Biuletyn SUTW nr 47 - Sądecki Uniwersytet Trzeciego Wieku

Komentarze

Transkrypt

Biuletyn SUTW nr 47 - Sądecki Uniwersytet Trzeciego Wieku
Fot. Antoni Łopuch
SAMORZĄDY SEKCJI SUTW
Sekcja geograficzno - przyrodnicza
Starosta Sekcji: Marek Winiarski
Wicestarosta: Henryka Majewska
Członek Sądu Koleżeńskiego: Stanisław Marczyk
Rada Programowa Sekcji
Władysław Szwenik
Zofia Pychyrek
Edward Maler
Anna Maria Zygmunt
Barbara Sobkowicz
Sekcja psychologiczna
Starosta sekcji: Jan Królikowski
Wicestarosta: Krzysztof Rundstuk
Członek Sądu Koleżeńskiego: Halina Hejmej
Rada Programowa Sekcji
Jolanta Stafin
Ewa Głodkiewicz
Barbara Urmańska
Maria Tłustochowska
Barbara Głód-Szarzyńska
Sekcja kulturoznawstwa
Starosta: Krzysztof Niewiara
Wicestarosta: Grażyna Jeleń
Członek Sądu Koleżeńskiego: Halina Schejbal
Rada Programowa Sekcji
Halina Starzyk
Teresa Kopczyńska
Barbara Gieroń
Wacław Janik
Maria Kubarek
Sekcja medyczna i profilaktyki zdrowia
Starosta Sekcji: Lucyna Bocheńska - Kuleta
Wicestarosta: Tadeusz Legutko
Członek Sądu Koleżeńskiego: Henryk Szczygieł
Rada Programowa Sekcji:
Franciszek Bogacz
Elżbieta Cabak
Krystyna Fryczewska
Grażyna Królikowska
Teresa Majdańska – Kotara
Fot. Antoni Łopuch
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
Drodzy Słuchacze
Sądeckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku
Wrokuakademickim2015/2016SądeckiUniwersytetTrzeciegoWiekuoferujebogatyprogram
wykładówaudytoryjnychispecjalistycznychorazzajęćdodatkowych,fakultatywnych,którecieszą
sięcorazwiększymzainteresowaniemnaszychSłuchaczy.
W tym numerze Biuletynu Sądeckiego UTW (Nr 47) szczególnie polecamy informację
o grudniowym wykładzie audytoryjnym, jaki poprowadziła prof. dr hab. Maria Agata Olech,
kierownikZakładuBadańiDokumentacjiPolarnejInstytutuBotanikiUniwersytetuJagiellońskiego
wKrakowie.Taniezwykłakobieta,wybitnynaukowiec,światowyspecjalistawdziedzinielichenologii,polarnik-wielokrotniebyłakierownikiemnaukowymwyprawpolarnych,jestrodowitąSądeczanką.PoukończeniuIILiceumOgólnokształcącegowNowymSączupodjęłastudianaWydziale
BiologiiUJ,gdzierozpoczęłasięjejkarieranaukowa.Zamieszczamytakżeinteresującąrozmowę
zpaniąprofesor,którąpowykładzieprzeprowadziłynaszesłuchaczki:BarbaraGieroń,Bogumiła
OleksyiHalinaStarzyk.
O swoim wykładzie, jaki wygłosiła w Sądeckim UTW, na temat „Diamentu i węgla” pisze
takżedrPatrycjaWójcik-TabolzInstytutuNaukGeologicznychUniwersytetuJagiellońskiego.
Z rozmowy z Małgorzatą Mordarską, specjalistką żywienia, dietetykiem, możemy się dowiedzieć
onajważniejszychzasadachżywieniaosóbstarszych,oukładaniujadłospisuwtakisposób,abyzagwarantowaćniezbędneskładnikiodżywczeprzykalorycznościodpowiedniejdlawiekuiaktywnościfizycznej.RozmowęprzeprowadziłanaszasłuchaczkaIrenaCepielik.
Krzysztof Rundstuk opowiada o pasji, dającej radość życia, a wrażenia z wyjazdu słuchaczy
SądeckiegoUTWdoBardejovaopisujejejuczestnikWładysławSzwenik.
Polecamy również wiele ciekawych relacji z zajęć i spotkań, w których brali udział słuchacze
Sądeckiego UTW, piszemy o zagranicznych wojażach międzypokoleniowych, organizowanych
przezesperantystówzestowarzyszeniaCentrumEdukacjiMiędzykulturowej,odyżurachispotkaniachNowosądeckiegoForumSenioróww2016roku.Wartoteżprzeczytaćkalendariumwydarzeń.
WimieniuRedakcjiBiuletynuSądeckiegoUTWorazZarządużyczęPaństwumiłejlektury.
Wiesława Borczyk
Prezes Zarządu UTW
1
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 1
2016-02-18 14:47:16
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
SPIS TREŚCI
BIOLOGIPOLARNIK
Barbara Gieroń, Maria Halina Starzyk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
ZAKOCHANAWPOROSTACH
Barbara Gieroń, Maria Halina Starzyk, Bogumiła Oleksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
DIAMENTIWęGIEL
Patrycja Wójcik - Tabol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
ROZMyśLAJąC...ROZMOWAZSAMąSOBą
Elżbieta Cholewa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
SREBRNAGOSPODARKASZANSąDLAMAłOPOLSKI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
POżEGNANIE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
ZMAGANIAZSąDECCZyZNą
Karolina Zygmunt. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
ENERGICZNySENIOR
Halina Kacprzycka, Rozalia Kulasik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
COWARTOWIEDZIEćOZDROWyMżyWIENIUSENIORA
Irena Cepielik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
PRZyWITANIPRZEZTHEBEATLES
Władysław Szwenik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
ODRęKODZIEłAPOFARMAKOLOGIę
Irena Cepielik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
PUNKTyNIEODPłATNEJPOMOCyPRAWNEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
LILKACUDMIłOśCI
Irena Cepielik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
ESPERANTO-NAJLEPSZySPOSóBNAFASCyNUJąCEżyCIEWKAżDyMWIEKU
Halina Komar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
AUTOBIGRAFIAKOBIETyNIEPRZECIęTNEJ
Maria Halina Starzyk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
MOJAMATKA
Irena Cepielik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
DyżURyISPOTKANIANOWOSąDECKIEGOFORUMSENIORóWW2016R... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
OByWATELSKIPARLAMENTSENIORóW. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
KALENDARIUMCZERWIEC2015-STyCZEń2016 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
WARTOPRZECZyTAć
Sądecka Biblioteka Publiczna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Wydawca:
SądeckiUniwersytetTrzeciegoWiekuwNowymSączu
ISSN1899-721X
Zespół redakcyjny:
WiesławaBorczyk,JadwigaBanach,MariaHarcuła,Antoniłopuch,Mariola
Pękala-Piekarska,ElżbietaPachoń,MariaBaran,BarbaraGieroń,Maria
HalinaStarzyk,IrenaCepielik
Współpraca: KatarzynaBorczyk,PaulinaPodwika,KarinaJachimowicz,
ZofiaMółka,KarolinaZygmunt
Adres Redakcji:
SądeckiUniwersytetTrzeciegoWiekuwNowymSączu
33-300NowySącz,ul.Jagiellońska18
tel./fax(+4818)4435708;
e-mail:sekretariat@sutw.pl;www.sutw.pl
Redakcja techniczna, skład i druk:
DrukarniaNOWODRUKs.c.,tel.(+4818)4435669
Zdjęcia wykorzystane w biuletynie:JolantaKieres(rozkładówka);TadeuszLegutko(s.12,rozkładówka);Antoniłopuch(s.7,okładka,
rozkładówka);MariaAgataOlech,Arch.(s.3,4,5,rozkładówka);KrzysztofRundstuk,Arch.(s.13);ElżbietaPachoń(s.13);JanuszSkalski
(s.22,rozkładówka);WładysławSzwenik(s.18).
2
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 2
2016-02-18 14:47:16
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
WiosnA dlA duchA
Biolog i polarnik
ze Stacją im. Henryka Arctowskiego na wyspie króla
JerzegowarchipelaguSzetlandówPołudniowych.Wielokrotnie była kierownikiem naukowym, a w okresie
1992-93r.kierownikiemXVIzimowejekspedycjiijedyną kobietą pośród męskiej załogi.To jej zasługą jest
powstrzymaniewtymczasiepróbylikwidacjitejStacji.
Grudniowy audytoryjny wykład poprowadziła
prof.MariaAgataOlech.Tematembyłarelacjazpokonania śladamiAmundsena Przejścia Północno-Zachodniego (Northwest Passage). Było to drugie spotkanie
zpaniąprofesor–poprzedniwykładnatemat„Antarktyda,zaczęłosięodmarzeń”odbyłsięw2011r.(Rozmowa
zp.profesorukazałasięw26numerzenaszegoBiuletynu.). Obydwa wykłady cieszyły się bardzo dużym
zainteresowaniem.
W latach dziewięćdziesiątych zaproszenie kapitana Janusza Kurbiela, geologa i polarnika zamieszkałego we Francji, pozwoliło jej na spełnienie jed Chcemy więc przybliżyć sylwetkę tej niezwykłej nego z marzeń - badanie niedostępnych rejonów
kobiety: wybitnego naukowca, światowego specjali- Arktyki. Udział w programie „Wszystkie Lądy i Mosty w dziedzinie lichenologii, polarnika, uczestnika rza wokół Bieguna Północnego”, którego celem jest
i kierownika licznych wypraw do Antarktyki, osoby opłynięcie jachtem wszystkich lądów wokół tego obo silnym charakterze, umiejącej współpracować za- szaru, umożliwiło jej badanie zachodniej części Spitsrówno z dużymi zespołami ludzi, jak i znosić klau- bergenu, poznanie Grenlandii i Arktyki kanadyjskiej.
strofobiczne warunki w małej grupie nawet na Mo Pani profesor jest kierownikiem Zakładu Badań
rzu Arktycznym, na pokładzie drewnianego jachtu.
iDokumentacjiPolarnejim.prof.ZdzisławaCzeppego
Rodowita sądeczanka, ukończyła II LO i studia na w Instytucie Botaniki UJ. Odkryła i opracowała ponad
Wydziale Biologii UJ. Jako pracownik naukowy spe- 100nowychgatunkówporostów,mchów,grzybówiglocjalizuje się w lichenologii – nauce zajmującej się po- nów. Jest jedyną na świecie znawczynią porostów rosrostami. Początkowo badania prowadziła w górach nącychwpobliżuobubiegunów.Zebranyiopracowany
Europy, by następnie przedmiotem swoich dociekań przezniązielnikporostówobejmujeokoło40tys.okazów
uczynić porosty Arktyki i Antarktyki. Po dwukrotnym i jest największym w świecie. Jest autorką olbrzymiej
pobycie na Spitsbergenie, na wiele lat związała się ilościpublikacjinaukowych.Jejwielkąpasjąjestdydaktyka,stworzyłaodpodstawpolskąszkołęlichenologii.
W1999r.rodzimauczelniauhonorowałają
Laurem Jagiellońskim przyznawanym najwybitniejszym uczonym, a w 2011 r. dwaj
duńscy współpracownicy nazwali jej imieniemgatunekporostuMassalongia olechiana.Jejdokonaniasąznaneidocenianenie
tylkowświecienaukowym.
Jestczłonkiemekskluzywnego„TheExplorerClub”.StowarzyszenieSoroptymisteknadałojejw2006r.tytuł„KrakowiankiRoku”
za„skruszenielodów,jakiedzieliłykobiety
odwyprawpolarnych”.
BarbaraGieroń
MariaHalinaStarzyk
sekcjakulturoznawstwa
Arch.M.A.Olech
3
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 3
2016-02-18 14:47:16
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
zakochana w porostach
Rozmowa z prof. Marią Agatą olech
instytut Botaniki uniwersytetu Jagiellońskiego
- Pani Profesor, skąd zainteresowanie porostami, tak rzadką dziedziną wiedzy?
-Doświatabotanikipierwszywprowadził mnie mój tato, który był
absolwentem Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zainteresowałmnieroślinami,szczególnie trudną grupą jaką są trawy.
Zabierał mnie na różne wycieczki
botaniczne,pierwszyteżpokazałmi
Tatry.PotembyłoIILiceumOgólnokształcąceiprof.EwaBergerzwana
„Meduzą”,którarozbudziławemnie
zainteresowanie biologią. Pani profesor prowadziła wiele ciekawych
zajęć pozalekcyjnych. Dało mi to
wspaniałe wykształcenie biologiczne i ukierunkowało moje zainteresowania.Wczasiestudiówzainteresowałamsięalpinizmemizaczęłam
się wspinać. Wtedy to dostrzegłam
porostyrosnącegłównienaskałach.
Są to organizmy interesujące same
w sobie, jako postać złożona ze
strzępek grzyba i komórek glonów.
Dominują w wysokich partiach gór
iwystępująnajdalejnapółnocipołudnie Ziemi. Wszystko się więc
ładniepoukładało.Ktośtakmnąpokierował–jestemztegobardzozadowolona.
Arch. M. A. olech
newmojejpracy,ponieważporosty
rosnąbardzowysokoiczęstoweksponowanymterenie.Pozwoliłomito
także zachować kondycję fizyczną,
która jest niezbędna w pracach terenowych. Pracę doktorską pisałam
o porostach Beskidu Sądeckiego,
habilitacja dotyczyła porostów Tatr,
potemprzeniosłamsięwterenypolarne.Towłaściwaścieżkajeślichodzi o porosty. Wspinałam się dużo
w Tatrach polskich i słowackich,
dużo dróg wspinaczkowych zrobiłam również w Alpach. Nigdy nie
traktowałamtegojakosportu,wspi- co Pani dało uprawianie wspi- nałam się dla przyjemności. Bardzo
szybkozaczęłomisiętojednaktak
naczki?
podobać, że musiałam wybierać:
-Nauczyłamsiębezpiecznieipewnie sport czy nauka? Wybrałam naukę,
poruszaćwgórach.Byłotoniezbęd- bomojąprawdziwąpasjąsąporosty.
- odkrywała Pani nowe gatunki
porostów. Według jakiego klucza
nadawała im Pani nazwy?
-Trzebaspełnićpodstawowezasady
isprawdzićwliteraturzeświatowej,
aby mieć pewność, że jest to nowy
gatunek dla wiedzy. W nadawaniu
nazw gatunków unikałam stosowania nazwisk lub imion osób. Raczej
dopasowywałam nazwy do pokroju
porostów lub miejsca ich znalezienia.
- Zetknęła się Pani z niekorzystnymi skutkami takich zjawisk jak zanieczyszczenie powietrza i ocieplenie klimatu. czy one także mają
wpływ na porosty?
- Porosty są bardzo wrażliwe
na skażenia powietrza, szczególnie
4
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 4
2016-02-18 14:47:16
BiuletynSądeckiegoUTW-Nr47,marzec2016
terosnącenadrzewach,wmiastach
iobszarachprzemysłowych.WArktyce i Antarktyce, gdzie nie występuje skażenie powietrza, obserwuje
sięskutkiglobalnegoociepleniaklimatu.Antarktykawysycha,zanikają
zbiorowiska mszarów i tundra zarasta trawą. Wyginęły już prawdopodobnieczterygatunkiporostów.
Na Spitsbergenie, gdzie prowadziliśmy badania, bardzo zubożała różnorodnośćtundry,costwierdziliśmy
na podstawie porównania map fitosocjologicznych. W skutek ocieplenia klimatu i aktywności człowieka
nadmiernie powiększyła się populacja reniferów, które zniszczyły tundrę.
- co Pani czuła, gdy pierwszy raz
znalazła się w Arktyce?
-Doudziałuwpierwszejwyprawie
na Spitsbergen , w roku 1982, zaprosił mnie prof. Zdzisław Czeppe
z Instytutu Geografii UJ. Arktyka
oczarowała mnie! Piękne światło,
wspaniałykoloryt,wzorzystatundra!
- czy coś Panią zaskoczyło na tych
wyprawach?
- W Arktyce kanadyjskiej, na Labradorze i Nowej Funlandii surowe
piękno i kultura regionu, niesłychane muzea, pozostałości po łowcach
wielorybów,wspanialiludzie.Fantastycznerzeczy!Zorzapolarna.
cierpliwość i czekać. Bardzo trudne
są wymogi stawiane przez Rosjan.
W 2014 r. kpt. Ryszard Wojciechowskinajachcie„LadyDana44”
jako pierwszy Polak opłynął w ciągu jednego roku biegun z zachodu
nawschód.Chcęsięznimspotkać.
Ocieplenieklimatupowoduje,żebędziemożnaprowadzićwokółbieguna żeglugę dużych statków towarowych.TosięjużdziejewokółRosji.
- Gdzie Pani zostawiła więcej serca: w Arktyce czy Antarktyce?
- Nie powinno się tego porównywać. Byłam wiele razy w obu rejonach, i tu i tam biwakowałam i to
łatwiej można porównywać. Nigdy
nie zimowałam w Arktyce. Wtedy
tobyłoniemożliwedlakobiety,choć
razprawiemisięudało.Miałamzimować w domku traperskim, przy
trakcieprzemarszupolarnychniedźwiedzi. Nawet otrzymałam pozwolenie od gubernatora (nie wiedział,
żejestemkobietą!),przydziałopału,
broniiamunicji,alemusiałamwrócićnazajęciazestudentami.Wtedy
właśniezaproponowanomizimowanie w Antarktyce i tak się zaczęło.
Spędziłamtamdużoczasu,zimowałam dwa razy, byłam kierownikiem
wyprawy, wiele razy kierownikiem
naukowym. W Stacji Arctowskiego
jestpełenkomfort,pracujątamteraz
kobiety,jestichzresztącorazwięcej.
Jeślimamgdzieśdrugidom,tomam
gonaWyspieKrólaJerzegowStacji
Arctowskiego.
- czym różni się wiosna w Arktyce
i Antarktyce?
