do pobrania tu- klik

Komentarze

Transkrypt

do pobrania tu- klik
Podziel się swoją decyzją.
Program edukacyjny
n a t e m a t d a w st w a i t r a n sp l a n t a c j i n a r z ądów oraz tkanek
Podziel się swoją decyzją.
Program edukacyjny
na temat dawstwa i transplantacji narządów oraz tkanek
Program realizowany przez Stowarzyszenie „Życie po przeszczepie”
Wydanie III 2012 - Druk został sfinansowany ze środków Narodowego Programu Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej
© Krzysztof Pabisiak 2012 / Opracowanie graficzne: Ewa Kaziszko
Wykorzystanie programu, przedruki całości lub fragmentów tekstu dozwolone za pisemną zgodą autora.
Podziękowania
Materiały edukacyjne stworzone pod hasłem „Transplantacja - jestem na TAK. Podziel się swoja
decyzją” zostały zainspirowane działaniami edukacyjnymi na rzecz propagowania świadomego
dawstwa organów w Stanach Zjednoczonych. Za oceanem od prawie 40 lat popularyzowana
jest karta dawcy ( Donor Card). Materiały źródłowe do opracowania pierwszego w Polsce
progromu edukacyjnego na temat dawstwa narządów i transplantacji pochodzą z Działu
Edukacyjnego Departamentu Zdrowia i Polityki Społecznej Stanów Zjednoczonych (U.S.
Department of Health and Human Services). Szczególne podziękowania kieruję do pani Joy
Engle Demas, jednego z twórców programu, za przychylne przyjęcie pomysłu stworzenia wersji
polskiej. Wszystkim, którzy współtworzyli wersje amerykańską programu słowa uznania za
ciekawe przedstawienie tematu.
W przygotowaniu swoimi radami i uwagami wsparli projekt prof. Wojciech Rowinski, konsultant
krajowy ds. transplantologii oraz prof Janusz Wałaszewski, były dyrektor „Poltransplantu”, za co
serdecznie dziękuję. Dziękuję panu Krzysztofowi Pijarowskiemu, założycielowi Stowarzyszenia
„ Życie po przeszczepie”, pani mgr Ewie Ochockiej, psychologowi klinicznemu w Szpitalu
Klinicznym nr 2 w Szczecinie oraz koordynatorom transplantacyjnym pracujący w ośrodkach
przeszczepiania w całej Polsce za cenne sugestie i korekty do materiałów zawartych w
książeczce. Pani Ewie Kaziszko, absolwentce Wyższej Szkoły Sztuki Użytkowej w Szczecinie,
za stworzenie ciekawej oprawy graficznej wydania. W ciągu czterech lat funkcjonowania
programu ponad 20 tysięcy młodych ludzi dowiedziało się czemu służy transplantacja. Ziarno
wiedzy zostało zasiane.
Wszelkie uwagi i komentarze proszę kierować
na adres poczty elektronicznej ; [email protected]
dr n. med. Krzysztof Pabisiak - autor wydania polskiego
Spis
treści
1. Wstęp ..........................................................00
2. Aby zrozumieć ....................................... 00
Najważniejsze wiadomości
o dawstwie organów i tkanek ............................. 00
czym jest transplantacja ..................................... 00
co kryje się pod pojęciem śmierci mózgu ............ 00
częste pytania na temat transplantacji ............... 00
3. Trochę nauki ........................................... 00
organy do transplantacji ..................................... 00
jakie choroby leczy transplantacja ...................... 00
tkanki do transplantacji ....................................... 00
zastosowania tkanek do przeszczepu ................ 00
typy dawców ....................................................... 00
4. Dusza transplantacji .......................... 00
religie o dawstwie narządów .............................. 00
linia życia ............................................................. 00
Materiały dodatkowe ............................... 00
historia transplantacji w skrócie .......................... 00
słowniczek transplantacyjny ............................... 00
zawody związane z transplantacją ..................... 00
transplantacja na www ....................................... 00
6
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
01
Dlaczego mówimy
o oddaniu narządów
po śmierci i transplantacji?
Dlatego, że transplantacja
ratuje życie...
Dawca narządów może OCALIĆ życie czterem osobom z grona
1630 osób oczekujących obecnie na przeszczep narządu w Polsce,
a kolejnym trzem przedłużyć życie. Wiele osób oczekujących na
przeszczep umiera – nie z powodu braku leczenia, ale z powodu
braku narządów do przeszczepu. Postęp medycyny spowodował,
że wiele osób krytycznie chorych dostaje szansę na nowe życie
będąc zgłoszonym do przeszczepu serca, wątroby… Pomimo
wzrostu ilości pobieranych narządów w Polsce w ostatnim
dziesięcioleciu, liczba osób oczekujących na przeszczep nadal
znacznie ją przewyższa.
Dlaczego ważna jest edukacja na temat
dawstwa narządów i tkanek oraz służy
przeszczepianie narządów?
Ze społecznego punktu widzenia najistotniejsze jest przekazanie informacji,
by każdy Polak miał możliwość wyrażenia świadomej deklaracji o oddaniu
swoich narządów i tkanek po śmierci. Akceptacja pobierania narządów do
transplantacji jest podstawą sukcesu transplantacji.
Dlaczego ważne jest mówienie
o świadomym dawstwie narządów?
W Polsce obowiązuje prawo, które określa, że każda osoba może być
dawcą narządów. Może nim być, jeśli za życia nie wyraziła sprzeciwu
na pobranie narządów w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów (CRS) lub
we własnoręcznie podpisanym oświadczeniu. Jest to tak zwane „prawo
zgody domniemanej”. Według badań opinii publicznej (2010, CBOS) Polacy
prawie powszechnie (90%) uznają, że idea transplantacji narządów jest
słuszna. Przeciwnicy przeszczepiania narządów stanowią zaledwie 4% ogółu
społeczeństwa Polski. 78% Polaków deklaruje gotowość do oddania swoich
narządów po śmierci. Nieco mniej badanych (69%) przyznaje, że byliby skłonni
wypełnić tzw. oświadczenie woli, w którym wyraziliby zgodę na ofiarowanie
swoich organów po śmierci.
Zapoznanie się z celem, który przyświeca deklaracji bycia dawcą i co
najważniejsze, podzielenie się z rodziną swoją decyzją pozwoli bez
wątpienia zwiększyć dostępność dla tej metody leczenia w Polsce.
Nie wiadomo jak wielu Polaków rozmawia ze swoimi najbliższymi na temat
świadomego oddania narządów po śmierci. Dla porównania, w Stanach
Zjednoczonych podobne rozmowy w gronie rodzinnym deklaruje 43%
Amerykanów.
Na koniec….
Jeśli zapoznasz się z informacjami zawartymi poniżej na temat
transplantacji być może pewnego dnia uratujesz ludzkie życie...
7
8
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
02
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Czym jest
transplantacja?
Diagnoza
Organizm człowieka jest zbudowany z organów i tkanek, które na skutek
wad genetycznych mogą być uszkodzone od urodzenia. Za życia może dojść
do poważnego urazu lub choroby, która nieodwracalnie zniszczy organ. W
przypadku nieodwracalnego uszkodzenia np. wątroby, płuc, może zachodzić
konieczność zastąpienia ich nowym narządem. Przeszczep narządu czy tkanki
pozwala choremu powrócić do normalnego życia (na przykład przeszczep
rogówki pozwala odzyskać wzrok).
Organy mogą pochodzić od dwóch typów dawców: zmarłego lub żywego.
Wyjątkiem jest szpik kostny, który może być oddany tylko przez dawcę żywego.
Tkanki natomiast mogą być pobrane tylko od zmarłego dawcy. Opisane poniżej
kolejne etapy od pobrania narządu do przeszczepu dotyczą głównie organów
pobranych od dawców zmarłych (popatrz do tabelki: Rodzaj dawcy).
Przeszczepianie szpiku będzie omówione skrótowo w poniższych materiałach
(jeśli chcesz wiedzieć więcej na ten temat, odwiedź stronę www.fundacjauj.pl.)
