Koszty i korzyści zielonych zamówień publicznych w Europie

Komentarze

Transkrypt

Koszty i korzyści zielonych zamówień publicznych w Europie
ÖKO-INSTITUT
Instytut Ekologii Stosowanej
1CLEI
Samorządy na rzecz
L
ZrównowaŜonego Rozwoju
Koszty i korzyści zielonych
zamówień publicznych w
Europie
Numer umowy o świadczenie usług: DG
ENV.G.2/SER/2006/0097r
Część 3: Potencjał ZZP [Zielonych zamówień
publicznych] w propagowaniu nowych/opracowanych
ostatnio technologii środowiskowych - Analiza
przypadków
ICLEI – Samorządy na rzecz ZrównowaŜonego
Rozwoju
Peter Defrancesch
Mark Hidson
Freiburg, 26 lipca 2007
Öko-Institut e.V.
Biuro główne Freiburg
PO Box 50 02 40
79028 Freiburg
Germany
Tel. +49 (O) 761 - 4 52 95-0
Fax +49 (O) 761 - 4 52 95-88
Adres dla odwiedzających:
Merzhauser Str. 173
D-79100 Freiburg
Biuro Darmstadt Rheinstr.
95 64295 Darmstadt
Germany
Tel. +49 (0) 6151 81 91 0
Fax +49 (0) 6151 81 91-33
Biuro Berlin
Novalisstr. 10 10115 Berlin
Germany
Tel. +49 (0) 30 28 04 86-80
Fax +49 (0) 30 28
4 Analiza przypadku 1: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na szynobusy z ekotechnologicznymi filtrami cząstek dla Taunusbahn, NIEMCY
Ilustracja 1
Zdjęcie Alstom/ B. Rosenthal
Opracowane przez ICLEI - Samorządy na rzecz ZrównowaŜonego
Rozwoju przy wsparciu:
Joachim Michels, Gerolf Wogatzki - fahma Fahrzeugmanagement GmbH, Sabine
Grass, Wolfgang Spath, Bjoern Vitt, Rdiger Wendt - Alstom LHB GmbH, Mr. KasbergerHug Engineering AG
6
4.1 Informacje podstawowe
2
Sieć Transportu Ren-Men (RMV) obejmuje obszar 14000 km , obsługując ponad 5 milionów
mieszkańców. Taunusbahn jest linią, która stanowi część RMV, kierowaną przez spółkę kolejową
HLB Bahnen GmbH (HLB) zapewniającą transport z głównych stacji Frankfurtu do miast i gmin w
wyŜszych górach Taunus, takich jak Konigstein, Bad Soden i Bad Homburg.
W ciągu ostatnich 20 lat na tych liniach nastąpił wzrost liczby pasaŜerów na dzień pracy o 625%. Aby
sprostać potrzebom pasaŜerów, dokonano usprawnienia moŜliwości i jakości istniejących usług.
Dlatego teŜ, ‘Fahrzeugmanagement Region Frankfurt RheinMain GmbH (fahma)’ – spółka z
ograniczoną odpowiedzialnością w 100% zrzeszona z RMV, dokonała zakupu szynobusów i
dostarczyła je firmie HLB.
W roku 2004 fahma wszczęła przetarg na wyprodukowanie oraz dostawę dziesięciu dwuczęściowych
2
szynobusów. Wszystkie szynobusy znajdują się w uŜytku linii od grudnia 2006 roku.
„fahma” jest odpowiedzialna za finansowanie, dostarczenie i obsługę pojazdów do regionalnego
transportu szynowego oraz dostarczenie ich do spółek kolejowych. Od roku 2003 „fahma” zakupiła i
wszczęła przetargi na pojazdy i usługi dla kolei ‘Odenwaldbahn’ oraz ‘Taunusbahn’ na całkowitą
wartość 112 mln Euro. Przeszło 30% czynności przetargowych wykroczyło poza prawne minimalne
wymagania dla kryteriów środowiskowych, kładąc nacisk szczególnie na ograniczeniu emisji przez
zastosowanie standardów unijnych dotyczących emisji IIIA oraz EU IlIB wcześniej niŜ tego
3
wymagano.
Alstom LHB GmbH udzielono zamówienia na dostawę dziesięciu szynobusów (Alstom zaoferował
pojazdy typu CORADIA L1NT 41/ H wyposaŜone w dwa zespoły silnikowe dostarczane przez spółkę
MTU o mocy 335 kW kaŜdy oraz filtry cząsteczek dostarczane przez spółkę Hug Engineering).
2
Zamówienie opublikowano pod numerem identyfikacyjnym 2004/8 240-206797 – Ogłoszenie o udzieleniu
zamówienia.
3
Standardy Silników Trakcji Kolejowej przyjęte przez Parlament Europejski w dniu 21 kwietnia 2004
(Dyrektywa 2004/26/WE) dla silników o mocy od 130 kW do 560 kW wykorzystywanych do napędu
lokomotyw kolejowych oraz szynobusów muszą spełniać następujące ograniczenia: od 1 stycznia 2007 - IIIA
(CO 3,5 g/kWh, HC -, HC+NOx 4,0 g/kWh, NOx -, PM 0,2 g/kWh), od 1 stycznia 2012 - IlIB (CO 3,5, HC -,
HC+NOx 4,0 g/kWh, NOx -, PM 0,025 g/kWh).
4
Alstom LHB GmbH i jej niemiecka strona Alstom LHB w Salzgitter oferuje technikę kolejową na całym
świecie, skupiając się na najwyŜszych standardach środowiskowych i jednocześnie stymulując innowację,
aby uzyskać korzyści z racji pierwszeństwa na rynku odnośnie produktów przyjaznych dla środowiska.
7
·
4.2 Nowa Eko-technologia
W roku 2003 MTU zapoczątkowało finansowany przez UE projekt pilotaŜowy, celem dokonania
oceny moŜliwości włączenia systemów filtrów cząsteczek w system silnika. W serii CORADIA LINT
wykorzystywany jest katalitycznie powlekany filtr składający się z dwufunkcyjnych jednostek
filtrowych w równoległym połączeniu. Opiera się na zasadzie budowy filtra cząstek stałych, która
wykorzystuje wierconą i powlekaną ściankę, przez którą odbywa się emisja substancji
wydechowych, osiągając wydajność filtracji na poziomie 95% substancji pyłowej. Pasywna
regeneracja jest uzyskiwana za pomocą elementów katalitycznych (ścianka powlekana).
Rysunek 2 Schemat techniczny silnika + filtra cząsteczek (z lewej); montowany filtr
cząsteczek (z prawej) (Zdjecie: MTU/ Alstom/B. Rosenthal)
Termin na dostawę szynobusów wynosi dwa lata. Dodatkowe koszty dla wersji przyjaznej środowisku
wynoszą 45 000 Euro za kaŜdy filtr, stanowiąc w efekcie około 3% kosztów dodatkowych całkowitego
kosztu produktu wynoszącego ok. 2,7 mln Euro. Przy obecnych próbach zuŜycie paliwa jest takie
samo, jak w przypadku szynobusów, w których nie stosuje się filtra cząsteczek. Koszty związane z
konserwacją systemu filtrowania są znikome.
4.3 Czynniki sprawcze odpowiedzialne za nową Eko-Technologię
W roku 2005 powszechna krajowa na temat wysokich poziomów emisji substancji pyłowej
5
w
powietrzu takich miast, jak Monachium czy Frankfurt n. Menem wpłynęła na podjęcie przez lokalnych
polityków kroków w celu zredukowania [emisji] pyłu w transporcie miejskim.
Dyskusja na temat substancji pyłowej w regionie wyŜszych gór Taunus miała równieŜ wpływ na
przetarg na szynobusy dla kolei ‘Taunusbahn’. Kierownik Urzędu Władz Okręgowych Wysokiego
Taunusu
5
8
Substancje pyłowe zdefiniowane są jako „mała masa substancji stałej lub płynnej, która pozostaje odrębnie
rozproszona w emisji gazu lub cieczy (zwykle uwaŜane za zanieczyszczenia atmosferyczne)” (Źródło:
www.wordwebonline.com
wyraźnie udzielił wsparcia politycznego dla przetargu i wsparł wprowadzenie filtrów cząstek w
szynobusach. Ponadto, strategia spółki RMV dotycząca ochrony klimatu tworzy podstawę
ograniczenia poziomów emisji w transporcie publicznym. Celem RMV jest stosowanie pojazdów
spełniających standardy, które mają obowiązywać w późniejszych latach.
4.4 Procedura przetargowa
Zamówienie
wszczęto
w
procedurze
negocjacyjnej.
Oznacza
to,
Ŝe
spółki
wykazujące
zainteresowanie przetargiem, są zapraszane do rozwaŜenia opcji i moŜliwości przed wydaniem
zmodyfikowanej oferty wiąŜącej. W tych sesjach konsultacyjnych spółki zainteresowane przetargiem
miały moŜliwość zadawania pytań oraz zgłaszania uwag do dokumentacji przetargowej i warunków
technicznych. Ta metoda okazała się bardzo cenna, poniewaŜ zamawiający oraz dostawca mogli
rozwaŜyć wymagania techniczne, takie jak sposób na osiągnięcie standardów UE dotyczących emisji
na poziomie IIlA/lllB. „fahma” poprosiła o koncepcję dotyczącą filtra cząstek, jako części procedury
przetargowej z zamiarem znalezienia właściwego rozwiązania ograniczenia kosztów prac badawczorozwojowych oraz zapewnienia, Ŝe szynobusy mogą zostać dostarczone w dwuletnim terminie.
4.4.1 Opracowanie kryteriów zielonego zamówienia
Wstępne opracowanie zielonych kryteriów przetargowych miało miejsce we współpracy między
fahma, RMV oraz HLB. Wykorzystywały one wewnętrzną wiedzę techniczną oraz wiedzę fachową na
temat zielonych kryteriów zapewnianą przez doradztwo ‘GreenDeltaTC’, a takŜe kryteria związane z
obliczeniem kosztów cyklu Ŝycia (LCC) opracowane przez ‘Die Ingenieurwerkstatt’.
Po zaproszeniu do składania ofert oraz na etapie konsultacji Alstom utrzymywał, Ŝe takie podejście
było poprawne, poniewaŜ skupiało się na silnych wpływach środowiskowych podczas fazy
uŜytkowania produktu. Alstom mogło równieŜ wykorzystać własne doświadczenie zdobyte w trakcie
realizacji zamówień w Szwecji, które charakteryzują się jeszcze bardziej rygorystycznymi
wymaganiami i skupiają się bardziej na całym cyklu Ŝycia, łącznie z pracami badawczo-rozwojowymi,
produkcją, wykorzystaniem oraz usuwaniem/recyklingiem.
Badania GreenDeltaTC opracowały zielone kryteria wskazujące między innymi na redukcję hałasu,
poziomy emisji, zuŜycie paliwa, unikanie substancji szkodliwych, instrukcję recyklingu oraz ocenę
cyklu Ŝycia (LCA). Najistotniejsze kryteria (poziomy emisji, zuŜycie paliwa oraz unikanie substancji
szkodliwych) zostały włączone do specyfikacji technicznych (patrz punkt 5.3).
4.4.2 Kryteria zielonego zamówienia
Pierwsza dokumentacja przetargowa, obejmująca specyfikacje techniczne, zawierała następujące
minimalne zielone wymagania:
9
Tabela 1
Minimalne zielone wymagania
poziomy hałasu odnoszące się do ISO 3095
(LAmax = 90 dBA)
najniŜsze moŜliwe zuŜycie paliwa
Unikanie określonych materiałów toksycznych
Standardy emisji oparte o
(np. arsen, chrom)
Dyrektywę 97/68/EG Etap lIlA
Te minimalne wymagania są zgodne z obecnie obowiązującymi aktami prawnymi. Proces wyboru
wykorzystywał system zarządzania jakością z matrycą wyników, wspierany przez system
bonus/malus. Kryteria wyboru przedstawiały się następująco:
Tabela 2
Kryteria wyboru
Cena (60%)
Okres konserwacji- wymiany (10%)
ZuŜycie paliwa (10%)
Okres dostawy (8%)
Konserwacja – czynności (7%)
Czas postoju podczas gwarancji (5%)
Po rundzie konsultacji, do części specyfikacji technicznej w dokumentacji przetargowej włączono
dodatkowe zielone kryteria, koncentrujące się na silnikach zasilanych paliwem niskosiarkowym
(0,005%) oraz na wymaganiu wyposaŜenia silników w filtry cząstkowe jako opracowanie
obowiązkowego konceptu modernizacji. Wymaganie wyposaŜenia silników w filtry cząstkowe
stanowiło kluczowy impuls do dalszego rozwoju nowej Eko-Technologii oraz pomogło wprowadzić je
na rynek (patrz rozdział 4.5). Klauzula wykonalności zamówienia zawiera próby i dokumentację
środowiskową odnoszącą się do powyŜszych kryteriów. Próby, odnoszące się szczególnie do
wykonania filtra cząstek, są zaplanowane na rok 2007.
Zielone kryteria nie odnosiły się do jakichkolwiek oznakowań ekologicznych (eco-Iabels), lecz
6
wykorzystywały obecne standardy EN oraz ISO. JednakŜe, zastosowano deklaracje zaopatrzenia
oraz poddostawców w celu oceny czy produkt spełnia wymagania przedstawione w dokumentacji
przetargowej.
4.4.3 Zamówienie
Ogłoszenie o zamówieniu wydano w dniu 2 grudnia 2004 r. Spółki zainteresowane uczestnictwem
mogły zgłosić swoją chęć udziału oraz cenę orientacyjną do 16 lutego 2005 roku. 5 spółek
europejskich oraz 2 spółki azjatyckie przedstawiły wymagane dokumenty. Wykorzystując określone
kryteria wyboru (patrz niŜej) wyłoniono wstępnie czterech oferentów. Proces konsultacji trwał od 18
6
Dokumenty techniczne dostarczone przez dostawcę, np. przedstawiające zuŜycie paliwa szynobusu
lub, Ŝe materiały uŜyte do budowy szynobusu nie zawierają poszczególnych chemikaliów
10
marca 2005 do 4 kwietnia 2005 roku, prowadząc do przyjęcia dokumentacji technicznej oraz
warunków technicznych rozesłanych dnia 22 kwietnia 2005 roku. W tym czasie omówiono i następnie
włączono zastosowanie filtra cząstek jako kryterium opcjonalne. Następnie, oferenci mieli jeden
miesiąc na skompletowanie swoich ofert. Po otrzymaniu dwóch ofert, „fahma” udzieliła zamówienia
firmie Alstom w dniu 26 czerwca 2005 r..
4.5 Wyniki procedury przetargowej oraz kluczowe czynniki, które zapoczątkowały
rynek na Eko-Technologię
Filtr cząstek stałych był pierwszym włączonym do szynobusów o napędzie wysokopręŜnym na
poziomie
międzynarodowym.
Został
zaprezentowany
róŜnym
regionalnym,
krajowym
i
międzynarodowym interesariuszom jako naoczny przykład tego, jak innowacja, środowisko oraz
pierwszeństwo na rynku połączyły się i stworzyły rozwiązanie biznesowe, które jest realne z
gospodarczego punktu widzenia. Sigmar Gabriel, Minister Środowiska Republiki Federalnej Niemiec
skomentował wysiłki koncernów fahma oraz Alstom stwierdzeniem, Ŝe taka Eko-Technologia dowodzi,
Ŝe „ambitna polityka środowiskowa oraz rozwój gospodarczy nie wykluczają się wzajemnie’
(publikacja prasowa Alstom 15/09/2007).
Filtr cząstek do szynobusów o napędzie wysokopręŜnym Eko-Technologii odpowiada ostatnim
technologicznym opracowaniom, których celem jest ograniczanie emisji przez poprawienie technologii
silnikowych. Podejście do zamówienia ‘Taunusbahn’ nie tylko stymulowało prace badawczorozwojowe dotyczące opracowania wydajnych ekonomicznie rozwiązań ekologicznych w Alstom, MTU
i Hug Engineering, lecz takŜe dostarczyło rozwiązania biznesowego przełomowego dla EkoTechnologii na rynkach międzynarodowych.
W przypadku ‘Taunusbahn’, włączenie filtra cząstek w procedurę przetargową miało czterostopniowe
podejście:
1.
ocena obecnej dostępności rynkowej produktu;
2.
kalkulacja ryzyka dla stymulowania innowacji oraz sprzyjanie opracowaniu nowej EkoTechnologii;
3.
kalkulacja oczekiwanych kosztów;
4.
wprowadzenie opcjonalnych kryteriów w fazie po udzieleniu zamówienia przez wymaganie
koncepcji dotyczącej filtra cząstek.
Ocena dostępności rynkowej została przeprowadzona przed wszczęciem procedury przetargowej z
kluczowymi europejskimi dostawcami prosząc o aktualne zdolności techniczne w celu spełniania
unijnych standardów emisji na poziomie IlIB. Rezultaty wyraźnie wskazywały na gotowość przyjęcia
rozwiązań technicznych względem silników szynobusów, lecz dotychczasowe zapotrzebowanie (w
roku 2005) nie pozwoliło na produkcję seryjną. fahma wkroczyła w tę niszę i udzieliła zamówienia
dostawcy posiadającemu najkorzystniejszą ekonomicznie, lecz takŜe ambitną koncepcję włączenia
filtrów cząstek. W następstwie tego, głównym wynikiem procedury przetargowej było stworzone
wymaganie na filtr cząsteczek.
Przed włączeniem wymagania odnośnie koncepcji dotyczącej filtrów cząstek do specyfikacji
technicznej, fahma przeprowadziła kalkulację ryzyka włączając ryzyko wystąpienia
11
dodatkowych kosztów oraz uzasadnienie wymagań prawnych oraz wpływów na zniekształcenie
rynku. Taka kalkulacja ryzyka stanowiła kluczowy element uzyskania politycznego poparcia nawet
pomimo przewidywanych dodatkowych kosztów na tamtym etapie procesu.
Ocena dostępności rynkowej razem z kalkulacją ryzyka dostarczyła realistyczną kwotę oczekiwanych
kosztów dodatkowych (45 000 Euro za filtr).
Fragment specyfikacji technicznej - ‘Koncepcja: filtry cząstek’:
”Silniki wysokopręŜne muszą być wyposaŜone w filtry cząstek. JeŜeli nie ma moŜliwości zawarcia
rozwiązania technicznego w ofercie wiąŜącej, oferta oferenta musi zawierać stosowne informacje
dotyczące opracowania przyszłych rozwiązań technicznych, terminu realizacji oraz kalkulacji
kosztów wstępnych modernizacji.
W dostarczonym szyno busie musi być techniczna moŜliwość zmodernizowania silników poprzez
zastosowanie filtrów cząstek. Dostawca jest zobowiązany modernizować silniki za pomocą filtrów
cząstek w momencie, gdy wymagane rozwiązanie techniczne jest dostępne. Koszty muszą być
ujęte w ofercie.”
Po udzieleniu zamówienia, koncepcja filtra cząstek była dalej opracowywana między nabywcą
(fahma), uŜytkownikiem (spółka kolejowa HLB) oraz dostawcą (Alstom), celem uzyskania właściwego
rozwiązania, które byłoby zarówno ekonomicznie wydajne, jak teŜ spełniało najwyŜsze standardy
ograniczenia emisji ustanowione przez fahma (poziom IlIB w roku 2006). To podkreśla istotę dobrych
relacji między nabywcą a dostawcą.
Wraz z narastaniem dyskusji politycznych na temat substancji pyłowych na obszarze Europy oraz
standardem emisji na poziomie IlIB, wchodzącym w Ŝycie 1 stycznia 2012, firmy zajmujące się
rozwojem silników oraz systemów filtrów (np. Hug Engineering) przewidują stopniowy wzrost popytu
na te produkty.
Skupiając się na elemencie ‘filtra cząstek’, moŜna zaobserwować, Ŝe wszczęta procedura
przetargowa wpływa na dostawy na trzech poziomach: (1) Alstom jako dostawca całościowego
produktu, (2) MTU jako dostawcy silnika, oraz (3) Hug Engineering jako dostawca filtra cząstek.
(1) Od dostawy dziesięciu szynobusów dla ‘Taunusbahn’ pod koniec 2006 roku, Alstom zaoferował
serię CORADIA LINT z filtrem cząstek w innych konkurencyjnych przetargach, co stanowiło silny
atut w uzyskaniu zamówienia. Z powodu kosztów filtr cząstek nie został zakupiony, ale koncepcja
modernizacji opracowana na rzecz fahmy została wysoko doceniona przez zamawiających.
(2) Dla MTU, ‘Taunusbahn’ przeprowadziło szereg czynności badawczo-rozwojowych mających na
celu włączenie filtrów cząstek do silników szynobusów. Korzystne było równieŜ to, Ŝe juŜ
opracowany silnik emitował mniej substancji pyłowych. Zielone zamówienie fahmy zaowocowało
rozwiązaniem biznesowym dla MTU oraz powiązanych z nim poddostawców filtrów cząstek w
silnikach szynobusów. MTU pokryło większość, ale nie całość kosztów związanych z pracami
badawczo-rozwojowymi.
12
Zazwyczaj, duŜy producent silników, jakim jest MTU, nie poświęciłby zbyt wiele czasu na
opracowanie konkretnych rozwiązań w ramach małego rynku silników do szynobusów, lecz silny
sygnał jakim była oferta ‘Taunusbahn’ zachęcił MTU do zwiększenia oferty produktów przyjaznych
środowisku (w tym przypadku: silniki z systemami filtrów cząstek).
(3) Jako jeden z wiodących dostawców rozwiązań w dziedzinie filtrów Hug Engineering AG dostrzega
duŜy potencjał rozwojowy oraz rynkowy. Dotychczas koncern wyposaŜył w filtry cząstek podobnej
konstrukcji setki lokomotyw w całej Europie (w samej tylko Szwajcarii - 250). Dziś moŜliwe jest
włączenie systemów filtrów do silników szynobusów o mocy napędowej sięgającej 2 MW, co
pozwala na wyposaŜenie w filtr cząstek praktycznie kaŜdego silnika o róŜnej mocy.
PoniewaŜ Eko-Technologie mające na celu ograniczenie emisji stale się rozwijają, wykorzystanie tego
konkretnego filtra cząstek w ‘Taunusbahn’ stanowiło istotny krok w udostępnieniu rozwiązań
technologicznych na rynku. Stymuluje to równieŜ wyposaŜenie starszych szynobusów w filtry cząstek
w celu spełnienia unijnych standardów emisji przed rokiem 2012.
Obecnie, producenci silników we współpracy z dostawcami szynobusów pracują nad dalszym
rozwojem w celu osiągnięcia wysokich standardów emisji całego poziomu IlIB wchodzącego w Ŝycie
w 2012 roku. Wymaga to dalszego rozwoju w całym systemie silnikowym. Przypadek ‘Taunusbahn’
wpłynął na rozwój tej technologii ukazując popyt rynkowy oraz wydajność ekonomiczną.