- To są zupełnie inne krainy.
Na polarnych obszarach Arktyki
inaAntarktydziepodobnyjesttylko
lód. Wszystko pozostałe jest inne.
W Arktyce na wiosnę budzi się
tundra. Co prawda mchy i porosty
są ciemne, zwykle zielonobrązowe,
czy szarobrązowe, ale występuje
też duży udział roślin kwiatowych.
żółto kwitną jaskry, na fioletowo-cyklamenowo „dywany” skalnic,
pojawia się jaskrawsza zieleń. Tundra charakteryzuje się bardzo krótkim okresem wegetacji, więc zmiany postępują błyskawicznie. Jeden
rok jest niepodobny do drugiego.
Wniekorzystnychlatachwieleroślin
wogóleniezakwita.
Antarktykajestzupełnieinna.Wiosną krajobraz jest monotonny, biało
czarny tylko bajecznie kolorowe
porostybarwiąskaływokolicypingwinisk.Wiosną czekamy na przyjście pingwinów, które na pingwiniskachbudujązkamyczkówgniazda,
nawysokichnadmorskichskałach.
- Zrobiła Pani Przejście Północno-Zachodnie na jachcie „Marguerite” w 2012 r. czy czeka na Panią
także Przejście Północno-Wschodnie?
- Planujemy to od dawna, są duże
trudności. Już za prezydentury
Aleksandra Kwaśniewskiego były
rozmowy, ale prędzej można doczekać się cofnięcia lodów niż tej
decyzji. Trzeba po prostu mieć
Arch. M. A. olech
5
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 5
2016-02-18 14:47:16
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
- urodziła się Pani w nowym sączu przy ulicy Żeglarskiej, czy to
był jakiś znak?
-Nie!Główniebrałamudziałwbadaniach stacjonarnych, w bazach
na Spitsbergenie lub Antarktyce.
Na jednym z sympozjów polarnych
spotkałam francuskiego kapitana
Janusza Kurbiela, żeglarza polarnego z polskimi korzeniami. Powiedział,żewidziwemnieczłonkaswojejzałogi.Tosięwydajetakieproste
wytrzymać kilka miesięcy na małej
powierzchni,wróżnychwarunkach,
przetrzymać sztormy. Przy każdym
sztormie modliłam się, i przyrzekałamsobie,żenigdywięcej,aletosię
szybko zapomina. I jeszcze czy na
jachcie pogodzą się dwie kobiety?
żona kapitana rządziła wszystkim
na pokładzie, ale jak się okazało,
prawdopodobnie należę do ludzi
zgodnych.Anapewnobardzomocno ukierunkowanych na osiągnięcie
sukcesuwprowadzonychprzezsiebie badaniach, na tak w sumie ekstremalnej wyprawie. Co zabawne,
nigdyniebyłamprofesjonalnymżeglarzem,alewyprawyjachtowebyły
większym osiągnięciem niż wspinaczkawgórach.Toprzyszłosamo,
wpóźnymokresieżycia.
- Jakie największe szaleństwo
arktyczno - antarktyczne stało się
Pani udziałem?
- Prowadzimy od 20 lat wspólnie
z fizykami badania nad adaptacją
organizmów do niskich temperatur
i maksymalnej suszy fizjologicznej. Badamy więc właśnie porosty,
Arch. M. A. olech
które są pod tym względem najbardziej odporne.Teraz postanowiliśmy
przebadać także zwierzęta. Stałych
mieszkańcówAntarktyki, takich jak
występujące w dużych populacjach
bezkręgowce, skoczogonki i roztocza.Musiałamprześledzićróżnebiotopy, gdzie występują te zwierzęta
w dużych ilościach, a więc mchy,
porosty, gleby, nad morzem, w głębi lądu, na skałach. Miałam trochę
trudności,bobardzodługonieschodził śnieg, a potem złamałam nogę.
Więc w dniu, w którym przypłynął
po nas statek, mimo złamanej nogi,
zabrałam do plecaka 40 kg mchów,
porostów, gleby, skoczogonków
inajpierwdrogąmorskąapotemsamolotami przywiozłam to wszystko
doPolski.
- Gdzie w Polsce są prowadzone
takie badania?
- Badania polarne prowadzone są
wkilkuplacówkachPANorazwyż-
szychuczelniikoordynowaneprzez
ZakładBiologiiAntarktykinależący
obecniedoInstytutuBiofizykiiBiochemiiPANwWarszawie.
- dokąd planuje Pani następną
wyprawę?
- Być może pojadę z Chilijczykami
nastacjęArctowskiego.Ajeśliokaże się to niemożliwe, chciałabym
z Francuzami powrócić doArktyki,
na Nową Funlandię, Ziemię Baffina. To byłaby wyprawa wspólna
z Grenlandczykami. No i biegun
magnetyczny,aleniewiemczydam
radędoniegodotrzeć
Życzymy tego z całego serca i niecierpliwie oczekujemy na kolejną
relację.
Rozmawiały:BarbaraGieroń,
BogumiłaOleksy,
MariaHalinaStarzyk
Przejście Północno-Zachodnie to najkrótszy morski szlak z Europy do Azji Wschodniej, wiodący z Atlantyku Północnego przez kanadyjski archipelag arktyczny do Morza Beauforta i dalej - do Pacyfiku. Przejście Północno-Zachodnie wiedzie wzdłuż północnego wybrzeża Ziemi Baffina, następnie cieśninami Lancaster,BarrowiViscontMelville’adoMorzaBeaufortaidalejprzezCieśninęBeringadoOceanuSpokojnego.
6
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 6
2016-02-18 14:47:17
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
WYKŁAdY
dr Patrycja Wójcik-Tabol
Instytut Nauk Geologicznych
Uniwersytet Jagielloński
diament i węgiel
RóŻne oBlicZA sKARBu
krewieństwo chemiczne, gdyż diament to także węgiel - diament jest
wszak krystaliczną odmianą węgla
rodzimego(C).
diament znaczy niezwyciężony
Diamentzjęzykagreckiegoadamas
znaczy niepokorny, niepokonany,
niezwyciężony. Nazwa oddaje jego
naturę, jako minerału nie mającego
Fot. Antoni Łopuch
sobie równych pod względem twardości. W 10-cio stopniowej skali
twardości
Mohsa, w której kolejne
Czego spodziewamy się mozolnie kopiąc w miejscu wskazanym, minerałysącoraztwardsze,diament
jako miejsce ukrycia skarbu? Czy oddajenajwyższątwardość–10ijest
jednakowa radość i satysfakcja to- aż140razytwardszyoddziewiątego
warzyszyłaby znalezieniu diamentu, wskaliMohsakorundu.
coiwęgla?Oileuskrzydlającebyło- Zaledwie10–20%wszystkichwydoby pozyskanie bodaj najmniejszego bywanychdiamentówmacechykaokruchadiamentowego,takskrzynia mienijubilerskich.Znaczyto,żespopełna węgla przyprawiłaby nas za- śródstudiamentówtylkokilkanaście
pewneobezdennyzawód.
wykazujebarwęiczystośćpredesty Węgiel ważony w kilogramach nujące je do obróbki szlifierskiej,
i tonach, sprzedawany jest na wor- docelowo jako brylantowe klejnoty.
ki i wywrotki, a koszt zakupu nie Większość brylantów ma delikatnie
przekroczy kilkuset złotych. Waga żółtawelubbrązowawezabarwienie
diamentów zaś wyrażana jest w ka- (wyrażane symbolami literowymi
ratach(1ct=0,2g)acenakażdego K–Z).Najcenniejszydiamenttoten
karatawynosiconajmniej100dola- o jak najbielszej barwie (symbol
D – E; Fot. 1). Wyjątkiem mogą
rów.
Im towar jest bardziej niepowta- być diamenty o intensywnych, narzalny,rzadszyitrudniejszydowy- turalnych barwach (o tzw. barwie
dobycia, tym staje się kosztowniej- fantazyjnej w odcieniu różowym,
szy. Przyjmując powyższe kryteria, niebieskim lub zielonym). Czystość
węgiel i diament są skrajnie różne, diamentów oceniana jest na podstawięc zadziwić może ich bliskie po- wiewielkościiilościwystępujących
wkamieniuinkluzji(zanieczyszczeń)
atakżeznamionwewnętrznychizewnętrznych.Diamentyonajwyższej
klasie czystości (oznaczane symbolemFL–IF)sąabsolutnieprzejrzyste. Diamenty, które zawierają duże
i/lub liczne znamiona, widoczne
nieuzbrojonym okiem (symbol P3)
są niskiej wartości. Cena brylantu
możewięcwahaćsięodjednegonawet do kilkudziesięciu tys. złotych
zakarat(Fot. 1).
Większość diamentów - nie
dość piękna by stać się brylantami, wciąż jest niezrównanie twarda
iniezastąpionawróżnychgałęziach
przemysłu. Około 80% wszystkich
diamentów przemysłowych wykorzystujesięwstanierozdrobnionym
jakoproszkiipastyścierne.Zatopione w metalowej spoinie stosowane
są w narzędziach tnących i skrawających. Koronki diamentowe są powszechnieinstalowanejakokońcówki wierteł (także dentystycznych).
W kosmetologii sukcesy święci zabiegmikrodermabrazjidiamentowej,
polegający na złuszczaniu naskórka
poprzez działanie ścierające głowic
pokrytych pyłem diamentowym.
Wlitoterapiidiamentmawspomagać
leczeniegorączkimózgu,nowotworów, zaburzeń przysadki i szyszynki oraz schorzeń móżdżku i rdzenia
przedłużonego.
7
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 7
2016-02-18 14:47:17
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
historyczne diamenty
Diament Orłow o wadze 189,62
karatów zdobił berło carów rosyjskich. Książę Grigorij Orłow – jeden z faworytów carycy Katarzyny,
wystąpiłwrolikupującegodiament,
następnie podarował go Katarzynie
jako prezent imieninowy. W gruncie rzeczy zakup finansowała Caryca, lecz przygotowała mistyfikację
w celu ukrycia kosztownych kaprysów.
typ eluwialny – tworzą się, gdy na
powierzchni odsłaniane są i wietrzeją skały diamentonośne. Indie
miały monopol na wydobywacie
diamentów od starożytności aż do
XVII wieku. Gdy zasoby indyjskie
wyczerpałysię,rozpoczętoposzukiwaniawinnychmiejscach.
WAmerycePołudniowejw1725
r. rozpoczęto eksploatację rozsypiskowegozłożadiamentówwbrazylijskimrejonieBahii.Stądpochodzi
karbonado–czarnydiament.PierwszychznalezisknaUraluwRosjidokonanow1829r.Równolegletrwały
intensywne prace poszukiwawcze
wAustraliiiAfryce.
Innysławnydiament,którytrafił
do Carstwa Rosyjskiego to Szach
(88.7 ct). Jest on wyjątkowy ze
względu na częściowy tylko szlif
orazwygrawerowanetrzyinskrypcje
znazwiskamiwłaścicieli(m.in.sza- W 1866 r. znaleziono pierwszy
chaPersji).W1829rokuzostałpo- diament na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. EradarowanycarowiMikołajowiI.
Niebieski diament Hope o wadze smus Jacobs, nastoletni syn far45.5 ct. był własnością Ludwika merów znad Orange River znalazł
XVI. Ten hojnie użyczał klejnot w żwirze rzecznym błyszczący kaMariiAntoninie. Motyw naszyjnika myk. Klejnot w rękach chłopca dozdiamentemHopepojawiasięwna- strzegłSchalkvanNiekerk–kolekgrodzonym Oskarami filmie Titanic cjonermineralogicznychosobliwości
ichciałgoodkupić,alematkachłopreżyseriiJ.Camerona.
ca wzbraniała się przed przyjęciem
Kopalnie diamentów
jakichkolwiekpieniędzyza„zwykły
Wszystkie powyższe diamenty kamyk”.Kamieńokazałsię21karapochodziłyzzeznanychodstarożyt- towym,żółtymdiamantem,któremu
nościkopalńGolkondywpołudnio- nadano imię Eureka. Po oszlifowawych Indiach, gdzie znajdowane niu stał się 10,73-cio karatowym
były w warstwach prekambryjskich brylantem,wystawionymwmuzeum
zlepieńców. Złoża te reprezentują wKimberly.
W 1871 r. w pobliżu farmy De
Beers w Południowej Afryce znaleziono diamenty na polu. Przypadkowe okrycie złoża o niespotykanej
dotąd genezie, otwarło nowy rozdział eksploatacji tych szlachetnych
kamieni. Złoże i powstałe opodal
miasto górnicze nazwano Kimberley, na cześć ówczesnego brytyjskiego ministra kolonii. Spółka De
Beers (obecnie koncern De Beers
Consolidated Mines) rozpoczęła
przemysłowe wydobycie. Do roku
1914 drążono studnię głębokości
240 m i wyeksploatowano z niej
2722kgdiamentów,zktórychnajwiększy ważył 93 karaty (18,6 g).
Szyby głębinowe kopano jeszcze
do 2005 r. osiągając głębokość
~1100m.WielkaDziura,jaktrafnie
nazywana jest kopalnia - jest kominemoowalnymprzekroju,owymiarach430×880m(Fot. 2A).Diamentonośnaskałamaformęwydłużonego
stożka, odwróconego podstawą ku
górze.Todiatrema,czylikominwulkaniczny wypełniony zastygłą lawą
iskałamipiroklastycznymi,powstałymi podczas gwałtownej erupcji.
Ten osobliwy typ skał wulkanicznych nazwano kimberlitem dla
uhonorowania miejsca pierwszego
odkrycia. Pierwszego, lecz nie jedynego komina kimberlitowego,
bowiem w samej Afryce doliczono się ich ponad 1500. Znaleziono
je także w Europie: na Ukrainie,
wrosyjskiejifińskiejKareliianawet
wCzechach.Jednakżeniekażdykominkimberlitowyzawieradiamenty.
Oszacowano, iż tylko jeden z 200
kominówjestdiamentonośny.
Kimberlity na Syberii odkryto
wwynikumetodycznychbadańgeologicznych. Wytypowano obszar
Jakucji (dzisiejsza republika Sacha)
jako najbardziej perspektywiczny
iprzeczesywanotajgęwposzukiwaniupurpurowo-czerwonychpiropów
i szmaragdowo-zielonych diopsy-
Fot.1
8
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 8
2016-02-18 14:47:17
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
dów.Występują one w kimberlitach
wraz z diamentami, ale w ilościach
tysiąckrotnie większych. Ze względunawyrazistebarwyłatwiejjeteż
dostrzec. Ekspedycja geologiczna
pod kierunkiem Larisy Anatoliewnej Papugajewej odkryła w sierpniu
1954 roku pierwszy rosyjski komin
kimberlitowy. W 1955 roku został
odkryty,takżeprzezkobiecąwgłównej mierze ekspedycję, komin Mir,
który okazał się najzasobniejszym
w diamenty radzieckim kominem.
Wiadomośćoodkryciuprzesłanodo
Moskwy w zaszyfrowanej formie:
„zakurilitrubkumira,tabakotliczen”
(zapaliliśmyfajkępokoju,tytońznakomity).Kopalnięjakoodkrywkową
przestano wykorzystywać w 2004
roku.Do2011rokudrążonochodnikidochodzącdogłębokości1220m.
Dziurama1200mśrednicyi525m
głębokości (Fot. 2B). Kopalnia jest
tak głęboka, że tworzy własne prądy powietrzne, które zasysają śmigłowce.Kopalniarocznieprzynosiła
około600milionówdolarówzysku.
Największy diament odnaleziony tu
23grudnia1980rokuważył68gram
(342.5 ct) i został nazwany XXVI
съездКПСС(XXVIZjazduKPZR)
wzgodziezeszczególnąpoetykąradziecką (diament „Start Pięciolatki”
lub„Czekista”).
Jak powstają diamenty
Kominy kimberlitowe w RPA
sąnajstarszeilicząsobieponadmiliard lat, podczas gdy te w zachodniejAustraliimają„zaledwie”22miliony lat. Wiek samych diamentów
jestjeszczestarszy,przynajmniej1.5
mld lat. W 2007 roku odkryto mikronowe wrostki diamentów w cyrkonachzNWAustraliiowieku4.25
miliardalat,któresąniemalrówieśnikami Ziemi. Diamenty powstały
więc wcześniej niż kimberlitowe
skały-gospodarze,wktórychwystępują.
tytułurekorduGuinnessa2013,wycenionegona55mlndolarów.
W1905roku,wkopalniPremier
w RPA, 40 km od Pretorii nadsztygar, FrederickWells w trakcie rutynowego obchodu zauważył diament
połyskujący w skale. Podejrzewał,
że to kawałek szkła osadzony tam
dla żartu. Diament ważył aż 3106
karatów (621,2 g), a jego rozmiary
wynosiły 10 x 6 x 5 cm (Fot. 3A).