Zgłoszenie do przeszczepu
Aby zrozumieć
O potrzebie leczenia przeszczepieniem organu decyduje lekarz. Lekarz zgłasza
pacjenta do ośrodka transplantacyjnego specjalizującego się w przeszczepianiu
serca, nerki czy wątroby. W ośrodku specjaliści określają, czy dana osoba
spełnia kryteria wskazujące na konieczność wykonania przeszczepu. Jeśli chory
spełnia określone warunki, oznaczana jest grupa krwi oraz antygeny zgodności
tkankowej (patrz słowniczek), następnie jest zgłaszany do Centralnego Rejestru
Osób Oczekujących na Przeszczep.
Przeszczepianie szpiku będzie omówione skrótowo w poniższych materiałach
(jeśli chcesz wiedzieć więcej na ten temat, odwiedź stronę www.fundacjauj.pl.)
9
10
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Czas oczekiwania
Czas oczekiwania na liście do przeszczepu zależy od kilku czynników: Jak
zaawansowana jest niewydolność narządu? Jaka jest grupa krwi biorcy?
Jak bardzo zgodne jest HLA narządu z HLA biorcy? Gdy narząd jest zgodny
z parametrami biorcy powiadamiany jest lekarz prowadzący chorego, o
odpowiednim organie dla biorcy. Jeśli pacjent jest w stanie pozwalającym na
przeprowadzenie operacji przeszczepu rozpoczynają się przygotowania do
transplantacji.
Przeszczep
Często operacja pobrania organu do przeszczepu od dawcy zmarłego jest
wykonywana w tym samym czasie, co przygotowanie biorcy do operacji
przeszczepu. Jest to istotne, by maksymalnie skrócić czas pozostawania organu
poza ciałem. W przypadku serca czas ten nie powinien przekroczyć pięciu
godzin. Wówczas konieczne jest, by wszystkie niezbędne czynności związane z
pobraniem organów i przeszczepem były zintegrowane i wykonane w możliwie
najkrótszym czasie. Wszystkie działania nadzoruje specjalnie powołana do tego
osoba, tj. koordynator transplantacyjny (patrz słowniczek).
Po przeszczepie
Po operacji biorca przechodzi kilkutygodniową rekonwalescencję w szpitalu.
Ważna w tym czasie jest obserwacja reakcji na obcy dla organizmu biorcy
organ. Układ obronny biorcy może powodować odrzucanie przeszczepu. Aby
temu zapobiec podawane są leki, tzw. immunosupresyjne, które biorca musi
przyjmować na stałe.
Nadzieja...
Jeśli wszystko przebiegnie pomyślnie, biorca może powrócić do normalnego
życia. Musi jednak pamiętać o potrzebie regularnej kontroli lekarskiej oraz
przyjmowania leków do końca życia. Przeszczep nie jest “lekarstwem”, ale
pozwala na poprawę jakości życia.
11
12
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Co oznacza
pojęcie śmierć
mózgu?
Czy to możliwe, by ożyć po tym, jak uznali Cię za zmarłego? Jeśli tak, to dlaczego myślisz o
deklaracji zostania dawcą narządów po śmierci? To może być wątpliwością dla wielu osób, a nie
powinno. Z dwóch powodów. Po pierwsze, podstawową zasadą w pracy lekarzy i pielęgniarek
jest ratowanie życia. Po drugie, tylko w przypadku nieskuteczności dostępnych środków i
metod leczniczych jest rozpoznawana śmierć mózgu i rozważane pobranie narządów.
Więc co decyduje o tym, że uznajemy człowieka za zmarłego?
Jak jest rozpoznawana śmierć?
Śmierć jest stwierdzana w dwóch przypadkach: gdy ustaje czynność serca (śmierć sercowa)
lub gdy główne ośrodki w mózgu zostają nieodwracalnie uszkodzona (śmierć mózgu). Twój
mózg, żeby pracować, potrzebuje tlenu. Kiedy mózg zostaje uszkodzony (przez uraz/krwotok/
udar) dochodzi do jego obrzęku. Obrzęk powoduje zahamowanie dopływu krwi do mózgu.
Kiedy krew dostarczająca tlen do mózgu zostaje zatrzymana, mózg zostaje uszkodzony.
Stąd powiedzenie „złote pięć minut” - w przypadku zatrzymania pracy serca lub oddechu, po
tym czasie mózg z powodu braku tlenu zaczyna obumierać. U osoby z rozpoznaną śmiercią
mózgową brak dopływu krwi przekracza najczęściej 10-12 godzin. W takim przypadku jest
rozpoznawana śmierć mózgu. Osoba, u której rozpoznano śmierć mózgu jest nieprzytomna,
nie jest w stanie myśleć, poruszać się, oddychać.
Nie odczuwa bólu, nie cierpi. Śmierć mózgu jest stanem nieodwracalnego uszkodzenia. Bez
aktywnego mózgu pozostała część ciała może funkcjonować tylko przez krótki czas przy
pomocy specjalistycznej aparatury medycznej. Kiedy od maszyny odłączymy ciało , funkcja
narządów wewnętrznych szybko ustanie. Osoba leżąca na łóżku szpitalnym, w ciszy, w
otoczeniu aparatury, może sprawiać wrażenie śpiącej, ale... ona nie żyje. Specjalna komisja
złożona ze specjalistów przeprowadza testy, które oceniają, czy mózg jest nieodwracalnie
zniszczony. Jeśli wyniki badań potwierdzają brak funkcji mózgu oznacza to śmierć mózgu. W
tym czasie Rodzina jest informowana o stanie zdrowia i możliwości pobrania narządów.
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Kto staje się dawcą?
Zdecydowana większość organów do przeszczepu pochodzi od osób z
rozpoznaną śmiercią mózgu. W Polsce od dawców żywych w latach 2011
pobrano 70 organów, co stanowi 6% wszystkich przeszczepionych w naszym
kraju organów. W Polsce obowiązuje zgoda domniemana na pobranie
narządów. Oznacza to, że od każdego, kto nie zastrzegł sprzeciwu na pobranie
narządów po śmierci w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów można je pobrać.
Wiele osób w Polsce deklaruje gotowość bycia dawcą organów po śmierci w
sposób nieformalny, np. podczas rozmowy w gronie rodzinnym czy znajomych.
Od 2003 roku za sprawą akcji Stowarzyszenia „ Życie po przeszczepie”
propagowane jest tzw. oświadczenie woli. Jest to pisemna deklaracja dotycząca
zgody na oddanie narządów i tkanek po śmierci podpisana własnoręcznie przez
posiadacza. Oświadczenie nie jest dokumentem tak jak na przykład dowód
osobisty. Jest natomiast dowodem świadomego wyboru każdego z nas w
kwestii decyzji oddania organów do przeszczepu. Ważną sprawą jest, aby
podzielić się swoją decyzją z rodziną. W krytycznej chwili pozwoli to najbliższym
na zaakceptowanie naszej woli.
Młodzież poniżej 17 roku życia może zadeklarować zgodę na pobranie
narządów za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych.
Uszkodzenie mózgu
Większość dawców organów to osoby, które doznały rozległego uszkodzenia
mózgu - na skutek wypadku, najczęściej z powodu wylewu krwi do mózgu.
Od momentu przyjazdu zespołu medycznego podejmowane są wszystkie
niezbędne zabiegi ratujące życie. Następnie jak najszybciej chory przewożony
jest do szpitala.
W oddziale ratunkowym
Od momentu przyjazdu zespołu pogotowia do szpitala opiekę przejmuje zespół
lekarzy i pielęgniarek oddziału ratunkowego oceniając stan zdrowia pacjenta i
kolejność leczenia.