4.6 Bariery i trudności
Do wymienionych przeszkód zalicza się brak standardów europejskich dotyczące nowych rozwiązań
technologicznych, jak teŜ trudności w sposobie weryfikowania spełniania zielonych kryteriów, kiedy
fahma opiera się o własne deklaracje (np. co do uŜywanych materiałów).
ChociaŜ koszty są umiarkowane i nawet zawierają Eko-Technologię spełniającą teraz juŜ praktycznie
wszystkie europejskie standardy emisji ustalone na rok 2012, to dodatkowe koszty około 3%
całkowitych kosztów produktu stanowią barierę w zakupie tego produktu dla władz publicznych.
4.7 Wnioski
Pomyślność niniejszej zielonej oferty została zapewniona przede wszystkim dzięki politycznemu
wsparciu wynikającemu z ostatniej dyskusji dotyczącej substancji pyłowych oraz jakości powietrza w
regionie. Dlatego teŜ, podjęcie ryzyka związanego z wymaganiem innowacyjnych komponentów
produktu było ograniczone. Prowadziło równieŜ do dalszych dyskusji na temat tego czy takie
przyjazne środowisku szynobusy mogłyby równieŜ zapewnić korzyści konkurencyjne w przyszłości,
kiedy przepisy dotyczące pojazdów dopuszczonych do poruszania się w ścisłym centrum miasta
Frankfurt n. Menem mogłyby ulec zaostrzeniu, pozwalając na wjazd wyłącznie szynobusom na
poziomie emisji IlIB.
Wiedza zewnętrzna dostarczona przez konsultantów dotycząca włączenia zielonych kryteriów była
cenna dla właściwej procedury wyboru. Procedura negocjowana dała dobre wyniki
13
przede wszystkim, kiedy uwzględni się włączenie nowej Eko-Technologii filtrów cząstek do
szynobusów. Szczegółowe tabele oraz dane liczbowe w wymaganiach technicznych pozwalały
dostawcy łatwo spełnić zielone kryteria.
4.8 Perspektywy
„fahma” uwzględni wyciągnięte wnioski oraz doświadczenia we włączaniu zielonych kryteriów do
procedur przetargowych. Uwzględniając stale wzrastającą wagę kosztów cyklu Ŝycia, uwaga zostanie
skupiona głownie na przedstawieniu rzeczywistych wartości liczbowych relacji zakupu, uŜytkowania i
kosztów wywozu w dokumentacji przetargowej poprzez przyjęcie waŜenia kryteriów udzielenia
zamówienia.7
W przyszłych przetargach fahma włączy standardy emisji na poziomie IlIB jako minimalne
wymaganie, w związku z obecną dostępnością rozwiązań technicznych spełniających te standardy
dla większości klas mocy silników. Zastosowany filtr cząstek stałych jest jednym z rozwiązań
mających ograniczyć substancje pyłowe. Naukowcy dyskutują obecnie nad moŜliwościami
wykorzystania systemów filtrów takich samych jak Continuously Regenerating Technology (CRT), ale
przy zredukowanych kosztach utrzymania.
Jednocześnie, dyskusje na poziomie europejskim kierują się w stronę zniesienia przepisu, aby działać
sprzecznie z dalszym pozwoleniem dla szynobusów. JeŜeli będzie mieć to zastosowanie w bliŜszej
przyszłości, wtedy do dokumentacji przetargowej będzie moŜna włączyć zdecydowane wymagania
sprzyjające stałej modernizacji celem spełniania najnowszych standardów.
Podsumowując, doświadczenia związane z dostawą szynobusów dla ‘Taunusbahn’ wskazują na
moŜliwości
pobudzenia
rynku
przez
wprowadzanie
nowych
Eko-Technologii
oraz
przez
wykorzystywanie konkretnych zielonych kryteriów. Niniejsze studium przypadku wykazało, Ŝe:
·
otwarta postawa jest kluczowym elementem pomyślnej procedury przetargowej;
·
dyskusje polityczne sprzyjają wprowadzaniu nowych Eko-Technologii (w tym przypadku: dyskusja
o substancjach pyłowych);
·
prowadzenie przetargu na Eko-Technologie w fazie rozwoju (w tym przypadku: filtr cząstek
przyjęty do wymagań szynobusów o napędzie spalinowym) skutkuje przypadkiem biznesu
(masowa oferta produktu).
7
Z perspektywy cyklu Ŝycia, koszty zakupu odnoszą się wyłącznie do jednej trzeciej całkowitych
kosztów uŜytkowania szynobusów. Z punktu widzenia wydajności ekonomicznej moŜe być
rozpatrzona ponownie waga 60% ceny zakupu.
14
4.9 Kontakty
fahma Fahrzeugmanagement
GmbH Joachim Michels, Gerolf
Wogatzki Alte Bleiche 5
65719 Hofheim am
Taunus Niemcy
Tel. +49 / 6192 294-660
Fax: +49/6192294-665
E-Mail: [email protected]
www.fahma-rheinmain.de
Alstom LHB GmbH
Wolfgang Spath, Bjorn
Vitt Linke-Hofmann-BuschStr. 1 38239 Salzgitter
Niemcy
Tel. +49/5341 900-4525-6797
Fax: +49/5341 900-4087
E-mail:
[email protected] /
bjoern. [email protected]
www.transport.alstom.com
4.10 Podsumowanie
1 Analiza przypadku: ZrównowaŜone zamówienie publiczne dotyczące Szynobusów z
eko-technologicznymi filtrami cząstek dla Taunusbahn, NIEMCY
Instytucja
zamawiająca
Fahrzeugmanagement Region Frankfurt RheinMain GmbH (fahma)
Przedmiot
Przetarg na wyprodukowanie oraz dostawę dziesięciu dwuczęściowych szynobusów
Minimalne wymagania środowiskowe
• Poziomy hałasu odnoszące się do normy ISO 3095 (LAmax = 90 dBA)
• Unikanie poszczególnych materiałów toksycznych – załączona lista całościowa, np.
arsen, chrom
• NajniŜsze moŜliwe zuŜycie paliwa
• Standardy emisji oparte na Dyrektywie 97/68/EG Poziom lIlA
Wymagane
kryteria
środowiskowe
Specyfikacje techniczne
• Silniki wysokopręŜne muszą być wyposaŜone w filtry cząstek. Jeśli to niemoŜliwe,
propozycja oferenta musi dostarczać adekwatne informacje na temat przyszłych
rozwiązań technicznych w opracowaniu, okresu realizacji oraz kalkulacji kosztów
początkowych dotyczących modernizacji.
• WyposaŜenie silników szynobusów w filtry cząstek musi być technicznie moŜliwe.
Dostawca jest zobowiązany wyposaŜyć silniki w filtry cząstek w chwili, gdy wymagane
rozwiązanie techniczne jest dostępne. W ofertę muszą być wliczone koszty.
Kryteria oceny ofert
• ZuŜycie paliwa (10%)
15
Nowa
eko-technologia
W serii CORADIA LINT stosowany jest katalitycznie powlekany filtr składający się z dwóch
funkcyjnych jednostek filtrujących w połączeniu równoległym. Opiera się na zasadzie
cząstek stałych, wykorzystujących nawiercaną i powlekaną ściankę, przez którą odbywa się
emisja substancji szkodliwych, osiągając wydajność filtracyjną na poziomie 95% substancji
pyłowych. Pasywna regeneracja osiągana jest przez elementy katalityczne (ścianka
powlekana).
• Dyskusja na poziomie narodowym na temat wysokich poziomów emisji substancji
pyłowej w powietrzu miast takich, jak Monachium i Frankfurt n. Menem (2005)
• Świadomość lokalnych polityków na temat roli transportu miejskiego uwzględniając
Kluczowe czynniki substancje pyłowe
stymulacji rynku • strategia ochrony klimatu Sieci Transportu Ren-Men (RMV) ustala ambitne cele
• zapotrzebowanie na filtry cząstek opierało się na najnowszych opracowaniach badawczorozwojowych, które potrzebowały jedynie przypadku biznesu. Kluczowym rezultatem
procesu zamówienia było zapotrzebowanie stworzone na filtry cząstek.
Wpływ na stronę
podaŜową
Domniemanie
kosztów
Bariery i
trudności
Wnioski
16
• Alstom Transport oferował serię CORADIA LINT z filtrem cząstek w innych
konkurencyjnych procesach przetargowych
• Zielone zamówienie koncernu “fahma” dało producentowi silników MTU oraz
powiązanym poddostawcom rozwiązanie biznesowe na filtry cząstek w silnikach
szynobusów.
• Dostawca rozwiązań filtracyjnych Hug Engineering AG dostrzega duŜe moŜliwości
rozwoju oraz rynkowe w całej Europie.
• Dodatkowe koszty przyjaznej środowisku wersji kaŜdego filtra wynoszą
45 000 Euro, dając około 3% sumy kosztów dodatkowych całkowitego kosztu produktu
wynoszącego około 2,7 mln Euro
• Przy obecnych próbach zuŜycie paliwa jest takie samo, jak w przypadku szynobusów, w
których nie stosuje się filtra cząstek. Koszty związane z konserwacją systemu filtrowania
są znikome.
• Brak standardów europejskich dla najnowszych opracowań technologicznych
• Pewne trudności w weryfikacji spełnienia zielonych kryteriów innych niŜ
poprzez deklaracje składane przez dostawcę (np. uŜywane materiały)
• Poparcie polityczne wynikające z ostatniej dyskusji na temat substancji pylistych
oraz jakości powietrza w regionie objętym zieloną ofertą przetargową
• Dobra wiedza zewnętrzna dostarczona przez konsultantów dotycząca włączenia
zielonych kryteriów
• procedura negocjacyjna dała dobry rezultat
• Szczegółowe tabele oraz dane liczbowe w wymaganiach technicznych pozwalały
dostawcy łatwo spełnić zielone kryteria.
5 Analiza przypadku 2: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na wiaty przystanków
autobusowych w Barcelonie, HISZPANIA
Ilustracja 3
Źródło: JCDecaux (Prototyp 3D)
Opracowane przez ICLEI - Samorządy na rzecz ZrównowaŜonego
Rozwoju przy wsparciu:
Helena Barracó, Adolf Creus – Rada Miejska Barcelony (Ajuntament de Barelona),
Lufs Sanchez Olavarrfa- JCDecaux Spain
17
5.1 Informacje podstawowe
Miasto Barcelona, połoŜone na wybrzeŜu śródziemnomorskim Hiszpanii, jest drugim pod względem
wielkości miastem w tym kraju, zamieszkiwanym przez 1 700 000 ludzi. W roku 2002, miasto
zatwierdziło Agendę 21, zaangaŜowanie mieszkańców w zrównowaŜony rozwój, zgodnie z
wytycznymi Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat środowiska naturalnego i rozwoju [United
Nations Conference on Environment and Development (UNCED)] (Szczyt Ziemi’) z roku 1992. Celem
Agendy 21 jest promowanie nowego modelu rozwoju opartego na zaspokajaniu obecnych potrzeb
bez obciąŜania przyszłych pokoleń. Rada miejska Barcelony, w ramach Agendy 21, promuje obecnie
program rady Miejskiej dotyczący ZrównowaŜonego Rozwoju8 w celu implementacji dobrych praktyk
środowiskowych i socjalnych poprzez organizację.
Jednym z priorytetów niniejszego programu jest wcielenie kryteriów środowiskowych i socjalnych w
proces zamówień publicznych. W ramach tego, we wrześniu 2006 roku, przetargi samorządu
miejskiego na roboty budowlane, usługi i dostawy zostały zmodyfikowane i opublikowane celem
ujęcia kryteriów środowiskowych, które są zgodne z nowymi europejskimi dyrektywami dot. zamówień
publicznych. W szczegółach, to drugie odnosi się do kryteriów stosowanych do oceny moŜliwości
technicznych, kryteriów oceny oraz zobowiązań wykonawcy. Ponadto, Barcelona jest aktywnym
uczestnikiem Kampanii Procura+ prowadzonej przez ICLEI, co doprowadziło do osiągnięcia pozycji
lidera w zrównowaŜonych zamówieniach publicznych (SPP).
Po raz pierwszy Barcelona włączyła kryteria środowiskowe do procesu zamówień na zakup mebli
ulicznych
(skrzynki pocztowe, ławki, znaki drogowe) w roku 1998. Przed upływem pierwszego
zamówienia, Barcelona przygotowała kolejny przetarg na ochronę, realizację oraz utrzymanie mebli
ulicznych (łącznie z wiatami przystanków autobusowych).
5.2 Informacje o produkcie
Barcelona dokonała zakupu 500 nowych wiat przystanków autobusowych oraz przystosowania 1200
juŜ istniejących wiat autobusowych. Zamówienia na wiaty autobusowe w Barcelonie udzielono
JCDecaux, międzynarodowej grupie wiodącej w „komunikacji outdorowej”, oferującej dla miasta
wyjątkowy prototyp: „Barcelona bus shelter model – model wiaty autobusowej dla Barcelony’,
zgodny ze starymi modelami. KaŜda wiata znajdująca się w ruchliwych miejscach i na głównych
ulicach, obok sklepów i punktów sprzedaŜy, składa się z dwóch głównych elementów:
•
Konstrukcja wiaty autobusowej: dach, konstrukcja wspierająca, szyba i ławka;
9
www.bcn.cat/aqenda21/aiuntamentsostenible.
Główne cele to: redukcja emisji CO2, zuŜycia wody oraz wytwarzania odpadów; promowanie
zrównowaŜonej i społecznej gospodarki lokalnej; wykluczenie produktów oraz usług mogących
powodować niesprawiedliwość społeczną; tworzenie kultury społecznej odpowiedzialności oraz
przyjazności środowisku.
18
·
OPI (Optyczny Punkt Informacyjny): dwa duŜe panele na wysokości wzroku, z opcją
umieszczania reklam po kaŜdej stronie panelu, oraz rozkładu jazdy autobusów.
Te dwa główne elementy wiaty przystankowej składają się z zestawu mniejszych elementów
wykonanych z róŜnych materiałów (zabronione zostało stosowanie chloru, PCV oraz materiałów nie
poddających się recyklingowi); poruszone są one w Załączniku 1. Do konserwacji produktu,
JCDecaux zastosowało nową technologię systemu czyszczenia wykorzystującego wodę osmotyczną9
zamiast konwencjonalnej bez potrzeby uŜywania mydeł/detergentów w procesie czyszczenia.
5.3 Opracowane nowe Eko-Rozwiązanie i Eko-Technologia
W rezultacie przetarg na, „model wiaty autobusowej dla Barcelony” wydaje się wyjątkowym
rozwiązaniem na rynku. Trzema głównymi elementami odróŜniającymi ten prototyp od reszty są:
wewnętrzna część dachu; panel reklamowy; system czyszczenia wiaty przystankowej.
W zamówieniu przyjęto, Ŝe odporność dachu na obciąŜenia musi wynosić 500 kg/m
2
(środek
zapobiegawczy przed wandalizmem) oraz naleŜy stosować materiały poddające się recyklingowi.
JCDecaux pracowało nad opracowaniem materiału z włókien szklanych w kształcie ula, który miał
znajdować się na wewnętrznej stronie dachu. Ta szczególna struktura wzmacnia dach, a takŜe jest
łatwa do demontaŜu po zakończeniu cyklu swojej Ŝywotności, umoŜliwiając jej recykling1O.
Panel reklamowy jest wyjątkowy ze względu na zastąpienie 4 lamp odznaczających się wysokim
zuŜyciem energii trzema energooszczędnymi lampami T5
11
o mocy 35 W kaŜda. Dodatkowo, boczne
reflektory panelu poprawiają rozproszenie światła, a energia jest dostarczana przez jeden balast
elektryczny do wszystkich świateł, zamiast całej wiązki, jak było to wcześniej. System oświetlenia był
znacznie bardziej udoskonalony przez JCDecaux w porównaniu z innymi ofertami. JCDecaux
poszukiwało na rynku nowych elementów, aby spełnić wszystkie wymagania przetargowe, a takŜe,
aby ograniczyć liczbę świateł z 4 do 3 przy jednoczesnej poprawie oświetlenia panelu. Dalsze
informacje znajdują się w Załączniku 1.
Wreszcie, po raz pierwszy na światową skalę JCDecaux zastosowało nowy system czyszczenia
specjalnie dla konserwacji wiat autobusowych przy uŜyciu wody uzdatnianej zamiast konwencjonalnej
bez potrzeby uŜywania mydła/detergentów w procesie czyszczenia. Wodę do czyszczenia uzyskuje
się w zakładzie odwrotnej osmozy, który JCDecaux zbudowało na swoim terenie w Barcelonie.
9
Woda filtrowana w procesie osmozy. Osmoza jest swobodnym ruchem wody przez częściowo
przepuszczalną membranę z roztworu o wyŜszym stęŜeniu do roztworu o niŜszym stęŜeniu, poprzez
gradient stęŜenia roztworu.
10
Wewnętrzna część starego dachu była wykonana z rozszerzalnego polistyrenu, który nie mógł być
oddzielony od pozostałych materiałów i nie poddawał się recyklingowi z końcem cyklu uŜywalności.
11
Fluorescencyjna świetlówka o wąskiej średnicy, 3-4 razy wydajniejsza niŜ standardowa Ŝarówka
fluorescencyjna jednakowej mocy.
19
Zdjęcie 4
System oczyszczania
Wstępnie woda pochodzi z deszczówki (jeŜeli jest dostępna) lub jest to woda kranowa, którą uzdatnia
się w procesie odwrotnej osmozy eliminującym chlor oraz rozpuszczone sole. Przed zakończeniem
procesu uzyskuje się niezmąconą wodę o zawartości soli rozpuszczonych na poziomie jedynie 17
ppm; [woda] jest przechowywana w zbiorniku umieszczonym w tylnej części pojazdu czyszczącego.
12
Następnie woda jest pompowana do specjalnej szczotki czyszczącej oraz stosowana jako system
mgły wodnej tak, aby całkowita powierzchnia wody uległa zwielokrotnieniu poprzez formowanie
delikatnych kropelek. Ten specjalny mechanizm, razem ze specjalnym projektem szczotki
.13
czyszczącej, oznacza, Ŝe mydło lub detergenty nie są potrzebne
Ponadto, konstrukcja nie wymaga
osuszania po czyszczeniu, poniewaŜ woda jest pozbawiona soli, przez co na powierzchni wiaty
przystankowej nie pozostawiana jest warstwa soli.
5.4 Czynniki sprawcze odpowiedzialne za nową Eko-Technologię
Wiodące miasta, takie jak Barcelona dokonują zakupów znacznej ilości produktów oraz usług
stosując zielone kryteria. Zielone Zamówienie Publiczne pomaga im osiągnąć cele polityki
zrównowaŜonego rozwoju.
Jak zostało juŜ powiedziane wcześniej, Barcelona zamierza objąć prym w SPP oraz stanowić w
Europie przykład, wszczynając procedurę przetargową bardziej restrykcyjną celem stworzenia
nowych rozwiązań technologicznych. NaleŜy równieŜ zauwaŜyć, Ŝe Barcelona zapewnia swoim
mieszkańcom dobrą obsługę i dlatego wymagała wysokiej jakości wiat przystankowych. Dostawcy
chcieli opracować nową technologię, aby udoskonalić technologię z poprzedniego przetargu
zorganizowanego przez Barcelonę, pokazać swoje zaangaŜowanie oraz wypracować silną pozycję w
przyszłych przetargach. Dla JCDecaux stanowiło to równieŜ moŜliwość poprawy istniejącej
technologii, która pozwoliłaby spółce utrzymać pozycję lidera na rynku.
12
Pojazd czyszczący stosuje mieszankę paliwa biodiesel 10 (10% bio, 90% Diesel).
13
Zanieczyszczenie wiat przystankowych stanowi kurz oraz brud nie zawierający tłuszczu, łatwy do
usunięcia tym systemem. Z tego powodu, system ten jest stosowany jedynie na meblach ulicznych i
nigdzie więcej.
20
5.5 Procedura przetargowa
Przetarg na wiaty przystankowe stanowił część większego przetargu, wymagającego współpracy
między wieloma departamentami. Ze względu na wielkość przetargu dostawcy zadali sobie
dodatkowy trud, aby ich oferty okazały się najkorzystniejsze. Pierwszy przetarg, który zawierał kryteria
środowiskowe na zakup mebli ulicznych w Barcelonie przeprowadzono w roku 1998. W maju 2005 r.,
miasto po raz kolejny wszczęło przetarg na zakup mebli ulicznych. Oferenci mieli cztery miesiące na
zgłaszanie komentarzy dotyczących zamówienia oraz na zadawanie pytań wyjaśniających.
Ostatecznie ogłoszenie o zamówieniu wydano 9 września 2005 roku.
5.5.1 Opracowanie kryteriów zielonego zamówienia
Wstępne opracowanie zielonych kryteriów przetargowych odbyło się przy współpracy wielu
interesariuszy, łącznie z Departament d’Urbanisme i Infrastructures (sektor Planowania Miasta i
Infrastruktury), TMB (Transport Miejski w Barcelonie), Via Publica (doradztwo w kwestii
rozmieszczenia wiat przystankowych), Departamentem Komunikacji (doradztwo w kwestii reklam
14
umieszczanych w PIM ), Departamentu Ochrony Środowiska Miejskiego (doradztwo w kwestii
umieszczania wiat przystankowych bez powodowania [negatywnego] wpływu wizualnego na
środowisko) oraz IMI (Usługi Komputerowe - Instytut Informatyki Miejskiej). ZaangaŜowanie tak wielu
departamentów w przygotowanie przetargu uwzględniającego wszystkie wymagania środowiskowe
stanowiło wyzwanie. Oferenci mieli moŜliwość zgłaszania komentarzy na temat kryteriów
środowiskowych oraz moŜliwości ich zastosowania między wszczęciem procedury przetargowej w
maju 2005 r. oraz ogłoszeniem o zamówieniu we wrześniu 2005 r.
5.5.2 Kryteria zielonych zamówień
Dokumentacja przetargowa oraz warunki techniczne zawierały zielone kryteria. W warunkach
technicznych wyszczególniono, Ŝe w fazie produkcji nowych wiat przystankowych wskazane jest
wykorzystanie [następujących materiałów]:
Laminat szklany i/lub szkło hartowane o wysokiej
odporności
Stal
nierdzewna - jakość AISI 316 L
Kompozyty wolne od chloru
Aluminium topione typ AG-3
Stal mikrostopowa
nierdzewna
Materiały regenerowane
Dodatkowo, wykluczono stosowanie PVC oraz nietrwałego drewna. Szczególną uwagę przywiązano
do doboru surowców, procesów wytwarzania oraz produkcji elementów składowych wiaty
przystankowej, systemy montaŜu i demontaŜu oraz wydajność
14
Punkt lnformacji Miejskiej
21
·
energetyczną oświetlenia. Takie kryteria zapewniały, między innymi, recykling róŜnych elementów
oraz ostroŜne ponowne wprowadzenie produktów odpadowych w proces wytwórczy.
• Standardowe czyszczenie;. nowy system czyszczenia firmy JCDecaux
Rysunek 5
rysunek przedstawia mniejszy wpływ nowego systemu na środowisko. Ostatnie dwie
kolumny ukazują jak nowy system zuŜywa jedynie połowę ilości wody, a takŜe 80%
mniej energii w porównaniu ze starszym systemem czyszczenia.
