e-learning dla pracowników JST

Komentarze

Transkrypt

e-learning dla pracowników JST
FK
K
SAMORZADNI W NAUCE
P R A K T Y K I
Fu
nd
ac
D O B R E
ja
B
E-LEARNING DLA SAMORZĄDOWCÓW
Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr
Białystok 2009
REDAKCJA NAUKOWA:
Juchnicka Marta
ȱ
PUBLIKACJA ZOSTAŁA OPRACOWANA PRZEZ:
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Deliga Irena, Szkolenie: Opieka nad osobą starszą
Grądzki Janusz, Projekt „Samorządni w nauce – e-learning dla pracowników JST”
Juchnicka Marta, Wprowadzenie, e-learning w dokumentach i krajach Unii Europejskiej
Kierklo Jacek, Wykorzystanie gminnych centrów informacyjnych
Kruk Marek, Szkolenie: Profesjonalna obsługa klienta w JST, Promocja gminy, Produkt
regionalny
KusiĔski Maciej, E-learning w instytucji szkoleniowej
ŁaĨny Krzysztof, Szkolenie: Centrum Zarządzania Kryzysowego
Małek Ewa, Potrzeby szkoleniowe samorządów
SkarzyĔski Michał, E-learning w procesie aktywizacji zawodowej i integracji społecznej
Copyright © by Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr
Białystok 2009
ISBN
Publikacja przygotowana w ramach
Niniejsza publikacja moĪe nie odzwierciedlaü poglądów Unii Europejskiej lub rządu polskiego.
WYDAWNICTWO
Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr
PRZYGOTOWANIE DO DRUKU
Andrzej Zubrycki
DRUK
Podlaska Spółdzielnia PHU ul. 27 Lipca 40/3 15-182 Białystok
tel. (085) 675 48 02, fax (085) 685 48 02
SPIS TREĝCI
WPROWADZENIE .......................................................................................... 6
E-LEARNING W UNII EUROPEJSKIEJ
ja
B
FK
K
e-LEARNING W DOKUMENTACH UE .......................................................... 9
Traktat z Maastricht z dnia 11 grudnia 1991 r. ............................................ 9
Deklaracja z Bolonii ................................................................................... 10
eEurope – społeczeĔstwo informacyjne dla wszystkich ............................ 10
Strategia LizboĔska ................................................................................... 11
Inicjatywa e-learning .................................................................................. 11
The eLearning Action Plan, Designing Tomorrow's Education.................. 13
E-learning wieloletni program na rzecz poprawy jakoĞci i dostĊpu
do europejskiego systemu kształcenia i szkolenia zawodowego .............. 17
Program „Uczenie siĊ przez całe Īycie 2007-13” ...................................... 21
Programy wspierające e-learning .............................................................. 23
Program miĊdzysektorowy......................................................................... 27
Fu
nd
ac
e-LEARNING W DOKUMENTACH KRAJOWYCH ...................................... 29
Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010 ..................... 29
Ustawa z dnia 7 wrzeĞnia 1991 r. o systemie oĞwiaty .............................. 29
Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007-2013 ......................................... 30
Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013.............................................. 31
Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007-2013 ........................................ 32
E-LEARNING W WYBRANYCH KRAJACH UE .......................................... 36
Austria ........................................................................................................ 36
Belgia ......................................................................................................... 37
Bułgaria ...................................................................................................... 37
Cypr ............................................................................................................ 38
Dania .......................................................................................................... 38
Francja ....................................................................................................... 38
Finlandia..................................................................................................... 39
Grecja......................................................................................................... 39
Hiszpania ................................................................................................... 39
Holandia ..................................................................................................... 40
Irlandia ....................................................................................................... 41
Litwa ........................................................................................................... 41
Luksemburg ............................................................................................... 42
Łotwa .......................................................................................................... 42
Malta .......................................................................................................... 43
Niemcy ....................................................................................................... 43
Portugalia ................................................................................................... 44
Republika Czeska ...................................................................................... 44
3
Rumunia ..................................................................................................... 45
Słowacja ..................................................................................................... 46
Słowenia..................................................................................................... 47
Szwecja ...................................................................................................... 47
WĊgry ......................................................................................................... 48
Wielka Brytania .......................................................................................... 49
Włochy ....................................................................................................... 50
E-LEARNING W INSTYTUCJI SZKOLENIOWEJ
A POTRZEBY SZKOLENIOWE
FK
K
E-LEARNING W INSTYTUCJI SZKOLENIOWEJ ........................................ 56
Szkolenia e-learning .................................................................................. 57
Rodzaje e-learningu ................................................................................... 58
Obszary zastosowania e-learningu ............................................................ 59
Przygotowanie szkoleĔ e-learningowych ................................................... 60
KorzyĞci i wady rozwiązaĔ e-learningowych.............................................. 63
Fu
nd
ac
ja
B
POTRZEBY SZKOLENIOWE SAMORZĄDÓW ........................................... 67
Projekt „Dostosowanie kwalifikacji do pracy w podlaskiej administracji
publicznej” .................................................................................................. 67
Projekt „Samorząd w Unii Europejskiej – myĞl globalnie działaj lokalnie” . 69
Projekt „Kompetentna gmina – wzmocnienie potencjału administracji
samorządowej w zakresie Zarządzania Rozwojem Lokalnym” ................. 75
E-LEARNING W PROCESIE AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ
I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ
OSOBY PRACUJĄCE .................................................................................. 79
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci usług szkoleniowych ......................................... 80
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci ekspertów i wiedzy............................................ 85
ZwiĊkszenie elastycznoĞci i mobilnoĞci pracowników ............................... 86
ZwiĊkszenie moĪliwoĞci zarządzania ........................................................ 87
OSOBY BEZROBOTNE ............................................................................... 88
Faktyczne otwarcie rynku pracy................................................................. 89
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci usług szkoleniowych ......................................... 90
Kształcenie ustawiczne w procesie aktywizacji zawodowej ...................... 93
Aktywizacja w procesie integracji społecznej ............................................ 96
REKOMENDACJE ........................................................................................ 98
Grupa docelowa ......................................................................................... 99
Identyfikacja celów edukacyjnych i poza edukacyjnych ............................ 99
KompleksowoĞü form wsparcia................................................................ 100
Nowe moĪliwoĞci ewaluacyjne i badawcze ............................................. 101
Kreowanie warunków do trwałych rozwiązaĔ .......................................... 101
DOBRE PRAKTYKI. DOĝWIADCZENIA PROJEKTU
„SAMORZĄDNI W NAUCE"
PROJEKT „SAMORZĄDNI W NAUCE – E-LEARNING
DLA PRACOWNIKÓW JST” ..................................................................... 105
Cele projektu ............................................................................................ 105
Działania podejmowane w projekcie ........................................................ 107
Rezultaty projektu .................................................................................... 109
Rekomendacje z praktyki ......................................................................... 111
FK
K
OPINIE TRENERÓW PROWADZĄCYCH SZKOLENIA ............................ 112
Wykorzystanie gminnych centrów informacyjnych .................................. 112
Szkolenie: Profesjonalna obsługa klienta w JST, Promocja gminy,
Produkt regionalny ................................................................................... 113
Szkolenie: Centrum Zarządzania Kryzysowego ...................................... 117
Szkolenie: Opieka nad osobą starszą ..................................................... 119
ja
B
PLATFORMA ZDALNEJ NAUKI – ZDJĉCIA ............................................ 122
Fu
nd
ac
LITERATURA .............................................................................................. 128
5
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
WPROWADZENIE
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Coraz czĊĞciej instytucje, zajmujące siĊ realizacją projektów miĊkkich
współfinansowanych ze Ğrodków unijnych i budĪetu paĔstwa, wspierają
proces szkolenia wykorzystaniem technologii teleinformatycznych.