13
14
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Oddział Intensywnej Opieki Medycznej
Jeśli u pacjenta stwierdzono zaburzenia oddychania wymagające mechanicznego
wspomagania jest on kierowany do Oddziału Intensywnej Terapii (OIT). W
czasie obserwacji na OIT lekarze przeprowadzają badania pozwalające na
ocenę, jakie narządy zostały uszkodzone wskutek urazu. Jeśli testy wskazują
na uszkodzenie mózgu specjalnie powołana komisja specjalistów potwierdza,
że nastąpiło nieodwracalne uszkodzeniu mózgu. Oznacza to śmierć mózgu,
pacjent uznany jest za zmarłego (patrz słowniczek). Jednocześnie rodzina
pacjenta jest informowana o braku pomyślnego rokowania.
Poltransplant
To organizacja nadzorująca pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce.
Jeśli lekarze stwierdzają śmierć mózgu, osoba w tym momencie uznawana
jest za potencjalnego dawcę i zgłaszana do lokalnego przedstawiciela
„Poltransplantu” – koordynatora transplantacyjnego (patrz słowniczek).
Zgoda na pobranie
Rodzina chorego jest informowana na bieżąco o stanie zdrowia. W momencie,
kiedy komisja specjalistów orzeka śmierć mózgu, rodzina jest również
informowana o niepomyślnym zakończeniu. W Polsce obowiązuje zgoda
domniemana na pobranie narządów (patrz słowniczek). Pomimo tego
zawsze omawiana jest z rodziną decyzja o pobraniu narządów. W czasie
rozmowy rodzina pytana jest o wolę zmarłego. Celem rozmowy jest poznanie
opinii zmarłego i najbliższych o pobraniu narządów. Jeśli nie ma akceptacji dla
pobrania organów, zmarły jest odłączany od maszyny zapewniającej dopływ
tlenu (respirator).
Koordynator transplantacyjny
Na podstawie dokumentacji medycznej ocenia się, czy zmarły spełnia
medyczne kryteria dla pobrania narządów. Koordynator organizuje pobranie
narządów uzgadniając właściwą godzinę operacji, zabezpiecza należyte
przechowanie organów i tkanek do przeszczepu oraz transport do centrum
transplantacyjnego. W tym czasie, aż do momentu pobrania, podstawowe
funkcje życiowe dawcy są wspierane przez specjalistyczną aparaturę medyczną.
Dobór dawca - biorca
Informacja o parametrach dawcy (grupa krwi, waga, wzrost) jest przekazywana
do „Poltransplantu”, gdzie komputerowo są wybierani potencjalni biorcy. W
porozumieniu z lekarzami opiekującymi się biorcami wybierane są osoby do
przeszczepu (patrz str. Biorca)
Pobranie organów i transport
Kiedy już dobrani zostali odpowiedni biorcy dla każdego organu zespół
chirurgów transplantologów dokonuje pobrania narządów. Organy od tego
momentu są przechowywane w specjalnych płynach konserwujących oraz
niskiej temperaturze (max. 6 C). Odpowiednio zabezpieczone organy są
transportowane do centrum transplantacyjnego, gdzie oczekuje biorca.
Pogrzeb
Pobranie narządów nie powoduje wydłużenia czasu potrzebnego do
pochowania zmarłego. Pobranie narządów jest wykonywane jak każda
operacja. Nie przeszkadza w możliwości pożegnania się z najbliższą osobą w
czasie ceremonii pogrzebowej.
Co dalej…
Dane osobowe dawcy i biorcy są anonimowe. Rodzina dawcy może uzyskać
informacje od lekarza z oddziału, na którym przebywał dawca, jakie narządy
zostały przeszczepione i komu. Jeśli chcemy dowiedzieć się o losach osób, którym
ofiarowano narządy można skontaktować się z lokalnym koordynatorem
transplantacji (adresy na stronie Polskiego Portalu Transplantacyjnego www.
przeszczep.pl).
15
16
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Czy wiek jest kryterium ograniczającym
pobranie narządów?
Nie ma limitu wieku, powyżej którego odstępuje się od pobrania organów.
Zarówno noworodki, jak i seniorzy, mogą zostać dawcami organów. To
wydolność organów, a nie wiek, warunkuje decyzję o ich pobraniu.
Częste
pytania i mity
o transplantacji
Skąd pochodzą narządy do transplantacji?
W Polsce organy do transplantacji pochodzą przede wszystkim od dawców zmarłych –
osób, u których stwerdzono nieodwracalne uszkodzenie mózgu i rozpoznano śmierć mózgu.
Nerka, część wątroby lub szpik kostny mogą być pobrane od członka rodziny lub bliskiej
osoby biorcy organu (patrz typy dawców).
Czy śmierć mózgu oznacza to samo,
co śpiączka? Słyszałam, że można się wybudzić
ze stanu śpiączki. Czy można powrócić do zdrowia
ze stanu śmierci mózgu?
Śpiączka to stan zupełnie odmienny od śmierci mózgu. U osoby będącej w śpiączce mózg
jest żywy i aktywny. Chory, w zależności od przyczyny śpiączki, wybudza się z niej i mózg
podejmuje normalną funkcję. W przypadku ludzi, u których stwierdzono śmierć mózgu, nie
wykazuje on aktywności. Mózg na skutek rozległego uszkodzenia swoich struktur (przede
wszystkim pnia mózgu) nie podejmie ponownie funkcji. Mózg składa się z tkanki, która nie
regeneruje się.
Jeśli będę ofiarą wypadku i lekarze
dowiedzą się, że podpisałem
Oświadczenie woli, czy zrobią wszystko,
by ratować moje życie?
Tak. Lekarze i pielęgniarki dokładają wszelkich starań, by ratować zagrożone
życie. Pobranie narządów jest rozważane tylko wtedy, kiedy wszystkie wysiłki
zmierzające do przywrócenia zdrowia są zakończone niepowodzeniem. Poza
tym personel, który zajmuje się ofiarą wypadku, i zespół transplantacyjny to
dwie różne grupy specjalistów działających niezależnie od siebie.
Młodzież poniżej 17 roku życia może zadeklarować zgodę na pobranie
narządów za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych.
Czy każdy może zadeklarować
wolę bycia dawcą?
KAŻDY może zadeklarować gotowość oddania organów i tkanek. W przypadku
osób niepełnoletnich, deklaracja musi być zaakceptowana podpisem przez
rodziców lub opiekunów prawnych.
Jak wyrazić gotowość zostania
dawcą organów po śmierci?
Oświadczenie woli jest nieformalnym wyrażeniem zgody na pobranie narządów
po naszej śmierci. Drugim bardzo ważnym krokiem jest poinformowanie
bliskich o swojej woli. W trudnym momencie straty bliskiej osoby ta decyzja
pozwoli rodzinie ze zrozumieniem i akceptacją przychylić się do kwestii
pobrania organów.
17
18
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Co oznacza Centralny Rejestr Sprzeciwów?
Zgodnie z ustawą z dnia 1 stycznia 2006 r. pobrania komórek, tkanek i narządów ze
zwłok ludzkich można dokonać, jeżeli osoba zmarła nie wyraziła za życia sprzeciwu.
Sprzeciw należy zgłosić osobiście lub listownie w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów
w Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym do spraw Transplantacji, ul. Lindleya
4, 02-005 Warszawa na formularzu, dostępnym na stronie internetowej www.
poltransplant.org.pl.
Czy moja rodzina otrzyma zapłatę za organy?
Nie. Oddanie organów do przeszczepu jest dobrowolnym i bezinteresownym aktem
woli dawcy. W prawie polskim jest zapis o całkowitym zakazie handlu narządami.
Jeśli zdecydowałem się na deklarację bycia
dawcą, to czy moja rodzina może decydować
o tym, czy moje organy zostaną pobrane?
Ustawa transplantacyjna w Polsce mówi o zgodzie domniemanej na pobranie
narządów. Czyli jeśli nie zgłosiłeś sprzeciwu organy można pobrać. W praktyce rodzina
zmarłego zostanie zapytana o opinie zmarłego na pobranie narządów. Rozmowa na
ten temat z rodziną pozwoli uszanować naszą gotowość do ratowania innych ludzi
po śmierci.
Czy dawca narządów i tkanek
może mieć normalny pogrzeb?