Zdaniemwspółczesnychwartbył94
tony złota. Diament został nazwany
na cześć założyciela szybu sir ThomasaCullinana.SurowydiamentzostałpodarowanyangielskiemukróloDiamenty powstają w temperaturze
wi-władcykolonii-EdwardowiVII
> 1000ºC i ciśnieniu 55 tys. razy
zokazji66urodzin.
większymodatmosferycznego.Warunki takie panują 180 do 200 km SzlifierzJózefAsscherzAmsterwgłąbZiemi.Magmakimberlitowa damu studiował strukturę krysztaporywa diamenty z tych głębokości łu przez pół roku zanim przystąpił
i niczym ekspresowa winda wynosi dopracy.Przypierwszejpróbiecięciaostrzepękło.Mistrzpodjąłdrugą
jekupowierzchni.
próbędopieropo3miesiącach
W połowie XX w. opanowano agdyudałomusięprzeciąćkamień,
technikę wytwarzania diamentów ponoć zemdlał z wrażenia. Podczas
i dziś produkowane są na masową obróbki Cullinana powstało dzieskalę. Od 2002 roku oferowane są
diamentyjubilerskiepowstałezprochów pokremacyjnych nazywane
brylantami in memoriam. W 2007
roku wytworzono trzy diamenty jubilerskie z włosów Ludwiga van
Beethovena.W2012rokustworzono
dwaDiamentyPamięciViolettyVil ZkońcemXXwiekurozpoczęto
lasspopielającpukieljejwłosów.
eksploatację diamentonośnych osadów z dna Atlantyku u wybrzeży
najwięksi z największych
Namibii, niedaleko ujścia rzeki Po W 1980 r. pracownicy kopalni
marańczowej (Orange River). RzeMIBAwDemokratycznejRepublice
kazrzucatumateriałskalnyzerozji
Kongo wyrzucili na śmietnik razem
kimberlitównawyżynachPołudnioz kupą gruzu diament o wadze 890
wejAfrykiiusypujediamentonośne
ct. Znalazła go czteroletnia dziewżwirowiska.Wodaiwiatrselekcjonuczynka podczas zabawy na hałdzie.
ją najwartościowsze okazy niszcząc
Po czterech latach żmudnej pracy
małe i zanieczyszczone wrostkami
szlifierskiejotrzymanobrylantwielziarna. Diamenty tu eksploatowane
kości 5,4 x 3,5 x 2,8 cm i wadze
w 98% są kamieniami jubilerskim.
407.48ct.NazwanogoNiezrównany
Zasoby na dnie morskim wynoszą
(The Incomparable). Aktualnie jest
aż1.5mldkaratów.
elementem naszyjnika – zdobywcy Fot. 2
9
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 9
2016-02-18 14:47:17
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
więć większych kamieni (Fot. 3B)
i96mniejszych.Największy-CullinanI,nazywanyteżWielkąGwiazdąPołudniowejAfryki,mawymiary
53 x 44 x 29 mm, wagę 530,20 ct
iszlifwkształciekropli.Jegowartość
szacujesięterazna100mlndolarów.
Zdobi brytyjskie berło królewskie.
CullinanII(DrugaGwiazdaAfryki)
o wadze 317,4 ct jest umieszczony
ww brytyjskiej koronie państwowej
(Fot. 3c).CullinanIII(94,4ct)jest
osadzonywkoroniekrólowejMarii.
Największyoszlifowanydiament
naświeciejesto15.37karatówwiększyodGwiazdyPołudniowejAfryki.
WydobytyzkopalniPremierwRPA
w1985rokumiodowydiamentważył755karatów.Dziękiregularnemu
kształtowiniestraciłwielewtrakcie
obróbki (ostateczna waga to 545.67
ct).MistrzGabrielTolkovskiszlifował go przez 2 lata testując na nim
narzędzia i metody, którymi miał
być obrobiony inny, nieskazitelnie
białyiprzejrzystydiamentStulecia.
Brązowybrylantzostałpodarowany
królowiTajlandii w 1997 roku jako
prezentzokazji50rocznicyjegokoronacji, stąd nazwa Złoty Jubileusz
(GoldenJubilee).
Fot.3
Węgiel – ubogi krewny
diamentu?
Paprocie i skrzypy znamy dziś
w zminiaturyzowanej formie, podczasgdymiłorząbpozostałniezmieniony od milionów lat, jest więc
„żywąskamieniałością”.Zewzględu
na swą oryginalność, ceniony jest
jakoroślinaozdobna.PierwszypolskimiłorząbposadzonowXVIIIw.
w przypałacowym ogrodzie w łańcucie. Inny okaz rośnie w Ogrodzie
BotanicznymwKrakowie.
Węgiel stanowi główny filar
przemysłu energetycznego. Blisko
70%produkowanegonaświeciewęgla jest zużywane do wytwarzania
energii elektrycznej, pozostałe 30%
trafia do przemysłu hutniczego żelaza i stali, znajduje zastosowanie
w innych gałęziach przemysłu bądź
spalane jest bezpośrednio w gospodarstwachdomowych.
Szczątki obumierających roślin odkładały się jako torf, który z bieWęgiel znaczy karbon
giemczasuiwskutekprzemianbio-
Karbonem nazywany jest okres i geochemicznych przekształcał się
geologicznysprzed358,9–298,9mln w węgiel brunatny, by ostatecznie
lat, podczas którego w tropikalnym stać się węglem kamiennym. Warklimaciebujnierozwijałasięroślin- stwa 50 m torfu (zawartość węgla
ność bagienna. W lesie karbońskim <60%)wymaganajestjakowyjściopowszechne były drzewiaste papro- wa,byutworzył10mpokładwęgla
cie i widłaki, takie jak Lepidoden- brunatnego(62–75%C)i5mmiążdron i Sigilaria, których wysokość szości pokład węgla kamiennego
sięgała 30 m a średnica pnia 2 m. (75–97%C).
Nie ustępowały im skrzypy, rosnąGrafen – węgiel przyszłości
ce do 20 m wysokości. Wśród tych
roślin-kolosówgnieździlisięrównie Grafentodwuwymiarowaodmiawielcymieszkańcy,np.ważkioroz- nawęgla,składającasięzpojedynczej
piętości skrzydeł do 70 cm, pająki warstwyatomówwęgla.AndreGeim
wielkościludzkiejgłowyawleśnym i Konstantin Novoselov otrzymali
poszyciu przemykały 20-centyme- w2010rokunagrodęNoblazaodkryciewyjątkowychwłaściwościgrafetrowekaraluchy.
nu. W tej historii należy zaznaczyć
polski akcent, ponieważ materiału
do badań dostarczali noblistom
m.in.polscynaukowcyzInstytutu
Technologii Materiałów Elektronicznych(ITME),współpracujący
z Wydziałem Fizyki UW. Grafen jest giętki, przezroczysty
iniebywalewytrzymały-kilkaset
razy bardziej niż stal. Grafenowa
membrana byłaby w stanie utrzymaćciężarkota,apłachtagrubości
torebki foliowej przechwyciłaby
dwutonowy samochód. Doskonałe przewodnictwo elektryczne powoduje, że grafenowe procesory
mogą być nawet 1000 razy bardziejwydajneodkrzemowych.
10
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 10
2016-02-18 14:47:17
BiuletynSądeckiegoUTW-Nr47,marzec2016
Grafenjestteżhydrofobowy,ma
działanie bakteriobójcze i antyseptyczne. Zastosowania grafenu wydają się być nieograniczone. Szczególniepożądanymjestwelektronice,
przemyślemilitarnymorazwmedycynie.Trwająpracenadwykorzystaniemtlenkugrafenuwleczeniuraka
mózgu.Otoczonegrafenemkomórki
nowotworu umierają i nie pozostawiająszkodliwychpozostałości.
Blask brylantów, ciepło węgla tudzież zadziwiające właściwości
grafenu–każdyznichjestskarbem
na swój sposób. Jednakowoż „ Nie
skarbysąprzyjaciółmi,aleprzyjaciel
skarbem”(EpiktetzHierapolis).
Piśmiennictwo:
Bolewski A., 1992. Encyklopedia surowców mineralnych. CPPGSMiE PAN,
Kraków
Mizerski W., Orłowski S., 2005. Geologia historyczna dla geografów. PWN
Sylwestrzak H., 1999. Diament - minerał
niezwykły. PIG, Warszawa
http://diamonds101.org/the-stars-of-africa http://famousdiamonds.tripod.
com/famousdiamonds.html
http://gazeta.us.edu.pl/node/258721
http://imgarcade.com/1/the-cullinan-diamond-uncut http://muzeum.pgi.gov.
pl/kolekcja/diament
http://pl.sputniknews.com/polish.ruvr.
ru/2014_06_15/Ziemia-diamentow-Krater-kimberlitowy-w-Mirnym-9391/
www.cullinan-diamond.com
www.digitaljournal.com
www.slothed.com
Na zdjęciach:
Fot. 1. Wartość brylantów w zależność
od czystości i barwy na przykładzie kamienia o masie 0,25 ct (* cena w złotych).
Fot. 2. Odkrywkowe kopalne diamentów.
A. Kopalnia Mir w Rosji (www.slothed.
com); B. Kopalnia Kimberley w RPA
(www.digitaljournal.com)
Fot. 3. Diament Cullinana. A. surowy
kamień w ręku sir Thomasa Cullinana o wadze 621,2 g (http://imgarcade.
com/1/the-cullinan-diamond-uncut);
B. dziewięć drobniejszych fragmentów
powstałych podczas wstępnego cięcia
diamentu (www.cullinan-diamond.com);
C. Cullinan I zwany też Wielką Gwiazdą Południowej Afryki zdobi brytyjskie
berło królewskie; Cullinan II (Druga
Gwiazda Afryki) jest umieszczony w brytyjskiej koronie państwowej (http://diamonds101.org/the-stars-of-africa).
ROzMYŚLAJĄC ….
rozmowa z samą sobą
WmentalnościludziZachodu„światłojestwstanieciągłejwojnyzezłem,siłypozytywneznegatywnymi”.Dobrowznaczeniuogólnymtowartośćocenianadodatnio,przedmioticelludzkichdążeń
ipragnień.Zło,toconegatywnieoceniane,przeciwieństwodobra.Iwnastrwawiecznawalkadobra
zezłem,czasemnieuświadomiona.Lekarstwemmożebyćrozmowazsamymsobą.Jakczęstokrzywdzę
siebieiinnychwskutekchoregomyślenia?
Nabawiliśmy się urazów, ponieważ kierują nami pokrętne i niemądre myśli. Trzeba nauczyć się
dostrzegać te słabości i ułomności we własnym życiu. Znów postąpiłam nie tak. Dlaczego?Tylko ja
to wiem. Rozmawiam z sobą. Każdy z nas potrafi wskazać wiele okoliczności,które przyczyniły się
dopopełnianychprzeznasbłędów.Jakżeczęstoodczuwamybrzydkąsatysfakcję,przyznającracjęstarożytnym filozofom, że „zemsta jest rozkoszą bogów”. Wtedy także potrzebna jest rozmowa z sobą
iwniosek,żeczyniączłowyrządzamkrzywdękomuśisamemusobie.
Zapobiegamtemu-mówięstop!Rozmawiamzsobą.Chwila,gdydobrozwyciężaizmieniamywłasne
myślenieichorepostawyprzynosiogromnąulgę.Dręczącynasproblemtraciswojąostrość.Rozmowy,
awłaściwiezmaganiazsobąowocujązmianąpostawywobecinnych.Niebędziemyoceniaćipotępiać.
Staramysięzrozumiećiwytłumaczyć.Tozmieniipoprawiwzajemnerelacje.Amożeobudziiumocni
życzliwośćdoinnych,czegożyczęsobieiinnymnatenNowyRok.
ElżbietaCholewa
sekcjakulturoznawstwa
11
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 11
2016-02-18 14:47:18
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
JesTeŚMY oBecni
Srebrna gospodarka
szansą dla Małopolski
Wgrudniu2015r.ukazałsięporadnik„SrebrnagospodarkaszansądlaMałopolski”wydanyprzezUrządMarszałkowskiWojewództwaMałopolskiego,DepartamentPolityki Regionalnej.Powstał w wyniku prac zespołu ekspertów
z wielu dziedzin, m.in. ochrony zdrowia, polityki społecznej, rynku pracy, edukacji, kultury, nowych technologii.
W pracach nad poradnikiem brali również przedstawiciele
UniwersytetówTrzeciegoWiekuzMałopolskiiOgólnopolskiejFederacjiStowarzyszeńUTW.
Rekomendacjewnimzawartemająpomócwrealizacji
koncepcjisrebrnejgospodarkiwMałopolscepoprzezzaangażowanie różnego typu organizacji w działania na rzecz
budowania świadomości społecznej o szansach rozwoju,
jakiestwarzastarzejącesięspołeczeństwo.
Publikacja kierowana jest do samorządów, organizacji pozarządowych, uczelni, mediów, a także przedstawicieli
biznesu.
W formie elektronicznej e-book „srebrna Gospodarka
szansą dla Małopolski” można pobrać ze stron:
www.malopolskie.pl/DlaMediow/Informacje/?id=15332
www.malopolskie.pl/RozwojRegionalny/Wydawnictwa
PoŻeGnAnie
2 lutego 2016 roku śmierć wyrwała z naszych szeregów Kolegę leopolda
Kalarusa.Wielkioptymista,dzielniewalczyłzchorobą,dokońcaniemalwłączającsięwaktywnądziałalność.SłuchaczemSądeckiegoUTWbyłodpoczątkujego
powstaniaw2004roku.Działałwzarządziesekcjimedycznejiprofilaktykizdrowia,
przeztrzylatabyłjejstarostą.TrzykrotniereprezentowałSądeckiUTWnaOgólnopolskiejOlimpiadzieSportowejUTWwłazach,wIOgólnopolskiejZimowejSenioriadziewRabce-Zdrojuwkonkurencjibrydżsportowyzdobyłbrązowymedal.Dałsiępoznaćjakodoskonałyorganizatorspotkańintegracyjnych.W2014r.zostałodznaczony
„OdznakąHonorowąStowarzyszeniaSądeckiUTW”.Towarzyski,szarmanckiwobec
kobiet,uczynnyimiłydlakażdegobyłwnaszymgronieuosobieniemtaktuikultury.
Będzienamgobardzobrakować.
12
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 12
2016-02-18 14:47:18
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
JesTeŚMY oBecni
ZMAGANIA Z SĄDECCZYZNĄ
III EDYCjA koNkurSu hIStorYCZNEGo
Po raz pierwszy słuchacze sądeckiego UTW mogli
wziąćudziałwkonkursiehistorycznym,wramachprojektu„MójRegion–MojaDuma,MojeMiasto–Moja
Duma”, organizowanego przez Społeczno - Kulturalne
Towarzystwo„Sądeczanin”,ZespółSzkółOgólnokształcychim.JanaDługoszawNowymSączuorazSądecki
UniwersytetTrzeciegoWieku.Dodrugiegoetapupisemnego,któryodbyłsię28stycznia2016rokuwILiceum
Ogólnokształcącym, przystąpiła siedmioosobowa grupastudentówSądeckiegoUTW:AnnaMariaZygmunt,
WładysławSzwenik,EwaMerha,KrystynaSłaby,Maria na przestrzeni dziejów po czasy współczesne. Program
konkursu zakłada również współpracę wielopokolenioHalinaStarzyk,JacekTokarski,ElżbietaPachoń.
wąwzakresiepogłębianiawiedzyihistoriiSądecczyzny,
Uczestnicy rywalizują o dwanaście Stypendiów
oraz przekazywanie wiedzy opartej na wspomnieniach
im. Braci Potoczków, a podczas finałowego etapu,
zwłasnegożycia,bliższejidalszejrodziny,przyjaciół.
który odbędzie się 22 marca zostanie wyłoniony zwy Nasisądeccyseniorzy,mieliokazjęwykazaćsięznacięzca.
jomościąSądecczyzny,odpowiadającna19pytańkon- Program edukacyjny „Mój Region – Moja Duma,
kursowych.WichzmaganiachtowarzyszyłyimstudentMoje Miasto – Moja Duma” ma na celu sprawić,
ki Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym
aby jak największa liczba młodych osób z naszego reSączu,KlaudiaiKarolina,którerównieżporazpierwszy
gionu poznała historię i kulturę swoich Ojców. Konkurs
brałyudział.
historyczny „Mój Region – Moja Duma, Moje Miasto –
- takie konkursy są potrzebne, ludzie nie mają szerokiej
Moja – Duma”, który jest jednym z elementów programu
wiedzy i należy rozwinąć świadomość społeczeństwa pokazuje, że nasze cele są w pełni realizowane–wyjaśmówiKlaudia.
niakoordynatorkonkursu,MonikaFikielSzkarłat.
Udział w konkursie dał im obu możliwość spraw Konkurs dotyczył szerokiej tematyki Sądecczyzny
dzenia wiedzy na temat naszego regionu, zdobycia nozeszczególnymzwróceniemuwaginamiastoNowySącz
wych wiadomości, rozwijania zainteresowań, a także
integracji ze starszym pokoleniem studentów – seniorów. Ta współpraca międzypokoleniowa, którą należy
wdzisiejszychczasachpielęgnować,wiążesięzprzekazywaniem bezcennych wartości, ideałów życiowych,
kultywowaniem tradycji i historii. Warto zaznaczyć,
żemłodziludziepotrzebujądzisiajstarszych,ponieważ
razemtworzącałość,wzajemniesięmotywująiwspólnie
podejmująnowewyzwania.
KarolinaZygmunt
wolontariusz
współpracownikredakcjiBiuletynuSądeckiegoUTW
Fot. elżbieta Pachoń
13
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 13
2016-02-18 14:47:19
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
wIoSNA DlA CIAłA
ENErGICZNY SENIor
KOCHAM RUCH - JEST MOJĄ PASJĄ I DAJE RADOŚĆ ŻYCIA
TwIERDzI KRzYSzTOf RUnDSTUK
SłUCHACz SUTw
- Jesteś osobą nadzwyczaj pogodną, uśmiechniętą
i pełną energii. Z czego to wynika?
żlebowe w Tatrach oraz ski – touring. To taka forma
narciarstwa najtrudniejsza zresztą i wymagająca do-Jakwidzisz,mamjużswojelataicieszęsiękażdąchwi- brej umiejętności poruszania się nie na przygotowalązgodniezpowiedzeniem„trwajchwilo,jesteśpiękna”, nych stokach górskich, ale poza szlakami. Jestem też
apozatym,myślę,żemojesamopoczuciewynikaztrybu ratownikiemGOPR,aleobecniewstaniepozasłużbowym.
W2005rokumójorganizmdostałostrzeżenieimusiażycia,jakiprowadzę.