Oferenci musieli uwzględnić Analizę Cyklu śycia (LCA) dla kaŜdego elementu wiaty przystankowej w
celu uzasadnienia jego zgodności ze zrównowaŜonym rozwojem. JCDecaux opracowało bardzo
szczegółową analizę LCA wszystkich elementów wchodzących w skład wiaty przystankowej oraz
załączyło analizę LCA wszystkich elementów, które składają się na proces konserwacji. Ponadto, dla
elementów posiadających urządzenia elektryczne lub oświetlenie naleŜało dołączyć dokument
potwierdzający ich zgodność z hiszpańskim Prawem elektrotechnicznym oraz Uzupełniającą
j
Instrukcją Techniczną .
Kryteria zapoczątkowały stworzenie nowego prototypu wiaty przystankowej, spełniającego wszystkie
wymagania. Proces wyboru wykorzystywał system zarządzania jakością z matrycą wyników.
15
Dekret Królewski 842/2002,2 sierpnia, dziennik ustaw BOE numer 224 z dnia 18/09/2002
22
Całkowita liczba kryteriów selekcji miała 120 punktów:
Tabela 3
Kryteria selekcji
Cena oferty (60 punktów)
Usługa informacyjna o autobusach (10 punktów)
Udoskonalenie starych wiat
przystankowych (15 punktów)
Technologiczna poprawa i poziom szacunku dla środowiska
materiałów oraz metod stosowanych w
konstrukcji, realizacja I utrzymanie wiaty przystankowej.
Jakość materiałów (5 punktów), Konkretyzując:
wygląd (ocena ich pozytywnej - Stosowanie materiałów z recyklingu i nadających się do recyklingu
(5 punktów)
relacji między elementami
projektu a ich wprowadzeniem - Stosowanie procesów produkcji bez zanieczyszczeń (5 punktów)
do krajobrazu miasta) (5 pkt.), a - Stosowanie nieszkodliwych produktów konserwacji (5 punktów)
ich łatwym utrzymaniem (5 pkt.) - Jakość i efektywność najlepszych proponowanych technologii
wszelkich elementów wiat przystankowych (5 punktów)
Przetarg wymagał od wszystkich oferentów opracowania propozycji poprawy samej wiaty
przystankowej oraz uwzględnienia nowych elementów celem poprawienia jakości usług, np.
czyszczenia. Ten punkt przetargu stanowił kluczowy element w stymulacji badań nad stosownymi
rozwiązaniami, poniewaŜ zapewniał szczegóły techniczne oraz pozwalał oferentom rozwinąć nowe
pomysły i technologie. Firma JCDecaux poszła o krok dalej w przetargu i zaproponowała równieŜ
wprowadzenie nowej technologii czyszczenia i konserwacji bez uŜycia mydła I detergentów.
Oferent musiał równieŜ przedstawić swoją zdolność techniczną. Musiał zobowiązać się do utrzymania
i konserwacji wiaty przystankowej (energia elektryczna, zuŜycie wody) w całym okresie wykonania
zamówienia (10 lat), oraz pokrycia wszystkich kosztów umowy dzierŜawy od miasta. Wszystkie
elementy mebli ulicznych ujęte w przetargu miały umoŜliwiać umieszczanie wszelkiego rodzaju
reklam, stając się przez to ogromnym źródłem dochodu dla spółki będącej właścicielem mebli
ulicznych. Aby wygrywający oferent miał prawo reklamować się i czerpać z tego zysk, przetarg
zawierał umowę dzierŜawy, na mocy której wygrywający oferent musiał wnieść roczną opłatę w
kwocie 18 milionów Euro do rady miejskiej.
Kryteria wyboru nie obejmowały Systemu Zarządzania Środowiskowego spółki. PoniewaŜ firma
JCDecaux legitymowała się certyfikatem ISO 14001, inni oferenci byli zmuszeni równieŜ do
przedstawienia takiej certyfikacji, aby móc ubiegać się o zamówienie. Klauzule wykonalności
zamówienia zawierały kilka testów i dokumentację środowiskową związane z powyŜszymi kryteriami.
Co cztery lata spółka musi przedstawić radzie miejskiej Barcelony raport o stanie wiat
przystankowych. W kaŜdym przypadku, JCDecaux mimo wszystko wyraŜa zainteresowanie
utrzymaniem dobrego stanu wiat przystankowych, które stanowią główne źródło dochodu spółki.
5.5.3 Ocena przetargu
Ogłoszenie wydano 9 września 2005 wraz z dokumentacją przetargową oraz specyfikacją techniczną.
Spółki zainteresowane przetargiem musiały zgłosić chęć udziału oraz podać cenę wstępną do 13
grudnia 2005 roku.
23
Cztery spółki przedstawiły wymagane dokumenty: JCDecaux, Cemusa, Viacom oraz Clear Channel.
W lutym 2006 r. Barcelona udzieliła zamówienia spółce JCDecaux, ze względu na jej innowacyjną
zdolność wdraŜania rozwiązań środowiskowych oraz Eko-technologii, które nigdy wcześniej nie
zostały wykorzystane w utrzymaniu wiat przystankowych. Obecnie Barcelona jest na etapie realizacji
tych wiat. Szacuje się, Ŝe przed końcem 2007 roku, ustawionych zostanie 200 nowych wiat
przystankowych.
5.6 Wyniki procedury przetargowej oraz kluczowe czynniki, które zapoczątkowało
rynek na Eko-Technologię
Barcelona posiada bardzo wysoki budŜet na zakupy (2,8 miliarda Euro rocznie) i dlatego jest w stanie
wpływać na rynek, w tym dostawców i poddostawców zaangaŜowanych w procedurę.
Nowe Eko-rozwiązanie opracowane w związku z przetargiem było wyjątkowym rozwiązaniem wiaty
przystankowej wyposaŜonej w nowy dach oraz nowy system oświetlenia panelu reklamowego, które
otrzymało nazwę ‘Barcelona bus shelter model - model wiaty autobusowej dla Barcelony’. Aby
otrzymać zamówienie, oferent poszedł o krok dalej w ofercie i zastosował nowy system czyszczenia
wiat nie wymagający stosowania mydła. Ta technologia czyszczenia mebli ulicznych wywarła
zasadniczy wpływ na rynek po [jej] zastosowaniu na duŜą skalę. ChociaŜ systemy uzdatniania wody w
procesie odwrotnej osmozy istniały na rynku przez wiele lat, nigdy wcześniej nie były wykorzystywane
w czyszczeniu mebli ulicznych. Pierwszy prototyp został opracowany i przetestowany, jeszcze przed
wszczętym przetargiem, w Międzynarodowym Departamencie Eksploatacji, który firma JCDecaux
posiada w ParyŜu, lecz nigdy nie został wykorzystany. W wyniku przetargu zastosowano go po raz
pierwszy na wielką skalę (utrzymanie prawie 1700 wiat przystankowych: 1200 starych oraz 500
nowych) w Barcelonie. Taka realizacja pobudziła rynek, poniewaŜ wymagała znacznych nakładów ze
strony oferenta, zarówno w celu wdroŜenia nowego systemu w swoich pojazdach czyszczących i
urządzeniach jak i przeszkolenia pracowników.
Jako międzynarodowa spółka z wieloma oddziałami na świecie, JCDecaux rozpoczęła wprowadzanie
tej technologii na znacznie szerszy rynek. Po tym przetargu, system czyszczenia jeszcze na
prowadzenie w 21 hiszpańskich biurach oraz w pozostałych europejskich filiach JCDecaux.
Innowacyjne rozwiązania, które sprawdzają się w jednym oddziale są regularnie przyjmowane jako
standard dla pozostałych oddziałów.
Zakup tych wiat w Barcelonie pobudził równieŜ dalszy popyt na rynku. Na poziomie lokalnym,
sąsiednie miasta, tj. Badalona oraz Sabadell juŜ zawarły umowy z JCDecaux. W Badalonie są
prowadzone badania nowego prototypu wyposaŜonego w panel fotowoltaiczny umieszczony na
dachu wiaty przystankowej. W innych częściach kraju, w maju 2007 r. miasto Vigo udzieliło
zamówienia spółce JCDecaux na taki sam produkt w maju 2007. Wymiana doświadczeń na etapie
przygotowywania postępowania między ekspertami miejskimi wzbudziła zainteresowanie oraz
znacznie zwiększyła moŜliwość popularyzacji tej niedawno opracowanej technologii środowiskowej.
24
W wyniku powyŜej opisanego przetargu system ten jest obecnie stosowany równieŜ do oczyszczania
innych mebli ulicznych, takich jak panele reklamowe, toalety montowane do wiat autobusowych,
przystanków autobusowych, mebli MUPl 16 oraz słupów przydroŜnych, gdy zamówienie udzielone jest
któremuś z europejskich oddziałów spółki JCDecaux.
Szereg kluczowych czynników zezwolił na opracowanie i wprowadzenie na rynek nowego ekorozwiązania (prototyp wiaty przystankowej) oraz na realizację nowej eko-technologii (nowy system
czyszczenia):
1. Zamówienie przewidywało opracowanie propozycji na usprawnienie jakości usług:
Fragment specyfikacji technicznych - ‘warunki róŜnych elementów’:
Oferenci przedstawią propozycje moŜliwych adaptacji nowych wiat przystankowych oraz nowych
elementów celem poprawy jakości usług”. „Oferenci przedstawią Radzie Miejskiej Barcelony
rozwiązania techniczne usprawnienia technologicznego lub działania produktu, który poprawia
jego sprawność energetyczną”.
2. Oferent otrzymał więcej punktów za przedstawienie lepszych technologii na poprawę jakości
oraz efektywności produktu:
Fragment dokumentacji przetargowej - ‘punktowanie’:
„Jakość i efektywność zaproponowanych usprawnień technologicznych produktu: 5 punktów”.
Wysoka wartość przyznana kryteriom środowiskowym zarówno w specyfikacjach technicznych, jak
teŜ kryteriach udzielenia zamówienia była kluczowym czynnikiem, który motywował JCDecaux w
ubieganiu się o zamówienie. Aby wyróŜnić się spośród innych oferentów i otrzymać zamówienie,
spółka wprowadziła nowe ulepszenia w panelu reklamowym i wprowadziła w Ŝycie nową
technologię czyszczenia.
3. Wprowadzenie tych nowych elementów oraz nowego systemu czyszczenia wskazuje na poprawę
w porównaniu ze starszym zamówieniem, który został równieŜ przyznany spółce JCDecaux w
1998 roku. Mając 8 lat doświadczenia w konserwacji wiat przystankowych, spółka doskonale znała
problemy związane z konserwacją produktu (zanieczyszczenie środowiska powodowane
produktami czyszczącymi, powłoka soli pozostawiana przez słabej jakości wodę, wysokie zuŜycie
wody, etc.) i jak udoskonalić system. Częścią strategii spółki JCDecaux jest chęć stałej poprawy.
Jednym z głównych powodów, dla którego oferta JCDecaux odróŜniała się od pozostałych była jej
zdolność innowacyjna. Spółka wiedziała, Ŝe dzięki nowemu systemowi czyszczenia
16
Mobilier Urbain pour Publicite et Information – meble miejskie na reklamy i informacje
25
będzie łatwo konkurować z innymi oferentami, którzy wciąŜ uŜywali tradycyjnego systemu
czyszczenia wodą i mydłem.
4. Innym kluczowym dla JCDecaux czynnikiem, aby ubiegać się o zamówienie oraz inwestować w
innowacyjną Eko-Technologię było główne źródło dochodu spółki: reklamy na wiatach
przystankowych. JCDecaux jest światowym liderem w komunikacji outdorowej, a wiaty
przystankowe stały się strategicznymi elementami reklamy i czerpania zysków. Z tego powodu,
spółka jest pierwszą zainteresowaną w utrzymywaniu dobrego stanu wiat.
5. W odniesieniu do utrzymania, zamówienie przewiduje, Ŝe oferent musi zadbać o utrzymanie i
koszty z tym związane w trakcie całego okresu wykonania zamówienia (10 lat). Ta klauzula w
zamówieniu była kolejnym kluczowym czynnikiem, który skierował firmę w stronę opracowania
nowego Eko-Rozwiązania z lepszymi światłami, które praktycznie nie wymagałyby wymiany, a
takŜe inwestowania we wdroŜenie nowej technologii systemu czyszczenia bez uŜycia mydła.
6. Będąc liderem w komunikacji outdorowej, spółka JCDecaux chce ukazać swoje ulepszenia
całemu światu, a takŜe zademonstrować swoje moŜliwości innowacyjne.
5.7 Bariery i trudności
Kryteria udzielenia zamówienia zmusiły rynek do poszukiwania nowych materiałów i nowych
elementów spełniających wszystkie wymagania. Takie badanie rynku miało efekt mnoŜnikowy na
dostawy. Poddostawcy byli zmuszeni poszukiwać szerszych rynków, aby spełniać nowe wymagania
narzucane przez głównego dostawcę. W niektórych przypadkach, jak np. Ŝarówki T5, które trzeba
było zakupić w Szwecji, miało to niekorzystny wpływ z powodu konieczności pozyskiwania ich od
dostawcy zagranicznego. Wykluczenie materiałów z PVC i chloru z zamówienia wpłynęło na dostawy,
wymagając wprowadzenia alternatywnych materiałów do projektu nowej wiaty przystankowej. Trudno
było wybrać konkretne kryteria, aby zaspokoić wszystkie departamenty zaangaŜowane w
przygotowanie przetargu.
5.8 Wnioski
Zamawiający stwierdził, Ŝe dokonał wyboru najkorzystniejszej ekonomicznie oferty. Zainwestował w
oferenta o większych moŜliwościach innowacyjnych, wskazując na skuteczny system czyszczący,
który w dłuŜszym okresie oznacza mniejszy wpływ na środowisko oraz redukcję kosztów utrzymania.
JCDecaux stwierdziło, Ŝe ma powody do zadowolenia z osiąganych rezultatów i ma pewność, Ŝe
podąŜa we właściwym kierunku.
26
L
Zarówno zamawiający, jak i dostawca zgodzili się, Ŝe naleŜy przeanalizować status kaŜdego miasta,
poniewaŜ nie zawsze moŜna wprowadzić w Ŝycie pewne elementy, nawet, jeŜeli są one
atrakcyjniejsze17. Wiedza zewnętrzna innych departamentów w kwestii wyboru zielonych kryteriów
była równieŜ cenna dla pomyślnego wyniku.
5.9 Widoki
Barcelona wierzy, Ŝe wprowadzi wszystkie nowe wiaty przystankowe przed końcem roku 2007. W
trakcie następnych 10 lat (termin realizacji umowy), spółka JCDecaux będzie zajmować się
utrzymaniem wiat, stosując nowy system czyszczenia z wodą osmotyczną. Barcelona włączy wnioski
oraz dobre doświadczenie z wprowadzania zielonych kryteriów w przyszłych postępowaniach
przetargowych. JCDecaux przedstawi równieŜ zastosowanie nowej eko-technologii w swoich
oddziałach międzynarodowych, dając innym miastom przykład do naśladowania. JCDecaux ustaliło
konsekwentną strategię projektowania swoich produktów, które będą stosowane znacznie szerzej. na
przykład, nowy system czyszczenia będzie systematyczne stosowany w kaŜdym nowym mieście, w
którym JCDecaux działa. To samo stosuje się do nowego systemu oświetlenia wszystkich MUPl oraz
wiat przystankowych.
5.10 Kontakt
Luis Sanchez Olavarria
Dyrektor oddziału Katalońskiego
JCDecaux C/Botanica. 172-174 Polfgono Gran Vfa Sur 08908
L’Hospitalet de L10bregat (Barcelona)
Hiszpania
Tel. +34933357110
E-mail: [email protected]
Adolf Creus
Deparatment Miejski – Rada Miejska
Barcelona Av. Diagonal 240 2a planta
08018 Barcelona
Spain
Tel. +34932914422
E-mail:
[email protected]
5.11
Podsumowanie
Analiza przypadku 2: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na wiaty przystanków
autobusowych w Barcelonie, HISZPANIA
17
W jednej z ofert, JCDecaux zaproponowało wprowadzenie paneli słonecznych na dachach wiat
przystankowych. Jednak, oferta została odrzucona, poniewaŜ aby dostarczyć wystarczająco duŜo energii do
OPI, rozkładu jazdy i oświetlenia wiaty, wymagało to panelu słonecznego znacznych wymiarów.
Wymagałoby to równieŜ więcej miejsca na zainstalowanie baterii, a tym samym stworzenia nowego projektu
wiaty. I wreszcie, większość wiat przystankowych znajduje się na ulicach, gdzie słońca nie ma wystarczająco
duŜo (światło słoneczne zabierają uliczne drzewa i budynki).
27
Instytucja
zamawiająca
Przedmiot
Wymagane
kryteria
środowiskowe
Miasto Barcelona, Departament Miejski
Przetarg na zakup 500 nowych wiat przystankowych oraz adaptację 1200
istniejących wiat.
Minimalne wymagania środowiskowe
·
stosowanie: laminatów szklanych i/lub szkła hartowanego wysokiej
odporności, Aluminium topione typ AG-3, stal nierdzewna - jakość AISI
316 L, stal mikrostopowa nierdzewna, kompozyty z wyjątkiem chloru,
materiały zregenerowane
·
wykluczenie PVC i drewna nietrwałego
·
Analiza cyklu Ŝycia (LCA) kaŜdego elementu wiaty przystankowej w celu
uzasadnienia zgodności ze zrównowaŜonym rozwojem.
Kryteria wyboru
·
·
·
·
Nowa ekotechnologia
Stosowanie materiałów z odzysku oraz materiałów nadających się do
przetworzenia (5 punktów)
Stosowanie procesów produkcji bez zanieczyszczeń (5 punktów)
Stosowanie nieszkodliwych środków do konserwacji (5 punktów)
Jakość i efektywność najlepszych proponowanych technologii wszelkich
elementów wiat przystankowych (5 punktów)
‘Barcelona bus shelter model - model wiaty autobusowej dla Barcelony’
jest wyjątkowym prototypem wiaty na rynku. Trzy główne elementy
odróŜniające ten prototyp od pozostałych:
·
Dach: wewnętrzna strona składa się z materiału z włókna szklanego w
kształcie ula. Wzmacnia to dach i umoŜliwia łatwiejszy demontaŜ z
końcem cyklu Ŝycia produktu, pozwalając na jego recykling.
·
Wyjątkowy panel reklamowy wykorzystujący 3 wydajne lampy T5 o
mocy 35W kaŜda, zamiast 4 mało wydajnych. Dodatkowo, reflektory
boczne poprawiają rozproszenie światła, a energia jest dostarczana
przez jeden balast elektryczny do wszystkich świateł.
Nowy system czyszczenia opracowany specjalnie do konserwacji nowych
wiat przystankowych wykorzystujący wodę osmotyczną zamiast
konwencjonalnej, bez potrzeby stosowania mydła/detergentów.
Kluczowe czynniki Zamówienie zakłada, Ŝe oferenci muszą opracować propozycje
udoskonalenia jakości serwisu.
stymulacji rynku
Więcej punktów przyznawano prezentacji lepszych technologii w celu
poprawy jakości i wydajności produktu.
Wprowadzenie nowych elementów i nowego systemu czyszczącego stanowi
poprawę w stosunku do starszego zamówienia, który równieŜ przyznano
spółce JCDecaux w roku1998.
Główne źródło dochodów spółki JCDecaux: reklama na wiatach
przystankowych. JCDecaux jest światowym liderem komunikacji outdorowej,
a wiaty przystankowe stają się strategicznymi elementami reklamy i
czerpania zysków.
Odnośnie utrzymania, w zamówieniu wyszczególnione zostało, Ŝe oferent
musi zadbać o utrzymanie i ponieść koszty z tym związane w okresie
wykonania zamówienia (10 lat).
Było to kolejnym kluczowym czynnikiem, który wpłynął na opracowanie
przez spółkę nowego Eko-Rozwiązania z lepszym oświetleniem, które
praktycznie nie wymagałyby wymiany, a takŜe inwestowanie we wdroŜenie
nowej technologii systemu czyszczenia bez uŜycia mydła.
JCDecaux jak lider w komunikacji outdoorowej chce pokazać opracowane
udogodnienia oraz swoją zdolność innowacyjną.
Wpływ na stronę
podaŜową
• Po raz pierwszy nowa technologia czyszczenia mebli ulicznych została
wprowadzona na wielką skalę. Wymagała od oferenta poniesienia duŜych
nakładów, zarówno w celu adaptacji nowego systemu do pojazdów
czyszczących oraz urządzeń, jak teŜ przeszkolenia pracowników.
• JCDecaux wprowadziło tę technologię na rynek na znacznie większą skalę
w pozostałych europejskich oddziałach spółki.
• Na poziomie lokalnym, sąsiednie miasta Badalona i Sabadell juŜ podpisały
umowy z JCDecaux. Na szczeblu krajowym, miasto Vigo udzieliło
zamówienia spółce JCDecaux na taki sam produkt w maju 2007.
Bariery i
trudności
• Poddostawcy byli zmuszeni poszukiwać szerszych rynków, aby spełniać
nowe wymagania narzucane przez głównego dostawcę.
• Wykluczenie materiałów z PVC i chloru z przetargu wpłynęło na dostawy,
gdyŜ wymagało wprowadzenia alternatywnych materiałów do projektu nowej
wiaty przystankowej.
• Trudno było wybrać konkretne kryteria, aby zaspokoić wszystkie
departamenty zaangaŜowane w przygotowanie przetargu.
Wnioski
• Zamawiający wybrał oferenta o większych moŜliwościach innowacyjnych,
wskazując na skuteczny system czyszczący, który w dłuŜszym okresie
oznacza mniejszy wpływ na środowisko oraz redukcję kosztów
eksploatacyjnych.
• NaleŜy przeanalizować status kaŜdego miasta, poniewaŜ nie zawsze moŜna
wprowadzić w Ŝycie pewne elementy, nawet jeŜeli są one atrakcyjniejsze (np.
w jednej z ofert JCDecaux zaproponowało wprowadzenie paneli słonecznych
na dachach wiat przystankowych, ale ze względu na warunki lokalne nie było
to moŜliwe).
• Wykorzystanie wiedzy innych departamentów w wyborze zielonych
kryteriów było równieŜ cenne dla osiągnięcia pomyślnego wyniku.