Jeśli będę potrzebował nowego organu
do życia, czy dostane szansę?
Lekarze specjaliści ocenią, czy choroba jest tak zaawansowana, że jedynym
ratunkiem jest przeszczep. Osoby potrzebujące przeszczepu znajdują się
na tzw. liście oczekujących na przeszczep. Z powodu braku narządów do
transplantacji, wielu z nich umiera w oczekiwaniu na ratunek. Czas oczekiwania
zależy od decyzji innych osób na oddanie narządów w przypadku gwałtownej
śmierci.
Kto decyduje o tym, kto dostanie organ?
W siedzibie „Poltransplantu” w Warszawie, znajduje się skomputeryzowana
lista osób oczekujących na przeszczep organów. Na podstawie wielu danych
(ważniejsze z nich to: grupa krwi, jak bardzo zaawansowana jest choroba,
rozmiary ciała dawcy, antygeny zgodności tkankowej, czas oczekiwania na
przeszczep) określa się biorcę.
Jeśli akceptuję oddanie narządów
/tkanek do transplantacji, czy wszystkie
moje organy i tkanki zostaną pobrane?
Tak. Pobranie narządów i tkanek jest wykonywane ze szczególną starannością
i nie różni się od normalnej operacji chirurgicznej.
Możemy określić, które organy i tkanki deklarujemy oddać do przeszczepu.
Twoja wola będzie w pełni akceptowana. Pomimo to, jeśli w czasie badań okaże
się, że organy lub tkanki deklarowane do przeszczepu są chore lub uszkodzone,
organy nie zostaną pobrane.
Czy są religie, które sprzeciwiają się
oddawaniu organów do przeszczepu?
Mam długą historię choroby. Czy moje
organy nadają się do przeszczepu?
Większość religii i wyznań aktywnie wspiera idee przeszczepiania narządów
pozostawiając ostateczną decyzję do indywidualnego wyboru. Jeśli masz wątpliwości
natury religijnej zapytaj o zdanie swojego duszpasterza.
Po rozpoznaniu śmierci mózgu, koordynator transplantacyjny oceni
wcześniejszą historie choroby oraz aktualne wyniki badań. Wtedy zostanie
podjęta ostateczna decyzja czy osoba może być dawcą organów i/lub tkanek?
19
20
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
03
Trochę nauki
w tym dziale znajdziesz informacje
omawiające najważniejsze zagadnienia
z medycznego punktu widzenia,
dotyczące tematu dawstwa
i transplantacji organów i tkanek.
22
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Dlaczego
przeszczepiamy
narządy?
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Serce
Ogólnie
Opisując obrazowo jest to pompa zbudowana z mięśni o specjalnych właściwościach (kurczą się
niezależnie od naszej woli). Praca serca wywołuje przepływ krwi w organizmie. Dostarcza tlen i
substancje odżywcze, a zabiera produkty niepotrzebne z komórek i tkanek naszego ciała. Serce
człowieka jest podzielone przegrodą na dwie części. Prawa połowa dostarcza krew do płuc. Tam
krew jest natleniana i wraca do lewej części serca. Stamtąd poprzez aortę i system tętnic krew
dostarcza substancje odżywcze do komórek naszego ciała.
Ciężkie choroby serca
Kardiomiopatia jest formą uszkodzenia mięśnia sercowego. Przyczyn które ją wywołują jest
wiele, część z nich nie jest dokładnie poznana. Czasem schorzenie jest dziedziczone rodzinnie.
W zaawansowanej postaci choroby przeszczepienie jest operacją ratującą życie. Przewlekła
niewydolność krążenia. Najczęściej jest konsekwencją choroby niedokrwiennej serca. Serce nie
jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości krwi do narządów. Jeśli leczenie farmakologiczne i
inwazyjne (np. by-pass) jest niewystarczające, jest potrzebny przeszczep. Zapalenie mięśnia
sercowego. Najczęściej jest powikłaniem chorób infekcyjnych. Stosunkowo często infekcje
grypowe mogą wywołać poważne uszkodzenie serca. W ciężkich przypadkach konieczny jest
przeszczep. Wrodzone wady serca. Wada wrodzona jest najczęstszym powodem przeszczepu
serca u niemowląt i małych dzieci.
Statystyka
•
•
•
•
•
W 2011 roku wykonano 80 przeszczepów serca w Polsce.
Jednocześnie zgłoszono do przeszczepu serca 220 nowych osób.
Na przeszczep serca oczekuje około 250 osób.
W oczekiwaniu na przeszczep w 2011 roku zmarło 53 chorych.
Około 85 % biorców przeżywa rok po przeszczepie.
Ciekawostka:
W ciągu życia ludzkie serce kurczy się
około 2.5 miliarda razy
23
24
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Płuca
Ogólnie
Płuca są narządem parzystym. Dzięki nim przede wszystkim dostarczany jest tlen do organizmu.
Tlen przenika do krążącej w płucach krwi przez pęcherzyki płucne. W tym samym czasie z krwi
przenika do płuc dwutlenek węgla. Powyższe reakcje nazywamy wymianą gazową.
Ciężkie choroby płuc
Kilka chorób szczególnie często prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia płuc: mukowiscydoza,
rozedma płuc, nadciśnienie płucne. Osoby chorujące na przewlekle choroby płuc zmuszone są
prowadzić siedzący tryb życia. W skrajnych postaciach choroby, podstawowe czynności życiowe,
np. wyjście do toalety bez pomocy, jest niemożliwe.
Statystyka
•
•
•
•
•
•
W 2011 roku oczekiwało na przeszczep płuca 41 chorych.
7 osób oczekiwało na przeszczep jednocześnie serca i płuca.
W USA wykonuje się około 1000 transplantacji płuc rocznie.
Oczekujących na liście do przeszczepu jest około 4000 osób
75% biorców płuca przeżywa rok po przeszczepie.
Pobrane od dawcy płuca uratują dwie osoby z nieuleczalną chorobą płuc
Ciekawostka:
Dorosły człowiek w ciągu minuty wykonuje średnio
od 15-25 oddechów. W ciągu 24 godzin wykonujemy
około 23 tys. oddechów.
Z korespondencji internautów
do Stowarzyszenia „Życie po przeszczepie”...
Dziś po powrocie z kościoła „weszłam” na Internet... zawsze myślałam o tym jak pięknym
czynem może być kiedyś uratowanie czyjegoś życia!!!, dlatego właśnie chciałam jakoś działać w
tym kierunku... Pisze do Was - proszę o przesłanie mi druku „Oświadczenie woli” - dlaczego ja
mam nie pomagać... może kiedyś ja będę potrzebować pomocy innych:) choć mam zaledwie 19
lat, ale już postanowiłam zostać dawcą krwi! Justyna (Jodłówka Tuchowska)
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Wątroba
Ogólnie
Największy narząd naszego ciała. Jest to miejsce, gdzie neutralizowane są substancje szkodliwe
dla naszego organizmu. W wątrobie jest również magazyn substancji odżywczych, które
wykorzystywane są w czasie braku odpowiedniej ilości pożywienia (np. głodówka). Produkowany
jest w niej płyn o żółto-zielonym zabarwieniu - żółć, niezbędny do prawidłowego wchłaniania
tłuszczów z jelit. Skóra chorych z silnie uszkodzoną wątrobą przybiera kolor żółty. Nazywamy
to zjawisko żółtaczką. Chorzy przybierają na wadze, powiększa się obwód brzucha, czują się
przewlekle zmęczeni, ospali. Przyczyną tego stanu jest niewydolność funkcji oczyszczającej
wątroby. Ciężkie uszkodzenie wątroby kończy się śmiercią.
Ciężkie choroby wątroby
• Wrodzone wady wątroby lub dróg żółciowych (np. zanik dróg żółciowych).
• Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, wywołane głównie wirusem typu B lub C.
• Nadużywanie alkoholu lub leków.
• Zakrzepica w wewnętrznych naczyniach wątroby.
Statystyka
•
•
•
•
•
•
Oczekujących na przeszczep wątroby w 2011 było 530 osób.