E-learning jako proces transferu wiedzy opiera siĊ na wykorzystaniu
odpowiedniej infrastruktury i systemów informatycznych celem przekazania treĞci szkoleniowej nie tylko w formie kursu e-learningowego, ale takĪe innych danych, materiałów wchodzących w skład procesu edukacyjnego oraz usług zdalnego nauczania, wĞród których wymieniü naleĪy
procesy okołowdroĪeniowe, realizacjĊ kompleksowych programów szkoleniowych, wsparcie komunikacji i wymiany informacji miedzy szkolonym
a szkolącym (mentorem) oraz analizĊ efektywnoĞci procesów szkoleniowych.
Pojmując w ten sposób istotĊ e-learningu, oddajemy w PaĔstwa rĊce
niniejszą publikacjĊ. Ma on przybliĪyü czytelnikowi moĪliwoĞci wykorzystania e-learningu jako metody szkoleniowej w nowym okresie programowania. KsiąĪkĊ kierujemy zarówno do praktyków – organizatorów
szkoleĔ, jak i do potencjalnych beneficjentów.
W publikacji przedstawiono zatem Ĩródła finansowania działaĔ e-learningowych zarówno w kraju jak i Unii Europejskiej.
Kolejną czĊĞü publikacji poĞwiĊcono spojrzeniu na e-learning z punktu
widzenia instytucji szkoleniowej organizującej szkolenia miedzy innymi
dla samorządowców. E-learning stanowi tu odpowiedĨ na zgłaszane potrzeby szkoleniowe.
Ostatnia czeĞü publikacji zawiera opis dobrych praktyk wypracowanych w ramach realizacji projektu „Samorządni w nauce – e-learning dla
pracowników JST” realizowanego ze Ğrodków UE i budĪetu paĔstwa oraz
rekomendacje w zakresie zastosowania e-learningu w kształceniu osób
dorosłych czyli analizĊ faktycznej przydatnoĞci e-learningu.
ĩyczĊ miłej lektury Marta Juchnicka
6
K
FK
E-LEARNING
Fu
nd
ac
ja
B
W UNII EUROPEJSKIEJ
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Od II połowy XX wieku zaobserwowaü moĪna powstawanie tzw. społeczeĔstwa informacyjnego. Podstawową jego cechą jest szybki rozwój
technologii teleinformatycznych. Coraz mnie istotne w porozumiewaniu
siĊ i przekazywaniu wiedzy staje siĊ czynnik, taki jak odległoĞü. Cechami
społeczeĔstwa informacyjnego są: Internet jako Ğrodek komunikacji obywatelskiej i informacji publicznej; powszechny dostĊp do informacji oraz
edukacja [Nowak].
Szczególną rolĊ w budowaniu społeczeĔstwa informacyjnego odgrywa dostarczanie wiedzy poprzez wykorzystanie technologii w procesie
edukacji.
e-learning definiuje siĊ jako wszelkie sposoby i metody wykorzystania
technologii teleinformatycznych do zarządzania, tworzenia, dostarczania
i wspierania szeroko pojĊtego procesu edukacyjnego. Obejmuje on zapewnienie infrastruktury technicznej (technology), budowĊ i dostarczanie
treĞci (content) oraz Ğwiadczenie usług związanych ze szkoleniami zdalnymi (services).
e-learning oznacza uĪycie nowych technologii multimedialnych i Internetu, celem poprawy jakoĞci uczenia przez ułatwianie dostĊpu do udogodnieĔ i usług, jak równieĪ wymiany i współpracy na odległoĞü.
[www.elearningeuropa.info]
Celem niniejszej czĊĞci jest przegląd najwaĪniejszych dokumentów
Unii Europejskiej i polskich, w których przywoływana jest idea kształcenia
na odległoĞü. W opracowaniu zastosowano chronologiczny układ dokumentów od najstarszych do najnowszych.
Przedstawiono ponadto rozwój e-learningu w wybranych krajach Unii
Europejskiej.
e-LEARNING W DOKUMENTACH UE
Traktat z Maastricht z dnia 11 grudnia 1991 r.
Traktat z Maastricht, tworzący UniĊ Europejską, przewidywał w art.
149 i 150 wspieranie przez UniĊ rozwoju w dziedzinie edukacji, m.in. poprzez popieranie wymiany studentów i nauczycieli, zachĊcanie do uznawania dyplomów i okresów studiów, promowanie współpracy pomiĊdzy
9
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
instytucjami edukacyjnymi, a takĪe propagowanie edukacji na odległoĞü
czyli e-learningu [Deklaracja BoloĔska…].
Deklaracja z Bolonii
Dokument podpisany został przez 29 europejskich ministrów edukacji
dnia 19 czerwca 1999 r. PodkreĞlono w nim potrzebĊ wprowadzenia europejskiego wymiaru w szkolnictwie wyĪszym i równoczeĞnie znaczenie
rozwoju elektronicznego nauczania.
eEurope – społeczeĔstwo informacyjne dla wszystkich
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Problematyka nauki na odległoĞü z wykorzystaniem technik i technologii teleinformatycznych jest elementem strategii promocji społeczeĔstwa informacyjnego Europe – politycznej inicjatywy, która została sformułowana po zakoĔczeniu szczytu Rady Unii Europejskiej w Lizbonie.