29
6 Analiza przypadku 3: ‘Lepsze lampy podłogowe’ miasto Zurych, SZWAJCARIA
Ilustracja 6 Zdjęcie: Regent Beleuchtungskoerper AG
Opracowane przez ICLEI - Samorządy na rzecz ZrównowaŜonego
Rozwoju
Fotografia: Regent Beleuchtungskoerper AG
przy wsparciu:
Simon Markus (Simon Markus), Regent Beleuchtungskorper AG (Markus Binda),
eteam GmbH (Stefan Gasser)
30
6.1 Informacje wstępne
Zurych jest największym szwajcarskim miastem, zamieszkałym przez ok. 350 000 mieszkańców, a
budŜet zamówień publicznych wynosi ponad miliard Euro rocznie.18 Miasto jest jednym z
najaktywniejszych miast w ramach kampanii Procura+
19
i umieściło zrównowaŜony rozwój jako
szczególny cel w swojej politycznej agendzie w roku 1998. Ostatnia projekt Wytycznej dotyczącej
ZrównowaŜonych Zamówień przyjmuje za ogólną zasadę, Ŝe „wszystkie produkty oraz usługi, które
musza być zakupione, powinny być zgodne z wysokimi wymaganiami ekonomicznymi, ekologicznymi
i socjalnymi przez ich cały cykl Ŝycia.20
1
Miasto jest podmiotem umowy między kantonami o zamówieniach publicznych (IvoB 2003) i jest
związane ogólnymi zasadami zamówień, takimi jak zasada niedyskryminacji oraz transparentności,
które obowiązują równieŜ na poziomie UE. ‘ZrównowaŜony rozwój’ jest prawnie uznawany za
kryterium udzielenia zamówienia i moŜe być umieszczane w przetargach publicznych, w celu
określenia istoty zamawianego produktu.
Przez ostatnie 10 lat, Departament Budownictwa w Zurychu (Amt fur Hochbauten der Stadt Zurich),
odpowiedzialny za przeprowadzanie przetargów na omawiany produkt, opracował oraz włączył
‘Ogólne warunki ekologiczne budynków’ jako minimalne wymagania we wszystkich zamówieniach na
roboty budowlane. Ta lista warunków zawiera zielone kryteria na materiały i roboty budowlane, wywóz
i gospodarkę odpadami. Przy zamówieniach na nowe produkty Departament Budownictwa w Zurychu
wymaga deklaracji środowiskowych produktu, które są weryfikowane przez Specjalistyczny
Departament ZrównowaŜonego Budownictwa (Fachstelle Nachhaltiges Bauen)
Zamówienia
na
dostawę
omawianego
produktu
(lampy
podłogowe)
udzielono
Regent
Beleuchtungskoerper AG, który jest szwajcarskim liderem rynkowym w dziedzinie systemów
oświetlenia, posiadającym certyfikaty ISO 9001 oraz 14001. Obecnie, ponad 80% systemów
oświetlenia, które sprzedaje, jest projektowanych i wytwarzanych na terenie zakładu. Spółka posiada
politykę środowiskową, która dąŜy do ograniczenia wykorzystania zasobów nieodnawialnych, polityki
recyklingu, gospodarki odpadami oraz poprawy świadomości zrównowaŜonej polityki. Efektywność
energetyczna jest uwaŜana za kluczowy cel w procesie produkcji, a wszystkie produkty składane są z
wielu części bez uŜycia kleju. Oznacza to, Ŝe poszczególne części mogą być zastępowane, zamiast
całego urządzenia, a wyrzucane części mogą zostać poddane recyklingowi.
18
BudŜet Zurychu na zamówienia publiczne: 1 211 896 015,86 EUR/ rocznie
19
Patrz Europejska Kampania na rzecz ZrównowaŜonego Rozwoju ICLEI Procura+ : www.orocuraolus.orq
Niektóre przykłady zrównowaŜonych zakupów w roku 2005:
- 2,166 komputerów wydajnych energetycznie = oszczędność podczas uŜytkowania 127, 114kg C02
2
- Kryteria skuteczności energetycznej i zrównowaŜonych materiałów budowlanych = (45,081 m ) 175.1
milionów EUR
- Organiczne jedzenie warte 390 000 EUR (5.6%) całkowitego budŜetu
20
Stadt Zurich „Leitfaden - Die Stadt Zurich beschafft nachhaltig” 2006 21
Interkantonale Vereinbarung uber das offentliche Beschaffungswesen
31
MINERGIE® jest marką zrównowaŜonego rozwoju oraz systemem etykietowania, wstępnie
22
opracowanym dla nowych i odnowionych budynków . MINERGIE® jest stowarzyszeniem,
wspieranym przez Szwajcarską Konfederację i Szwajcarskie Kantony wraz z Departamentem Handlu
i Przemysłu. Jest zarejestrowana w Szwajcarii oraz na całym świecie. Standard oświetlenia
MINERGIE® został opracowany w związku z zamówieniem na dostawę przez miasto Zurych 2 000
lamp podłogowych.
Aby osiągnąć zgodność ze standardem MINERGIE®, produkty muszą spełniać następujące kryteria:
·
Poziom zuŜycia energii musi być co najmniej 25%, a zuŜycia energii paliw kopalnych co
najmniej 50% poniŜej średniego zuŜycia nowoczesnych;
·
Koszt nie moŜe przekraczać 10% porównywalnego standardowego produktu;
·
ZuŜyte produkty muszą być zdatne do usunięcia w co najmniej w taki sam sposób, jak średnie
standardowe produkty.
6.2 Informacje o produkcie oraz opracowanej nowej Eko-Technologii
W roku 2002, Departament Budownictwa w Zurychu, we współpracy z Zakładem Energetycznym
(„EWZ”), rozpoczął projekt opracowania lamp podłogowych MINERGIE®, który stanowił równieŜ
część zamówienia na lampy podłogowe. Celem była renowacja centrum administracyjnego miasta
Zurych ‘Werd”, aby spełniać Standard MINERGIE® i obejmowała łącznie 2000 lamp, wraz z liczbą
około 800 lamp podłogowych.
Zurych nie miał trudności ze znalezieniem oferentów określonego produktu na rynku, co wyraźnie
przedstawia fakt, Ŝe 13 dostawców produkowało 18 [rodzajów] lamp, które były w stanie spełnić
specyfikacje zamówienia. Ostatecznie zamówienia udzielono REGENT Lighting prezentującemu
lampę podłogową o nazwie LeveI/MDT. Nowa lampa podłogowa zmniejsza zuŜycie energii o połowę
w porównaniu z lampą standardową, a takŜe ma znacznie niŜsze koszty cyklu Ŝycia. Oferuje równieŜ
zalety ergonomiczne i ogranicza promieniowanie elektromagnetyczne.
Oprócz minimalnego zasilania w trybie gotowości o wartości 0,3 watt oraz czujnika, który odcina całe
zasilanie, gdy światło nie jest potrzebne, nowa technologia Micro Downlight Technology® (MDT)
pozwala na optymalną moc światła odpowiednią dla wszystkich monitorów biurowych i przestrzeni
roboczych. Czterech poddostawców było zaangaŜowanych w opracowanie lampy, łącznie z
producentem komponentów elektronicznych, części aluminiowych, kierowania światłem oraz
świetlówek. Ani Regent, ani teŜ Zurych nie wykonały oceny cyklu Ŝycia produktu.
Projekt oraz przetarg na ‘lepsze’ lampy podłogowe zapoczątkowały rozwój produktu, który nie istniał
wcześniej na rynku. Z uwagi na ofertę Zurychu, opracowanych zostało prawie 30 róŜnych rodzajów
lamp podłogowych.
22
patrz MINERGIE® - online: www.minergie.ch
32
Wszystkie spełniały nowo opracowane kryteria MINERGIE® dla lamp podłogowych, które zawierają
minimalne wymagania dla lamp podłogowych. Ostatecznie, 18 lamp podłogowych spełniało standardy
MINERGIE® (patrz Tabela 1 poniŜej), które równieŜ włączono do przetargu.
Tabela 4 Standardowe lampy podłogowe oraz
MINERGIE
Konwencjonalna lampa
podłogowa
Poziom iIuminacji w stanowisku roboczym
Max. osiągi eksploatacyjne
Moc w trybie gotowości
ZuŜycie lampy w standardowym
działaniu
Wymaganie MINERGIE® odnośnie
iIuminacji
Norma SIA 380/4: Próg
Lampa podłogowa o
standardach MINERGIE®
500 Lux
240 watt
0,2 watt to 1,2 watt
22,3 kWh/m2
Tryb gotowości: 4,5 watt
13,1 kWh/m2
500 Lux
140 watt
0,2 watt to 1,2 watt
11,9 kWh/m2
Tryb gotowości: 0,5 watt
13,1 kWh/m2
22,5 kWh/m2
13,1 kWh/m2
Z perspektywy środowiskowej, innowacja produktu polega głównie na wydajności energetycznej,
materiale przyjaznym środowisku i ograniczonym promieniowaniu elektromagnetycznym (≤2V/m).
Oznacza to, Ŝe oprócz ustanowienia przyjaznego środowisku procesu produkcji, wszystkie lampy
podłogowe musiały wykorzystywać ekologiczne i trwałe materiały oraz gwarantować, Ŝe podczas
montaŜu lampy podłogowej nie są stosowane niebezpieczne kleje.
Regent wygrał przetarg prezentując swoją lampę Level/MDT ograniczającą [zuŜycie energii] w trybie
gotowości o współczynnik 10, co oznacza zejście z poziomu 4 watt do 0,4 watt. Przy wystarczającym
świetle dziennym, lampa podłogowa wyłącza się automatycznie dzięki specjalnemu czujnikowi.
Inną techniczną zaletą lampy Level/MDT był nowy rodzaj technologii przeciwoślepieniowej
wykorzystujący tzw. Micro Downlight Technology® (MDT), która pozwala na optymalne otoczenie bez
powodowania oślepiania na stanowisku roboczym.
6.3 Czynniki wpływające na zamówienie
Głównym bodźcem dla miasta Zurych był program „7 Etapów dla Budownictwa Ekologicznego i
Wydajnego Energetycznie”, który zawierał kluczowe cele, które miały być zrealizowane we wszystkich
budynkach uŜyteczności publicznej do roku 2010. Te kamienie milowe zostały opracowane przez
Departament Budownictwa, jako strategiczne wytyczne oraz angaŜowały wszystkie departamenty i
powiązane organy celem organizacji ich pracy i budowy zgodnie z tymi parametrami.
33
Etap 3 odnosi się do systemów oświetlenia, w których oświetlenia i urządzenia MINERGIE®
postrzegane są za priorytet. Powinny być kupowane zgodnie ze standardami www.topten.ch23 i
spełniać klasę energii A24.
6.4 Przetarg
Procedura przetargowa była 2-etapowa (patrz Tabela 2) i trwała 2 lata. Obejmowała źródła
wewnętrzne i zewnętrzne oraz uczestnictwo producentów oraz poddostawców, takich jak producenci
komponentów elektronicznych, części aluminiowych, kierowania oświetleniem oraz świetlówek.
W ramach Departamentu Budownictwa, część jednostek, takich jak Centrum Administracji Werd,
Specjalny Departament ZrównowaŜonego Rozwoju, Specjalny Departament Energii i Elektroniki oraz
Departament Nieruchomości były zaangaŜowane w projekt, razem z pomocą ze strony Zarządcy
Energii miasta Zurych. Firma eteam GmbH została zaangaŜowana jako ekspert zewnętrzny dla
opracowania określonych dla lamp podłogowych standardów MINERGIE®, które miały posłuŜyć za
kryteria przetargowe.
Tabela 5
Data
Styczeń 2002
Przetarg na lampy podłogowe
FAZA I
Czynności
Rozpoczęcie
projektu/wszczęcie procedury
przetargowej
Wprowadzenie
Sierpień 2002
Warsztat na temat lamp
podłogowych
- 27 uczestników (spółki)
- Dyskusja i opracowanie proponowanych
kryteriów
Październik 2002
Zaproszenie do składania
ofert na lampy podłogowe
Lista zawierała
- warunki uczestnictwa
- kryteria dla lamp podłogowych
- Harmonogram
Listopad 2002
Rejestracja
Uwaga: zarejestrowani uczestnicy
zobowiązali się do dostarczenia prototypów
lamp stojących
23
Topten jest nowym portalem internetowym pomagającym konsumentom znaleźć najwydajniejsze
energetycznie urządzenia i samochody w Europie. Prostym kliknięciem konsumenci mogą sprawdzić
najlepsze produkty dostępne w ich kraju. KaŜdy krajowy portal Topten wskazuje konsumentom
najwydajniejsze energetycznie pojazdy, sprzęt RTV oraz urządzenia dostępne w ich kraju, a takŜe dostarcza
szczegółowych informacji w lokalnym języku o charakterystyce produktu, łącznie ze zdjęciami oraz
informacjami kontaktowymi producenta. Topten jest wspierany przez program UE „Inteligentna Energia Europa” (lEE), poprzez projekt EuroTopten, koordynowany przez ADEME (Francuska Agencja Zarządzania
Środowiskiem i Energią). Organizuje konkurs na najlepsze kampanie dotyczące wydajnych produktów (patrz
online: www.topten.ch)
24
‘Klasy energii’ odnoszą się do poziomu zuŜycia energii oraz wydajności produktów. Im większa
wydajność energetyczna, tym wyŜsza klasa. Klasy kształtują się od G (najniŜsza wydajność) do A (bardzo
dobra wydajność) produkty A+ są tym samym najlepszymi produktami w sensie oszczędności energii oraz
wydajności.
34
FAZA I
Data
Czynności
Wprowadzenie
Kwiecień 2003
Data dostarczenia prototypu Uwaga: prototyp musiał być gotowy do masowej
lampy podłogowej
produkcji począwszy od października 2003
Czerwiec 2003
11 z 27 prototypów lamp
podłogowych spełniło
kryteria
Uwaga: Do czasu publikacji oferty
zarejestrowani dostawcy mieli moŜliwość
przedłoŜenia dodatkowych prototypów. Koszt
nowej weryfikacji zgodności: 1500,00 EUR
Ostatecznie, 18 lamp spełniło kryteria
FAZA II
Kwiecień 2004
Zaproszenie do składania
ofert
13 oferentów
Sierpień 2004
Udzielenie zamówienia
REGENT Beleuchtungs- korper
6.4.1 Opracowanie kryteriów zielonego zamówienia
Projekt opracowania lampy podłogowej o standardach MINERGIE oraz procedura przetargowa
rozpoczęły się na początku 2002 r.
W pierwszej fazie, w warsztatach poświęconych lampom podłogowym wzięło udział prawie 30
producentów, głównie z okolic Zurychu. Podczas warsztatów, przygotowana uprzednio przez eteam
GmbH oraz Departament Budownictwa wstępna lista kryteriów dla lamp podłogowych została
poddana dyskusji oraz udoskonalona, w szczególności w odniesieniu do części elektronicznych. Ten
projekt posłuŜył przede wszystkim jako wytyczne dla potencjalnych oferentów, a następnie jako
podstawa do właściwego przetargu. Wszelkie weryfikacje kryteriów miały miejsce wyłącznie w
pierwszej fazie. Po publikacji zaproszenia do składania ofert w kwietniu 2004, oferenci mieli dwa
miesiące na złoŜenie swoich ofert. Przed końcem lipca 13 ofert zostało poddanych ocenie, a w
sierpniu 2004 roku REGENT Beleuchtungskorper został poinformowany o tym, Ŝe jego oferta
zwycięŜyła.
6.4.2 Kryteria zielonego zamówienia
„Ogólne Warunki Budynku Ekologicznego” przedstawiają katalog minimalnych zielonych kryteriów,
które są integralną częścią wszystkich zamówień na roboty budowlane Departamentu Budownictwa
miasta Zurych, które musza być spełnione przez kaŜdego dostawcę zainteresowanego złoŜeniem
oferty.
35
Aby zapewnić spełnianie minimalnych wymagań środowiskowych, oferenci musieli dostarczyć
Deklaracje Środowiskowe Produktu - Environmental Product Declarations [EPD
5
zgodnie z
zaleceniem SIA 493 („Deklaracja ekologicznej charakterystyki produktów budowlanych”), które
zostały sprawdzone przez Specjalistyczny Departament Konstrukcji ZrównowaŜonego Rozwoju
(Fachstelle Nachhaltiges Bauen). Katalog wymienia szereg wymagań ekologicznych dla materiałów
budowlanych, takich jak produkty betonowe czy drewniane (‘pochodzenie ekologiczne) oraz
materiałów izolacyjnych (wykluczając materiały toksyczne), etc. Jednym z zielonych kryteriów dla
lamp podłogowych było:
„wszystkie materiały przewodnikowe w artykułach elektrycznych .muszą być pozbawione halogenu”
Pierwsza specyfikacja opracowana razem z producentami lamp podłogowych zawierała juŜ szereg
warunków technicznych dla dostawców, którzy zostali uwzględnieni w zaproszeniu do składania ofert.
Producenci zainteresowani przedstawieniem prototypu lampy podłogowej, co jednocześnie stanowiło
warunek wstępny do wzięcia udziału w procedurze przetargowej, musieli spełniać techniczne warunki
w zakresie wydajności energetycznej, ergonomicznej i elektronicznej. JeŜeli chodzi o wydajność
energetyczną, warunki techniczne zawierały następujące specyfikacje:
·
Działanie w trybie gotowości nie moŜe przekraczać 2 Watt: obowiązkowe jest zastosowanie
regulatora lub systemu kontroli zaleŜnie od światła dziennego.
·
Przy wystarczającym świetle dziennym lampa podłogowa musi wyłączyć się lub przejść w stan
gotowości automatycznie. Działanie ciągłe przy minimalnej mocy światła (np. 10%) jest
niedopuszczalne.
·
Moc elektryczna nie moŜe przekraczać standardowej mocy lampy podłogowej (patrz Tabela 6)
Wymagania dotyczące mocy elektrycznej – jak zawarto w dokumentacji
Tabela 6 przetargowej
Standard
25
Moc w trybie
gotowości
0.0 watt
0.5 watt
1.0 watt
133 watt
2.0 watt
Max. moc z
czujnikiem
145 watt
141 watt
137 watt
133 watt
129 watt
Max. moc bez
czujnika
116 watt
112 watt
109 watt
106 watt
103 watt
Na szczeblu międzynarodowym opracowano szereg standardów etykietowania środowiskowego. Te standardy
ISO określają trzy typy etykiet środowiskowych.
Typ III „deklaracje środowiskowe produktu” dostarczają danych środowiskowych na temat produktu.
Deklaracje te wydaje firma wytwarzająca produkt lub dostarczająca usługę, i często są poświadczane przez
stronę trzecią. Częściej przyjmują formę broszur zamiast zwykłych etykiet czy logo. Deklaracja jest oparta o
badanie cyklu Ŝycia, czego wymaga raport techniczny ISO dla Deklaracji Typu III. Deklaracja zawiera
oznaczoną ilość danych z róŜnych etapów cyklu Ŝycia produktu, w tym: pozyskanie materiału, wytworzenie,
transport, uŜytkowanie oraz usunięcie wraz z końcem Ŝycia produktu lub recykling. Deklaracja moŜe równieŜ
zawierać dane jakościowe na temat produktu oraz spółki. Deklaracje typu III pozwalają konsumentom
porównać produkty w oparciu o ich wpływ na środowisko i podjąć decyzję o tym, który produkt jest
korzystniejszy. Tego rodzaju deklaracje pobudzają konkurencję pośród firm na gruncie środowiskowym.
36
Ponadto, lampa podłogowa musiała być skonstruowana w taki sposób, aby ograniczyć
promieniowanie elektromagnetyczne do minimum (≤2V/m).
Odnośnie warunków wykonania umowy, zintegrowane ‘Ogólne Warunki Budowania Ekologicznego”
przewidują, Ŝe wszystkie materiały opakowaniowe muszą być zabrane z powrotem przez dostawcę.
Koszty utylizacji przyjaznej środowisku muszą być wliczone w cenę jednostkową. Narzędzia robocze
oraz pojemniki muszą być czyszczone w sposób ekologiczny unikając chemikaliów mogących dostać
się do systemu wodnego. Na Ŝądanie, dostawcy muszą dostarczyć świadectwo utylizacji lub poddania
materiału recyklingowi.
Zgodnie z „Ogólnymi Warunkami Budownictwa Ekologicznego”, w dowolnej chwili mogą zostać
przeprowadzone kontrole wyrywkowe zgodności produktu z kryteriami oferty przetargowej. W
następstwie zakończenia prac, zamawiający zastrzega sobie prawo do dokonania pomiaru jakości
powietrza w pomieszczeniu, na przykład, specyfikacja Zurychu dla formaldehydu wynosi <60 kg/m3,
całkowitej ilości lotnych związków węgla organicznego (TVOC) <1 000 kg/m3 jak zmierzono przez
standardowe warunki VD14300.
6.5 Wyniki procedury przetargowej oraz kluczowe czynniki, które zapoczątkowały
rynek na Eko-Technologię
Kluczowymi czynnikami w opracowaniu nowej eko-technologii były:
·
zaangaŜowanie polityczne w kwestię zrównowaŜonego rozwoju;
·
znaczne doświadczenie w zrównowaŜonych zamówieniach publicznych;
·
Cel na rok 2010 „7 Etapów Budownictwa Ekologicznego i Wydajnego Energetycznie”, dokument
który zawierał kluczowe cele dla wszystkich budynków uŜyteczności publicznej;
·
Brak lamp podłogowych na rynku odpowiadających kryteriom standardu MINERGIE®.
Pierwsza faza projektu, która jednocześnie stanowiła część procedury przetargowej, zawierała
organizację warsztatów z 27 producentami i doprowadziła do stworzenia 27 prototypów lamp
podłogowych. Po badaniu technicznym, 11 lamp uznano za spełniające określone wymagania. Po
publikacji ogłoszenia o zamówieniu, zaaprobowano jeszcze 7 lamp. Innymi słowami, w wyniku
zamówienia Zurychu powstało 18 nowych wysokiej jakości lamp podłogowych, które jednocześnie
zostały wprowadzone na rynek.
Konkurencja wśród dostawców pomogła utrzymać cenę lamp podłogowych na rozsądnym poziomie.
Spowodowało to równieŜ znaczną aktywność w obszarze produkcji lamp podłogowych Proces
produkcji lamp podłogowych angaŜował znaczną liczbę poddostawców na rynku, a konkretnie,
producentów róŜnych komponentów lampy, takich jak elektronika, elementy aluminium, komponenty
kierujące oświetleniem oraz świetlówki.
Oferenci, a Regent Lighting któremu udzielono zamówienia, zastosowali zaawansowane kryteria
takŜe w innych produktach, a tym samym, opracowali nowe produkty zgodne z kryteriami oceny ofert.
37
Do tej pory sprzedano prawie 2 500 takich lamp podłogowych, głównie miastu Zurych. Obecnie trwa
opracowywanie kolejnych lamp zgodnych z MINERGIE®.
Ilustracja 7
Lampa podłogowa zgodna z MINERGIE®
Mimo zainteresowania nowymi lampami, do tej pory Ŝadne szwajcarskie miasto nie zorganizowało
przetargu na lampy podłogowe zgodne z MINERGIE®. JednakŜe, zainteresowanie takimi lampami
wzrasta na poziomie sektora prywatnego. Sektor bankowy wziął przykład z miasta Zurych i
wykorzystując te same kryteria rozpoczął przetarg na lampy podłogowe. Około 15 spółek, wszystkich
aktywnych w sektorze usług państwowych, ogłosiło przetarg lub zamówiło lampy podłogowe zgodne z
MINERGIE®. Organizacje zainteresowane określonym produktem mają obecnie moŜliwość wyboru
pomiędzy co najmniej 13 nowymi wysokiej jakości lampami podłogowymi róŜnych firm, które równieŜ
widnieją na szwajcarskiej stronie ‘topten’26. Bez względu na to której firmie udzielono zamówienia sam
udział w dyskusji nad kryteriami przetargowymi okazał się istotny dla ich własnych linii produkcyjnych.