W tym około 100 osób oczekuje na liście pilnej do przeszczepu.
W USA co roku około 5000 osób dostaje nowe życie.
Na liście oczekujących znajduje się około 14000 chorych.
W 2011 roku w czasie oczekiwania na wątrobę zmarło 37 osób.
Rok po przeszczepie wątroby żyje około 85% biorców wątroby
Ciekawostka:
Najwięcej ciepła w naszym organizmie wytwarzane jest w wątrobie.
Z korespondencji internautów
do Stowarzyszenia „Życie po przeszczepie”...
Nazywam sie Kamila i mam 19 lat, wiele osób w moim wieku nie zastanawia sie nad śmiercią,
mają dalekie plany na przyszłość i nie wiedzą że w każdej chwili mogą się pożegnać z tym
światem. Ja się nad tym wiele razy zastanawiam i chce dać przykład innym żeby zgadzali się
na transplantację swoich narządów po śmierci. Dlatego prosiłabym o przesłanie 10 druczków
oświadczenia. Kamila (Jeleśnia, woj. śląskie)
25
26
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Nerki
Ogólnie
Nerki są narządem parzystym. Zapewniają kontrolę organizmu nad zasobami wody, wydalają
zbędne produkty przemiany materii poprzez produkowany w nich mocz. Nerki produkują również
hormon - erytropoetynę, który jest niezbędny do produkcji czerwonych krwinek. Chorzy z
nieodwracalnie uszkodzonymi nerkami są kierowani do leczenia dializami. Specjalna maszyna, tzw.
„sztuczna nerka”, oczyszcza krew pacjenta. Średnio cztery godziny trzy razy w tygodniu spędzają
na dializie. Wpływa to istotnie na tryb życia, naukę czy pracę zawodową. Rok dializy skraca o dwa
lata długość życia w porównaniu z osobą zdrową. Przeszczepienie nerki może poprawić komfort i
jakość życia. Pacjent nie wymaga wówczas dializowania.
Ciężkie choroby nerek
Kłębuszkowe zapalenie nerek (kłębuszek to określenie najważniejszej struktury nerki) to
najczęstsza przyczyna chorób nerek. Jeśli w badaniu moczu pojawia się białko lub czerwone krwinki
należy zgłosić się do lekarza. Cukrzyca jest drugą co do częstości przyczyną niewydolności nerek.
Nadciśnienie tętnicze to trzecia w kolejności przyczyną niewydolności nerek. Wielotorbielowatość
nerek jest choroba dziedziczną. W nerkach powstają różnych rozmiarów torbiele, które niszczą
miąższ nerki. Nerki nie mogą wówczas sprawnie oczyszczać organizmu.
Statystyka
•
•
•
•
W Polsce, co roku wykonuje się około 1000 przeszczepów nerek od dawców zmarłych.
Około 6% pochodzi od dawców żywych, najczęściej rodziców.
W Szwecji od dawców żywych pochodzi około 40% nerek do przeszczepów.
Na liście oczekujących na przeszczep nerki jest około 1700 osób pomimo
wykonywanych transplantacji.
• Przeżycie w pierwszym roku po przeszczepie nerki wynosi ponad 95 %.
Ciekawostka:
Po przeszczepie nerki większość biorców ma trzy nerki:
nerki własne i przeszczepioną.
Tylko nerka przeszczepiona oczyszcza skutecznie organizm.
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Trzustka
Ogólnie
Trzustka produkuje dwa hormony - insulinę i glukagon - które kontrolują poziom cukru we krwi.
Dodatkowo wytwarza mieszaninę enzymów trawiennych - soki trzustkowe. Uwalniane są w jelicie
cienkim, co pozwala na trawienie białek, skrobii, tłuszczów.
Ciężkie choroby trzustki
Upośledzenie funkcji lub niewydolność trzustki prowadzi do cukrzycy - brak insuliny wywołuje
utrzymywanie się poziomu cukru we krwi na bardzo wysokim poziomie. Nie leczona cukrzyca
może prowadzić do śmierci. Chorych, którzy mają zaburzoną gospodarkę węglowodanową,
nazywamy cukrzykami. Cukrzyca uszkadza również inne narządy: nerki, serce, mózg. U osób z
cukrzycą i chorymi nerkami możemy przeszczepić trzustkę i nerkę.
Statystyka
• W 2011 przeszczepiono jednoczasowo nerkę i trzustkę 33 cukrzykom.
• W USA w 2009 roku przeszczepiono 500 trzustek, a 1500 osób oczekiwało
na liście do przeszczepu.
• Rok po operacji przeszczepu trzustki 90% osób żyje.
Ciekawostka:
Trzustka ma duże rezerwy w produkcji enzymów trzustkowych.
Objawy jej nieprawidłowego działania pojawiają się dopiero,
gdy dochodzi do zniszczenia ponad 95% miąższu trzustki.
Z korespondencji internautów
do Stowarzyszenia „Życie po przeszczepie”...
Bardzo dziękuję za akcję, otwierającą oczy i duszę wielu z nas, a z pewnością pozwalającą
zatrzymać się na chwilę i zastanowić nad tym, co ważne i najważniejsze. Tak trudno czasami
znieść porażki, wytrzymać harmider domowy a w chwili „zatrzymania” wszystko staje się takie
piękne i słodkie. Bywa, że nie jest dane niektórym z nas cieszyć się długo światem, postarajmy
się więc, aby Ci, którzy łapczywie potrzebują tego, co nam nie przyniesie korzyści mieli swoje
słodkie chwile, i my chcemy się do tego przyczynić. W imieniu męża i dzieci prosimy o cztery
oświadczenia na adres: Beata (Biała Podlaska)
27
28
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Jelita
Ogólnie
Jelita to cześć układu trawiennego pomiędzy żołądkiem a odbytem. Jelita dzieli się na dwie części:
długa, wąska i silnie poskręcana określana jest jako jelito cienkie. Jego główne zadanie to końcowy
etap trawienia oraz wchłanianie substancji odżywczych do krwioobiegu i układu limfatycznego.
Druga część to jelito grube- zazwyczaj nie podlega transplantacji.
Ciężkie choroby jelit
Przeszczep jest rozważany wtedy gdy dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia jelit, skutkiem
uszkodzenia jest tzw. zespół krótkiego jelita (oznacza to istotną utratę powierzchni wchłaniania
substancji odżywczych). Może to być wywołane wadą wrodzoną, niedrożnością jelit lub urazem.
Ludzie z niewydolnością jelit muszą otrzymywać substancje odżywcze dożylnie. Skutkiem
przewlekłego żywienia pozajelitowego jest uszkodzenie wątroby. Nierzadko osoby wymagające
przeszczepienia jelit wymagają również przeszczepienia wątroby.
Statystyka
• Większość przeszczepów jelit wykonuje się u niemowląt i dzieci.
• W Polsce dotychczas wykonuje się sporadycznie operacje przeszczepienia jelit.
• W USA w 2010 roku wykonano około 100 przeszczepów jelit.
Ciekawostka:
Długość jelita cienkiego to 7 m, jelito grube ma długość około 1,5m
Z korespondencji internautów
do Stowarzyszenia „Życie po przeszczepie”...
Poszukiwałam wzoru oświadczenia woli i trafiłam na państwa stronę internetową. Mam 24
lata, za 5 dni przystępuję do obrony pracy magisterskiej i zaczynam nowy etap życia. Zdaję
sobie sprawę z tego, że najważniejsze jest życie ludzkie. Jeżeli moje życie miałoby się zakończyć,
a mogłabym przyczynić się do uratowania innego, chciałabym postąpić najbardziej właściwie i
godnie. Uratowanie życia drugiemu człowiekowi jest czynem bohaterskim i wartością bezcenną.