Stanowi ona fragment wiĊkszego programu pt. „Nowa Polityka Unii Europejskiej”, którego celem jest wzrost konkurencyjnoĞci gospodarki europejskiej opartej na wiedzy i innowacyjnoĞci. Inicjatywa eEurope zawiera
dziesiĊü punktów programowych, których realizacja przyczyni siĊ do
rozwoju nowego typu gospodarki europejskiej i zmniejszy dystans gospodarczy dzielący UniĊ od Stanów Zjednoczonych:
- przygotowanie młodzieĪy do korzystania z ery cyfrowej. Zagwarantowanie tzw. „cyfrowej piĞmiennoĞci” społeczeĔstwa europejskiego;
- taĔszy dostĊp do Internetu;
- dynamiczny rozwój handlu elektronicznego-kampania promocyjna
e-commerce adresowana do małych i Ğrednich przedsiĊbiorstw,
wprowadzenie domeny najwyĪszego rzĊdu „eu”;
- promocja zastosowania Internetu dla współpracy oĞrodków naukowych i badawczych. Do koĔca roku 2001 przewidywano powołanie
wirtualnych uczelni we wszystkich krajach Unii;
- rozwój technologii inteligentnych kart – bezpieczny dostĊp do Internetu;
- dostĊp do kapitału wysokiego ryzyka. Dokument eEurope zakłada
trzykrotny wzrost finansowania innowacyjnych przedsiĊwziĊü do
2003 roku. Ponadto przewiduje powstanie nowych form finansowania z udziałem funduszy europejskich i kapitału prywatnego (inkubatory, tzw. business angels);
10
e-learning w Unii Europejskiej
- wykorzystanie Internetu dla lepszego zintegrowania osób niepełnosprawnych w społeczeĔstwie;
- opieka zdrowotna w Internecie;
- inteligentny transport – planowano wykorzystanie systemów zarządzania ruchem samochodowym w miastach, co zredukowało by
emisjĊ zanieczyszczeĔ i znacznie skróci czas podróĪy;
- instytucje rządowe w Internecie – lepsze wykorzystanie sieci WWW
w celu ułatwienia dostĊpu do informacji wszystkim obywatelom UE.
[Communication on a Commission…, 2000]
K
Strategia LizboĔska
Fu
nd
ac
ja
B
FK
Za podstawy działania w zakresie e-learningu uznaü naleĪy StrategiĊ
LizboĔską – plan rozwoju UE, przyjĊtą przez RadĊ Europejską w 2000r.
Głównymi celami są przekształcenie UE w najbardziej konkurencyjną gospodarkĊ; przyspieszenie przejĞcia do społeczeĔstwa opartego na wiedzy; zaakcentowanie roli edukacji – kształcenia przez całe Īycie. O
kształcie Strategii zadecydowały nastĊpujące czynniki, które ówczeĞnie
kreowały Ğwiatowe trendy: dysonans gospodarczy, militarny, badawczy i
naukowy pomiĊdzy Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi; tzw.
Nowa Ekonomia, czyli prĊĪny rozwój przedsiĊbiorczoĞci opartej na nowoczesnych technologiach; starzenie siĊ społeczeĔstw i przewidywane
zmiany demograficzne. [BieliĔski, 2005, s.13]
Inicjatywa e-learning
Inicjatywa e-learning została zaakceptowana przez KomisjĊ Europejską w maju 2000 r.. „E-learning – projektowanie edukacji jutra” zawiera
podstawowe cele do osiągniĊcia, by Europa mogła „staü siĊ najbardziej
konkurencyjną i najbardziej dynamiczną, w Ğwiecie, gospodarką opartą
na wiedzy, zdolną do zrównowaĪonego wzrostu ekonomicznego z wiĊkszą liczbą lepszych miejsc pracy i wiĊkszą spójnoĞcią społeczną” [eLearning: Designing…].
W zakresie infrastruktury zaplanowano:
- dostarczenie wszystkim szkołom Internetu do koĔca 2001;
- pobudzenie do utworzenia do koĔca 2001 transeuropejskiej sieci
szybkiego Internetu łączącego instytuty naukowe, uniwersytety, biblioteki, a póĨniejszym czasie szkoły;
11
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- zapewnienie do koĔca 2002 wszystkim uczniom dostĊpu do szybkiego i zasobów multimediów w klasie.
Cele dla wzrostu wiedzy społeczeĔstwa:
- systematyczny wzrost Ğrodków inwestowanych per capita w zasoby ludzkie;
- dostarczenie kaĪdemu obywatelowi umiejĊtnoĞci koniecznych by
Īyü i pracowaü w społeczeĔstwie informacyjnym;
- wzrost społeczeĔstwa wyedukowanego cyfrowo.
Cele dostosowywania edukacji i sytemu nauki do wymogów społeczeĔstwa opartego na wiedzy:
- do koĔca 2002 wyszkolenie dostatecznej liczby nauczycieli umiejących posługiwaü siĊ Internetem i korzystaü z zasobów multimedialnych;
- zapewnienie, Īe szkoły i centra naukowe staną siĊ lokalnymi centrami zdobywania wiedzy, która jest wszechstronna i powszechnie
dostĊpna, uĪywanie najodpowiedniejszych metod dopasowanych
do róĪnych docelowych grup;
- zaadoptowanie kluczowych umiejĊtnoĞci w kształceniu całoĪyciowym tj. technologie IT, jĊzyki obce, wiedza techniczna, szczególnie
wprowadzenie europejskiego dyplomu z podstawowych umiejĊtnoĞci technologii informacyjnej;
- do koĔca roku 2000 zdefiniowanie sposobów zwiĊkszenia mobilnoĞci miĊdzy studentami, nauczycielami, naukowcami i badaczami,
przez optymalne uĪycie programów, usuwanie przeszkód i przez
rozpoznanie kwalifikacji i okresów nauki i studiów;
- zapobieganie stałemu poszerzaniu siĊ przepaĞci pomiĊdzy tymi,
którzy mają dostĊp do wiedzy a tymi którzy nie go mają (priorytetowe traktowanie mniejszoĞci narodowych, ludzi starszych, niepełnosprawnych, niewykwalifikowanych ) i kobiet;
- dostarczenie uczniom wyedukowania cyfrowego do koĔca roku
2003.
Celem inicjatywy e-learning było teĪ zmniejszenie dystansu miĊdzy
tymi, którzy mają dostĊp do nowych technologii i tymi, którzy są wykluczeni, poprzez dostarczeni wszystkim obywatelom stałej podstawowej
edukacji. Inicjatywa e-learning została oparta na czterech podstawowych
filarach działaĔ: wyposaĪeniu (osiągniecie wskaĨnika liczby uczniów
przypadających na komputer w granicach od 5-15 do koĔca 2004r.),
12
e-learning w Unii Europejskiej
kształceniu na wszystkich poziomach, rozwój wysokiej jakoĞci usług i treĞci multimedialnych, rozwój i sieciowanie centrów wiedzy.