łemniecowyhamować.Lekarstwemnastabilizacjęmo- czyli jaki?
jegozdrowiaokazałsięwtedynordicwalking.Zkijkami
- Jestem człowiekiem mobilnym, nadzwyczaj ko- chodzędlarekreacjiidlazabezpieczeniasięprzedewencham ruch, lubię, gdy coś się dzieje. Nie zno- tualnymupadkiem,zwłaszczawtrudnymterenie.
szę nudy i bezczynności. Miałem terenową pracę
- W ii Małopolskiej spartakiadzie seniorów
i musiałem przemieszczać się w różne miejsca. To
w Wieliczce wyróżniono cię za nordic walking.
pozostało do dziś. Teraz jako emeryt, mogę wresz- Startowałem tam w dwóch konkurencjach:
cie robić to, co lubię najbardziej. Zarówno latem jak
wnordicwalkingiwslalomieroi zimą staram się jak
werowym.Otrzymałemstatuetkę
najdłużej
przebywać „Ruch PoTRAFi ZAsTĄPiĆ
jakowyróżnienie.
na łonie przyrody. Wy- WsZYsTKie leKARsTWA,
Arowertodrugamojapasja.
musza to mój organizm Ale WsZYsTKie leKARsTWA
Rower towarzyszył mi od niei względy zdrowotne. RAZeM WZiĘTe nie PoTRAFiĄ
pamiętnych czasów. Na roweA poza tym mogę wtedy
ZAsTĄPiĆ Ruchu”
rze zwiedzam ciekawe miejsca
spotkaćsięzeznajomymi
(Wojciech Oczko – lekarz XVI wiek) w Polsce. Szczególnie jesiei wspólnie spędzić czas
nią lubię trasę Doliny Popradu,
wmiłymtowarzystwie.
czy też przełom Dunajca ze Sromowiec do Szczaw- Jaki rodzaj ruchu jest ci najbliższy?
nicy po słowackiej stronie; zwiedzam przy oka-Możezacznęodzimy.Wmłodościinteresowałomnie zji Czerwony Klasztor. Wtedy malownicze,
saneczkarstwowyczynowe.Miałemnawetpewneosiąg- kolorowelasywyglądająnajpiękniej.Oczywiściepodrónięciawtejdziedzinie.Zamieniłemjednaksankinanar- żujęwtedywmiłymtowarzystwie.Czasemwyjeżdżamy
nadalszetrasynp.doChorwacjiczynaWęgry,zabieratyimyślę,żetobyłdobrywybór.
jącdokamperarowery.SzczególnieWęgrysąprzyjazne
Przez 20 lat wspólnie z żoną prowadziliśmy Stację
Narciarską w Suchej Dolinie, a w wolnym czasie szu- dla rowerzystów, gdyż mają wyznaczone trasy rowerosowałem dla przyjemności. Teraz też od czasu do cza- we.Późniejmożnasiętamzrelaksowaćwtermalnych
su, wraz z przyjaciółmi spotykamy się na stokach Be- kąpieliskach.Szkoda,żewNowymSączubrakujetakich
skidu Sądeckiego. Prawie każdej zimy organizujemy tras.Marzymisięteż,bywreszciezagospodarowanotewypad w Alpy. Mamy tam zaprzyjaźniony pensjona- reny nad Kamienicą i Dunajcem dla relaksacji i odpocik. Przez pewien czas uprawiałem też narciarstwo czynkusądeczan.
14
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 14
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
- lubisz wycieczki, chodzisz z kijkami,
jeździsz na rowerze. czy to są wszystkie
formy twojej aktywności na świeżym
powietrzu?
- Kiedyś, w młodości lubiłem kajaki.WiosłowałempoPopradzieiDunajcu.UprawiałemteżżeglarstwonaJeziorzeRożnowskim.
Jednak góry pasjonują mnie najbardziej
iokażdejporzeroku.Jeślitylkonadarzysię
okazja i czuję się nie najgorzej, wyruszam
nawędrówkiczytowPieniny,Tatry,czyteż
Bieszczady, nie pomijając oczywiście BeskiduSądeckiego.
Fot. Arch.K Rundstuk
Węgry, sierpień 2012 r.
- Krzysztof, a jakie są Twoje najbliższe
plany aktywnego wypoczynku?
- Mam pewne plany. Oczywiście będą
to narty. Najpierw poszusuję na naszych
najbliższychstokach,apóźniejmożezrobię
dalszywypad.OczywiściewAlpy.Ijakco
roku,mamzamiarwystartowaćwZimowej
Spartakiadzie Senioralnej w slalomie narciarskim.
- czego można życzyć niezmordowanemu
turyście?
- Dla narciarza - dobrego śniegu pod narty
i wspaniałego samopoczucia, a dla spacerowicza – nieskażonego środowiska i dużo
energii.
Fot. Arch.K Rundstuk
Nauders, Austria, 2014 r.
dziękujemy i wszystkiego najlepszego.
HalinaKacprzycka,RozaliaKulasik
oBYWATelsKi PARlAMenT senioRóW
Została uruchomiona przez członków prezydium Komisji ds. Informacji, Promocji i Kontaktów z Otoczeniem bezpłatna strona internetowa obywatelskiego
Parlamentu seniorów.
Adres strony: www.ops2.pl.tl
15
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 15
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
CO wARTO wIEDzIEĆ
O zDROwYM ŻYwIEnIU SEnIORA?
Rozmowa z Małgorzatą Mordarską,
kierownikiem warsztatów szkolnych
Zespołu szkół nr 1 w nowym sączu
Ma Pani wśród wielu specjalizacji gastronomicznych tytuł dietetyka. Zechce nam Pani podpowiedzieć, jakie istotne zmiany powinny wprowadzić
w swoim wyżywieniu osoby w wieku 65 +
Najważniejszymcelemżywieniaosóbstarszychjest
pokrycie potrzeb organizmu w sposób opóźniający naturalneprocesystarzeniasię.Seniorzypotrzebujązasadniczo tych samych składników odżywczych, co ludzie
młodzi,ztymżezapotrzebowanienaniektóreznichrośnie,nainnemaleje.Wżywieniupopulacji65+należytak
układaćjadłospis,byzagwarantowaćniezbędneskładnikiodżywczeprzykalorycznościodpowiedniejdlawieku
iaktywnościfizycznej.Przyjmujesię,żekobietawtym
wieku musi dostarczyć organizmowi 1500 - 1700 kcal.
dziennie,mężczyzna-1750-1950kcaldziennie.
starzenia się organizmu). Ograniczeniu powinny ulec
jony sodu z uwagi na zwiększone ryzyko nadciśnienia
tętniczego. Pamiętać trzeba o zapewnieniu odpowiedniejilościwody(Wedługnormżywienia2,7l-kobiety,
3,7l-mężczyźni).
Ustalając jadłospis dzienny należy wybierać produkty
spożywcze z różnych grup: zboża (pieczywo razowe,
kaszezgrubegoprzemiału,makarony),warzywa,owoce
inabiał(kefir,jogurtnaturalny,maślanka,chudytwaróg)
mięso,ryby,okresowojajaitłuszczebogatewwielonieŹródłem energii są węglowodany (powinny zapewnasycone kwasy tłuszczowe omega-3. Kwasy tłuszczonić 50-60 % zapotrzebowania energetycznego), tłuszcz
weomega-3możnateżznaleźćwtłustychrybachioleju
(do30%zapotrzebowania),kwasytłuszczowenasycone
lnianym.
(około 10 % zapotrzebowania), resztę stanowią kwasy
Wiek podeszły jest okresem pojawiania się wielu
tłuszczoweomega3,białkoibłonnik.
chorób, a także różnych dolegliwości, będących naRegulacja procesów metabolicznych zależy od zapewstępstwem starzenia się narządów i układów w organieniaodpowiedniejilościminerałówiwitamin.Najważnizmie ludzi starszych. Zacznijmy od takich dolegliniejszajestwitaminaD(regulujegospodarkęfosforowo-
wości, jak zgaga, zaparcia, wzdęcia. czy można im
wapniowąiinnefunkcjeorganizmu)iB6(bierzeudział
jakoś zapobiegać?
w przemianach białek i wielonienasyconych kwasów
tłuszczowych, uzupełnia braki jej wchłaniania wskutek Można.Przejdźmypokolei:
zażywania leków). Rośnie zapotrzebowanie na witaJak zapobiec wzdęciom?
miny B2, B12 i kwas foliowy (pogarsza się proces ich
wchłaniania) i antyoksykanty witamin C,E,A oraz beta • dodawać imbir, kminek lub czosnek do wzdymającychpotraw,ponieważhamująonewytwarzaniegakarotenu(chroniąprzednadmiaremwolnychrodników).
zów;wzdęciomzapobiegarównieżnatkapietruszki,
Zgrupyminerałówzmniejszasięukobietpomenstruacji
zapotrzebowanie na żelazo, po 50 roku życia zwiększa • rozmawianiepodczasjedzeniaczyżuciegumyzwiększailośćpołykanegopowietrzaisprzyjatworzeniu
się natomiast zdecydowanie zapotrzebowanie na wapń
sięgazów,trzebawięcichunikać,
(spowalnia ubytek masy kostnej będącej następstwem
16
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 16
2016-02-18 14:47:20
ZAKOCHANA W POROSTACH
prof. Maria Agata Olech
patrz str. 3
Wschodnie wybrzeże Grenlandii
- „ziemie dziewicze” dla lichenologów
Sermeq Kujalleq
fot. Arch. M.A. Olech
WYKŁADY AUDYTORYJNE I SPECJALISTYCZNE
Anna Budzałek, Kurator,
Muzeum Narodowe w Krakowie
Maria Marcinowska,
Muzeum Okręgowe Nowy Sącz
dr Marcin Przybyła, UJ
dr Piotr Obacz, UJ
Jolanta Piesiewicz-Miłek,
psycholog
dr Joanna Chłopicka, UJ
Fot. Tadeusz Legutko
Marta Kłak-Ambrożkiewicz,
Muzeum Narodowe w Krakowie
dr Małgorzata Kalemba-Drożdż,
Akademia im. F.A.Modrzewskiego,
Kraków
Fot. Antoni Łopuch, Tadeusz Legutko
dr hab. Mariusz Kędzierski, UJ
dr inż. Piotr Czekalski,
Politechnika Śląska
prof Maria Agata Olech,UJ
lek.med.mjr SBG Marcin Wojtyga,
Karpacki Ośrodek Wsparcia
Straży Granicznej
Magdalena Kroh, etnograf
Jolanta Augustyńska,
Robert Biernacki, podróżnicy
Alicja Przybyszowska,
fotograf, podróżnik
KONGRES ESPERANTO W LILLE, Francja 2015r.
Fot. Janusz Skalski
Fot. Jolanta Kieres
patrz str. 22
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
• należy ograniczyć jedzenie potraw ciężkostrawnych
orazbogatychwbłonnikpokarmowy(warzywastrączkowe,chlebpełnoziarnisty,kapusta,kaszagryczana)
domomentuustąpieniadolegliwości,
Jak zapobiec zaparciom?
• sięgaćpopokarmybogatoresztkowe(otręby,warzywa, pieczywo z pełnego przemiału kasze),
którezwiększająobjętośćmaskałowych,
• pićdużeilościpłynów(około2,5l/dobę,)
• kawaiśliwkipodrażniającnerwyjelitowenadrodzechemicznej;przyspieszająpracęjelit,
Jak zapobiec zgadze?
• zmniejszyć ilość spożywanych tłuszczów, w ich
miejscewprowadzićwęglowodanyibiałka,
• ograniczyć spożycie czekolady, mięty, kawy,
alkoholu,świeżejcebuli,kontrolowaćswojąmasę
ciała, ponieważ osoby otyłe mają skłonności
dowystępowaniarefluksużołądkowego,
• niekłaśćsięprzez3godzinypojedzeniu,ponieważ nie występuje wówczas wzmożony nacisk
nawpustżołądka.
W następnym odcinku zamieścimy Pani wskazania
dodietywnajczęstszychchorobachwiekupodeszłego,
• należy poświęcić choćby pół godziny dziennie
dzisiajpoproszęnazakończenieoprzepisnazdrowąponaspacer,bieganielubjazdęnarowerze.
trawędlaseniora.
Dziękujęzarozmowę
IrenaCepielik
sekcjakulturoznawstwa
doBRY PRZePis
Do130gmielonegomięsazkurczakadodajemyszczypiorek, wciskamy duży ząbek czosnku i doprawiamy
odrobinąpieprzu,ostrąpaprykąiniewielkąilościąsoli.
Zotrzymanejmasytworzymy5średnichklopsików.
Kasza jaglana z drobiowymi klopsikami
w sosie pomidorowym
(przepisna1sporąporcję)
Do wysokiego naczynia wkładamy kawałki obranych
pomidorów, wciskamy do nich kolejny ząbek czosnku,
dodajemy przecier, oregano, świeżo zmielony pieprz,
odrobinę soli i ostrej papryki oraz kawałki suszonych
pomidorów. Wszystkie składniki blendujemy na jednolity sos, który przelewamy do małego (!) rondelka
i doprowadzamy do wrzenia, dodajemy siemię lniane,
po czym delikatnie wrzucamy przygotowane klopsiki
(sospowinienconajmniejw2/3przykrywaćmięso).Gotujemycałość,mieszającodczasudoczasu,około15minut
naśrednimogniu,ażsoszgęstnieje.
200gkalafioralubbrokułu
45gkaszyjaglanej
1płaskałyżeczkasoli
130gkurczaka
2dużeząbkiczosnku
1łyżeczkaziółprowansalskich
1/2łyżeczkiostrejpapryki
odrobinaświeżozmielonegopieprzu
1/2łyżeczkisoli
1łyżeczkaoregano
2łyżkiposiekanegoszczypiorku
2średniepomidory
2kawałkisuszonychpomidorów
1łyżeczkaprzecierupomidorowego
1łyżeczkamielonegosiemienialnianego
Wmiędzyczasiewrondelkuzlekkoosolonąwodągotujemykawałkikalafioralubbrokułu(niepowinienbyć
zbytrozgotowany).
Kaszęjaglanązlewamynasitkuwrzątkiem,anastępnie
gotujemywokoło250mlwody.Po15minutachodstawiamypodprzykryciemażwchłonieresztępłynu.Gotowąkaszęmieszamyzdośćdrobnopokrojonymkalafiorem,nakładamydogłębokiegotalerzaipolewamysosem
zklopsikami.
17
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 17
2016-02-18 14:47:20
BiuletynSądeckiegoUTW-Nr47,marzec2016
poDrÓŻE DAlEkIE I blISkIE
przYwitani przez…
the Beatles
ZWIZyTąWBARDEJOWIE
Fot. Władysław szwenik
Niedaleko Bieszczadów i Beskidu Niskiego, po południowej stronie Karpat znajduje się miasteczko jak
zbajki.TosłowackiBardejov,którywyglądajakbyczas
dawno się tam zatrzymał. Miejsce to przyciąga swym
urokiem wielu obieżyświatów, w tym nas - słuchaczy sekcji geograficzno – przyrodniczej i sympatyków
SUTW, którzy wybrali się w te strony na wycieczkę,
13stycznia2016roku.
Nasza trasa wiodła w kierunku Krynicy Zdrój
i Muszyny, jednak po drodze skręciliśmy do Tylicza,
gdziepodziwialiśmycerkwieznajdującesięprzydrodze.
z1448roku,z11gotyckimiołtarzami,wktórychszczególną uwagę przykuwa grupa kalwarii na triumfalnym
łuku tęczowym, oraz czteroskrzydłowy główny ołtarz
z1878roku.Wcentrumplacumieścisięunikalnyrenesansowyratusz.Mieszcząsięwnimmuzeapoświecone
historiimiastairegionuSzarysz.
Podczaszwiedzaniawidzieliśmywielepamiąteksłowackiejkulturyihistorii,militariów,cerkiewzlistyświatowego dziedzictwa UNESCO w której modlą się greckokatoliccyRusiniKarpaccy–naródoktórymniewiele
się słyszy. Podczas tej jednodniowej wycieczki można
było poznać bliżej naszych sympatycznych południowychsąsiadówiichróżnorodność.
Bardejówprzywitałnaspięknapogodą,asamomiasteczko zdaje się zapadło w letnią drzemkę i tak trwa
dzieląc się z odwiedzającymi błogą beztroską. Zmierzając wprost na Rynek, jeszcze przed starym miastem
czekała na nas zupełnie współczesna ciekawostka:
ulica Johna lennona - króciutki trakt od
jednorodzinnegodomudoczęścizabytkowej
Bardejowa. Dom niby zupełnie normalny,
ajednak...najegoelewacjipodobiznymuzykówlegendarnegozespołuTheBeatles,nuty
słynnej piosenki Hey Jude. Od razu można
siędomyślić,żemieszkatuwielkifangrupy
zLiverpolu.Równieżwpobliskimparku,powstałymwlatachosiemdziesiątych,umieszczono kamienie z nazwiskami członków
inazwamialbumówgrupyTheBeatles.