Dlatego proszę o przysłanie mi druku oświadczenia woli. Katarzyna (Lubsko)
30
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Tkanki
do przeszczepów
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Medyczne
zastosowanie tkanek
31
32
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
DAWCA
Wybór dawcy jest bardzo ważną procedurą. Najistotniejsza jest wysoka zgodność tkankowa między
dawcą i biorcą. Najlepiej, aby dawcą szpiku był ktoś z identycznym HLA, dlatego potencjalnych
dawców poszukuje się często wśród rodzeństwa. Ale pomoc może nadejść również od osoby
niespokrewnionej, kogoś z listy osób, które zadeklarowały taką wolę w specjalnym rejestrze.
Szpik
Ogólnie
Termin przeszczepienie szpiku kostnego jest określeniem bardzo ogólnym. Właściwym terminem
jest transplantacja macierzystych komórek krwiotwórczych (ang. Hematopoietic Stem Celi
Transplantation - HSCT). Przedstawia on podstawowy cel transplantacji szpiku, jakim jest
dostarczenie „zdrowych” komórek macierzystych, które rozpoczną tworzenie „zdrowych” ciałek
krwi - leukocytów, erytrocytów, trombocytów.
Jakie choroby leczymy transplantacją szpiku?
• choroby genetyczne: wrodzone niedobory immunologiczne,
genetyczne defekty enzymatyczne,
• niedokrwistość aplastyczna: choroba powodująca utratę zdolności
tworzenia komórek krwiotwórczych, efektem jest zanik wszystkich ciałek krwi w krwioobiegu,
• złośliwe choroby krwi - białaczki: charakteryzują się patologiczną produkcją
jednego rodzaju limfocytów,
• guzy złośliwe (aktualnie w trakcie badań klinicznych).
Statystyka
• Pierwsze przeszczepienie szpiku wykonano w 1968 roku..
• Od początku lat 70-tych XX wieku na świecie przeprowadzono ponad 100 tys.
transplantacji szpiku.
• Na świecie jest zarejestrowanych ponad 10 min dawców szpiku kostnego.
• Szansę na pomyślny rezultat przeszczepienia ma około 65 % dzieci i 44% dorosłych.
Ciekawostka:
Liczba limfocytów w krwioobiegu to tysiącebilionów
komórek (1012). Całkowita masa limfocytów
jest porównywalna z objętością piłki ręcznej.
Kto może zgłosić się jako dawca szpiku? Osoba w wieku 18-50 lat
Kto nie może być dawcą szpiku? Osoby o zachowaniach ryzykownych dla zdrowia (np. narkotyki),
zakażeni wirusem HIV, nosiciele wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, astmatyk (przyjmujący
przewlekle leki rozszerzające oskrzela) - epileptyk (przyjmujący przewlekle leki przeciwpadaczkowe),
cukrzyk (przyjmujący doustne leki przeciwcukrzycowe), chory na łuszczycę, osoba leczona z powodu
gruźlicy w ciągu ostatnich 5 lat, osoba z tatuażem.
Wstępna kwalifikacja dawcy szpiku odbywa się na podstawie ankiety, w której znajdują się pytania
o stan zdrowia (patrz wykluczenia powyżej), oraz podstawowego badania lekarskiego. Jeśli nie ma
przeciwwskazań, pobierana jest próbka krwi do oznaczenia HLA. Dane ze zgłoszenia zamieszczone
zostają w rejestrze potencjalnych dawców szpiku. Polskie rejestry należą do międzynarodowego
stowarzyszenia rejestrów: BMDW Bonę Marrow Donor Worldwide (www.bmdw.org). Dzięki
temu chorzy oczekujący na przeszczep szpiku mają większą szansę na znalezienie osoby zgodnej
antygenowe
Co dalej?
Po dokonaniu wyboru potencjalnego dawcy szpiku (ochotnika), nawiązywany jest z nim kontakt.
Warunkiem podstawowym jest podtrzymanie zgody na zostanie dawcą. W następnej kolejności od
dawcy ponownie pobiera się krew w celu szczegółowej weryfikacji zgodności tkankowej pomiędzy
dawcą i biorcą szpiku. Jeśli weryfikacja ta przebiegnie pomyślnie, rozpoczynają się przygotowania do
pobrania szpiku kostnego do transplantacji.
Pobranie szpiku
Zazwyczaj pobiera się 1000 -1700 ml szpiku kostnego dawcy. Z pobranego materiału segreguje
się komórki macierzyste. Optymalna liczba komórek szpiku do transplantacji to około 300 min w
przeliczeniu na 1 kg wagi biorcy. Liczba pobieranych komórek jest w czasie zabiegu sprawdzana
kilkakrotnie. Przed pobraniem szpiku dawca otrzymuje czynniki wzrostu, substancje które mobilizują
szpik do zwiększonej produkcji komórek krwiotwórczych. Tradycyjnie, pobranie szpiku wykonuje się
poprzez nakłucie kości miednicy, jest to tzw. biopsja aspiracyjna. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu
ogólnym (narkoza). Pobranie szpiku trwa około 1 godziny. Zwykle następnego dnia po pobraniu
dawca może opuścić szpital. Postęp technik medycznych pozwala na izolowanie krwiotwórczych
komórek macierzystych także z krwi obwodowej. Zarówno pobranie komórek, jak i przygotowanie
do pobrania, można wykonać w trybie ambulatoryjnym, bez konieczności hospitalizacji. Po pobraniu
szpiku lub samych komórek, układ krwiotwórczy dawcy powraca do równowagi w ciągu 2-3 tygodni.
33
34
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Typy dawców
BIORCA
Pierwszym etapem przygotowującym do wykonania przeszczepienia szpiku u biorcy, jest leczenie,
mające na celu zniszczenie komórek nowotworowych krwi. W zależności od rodzaju nowotworu
krwi przeprowadzana jest chemioterapia i/lub radioterapia. Ze zniszczeniem komórek białaczkowych
wiąże się również zniszczenie szpiku kostnego gospodarza.
Drugim etapem jest przywrócenie prawidłowej funkcji szpiku kostnego przez przeszczepienie
szpiku lub komórek krwiotwórczych dawcy. Komórki macierzyste szpiku wraz z krwią dostają się
do jam szpikowych kości biorcy. Kolonizując jamy szpikowe, mają one za zadanie odtworzyć szpik
zniszczony przez chemio- i/lub radioterapię.
Główne zagrożenia dla zdrowia biorcy wynikają z braku sprawnie funkcjonującego układu
odpornościowego. Niewinne kichnięcie w otoczeniu biorcy może stanowić dla niego poważne
niebezpieczeństwo zakażenia. Dlatego musi on przebywać w sterylnych pomieszczeniach. Pierwszym
zwiastunem sukcesu leczenia jest wzrost liczby białych ciałek krwi, płytek krwi i młodych form
erytrocytów. Układ krwiotwórczy odbudowuje się w ciągu 1 miesiąca. Na odtworzenie układu
odpornościowego zazwyczaj potrzeba około 1-2 lata.
Jak zostać dawcą szpiku?
Poniżej znajdują się adresy stron internetowych organizacji, które prowadzą
rejestry dawców szpiku kostnego. Znajdziesz tam informacje, gdzie można się
zgłosić w celu złożenia odpowiedniej deklaracji.
www.leukemia.pl, www.fundacjauj.pl, www.szpik.info
35
04
36
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Religia
a transplantacja
Wiadomości zostały opracowane na podstawie
dostępnych stanowisk poszczególnych kościołów w
Polsce. W przypadku braku stanowiska władz polskiego
kościoła, opierano się na oświadczeniach amerykańskich
władz danego kościoła lub wyznania(na podstawie
materiałów United Network for Organ Sharing (UNOS)).
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Religie i wyznania
o dawstwie organów
Śmierć człowieka nieuchronnie wiąże się z pytaniami natury religijnej i duchowej. W obliczu
bolesnych dla rodziny przeżyć związanych z utratą bliskiej osoby, i zadanym pytaniem ze strony
lekarzy o możliwość pobrania narządów do przeszczepienia, zdanie osoby duchownej jest bardzo
ważne. W czasie rozważania kwestii oddania narządów zadajemy pytanie„ Co moja wiara mówi
o oddaniu narządów?”
