ œ œ
œ . œj œ œ œ
wy - śpie wy - wał
t.: Ps 103
m.: P. Pałka
Twe mi - ło - sierdzie,
Pa - nie. Na
Będę śpiewał Tobie
Będę śpiewał Tobie, mocy moja.
Ty, Boże, jesteś mą nadzieją.
Będę
śpiewał
Tobie ufam i bać
się nie
będę. Tobie
##
& # # 43 œj œj
# ##
& # œ.
4
Bę - dę
j
œ œ œ
œ.
śpie
-
jœ
œ œ
J J Jœ œ J
wał To
œ 
Bo - że, jes - teś mą na - dzie - ją,
-
j j
œ œ c 

bie,
j j
œ œ œ
To bie
Mo - cy
m.: J. Sykulski
mo
-
œ.
ja.
j j
œ œ œ œ œj œj œ 
u - fam i bać
się nie
bę - dę.
j
œ
Ty,
126 Pieśni Niechaj Cię, Panie
Niechaj Cię, Panie, wielbią wszystkie Twoje dzieła
i święci Twoi niech Cię błogosławią.
Niech mówią o chwale Twojego Królestwa
I niech głoszą Twoją Psalm
potęgę.145
b
&b c œ
Nie
-
j
œ Jœ
chaj Cię,
œ
œ
Pa
-
œ
J
r r
œ œ œJ
nie, wiel bią
j j j
b j j
& b œ œ Jœ Jœ œ œ œ œj
3

świę - ci Two - i niech Cię bło - go - sła
b
&b œ
6
j
œ œj œ
je - go Kró - le
-
œ
stwa
œ
J
-
dzie
wią,
-
ła
i
j
j
œ Jœ œ œ œ Jœ
j
œ œ
œ.
j j
œ œ œ œ
œ
wszy - stkie Two - je
j j j œ
œ œ œ J
i
œ
J
œ
J
m.: P. Bębenek
niech mó - wią o chwa - le Two -
œ
niech gło - szą Two
-
j
œ œj
ją
po
-

tę
-

gę.
127
Lokalizacja Centrum
Kongresowego
128
Spis
rzeczy
3 Słowo wstępne Prymasa Polski
5 Deklaracja programowa X Zjazdu Gnieźnieńskiego
8 Program Zjazdu
16 Warsztaty chrześcijańskiej wolności
26 Rachunek sumienia polskiego chrześcijaństwa –
nabożeństwo ekumeniczne w katedrze
36 Informacje o Kościołach
46 Nabożeństwa ekumeniczne w parafiach gnieźnieńskich
47 Kaplica zjazdowa
50 Wystawa „Chrzest – Św. Wojciech – Polska”
52 Wystawa „Wyzwalająca moc sztuki”
54 Koncert „Muzyka nowych początków”
57 Sacer Nidus (Święte Gniazdo) – o programie
62 Sacer Nidus – teksty pieśni
80 Patron Honorowy
80 Komitet Honorowy
82 Przewodniczący Zjazdów Gnieźnieńskich
82 Organizator
82 Współrealizator
83 Współorganizatorzy
83 Współudział
84 Komitet Organizacyjny
86 Komisje Komitetu Organizacyjnego
89 Partnerzy
89 Patroni medialni
90 Historia Zjazdów Gnieźnieńskich
96 Gniezno – historia miasta
98 Drzwi Gnieźnieńskie
100 Św. Wojciech – patron duchowej jedności Europy
103 Biogramy prelegentów
119 Pieśni
127 Lokalizacja Centrum Kongresowego
Partnerzy
Patroni medialni
Misja Zjazdów Gnieźnieńskich
Odnowione Zjazdy Gnieźnieńskie są na
początku XXI wieku ważnym miejscem spotkań
chrześcijan z Europy Środkowo­‑Wschodniej,
którzy poprzez dyskusje, warsztaty, modlitwę
i wydarzenia artystyczne wyrażają swoją
odpowiedzialność za przyszłość Kościoła, swojej
ojczyzny i naszego wspólnego kontynentu.
Zjazdy organizowane są w Gnieźnie – kolebce
polskiego katolicyzmu i pierwszej stolicy Polski.
Mają szeroki charakter ekumeniczny, a także
międzyreligijny. Zapraszamy do Gniezna również
ludzi niewierzących, aby podjąć z nimi dialog
w imię wspólnego dobra całego społeczeństwa.
W ten sposób chcemy tworzyć kulturę spotkania,
o co tak bardzo apeluje papież Franciszek.
Przewodniczący Zjazdu:
Abp WOJCIECH POLAK
Metropolita Gnieźnieński, Prymas Polski
Honorowy patronat:
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
ANDRZEJ DUDA
www.zjazd.org

Podobne dokumenty