Firma, której udzielono zamówienia zaczęła włączać określone kryteria do własnego procesu
produkcji, mimo iŜ na tamtym etapie nie udzielono jej jeszcze zamówienia.
26
Patrz online: www.topten.ch
38
JeŜeli chodzi o róŜnicę między kosztami zielonych i standardowych lamp podłogowych, w przypadku
tych pierwszych naleŜało się liczyć z wstępnymi kosztami związanymi z poprawą komponentów. Z
perspektywy dostawcy, koszt lamp Level/MOr® nie uległ zwiększeniu, poniewaŜ wstępna inwestycja
w działalność badawczą przyczyniła się do opracowania nowej ekspertyzy, którą wykorzystano na
etapie rozwoju i projektowania nowych produktów oświetleniowych (głównie lamp podłogowych), a
która to przewidywała redukcję kosztów dla elektronicznych komponentów. Wpływ zamówienia był
istotny przede wszystkim w sektorze elektronicznym, poniewaŜ spowodował opracowanie nowej
technologii (tryb gotowości; nowa technologia Micro Downlight Technology®). Wszelkie wstępne
koszty inwestycji zostały poniesione przez spółkę i nie miały wpływu na ostateczną cenę wynoszącą
303 Euro za lampę (bez 7,5% podatku VAT). Przeciwnie, miasto Zurych odnotowało znaczne
oszczędności ekonomiczne równe 485.000 Euro przez okres dwóch lat dla liczby prawie 800 lamp.
Od roku 2004 wyprodukowanych zostało ponad 2500 lamp Level/MOr®, głównie dla miasta Zurych
(2000 sztuk). Oprócz trudności w określeniu bezpośredniego wpływu na dostawy, w szczególności na
poddostawców, pośredni wpływ jest ewidentny, poniewaŜ liczba zleceń na określone lampy
podłogowe wzrasta. Dzięki zamówieniu miasta Zurych, firma Regent umocniła swoją pozycję na rynku
krajowym, z czego skorzystali równieŜ jej poddostawcy. W pewnym stopniu ma to zastosowanie
równieŜ do innych oferentów, którym nie udzielono zamówienia, a których lampy spełniały kryteria.
Według dostawcy wybranego w procesie przetargowym, zamówienie miasta Zurych miała równieŜ
wpływ na postrzeganie samego produktu. Miasto Zurych zasygnalizowało Ŝe cena nie stanowiła
jedynego kryterium oceny ofert i utrzymanie takiego nastawienia moŜliwe jest w dłuŜszym okresie.
Umowa zawarta została na 3 lata, co biorąc pod uwagę sam produkt, stanowi długi okres. Było to z
pewnością kolejnym przekonującym argumentem dla wielu dostawców, aby uczestniczyć w procesie
przetargowym oraz zainwestować w rozwój danego produktu. Fakt, Ŝe Zurych planuje objąć
standardami oświetlenia MINERGIE® wszystkie swoje budynki uŜyteczności publicznej z pewnością
wpłynęło na atrakcyjność zamówienia. Właśnie upływa trzeci rok trwania umowy z firmą Regent, która
jest przekonana, Ŝe umowa zostanie przedłuŜona.
6.6 Bariery i trudności
Określone wymagań przetargowych postrzegano jako duŜe wyzwanie z technicznego punktu
widzenia. Główną trudnością było uzyskanie maksymalnej mocy oświetlenia przy minimalnym
zapotrzebowaniu na energię, aby osiągnąć wyraźnie określony poziom oświetlenia. Opóźnienie w
dostawie lamp firmy Regent było spowodowane sporami prawnymi w następstwie strategii
marketingowej innych producentów lamp, którzy uwaŜali się za zwycięskich oferentów, chociaŜ ich
przeświadczenie wynikało ze spełniania jedynie części kryteriów.
6.7 Wnioski
Podział procedury przetargowej na dwie fazy został uznany za bardzo skuteczne podejście celu
uzyskania najlepszej oferty na rynku dla danego produktu. Zaproszenie zainteresowanych dostawców
do pomocy
39
w określeniu kryteriów przetargowych stanowiło wyraźny sygnał na rynku i przyspieszyło proces
produkcji. Takie podejście zapewniło przejrzystość procedury przetargowej i uczciwą konkurencję.
6.8 Perspektywy
W efekcie znakomitej reakcji producentów lamp podłogowych, inne miasta, a takŜe sektor prywatny
(szczególnie usługowy wykazuje obecnie wzrastające zainteresowanie zakupem lamp zgodnych z
MINERGIE®.) Departament Budownictwa w Zurychu planuje teraz wprowadzić nowe oświetlenie we
wszystkich budynkach uŜyteczności publicznej. Regent Lighting, któremu udzielono zamówienia, juŜ
rozpoczął włączanie kryteriów przetargowych do procesu produkcji. W związku z rosnącym
zainteresowaniem nowoopracowanymi lampami podłogowymi inni producenci równieŜ podąŜą tym
śladem. Podejściu moŜe sprzyjać równieŜ szeroka promocja lamp podłogowych zgodnych z
MINERGIE®, które umieszczono na szwajcarskiej stronie internetowej topten27.
Kontakty
Miasto Zurych
Markus Simon
Amt fur Hochbauten
Fachstelle Energie + Gebaudetechnik
Lindenhofstrasse 21
Postfach, 8021 Zurich
Szwajcaria
E-mail:
[email protected]
www.stadt-zuerich.ch/hochbau
eteam GmbH
Stefan Gasser
Schaffhauserstr.34,
8006 Zurich
E-mail:
[email protected]
www.eteam.ch
27
patrz online: www.topten.ch
40
Regent Beleuchtungskorper AG
Markus Binda
Tel: +41 444973122
Albisriederstrasse 188/190
8047 Zurich
Szwajcaria
E-mail: [email protected]
6.9 Podsumowanie
Analiza przypadku 3: ‘Lepsze lampy podłogowe’ miasto Zurych, SZWAJCARIA
Instytucja
zamawiająca
Departament Budownictwa w Zurychu (Amt fUr Hochbauten der Stadt Zurich)
Przedmiot
Przetarg na dostawę lamp podłogowych zgodnych z MINERGIE®
„Ogólne Warunki Budynku Ekologicznego” przedstawiają następujące minimalne
wymagania środowiskowe:
Deklaracje Środowiskowe Produktu (EPD) zgodnie z zaleceniami SIA 493
(Deklaracja ekologicznej charakterystyki produktów budowlanych).
Lista ekologicznych wymagań dotyczących materiałów budowlanych, tj. produktów
betonowych i drewnianych (pochodzenie ekologiczne) oraz materiałów izolacyjnych.
Wymagane
kryteria
środowiskowe
Warunki techniczne
Działanie w trybie gotowości nie moŜe przekraczać 2 Watt: obowiązkowe jest
-
zastosowanie regulatora lub systemu kontroli zaleŜnie od światła dziennego.
·
Przy wystarczającym świetle dziennym, lampa podłogowa musi wyłączać się
automatycznie lub przechodzić w stan gotowości. Działanie ciągłe przy minimalnej
mocy światła (np. 10%) jest niedopuszczalne.
·
Moc elektryczna nie moŜe przekraczać standardowej mocy lampy podłogowej
·
Lampa podłogowa musi być skonstruowana w taki sposób, aby ograniczyć
promieniowanie elektromagnetyczne do minimum (≤2V/m).
Warunki realizacji zamówienia
Nowa ekotechnologia
·
Wszystkie materiały opakowaniowe muszą być zabrane przez dostawców.
·
Koszty ekologicznej utylizacji muszą być wliczone w cenę jednostkową.
·
Narzędzia robocze oraz pojemniki muszą być czyszczone w sposób ekologiczny
unikając chemikaliów mogących dostać się do systemu wodnego. Na Ŝyczenie,
dostawcy muszą dostarczyć świadectwo utylizacji lub poddania recyklingowi materiału.
·
Zurych rezerwuje sobie prawo do przeprowadzania kontroli jakości powietrza
wewnątrz pomieszczeń
-
Koncentrowanie się na wydajności energetycznej, materiałach ekologicznych i
ograniczonym promieniowaniu elektromagnetycznym (< 2V/m).
-
Oprócz wykorzystywania ekologicznego procesu produkcji, wszystkie lampy zbudowane
są z trwałych materiałów, a ich montaŜ odbywa się bez stosowania szkodliwych klejów.
-
Zwycięska lampa Level/MDT® ograniczała tryb gotowości o współczynnik 10, co
oznaczało zejście z 4 watt do 0.4 watt.
-
Przy wystarczającym świetle dziennym lampa podłogowa wyłącza się automatycznie
dzięki specjalnemu czujnikowi.
-
Nowy rodzaj technologii przeciwoślepieniowej (MDT®) która pozwala na optymalne
otoczenie bez powodowania oślepiania na stanowisku roboczym.
41
Kluczowe
czynniki
stymulacji
rynku
Wpływ na
stronę
podaŜową
Szacunkowe
koszty
-
ZaangaŜowanie polityczne Zurychu w kwestię zrównowaŜonego rozwoju.
-
Cel na rok 2010 „7 Etapów Konstrukcji Ekologicznej i Wydajnej Energetycznie”
-
Brak na rynku lamp podłogowych zgodnych z MINERGIE® przed wszczęciem
procedury przetargowej
-
ZaangaŜowanie 27 producentów lamp w fazę poprzedzającą przetarg
-
3 letni okres wykonania zamówienia
-
Zurich zasygnalizował, Ŝe planuje rozszerzyć system oświetleniowy zgodny z
MINERGIE® na wszystkie budynki uŜyteczności publicznej
·
Zamówienie miasta Zurych zaowocowało wyprodukowaniem 18 nowych wysokiej
jakości lamp podłogowych, które jednocześnie weszły na rynek.
·
Proces produkcji lamp podłogowych angaŜował znaczną liczbę poddostawców na
rynku, a konkretnie, producentów róŜnych komponentów lampy, takich jak elektronika,
elementy aluminium, komponenty kierujące oświetleniem oraz świetlówki.
·
Oferenci, a w szczególności zwycięzca - Regent Lighting, zastosowali zaawansowane
kryteria równieŜ w innych produktach oraz opracowali nowe produkty zgodne z
kryteriami przetargowymi.
·
Do tej pory sprzedano prawie 2500 takich lamp podłogowych, głównie miastu Zurych.
Obecnie trwa opracowywanie kolejnych lamp zgodnych z MINERGIE®.
·
Wpływ oferty przetargowej był istotny przede wszystkim w sektorze elektronicznym,
poniewaŜ spowodował opracowanie nowej technologii (tryb gotowości; nowa
technologia Micro Downlight Technology® (MDT).
·
Oprócz trudności w określeniu bezpośredniego wpływu na łańcuch dostaw, w
szczególności na poddostawcę, pośredni wpływ jest ewidentny, poniewaŜ liczba zleceń
na te określone lampy podłogowe wzrasta.
Z perspektywy dostawcy, koszt lamp Level/MDT® nie uległ zwiększeniu, poniewaŜ wstępna
inwestycja w badanie doprowadziła do przygotowania ekspertyzy, która została
wykorzystana do opracowania i zaprojektowania nowych produktów oświetleniowych
(głównie lamp podłogowych), a dla elektronicznych komponentów była moŜliwa redukcja
kosztów.
Miasto Zurych odnotowało znaczne oszczędności ekonomiczne równe 485.000 Euro przez
okres dwóch lat dla liczby prawie 800 lamp.
Bariery i
trudności
-
Wnioski
42
-
Techniczne trudności z uzyskaniem maksymalnej mocy światła przy minimalnym
zapotrzebowaniu na energię, aby uzyskać wyraźnie określony poziom światła.
Spory prawne z innymi producentami lamp, którzy uwaŜali się za zwycięskich
oferentów, chociaŜ ich przeświadczenie wynikało ze spełniania jedynie części kryteriów.
Podział przetargu na dwie fazy; zaproszenie zainteresowanych dostawców do udziału w
dyskusji na temat kryteriów przetargowych dało rynkowi wyraźny sygnał i przyspieszyło
proces produkcji.
7 Analiza przypadku 4: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na usługi
oświetlenia ulicznego w mieście Lille, FRANCJA
Ilustracja 8 Zdjęcie Jean-Marc Charles
Opracowane przez ICLEI - Samorządy na rzecz
ZrównowaŜonego Rozwoju
przy wsparciu:
Danielle Poliautre (Z-ca Burmistrza miasta Lille), Richard Julian (Urzędnik ds.
zrównowaŜonych zamówień publicznych), Eric Decaillon (SłuŜby Oświetlenia
Ulicznego), Christophe Montelimard (ETDE/SOSIDEC), Dominique Fourtune
(ADEME)
43
7.1 Informacje wstępne
Miasto Lille, zamieszkałe przez ponad 226 000 mieszkańców, wraz z miastami stowarzyszonymi
Helemmes oraz Lommes, jest największe na północy Francji. Mimo względnie małej liczby ludności,
Lille stanowi część czwartej co do wielkości aglomeracji we Francji, zwanej „Lille Metropole
Communaute Urbaine”, w której skład wchodzi Lille oraz 85 podmiejskich gmin i skupiającej łącznie
ponad 1,1 miliona mieszkańców (2005).
Lille, jedno z pionierskich miast zrównowaŜonego rozwoju we Francji, jest sygnatariuszem ‘Karty
Europejskich Miast i Gmin na rzecz Ekorozwoju’ (1995) oraz ‘Aalborg Commitments – Zobowiązań z
Aalborg’ (2004).
W roku 2000, Lille stało się jednym z pierwszych Francuskich miast, które wprowadziły w Ŝycie
Lokalną Agendę 21 i od tego czasu podjęło 180 projektów oraz ponad 500 działań na obszarze
zrównowaŜonego rozwoju. W ramach Agendy 21 przeprowadzonych zostało kilka głównych kampanii,
tj. Kampania Wodna (2001-2002), Kampania na rzecz śywności (2003-2004), Kampania ‘Lille Ville
Nature’, a w roku 2007 Kampania ‘Działając wspólnie na rzecz zrównowaŜonego i czystego Miasta”
28
. W te kampanie Lille włącza równieŜ zrównowaŜone zamówienia publiczne. W roku 2004 Lille
dołączyło
do
organizowanej
przez
ICLEI
europejskiej
Kampanii
Procura+
29
dotyczącej
ZrównowaŜonych Zamówień, a od kwietnia 2007 przewodniczy tej Kampanii.
NajwaŜniejszy przetarg ostatnich lat dotyczył oświetlenia ulic miejskich, fasady pasaŜu, który
angaŜował SłuŜby Oświetlenia Ulicznego miasta Lille, pięciu oferentów oraz kilku podwykonawców
(takich jak SEPI, SEV, LUMIVER, SMDR). Zewnętrznej ekspertyzy technicznej dostarczyła spółka
HEXA Engineering. Zamówienie opiewało na 35,2 milionów EUR, 4,4 millony EUR rocznie.
Firma ETDE, której udzielono zamówienia, jest spółką stowarzyszoną z grupą Bouygues Construction
posiadającą oddziały na całym świecie. ETDE/SOSIDEC działa aktywnie na polu konstrukcji i usług
sieci uŜyteczności (systemy oświetlenia i iluminacji budynków), inŜynierii elektrycznej, mechanicznej i
30
inŜynierii sanitarnej HVAC , zarządzania systemem nieruchomości (działanie budynku) oraz
telekomunikacji. Mimo iŜ grupa robiła postępy, jeŜeli chodzi o działalność środowiskową stale
włączając czynniki środowiskowe do swojej strategii globalnej, to umowa podpisana z Lille stanowiła
pierwsze prawdziwe eko-rozwiązanie opracowane przez ETDE.
Stary system oświetlenia Lille stanie się wydajniejszy energetycznie oraz zostanie przeniesiony do
siostrzanego miasta Lille w Senegalu - Saint-Louis. Lokalni inŜynierowie będą uczeni przez
departament usług technicznych Lille, w jaki sposób konstruować i zarządzać starym systemem
oświetlenia.
28
La Campagne ‘agir ensemble pour une ville durable et solidaire’ (2007)
29
Patrz Kampania Procura+ ICLEI na stronie: www.procuraplus.org
30
HVAC: Ogrzewanie, Wentylacja i Klimatyzacja
44
7.2 Informacje o produkcie
Głównym celem miasta było zapewnienie, aby oświetlenie uliczne zarządzane było wzorowo i
osiągało najlepsze moŜliwe rezultaty w zakresie wydajności energetycznej oraz działania
środowiskowego. Przedmiot przetargu miasta Lille dotyczył obsługi ulicznego oświetlenia miasta,
natomiast pakiet usług obejmował następujące pozycje:
·
ogólna obsługa całego systemu;
·
rekonstrukcja i wymiana 300 skrzynek sterujących oraz 22 000 jednostek oświetleniowych;
·
zarządzanie systemami oświetleniowymi, oraz
·
zarządzanie energią.
ETDE odpowiada za zarządzanie całym pakietem usług oraz zadań, które mają zostać
przeprowadzone przez czterech podwykonawców:
·
SEP I oraz SEV – prace nad rekonstrukcją,
·
LUMIVER – usuwanie odpadów oświetleniowych (Ŝarówki, świetlówki, szkło, rtęć, komponenty
metalowe),
·
SMDR – recykling odpadów z pozostałych materiałów.
W nowym podejściu Lille miało zastosować zielone kryteria w procesie wdraŜania oraz dla róŜnych
części zamówienia.
Polityka Lille w zakresie zrównowaŜonego rozwoju zapewniała włączenie kluczowych celów Agendy
21 do przetargów. Zawierały one, na przykład, ograniczenie zuŜycia energii oraz emisji gazów
cieplarnianych w zarządzaniu systemem oświetlenia ulicznego. W efekcie, aby przyjąć te cele, ETDE
dostosowało swoje zwyczajowe podejście do zarządzania oświetleniem ulicznym. Aby przedstawić
nowe usługi oświetlenia jako nowe eko-rozwiązanie, poddano weryfikacji kilka komponentów
zwykłego pakietu usług ETDE (patrz sekcja 3). Lille w swoim zaproszeniu do składania ofert kierowało
się równieŜ wieloma celami społecznymi, które jednak nie są poruszane w niniejszej analizie. Po
podpisaniu umowy na oświetlenie uliczne, Lille dołączyło do projektu European GreenLight
31
.
GreenLight jest dobrowolnym programem, w który organizacje prywatne i publiczne angaŜują się, aby
ograniczać zuŜycie energii świetlnej, a tym samym ograniczać emisję zanieczyszczeń. ADEME32
wprowadziło program na poziomie krajowym.
31
program GreenLight wystartował w lutym 2000 r.
Patrz online: http://www.eu-greenlight.org/
32
ADEME jest Francuską Agencją Zarządzania Środowiskiem i Energią.
45
7.3 Nowe Eko-Rozwiązanie
Lille było pierwszym miastem we Francji, które przekazało zarządzanie systemem oświetlenia spółce prywatnej,
od której wymagano dostarczenia eko-rozwiązania. Eko-rozwiązanie dla miasta Lille zawierało następujące
innowacyjne aspekty:
Część 1 Włączenie zielonych kryteriów e trakcie realizacji zamówienia (patrz Tabela 7);
Część 2 Stałe udoskonalanie poprzez ‘Schemat ścieŜki rozwoju – Virtuous circle scheme’;
Część 3 Sprawdzona i zastosowana nowa technologia środowiskowa;
Część 4 System stałej kontroli i monitoringu strategii i zarządzania systemem
oświetleniowym.
Część 7.3.1 Włączenie zielonych kryteriów w trakcie realizacji zamówienia
Z perspektywy środowiskowej, naleŜało wprowadzić następujące środki:
Tabela 7
Ekologiczne oświetlenie miasta
Lille
Składniki usług oświetleniowych
będących przedmiotem zamówienia
Zielone składniki
Ogólna obsługa instalacji
- Cyfrowy system oświetlenia ulicznego (oprogramowanie
zarządzające) w celu zagwarantowania automatycznych i
elastycznych usług oświetleniowych, oszczędności czasu i
kosztów, a takŜe uniknięcia nadmiernego zuŜycia papieru
- Wykorzystanie pojazdów zasilanych LPG podczas
realizacji zamówienia w celu ograniczenia emisji CO2
Rekonstrukcja i wymiana bazy
zasobów
- Wymiana sprzętu na wydajny energetycznie
- Recykling starych materiałów oraz rekonstrukcja przy
uŜyciu materiałów nadających się do ponownego
wykorzystania (98%), takich jak szkło lub odlewane
aluminium
Sterowanie systemami oświetlenia
Skupienie się na ograniczeniu zuŜycia energii:
- zastosowanie ograniczników mocy i elektronicznych
balastów33
- automatyczna modulacja światła (regulator światła)
- ograniczenie zanieczyszczenia świetlnego
Zarządzanie energią
- 25,7% zielonej energii pochodzącej z energii wodnej,
wliczając 16% z małych elektrowni wodnych.
- Obecnie sterowane jest wykorzystanie energii słonecznej na
dziedzińcach szkolnych i parkach
33
Balasty: elektryczne urządzenia uruchamiania i regulacji lamp fluorescencyjnych i wyładowczych.
46
·
7.3.2 Stałe udoskonalanie poprzez ‘Schemat ścieŜki rozwoju – Virtuous circle scheme’
Tak zwany ‘schemat ścieŜki rozwoju’ sugeruje, Ŝe poprzez oszczędzanie energii zyski finansowe są
ponownie inwestowane w opracowanie nowych technologii środowiskowych, produktów i usług.
Podejście ETDE do zarządzania usługami oświetlenia ulicznego zgodnie ze schematem ścieŜki
rozwoju (Ilustracja 9 poniŜej) było podstawą wysokich oczekiwań zaangaŜowanych miast, jeŜeli
chodzi o szybkie osiągnięcie znacznych wyników, szczególnie pod względem wydajności kosztów i
ekologii.
Ilustracja 9 ŚcieŜki rozwoju w zarządzaniu systemami oświetlenia
ulicznego
Podejście ‘ścieŜki rozwoju’ zostało przyjęte w celu podjęcia rozwaŜań środowiskowych w następstwie
oferty przetargowej miasta Lille (patrz Ilustracja 10 poniŜej).
ŚcieŜka rozwoju ETDE dotycząca trwałego zarządzania usługami oświetlenia ulicznego
Przebudowa
Zmniejszenie kosztów energii
Kontrola kosztów utrzymania
Oszczędności kosztów
eksploatacyjnych
·
Wznowienie przebudowy
Ilustracja 10
Model ścieŜki rozwoju ETDE dla usług oświetlenia
ulicznego Lille
Inwestycja w przebudowę wydajnych energetycznie artykułów pozwoliła miastu zaoszczędzić 32 do
35% jego energii w okresie zaledwie trzech lat. Przed końcem okresu wykonania zamówienia,
oszczędności w wydajności energetycznej Lille sięgną poziomu ponad 40%. Pod względem
całkowitych kosztów, oznacza to równieŜ oszczędności dla miasta, gdyŜ budŜet przeznaczony na
oświetlenie uliczne uległ obniŜeniu o 5% w porównaniu z uprzednim zamówieniem dla Lille. Średni
koszt przypadający na lampę w poprzednim zamówieniu wynosił 210 EUR, w porównaniu, z nowym w
wysokości 200 EUR na lampę.