Po przejrzeniu dostępnej literatury oraz zasobów internetu można stwierdzić, że wszystkie religie
chrześcijańskie w pełni popierają pobieranie narządów. Również inne wyznania w zdecydowanej
większości wspierają idee transplantacji. Brak oficjalnego stanowiska określającego poglądy na
temat transplantacji, możemy przyjąć jako brak jednoznacznego sprzeciwu w kwestii pobierania
narządów do przeszczepu. Najważniejszy jest indywidualny wybór każdego człowieka.
Uwaga : Zamieszczone poniżej oświadczenia i stanowiska różnych kościołów w sprawie
transplantacji mają na celu przedstawienie podstawowych stwierdzeń dotyczących dawstwa i
transplantacji narządów i tkanek
Adwentyści Dnia Siódmego
Dawstwo i transplantacja jest silnie wspierana przez Adwentystów. Wśród szpitali pod auspicjami
Adwentystów, w wielu z nich przeprowadza się transplantacje. Najbardziej znany szpital znajduje
się w Loma Linda w Kalifornii, specjalizuje się w transplantacji serca u dzieci.
Baptyści
Baptyści uważają, że oddanie narządów i tkanek po śmierci oraz transplantacja jest sprawą sumienia
każdego z nas. W 1998 Konwencja Południowych Baptystów uchwaliła rezolucję zachęcającą
lekarzy do rozmowy o dawstwie narządów w momencie „ostatecznych rozstrzygnięć”. „(…)
popierania idei dawstwa narządów i tkanek w duchu współczucia, zrozumienia potrzeb innych
osób, pomocy w zmniejszeniu cierpień (….)”.
Buddyzm
Buddyści wierzą, że decyzja, co do deklaracji oddania narządów/tkanek po śmierci jest
indywidualna sprawą każdego. Jest aktem miłosierdzia najwyższej wartości. Czcigodny Gyomay
Masao, prezydent i założyciel Świątyni Buddy w Chicago powiedział: “…darzymy wielkim
szacunkiem ludzi , którzy zdecydowali się na oddanie swoich ciał i narządów do celów naukowych
lub ratujących życie innych.” Podkreślana jest waga rozmowy z bliskimi na temat woli.
37
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Hinduizm
Na podstawie oświadczenia Amerykańskiego Stowarzyszenia Świątyni Hindu, nie ma zakazów
religijnych zabraniających oddawania narządów po śmierci. Jest to indywidualna decyzja.
H.L. Trivedi w artykule zamieszczonym w Transplantation Proceedings, pisze : “ Hinduska mitologia
zawiera wiele przypowieści w których ludzkie ciało było wykorzystywane z korzyścią dla innych
ludzi i społeczności. Religia nie mówi nic, co wskazywałoby na zakaz, korzystania z ciała ludzkiego,
za życia czy po śmierci, dla zmniejszenia cierpienia innych ludzi.”.
Islam
Religia Islamu uważa za podstawę ochronę ludzkiego życia. Cytując za autorem artykułu, który
ukazał się w Transplantation Proceedings w 1990 pod tytułem “ Poglądy Islamu na Transplantacje”
: “… większość uczonych islamskich przynależnych do różnych szkół prawa koranicznego stwierdza
fakt, że życie jest dobrem najwyższym i zezwala na pobranie narządów co przyczynia się do
szlachetnego końca.... ”
Judaizm
Wszystkie nurty Judaizmu wspierają i zachęcają do dawstwa narządów. W 1991 roku Rada Rabinów
Amerykańskich wydała oświadczenie, w którym wspiera decyzję o przekazaniu narządów
do transplantacji. Przewodniczący Komisji Bioetycznej Amerykańskiego Kongresu Żydów w
swoim oświadczeniu stwierdza:”(…) jeśli zachodzi okoliczność oddania organów do ratowania
zagrożonego życia, jest to nakazem”. Podstawową zasadą etyczną Żydów jest - „ (…)życie ludzkie
jest wartością najwyższą…”
Katolicyzm
Głównym kierunkiem i przykładem dla katolików są słowa Papieża Jana Pawła II zawarte w
encyklice „Evangeliaum Vitae”. Zgoda na oddanie narządów jest argumentowana następująco:”…
jest najbardziej uroczystym wysławianiem Ewangelii życia, ponieważ głoszą ją poprzez całkowity
dar z siebie; są chwalebnym objawieniem miłości największej, która każe oddać życie za ukochaną
osobę; są uczestnictwem w tajemnicy Krzyża, w której Jezus objawia, jak wielką wartość ma
dla Niego życie każdego człowieka i jak realizuje się ono w pełni poprzez bezinteresowny dar z
siebie...”. Kierując się słowami Ojca Świętego śp. abp. Józef Życiński w jednej z wielu wypowiedzi
na temat transplantacji powiedział: „ Wcielajmy nauczanie papieskie w życie i podpisujmy
deklaracje o zgodzie na przeszczep…”
„Osoby wierzące uświadamiają sobie dzisiaj, że stają przed nowymi możliwościami czynienia dobra,
również w nowej zupełnie i niespotykanej dotąd formie. A przecież jest to dobro, które przekracza
granice życia poszczególnych ludzi stając się dobrem niezastąpionym, ratującym życie kogoś
innego” – to słowa z homilii biskupa Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej Adama Dyczkowskiego.
39
40
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Kościół Ewangelicko-Augsburski
W Polsce nie wydano oficjalnego stanowiska Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego i EwangelickoReformowanego w RP nt. problematyki transplantacji . Nie oznacza to jednak, że Kościoły milczą w
tej kwestii. W 1984, Amerykański Kościół Ewangelicko-Augsburski wydał oświadczenie określające
dawstwo narządów jako „wsparcie dla idei humanitaryzmu w społeczeństwie”. „Jest wyrazem
najwyższej miłości dla bliźniego.” Wzywaja wyznawców do rozważenia oddania narządów,
rozmowy w gronie rodzinnym oraz zachowania prawnych wymogów w tym względzie, to
oznacza wypełnienie oświadczenia woli lub zgłoszenie sprzeciwu w rejestrze.
Kościół Ewangelicko-Metodystyczny Polsce metodyści dopuszczają w swoich Zasadach Socjalnych transplantacje organów :”Pragniemy
wyrazić pogląd, że przeszczepianie i darowanie organów ciała jest działaniem charytatywnym,
czynem miłości Agape, aktem samoofiarowania. Dostrzegamy życiodajne korzyści płynące z
ofiarowania własnych organów i innych tkanek, zachęcamy, więc wszystkich ludzi wiary do
ofiarowania swych organów i tkanek jako wyrazu miłości i służby dla dobra ludzi, którzy znaleźli
się w potrzebie. Nalegamy, aby działo się to w atmosferze szacunku dla zmarłego czy też żyjącego
ofiarodawcy, dla dobra biorcy oraz w zgodzie z regulacjami prawnymi w celu zapobieżenia
nadużyciom wobec dawców i ich rodzin.”
Prawosławie
Wśród wyznawców Prawosławia w Polsce, przeszczepy to temat debat. W tym opracowaniu
posłużymy się słowami Wielebnego dr Miltona Efthimiou, Dyrektora Kościoła i Społeczności
Prawosławnej w Ameryce Północnej i Południowej, „ Kościół prawosławny nie sprzeciwia się
oddaniu narządów i tkanek po śmierci, jeśli są wykorzystane do poprawy życia ludzkiego; dla
transplantacji czy eksperymentu medycznego mającego służyć poprawie skuteczności leczenia
lub zapobieganiu chorobom.“
Romowie
Romowie są grupą etniczną o trudnym do sformalizowania kierunku religijnym.
W społeczności powszechnie obowiązują niepisane prawa przekazywane przez pokolenia.
W sprawie oddawania narządów do transplantacji dominuje sprzeciw. Sprzeciw jest ściśle związany
z przekonaniami. Uznaje się, że w ciągu roku po śmierci dusza zmarłego podąża do początków.
Ciało musi zostać nienaruszone, gdyż dusza przybiera kształt ciała.