The eLearning Action Plan, Designing Tomorrow's Education
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W 2001 roku Komisja Europejska przyjĊła Plan Działania dla Inicjatywy E-learning (The eLearning Action Plan, Designing Tomorrow's Education) [Communication…]. Action Plan obejmujący okres 2001-2004 ma
na celu okreĞlenie sposobów finansowania oraz wdraĪania inicjatywy.
Wkład inicjatywy e-learning do osiągania i rozwijania edukacyjnych celów
programu eEurope polega wyznaczeniu ram współpracy miĊdzy działami
Wspólnoty i PaĔstwami członkowskimi. Od przyjĊcia inicjatywy e-learning
w maju 2000 r., dokonał siĊ postĊp m.in. we:
- włączeniu biznesu i uwzglĊdnianiu jego głosu w dyskusji, współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym;
- utworzeniu trzech grup roboczych – jednej wraz z paĔstwami
członkowskimi; drugiej wraz z Komisją Europejską, a trzecią z
przemysłem;
- przyjĊciu przez Europejską RadĊ Edukacji w dniu 12.02.2001 r.
„Sprawozdania z przyszłoĞci celów systemu edukacji”.
Wspólnota Europejska dysponuje róĪnorodnymi zasobami, programami i instrumentami, które mogą przyczyniü siĊ do osiągania celów inicjatywy e-learning. Są to:
- programy z zakresu edukacji, nauki i programy skierowane do młodzieĪy programy (Socrates, Leonardo Vinci i Program MłodzieĪ);
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz
Społeczny;
- wytyczne zatrudnienia w kontekĞcie Europejskiej Strategii Zatrudnienia;
- Europejski Bank Inwestycyjny.
The eLearning Action Plan. Designing Tomorrow's Education –
okreĞla kluczowe działania w zakresie:
1. Infrastruktury i wyposaĪenia:
- Rozwój narzĊdzi wsparcia podejmowania decyzji. W latach
2001-2002 cele tej inicjatywy mają rozwinąü iloĞciowe i jakoĞciowe wskaĨniki oraz mają posłuĪyü utworzeniu bazy informacyjnej. ZałoĪono wydanie sprawozdania „Kluczowe wskaĨniki e-
13
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
learningu” z rozwoju wskaĨników e-learningu, identyfikacji Ĩródeł
i metod Īeby monitorowaü postĊp uĪycia technologii informatycznych w formalnej i nieformalnej edukacji.
- Europejski obszar badaĔ dla nowych Ğrodowisk nauki. Cel ma
zwiĊkszaü badania socjoekonomiczne i technologiczne w dziadzinie e-learningu oraz uĪycia ICT w edukacji i szkoleniu zawodowym. Dalszy zamiarem było utworzenie wirtualnego centrum
doskonalenia, które miało działaü jako europejska platforma do
wymiany i spotkaĔ nauki i badaĔ. Zaplanowano badania szczegółowe trzech tematów:
• rozwój systemów – specjalna uwaga była skierowana na
uĪywanie nowoczesnych technologii (GRID, satelity, cyfrowe
radio i telewizja itp.) celem rozwoju nowatorskiego stosowania ich w edukacji i szkoleniach. Metody edukacji, organizacji
(uczące siĊ społecznoĞci, regiony i organizacje) i zarządzania
zmianą są podstawowymi aspektami w tym kontekĞcie;
• wirtualne modele. PojĊcie wirtualnego miasteczka uniwersyteckiego; nowe perspektywy dla europejskich uniwersytetów;
wirtualna mobilnoĞü uzupełniająca i wspierająca fizyczną
mobilnoĞü; dostĊp do zasobów nauki bez ograniczeĔ czasu i
przestrzeni; wirtualne sieci współpracy i kooperacji;
• branie pod uwagĊ indywidualnych róĪnic w nauce i edukacji.
Wykorzystanie potencjał nowych technologii, celem dostarczania Ğrodków przeciwdziałających wykluczeniu, w przypadku kalectwa, trudnoĞci w dostĊpie do nauki, lub w przypadku,
gdy konwencjonalne metody nauki nie mogą byü realizowane. Specjalną uwagĊ poĞwiecono promowaniu równoĞci płci.
- w latach 2001-2002 cele tej inicjatywy mają polegaü na uruchomieniu specyficznych działaĔ „PrzyszłoĞü e-learningu” oraz „Elearning dla europejskiej młodzieĪy w cyfrowym wieku” uruchomiane w ramach programu IST; organizacji szczytu elearningowego razem z przemysłem, na temat partnerstw publiczno-prawnych; studium wykonalnoĞci Europejskiego laboratorium Edukacji i Technologii; studia nad działaniami podejmowanymi przez paĔstwa członkowskie podejmowane celem promocji uĪycia technik ICT.
14
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- zachĊcanie do rozwoju infrastruktury. eLearning Action Plan zakłada polepszenie jakoĞci infrastruktury w paĔstwach członkowskich począwszy od 2001, z preferencyjnym traktowaniem
słabszych regionów i z finansową pomocą EFRR i EBI. DostĊp
do infrastruktury bĊdzie ułatwiony przez rozwój punktów dostĊpowych i poprzez wirtualnej infrastruktury i tworzenie wielojĊzycznych portali w Internecie. W latach 2001-2002 przewidziano
do zrealizowania: ustanowienie Ĩródeł finansowania rozwoju infrastruktury – EBI; rekomendacje dla rozwoju i rozpowszechnianie miejsc nauki dostĊpnych dla wszystkich; uĪycie nowoczesnych technologii; wsparcie utworzenia multijĊzykowego, przyjaznego uĪytkownikowi portalu w Internecie.
2. Nauki:
- nowe umiejĊtnoĞci (techniczne, intelektualne i społeczne) oraz
e-learning. UmiejĊtnoĞci techniczne, intelektualne i społeczne,
gdy staną siĊ podstawowymi, i gdy wykraczą poza „cyfrową piĞmiennoĞü” wtedy sprowadzają siĊ do osiągniĊcia nowych tj.
znajomoĞü jĊzyków obcych, przedsiĊbiorczoĞü zdobyte w procesie edukacji całoĪyciowej. Celem propagowania mobilnoĞci i
edukacji całoĪyciowej paĔstwa członkowskie muszą wprowadziü
uznawanie kwalifikacji, wiedzy i umiejĊtnoĞci;
- nauczanie nauczycieli i trenerów. Brak specyficznych metod nauczania dla tych grup jest główna przeszkodą w wykorzystaniu
nowoczesnych technologii w edukacji. Zakłada siĊ: identyfikacjĊ
najlepszych praktyk wprowadzania technologii dla nauki skierowanych do nauczycieli i trenerów; studia i innowacyjne podejĞcie do poprawy systemów nauczania. W latach 2001-02 przewidziano kontynuacjĊ pracy nad podstawowymi umiejĊtnoĞciami
w technologiach komunikacji w kontekĞcie Raportu w sprawie
konkretnych przyszłych celów systemów edukacji; ulepszanie
definicji umiejĊtnoĞci poĪądanych i dostĊpu do nauki; sprawozdanie i rekomendacje nt. Europejskiego dyplomu umiejĊtnoĞci
IT; inwentaryzacja projektów europejskich oraz analizy modeli
rozwoju inicjowania i kontynuowania nauczania nauczycieli; seminarium i działania nt. umiejĊtnoĞci nauczycieli przyszłoĞci.