47
7.3.3 Nowa technologia zastosowana i sprawdzona
Nowe eko-technologie, w które ETDE szczególnie zainwestowało to elektroniczne ograniczniki mocy.
Na początku okresu wykonania zamówienia, w listopadzie 2004 r., zainstalowanych zostało 360 opracowanych przez spółkę Honeywell - ograniczników mocy. Balasty elektroniczne34 są testowane i
wprowadzane w Ŝycie dla wartości mocy powyŜej 400 W SHP.
Przeprowadzany jest obecnie eksperyment z energią słoneczną. Do tej pory, na niektórych
dziedzińcach szkolnych i w parkach zastosowano oprawy oświetleniowe z ogniwami fotowoltaicznymi
energii słonecznej. JeŜeli ten eksperyment okaŜe się skuteczny, moŜliwe będzie jego szersze
zastosowanie. Przy tym
projekcie ETDE oraz Lille współpracują z L2EP- Laboratorium
Elektroenergetycznym w Lille.35
System oświetlenia ulicznego jest monitorowany równieŜ za pomocą innowacyjnej technologii IT. Na
początku 2005 roku zainstalowano wbudowany system przetwarzania danych w podnośniku z
koszem
36
oraz w pojazdach namierzających, które lokalizują usterki w systemie oświetlenia. System
ten pozwala usługom oświetlenia miasta na dostęp i monitorowanie w czasie rzeczywistym
przetwarzania informacji zebranych przez zespoły, np.: usterki, naprawy, zmiany sprzętu, etc.
Oprócz wymienionej wyŜej technologii, którą ETDE stale usprawnia poprzez model ścieŜki rozwoju,
Departament Oświetlenia Ulicznego Lille omawia z dostawcą usług nowe eko-technologie. Ostatnie
opracowania i próby nowych eko-technologii dotyczą nowych, wydajnych energetycznie lamp, nowych
rodzajów szafek balastowych oraz bezprzewodowych.
7.3.4 System stałej kontroli i monitoringu
W celu zapewnienia współdziałania między 3 głównymi kwestiami umowy (przebudowa, zarządzanie
energią oraz utrzymanie), w pakiet usług włączone są liczne kontrole oraz rozwaŜania środowiskowe.
W związku z tym ETDE przeprowadza wiele badań celem analizy i uzupełnienia wyników, planowania
następnych kroków strategicznych, lub testowania nowych produktów oraz usług i włączania ich do
37
pakietu. Do tych zadań kontrolnych ETDE zaangaŜowało firmę konsultingową ProG’ HEI .
34
Balasty: elektryczne urządzenia uruchamiania i regulacji lamp fluorescencyjnych i wyładowczych.
35
L2EP -„Laboratoire d’electrotechnique et d’electronique de puissance” – jest
wewnątrzuniwersyteckim instytutem badań w dziedzinie elektroenergetyki.
36
Urządzenia podnośnikowe stosowane na budowach do transportu personelu pracującego na
wysokościach.
37
ProG’HEI - Projekt „Hautes Etudes d’lngenieuf” jest przedsięwzięciem złoŜonym ze studentów
technologii inŜynierskich
48
7.4 Czynniki odpowiedzialne za nowe Eko-rozwiązanie
Kluczowym czynnikiem, który stworzył podwaliny pod przetarg na oświetlenie uliczne było
zaangaŜowanie polityczne Lille w zrównowaŜony rozwój w ramach jego działań w Agendzie 21,
zaangaŜowanie w partnerstwo 46 stowarzyszeń i kilku waŜnych instytucji publicznych, takich jak Izba
Handlu i Przemysłu, ADEME, Rada Regionalna, etc.
W 2001 roku, Lille przyjęło zintegrowane podejście zrównowaŜonego zamówienia publicznego.
Wzrastające doświadczenie w dziedzinie zrównowaŜonych zamówień publicznych ostatecznie
doprowadziło do tej waŜnego przetargu dotyczącego oświetlenia ulicznego. Zastępca burmistrza
chciał równieŜ, aby Lille stało się liderem w dziedzinie zrównowaŜonych zamówień publicznych.
Dlatego teŜ tak wielki przetarg musiał być „zielony” [tj. uwzględniać kwestie ekologiczne]. Lille przyjęło
równieŜ Kartę na czyste roboty budowlane. Zawiera ona szereg zaleceń dotyczących usuwania
odpadów, stosowania przyjaznego środowisku opakowania oraz przetwarzania materiałów, a takŜe
materiałów, których powinno się wystrzegać. Na przykład, dostawcom zabrania się stosować PVC w
obudowach oświetleniowych.
Dostawcy zdawali sobie sprawę z tego, jak istotne są kwestie środowiskowe dla Lille, poniewaŜ byli
świadomi całego zaangaŜowania Lille w zrównowaŜony rozwój. Zachęciło ich to do podjęcia starań w
celu osiągnięcia najlepszych rozwiązań środowiskowych w ofertach. Zamówienie opiewało na
znaczną kwotę pieniędzy i okres wykonania wynosił 8 lat; długookresowe zaangaŜowanie
ograniczające ryzyko przedsięwzięć. Dostawca chciał równieŜ rozszerzyć swój rynek oraz podkreślić
swoją pozycję na północy Francji.
38
Przetarg w Lille zorganizowany został w kontekście postępującej liberalizacji rynku energii . Od lipca
2004, samorządy francuskie mogą wybierać dostawców energii elektrycznej oraz miejsce
pochodzenia zuŜywanej przez nie energii. W ramach zobowiązań Francji wobec UE dot. pozyskania
21 % elektryczności ze źródeł odnawialnych (OZE) przed rokiem 201039, oraz biorąc pod uwagę
dotychczasowy niski udział zuŜycia OZE we Francji (15% w 2005 roku), moŜliwość zakupu przez
samorządy określonej ilości zielonej energii powinna przyczynić się do osiągnięcia tych celów. W tym
zakresie, Lille było w roku 2004 jednym z pierwszych sygnatariuszy krajowej kampanii
zapoczątkowanej przez WWF oraz Ekologicznego Stowarzyszenia Burmistrzów - „Ecomaires”
zachęcających 100 władz lokalnych do udziału w 21% zuŜyciu OZE.
38
Krajowy dostawca EDF - Electricite de France -traci swój monopol.
39
Dyr. 2004/177/WE z 27 września 2001 r.
49
Kolejnym czynnikiem wpływającym na rozwój tego eko-rozwiązania była perspektywa systemu
certyfikatów energii, który miał zostać wprowadzony we Francji w roku 2006. Taki system polityki
4o
środowiskowej jest oparty na zielonych i białych certyfikatach, którymi moŜna handlować na rynku .
41
We Francji, certyfikatami tymi zarządza francuski organ etykietowania Observ’ER , odpowiedzialny
za kontrolowanie, audyt i certyfikację producentów i nabywców.
7.5 Procedura przetargowa
Przetarg miasta Lille dotyczący „Ogólnego zarządzania i utrzymania systemu oświetlenia
42
ulicznego” , został ogłoszony na szczeblu europejskim w dniu 19 czerwca 2003 w Dzienniku
Urzędowym Unii Europejskiej.
Przetarg ten zorientowany był na wynik, zapewniając oferentom duŜy margines swobody w
osiągnięciu określonych kluczowych celów. Zamiast dostarczyć szczegóły wykonania zamówienia,
bardziej skoncentrowano się na celach i rezultatach. Nie podane zostały ani cele ilościowe, ani
określone progi dzięki czemu to rynek miał dostarczyć konkretne rozwiązania. Aby tak się stało,
miasto Lille zdecydowało się zaangaŜować oraz wysłać silny impluls dla rynku.
Oferty zostały poddane badaniu przede wszystkim na etapie oceny ofert przez komisję przetargową
(Departament Oświetlenia Ulicznego miasta Lille, departament zamówień publicznych oraz HEXA
INGENIERIE).
Tabela 8
Kluczowe etapy przetargu dla
miasta Lille
Daty kluczowe
Wprowadzenie
kryteriów
Zawiadomienie
- 24 marca 2003: RozwaŜane nr 03/189 upowaŜniające do zaproszenia do składania
ofert
- 19 czerwca 2003: Wstępne ogłoszenie o planowanym przetargu w Dzienniku
Urzędowym UE
- 29 sierpnia 2003: Zawiadomienie o zaproszeniu do składania ofert
Preselekcja
- 16 października 2003: otwarcie aplikacji - 8 aplikacji
- 12 listopad 2003: Spotkanie Komisji Przetargowej - Selekcja aplikantów
=> wybrano 5 oferentów
Zielone kryteria
zawarte w
zamówieniu jako
ogólne cele.
Przygotowanie
- 15 stycznia 2004: Dokumentacja przetargowa wysłana do oferentów
- 18 lutego 2004: Nocna inspekcja miasta w celu weryfikacji oświetlenia ulicznego z
oferentami
40
Zielone certyfikaty są dokumentami gwarantującymi, Ŝe energia dostarczana pochodzi ze źródeł odnawialnych,
a białe certyfikaty, Ŝe osiągnięte zostało pewne ograniczenie zuŜycia energii.
41 Observ’er (‘Observatoire des Energies renouvables’) jest krajowym przedstawicielem europejskiej organizacji
RECS (Renewabie Energy Certification System - System handlu certyfikatami energii odnawialnej).
42
‘Maintenance globale et maintien a niveau des ouvrages d’eclairage public’
50
Daty kluczowe
Wprowadzenie
kryteriów
Zbadanie ofert przez Komisję Przetargową
- 17 marca 2004: Spotkanie Komisji Przetargowej – oficjalne otwarcie ofert
(5 aplikacji)
- 14 kwietnia 2004: spotkanie Komisji Przetargowej – raport etapów, prezentacja
ofert, zbadanie pytań, które miały zostać zadane kaŜdemu oferentowi
Ocena ofert na
podstawie kryteriów
Etap wywiadów I dyskusji
(wraz ze
- 4 maja 2004: Spotkanie Komisji Przetargowej - kaŜdy oferent miał 90-minutową szczegółowymi
prezentację oferty wraz z odpowiedziami na pytania.
zielonymi
kryteriami)
Udzielenie zamówienia
- 7 lipca 2004: Zamówienie udzielono grupie ETDE/SOSIDEC
- 9 września 2004: zawiadomienie o udzieleniu zamówienia
- 1 października 2004: Początek 8-letniego okresu wykonania zamówienia
7.5.1 Opracowanie kryteriów zielonego zamówienia
Biorąc pod uwagę poziom wiedzy specjalistycznej, wymaganej do opracowania kryteriów
środowiskowych, dwa departamenty miejskie – Departament Przetargów Publicznych oraz
Departament Usług Oświetlenia Ulicznego – zaangaŜowane w procedury zamówień korzystały z
pomocy ekspertów zewnętrznych. Dostarczyła jej firma konsultingowa HEXA INGENIERIE,
mieszcząca się w Douai we Francji. HEXA INGENIERIE pomogła tym Departamentom opracować
zielone kryteria zgodnie z celami politycznymi miasta, zwracając uwagę na kwestie wydajności
energetycznej, energii odnawialnej, ograniczenie zanieczyszczenia świetlnego oraz wykorzystanie
materiałów moŜliwych do ponownego uŜytku. Firma konsultingowa była równieŜ częścią komisji
przetargowej i tym samym uczestniczyła w ocenie ofert dostarczonych przez oferentów.
Cele przetargu określono w zaproszeniu do składania ofert, a zadaniem wykonawców było
zasugerowanie i opisanie sposobów ich osiągnięcia. Dlatego teŜ, musieli oni w swoich ofertach
zawrzeć szczegółowe dokumenty techniczne zawierające konkretne warunki techniczne usług, które
chcieli świadczyć.
Po złoŜeniu swych ofert, oferenci zostali równieŜ zaproszeni kolejno na wywiady techniczne w celu
przedyskutowania z komisją przetargową kwestii technicznych związanych z realizacją zamówienia.
Ten konkretny etap dyskusji, który miał miejsce w dniu 4 maja 2004 r., stanowił równieŜ okazję do
poprawienia i uzupełnienia zweryfikowanych ofert. Okres między opublikowaniem ogłoszenia o
zamówieniu a ogłoszenia o udzieleniu zamówienia wynosił 18 miesięcy.
7.5.2 Kryteria zielonego zamówienia
Jak juŜ wcześniej wspomniano, zamiarem miasta Lille było udzielić wskazówek, niŜ określać
konkretne specyfikacje ilościowe. Zielone kryteria zawarte w zamówieniu były następujące:
·
ograniczenie zuŜycia energii;
·
optymalne wykorzystanie energii odnawialnych;
51
·
poprawa jakości Ŝycia; powstrzymanie nadmiernego oświetlenia oraz zanieczyszczenia
świetlnego (np. przez zdjęcie lamp kulistych w celu uniknięcia kierowania światła ku niebu),
·
wykorzystanie materiałów nadających się do przetworzenia (lampy, maszty, mechanizm,
wsporniki przyścienne, etc.);
·
wymiana przestarzałego materiału;
·
opracowanie innowacyjnych eko-technologii.
JeŜeli chodzi o wstępną kwalifikację dostawców, komisja przetargowa szczególnie zwracała uwagę
na doświadczenie w świadczeniu takiego rodzaju usług utrzymania; udział w postępowaniu nie był
uzaleŜniony od spełnienia jakiekolwiek zielonych kryteriów.
Wykonawcy mogli przedstawić maksymalnie dwie oferty wariantowe pod warunkiem, Ŝe nie
przekroczą ustalonego budŜetu rocznego.
Jedynie na etapie oceny ofert, w dniu 17 marca 2004, komisja przetargowa przedstawiła swoją
szczegółową punktację, łącznie z zielonymi kryteriami oceny ofert (patrz Tabela 10). Tabela poniŜej
jest fragmentem schematu oceny stosowanym przez komisję przetargową. Oryginalny dokument
zawierał 3 części („Przebudowa i zobowiązania do osiągnięcia rezultatów”; „Energia” i „Utrzymanie i
jakość usług”), z których kaŜda dzieliła się na kilka sekcji i podsekcji. W tabeli poniŜej, występują
wyłącznie sekcje i podsekcje zawierające lub odnoszące się do zielonych kryteriów, spychając na
dalszy tor kryteria odnoszące się do innych aspektów zrównowaŜonego rozwoju niŜ środowiska43.
Tabela 9
Zielone kryteria stosowane na etapie oceny
Sekcje i zielone kryteria stosowane przy przyznaniu kontraktu
1. PRZEBUDOWA I ZOBOWIĄZANIA DO OSIĄGNIĘCIA REZULTATÓW:
•
Przebudowa aktywów:
•
•
43
52
Polityka zarządzania odpadami
Zastosowanie innowacyjnego i wydajnego sprzętu z pozytywnym wpływem na
zrównowaŜony rozwój:
Punkty
/140
/90
/5
/40
•
Jakość, wybór i cykl Ŝycia sprzętu
/15
•
•
Ograniczenie zanieczyszczenia świetlnego
Innowacja technologiczna
/10
/15
PoniewaŜ celem przetargu było włączenie celów Agendy 21 w Oświetlenie Uliczne, kryteria
udzielenia zamówienia równieŜ zawierały wiele rozwaŜań natury etycznej i społecznej, np. dobre
zarządzanie, oświetlenie w róŜnych dzielnicach, rozwój lokalny, pomoc w rozwoju, etc.
Wykorzystywane sekcje oraz zielone kryteria
2. ENERGIA
•
•
/100
ZaangaŜowanie oferenta w ograniczenie zuŜycia energii
/50
•
Pod względem zuŜytych kWh /rok
/10
•
Rok wprowadzenia zobowiązań zuŜycia kW
/20
•
Tryb operacyjny instalacji
/7
•
Badanie krytyczne istniejących aktywów
/5
•
Ograniczenie mocy
/5
•
Kontrola stosowanej mocy
/3
Zobowiązanie oferentów w stosunku do miejsca pochodzenia elektryczności i
w stosunku do zrównowaŜonego rozwoju
•
Sugestie dotyczące traktowania zrównowaŜonego rozwoju
3. UTRZYMANIE I JAKOŚĆ USŁUG
Pomoc w obsłudze projektów miasta dotyczących zrównowaŜonego rozwoju
•
integracja i rozwaŜania środowiskowe
•
Punkty
•
/35
/20
/60
/8
/4
sugestie dotyczące komunikacji
OGÓŁEM
300
W odniesieniu do lamp o toksycznej zawartości, dokumenty przetargowe określają, Ŝe dostawca
musiał poddać je recyklingowi zgodnie z określoną procedurą i dostarczyć uzasadnienie dla Usług
Oświetlenia Ulicznego.
Główna dokumentacja przetargowa nie zawierała jakichkolwiek określonych celów w nawiązaniu do
zielonych kryteriów; jednakŜe, wykonawcy zostali odesłani do szeregu dokumentów powiązanych, np.
Karty Lille dotyczącej czystych robót budowlanych. Zawiera ona wiele zaleceń dot. usuwania
odpadów, stosowania przyjaznego środowisku opakowania oraz powtórnego wykorzystywania
materiałów, a takŜe na temat materiałów, których powinno się wystrzegać. Na przykład, dostawcom
zabrania się stosować PVC w obudowach oświetleniowych. Oferty musiały równieŜ odpowiadać
dokumentacji planistycznej miasta oraz przepisom drogowym, jak równieŜ zaleceniom Francuskiej
44
Agencji ds. Oświetlenia (A.F.E) .
7.5.3 Udzielenie zamówienia
Po dokonaniu oceny ofert, zamówienie zostało udzielone ETDE, przede wszystkim poniewaŜ jej
oferta uwzględniała zrównowaŜony rozwój, zgodnie z podejściem przekrojowym. Mocnymi punktami
oferty były szczególnie zobowiązania podjęte przez
44
A.F.E (Agence Francaise de I’Eclairage) wydaje zalecenia i wskazówki techniczne dotyczące oświetlenia, a
wśród innych, zbiór ogólnych i technicznych zaleceń dla sektora oświetlenia ulicznego.
53
dostawcę usług w zakresie działania środowiskowego (osiągnięcie 40% oszczędności energii przed
końcem wykonania zamówienia, wykorzystując 25% energii odnawialnych) oraz przebudowy.
Po dokonaniu oceny ofert, zobowiązania zaciągnięte przez zwycięskiego usługodawcę zostały
włączone do umowy.
7.5.4 Zarządzanie zamówieniem
ETDE jest odpowiedzialne za zarządzanie usługami oświetlenia ulicznego. Mamy tu do czynienia z
delegowaniem usług publicznych: Miasto jest nadal odpowiedzialne za usługi oświetlenia ulicznego
oraz pozostaje właścicielem aktywów, ale w okresie wykonywania zamówienia funkcję zarządczą
przekazuje jednemu prywatnemu stowarzyszeniu. Podczas okresu wykonywania zamówienia, ETDE
odpowiada za działanie całości systemów oświetlenia ulicznego, zarządzanie i zasilanie energią
(producentem energii jest główny dostawca krajowy - grupa EDF, min. na okres 2004-2008),
przebudowę aktywów i wymianę lamp.
Jak wyszczególnione zostało w dokumentacji przetargowej, usługa poddawana jest regularnie ocenie
oraz omawiana z miejskim Departamentem Oświetlenia Ulicznego:
·
Regularne dyskusje i stała ocena wyników, zgodność ze zobowiązaniami osiągnięcia wyników:
działania korekcyjne, w przypadku, gdy wyniki nie są zadowalające lub nie odpowiadają
oczekiwaniom Miasta;
·
raporty roczne dla Rady Miejskiej.
Aby zachęcić do uczestnictwa mieszkańców miasta, działania są prezentowane na corocznym
spotkaniu w dniu św. Łucji, the Feast of Light, podczas którego wszyscy wybrani urzędnicy oraz rady
okręgowe zapraszane są do pomocy w wyborze programu na nadchodzący rok.
7.6 Wyniki procedury przetargowej oraz kluczowe czynniki, które zapoczątkowały
powstanie rynku na Eko-Technologię
ZrównowaŜone zarządzanie systemami oświetlenia ulicznego jest kompleksowym pakietem usług,
który reprezentuje nowe eko-rozwiązanie. ETDE zdecydowało się skoncentrować swoją strategię
zarządzania systemami oświetlenia ulicznego na działaniu środowiskowym, a takŜe przekształcić
swoje obecne procedury w nowy pakiet usług ekologicznych, wyłącznie w związku z przetargiem Lille.
Zamówienie warte 32,5 mln EUR oraz ponad ośmioletni okres wykonania zamówienia, łącznie z
wieloma komponentami (utrzymanie, przebudowa oraz zarządzanie systemem energii), angaŜując
szereg dostawców i podwykonawców, przedstawiały bardzo atrakcyjny pakiet usług. Z pewnością dla
dostawców wyzwaniem było równieŜ zidentyfikowanie najlepszej strategii dostosowania róŜnych
komponentów zgodnie z nową strategią środowiskową. Stanowiło to dla ETDE dodatkową motywację
do uzyskania
zamówienia od miasta Lille. Oprócz korzyści
ekonomicznej, jaką dawało
długoterminowe zamówienie na wyłączne zarządzanie całością oświetlenia ulicznego, przetarg dawał
jej równieŜ kluczową przewagę gospodarczą w całym regionie północnym, który w tamtym czasie był
jedynym obszarem Francji, na którym firma nie miała jeszcze ugruntowanej pozycji.
54
Trzy lata po ogłoszeniu zamówienia, system oświetlenia ulicznego miasta Lille coraz bardziej skupia
na sobie zainteresowanie na poziomie krajowym i międzynarodowym. Stanowi on doskonały przykład
modelowy ujęty w Narodowym Planie Działań Francji w zakresie Zielonych zamówień publicznych.
Głównym bodźcem Lille do uwzględnienia w przetargu aspektu ekologicznego, była moŜliwość
osiągnięcia oszczędności energii. W następstwie pierwszej oceny po trzech latach, jest bardzo
prawdopodobne, Ŝe przed upływem okresu wykonania zamówienia, francuskie miasto zaoszczędzi co
najmniej 42% energii dzięki zastosowaniu energooszczędnego oświetlenia ulicznego. Kierując się
swoją strategią Agendy 21, wraz z kilkoma głównymi kampaniami oraz około 500 akcjami w dziedzinie
zrównowaŜonego rozwoju, to zamówienie niewątpliwie umocniło pozycję Lille, jako jednego z
czołowych miast Francji na polu zrównowaŜonych zamówień publicznych.