Bardejówjestjednymznajpiękniejszych
miast Słowacji, tutaj gotyk i renesans przekrzykująsięwzajemniezamkniętewciasnym
rynkuotoczonymmuramiibasztamiobronnymi.Wszystkoconajcenniejszeznajdujesię
w Rynku: wspaniała katedra św. Idziego Fot. Władysław szwenik
WładysławSzwenik
sekcjageograficzno-przyrodnicza
18
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 18
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
nASzA OfERTA
od rękodzieła po farmakologię
Tegoroczna oferta zajęć dodatkowych na okres niorów, często cierpiących na różne choroby, a nie usłyod października do grudnia 2015 roku była wyjątkowo szymy ich u lekarzy. Wiem, na przykład, jakich leków nie
bogata.Wtymrokuakademickimgrupaosóbobjętych należy ze sobą łączyć, a które połączone sprzyjają zdroróżnymiprogramamibyłaznacznieliczniejszaniżwla- -wieniu. Jest to niezwykle ważne dla leczących się u dwu
tachminionych.Ci,którzychcielipoprawiaćsprawność lub więcej specjalistów - a kogo z nas to nie dotyczy?fizyczną, wybierali między różnymi programami gim- bo żaden z nich na ogół nie pyta, co już bierzemy. Wzbonastyki lub aqua-aerobikiem na basenie. Dla słuchaczy gaciłam też swoją wiedzę-kontynuuje-o przyczynach
zainteresowanych rozwojem swojej osobowości były i skutkach tak poważnych chorób, jak: kamica nerkowa,
warsztaty psychologiczne. Zatroskani o własne zdro- artroza, reumatoidalne zapalenie stawów. Umiem pomóc
wie, pragnący sami się leczyć, mogli zapisać mnóstwo sobie i poradzić innym, jak sobie radzić w przypadkach
porad na zajęciach farmaceutycznych. Naukę dbałości przeziębienia, bezsenności i chorób pęcherza moczoourodęiwyglądgwarantowałyzajęciazkosmetologii. wego bez wizyty u lekarza. Dowiedziałam się również,
Można też było rozwijać własne,
że mogę niektóre leki zastąnawet wyrafinowane, zaintereso- dlA PRAGnĄcYch ĆWicZYĆ pić dietą i ziołami.
wania. Na warsztatach rękodzieła JĘZYKi PRZYdATne PodcZAs
Nie mniej zadowolona jest
początkujący wykonywali ozdoZAGRAnicZnYch WoJAŻY
naszakoleżankazwarsztaby świąteczne i okolicznościowe
sPoRY PAKieT
tówkosmetycznych.
kartki, ambitniejsi tworzyli artyleKToRATóW
- Wyćwiczyłam w trakcie
stycznedziełalubpoznawalitajnizajęć praktycznych – wykidecoupage.Wgrupieteatralnej
powstawałykolejnescenopisydoprzyszłychinsceniza- mienia na początku - technikę makijażu, poznając najcji,ćwiczeniawokalnepewnieteżskończąsięwystępem. lepsze dla siebie kosmetyki. Nauczyłam się samodzielnie
Wielkim wzięciem cieszyły się warsztaty fotograficzne robić kremy, pilingi i maseczki z artykułów zamawianych
iplastyczne,rozpoczynającytuzajęcialaicyszybkoza- w sklepach internetowych. To ogromna oszczędność!
mieniająsięwartystów.Językoznawstwoopanowali Wiem, na co zwracać uwagę przy zakupie kremów i inredaktorzy naszego uniwersyteckiego „Biuletynu”, nych kosmetyków, a nawet jak się odżywiać, by zachować
młody wygląd. Polecam te zajęcia każdej kobiecie, która
byszlifowaćstyl.
chce zadbać o siebie.
Dla pragnących ćwiczyć języki, przydatne podczas
zagranicznychwojaży,sporypakietlektoratów:niemie- - Po warsztatach fotograficznych pod kierunkiem
cki,francuski,angielski,esperanto.Cieszącąsięogrom- Piotra Droździka uchodzę wśród rodziny i znajomych
nym zainteresowaniem propozycją okazał się Dysku- za eksperta od fotografowania -stwierdzazdumąmoja
syjnyKlubFilmowySUTW.Natezajęciaprzychodziło interlokutorka. - Wiem, jak ustawić aparat, jak robić
odpięćdziesięciudosiedemdziesięciuosób,boogląda- zdjęcia, znam technikę ich obróbki za pomocą programu
li–powspaniałymwprowadzeniufilmoznawcyKarola Photoshop, potrafię je kopiować i przechowywać
Szafrańca-bardzodobrenowefilmy,poseansiezaśmo- w komputerze. Obejrzane wystawy fotograficzne uwrażliwiły mnie na walory artystyczne zdjęć, a zajęcia pleneglionichpodyskutować.
rowe grupy pozwoliły na samodzielne ćwiczenie cieka Irena Poręba w przeciągu kilku lat, uczestniczyła
wych ujęć. Jestem bardzo z siebie zadowolona-kończy
w wielu warsztatach: psychologicznych, kosmetologii,
zuśmiechem.-W krótkim czasie znacząco wzbogaciłam
fotograficznych, farmakologicznych. Twierdzi, że te
swoją wiedzę i umiejętności.
ostatnienależałobyorganizowaćwkażdymroku,bymo Nic dodać, nic ująć! Warto, jak widać, korzystać
gliwnichwziąćudziałwszyscyseniorzy.
zdostępnychzajęć.
- Gorąco do tego zachęcam-mówisłuchaczka.- PrzeIrenaCepielik
kazywane przez prowadzącą wiadomości są cenne dla se19
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 19
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
PORADY
PunKTY nieodPŁATneJ PoMocY PRAWneJ
Od 1 stycznia 2016 roku obowiązuje w całej Polscesystemnieodpłatnejpomocyprawnej.Jesttorezultatwejściawżycieustawyzdnia5sierpnia2015roku
o nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej
(Dz.U.2015poz.1255).Wskalicałegokrajudziałają
punkty, w których nieodpłatnie jest świadczona pomoc
prawna,m.in.przezadwokatówiradcówprawnych.
Z nieodpłatnej pomocy prawnej mogą skorzystać
mieszkańcy Miasta nowego sącza i Powiatu nowosądeckiego:
niedziałkudopiątku.Wgodz.8.00-12.00pomocprawnajestświadczonaprzezradcówprawnych,aodgodz.
13.00-17.00,pomocprawnajestświadczonaprzezadwokatów.
Trzeci punkt znajduje się w siedzibie Miejskiego
Ośrodka Pomocy Społecznej przy ul. żywieckiej 13.
Funkcjonuje od poniedziałku do piątku, w godzinach
od15.10-19.10.
Punkty nieodpłatnej pomocy prawnej dla mieszkańców Powiatu nowosądeckiego zlokalizowano w:
• którym, w okresie 12 miesięcy poprzedzających
zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnejzostałoprzyznaneświadczeniezpomocyspołecznej
napodstawieustawyopomocyspołecznejiwobecnich
wtymokresieniewydanodecyzjiozwrocienienależnie
pobranegoświadczenia,
– Starostwie Powiatowym w Nowym Sączu (ul. Jagiel
lońska33,pokójnr113),
–ZespoleSzkółZawodowychim.StaszicawGrybowie
(ul.Kościuszki18,pokójnr1),
– Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych im. ks. prof.
TischnerawStarymSączu(ul.Batorego27,p.nr6),
• posiadającym ważną Kartę Dużej Rodziny, o której
–PowiatowymZespoleSzkółwMuszynie(ul.Piłsud-
mowawustawieoKarcieDużejRodziny,
skiego85,pokójnr1),
• którzyuzyskalizaświadczenie,ojakimmowawusta– Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych im. Reymonta
wieokombatantachorazniektórychosobachbędących
wTęgoborzy(Tęgoborze173,pokójnr2)
ofiaramirepresjiwojennychiokresupowojennego,
– Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej przy Zespole
• posiadającym ważną legitymację weterana albo le Szkół Ponadgimnazjalnych im. Jana Pawła II
gitymację weterana poszkodowanego, o których mowa
wKrynicy-Zdroju(ul.Nadbrzeżna3,pokójnr63).
wustawieoweteranachdziałańpozagranicamipaństwa,
• którzynieukończyli26latlubukończyli65lat,
• którzy w wyniku wystąpienia klęski żywiołowej, uprawnieni mogą uzyskać informacje w zakresie:
katastrofynaturalnejlubawariitechnicznejznaleźlisię
–prawapracy,
wsytuacjizagrożenialubponieślistraty.
– przygotowania do rozpoczęcia działalności gospodar
Abyuzyskaćdarmowąpomocprawnądanaosobamusi czej,
przedstawićokreślonydokument,napodstawiektórego –prawacywilnego,
będziejejudzielanaporadaprawna.
–sprawkarnych,
–sprawadministracyjnych,
W nowym sączu funkcjonują trzy punkty nieodpłat- –ubezpieczeniaspołecznego,
nej pomocy prawnej:
–sprawrodzinnych,
Dwa znajdują się na ul. Nawojowskiej 17a (budynek – prawa podatkowego z wyłączeniem spraw podatko
będący niegdyś siedzibą Powiatowej Stacji Sanitarno wychzwiązanychzprowadzeniemdziałalnościgospo
- Epidemiologicznej na osiedlu Millenium), w których darczej.
pomocyprawnejudzielająradcowieprawniiadwokaci.
www.nowysacz.pl
Punktytefunkcjonująprzezpięćdniwtygodniu,odpo-
www.starostwo.nowy-sacz.pl
20
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 20
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
lilKA - cud MiŁoŚci
Refleksje po spektaklu
KażdyJesiennyFestiwalTeatralnywnaszymmieście
(atenbyłjużdziewiętnasty!)todlamnieczascierpienia.
Chciałaby przecież dusza do Raju, ale emerytura trzymamnienasmyczy.Mogęsobiepozwolićnajwyżejna
dwaspektakle,wtymrokuteżniebyłolepiej.Obejrzałam„Lilkę-cudmiłości”zaprezentowanyprzezAgencję Artystyczną C.D.N. w Krakowie oraz „Zbrodnię”
zpremedytacjąTeatruPoloniawWarszawie.Obaprzedstawienia były świetnie zagrane, to pierwsze kusiło
jednaknietylkoświetnąobsadą,aleiobietnicąpoznania osobowości znanej poetki - Marii Pawlikowskiej
- Jasnorzewskiej w oparciu o dzienniki, listy i notatki.
Wychowana w szkole na „brązowionych” bohaterach
(patrz:TadeuszBoy-żeleński),chętnierzucamsięteraz
nadokumentyściągająceichzpiedestału.Wtymprzypadkutworzonyna70rocznicęśmierciportretpoetkibył
raczej próbą zbliżenia się do prawdy o jej osobowości
icharakterze.
Maria była inna od stworzonej w poezji postaci, co
łatwodasiędzisiajpokazaćwoparciuolicznejużdostępne źródła. Szczególnie godne polecenia są ostanie
publikacje:„Wojnęszatanspłodził”.Zapiskizlat19391945 zebrane przez Rafała Podrazę, a także „Bagienna
niezapominajka”wydanepodpseudonimemAraelZurli.Najejosobowośćicharakterogromnywpływmiało
postępowanieojca:rozpieszczanieispełnianiekażdego
jej kaprysu, utrzymywanie dorosłych córek z całymi
rodzinami przez comiesięczne darowizny, pokrywanie
kosztówbłędnychdecyzjibezcieniawyrzutu.Otoczona
luksusemiżyjącawprzekonaniuowłasnejwyjątkowości(wtejkwestiidużezasługimiałateżsiostraMagdalena Samozwaniec, która taki jej obraz konsekwentnie
budowaławswoichksiążkach)okazałasięzupełnienieprzygotowanadożyciawtrudnychrealiachwojnyiemigracji.Nierozumiałazachowańludziżyjącychtroskami
dniacodziennego,drażnilijąci,którzyjejniepodziwiali
Formułaspektaklubyłaniezwykła.Wpierwszejod- inieprezentowaliklasy,bywałazłośliwaibezwzględna
słonie, siedząc w inwalidzkim wózku, wygłasza swoje w ocenach nawet najbliższych. Kupowała ciągle nowe
ostatnie monologi umierająca na raka w klinice onko- futra,buty,sukienkiikapelusze,nawetprzedoperacjalogicznej w Manchesterze poetka (gra ją Magdalena mistaranniedobierałakoloramibieliznę,szlafrokisiaZawadzka).Pojawiającasięjakoduchwkolejnychod- teczkęnawłosy.Nigdynieumiałaliczyćwydatkówani
słonach stwarza wrażenie przywoływanych we wspo- oszczędzaćczyzarabiać.Pisałautworytylkowtedy,gdy
mnieniach chwil i przeżyć. Te są kompilacją starannie zaproponowanojejodpowiedniąkwotę,wżadnychchadobranychdotworzonegoobrazuźródłowychdokumen- rytatywnychakcjachniechciałabraćudziału.
tów.AfrodytaWeselak,młodaaktorkaTeatruPolskiego Byłateżnapewnowrażliwa,inteligentna,przywiązawWarszawie, wcieliła się w postać młodziutkiej Lilki. nadokrajuiswoichnajbliższych.Niezdradziłanikomu
Niezwykleprzekonywającopokazałajejbeztroskę,lek- z nich, jak bardzo jest chora, by im oszczędzić zmarkomyślność, oderwanie od realnego życia w zawiera- twień, nawet przeczuwając swoją śmierć gromadziła
niu kolejnych małżeństw, rozczarowania i cierpienie dla nich podarunki. Miała też szczęście do „posiadania
z powodu fizycznej ułomności, którą całe życie tuszo- ludzi”, którzy ją bezgranicznie kochali i troszczyli się
wała zwiewnymi toaletami. Duże wrażenie robiła kre- ojejdobresamopoczucie.NależałdonichtakżeLotek,
acja Joanny żółkowskiej, która odtwarzała Lilkę sa- jejtrzeciiostatnimąż,lotnikStefanJerzyJasnorzewski,
motną wśród ludzi. Filozoficzna zaduma nad życiem którypojejśmiercizerwałwszelkiekontaktyzrodziną
prowadzi ją do dostrzegania w swoich losach wróż- iwojskiemiwciężkiejpracyfizycznejszukałzapomnieby tarota, którą konsekwentnie układała na stoliku. nia.
To także aluzja do przekonania Jasnorzewskiej o jej Toświetnyspektakl–powtórzęzapoznańskimrecenwieszczychsnachimagicznychzdolnościach.Krystyna zentem-jak w życiu przenikają się w nim rzeczy błahe
Tkaczśpiewawierszepoetkiznowoczesną,patetyczną z istotnymi, subtelne z brutalnymi,traktujeowszystkim,
muzyką,nadbudowującnadoglądanymiscenamipuentę. czym żyje człowiek, owładnięty pasją i namiętnością,
Wbrzmiącychrazsarkastycznie,razprześmiewczo,raz któregojedynymdrogowskazemjestmiłość.
tragicznie tonach wybrzmiewa mit cudownej, tajemniIrenaCepielik
czej,niepowtarzalnejLilusi.
21
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 21
2016-02-18 14:47:20
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
esPeRAnTo – nAJlePsZY sPosóB
nA FAscYnuJĄce ŻYcie W KAŻdYM WieKu
Sądeccyseniorzyzabralidzieciimłodzieżuczącąsięesperanta
nawojażedoNiemieciFrancji
Na kończące dwuletni program GRUNDTVIGA
seminarium kulturoznawcze w górach Harzu (Dolna
Saksonia) sądeckie stowarzyszenie Centrum Edukacji
Międzykulturowej(koordynatorprojektu)przygotowało
także własny program artystyczny na majowe obchody
świętamiastaHerzbergamHarz–EsperantoStadt.
Nasz projektowy Partner działa w jedynym mieście
wEuropie,któredodałodoswojejnazwyczłon–Miasto Esperanto, gdyż taka była wola burmistrza i Rady
Miasta.Wtensposóbtoniewielkie,leczprzepięknemiasteczkowyrobiłosobieświatowąmarkęizjeżdżajątutaj
grupyesperantystówzewszystkichkontynentów.Przybywająnaimprezyorganizowaneprzezichmiejscowe,
bardzoaktywne,MiędzynarodoweCentrumKulturalne
orazdlazwiedzaniaatrakcyjnegogórskiegoparkukrajobrazowegoiokolicznychmiejscowości,szczególnieSieber, gdzie mieliśmy swoja bazę w trzystuletnim hotelu
ZUM-PASS.
liczebność i strój grupy (25 osób w pomarańczowych
koszulkach z emblematami), ciekawy repertuar kolorowego,rozśpiewanegozespołu15-latkówzSądecczyzny.
Wystąpili tutaj trzykrotnie, z repertuarem esperanckim
i polskim, w różnych, dopasowanych do sytuacji strojach,budującinnynastrójkażdegowieczoru:odromantycznegopoprzezpopdofolkloru.No,inaszamłodzież
byłaatrakcjąmiejskiejparady.
Talent, uroda i świeżość młodziutkich artystów urzekła widzów i słuchaczy tej międzynarodowej imprezy,
a ich zdjęcia znalazły się na witrynach internetowych
i w gazetach niemieckich. Zespół jest młodszą wersją
poprzedniego young Voice, prowadzonego przez Irenę
GórowskąpodegidąMiejskiegoOśrodkaKultury,któryodnosiłsukcesyprzezwielelat,takżewśrodowisku
esperanckim,leczzostałzdekompletowanypoosiągnieciudojrzałościprzezjegoczłonków.
Obecny zespół przygotował także esperancki repertu WtymkońcowymseminariumopróczPolakówuczest- ar na występy podczas jubileuszu stulecia światoweniczyli także Niemcy, Holendrzy i Węgrzy, lecz nasz go Kongresu Esperanta, który odbył się w końcu lipca
udziałbyłnajbardziejzauważalny.Powodówbyłokilka: w Lille (Francja). W Kongresie uczestniczyło już
2,7 tys. esperantystów z ponad 80 krajów - ze wszystkich kontynentów, reprezentujących wszystkie ludzkie
rasy, kultury, religie. Nasza
sądecka młodzież występowała tutaj czterokrotnie,
wzbudzając ogromne zainteresowanie,setkiosóbprosiły
o zdjęcia z nimi. Zaproponowano im nawet tournée
po Szwajcarii. Po Kongresie
zwiedziliśmy Paryż. Nasza
niesamowita letnia przygoda
we Francji trwała aż 10 dni.
Reasumując, wytężona praca naszych seniorów (Halina Komar i Bożena Kocyk
Fot. Janusz skalski
22
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 22
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
– okresowo nawet codzienne przygotowanie językowe
młodzieży), opieka muzyczna Alicji Skalskiej i „tatusiowanie”JanuszaSkalskiegozagranicąwywindowały
szanse młodzieżowego zespołu do europejskiej skali.
Takstworzyliśmywarunkidokarieryzagranicznejmłodziutkich artystów zespołu JunajVoĉoj – według esperanckiegotłumaczenia-„MłodeGłosy”.