15
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
3. Usług zawierających treĞci e-learningowe:
- sprzyjające Ğrodowisko. Rozwój i rekomendacje w zakresie
ochrony konsumenta oraz inwentaryzacja systemów certyfikowania jakoĞci. Specjalna uwaga bĊdzie skierowana na etyczne
aspekty uĪycia e-learningu i ICT w edukacji; współpraca i znajdywanie odpowiednich rozwiązaĔ w warunkach ochrony obiektów edukacyjnych i kulturalnych; rozwój i powstanie standardów
zaadaptowanych do edukacji i nauki, definicja metadanych;
prawo ochrony własnoĞci intelektualnej. W latach 2001-2002
zaplanowano do realizacji; prace nad jakoĞcią zagadnienia certyfikacji; wprowadzanie i promowanie programu: „eLearning
Standards: do nowej wiedzy”; utworzenie grupy roboczej do
spraw etyki; promowanie odpowiedniego sposobu zapewniania
bezpieczeĔstwa edukacyjnych i kulturalnych miejsc;
- priorytetowe obszary innowacji i rozwoju. Działania e-learningu
obejmują trzy obszary o strategicznym znaczeniu dla Europy:
nowoczesne jĊzyki; nauka, technologia i społeczeĔstwo oraz
sztukĊ, kulturĊ i obywatelstwo. W latach 2001-2002 przewidziano do realizacji: promocjĊ najlepszych praktyk w obszarach takich jak nauka jĊzyka, edukacja technicznej, sztuka i kulturalna
edukacja; rozpoczĊcie projektów skierowanych do kobiet nauczycieli zachĊcające do uĪywania nowych technologii w edukacji; zachĊcanie do rozwoju i dystrybucji edukacji na wysokim
poziomie poprzez programy Sokrates Leonadro Vinci; wsparcie
dla rozwoju i wprowadzania metod produkcji dla nowatorskich
edukacyjnych pakietów (zawierających Ĩródła otwartego oprogramowania).
4. Wzmocnienia kooperacji i dialogu:
- witryna internetowa e-learning – wirtualna platforma współpracy.
Utworzenie tej platformy do koĔca 2001 roku umoĪliwi współprace wszystkich zainteresowanych sprawami e-learningu;
- wzmacnianie europejskiej edukacji i szkolenia w sieci poprzez
finansowanie infrastruktury, wyposaĪenia i dostĊpu do sieci,
monitorowanie rozwoju – umoĪliwi wymianĊ doĞwiadczenia w
kluczowych obszarach polityki w sprawie uĪycia informacji i
technologii komunikacji w edukacji i szkoleniu. W latach 20012002 przewidziano zrealizowanie: budowĊ strony e-learningu,
16
e-learning w Unii Europejskiej
utworzenie tematycznej sieci na w wyĪszej edukacji; konferencjĊ
na temat „szkole jutra” i „uniwersytet jutra”; rozwój partnerstwa
PROMETEUS, otwarcie forum dyskusyjnego.
E-learning wieloletni program na rzecz poprawy jakoĞci i dostĊpu
do europejskiego systemu kształcenia i szkolenia zawodowego
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Program „E-learning wieloletni program na rzecz poprawy jakoĞci i
dostĊpu do europejskiego systemu kształcenia i szkolenia zawodowego
poprzez efektywne wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT)” [Decyzja nr 2318/2003/WE] ustanowiono na okres
1.01.2004 r. -31.12.2006 r. Celem programu jest „właĞciwe wspieranie i
rozszerzenie skutecznego wykorzystania ICT w europejskich systemach
kształcenia ogólnego i szkolenia zawodowego i w związku z tym przyczynianie siĊ do wysokiej jakoĞci kształcenia jak równieĪ dostosowywania tych systemów do potrzeb społeczeĔstwa opartego na wiedzy w kontekĞcie kształcenia przez całe Īycie. Szczególne cele programu to:
- okreĞlenie zainteresowanych podmiotów i informowanie ich o Ğrodkach i drogach wykorzystania e-learning w celu wspierania alfabetyzacji cyfrowej, aby w ten sposób przyczyniü siĊ do wzmocnienia
spójnoĞci społecznej i rozwoju osobistego i wspierania dialogu
miĊdzykulturowego;
- wykorzystanie potencjału e-learning w celu rozszerzenia europejskiego wymiaru w szkolnictwie;
- przygotowanie mechanizmów w celu wspierania rozwoju wysokiej
jakoĞci produktów i usług europejskich jak równieĪ wspomagania
wymiany i transferu dobrych praktyk;
- wykorzystanie potencjału e-learning w związku z wprowadzenie
nowych metod nauczania w celu poprawienia jakoĞci procesu
uczenia siĊ i wspierania samodzielnoĞci u osób uczących siĊ.
Pomoc programu skierowana jest na cztery obszary interwencji:
1. Wspieranie alfabetyzacji cyfrowej – działania w tym obszarze muszą obejmowaü zarówno aspekty koncepcyjne jak równieĪ praktyczne – od zrozumienia alfabetyzacji cyfrowej do ustanowienia
działaĔ wspierających dla szczególnych grup docelowych. Alfabetyzacja cyfrowa jest jedną z istotnych umiejĊtnoĞci i kompetencji,
które są niezbĊdne, aby uczestniczyü aktywnie w społeczeĔstwie
17
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
opartym na wiedzy i w nowej kulturze medialnej. Alfabetyzacja cyfrowa odnosi siĊ równieĪ do krytycznej alfabetyzacji medialnej i
kompetencji społecznej, poniewaĪ mają one wspólne cele, jak np.