Kilka francuskich miast, łącznie z sąsiadującymi gminami Lille, na przykład Bondues, Saint-Andre i
Marquette-Lez-Lille, jak równieŜ miasta z innych regionów Francji - Rouen, Sevran, Nevers i Fougeres
- juŜ wydały ogłoszenia o zamówieniu oraz podpisały na ich podstawie umowy zgodnie z takimi
samymi kryteriami dotyczącymi zrównowaŜonego zarządzania swoimi systemami oświetlenia
ulicznego. Wiele miast jest oczywiście równieŜ zainteresowanych zakupem takich usług i wciąŜ
przygotowuje swoje zielone zamówienia oparte na pionierskim podejściu Lille, na przykład Marcq-enBareuil i Villeneuve d’Asq.
Zaproszenie do składania ofert miasta Lille określało działanie środowiskowe jako priorytet oraz
zawierało cele strategiczne, takie jak wykorzystanie energii odnawialnych, ograniczenie zuŜycia
energii, a takŜe unikanie zanieczyszczenia świetlnego. JednakŜe, skoro kryteria w zamówieniu były
ogólne, rynek miał swobodę opracowania właściwej oferty. Dialog między wykonawcą a dostawcą
zaangaŜowanym w zamówienie w pełni zmobilizował rynek oraz pobudził kreatywność oferentów.
Mimo Ŝe wszyscy oferenci dołoŜyli starań, aby ich oferty były ekologiczne, to ETDE była tą firmą,
która połoŜyła większy nacisk na działanie środowiskowe. Spółka zobowiązała się do osiągnięcia 40%
oszczędności energii przed upłynięciem okresu wykonania zamówienia oraz do ponownego
zainwestowania wszystkich oszczędności w przebudowę aktywów (oraz wymianę sprzętu na
energooszczędny), ekotechnologii oraz w projekty środowiskowe w dziedzinie oświetlenia ulicznego
(transfer technologii do Senegalu lub działania uświadamiające).
Wartość zamówienia ustalono na 4,4 mln EUR rocznie. Zgodnie z umową, miasto Lille nie zostałoby
obarczone ewentualnymi kosztami dodatkowymi spowodowanymi poprawą usług. ETDE wykonało
analizę kosztów cyklu Ŝycia, aby przygotować swoją zieloną ofertę przed przetargiem. Analiza
wykonywana jest regularnie, aby umoŜliwić stałą poprawę strategii. W początkowym okresie
wykonania zamówienia, spółka ETDE musiała faktycznie ponieść pewne koszty dodatkowe – w
porównaniu z jej standardowymi praktykami zarządzania -, głównie z tytułu zakupu energii
odnawialnych (małe elektrownie wodne i słoneczne), które są średnio o 25% droŜsze w porównaniu z
energią tradycyjną. W odniesieniu do sprzętu (lampy wydajne energetycznie), ceny są o 10 do 20%
wyŜsze, niŜ w przypadku sprzętu standardowego. Jednak w średniej perspektywie czasowej, wzrost
kosztów jest rekompensowany oszczędnościami osiąganymi dzięki energowydajnym urządzeniom:
55
·
Zmniejszenie o1,3 mln Euro kosztów eksploatacyjnych miasta Lille od roku 2005
(- 47% budŜetu z roku 2004)
·
zuŜycie energii zostało ograniczone średnio o ponad 30% (42% przewidywane przed końcem
okresu wykonania zamówienia): od 20,6 mln kWh w roku 2004 do 14,3 mln kWh w roku 2006.
Nowe eko-rozwiązanie dało ETDE tymczasową przewagę na rynku i pomogło spółce uzyskać
podobnego rodzaju zamówienie w gminach sąsiadujących z Lille, pozwalając tym samym na
ugruntowanie swej pozycji w północnej Francji. Strategię ETDE wkrótce zaczęło powielać wielu
konkurentów spółki. Przykład zamówienia Lille ze spółką ETDE wyraźnie pokazał, Ŝe koncentrowanie
przez dostawców swojej strategii na energowydajnym i środowiskowym działaniu jest moŜliwe i
opłacalne. Coraz więcej dostawców oferuje obecnie usługi ekologiczne w dziedzinie zarządzania
systemami oświetlenia ulicznego; są to w szczególności spółki, które uczestniczyły w przetargu
miasta Lille i wyciągnęły wnioski z tego doświadczenia. Spółki te od tego czasu równieŜ poczyniły
starania w celu adaptacji i wprowadzenia do swych ofert aspektów ekologicznych.
Według ETDE, zamówienie i zmiany jakie ono spowodowało na rynku oświetlenia ulicznego miały
takŜe wpływ na inne sektory. Na przykład, ‘ścieŜki rozwoju wydajności energetycznej’ oraz ponowne
inwestowanie w ofertę ETDE rozszerzoną na grupę Bouygues oraz jej podejście, są stosowane w
wielu ich zamówieniach państwowych, jak, na przykład, inwestycje publiczne oraz budownictwo.
Zgodnie ze ‘ścieŜką rozwoju’ stałej poprawy poprzez zyski i reinwestycje, na których opiera się nowe
eko-rozwiązanie, ETDE stale inwestuje w eko-technologie, a takŜe usprawnia nowe technologie
będące w uŜytku (elektroniczny ogranicznik mocy; system oświetlenia sterowany cyfrowo, itd.).
Departament Oświetlenia Ulicznego oraz dostawca usług regularnie omawiają moŜliwości oraz
dostępność na rynku nowych wydajnych ekologicznie produktów oraz stale testują nowe ekologiczne
produkty i usługi.
7.7 Bariery i trudności
Zarówno producent, jak i dostawca usług publicznych nie wymieniali Ŝadnych większych barier i
trudności. Jako znikomą trudność, ETDE wymieniło rynek energii w Europie: chociaŜ krajowy rynek
energii elektrycznej jest obecnie częściowo otwarty, jednak kilka spółek kontroluje rynek (OZE).
Obecnie, jedynie pięciu z 36 dostawców we Francji oferuje „zieloną” energię elektryczną. W północnej
części Francji oferta „zielonej” energii elektrycznej jest jeszcze bardziej ograniczona, dlatego trudno
jest operatorom energii zidentyfikować swych dostawców, zarządzać cenami, itd.
7.8 Perspektywy
Obecnie pozostało 5 lat do końca okresu obowiązywania umowy (2004-2012). Do tego czasu, cały
sprzęt oświetleniowy zostanie zastąpiony przez sprzęt energooszczędny; miasto spodziewa się
uzyskać co najmniej 42% oszczędności w zuŜyciu energii oświetlenia ulicznego, w porównaniu z
rokiem bazowym 2004.
56
We Francji znajduje się 7 milionów lamp oświetleniowych. Energia elektryczna zuŜywana na
oświetlenie uliczne wynosi 1,5 mld kWh rocznie, co stanowi 1,2% całkowitego zuŜycia energii
elektrycznej w kraju.
7.9 Kontakt
Ville de Lille Hotel de Ville
Place Augustin Laurent B.P.667
59033 Lille Cedex Francja
http://mairie-Iille.fr
ETDE
Eugene Freyssinet
1 avenue
78062 Saint Quentin en Yvelines
Francja
Kontakt lokalny:
Christophe Montelimard
ETDE Metropole Lilloise
6 rue de l’Europe
59160 Lomme
Francja
www.etde.fr
7.10 Podsumowanie
4 Analiza przypadku: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na usługi oświetlenia
ulicznego w mieście Lille, FRANCJA
57
Instytucja
zamawiająca
Przedmiot
Miasto Lille, Departament Oświetlenia Ulicznego
Wymagane kryteria
środowiskowe
Zamiarem miasta Lille było przekazanie raczej wskazówek, niŜ określenie
konkretnych warunków dotyczących ilości. Zielone kryteria zawarte w
zamówieniu były następujące:
·
optymalne wykorzystanie energii odnawialnych;
·
polityka zarządzania odpadami w fazie przebudowy oraz wykorzystania
materiałów przetworzonych
·
wpływy środowiskowe zastosowanego sprzętu (koszty cyklu Ŝycia,
ograniczenie zanieczyszczenia świetlnego);
·
opracowanie nowych i innowacyjnych eko-technologii;
·
ograniczenie zuŜycia energii (zobowiązania pod względem kWh/rok,
czas trwania do osiągnięcia zobowiązań, ograniczenie i sterowanie
zasilaniem);
·
sugestie dotyczące traktowania zrównowaŜonego rozwoju;
·
ogólne włączenie rozwaŜań środowiskowych;
·
komunikacja, szkolenie i uświadamianie.
Oferenci byli zaproszeni do składania swoich ofert zgodnie z ogólnymi celami,
a takŜe do przedstawienia swoich zobowiązań (osiągnięte oszczędności
energii przed zakończeniem okresu wykonania zamówienia, procent
wykorzystywanej energii odnawialnej, itd) oraz sugestii (pomysłów na
włączenie zrównowaŜonego rozwoju do usług) w fazie wywiadów.
Główny dokument przetargowy odnosił się równieŜ do szeregu powiązanych
dokumentów, z którymi musiały być zgodne oferty, tj. karta Lille dotycząca
czystego budownictwa, lokalna dokumentacji planowania urbanistycznego oraz
przepisy drogowe, itd.
Nowa ekotechnologia
Oferta obejmuje w pakiecie wiele komponentów (utrzymanie, przebudowa,
sterowanie systemem, zarządzania energią). Lille było pierwszym miastem we
Francji, które przekazało kontrolę nad systemem oświetlenia prywatnej spółce i
jednocześnie zaŜądało, aby ta dostarczyła eko-rozwiązanie. Eko-rozwiązanie
miasta Lille obejmowało następujące aspekty innowacyjne:
·
Włączenie zielonych kryteriów w ramach realizacji zamówienia
·
Stała poprawa poprzez system ‘ścieŜki rozwoju’ i reinwestowanie w sprzęt
energooszczędny
·
Przetestowana i zastosowana nowa technologia środowiskowa
·
System stałej kontroli i monitoringu strategii i zarządzania systemem
oświetleniowym
Kluczowe czynniki
stymulowania
rynku
·
Zamówienie na powszechne utrzymanie usług miejskiego oświetlenia
ulicznego
·
·
·
·
·
·
Wpływ na stronę
podaŜową
·
ZaangaŜowanie polityczne Lille w zrównowaŜony rozwój w ramach jego
działań w Agendzie 21, a takŜe Karty dotycząca zrównowaŜonego
budownictwa.
Zintegrowane podejście miasta do zrównowaŜonych zamówień
publicznych (przetarg na oświetlenie uliczne pierwszym przetargiem na
taką skalę).
Motywacja dostawcy, ETDE, do uzyskania zamówienia o wartości 35,2
mln Euro oraz 8-letnim okresie wykonania).
ETDE posiada duŜe doświadczenie w zarządzaniu oświetleniem ulicznym
miało
okazję
stworzyć
oszczędne
eko-rozwiązanie
poprzez
zainwestowanie na starcie w sprzęt energooszczędny.
Ogólny kontekst postępującej liberalizacji rynku energii oraz moŜliwość
wyboru dostawcy energii oraz źródła zuŜywanej energii przez samorządy
francuskie od lipca 2004.
ZaangaŜowania Francji w osiągnięcie części z 21 % elektryczności
pochodzącej ze źródeł odnawialnych (OZE) przed rokiem 2010.
Perspektywa systemu certyfikatów energii, który miał zostać wprowadzony
we Francji w roku 2006
System oświetlenia ulicznego miasta Lille skupia coraz większe
zainteresowanie na poziomie krajowym i międzynarodowym. Kilka miast
francuskich ogłosiło podobne zamówienie, podczas, gdy kolejne planują
lub rozwaŜają takie posunięcie.
Przewaga pioniera (ETDE) nie trwała długo, poniewaŜ wkrótce jego
strategie zaczęło powielać wielu konkurentów, którzy równieŜ starali się
dostosować i wprowadzić ekologiczny aspekt do swoich ofert.
Według ETDE, przetarg miał wpływ na inne sektory. Na przykład, ścieŜka
rozwoju oszczędności energetycznej oraz reinwestowanie znalazły się w
ofercie ETDE rozszerzonej na grupę Bouygues.
Podejście to było skuteczne w celu wpłynięcia na podaŜ rynkową i stanowiło
dla dostawcy gwarancję, Ŝe taka polityka praktyk zamówień publicznych
zostanie utrzymana. Zamówienie przewiduje inwestowanie w nowe Ekotechnologie oraz poprawę obecnie stosowanych nowych technologii
(elektroniczny ogranicznik mocy; system oświetlenia sterowany cyfrowo, itd.).
Obecnie trwają rozmowy z miastem na temat moŜliwości oraz dostępności na
rynku nowych wydajnych ekologicznie produktów oraz prowadzone są badania
nowych ekologicznie produktów i usług.
·
Konsekwencje
kosztów
Wnioski
58
• Dostawca musiał ponieść pewne dodatkowe koszty w związku z zakupem
energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii (średnio 25%
droŜszej) oraz materiałów (lamp energooszczędnych o cenach 10 do 20%
wyŜszych). Jednak wzrost kosztów nie został przeniesiony na Zamawiającego,
poniewaŜ wartość zamówienia ustalono na 4,4 mln Euro rocznie, a dodatkowe
koszty były zrównowaŜone większą oszczędnością energii.
• Dla miasta Lille, koszty całkowite spadły o 5% w porównaniu z ostatnim
zamówieniem, dzięki osiągniętym oszczędnościom w kosztach
bieŜących (42% oszczędności w zuŜyciu energii).
• Zamówienia na rozwiązania oparte na wynikach wpływają na moŜliwości
rynkowe oraz zachęcają oferentów do większej kreatywności.
• Przekazanie całości usług oświetlenia ulicznego jednemu dostawcy
stanowi dla miasta wyzwanie, lecz dowodzi skuteczności w zastosowaniu
efektywnego eko-rozwiązania, które łączy cele środowiskowe we
wszystkich aspektach pakietu usług.
Analiza przypadku 8: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na autobusy ekologiczne
dla miasta Goeteborg, SZWECJA
Ilustracja
11
Zdjęcia: Vasttraffik/lngemar
Carlson
Opracowane przez ICLEI - Samorządy na rzecz ZrównowaŜonego Rozwoju
Dzięki:
Lennart Lofberg (Vasttrafik G6teborgsomradet AS), Peter Danieissan (Volvo),
Pierre Modini (Goteborgs Sparvagar AS)
60
8.1 Informacje wstępne
Miasto Goeteborg, połoŜone na zachodnim wybrzeŜu Szwecji, jest drugim co do wielkości miastem w
tym kraju. Populacja regionu Goeteborg wynosi 750000, z czego około 470000 ludzi mieszka w
obszarze miasta. Niekomercyjny ruch uliczny wzrasta stale w tempie 2 - 4% rocznie w obszarze
zabudowanym i 4 - 6% w obszarach podmiejskich.
Systemem transportu publicznego zarządza Trafikkontoret (Zarząd Ruchu Ulicznego i Transportu
Publicznego), który od roku 1991 jest „zamawiającym-operatorem” w ramach administracji miejskiej.
W roku 1999 na poziomie regionalnym został utworzony Vasttrafik – zarząd transportu publicznego,
który dla zespołu miejskiego Goeteborg posiada swoją spółkę zaleŜną, Vasttrafik Goteborgsomradet.
Vasttrafik Goeteborgsomradet obecnie odpowiada za planowanie i organizowanie przetargów dla
miasta Goeteborg.
8.2 Informacje o produkcie
W regionie Goeteborg w uŜyciu są róŜne autobusy o niskiej emisji spalin. W roku 1998, miejska flota
autobusowa składała się z 117 autobusów z napędem diesla z filtrami CRT, 94 autobusy z napędem
diesla bez filtra oraz 38 autobusów zasilanych biopaliwem lub gazem ziemnym. Obecnie, Vasttrafik
operuje 93 autobusami zasilanymi spręŜonym gazem ziemnym (CNG), 10 zasilanymi biopaliwem oraz
32 autobusami zasilanymi etanolem. Jednak, autobusy zasilane biopaliwem i etanolem nie są
wykorzystywane w Goeteborgu, ale mniejszych miejscowościach na południowym zachodzie Szwecji.
Obecnie kontrakty ze spółką Vasttrafik AS ma podpisanych 40 róŜnych przewoźników. Prawie połowa
całkowitego ruchu autobusowego zarządzanego przez Vasttrafik odbywa się w obrębie zespołu
miejskiego Goeteborg.
8.3 Nowe Eko-Technologie
Jednym ze skutków praktyk przetargowych w regionie Goeteborg jest zachęcenie firm do
produkowania pojazdów wykorzystujących najnowocześniejsze Eko-Technologie. Pobudzony został
rozwój filtrów cząstek, silników przystosowanych do mieszanek agropaliw, gazu ziemnego, LPG (gaz
płynny), wodoru, silników elektrycznych i pojazdów hybrydowych łączących silniki spalinowe z
elektrycznymi. Goeteborg jest postrzegany jako prekursor we wprowadzaniu wymagań Komisji
Europejskiej w zakresie zamówień dotyczących czystych pojazdów.
8.4 Czynniki odpowiedzialne za zamówienie na autobusy
Przez wiele lat celem politycznym na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym było dąŜenie do
osiągnięcia w Szwecji zrównowaŜonego społeczeństwa oraz zrównowaŜonego systemu transportu
publicznego. Co więcej, od początku lat 1990 prawo w Szwecji wymaga organizowania przetargów na
świadczenie usług transportu publicznego. Czynniki te pojawiły się w planie transportu dla miasta
Goeteborg, opartym na konkurencji i zrównowaŜonym podejściu. Przez lata, urząd transportu
próbował opracować infrastrukturę transportu w sposób, który najlepiej wykorzystywałby istniejące
pojazdy tak, aby zminimalizować uŜywanie samochodów prywatnych.
61
Szczegółowe cele to:
·
·
poprawa środowiska lokalnego przez ograniczenie źródeł ruchu ulicznego oraz innych form
zanieczyszczenia;
poprawa ogólnej jakości oraz dostępności transportu publicznego, jak teŜ jego bezpieczeństwa.
Aby to osiągnąć, Goeteborg stara się rozwijać system transportu publicznego, czyniąc go bardziej
wydajnym. W szczególności dotyczy to transportu autobusowego. Planuje się osiągnięcie celów
środowiskowych wykorzystując większą liczbę autobusów zasilanych gazem ziemnym i biopaliwami,
stosując najnowsze eko-technologie oraz strefę ochronną środowiska w centrum miasta.
W Goeteborgu, celem przyświecającym implementacji prawa krajowego na szczeblu lokalnym, jest
wykorzystywanie nowych specyfikacji przetargowych oraz uzgodnień umownych, aby :
·
zwiększyć jakość oraz częstotliwość usług transportu publicznego;
·
osiągnąć lepszy związek między przyznanymi subwencjami publicznymi oraz świadczonym
transportem;
·
zwiększyć standardy środowiskowe;
·
umoŜliwić małym firmom autobusowym wejścia na rynek; oraz
·
zezwolić publicznym i prywatnym firmom na udział w przetargach (brak zamiaru prywatyzacji).
8.5 Procedura przetargowa
Pierwsze zaproszenie do składania ofert wydane przez Trafikkontoret w 1992 roku na system
transportu publicznego, obejmowało jedną trzecią tras autobusowych. W roku 1996 wydane zostały
kolejne, natomiast reszta pojawiła się w roku 1998. W następstwie ustanowienia Vasttrafik
regionalnym zwierzchnikiem ruchu drogowego, ogłoszono przetargi, jak np. ten z końca roku 2003, w
którym udzielono zamówienie na regionalny transport autobusowy firmie Goeteborgs Sparvagar AB
(firma transportowa całkowicie naleŜąca do, lecz wyodrębniona od miasta Goeteborg). Ostatni
przetarg z 2005 r., dotyczył transportu regionalnego dla obszaru Goeteborga. Eksploatacją
autobusów zawiadują przedsiębiorstwa prywatne, lecz Vasttrafik, będący urzędem transportu
publicznego w regionie, określa wymagania oraz wydaje zaproszenia do składania ofert. Dostawcy
autobusów sprzedają je operatorom – jak na przykład usługodawca – Goeteborgs Sparvagar AB –
działając zarówno jako kupujący (od dostawców autobusów) oraz dostawca usług w regionie, co
stanowi część wymagań przetargowych. Goeteborgs Sparvagar AB przekazuje wymagania swoim
dostawcom oraz dokonuje wyboru dostawcy, który moŜe je spełnić w najlepszy sposób.
8.5.1 Opracowanie kryteriów zielonego zamówienia
Kwestia zrównowaŜonego rozwoju została poruszona na samym początku procedury przetargowej.
Zanim Vasttrafik podejmie działania, spółka musi skonsultować dokument dotyczący rocznej polityki
odnośnie przyszłych ofert, a następnie podjąć kwestię zrównowaŜonego rozwoju. Równolegle do
tego, właściciele Vasttrafik – władze lokalne w regionie - konsultują się w sprawie potrzeb
środowiskowych, które uwaŜają za stosowne. Stanowi to podstawę dla wymagań przedstawianych
dostawcom.
62
8.5.2 Kryteria zielonego zamówienia publicznego
Aby osiągnąć cele przedstawione na poprzednich stronach, naleŜy stosować dwie strategie. Pierwsza
z nich dotyczy emisji.
·
Surowe standardy dotyczące emisji osiągnięte poprzez włączenie wymagań do specyfikacji
technicznych w zaproszeniu do składania ofert. W Szwecji wymagania dotyczące NOx oraz
substancji pyłowej juŜ były surowe, a w roku 1999 miasto Goeteborg określiło, Ŝe poziomy NOx
muszą zejść poniŜej 5 g/kWh, a substancji pyłowej poniŜej 0,11 g/kWh. Takie wymagania
odzwierciedlały standardy normy EURO 3, która od roku 2001 dotyczyła wszystkich piętnastu
Państw Członkowskich UE. O ile te standardy były wymagane, pozostawiona została pewna
elastyczność w sposobie ich osiągnięcia. Między rokiem 2006 a 2008 wymagania zostaną
dostosowane odpowiednio do standardów EURO 4 i 5.
·
Poprzednie specyfikacje wymagały, aby przed rokiem 2000, 10% paliw pochodziło ze źródeł
odnawialnych, a maksymalny wiek floty autobusowej nie przekraczał 10 lat, przy zachowaniu
średniego wieku nie więcej niŜ 5 lat. W umowach określono, aby wszystkie nowe autobusy były
wyposaŜone w filtry cząstek do silników diesla. Starsze autobusy z silnikami diesla, które
wkraczają w „strefę środowiskową” centrum miasta Goeteborg, muszą być zmodernizowane za
pomocą filtrów cząstek, aby mogły spełniać lokalne przepisy dotyczące emisji spalin.
W drugim podejściu ustanowiono zachęty w celu osiągnięcia rezultatów lepszych niŜ wymagane.