Nie można pominąć także roli Jolanty Kieres, która
zoddaniemprzygotowałaapotem„matkowała”znacznie młodszym artystom, uczestniczącym w Internacia Infana Kongreseto (Międzynarodowy Kongresik
Dziecięcy), zorganizowany obok Universala Kongreso
we Francji. Uczone przez Jolę Kieres dzieci ze szkoły
wBiałejWyżnejprzygotowałyprezentacjębajkiwjęzykuesperantoispędziłytydzieńwgrupiedziecizróżnych
kontynentów. Opiekowała się nimi nauczycielka Anna
Wieczorek – przyjaciółka esperanta i wychowawczyni
innejgrupkidzieciuczonychprzezJolęKiereswSzkole
PodstawowejwRdziostowie.
Dzieci z Białej Wyżnej oprócz udziału w Międzynarodowym Kongresiku, były także na wielkim KongresiewLilleizwiedziłyParyż.Takesperantootwiera
świat – nawet dla mieszkańców małych miejscowości
iwiosek–anasiniestrudzeniseniorzysądeccynieustają
wswoichdziałaniach,abytenświatprzybliżyćdlaswoich rówieśników, ale także dla dzieci i młodzieży, która uczy się z nami języka międzynarodowej przyjaźni,
esperanta.
HalinaKomar
CentrumEdukacjiMiędzykulturowej
AutobIoGrAfIA
kobIEtY NIEprZECIętNEj
W październiku ubiegłego roku grupa naszych koleżanek i kolegów gościła
wBrukseli.Uczestnicytejwyprawypodzielilisięznamiswoimiwrażeniami
wpoprzednim,46.numerzeBiuletynuSUTW.Każdyeuroposełmaprawozaprosić rocznie i sfinansować z funduszu swojego biura pobyt stu osób w stolicy Unii Europejskiej. Słuchaczy naszego uniwersytetu zaprosiła RóżaThun,
europosłanka z naszego okręgu wyborczego (Małopolska i świętokrzyskie),
którąmieliśmyzaszczytgościćwNowymSączu.Interesujesięonażywodziałaniaminaszegouniwersytetuiwysokocenijegoosiągnięcia.
Wydaje mi się, że powinniśmy zapoznać się z postacią tej nieprzeciętnej kobiety, której wiele zawdzięczamy. Daje po temu sposobność wydana przez nią autobiografia pod tytułem „Róża” Opisuje w niej najważniejsze etapy swojego życia, spotkania z niezwykłymi ludźmi, działalność polityczną. Możemy prześledzić
drogę rozwoju młodej dziewczyny, kobiety i matki, wreszcie polityka. Poznajemy źródła wartości kształtujących jej osobowość: rodzinę. Kościół, środowisko „Tygodnika Powszechnego” i wydawnictwa Znak.
Rodzinne powiązania od Inflant po Austrię i zakopiańską willę „Pod Jedlami” pokazują głębokie osadzenie w kulturze europejskiej, a równocześnie patriotyzm pojmowany jako służba narodowi i Polsce.
Wewspomnieniachprzewijająsięosobyzwiązanezprzemianamiwnaszymkraju:odNiezależnegoStowarzyszenia Studentów i KOR - u po polityków europejskiego formatu.Wiele osób możemy poznać z ich drugiej,
częstoniezwykłej,prywatnejstrony.
Wspomnieniapisane,jakzaznaczaautorka,wpośpiechuiprzeznaczonegłówniedlajejdzieci,przybliżajązdarzeniahistoryczne,napisanesąbarwnieizhumorem.Wyłaniasięznichpostaćkobietyspełniającejsię,wwydawałobysięnieprzystającychdosiebie-rolach:żonyimatki,arównocześnieaktywnego,wybitnegopolityka.
Kobietypełnejciepłaioptymizmu,któraswojądziałalnościąwpływatakżenanaszeżycie.Wartopoznaćbliżej
książkęijejbohaterkę.
MariaHalinaStarzyk
”Róża”RóżaThun,JoannaGromekIllg.WydawnictwoZnak
23
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 23
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
MoJA MATKA
film o wartościach ocalających
przed trudną rzeczywistością
Film „Moja matka” Nonny Morettiego to kolejny
obraz,wktórymznanywłoskireżyserposłużyłsięwłasnąautobiografią,bywyrazićnurtującegoinaspytania.
Nakręcił go w swojej prywatnej wytwórni „Sacher”,
co zapewnia mu luksus bycia całkowicie niezależnym
Może więc kpić do woli z hollywoodzkich celebrytów, własnego lewicowegośrodowiska i niemocy kina.
Wielewłasnychcechifaktówzżyciaużyczyłfilmowej
reżyserce Marghericie, w scenariuszu wykorzystał notatki z okresu umierania własnej matki, a grająca matkę w filmie Giulia Lazzarin wystąpiła w jej ubraniach
inatlejejbiblioteki.RolabrataMargherity,Giovanniego, pozwoliła mu z kolei na podwojenie perspektywy
oglądu rzeczywistości, co także jest jedną z cech jego
twórczościfilmowej.Wfilmie„Mojamatka”jestbratem
głównejbohaterki,aleisobą-patrzącymnaswojeżycie,poglądy,wieloletniąpracęizmaganiazdystansulat.
wieleulicRzymukolejkipobiletydokinaCapranichetta
najejfilm.Sąwniejjejbliscy,przyjaciele,znajomi,leżącaterazwszpitalumatka.Pojawiasięwniejonasama
jakomłodadziewczyna,odtrącającaadoratora.Ijestbrat,
który radzi, by łamała bariery i szła dalej. Dostrzegam
w tej scenie rozprawę z mitem, według którego życie
ludzi związanych z branżą filmową jest pełne blasku –
szczęśliwsze, pełniejsze. Praca Margherity nie sprawia
jednak,żereżyserkaznaodpowiedzinawszystkiepytania;żewjakiśtajemnysposóbpojmujerządząceświatem
prawalepiej,niżresztazwykłychśmiertelników.Imwięcejwie,tymbardziejsięgubi.Kinojejnierozgrzesza,nie
podsuwa gotowych rozwiązań, nie nadaje sensu życiu.
Bardzotrudnobyłobyudzielićpełnejodpowiedzina
pytanie,jakieproblemyporuszatenfilm.Jestichwiele,
ananiektóreznichniemaodpowiedzi.Todotycząceroli
filmowych produkcji w życiu społeczeństw pada w samymfilmie.Nakonferencjiprasowejdziennikarzpyta:
Czywydajesiępani,żewtakprzełomowymmomencie
dlanaszegospołeczeństwafilmprzemówiłdosumieńnaszychobywateli?OdpowiedźMargherity,zaczętawedług
wzorcowegoschematu,kończysiębłyskiemświadomości:Przecieżjajużniczegonierozumiem.Nieoznaczato,
Fabułazawieraopowieśćoznanejreżysercekręcącej
żeniewartoichkręcić,jąsamąwłaśniepracanadfilmem
film„Jesteśmytu”,dramatspołecznyorobotnikachproratowała przed szaleństwem w czasie umierania matki.
testujących przeciwko nowemu właścicielowi fabryki,
zapowiadającemuzwolnienialudzi.Jużpierwszascena, Dla mnie osobiście istotniejsze jest inne pytanie:
przedstawiająca strajkujących pracowników i pacyfiku- co decyduje o tym, że zostaje się w pamięci potom-jącejichpolicji,pozwalapoznaćreżyserkęjakozawo- nych? Na nie akurat znalazłam w filmie odpowiedź.
dowegomaksymalistę,perfekcjonistę,zktórymniełatwo Trzeba okazywać zainteresowanie problemami innych
siępracujeaktoromiwspółtwórcomplanu.Alekłopoty ludzi,byćdobrymiotwartymczłowiekiemidobrzewyzfilmemniesąnajgorsze:Margheritamaciężkochorą konywać swój zawód. Ilustracją tej prawdy jest życie
matkęwszpitalu,jejrelacjezdorastającacórkąsąnie- Ady - nauczycielki łaciny, ciepłej wyrozumiałej matki
dobre, na domiar złego rozstała się po latach z partne- ibabci.Dawniuczniowiezapamiętalijądlatego,żezaremgrającymwjejfilmieważnąrolę.Kiedyprzyjeżdża wsze miała dla nich czas na rozmowy i rady. Decyzja
zaproszonydozagraniarolinowegowłaścicielafabryki odejściazpracyGiovanniego,byzaopiekowaćsięcałkoamerykański gwiazdor o włoskich korzeniach, kłopoty wicieodchodzącanazawszematką,pozwaladomniemysiępowiększają.Okazujesięonosobowościąnarcystycz- wać,żetkwiwtymfakcieodpowiedźnajeszczejednopyną,mitomanem,nieradzącymsobienawetzpoprawnoś- tanie.Gdytrzebawybieraćmiędzyróżnymiwartościami,
ciądialogów.Wewnętrznerozdarciebohaterkiprzebiega np.pracaczyrodzina,wybórjesttylkojeden–rodzina.
wzdłużliniifikcyjnyfilmowyobrazitrywialnośćżycia. Tobardzopięknywyrazwartości,którecenireżyseribardzomądrapodpowiedźdlawspółczesnychspołeczeństw.
Filmpodobasiętakżedlatego,żefilmowyobrazjest
kompilacjąfaktów,snów,wizjiizobrazowanychwspo- Odchodzenie matki jest w filmie Morettiego czymś,
mnień, co pozwala patrzeć na życie jako miejsce prze- co staje się także dzięki spokojowi i rozwadze braplataniasiętragizmuikomizmu,podniosłościizwyczaj- ta odkrywaniem własnych błędów i niewykorzystaności. Bardzo ciekawie wykorzystuje reżyser aluzję do nych możliwości przez jej najbliższych. To podafilmuFelliniego.Podobniejaktampojawiłsiękorowód rowane im przez los chwile wspólnego szczęścia.
postacizżyciaGuida,bohateraitakżereżyserazfilmu
„Osiemipół”,MargheritaspotykapostaciezeswojeIrenaCepielik
gożycia.Idziewfilmienocąwzdłużciągnącejsięprzez
24
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 24
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
dYŻuRY i sPoTKAniA
noWosĄdecKieGo FoRuM senioRóW w 2016 r.
Członkowie Nowosądeckiego Forum Seniorów w celu
rozeznawania potrzeb osób starszych oraz nawiązania
i umożliwienia kontaktów środowisk senioralnych oraz
starszychmieszkańcówNowegoSączazprzedstawicielamiForumprzyjęli,m.in.następująceformydziałania:
1/pełnieniedyżurów,
2/spotkaniawsiedzibachzarządówosiedlowych,wklu
bachseniorów,wstowarzyszeniach.
CzłonkowieForumpełniądyżurywkażdyponiedziałek
miesiąca w budynku przy ul. Nawojowskiej 17a (parterowybudynek,wktórymkiedyśmieściłsięSanepid)
wgodzinach:9.00-11.00.
WczasiespotkańzczłonkamiNowosądeckiegoForum
Seniorówmożna:
• zgłosićswojewnioskiipropozycjedziałańnarzecz
osóbstarszych,
• uzyskaćszerokąinformacjęzzakresuproblemówdotyczącychseniorów,
Nadyżurzeodgodz.10.30jestobecnaprzewodnicząca
Forum.
Jesttakżemożliwośćumówieniasięnaspotkaniewinnymterminie(pozadyżurami)zpowołanymiprzezPrezydentaNowegoSączaosobamiwchodzącymiwskład
Forum,wtymzprzedstawicielamiinstytucjipublicznych
zajmującychsięm.in.problematykąosóbstarszych.
Członkowie Forum deklarują również uczestnictwo
w spotkaniach z seniorami w siedzibach zarządów
osiedlowych,wklubachseniorów,wstowarzyszeniach.
Natakiespotkaniaumówićsięmożnazapośrednictwem
BiuraPełnomocnikads.Społecznych-tel.184490687
(ul. Jagiellońska 14), stanowiska ds. organizacji pozarządowych mieszczącego się w lokalu dyżurów Forum
tj. ul. Nawojowska 17a oraz drogą telefoniczną bezpośrednio z poszczególnymi osobami wchodzącymi
wskładNowosądeckiegoForumSeniorów.
Nowosądeckie Forum Seniorów wyraża przekonanie,
żebezpośredniekontaktyzprzedstawicielamiśrodowisk
• uzyskać specjalistyczne porady w poszczególnych senioralnych, seniorami na poszczególnych osiedlach
dziedzinachżyciaspołecznego,
i w organizacjach będzie sprzyjać działaniom na rzecz
• skorzystaćzporadnikóworazróżnegorodzajupubli- starszegopokolenianaszegomiasta.
kacjiadresowanychdoseniorów.
NadyżurachoczekująnaPaństwakażdorazowoconajmniej dwie osoby działające społecznie w NowosądeckimForumSeniorów.
MariaBaran
PrzewodniczącaNowosądeckiego
ForumSeniorów
BeZPŁATne leKi
Wlutym2016r.RadaMinistrówprzyjęłaprojektustawyobezpłatnychlekachdlaosóbpowyżej75.rokużycia.
Projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
orazniektórychinnychustaw,przedłożonyprzezministrazdrowia,przewiduje,żewszystkieosoby,któreukończyły75lat,otrzymająbezpłatnieleki,znajdującesięwodrębnymwykazienaliścierefundacyjnej.
świadczeniobiorcy,którzyukończyli75lat,nabędąuprawnieniadobezpłatnychleków,środkówspożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych, wymienionych w wykazie ogłaszanym
wobwieszczeniuprzezministrazdrowia.
Produkty wymienione w wykazie będą objęte refundacją. Lista leków ma być stopniowo rozszerzana.
Starszymosobombezpłatnelekiiwyrobymedycznebędąmogliprzepisywaćnareceptęlekarzeipielęgniarki
podstawowejopiekizdrowotnej.
Nowerozwiązaniemaobowiązywaćnajpóźniejod1września2016r.
źródło:http://www.mz.gov.pl/aktualnosci/
25
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 25
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
Kalendarium czerwiec 2015 - styczeń 2016
cZeRWiec
2.06.2015r. - Ukazał się nr 44 kwartalnika Biuletyn 8-14.06.2015 r. - Dalszy ciąg współpracy miedzy NoSądeckiegoUTW,redagowanyprzezsłuchaczySUTW. wym Sączem i Chorzowem w zakresie polityki senioralnej. Tym razem w Chorzowie przebywali seniorzy
6-7.06.2015r. - II Małopolski Kongres UTW, Teatr
zNowegoSączanawarsztatachplastycznych,dzienniim.Słowckiego, Kraków. Na Kongresie byli zaproszeni
karskich,omawianoprzykładydobrychpraktyk.Nazagoście, pani premier Ewa Kopacz, ministerWładysław
kończenieodbyłasiekonferencjadot.doskonaleniapraKosiniak-Kamysz,marszałekMarekSowa,przedstawicyzsenioramiidlaseniorów.
cieleuczelnikrakowskichiinni.Wprogramie:wykład
wprowadzający na temat 40 lecia Ruchu UTW popro- 12.06.2015r.-Konferencja„RADyDLASENIORóW”.
wadzony przez Prezes Ogólnopolskiej Federacji UTW Uczestnictwoosóbstarszychwżyciupublicznym–stan
i Sądeckiego UTW Wiesławę Borczyk oraz 3 sesje obecnyiwyzwanianaprzyszłość”
Zarząd Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Unipanelowe.
wersytetówTrzeciegoWiekuwNowymSączuzaprosił
Sądecki UTW reprezentowali: Daniel Jachimowicz,
naogólnopolskąkonferencję„RADyDLASENIORóW.
Elżbieta Pachoń, Krystyna Nosal, członkowie Zarządu
Celem konferencji było upowszechnienie problematyki
SUTW oraz Lucyna Bocheńska-Kuleta starosta i Taaktywnej partycypacji osób starszych w życiu publiczdeusz Legutko, wicestarosta sekcji medycznej, Marek
nymwtymprzykładówdobrychpraktykwystępujących
Winiarski - starosta sekcji geograficzno-przyrodniczej,
wtymobszarzejakrównieżsformułowanierekomendaZofiaPychyrek-czł.radyprogramowejsekcjikulturocjiwzakresiedziałańniezbędnychdlaszerszegowłączaznawstwa,JolantaStafin-członekKomisjiRewizyjnej
niaseniorówwżyciepubliczne.SądeckiUTWreprezenSUTW,HalinaHejmej-czł.zarządusekcjikulturoznawtowały:JolantaStafin-czł.KomisjiRewizyjnej.
stwa.
15.06-17.07.2015r. - Zapisy do Sądeckiego UTW
W trakcie II Małopolskiego Kongresu Uniwersytetów
narokakademicki2015/2016.DyżuryczłonkówZarząTrzeciego Wieku marszałek Marek Sowa wręczył ZłoduSUTW.
te Odznaki Honorowe Województwa Małopolskiego
- Krzyże Małopolski dla zasłużonych dla ruchu senio- 15.06.2015r. - Rozpoczynają się warsztaty wakacyjne:
ralnegodziałaczek–WiesławyBorczyk,PrezesOgólno- ogrodnictwo, fotograficzne, taneczne, gimnastyczne,
polskiejFederacjiStowarzyszeńUTWorazSądeckiego psychologiczne.
UTWorazMariiKanior,PrezesUniwersytetuTrzeciego 28.06.2015r. - II Małopolska Spartakiada Seniorów
wWieliczce,zorganizowanaprzezPosłankęnaSejmRP
WiekuprzyPWSZwTarnowie.