aktywne obywatelstwo i odpowiedzialne stosowanie ICT. Realizowana bĊdzie poprzez:
- ustalenie i rozpowszechnianie sprawdzonych rozwiązaĔ w celu
wspierania alfabetyzacji cyfrowej: szczególna uwaga bĊdzie
skierowana na nastĊpujące punkty: poprawa dostĊpu do zasobów nauczania dla tych, którzy bez zezwolenia nie mogą korzystaü z ICT; uwzglĊdnienie róĪnych kognitywnych i dydaktycznych podejĞü jak równieĪ róĪnych stylów uczenia siĊ; uwzglĊdnienie szczególnych potrzeb okreĞlonych grup, np. imigrantów,
dzieci hospitalizowanych i osób niepełnosprawnych; badanie
uĪycia zaangaĪowanych i motywujących podejĞü;
- działania uĞwiadamiające za poĞrednictwem sieci europejskich
w tym obszarze: w ramach tych działaĔ wspierane bĊdą działania, które realizowane są przez sieci europejskie, stowarzyszenia, urzĊdy, partnerstwo miĊdzy publicznym a prywatnym sektorem itd. Wspierane bĊdą kontakty i wymiana sprawdzonych
rozwiązaĔ miĊdzy partnerami.
2. Europejskie wirtualne szkoły wyĪsze – celem tego obszaru działania jest wprowadzenie wymiaru e-learning do inicjatyw europejskich w obszarze szkolnictwa wyĪszego i przyczynianie siĊ w ten
sposób do stworzenia europejskiego obszaru szkolnictwa wyĪszego. Realizowana bĊdzie ono poprzez:
- dalszy rozwój istniejących instrumentów, w szczególnoĞci takich, które dotyczą wirtualnej mobilnoĞci jako Ğrodka do uzupełnienia i zintensyfikowania fizycznej mobilnoĞci (wirtualny Erasmus); mechanizmy uznawania i walidacji (ECTS); usługi informacyjne i poradnictwo oraz uĪycie synergii miĊdzy wirtualnymi,
a tradycyjnymi modelami. Projekty te powinny opieraü siĊ na porozumieniach miĊdzy szkołami wyĪszymi, byü rozszerzane lub
uzupełniane, w miarĊ moĪliwoĞci, poprzez istniejące porozumienia współpracy w ramach wspólnotowych programów mobilnoĞci;
- miĊdzynarodowe wirtualne szkoły wyĪsze: w ramach tych działaĔ bĊdą wspierane projekty strategiczne, które muszą byü za-
18
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
proponowane wspólnie przez szkoły wyĪsze z co najmniej
trzech PaĔstw Członkowskich. Modele współpracy dla e-learning powinny zostaü rozwiniĊte w nastĊpujących obszarach:
koncepcje wspólnych planów nauczania przez kilka szkół wyĪszych, włącznie z porozumieniami dotyczącymi oceny, walidacji
i uznawania osiągniĊtych kompetencji, z zastrzeĪeniem pojedynczych krajowych procedur; szeroko zakrojone wypróbowanie
wirtualnej mobilnoĞci jako uzupełnienie do fizycznej mobilnoĞci;
rozwój innowacyjnych programów nauczania, opartych na
dwóch metodach nauczania tradycyjnej i on-line;
- europejskie modele e-learning dla szkolnictwa wyĪszego: w ramach tego działania powinny zostaü rozwiniĊte nowe modele
współpracy miĊdzy europejskimi szkołami wyĪszymi; przy tym
naleĪy uwzglĊdniü w szczególnoĞci: rozwój zawodowy i kształcenie ustawiczne, jak równieĪ rozwój usług wspomagających dla
uczenia siĊ i szkolenie nauczycieli, trenerów i pozostałego personelu nauczania w zakresie uĪycia e-learning w dydaktyce;
badanie metod zapewniania jakoĞci; poprawa lepszego zrozumienia zmian organizacyjnych i moĪliwego ryzyka związanego z
wdroĪeniem e-learning w szkolnictwie wyĪszym; rozwój modeli
europejskich dla partnerstwa miĊdzy sektorem publicznym, a
prywatnym w zakresie e-learning w szkolnictwie wyĪszym i wykorzystanie moĪliwoĞci otwierających siĊ poprzez nowe partnerstwo i formy finansowania.
3. Partnerstwo poprzez Internet miĊdzy szkołami podstawowymi, a
Ğrednimi i wspieranie kształcenia nauczycieli. Działania w tym obszarze powinny ułatwiü nawiązywanie partnerstwa miĊdzy szkołami
poprzez Internet, wspieraü doskonalenie nauczycieli, motywowaü
szkoły europejskie do rozbudowywania partnerstwa pedagogicznego ze szkołami z innych paĔstw europejskich i wspieraü naukĊ jĊzyków obcych jak równieĪ miĊdzykulturowy dialog. Ten obszar
działania skierowany jest do szkół podstawowych i Ğrednich. Realizowane bĊdzie poprzez:
- ustalenie i analiza istniejących inicjatyw: w ramach tych działaĔ
powinny byü analizowane istniejące rozwiązania. W związku z
tym powinny zostaü ustalone projekty wzorcowe, które pokazują, w jakim zakresie zastosowania multimedialne i sieci komuni-
19
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
kacyjne mogą wspieraü partnerstwo szkolne, w szczególnoĞci
projekty wielojĊzyczne i miĊdzykulturowe. W dalszym ciągu zostaną udostĊpnione nauczycielom analizy przypadku, jak równieĪ materiały i metody oceny, które pokazują, jak potencjał ICT
pozwala siĊ wykorzystywaü dla innowacyjnych metod współpracy (np. wirtualne klasy, rozwój wspólnych planów nauczania dla
doskonalenia zawodowego nauczycieli, koncepcje interdyscyplinarne lub uĪycie wspólnych metod nauczania i zasobów);
- sieü wspierającą partnerstwo poprzez Internet. Powinna ona zostaü utworzona przez nauczycieli lub wychowawców z doĞwiadczeniem w obszarze współpracy europejskiej. BĊdzie ona oferowaü wsparcie pedagogiczne i poradnictwo oraz instrumenty i
usługi w poszukiwaniu partnerów, metody wymiany doĞwiadczeĔ jak równieĪ przygotowanie platformy Internetowej na bazie
istniejących stron Internetowych dla działaĔ partnerstwa;
- wsparcie sieci dotyczących współpracy w obszarze doskonalenia zawodowego nauczycieli i pozostałego personelu edukacyjnego. Sieci te bĊdą opieraü siĊ na instytucjach, które są odpowiedzialne za pedagogiczne uĪytkowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych. BĊdą one koncentrowaü siĊ na priorytetowych obszarach współpracy, przedstawionych w związku ze
sprawozdaniem w sprawie konkretnych przyszłych celów systemów kształcenia ogólnego i szkolenia zawodowego. Szczególną uwagĊ zwraca siĊ na stworzenie korzystnych warunków
dla uĪycia potencjału ICT dla innowacyjnych metod współpracy,
wymianĊ zasobów i koncepcji kształcenia i na wspólny rozwój
materiałów szkoleniowych;
- działania promocyjne i informacyjne: powodzenie tej inicjatywy
zaleĪy od dynamicznej pracy informacyjnej opartej na stronie Internetową i musi obejmowaü inter alia, a mianowicie: atrakcyjną
formĊ wizualną, publikacje, komunikaty prasowe, ulotki informacyjne dotyczące projektów szkolnych, zdarzenia inauguracyjne i
koĔczące, konkurencje i nagrody.