Świadkowie Jehowy
Na podstawie Stowarzyszenia Strażnica, Świadkowie Jehowy uważają sprawę dawstwa narządów
jako indywidualny wybór. Zakłada się, że Świadkowie Jehowy są przeciwni oddawaniu organów
do transplantacji, poprzez głoszony sprzeciw na transfuzje krwi. Nie oznacza to sprzeciwu dla
transplantacji narządów i tkanek u Świadków Jehowy.
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Linia Życia
43
44
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Ważne wydarzenia
w transplantologii
w Polsce i na świecie
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Zawody związane
z transplantacją
Transplantacja to jedna z najmłodszych i najszybciej rozwijających się dziedzin
medycyny. Ma do zaproponowania wiele możliwości rozwoju zawodowego i
naukowego. Daje dużą szansę na uczestniczenie w przełomowych odkryciach
poszerzających naszą wiedzę na temat organizmu ludzkiego. Poniżej kilka zawodów
związanych z pobieraniem i przeszczepianiem narządów. Bez udziału tych osób
transplantacja nie byłaby możliwa.
45
TRANSPLANTACJA - Jestem na tak!
Słowniczek
Biorca – osoba, u której dokonano przeszczepu narządu
lub tkanki.
Cyklosporyna – lek zapobiegający odrzucaniu
przeszczepionego narządu, poprzez obniżenie odporności
organizmu.
Dawca – osoba, od której pobierane są narządy lub tkanki
do przeszczepu.
Dawca wielonarządowy- osoba, od której pobrano więcej
niż jeden organ do przeszczepu
Dawca zmarły – narządy pobierane są od osoby, u której
stwierdzono nieodwracalne uszkodzenie mózgu. Narządy
są przeszczepiane osobom z nieodwracalną niewydolnością
narządów, np. serca, wątroby, płuc.
Dawca żywy – zdrowa osoba, która oddaje nerkę, część
wątroby lub szpik kostny spokrewnionej lub bliskiej osobie.
Dializa – zabieg oczyszczania krwi z trujących substancji,
nadmiaru wody. Zastępuje funkcję nerek.
HLA – z ang. Human Leukocytes Antigens – antygeny
zgodności tkankowej znajdujące się na białych ciałkach krwi.
Każdy człowiek ma inny zestaw HLA. Wyjątek to bliźniacy
jednojajowi.
Insulina – hormon produkowany w trzustce, reguluje
poziom cukru we krwi.
Koordynator transplantacyjny – osoba odpowiedzialna
za prawidłowy przebieg pobrania narządów od dawcy i
przeszczepienie właściwemu biorcy.
Leki immunosupresyjne – leki tłumiące reakcje obronne
organizmu na przeszczep obcego narządu lub tkanki.
Lista oczekujących – jest to skomputeryzowana lista
pacjentów oczekujących na przeszczep narządów.
Markery wirusologiczne – są to testy krwi, które pozwalają
na określenie czy osoba miała kontakt z wirusami, np. HIV,
wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C. W przypadku
dodatniego wyniku HIV osoba nie może być dawcą.
Nerka – organ odpowiedzialny za usuwanie zbędnych
produktów przemiany materii z krwi oraz utrzymanie w
równowadze gospodarki wodno-elektrolitowej.
Odrzucanie – proces, w którym układ immunologiczny
biorcy rozpoznaje przeszczepiony organ lub tkankę jako
obcy i niszczy.
Oświadczenie woli – karta określająca gotowość
do oddania swoich narządów i tkanek po śmierci do
transplantacji. W języku angielskim donor card..
Potencjalny dawca narządów – osoba, u której
rozpoznano śmierć mózgu i jest oceniania funkcja narządów
pod kątem pobrania do przeszczepu.
Rzeczywisty dawca narządów – osoba, od której pobrano
narządy i/lub tkanki
i przeszczepiono biorcom.
Płuco – organ odpowiedzialny za wymianę gazową
organizmu - wchłanianie tlenu i wydalanie dwutlenku węgla
Poltransplant – instytucja państwowa nadzorująca
pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce
Rejestr sprzeciwów – Centralny Rejestr Sprzeciwów (CRS)
znajduje się w siedzibie Poltransplantu w Warszawie. W nim
odnotowywane są wszystkie zgłoszenia osób przeciwnych
pobraniu narządów po śmierci. Zgłoszenie sprzeciwu do CRS
to jeden z dwóch sposobów zgłoszenia sprzeciwu na pobranie
narządów. Drugi to podpisane własnoręcznie oświadczenie.
Rogówka – przezroczysta osłona gałki ocznej.
Serce – narząd zapewniający dopływ krwi do narządów i
tkanek.
Skrajna niewydolność nerek – występuje w momencie,
kiedy nerki własne nie są w stanie oczyścić organizmu z
substancji trujących, np. z mocznika.
Śmierć mózgu – zanik funkcji mózgu, przede wszystkim pnia
mózgu. Brak dopływu do mózgu krwi przenoszącej tlen. Brak
szans na powrót funkcji mózgu ponownie.
Śmierć sercowa – brak funkcji serca. Sztuczny masaż serca
nie przywraca jego czynności.
Śpiączka – każdy stan nieświadomości, czasowy lub trwały.
Nie oznacza śmierci mózgu.
Szpik kostny – tkanka znajdującą się w jamach kości długich
(np. mostek, kość udowa). Ze szpiku powstają czerwone i
białe ciałka krwi.
Tętnica – naczynie przenoszące krew od serca do narządów.
Tkanka – określenie dla innych niż organy części ciała
przeznaczonych do transplantacji: kości, rogówki, skóra,
zastawki serca.
Transplantacja – przeszczepienie organu lub tkanki dawcy
osobie z nieodwracalnie uszkodzonym organem czy tkanką.
Trzustka – organ wydzielający enzymy trawienne do
przewodu pokarmowego oraz insulinę regulującą poziom
cukru we krwi.
Typowanie tkankowe – procedura oznaczenia specyficznego
kodu genetycznego dawcy narządów tzw. HLA
Wątroba – organ odpowiedzialny za przekształcanie
substancji odżywczych wchłoniętych z przewodu
pokarmowego ( białka, tłuszcze) do form przyswajalnych dla
tkanek.
Żyła – naczynie dostarczające krew do serca.
www.przeszczep.pl
46
Strony WWW
poświęcone tematyce
transplantacyjnej
w Polsce i na świecie
POLSKA
www.przeszczep.pl
Polski Portal Transplantacyjny
www.niesmiertelni.pl
Portal i Forum Osób Dializowanych i Po Przeszczepie Nerki
www.uniatransplantacyjna.pl
Polska Unia Medycyny Transplantacyjnej
www.skladak.jaw.pl
Życie po przeszczepie serca
www.kcbtik.pl
Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek
www.poltransplant.org.pl
Centrum Organizacyjno –Koordynacyjne
do Spraw Transplantacji „POLTRANSPLANT”
POZA POLSKĄ
www.unos.org
UNOS- Nonprofit organization which coordinates
US organ transplant activities.
www.eurotransplant.org
EUROTRANSPLANT- The Eurotransplant International
Foundation is responsible for the mediation and allocation
of organ donation procedures in Austria, Belgium, Croatia, Germany,
Luxemburg, the Netherlands and Slovenia.
www.organdonor.gov
Official U.S Department of Health &Human Services
www.health.groups.yahoo.com/group/BODY-UK/
BODY-UK - A group to learn more about organ donation
and transplantation.
health.groups.yahoo.com/group/Transplant_Friends/
Transplant_Friends - Australian based Group mainly for patients,
friendship and exchange medical experiences and knowledge.)
www.uktransplant.org.uk
UK Transplant. Transplants save lives
www.organspende-info.de
Organspende Eine ganz personaliche Frage
www.streetwork-organspende-online.de
In Berlin informiert ein ‚Streetworker’ über
Organspende und Transplantation
www.przeszczep.pl
Narodo w y P r o g r a m R o z w o j u M e d y c y n y Tr a n sp l a n t a c y jn e j

Podobne dokumenty