Organizatorzy:StowarzyszenieMANKOiStowarzysze- ElżbietęAchingerorazStowarzyszenieWielickiUniwernieUTWWieliczkazPosełnaSejmRPElżbietąAchin- sytetTrzeciegoWieku,któraodbyłasięwCentrumEdukacyjno–Rekreacyjnym„SolneMiasto”wWieliczce.
ger
Sądecki UTW reprezentowała grupa 14 zawodników:
MariaCiastoń,KazimieraMigacz,BarbaraSobkowicz,
StanisławaZielińska,JadwigaBanach,KrystynaNosal,
HenrykaMajewska,AnnaRycąbel,HalinaKacprzycka,
Krzysztof Rundstuk, Jolanta Kieres, Zbigniew Brach,
Sądecki UTW reprezentowany był m.in. przez Zofię
ZofiaPiotrowska,SzymonBudacz.
Pychyrek-członkaradyprogramowejsekcjigeograficzDogronalaureatówdołączyli:
no-przyrodniczej.
9.06.2015r.-WycieczkapoNowymSączu-„Szlakami - Stanisława Zielińska - puchar i dyplom za zajęcie
architektury Jana Perosia” zorganizowana przez Marię IIImiejscawkonkurencji„NordicWalking”,
7.06.2015r. - II Ogólnopolskie Senioralia w Krakowie.
PlacSzczepański,kolorowyprzemarsznaRynek,udział
w spotkaniach, badaniach, w Małopolskiej Wyższej
Szkoleim.J.DietlawKrakowie.
-ZofiaPiotrowskaiSzymonBudacz,-medaleidyplomy
zazajęcieIIImiejscawkonkurencji„brydżsportowy”.
HalinęStarzyk,członkaradyprogramowejsekcjikulturoznawstwa.
26
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 26
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
NaszkolegaKrzysztofRundstukotrzymałwyróżnienie
w postaci statuetki jako najstarszy zawodnik startujący
wdwóchkonkurencjach:slalomrowerowyiNordicWalking.
organizowany przez Społeczno - Kulturalne Towarzystwo„Sądeczanin”,ZespółSzkółOgólnokształcychim.
JanaDługoszawNowymSączuorazSądeckiUniwersytetTrzeciegoWiekuskierowanydouczniówszkółróżnychstopni.
29.06.2015r.-CzłonekZarząduSądeckiegoUTWMariaHarcułaudzielawywiaduoSądeckimUTWdoRadia 21.08.2015r.-WMCKSOKółuroczyścieobchodzono
Benefis 100-lecia urodzin aktorki Danuty Szaflarskiej.
Kraków.
Nowa sala kinowa otrzymała Jej Imię, a przy wejściu
dosaliodsłoniętopamiątkowątablicę.M.in.napisano:
liPiec
3.07.2015r. - W Sądeckim Ratuszu odbyła się uroczy- „...Pełnaskromnościiradościżycia.SądecczyznapozostapromocjaXLIIITomu„RocznikaSądeckiego”,gdzie stajeJejnajserdeczniejszymmiejscemnaziemi”.
zamieszczonoinformacjęo10-leciudziałalnościnaszegoUTW(str.455).M.in.napisano:„Powstaływ2004r.
SUTWtojednaznajciekawszychinajwartościowszych
inicjatywedukacyjnychostatnichlatwNowymSączu”.
22.08.2015r. - Podczas XVII edycji „Wrzosowiska”,
imprezy poetyckiej organizowanej przez Towarzystwo
Miłośników Piwnicznej, w tamtejszym Domu Kultury
pokazano„MadonnyBeskidzkie”napodstawiewierszy
7.07.2015r. i 16.07.2015r. -PrezesOgólnopolskiejFede- JerzegoHarasymowiczawreżyseriiJerzegoMichalaka
racjiStowarzyszeńUTWiSądeckiegoUTWWiesława wwykonaniusłuchaczekSUTW-uczestniczekwarsztaBorczykwzięłaudziałwspotkaniuzmłodzieżązMoł- tówteatralnych.
dawii, które odbyło sie w Zespole Szkół Społecznych 22.08.2015. - Wywiad z Wiesławą Borczyk, prezes
Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW i SądeSPLOTwNowymSączu.
15.07.2015r. - Wspólne wyjście na Trans Operę „Car- ckiego UTW w Dzienniku Polskim http://www.dzienmen”doMCKSOKółwNowymSączuzorganizowane nikpolski24.pl/artykul/6245176,senior-tez-moze-tworczo-zyc,id,t.html
przezHalinęHejmej-sekcjakulturoznawstwa.
25.08.2015r. - Na zaproszenie chorzowskiej grupy seniorów,zespółteatralnySUTWponowniezaprezentował
spektaklpt.„Madonny”wMałejGaleriiwNS.SpotkaniedelegacjimiastChorzówiNowegoSączaodbyłosię
wramachrealizacjipostanowieńporozumieniaowspółpracyobumiast.
26 i 27.08.2015r. - Chorzowskie Centrum Kultury
i MOK Nowy Sącz, w ramach artystycznej integracji
Chorzów- Nowy Sącz, zaprosili nas na Spektakl „Rajzentasza, krótkie sztuki po śląsku dwie do śmiechu
ajednanie”wwykonaniuTeatruRedutaśląska,reż.MisieRPieŃ
rosławaNeinerta.27sierpniazaproszononasnaRewię
5-6.08.2015r. - W tych dniach słuchacze SUTW mieli
TanecznąStudiaMusicalowegoSTEPTomaszaMicha.
możność dopingować kolarzy z całego świata, którzy
mieli metę i start w Nowym Sączu wTour de Pologne 28.08.2015r. - Nowosądeckie Forum Seniora. Z inicjatywy prezydenta Miasta Nowego Sącza Ryszarda
2015r.
Nowaka, w ramach prowadzonej polityki senioralnej,
8.08.2015r. - W uroczystym otwarciu Domu Historii,
powstało Nowosądeckie Forum Seniora, które stanowi
wzabytkowejpofranciszkańskiejkamienicyprzyul.Pikontynuacjędziałańpowołanejw2013r.SądeckiejRady
jarskiej21wNowymSączuuczestniczylibardzolicznie
Seniorów.MariaBaran,przewodniczącaSądeckiejRady
słuchaczeSUTW. Nowy obiektkulturalny powstał pod
Seniorówwlatach2013-2015jestprzedstawicielkąSąegidą Fundacji Nomina Rosae Ogród Kultury Dawnej,
deckiegoUTWwNowosądeckimForumSeniora.
którejprezesdrMariaMolendaiMaciejWalasekprzygotowalikoncertinauguracyjnynaotwarcieMuzeum.
WRZesieŃ
18.07.2015r.-WycieczkadlasłuchaczySUTWszlakiem
BeskiduNiskiego-MagurskiParkNarodowy,Wzgórza
Rymanowskie. Trasa prowadziła przez Gorlice, Jasło,
Krosno, Rymanów - zwiedzanie Huty SzkłaArtystycznego „Sabina”, Rymanów Zdrój, Iwonicz Zdrój gdzie
oglądaliśmypolonijnezespołytanecznem.in.zKanady,
USA, Australii i Wapienne. Organizatorem i znakomitym przewodnikiem był Wiesław Wczesny PTT O/BeskidNowySącz.Wwycieczcewzięłoudział48osób.
19.08.2015r. - Na zebraniu członków Zarządu SUTW 2.09.2015r. WSejmie:odbyłosiępierwszeczytanieproomawiano m.in. udział słuchaczy SUTW w konkursie jektuUstawyoosobachstarszych.
„MójRegion-MojaDuma,MojeMiasto-MojaDuma” Podczas posiedzenia sejmowej Komisji Polityki Se27
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 27
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
nioralnej, w środę 2 września br., odbyło się pierwsze
czytanie projektu Ustawy o osobach starszych. Projekt
przewiduje przede wszystkim nałożenie na Radę Ministrówobowiązkumonitorowaniasytuacjiosóbstarszych
iprzedstawianiaSejmowiiSenatowirazdorokuinformacjinatentemat.Odpowiedzialnyzajejprzygotowanie będzie minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego. Podczas rozpatrywania projektu posłowie
zKomisjiPolitykiSenioralnejprzyjęliwiększośćpoprawek zaproponowanych przez BiuroAnaliz Sejmowych
oraz nanieśli kilka własnych. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wyraziło pozytywną opinię na temat
projektuUstawy.
dowiskaprzedsiębiorcóworazekspertów.UdziałwForumIIIWiekupotwierdziło200uczestników.
Spotkanie otworzyła prof. Małgorzata Omilanowska
– Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz
Władysław Kosiniak-Kamysz – Minister Pracy i PolitykiSpołecznej.Uczestnicykonferencjidyskutowalina
temat aktywności edukacyjnej, kulturalnej i społecznej
osóbstarszychwPolsce.Zaprezentowanezostałytakże
dobrepraktykiwtymobszarze.
cja naukowa na temat nowoczesnych metod edukacji
i aktywizacji seniorów -AIUTA 2015 Lublin - Polska.
Organizatorzy:AIUTAiLubelskiUniwersytetTrzeciego
Wieku.
9-12.09.2015r. -FIIIW–konferencjatowarzyszącaXXV
ForumEkonomicznemuwKrynicy-Zdroju.Organizator
ForumIIIWieku-StowarzyszenieSądeckiUniwersytet
TrzeciegoWiekuwewspółpracyzOgólnopolskąFederacjąStowarzyszeńUniwersytetówTrzeciegoWiekuoraz
FundacjąEuropejskiInstytutRozwojuObywatelskiego.
W tegorocznej, siódmej edycji Forum IIIWieku wzięli
udział liderzy Uniwersytetów Trzeciego Wieku, w tym
polskichUTWzagranicą,atakżeprzedstawicieleorganizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów,
z kraju i zagranicy, jak również przedstawiciele rządu,
parlamentu,samorząduterytorialnego,światanauki,śro-
28.09.2015r. - W Sali Reprezentacyjnej ratusza odbyła się debata społeczna „Bezpieczny senior na drodze”
w ramach III edycji kampanii „Bądź widoczny, bądź
bezpieczny”. Inicjatorem spotkania była Marta Mordarska, pełnomocnik prezydenta ds. społecznych
oraz insp. Marek Rudnik, Komendant Miejski Policji
w Nowym Sączu. SUTW reprezentowali: Jadwiga
Banach,MariaOgórekiWacławJanik.
WramowymprogramieForumIIIWiekuzaplanowano
debaty, panele dyskusyjne, warsztaty na temat polityki
senioralnej,problemówdemograficznychistarzejącego
sięspołeczeństwa,atakżewydarzeniatowarzyszącejak
np.koncert,spotkanieintegracyjne,wyjazdautokarowy
„SzlakiemUzdrowiskKarpackich”.
9.09.2015r.-AlinaRespondekzFundacjiRozwojuSystemu Edukacji podczas rozpoczęcia konferencji prezentowałaofertęprogramuErasmus+dlaliderówUniwersytetówTrzeciegoWieku,mówiłatakżeoplatformie
EPALEPolska-uczeniesiędorosłych.Wdniu11wrześ3.09.2015r.-Kulturaaseniorzy-transmisjaonline.
niaodbyłysięwarsztatydotycząceEpale.Wzięłownich
W siedzibie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej udziałponad30liderówUTW.
odbyłasiękonferencja„Kulturaaseniorzy”.Transmisja 17-18.09.2015r. - „StudenciTrzeciegoWieku - studenonline.
tami nowej generacji?” Międzynarodowa konferen-
21.09.2015r. - UniwersytetTrzeciegoWieku przy PaństwowejWyższejSzkoleZawodowejwTarnowiezaprosiłdoudziałuwOgólnopolskiejInauguracjiRokuAka4.09.2015r.-Udziałwwernisażuwystawy„Kolorobra- demickiego UTW 2015/2014. Uroczystość odbyła się
nie” na zaproszenie Małgorzaty Ogorzały (fotografia) w Centrum Sztuki Mościce, ul. Traugutta 1. Sądecki
i Heleny Zimowskiej (malarstwo). Galeria „Pod 5” UTWreprezentowali:JadwigaBanach,ElżbietaPachoń,
BogumiłaOleksyiMarekWiniarski.
wStarymSączu.
6.09.2015r. - Przyjazd delegacji zTowarzystwa Języka
21.09.2015r. - Już po raz ósmy Korporacja Samorząi Kultury Polskiej w Zaporożu na Forum III Wieku.
dowaim.JózefaDietlaprzyznałanagrodęimieniatego
OpiekunamidelegacjizramieniaZarząduSUTWbyły:
wybitnegoprezydentaKrakowa.Laureatemtegorocznej
JadwigaBanach-wiceprezes,MariaHarcuła-członek
edycji nagrody został profesor Andrzej Zoll, dyplomy
ZarząduiKarolinaZygmunt-współpracownik.
honoroweotrzymaliprezesMPLKrakówBaliceJanPa7.09.2015r.-„OzbliżającymsięForumIIIWiekuiważ- muła i Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwernychkierunkachdziałańnarzeczseniorów-mówistaro- sytetówTrzeciegoWieku,którądowyróżnieniazgłosiła
stapowiatunowosądeckiegoMarekPławiak”-Rozma- Przewodnicząca Sejmiku województwa Małopolskiego
-UrszulaNowogórska.
wiałanaszakoleżankaIrenaCepielik.
PAŹdZieRniK
1.10.2015r. -IPosiedzenieObywatelskiegoParlamentu
Seniorów, SEJM RP- Warszawa. Delegatami z Nowe-
28
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 28
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
goSączabyły:WiesławaBorczyk-PrezesOgólnopolskiejFederacjiStowarzyszeńUTWiSądeckiegoUTW,
Elżbieta Pachoń - Członek Zarządu Sądeckiego UTW,
Maria Baran - Przewodnicząca Sądeckiego Forum Seniorów.
1.10.2015r. - Międzynarodowy Dzień Osób Starszych.
DzieńtenzostałustanowionyprzezZgromadzenieOgólneONZ14grudnia1990r.Jesienią1993r.wLuksemburgu miał miejsce Europejski Parlament Seniorów,
w którym udział wzięli przedstawiciele organizacji seniorskichzewszystkichpaństwczłonkowskichUniiEuropejskiej.ByłatoinicjatywaParlamentuEuropejskiego.
15.10.2015r.-Wykładyspecjalistyczne:
Sekcjageograficzo-przyrodnicza:„Ararat-świętagóra
OrmiannaterytoriumTurcji”,JolantaAugustyńskaiRobertBiernacki,podróżnicy.
Sekcjamedycznaiprofilaktykizdrowia:„Schorzenialaryngologiczne u seniorów”, lek.med. Zbigniew Moroz,
otolaryngolog,SzpitalSpecjalistycznywNowymSączu.
15.10.2015r. -Udziałwtransoperze„Lukrecja-Borgia”
wMCKSOKóLwNowymSączu.HalinaHejmejodpowiedzialnazaorganizacjęwyjścia.
16-20.10.2015r. - Wyjazd studyjny do PE w Brukseli
nazaproszenieBiuraPosładoParlamentuEuropejskiegoRóżyThun.Wwyjeździeuczestniczyło15słuchaczy
SądeckiegoUTW.
1.10.2015r.-TargiSeniorawNS-HalaWidowiskowo-SportowaMOSIRwNowymSączu.SądeckiUTWreprezentowanybyłprzezgrupęsłuchaczy,reklamujących 20.10.2015r. Pierwsze spotkanie Dyskusyjnego Klubu
SUTWnaswoimstoisku.
FilmowegodlaSeniorów.Film„Obceniebo”.Spotkanie
2.10.2015r. - Udział w konferencji „Warto być senio- prowadziłKarolSzafraniec-filmoznawca.
rem”, Sala Reprezentacyjna Sądeckiego Ratusza, jako 22.10.2015r. - W Nowym Sączu rozpoczyna działanie
kontynuacjaTargówSeniorawNS.
Ośrodek Chirurgii Oka prof. Zbigniewa Zagórskiego.
2.10.2015r. - Sądecka Biblioteka Publiczna zaprosiła WuroczystymotwarciuuczestniczyłaWiceprezesZarząsłuchaczySądeckiegoUTWnaotwarciewystawyKry- du Jadwiga Banach. Złożyła Organizatorom serdeczne
nickiegoStowarzyszeniaTwórcówGaleria„PodKaszta- gratulacjeizaprosiładowspółpracyzSądeckimUTW.
nem”,któreodbyłowzabytkowychpiwnicachSBPprzy 29.10.2015r.-Wykładyspecjalistyczne:
ul.Franciszkańskiej11.
Sekcja psychologiczna: „Mit choroby psychicznej”,
7.10.2015r.-PosiedzenieZarząduSUTW-sprawyorga- drPiotrObacz,InstytutNaukPolitycznychiStosunków
Międzynarodowych,UJ.
nizacyjnezwiązaneznowymrokiemakademickim.
8.10.2015r - Uroczysta inauguracja roku akademickiego 2015/2016. MCK SOKóL. Wykład inauguracyjny
wygłosiła prof. Stanisława Golinowska z Uniwersytetu
Jagiellońskiego-CollegiumMedicum,Kraków.Wykład
poświęcony był zaprezentowaniu cech demograficznychikondycjizdrowotnejosóbstarszychnaszerokim
tle porównawczym. Inaugurację roku akademickiego
uświetniligoście:prof.drhab.inż.KazimierzWIECH,
Kierownik UTW przy Uniwersytecie Rolniczym
wKrakowie,przedstawicieleUTWzLimanowej,Gorlic
iRopy,atakżeprzedstawicielesamorządupowiatowego
imiejskiegoorazJanGolonka,byłystarostapowiatunowosądeckiego,któryzostałwiceprzewodniczącymRady
ProgramowejSUTW.