4. Działania przekrojowe i monitorowanie planu działania Learning.
Oprócz działaĔ wymienionych powyĪej zostaną udostĊpnione
Ğrodki finansowe na działania przekrojowe, miĊdzy innymi na:
20
e-learning w Unii Europejskiej
- wsparcie aktywnego monitorowania planu działania e-learning:
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
działanie to powinno wzmocniü spójnoĞü i znajomoĞü działaĔ
UE w obszarze e-learning poprzez rozpowszechnienie odpowiednich materiałów, np. sprawozdaĔ i analiz; powiązanie projektów mających podobne cele lub zastosowanie podobnych
metod; wspieranie wymiany doĞwiadczeĔ, połączeĔ sieciowych,
jak równieĪ innych moĪliwych form synergii w ramach działalnoĞci planu działania;
- prowadzenie portalu e-learning umoĪliwiającego prosty i centralny dostĊp do europejskich działaĔ w obszarze e-learning, jak
równieĪ do istniejących Ĩródeł informacji, wykazów, baz danych
i zasobów wiedzy i przyjazny dla uĪytkownika dostĊp do programów UE, projektów, analiz, sprawozdaĔ i grup roboczych;
- działania uĞwiadamiające i informacyjne za pomocą sieci europejskich: w ramach tego działania powinny byü wspierane sieci
europejskie w obszarze e-learning, stosowne działania, np.
szczególne konferencje, seminaria lub warsztaty w sprawie
kwestii kluczowych e-learning (np. zapewnienie jakoĞci) oraz
debata europejska i wymiana sprawdzonych rozwiązaĔ w tym
obszarze;
- opracowanie i rozwój instrumentów dla monitoringu, analizy i
prognozy w obszarze e-learning w Europie, we współpracy z
Eurostatem i Europejskim Bankiem Inwestycyjnym. Program ten
moĪe równieĪ wnieĞü wkład do wspólnych działaĔ w ramach
projektów miĊdzynarodowych, dotyczących racjonalnego i skutecznego uĪytkowania ICT w kształceniu ogólnym i szkoleniu
zawodowym, np. projekty bieĪące OECD lub UNESCO.
Program „Uczenie siĊ przez całe Īycie 2007-13”
W latach 2007-13 program E-learning 2004-2006 nie jest kontynuowany jako program sektorowy. Jego cele zostały włączone do programu
Uczenie siĊ przez całe Īycie 2007-13 (Lifelong Learning Programme
2007-13) [Decision No 1720/2006/EC…].
Ogólnym celem programu „Uczenie siĊ przez całe Īycie” jest przyczynianie siĊ, poprzez uczenie siĊ przez całe Īycie, do rozwoju Wspólnoty
jako społeczeĔstwa opartego na wiedzy, charakteryzującego siĊ trwałym
21
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
rozwojem gospodarczym, liczniejszymi i lepszymi miejscami pracy oraz
wiĊkszą spójnoĞcią społeczną przy jednoczesnym zapewnieniu naleĪytej
ochrony Ğrodowiska naturalnego dla przyszłych pokoleĔ. W szczególnoĞci program ten ma na celu sprzyjanie wymianie, współpracy i mobilnoĞci
pomiĊdzy systemami edukacji i szkoleĔ w obrĊbie Wspólnoty, tak by stały siĊ Ğwiatowym wzorcem jakoĞci.
Program „Uczenie siĊ przez całe Īycie” realizuje nastĊpujące cele
szczegółowe:
- przyczynianie siĊ do rozwoju uczenia siĊ przez całe Īycie na wysokim poziomie, a takĪe propagowanie osiągania jak najlepszych wyników, innowacji oraz europejskiego wymiaru systemów nauczania
i praktyki w tej dziedzinie;
- wspieranie realizacji europejskiego obszaru uczenia siĊ przez całe
Īycie;
- wspieranie poprawy jakoĞci, atrakcyjnoĞci i dostĊpnoĞci ofert w zakresie uczenia siĊ przez całe Īycie w paĔstwach członkowskich;
- wzmocnienie wkładu uczenia siĊ przez całe Īycie w spójnoĞü społeczną, aktywne obywatelstwo, dialog miĊdzykulturowy, równoĞü
kobiet i mĊĪczyzn oraz samorealizacjĊ;
- pomoc we wspieraniu kreatywnoĞci, konkurencyjnoĞci, szans na
zatrudnienie oraz rozwoju ducha przedsiĊbiorczoĞci; siĊ przez całe
Īycie osób w kaĪdym wieku, w tym osób o szczególnych potrzebach edukacyjnych oraz grup defaworyzowanych, niezaleĪnie od
ich Ğrodowiska społeczno-gospodarczego;
- propagowanie nauki jĊzyków obcych i róĪnorodnoĞci jĊzykowej;
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie;
- wzmacnianie roli uczenia siĊ przez całe Īycie w tworzeniu poczucia
obywatelstwa europejskiego opartego na zrozumieniu i poszanowaniu praw człowieka oraz zasad demokracji, a takĪe zachĊcaniu
do tolerancji i szacunku dla innych narodów i kultur;
- wspieranie współpracy w zapewnianiu wysokiej jakoĞci we wszystkich dziedzinach edukacji i szkoleĔ w Europie;
- zachĊcanie do jak najlepszego wykorzystywania wyników, innowacyjnych produktów i procesów oraz do wymiany dobrych praktyk w
22
e-learning w Unii Europejskiej
dziedzinach objĊtych programem „Uczenie siĊ przez całe Īycie” w
celu poprawy jakoĞci edukacji i szkoleĔ.
Programy wspierające e-learning
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W ramach programu „Uczenie siĊ przez całe Īycie” program Comenius [Decision No 1720/2006/EC…] jest skierowany do: uczniów korzystających z edukacji szkolnej do koĔca szkoły Ğredniej; szkół okreĞlonych
przez paĔstwa członkowskie; nauczycieli i pozostałego personelu tych
szkół; stowarzyszeĔ, organizacji non-profit, organizacji pozarządowych i
przedstawicieli podmiotów związanych z oĞwiatą szkolną.