·
Zamawiający nieustannie podejmowali próby zwiększenia jakości wyników stawiając ambitne
cele. Niekoniecznie jest to proces naukowy; decyzje podejmuje się
w celu wymuszenia
nowych rozwiązań technologicznych. Na etapie oceny ofert, firmy które były w stanie
zagwarantować niŜszy poziom emisji niŜ wymagany, otrzymywały dodatkowe punkty. Spółka
Volvo twierdzi, Ŝe z jej strony, jako dostawcy, taka taktyka zaowocowała intensywną pracą nad
rozwojem produktu. Motywacja, aby utrzymywać przewagę jest większa, gdyŜ spółka ma
większe szanse na zabezpieczenie przyszłych zamówień i stworzenie pozytywnego wizerunku
za swoją innowacyjność i ekowydajność. Pojawienie się podobnych inicjatyw w innych
miastach Szwecji, odzwierciedla konieczność wyjścia firm takich jak Volvo naprzeciw
oczekiwaniom swoich klientów.
·
Przyznanie operatorowi 25% dochodu pochodzącego z opłat za przejazdy było zachętą do
zapewnienia dobrej jakości usług - w przeciwieństwie do standardowej praktyki, w której cały
dochód generowany z opłat trafia do władz, a operatorzy opłacani są według liczby
przejechanych kilometrów; oraz
63
·
W procedurze przetargowej pozostawiano potencjalnym wykonawcom 60 dni na modyfikację
ich podejścia przed obliczeniami (w sezonie letnim dodatkowe 30 dni). W ciągu 60 dni,
potencjalni dostawcy mają prawo do zadawania pisemnych pytań dotyczących wszelkich
warunków przetargu w terminie do 14 dni przed ostatecznym złoŜeniem oferty. Vasttrafik
zobowiązany jest do udzielenia odpowiedzi na wszelkie pytania. Z upływem ostatecznego
terminu, oferty nie mogą być zmieniane, z wyjątkiem przypadków pilnych wyjaśnień.
Kluczowymi osobami zaangaŜowanymi w opracowanie kryteriów oraz określenie ich charakteru byli
urzędnicy urzędu transportu publicznego oraz konsultanci.
8.5.3 Zarządzanie realizacją umowy
Aktualne pisemne roczne raporty operatorów autobusowych dokumentują, w jaki sposób spełniono
wymagania środowiskowe zawarte w specyfikacji przetargowej. Przeprowadzono równieŜ wyrywkowe
testy kilku pojazdów, lecz nie kaŜdego roku. Operatorzy spełnili w większości wszystkie wymagania
środowiskowe. Wykorzystano równieŜ umowy zawierające szczegółowe cele dotyczące działania
oraz procedury monitorowania ich osiągnięcia, przykładowo niezaleŜny instytut badania rynku ocenia
jakość usług.
8.6 Wyniki procedury przetargowej oraz kluczowe czynniki, które zapoczątkowało rynek dla
Eko-Technologii
Jednym z kluczowych czynników wpływających na rzeczywistą poprawę standardu niskiej emisji
spalin dla autobusów był przetarg przeprowadzony przez spółkę Vasttrafik, w którym wsparto zasadę
konkurencji. W rezultacie dostawcy biorący udział w przetargu zmotywowani byli do osiągnięcia
niskiego poziomu emisji przed wejściem w Ŝycie poszczególnych Dyrektyw dotyczących standardów
emisji dla pojazdów cięŜkich.
Istotnym czynnikiem sprzyjającym Eko-technologiom był przetarg, w którym stawiano wymagania
środowiskowe bez narzucania sposobu jego realizacji. Przyczyniło się to do wcześniejszego
wprowadzenia do ruchu drogowego autobusów spełniających normy EURO 3, EURO 4 i EURO 5 niŜ
określały to wymagania prawne. Cel zwiększenia udziału zasobów odnawialnych, a tym samym
zmniejszenia zaleŜności od paliw kopalnych, został równieŜ osiągnięty dwa lata wcześniej, niŜ
wymagała tego specyfikacja przetargowa w Goeteborgu. Ponadto, w roku 1998, paliwa ze źródeł
odnawialnych obejmowały 15% całkowitego zuŜycia paliwa (w porównaniu z 10% ujętymi w
specyfikacji).
Wymagania te wraz z podobnymi wymaganiami innych szwedzkich miast doprowadziły do
osiągnięcia masy krytycznej, która silnie wspiera wykorzystywanie autobusów o niskiej emisji spalin.
Zamówienia udzielono firmie Volvo, która nie tylko stosowała tę praktykę, lecz takŜe uczyniła ja
jeszcze bardziej rygorystyczną, a zmiany zostały wprowadzone w wielu innych kontraktach dostawcy.
Cały wzrost kosztów poniósł zamawiający. Koszty wzrosły o 10% w stosunku do całkowitego kosztu
autobusu.
64
Taki koszt został utrzymany do chwili opracowania technologii nowej generacji. Wzrost kosztów
przedstawia się następująco:
·
50% kosztów poniesionych na opracowanie technologii;
·
50% kosztów stanowiły nowe komponenty.
Grupa Volvo posiada zbiór wymogów środowiskowych odnośnie wszystkich jej dostawców. W celu
oceny
działań
środowiskowych
naleŜy
wypełnić
kwestionariusz
oraz
poddać
się
ocenie
środowiskowej. Rezultat jest bardzo pozytywny, poniewaŜ zarówno Volvo, jak i dostawcy mają lepszą
kontrolę oraz kontynuują działania środowiskowe. Volvo posiada listę zakazanych lub moŜliwych do
zastosowania w ograniczonym zakresie materiałów chemicznych, wdroŜony został system
zarządzania środowiskowego.
Volvo sugeruje, Ŝe korzyść, jaką daje pierwszeństwo na rynku, tj. bycie pierwszą firmą stosująca
ekologiczne rozwiązania w swoich autobusach w odpowiedzi na ofertę przetargową, miało pozytywny
wpływ na wynik przetargu. Firma postąpiła tak, gdyŜ rynek wspiera innowację, a to stanowi podstawę
do opracowania wyŜszych standardów oraz wzmacnia krajowy i międzynarodowy wizerunek marki.
Podejście takie jest skutkuje wpływem na podaŜ rynkową i stanowi dla dostawcy gwarancję, Ŝe taka
polityka w zakresie udzielania zamówień publicznych zostanie utrzymana.
W następstwie przetargu miasta Goeteborg, inni nabywcy sektora publicznego równieŜ wywarli wpływ
na rynek szwedzki. Volvo stwierdziło, Ŝe kiedy została osiągnięta masa krytyczna wraz z
zapotrzebowaniem
podobnych miast, rozwiązanie na autobusy o niskiej emisji spalin stało się
rozsądne. Dowodem są dane pochodzące z innej firmy - Scania AS, która sprzedała 283 autobusy do
szwedzkich miast w pierwszych dwóch miesiącach 2005 roku, z których 123 napędzane etanolem
były przeznaczone dla wydziału transportu w Sztokholmie. Sztokholm, tak jak Goeteborg, ciągle
ustala ambitne cele odnośnie emisji spalin. Inne szwedzkie miasta, jak Malmoe i Uppsala idą w ich
ślady.
Według Volvo, taka praktyka wpłynęła na zwiększenie popytu na rynku, który zaczął się zmieniać i
obecnie miasta w kilku krajach UE stosują juŜ takie same praktyki. Głównymi zmianami dotyczącymi
zachowania klientów jest koncentracja na cechach ekologicznych i gotowość do ponoszenia za to
dodatkowych kosztów. UŜytkownicy transportu publicznego zauwaŜają równieŜ poprawę środowiska
dzięki ulepszonej technologii autobusów oraz polepszenie standardów socjalnych.
8.7 Bariery i trudności
Nie wystąpiły Ŝadne szczególne bariery i trudności w związku z wprowadzeniem zielonych kryteriów
do procesu
przetargowego
z
zamiarem
zainicjowania
nowych
Eko-technologii.
Mimo to,
doświadczenia z zielonymi przetargami stale się powiększają od roku 1992, czasem napotykając na
trudności w dostępie do poŜądanych produktów, a czasem wymagając czasu na dostosowanie
polityki środowiskowej w codziennej praktyce jednostek odpowiedzialnych za zamówienia publiczne.
65
8.8 Wnioski
W przypadku miast chcących podjąć się podobnego projektu, zalecane jest ustalenie określonych
poziomów emisji spalin jako kryterium przetargowe, nie wymagając określonej technologii, na
przykład Ŝądając autobusów o napędzie diesla. W takiej sytuacji zamawiający osiągnie redukcję w
poziomie emisji, a dostawcy muszą dostarczyć technologię, która na to pozwoli. Konkurencja w
Goeteborgu doprowadziła do uzyskania duŜych oszczędności w kosztach transportu, przy
równoczesnym polepszeniu standardów socjalnych i środowiskowych oraz zwiększeniu liczby
pasaŜerów o 7,5%. Oszczędności finansowe zostały wykorzystane do zwiększenia poziomu usług
oraz zmniejszenia cen biletów. Przetarg pozwolił równieŜ na modernizację floty autobusowej.
8.9 Perspektywy
Komisja Europejska w celu stworzenia rynku „czystych” pojazdów, a co za tym idzie ograniczenia
emisji
substancji
zanieczyszczających
oraz
osiągnięcia
oszczędności
energii
w
sektorze
transportowym, zaproponowała nowy akt prawny. Wymagając od instytucji publicznych, aby jedną
czwartą rocznego zapotrzebowania stanowiły takie pojazdy, nowe regulacje europejskie dadzą
producentom gwarancje, których potrzebują, aby takie pojazdy produkować na szerszy rynek.
Obecnie, nowe technologie produkcji pojazdów pozostają droŜsze od konwencjonalnych.
W rezultacie, propozycja Komisji przewiduje, Ŝe organy publiczne (władze krajowe, regionalne lub
lokalne, podmioty prawa publicznego, przedsiębiorstwa publiczne oraz operatorzy, którzy na
podstawie umów z organami publicznymi świadczą usługi transportu publicznego) będą zobligowane
nabywać ‘pojazdy ekologiczne’ zgodnie z European Performance Standard (EEV) w drodze przetargu
(zakup lub leasing) co najmniej 25% swojego rocznego zapotrzebowania na cięŜkie pojazdy (o wadze
przekraczającej 3,5 tony). Pojazdy cięŜkie obejmują autobusy oraz większość pojazdów uŜytkowych,
jak na przykład śmieciarki.
Propozycja Komisji odnośnie zaopatrzenia w czyste i energooszczędne pojazdy została w
międzyczasie odrzucona, poniewaŜ nie osiągnięto porozumienia w Parlamencie Europejskim. Mimo
to, Dyrekcja Generalna ds. Energii i Transportu pracuje obecnie nad nową inicjatywą, która zostanie
przedstawiona pod koniec 2007 roku.
JeŜeli zostanie przyjęta i implementowana, Dyrektywa moŜe spowodować wzrost zapotrzebowania na
pojazdy mniej zanieczyszczające środowisko, co umoŜliwi wsparcie ich rozwoju. Poprzednie badania,
przeprowadzone przez Komisję, udowodniły pozytywny wpływ na konkurencyjność europejskiego
przemysłu samochodowego. Dostarczanie przez producentów ekologicznych pojazdów stanie się
istotnym czynnikiem konkurencyjności, biorąc pod uwagę problemy zanieczyszczenia miast, które
napotyka wiele krajów odznaczających się intensywnym wzrostem gospodarczym.
66
8.10 Kontakt
Vasttrafik Goteborgsomradet AB
Lennart Lofberg
Vice VD/Affarsomradeschef Stadstrafik
Box 405
40126
Goeteborg
Szwecja
Tel. +46-31-629244
E-mail: [email protected]
Volvo
Peter Danielsson
Manager Środowiska
Szwecja
E-mail:
[email protected]
Goteborgs Sparvagar AB
(Operator autobusów)
Pierre Modini
Szwecja
E-mail:
[email protected]
8.11 Podsumowanie
Analiza przypadku 5: ZrównowaŜone zamówienie publiczne na autobusy ekologiczne dla
miasta Goteborg, SZWECJA
Instytucja
zamawiająca
Przedmiot
Wymagane kryteria
środowiskowe
Vasttrafik Goeteborgsomradet, dla zespołu miejskiego Goeteborga
Dostarczenie autobusów o niskim poziomie emisji z alternatywnymi technologiami paliw
Dwie strategie:
Pierwsza związana z emisjami środowiskowymi:
·
surowe standardy emisji osiągnięte przez włączenie wymagań do specyfikacji
technicznych w zaproszeniu doskładania ofert.
·
między rokiem 2006 a 2008 wymagania zostaną dostosowane w celu wcielenia
standardów EURO 4 a następnie 5;
·
poprzednie specyfikacje wymagały, aby przed rokiem 2000, 10% paliw pochodziło
ze źródeł odnawialnych, a maksymalny wiek floty autobusowej nie przekraczał 10
lat, przy zachowaniu średniego wieku nie więcej niŜ 5 lat;
zamówienia przewidują, aby wszystkie nowe autobusy były wyposaŜone w filtry
cząstek do silników diesla;
·
starsze autobusy z silnikami diesla, które wkraczają w „strefę środowiskową”
centrum miasta Goeteborg, muszą być zmodernizowane za pomocą filtrów
cząstek;
W drugim podejściu podjęto starania w osiągnięciu rezultatów lepszych niŜ wymagane.
· Zamawiający nieustannie podejmowali próby zwiększenia jakości wyników
stawiając ambitne cele. Na etapie oceny ofert, ten wykonawca, który zapewnił
mniejszy poziom emisji niŜ określono to w specyfikacji technicznej, otrzymywał
dodatkowe punkty.
·
67
Nowa ekotechnologia
Kluczowe czynniki
stymulowania
rynku
Jednym z efektów praktyk zamówienia publicznego w regionie Goeteborgu jest to, Ŝe
firmy zostały zachęcone do opracowania pojazdów wykorzystujących
najnowocześniejsze Eko-Technologie. Pobudzony został rozwój filtrów cząstek, silników
przystosowanych do mieszanek agropaliw, gazu ziemnego, LPG (gaz płynny), wodoru,
silników elektrycznych I pojazdów hybrydowych łączących silniki spalinowe z
elektrycznymi. Goeteborg jest postrzegany jako prekursor wprowadzenia w Ŝycie
wymagań Komisji Europejskiej dot. zamówień na czyste pojazdy.
· Wykonawcy biorący udział w przetargu byli zmotywowani do osiągnięcia niskiego
poziomu emisji jeszcze przed wejściem w Ŝycie poszczególnych Dyrektyw dotyczących
standardów emisji dla pojazdów cięŜkich;
· włączenie kryteriów środowiskowych w proces przetargowy przyczyniło się do
wprowadzenia do ruchy drogowego autobusów spełniających normy EURO 3, EURO 4 i
EURO 5 przed prawnymi wymaganiami
· cel zwiększenia udziału zasobów odnawialnych, a tym samym zmniejszenia zaleŜności
od paliw kopalnych, został równieŜ osiągnięty dwa lata wcześniej, niŜ wymagała tego
specyfikacja przetargowa miasta Goeteborg.
· te wymagania wraz z podobnymi wymaganiami innych szwedzkich miast pierwotnie
doprowadziły do osiągnięcia masy krytycznej, która silnie wspiera przypadek biznesowy
na wykorzystywanie autobusów o niskiej emisji spalin.
Wpływ na stronę
podaŜową
Zamówienie zostało udzielone Grupie Volvo, która wypracował zestaw
surowych wymogów środowiskowych, równieŜ stosowanych przez innych
dostawców.
Takie podejście było skuteczne w swojej próbie wpłynięcia na podaŜ rynkową i
stanowiło dla dostawcy gwarancję, Ŝe taka polityka praktyk zamówień
publicznych zostanie utrzymana.
Volvo stwierdziło, Ŝe kiedy osiągnięto masę krytyczną, z jednakowym
zapotrzebowaniem płynącym z podobnych miast, przypadek biznesowy na
autobusy o niskiej emisji spalin stał się uzasadniony.
Dowodem są dane pochodzące z innej firmy - Scania AS sprzedała 283
autobusy do szwedzkich miast w pierwszych dwóch miesiącach roku 2005, z
których 123 napędzane etanolem były przeznaczone dla wydziału transportu w
Sztokholmie.
W następstwie przetargu miasta Goeteborg, inni nabywcy z sektora
publicznego w całej Szwecji wywarli wpływ na krajowy rynek.
Implikacje kosztów
Cały wzrost kosztów poniósł zamawiający. Koszty wzrosły o 10% w stosunku do
całkowitego kosztu autobusu.
Taki koszt został utrzymany do chwili opracowania technologii nowej generacji. Wzrost
kosztów przedstawia się następująco:
·
50% kosztów poniesionych na opracowanie technologii;
·
50% kosztów stanowiły nowe komponenty.
·
Bariery i trudności
Konkurencja w Goeteborgu pozwoliła na uzyskanie duŜych
oszczędności kosztów transportu, przy jednoczesnym polepszeniu
standardów socjalnych i środowiskowych oraz zwiększeniu liczby
pasaŜerów o 7,5%. Oszczędności finansowe zostały wykorzystane do
zwiększenia poziomu usług oraz zmniejszenia cen biletów. Przetarg
pozwolił jednocześnie na modernizację floty autobusowej.
· nie wystąpiły Ŝadne konkretne bariery i trudności w związku z
wprowadzeniem zielonych kryteriów do procesu przetargowego.
· pewne trudności stwierdzono w odniesieniu do dostępności Ŝądanych produktów
· adaptację polityki środowiskowej w codziennej pracy departamentów
Wnioski
68
zamówień publicznych wymaga czasu
·zalecane jest ustalenie określonych poziomów emisji spalin jako kryterium w
przetargu, zalecane jest równieŜ, aby nie wymagać określonej technologii, na
przykład, Ŝądania autobusów o napędzie diesela. W takiej sytuacji
zamawiający teoretycznie osiągnie redukcję w poziomie emisji, a wtedy
dostawcy muszą dostarczyć adekwatną technologię, aby osiągnąć takie
ograniczenie;
·oszczędności finansowe zostały wykorzystane do zwiększenia poziomu usług
oraz zmniejszenia cen biletów. Przetarg pozwolił jednocześnie na
modernizację floty autobusowej.
9 Źródła
9.1 Źródła do analizy przypadku 1
·
·
·
·
·
·
·
Wywiad z Joachimem Micheis i Gerolfem Wogatzki (obaj ze spółki „fahma”), 21 maja
2007, Hofheim am Taunus
Wywiad z Wolfgangiem Spath, Bjoernem Vitt, Sabine Gross i Rudigerem Wendt (wszyscy ze
spółki Alstom LHB GmbH), 4 czerwca 2007, Salzgitter
Wywiad telefoniczny z Hug Engineering AG Switzerland, 31 maja 2007
Wywiad telefoniczny z Matthiasem Kley (Prignitzer Eisenbahn GmbH), 31 maja 2007
Prezentacja: Nagroda spółki Alstom za Ochronę Środowiska, dokument ppt, 18 kwietnia 2007
Nota prasowa spółki Alstom 15/09/2007: Alstom Presents World’s First Diesel Railcar with
Particie Filter (German: Alstom prasentiert weltweit ersten Dieseltriebzug mit
Russpartikelfilter / j. polski: Alstom prezentuje pierwszy szynobus o napędzie diesla
wyposaŜony w filtr cząstek)
Ciroth, Andreas - GreenDeltaTC (2003): Okologische Anforderungen bei der
Beschaffung von Schienenfahrzeugen. Vorgaben fUr ein Lastenheft.
Źródła internetowe
·
·
·
·
·
wwwJahma-rheinmain.de
www.rmv.de/coremedialgenerator/RMV /WirUeberU ns/RMVundKlimaschutz
www.allianz-pro-schiene.de
www.alstom.transport.com, www.alstom.de
www.hug-eng.ch/default.asp?V_ITEM_ID=5137
9.2 Źródła do analizy przypadku 2
·
Wywiad z Adolfem Creus (Departament Rozwoju Miejskiego), 31 maja 2007, Barcelona
·
Wywiad z Heleną Barracó (Rada Miejska Barcelony, Biuro Programów Środowiskowych),31
maja 2007, Barcelona
Wywiad z Lufs Sanchez Olavarrfa (Dyrektor JCDecaux biuro w Katalonii), 31 maja 2007,
Barcelona
·
·
·
·
·
www.jcdecaux.es
www.jcdecaux.com
www.bcn.cat
www.bcn.catlagenda21/ajuntamentsostenible
9.3 Źródła do analizy przypadku 3
·
·
·
69
Wywiad z Markusem Markus Binda (Regent Beleuchtungskoerper AG) Zurych,
Szwajcaria, 25 maja 2007
Wywiad z Markusem Simon (Regent Beleuchtungskoerper AG) Zurych, Szwajcaria, 25
maja 2007
Wywiad telefoniczny ze Stefanem Gasser (eteam GmbH), 31 maja 2007
Źródła internetowe
· Regent Lighting - http://www.regent.ch
· MINERGIE Standard - www.minergie.ch
9.4 Źródła analizy przypadku 4
Spotkanie w siedzibie władz miejskich miasta Lille, 30 maja 2007 oraz wywiad z:
Danielle POLlAUTRE, Zastępca Burmistrza odpowiedzialny za Jakość śycia oraz
ZrównowaŜony Rozwój Miasta Lille.
· Christophe MONTELlMARD, Dyrektor Operacyjny odpowiedzialny za oświetlenie uliczne
miasta Lille, ETDE
· Eric Decaillon, Przewodniczący Departamentu Oświetlenia Publicznego miasta Lille
Źródła internetowe
http://www.etdeJr
http://www.mairie-lilleJr
·
·
9.5 Źródła analizy przypadku 5
Wywiady telefoniczne oraz odpowiedź w formie kwestionariusza od Lennarta
Lotberga, Vice VD/Affarsomradeschet Stadstratik, z 10 stycznia 2006 i 24
maja 2007
Wywiad telefoniczny oraz odpowiedź w formie kwestionariusza od pana Pierra
Modini, Goteborgs Sparvagar AB, Szwecja, 12 stycznia 2006
Wywiady telefoniczne oraz odpowiedzi w formie kwestionariusza z Peterem Danieisson,
Volvo, 20 stycznia 2006
Vasttratik Goteborgsomradet AB, Tel. 031-6292440708-629244, Besoksadress:
Folkungagatan 20, Box 405, 401 26 Goteborg, Szwecja.
Ragnar Domstad, Konsultant ds. transportu publicznego, „Vastratik GO”, Truelsvag
11, S-433 46, Partille, Szwecja, [email protected]
Umweltstandards im QpNV, Ein Leitfaden fUr Entscheidungstrager, VCD Fakten,
Bonn 2001
Bus, Bahn und Pkw im Umweltvergleich, Der QpNV im Wettbewerb, VCD Fakten, Bonn
2001
Die Verkehrsmarkte in Schweden und Danemark, KCW Schrittenreihe,
Kompetenz Center Wettbewerb, HW, Hamburg
News On Public Transport In Goteborg, Newsletter City of Goteborg, Ragnar
Domstad, Goteborg, September 1992
News On Public Transport In Goteborg, Newsletter City of Goteborg, Ragnar
Domstad, Goteborg, Spring 1995
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
Źródła internetowe
· http://www.scania.com/news/press_releases/n05012en.asp
· http://europa.eu.inUrapid/pressReleasesAction .do?reterence= I P /05/1672
70

Podobne dokumenty