Sekcjakulturoznawstwa:„40-lecieSkansenuwNowym
Sączu”,MariaMarcinowska,specj.ds.wystawMuzeum
OkręgowegowNowymSączu.
lisToPAd
2.11.2015r. Pożegnaliśmy naszą koleżankę uniwersytecką Elżbietę Janicką. Słuchaczką Sądeckiego UTW
byłaodpierwszychdnidziałalnościtj.odpaździernika
2004r.Uczestniczyłabardzoaktywniewzajęciachsekcji kulturoznawstwo, w warsztatach językoznawczych,
dziennikarskich i pamiętnikarskich. Prowadziła przez
6latKronikęSUTW,wBiuletynachSUTWznajdująsię
licznewierszepoetkiawopracowaniupamiętnikarskim
„MojaSądecczyzna”jejwspomnieniaolatachdzieciń9.10.2015r. - Zaproszenie do udziału w konferencji stwa i młodości. Pozostawiła kilka tomików wierszy,
pt. „Opiekunowie rodzinni osób starszych - jak zbudo- wtymzatytułowany„Wogrodzielatojeszcze”wydany
wać skuteczny system wsparcia?” organizowanej przez wChicago,wUSAw1993roku.
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie. 5.11.2015r.-Wykładyspecjalistyczne:
Konferencja odbyła się w dniu 9 października 2015 r.
Sekcja geograficzno-przyrodnicza: „Historia zębów
w Auli Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki
o której nie dowiecie się u dentysty”, dr hab. Mariusz
wKrakowie,PlacJanaMatejki13.
Kędzierski,InstytutNaukGeologicznych,UJ.
29
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 29
2016-02-18 14:47:21
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
Sekcja medyczna i profilaktyki zdrowia: „Chemoprewencja-zapobieganierozwojowinowotworówpoprzez
odpowiednie odżywianie się”, dr Joanna Chłopicka,
ZakładBromatologiiCM,UJ.
Przedwykładamiprzeprowadzonowyborydosamorządówsekcji.
Sekcjapsychologiczna:Starostasekcji-JanKrólikowski,
Wicestarostasekcji-KrzysztofRundstuk,CzłonekSądu
Przedwykładamiprzeprowadzonowyborydosamorzą- Koleżeńskiego-HalinaHejmej.RadaProgramowaSekcji:JolantaStafin,EwaGłodkiewicz,BarbaraUrmańska,
dówsekcji.
Itak:Sekcjageograficzno-przyrodnicza:StarostaSekcji MariaTłustochowska,BarbaraGłód-Szarzyńska.
- MarekWiniarski,Wicestarosta Sekcji - Henryka Ma- Sekcja kulturoznawcza: Starosta - Krzysztof Niewiara,
jewska, Członek Sądu Koleżeńskiego - Stanisław Mar- Wicestarosta - Grażyna Jeleń, Członek Sądu Koleżeńczyk. Rada Programowa Sekcji: Władysław Szwenik, skiego-HalinaSchejbal.RadaProgramowaSekcji:HaZofia Pychyrek, Edward Maler,Anna Maria Zygmunt, linaStarzyk,TeresaKopczyńska,BarbaraGieroń,WacławJanik,MariaKubarek.
BarbaraSobkowicz.
27.11.2015r. - Wyjazd edukacyjny do Krakowa.
Wprogramiezwiedzanie:Sukiennic(wystawamalarska)
zprzewodnikiem,przejściespaceremnaWawelizwiedzanie Katedry z przewodnikiem (poszerzony zakres,
groby,DzwonZygmunta,zwiedzanieWawelu-komnaty
zprzewodnikiem).Odpowiedzialnazaorganizacjebyła
11.11.2015r.PolskieTowarzystwoTatrzańskiezaprosiło kol.HalinaHejmej.
studentówisympatykówSUTWnawycieczkę:Kumino- 28.11.2015r. Zaproszenie do udziału w Małopolskim
wiecka Góra (trasa: Chruślice/Przekaźnik - Librantowa Dniu Seniora, zorganizowanym przez Stowarzyszenie
-KuminowieckaGóra-Librantowa.Organizator-Wie- MANKOiInstytutPracySocjalnejUP,Kraków.
sławWczesny.
Sekcja medyczna i profilaktyki zdrowia: Starosta Sekcji-LucynaBocheńska-Kuleta,WicestarostaSekcji-
Tadeusz Legutko, Członek Sądu Koleżeńskiego - Henryk Szczygieł. Rada Programowa Sekcji: Franciszek
Bogacz,ElżbietaCabak,KrystynaFryczewska,Grażyna
Królikowska,TeresaMajdańska–Kotara.
17.11.2015r. -DyskusyjnyKlubFilmowy: „Panie Dulskie”. Spotkanie prowadził Karol Szafraniec - filmoznawca.
GRudZieŃ
3.12.2015r.-Wykładaudytoryjny:„PrzejściePółnocno-Zachodnie-śladamiAmundsena”-prof.drhab.Maria
19.11.2015r. - Wykład audytoryjny: „Jak dogadać się
AgataOlech-ZakładBadańiDokumentacjiPolarnejim.
z komputerem”, dr inż. Piotr Czekalski, WydziałAEiI
prof.ZdzisławaCzeppego,InstytutBotaniki,UJ.
Politechnika śląska. Swoją obecnością zaszczycił nas
10.12.2015r. -Wykładyspecjalistyczne:
Pan dr Dariusz Woźniak - dziekan WSB-NLU WZwT.
Opowiadał o innowacyjnym projekcie nauczania Sekcja geograficzno-przyrodnicza:”Kurbinowskie anioły-rzeczopodróżypoBałkanach”,AlicjaPrzybyszowprzezinternetCloudA.
ska,fotograf,podróżnik,przewodnikbeskidzki.
19.11.2015r. - Wyjście na trans-operę „Czarodziejski
Flet” w MCK SOKóL w NS, odpowiedzialna Halina Sekcjamedycznaiprofilaktykizdrowia:”Urazykomunikacyjneuosóbwpodeszłymwieku-przyczyny,skutHejmej,członekzarządusekcjipsychologicznej.
ki, pierwsza pomoc” - lek med. mjr SBG MarcinWoj22.11.2015r. - Udział w przedstawieniu teatralnym
tyga,KierownikSłużbyZdrowiaKarpackiegoOśrodka
„Damyihuzary”-AleksandraFredry,wwykonaniuzeWsparciaStrażyGranicznej.
społuartystycznegozTeatruRobotniczegoim.BolesłaSekcjapsychologiczna:„Doświadczenietraumy”,JolanwaBarbackiego,MOKNowySącz.
taPiesiewicz-Miłek,psycholog.
26.11.2015r.-Wykładyspecjalistyczne:
Sekcjakulturoznawstwa:„LudowaobrzędowośćBożego
Sekcjapsychologiczna:„PodejściezorientowanenaosoNarodzenia”-MagdalenaKroh,etnograf.
bę”,drPiotrObacz,InstytutNaukPolitycznychiStosun10.12.2015r.TEB-EdukacjazapraszanabezpłatnewarkówMiędzynarodowych,UJ.
sztaty dla Słuchaczy SUTW: kosmetyka, opiekun meSekcjakulturoznawstwa:„JanMatejko-spotkaniezMidyczny,florystyka.
strzem”-MartaKłakAmbrożkiewicz,kustosz,kierownik Zbiorów Jana Matejki, Muzeum Narodowe w Kra- 11.12.2015r. - Posiedzenie Zarządu SUTW poszerzone
o starostów sekcji. Tematyka - zasady funkcjonowania
kowie.
samorządówsekcji.
30
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 30
2016-02-18 14:47:22
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
12.12.2015r.-ZaproszenieprzezWSB-NLUnawykład
inauguracyjny Uniwersytetu Dziecięcego, dla dzieci
onowoczesnychtechnologiach,dlarodziców/opiekunów
- z zakresu psychologii i problemów wychowawczych
prowadzonyprzezpracownikówInstytutuDiagnostyki,
OpiniowaniaiPomocyPsychologicznejWSB-NLU.
13.12.2015r. - ZaproszeniePTT O/Beskid Nowy Sącz
dla słuchaczy i sympatyków SUTW. Nowosądeckie
trasy spacerowe PTT - szlak 1: Trzetrzewina- Szcząb
(489 m n.p.m.); szlak 2: Szcząb - Chełmiec. Na trasie
ognisko,organizator-WiesławWcześny.
sTYcZeŃ
5.01.2016r. - Spotkanie w ramach DKF - film: „Moja
Matka”,tytułoryginalny:Miamadre,wreżyserii:Nanni
Moretti,krajprodukcji:Włochy,Francja,rokprodukcji:
2015,datapremiery:13listopada2015,gatunek:dramat,
prowadzący-KarolSzafraniec.
7.01.2016r. - Wykład audytoryjny: „Tajemnice Góry
Zyndrama w Maszkowicach”, dr Marcin Przybyła,
InstytutArcheologiiUJ.
10.01.2016 r. - Polskie Towarzystwo Tatrzańskie,
Oddział„Beskid”zaprosiłona86wycieczkęstudentów
15.12.2015r. - Kolejne spotkanie w ramach DKF -
isympatykówSUTW.Trasa:Rytro-SchroniskonaCyrli
tym razem film „Tajemnica Filomeny”, dyskusja -
-Rytro(BeskidSądecki)
KarolSzafraniec.
18.12.2015r. - Posiedzenie Rady Programowo - Na- 13.01.2016r.-WyjazdedukacyjnydoBardejowazprzeukowejSUTWposzerzoneoczłonkówZarząduSUTW wodnikiem.Odpowiedzialny-MarekWiniarski,starosta
w Miejskim Osrodku KUltury w Nowym Saczu. sekcjigeograficzno-przyrodniczej.
Wposiedzeniuuczestniczyliprzedstawicielesamorządu 21.01.2016r.-Wykładyspecjalistyczne:
lokalnego.
Sekcja geograficzno-przyrodnicza: „Węgierski baron,
19.12.2015r. - świąteczne podarunki dla SUTW kocioł bałkański i miniaturyzm wyspowy”, dr hab.
od uczestniczek warsztatów rękodzieła artystycznego MariuszKędzierski,InstytutNaukGeologicznych,UJ,
idecoupageprowadzonychprzezMiręWąchałęorazEl- Sekcja medyczna i profilaktyki zdrowia: „ Dieta obniżbietęWiniarską(kartkiświąteczne)jakrównieżotrzy żająca cisnienie i zapobiegająca chorobom neurodegepiękne stroiki świąteczne wykonane przez Zofie Sus. neracyjnym-DASHiMIND”,drMałgorzataKalemba
WszystkiepracezostałyprzekazanenarzeczSUTW.
- Drożdż, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza
Dogrudnia2015r.prowadzonychbyłoponad40różnego
rodzajuwarsztatów.Sątom.in.:warsztatyfotograficzne,
teatralne, plastyczne, decupage, rękodzieła artystycznego, farmaceutyczne, zdrowy kręgosłup, gimnastyczne,
językaesperanto,niemieckiego,francuskiego,psychologiczne,wokalno-muzyczne,językoznawcze.OdlistopadaruszyłytakżekursykomputeroweikursyjęzykaangielskiegowewspółpracyzPaństwowąWyższąSzkołą
Zawodową.ZostałuruchomionytakżeDyskusyjnyKlub
FilmowywewspółpracyzMCKSokół,wktórymuczestniczyponad70słuchaczy.PonadtowewspółpracyzPTT
cyklicznieorganizowanesąwycieczkikrajoznawcze.
WARTO ZOBACZYĆ:
Modrzewskiego.
28.01.2016r.-Wykładyspecjalistyczne:
Sekcjapsychologiczna:„Empatiaawspółodczuwanie”,
JolantaPiesiewicz-Miłek,psycholog.
Sekcjakulturoznawstwa:„Motywtańcawpolskiejsztucemiędzywojennejipowojennej”,AnnaBudzałek,Kurator Sztuki Nowoczesnej, Muzeum Narodowe w Krakowie.
JadwigaBanach
ElżbietaPachoń
http://www.sutw.pl
http://www.utw.pl
http://www.edukacja.senior.pl
http://www.senior.pl
http://www.federacjautw.pl
http://www.tvpkrakow.pl
http://www.korzenieiskrzydla.pl
http://www.mowes.pl
http://www.facebook.com/ForumTrzeciegoWieku
http://www.forumtrzeciegowieku.pl
http://senioralna.tv/20130910413/pelna-relacja-z-forum-w-nowym-saczu
http://www.pozytek.gov.pl
http://www.ngo.pl
http://www.rops.krakow.pl
http://www.seniorzywakcji.pl
http://www.eiro.pl
http://www.rynekseniora.pl/
31
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 31
2016-02-18 14:47:22
Biuletyn Sądeckiego UTW - Nr 47, marzec 2016
WARTo PRZecZYTAĆ
Sądecka Biblioteka Publiczna
sbp-4@sbp.nowysacz.pl
„Podkrzywdzie” Andrzej Muszyński
Opowieśćsnutasłowamichłopca–wnukagłównychbohaterów–sprawia,żeświatwidzianyjegooczamiprzybiera
postać surrealistyczną i poetycką. Każde słowo Muszyńskiego przesiąknięte jest tęsknotą za krainą dzieciństwa,
uniwersalnąpotrzebązakorzenienia,wpisującksiążkęwdwanurtyliteraturypolskiej:tzw.prozęchłopskąinarrację
omałejojczyźnie.
„niepokorna księżna” Anne o’Brien
PowieśćowielkiejmiłościnatlewydarzeńXIV-wiecznejAnglii.Intrygującafabułaukazujenietylkośredniowiecznerealiaaleiniezwykłehistoriebohaterów,którychcodziennerozterkiprzedstawionesąwniezwyklerealistyczny
sposób.
„Wolontariuszka” Marek harny
Historiamiłościiodpowiedzialnościzadrugiegoczłowieka–pouczającaimądraopowieśćoludziach,którzymuszą
ponieśćnajwyższącenęzaswojebłędy.Walkaznarkomaniąiuzależnieniami,chęćpomocyinnymiznalezienia
właściwejdrogiżyciowejukazująróżnewzorceikanonydobra.
„Ścieżki Północy” Richard Flanagan
Jesttoopowieśćowielurodzajachmiłościiśmierci,owojnieiprawdzie,doktórejdochodzisięzwiekiem,osukcesie,któryosiągasiępototylko,byuświadomićsobie,cosięstraciło.Książkaprzypominaukładankęagłówna
postaćjestogniwemłączącymlosyposzczególnychbohaterów.NagrodaBookera2014.
„Mordercza góra. Relacja najtragiczniejszej katastrofy wspinaczkowej na K2” Pat Falvey, Pemba Gyalje-sherpa
Wyczerpującainterpretacjajednejznajbardziejkontrowersyjnychkatastrofwewspółczesnejwspinaczce-relacja
ztragicznegosezonu2008,kiedytowczasieatakuszczytowegozginęło11osób.Fascynującaopowieśćostarciu
zżywiołemK2,skłaniadopoważnejrefleksjinadludzkimidążeniami.
„dziewczyna z pociągu” Paula hawkins
Pomysłowy,pełnynapięciainieprzewidywalnychzwrotówakcjithrillerpsychologiczny.Książkajestzbioremludzkichdramatówiwycinkówzżyciaapostaci-ichcharaktery,przywaryiproblemy-sąosią,wokółktórejzbudowana
jestgłównafabułapowieści.
„Ja, Fronczewski – Piotr Fronczewski w rozmowie z Marcinem Mastalerzem”
Tarozmowatopasjonującawycieczkaprzeznajciekawszemomentyhistoriipolskiegokinaiteatruostatniegopółwiecza,aleteżspotkaniezczłowiekiem,którydzielisięswojąmądrościążyciowąwsposóbżartobliwy,nienachalny
ibudzącyszczerąsympatię.
„smocza Wyspa” Matthew Reilly
Doskonale skonstruowany, tętniący akcją i niesamowitymi zwrotami fabuły thriller. Dobrze skrojone postaci
ioddającytempoakcjidynamicznyjęzyksprawiają,żeksiążka,mimoutartegoschematuwalkizczasem,zagrożenia
ludzkościiekstremalnychwarunków,trzymawnapięciudosamegokońca.
„Zalecenia na wypadek fali upałów” Maggie o’Farrell
Lipiec 1976 roku - Londyn ogarnia fala upałów. Robert Riordan wychodzi po gazetę i nie wraca. Poszukiwania
bohaterastająsiępretekstemdopojawieniasięnowych,rozbudowanychpodwzględememocjonalnympostaci–
każdaznichjestniezwykleskomplikowanaikryjeswójwłasnymrocznysekret.
„Życie i śmierć na drodze umarłych” Tomasz Grzywaczewski
SześćdziesiątlatpośmierciStalina,TomaszGrzywaczewskiwyruszawzdłużTranspolarnejMagistraliKolejowej
(nazywanejDrogąUmarłych),któramiałabyćwielkimdziełemOjcaNarodu,apracanadktórąporzuconazostała
wdniujegośmierci.MocnyreportażukazującydzisiejszeżyciejakiwspomnieniedawnychlatSyberii.
32
Biuletyn47 marzec--kolor.indd 32
2016-02-18 14:47:22
FLORYSTA
roczny moduł zawierający zajęcia z projektowania i tworzenia kompozycji roślinnych
z kwiatów ciętych i doniczkowych, jak również rozwiązania przestrzenne,
w tym aranżacje wnętrz, balkonów, ogrodów.
KOSMETYKA
składa się z dwóch rocznych modułów: pierwszy pielęgnacja twarzy szyi i dekoltu
oraz drugi pielęgnacja ciała, dłoni i paznokci.
OPIEKUN MEDYCZNY
roczny moduł zawierający zajęcia teoretyczne i praktyczne z opieki nad osobami
chorymi i niesamodzielnymi.
Rozpoczynamy w lutym 2016 r.
Chętnie udzielimy szczegółowych informacji w Sekretariacie TEB Edukacja
w Nowym Sączu, ul. Wąsowiczów 10,
pod nr telefonu 18 531 44 90 lub e-mail: nowy-sacz@teb.pl
Fot. Jadwiga Banach
Spotkanie integracyjne
Warsztaty z językoznawstwa
Krzysztof Niewiara
starosta sekcji kulturoznawstwa
Wojciech Molendowicz
prowadzący zajęcia

Podobne dokumenty