Comenius słuĪy realizacji nastĊpujących celów szczegółowych:
- rozwijanie wiedzy o róĪnorodnoĞci kultur i jĊzyków europejskich
oraz zrozumienia jej wartoĞci wĞród młodzieĪy i kadry nauczycielskiej;
- pomaganie młodym ludziom w nabyciu podstawowych umiejĊtnoĞci
i kompetencji Īyciowych niezbĊdnych dla rozwoju osobistego,
przyszłego zatrudnienia i aktywnego obywatelstwa europejskiego.
Cele operacyjne programu Comenius są nastĊpujące:
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym mobilnoĞci, w
której uczestniczą uczniowie i kadra nauczycielska z róĪnych
paĔstw członkowskich;
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym partnerstw pomiĊdzy szkołami z róĪnych paĔstw członkowskich, tak aby objąü
wspólnymi działaniami oĞwiatowymi w okresie trwania programu
przynajmniej 3 miliony uczniów;
- zachĊcanie do nauki nowoĪytnych jĊzyków obcych;
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie;
- wzmacnianie jakoĞci i wymiaru europejskiego kształcenia nauczycieli;
- wspieranie poprawy metod dydaktycznych i zarządzania szkołami.
W ramach programu „Uczenie siĊ przez całe Īycie” program Erasmus
[Decision No 1720/2006/EC…] jest skierowany do: studentów i praktykantów korzystających ze wszystkich form edukacji i szkoleĔ na poziomie
szkolnictwa wyĪszego; szkół wyĪszych okreĞlonych przez paĔstwa
23
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
członkowskie; nauczycieli, instruktorów zawodu i pozostałego personelu
tych instytucji; stowarzyszeĔ i przedstawicieli podmiotów związanych ze
szkolnictwem wyĪszym, w tym stosownych organizacji studenckich, uniwersyteckich oraz zrzeszających nauczycieli/instruktorów zawodu;
przedsiĊbiorstw, partnerów społecznych i innych przedstawicieli Ğwiata
pracy; podmiotów publicznych i prywatnych, w tym organizacji non-profit i
pozarządowych, odpowiedzialnych za organizacjĊ i realizacjĊ edukacji i
szkoleĔ na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym; oĞrodków badawczych i podmiotów zajmujących siĊ kwestiami uczenia siĊ przez całe
Īycie; podmiotów Ğwiadczących usługi doradztwa zawodowego i poradnictwa dotyczące jakiegokolwiek aspektu uczenia siĊ przez całe Īycie.
Program Erasmus słuĪy realizacji nastĊpujących celów szczegółowych:
- wspieranie realizacji Europejskiego Obszaru Szkolnictwa WyĪszego;
- wzmacnianie wkładu szkolnictwa wyĪszego oraz kształcenia zawodowego na poziomie szkolnictwa wyĪszego w proces innowacji.
Cele operacyjne programu Erasmus są nastĊpujące:
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym mobilnoĞci studentów oraz kadry nauczycielskiej w całej Europie, tak by co najmniej trzy miliony osób do 2012 roku wziĊło udział w mobilnoĞci
studenckiej w ramach programu Erasmus i poprzedzających go
programów;
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym współpracy wielostronnej pomiĊdzy szkołami wyĪszymi w Europie;
- zwiĊkszanie stopnia przejrzystoĞci i zgodnoĞci kwalifikacji nabytych
w Europie w szkołach wyĪszych ogólnych i zawodowych;
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym współpracy pomiĊdzy szkołami wyĪszymi w Europie a przedsiĊbiorstwami;
- ułatwianie rozwoju innowacyjnych praktyk w dziedzinie edukacji i
szkoleĔ na poziomie szkolnictwa wyĪszego oraz przenoszenia tych
praktyk, w tym równieĪ z paĔstwa uczestniczącego w programie,
do innych paĔstw;
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie.
24
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Program Leonardo da Vinci [Decision No 1720/2006/EC…] jest skierowany do osób korzystających ze wszystkich form szkolenia i kształcenia zawodowego z wyjątkiem szkolenia i kształcenia zawodowego na poziomie szkolnictwa wyĪszego; osób na rynku pracy; instytucji lub organizacji zapewniających moĪliwoĞci kształcenia w dziedzinach objĊtych
programem Leonardo da Vinci; nauczycieli, instruktorów zawodu i pozostałego personelu tych instytucji lub organizacji; stowarzyszeĔ i przedstawicieli osób związanych ze szkoleniem i kształceniem zawodowym, w
tym stowarzyszeĔ praktykantów, rodziców i nauczycieli; przedsiĊbiorstw,
partnerów społecznych oraz innych przedstawicieli Ğwiata pracy, w tym
izb przemysłowo-handlowych i innych organizacji gospodarczych; podmiotów Ğwiadczących usługi doradztwa zawodowego i poradnictwa dotyczące dowolnego aspektu uczenia siĊ przez całe Īycie; osób i podmiotów odpowiedzialnych za systemy i politykĊ w zakresie dowolnych aspektów szkolenia i kształcenia zawodowego na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym; oĞrodków badawczych i podmiotów zajmujących siĊ
kwestiami uczenia siĊ przez całe Īycie; szkół wyĪszych; organizacji nonprofit, organizacji ochotniczych i pozarządowych.
Program Leonardo da Vinci słuĪy realizacji nastĊpujących celów
szczegółowych:
- wspieranie uczestników kształcenia i doskonalenia zawodowego w
zdobywaniu i wykorzystaniu wiedzy, umiejĊtnoĞci i kwalifikacji mających na celu ułatwienie osobistego rozwoju, zwiĊkszenie szans
na zatrudnienie oraz uczestnictwa w europejskim rynku pracy;
- wspieranie udoskonalania jakoĞci i innowacyjnoĞci w systemach,
instytucjach i praktykach w dziedzinie szkolenia i kształcenia zawodowego;
- zwiĊkszanie atrakcyjnoĞci szkolenia i kształcenia zawodowego
oraz mobilnoĞci dla pracodawców i poszczególnych osób oraz ułatwianie mobilnoĞci pracujących praktykantów.
Cele operacyjne programu Leonardo da Vinci są nastĊpujące:
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym ogólnoeuropejskiej mobilnoĞci osób biorących udział w początkowym etapie
szkolenia i kształcenia zawodowego oraz w kształceniu ustawicznym, tak by zwiĊkszyü liczbĊ staĪy w przedsiĊbiorstwach do co
najmniej 80 000 osób rocznie do koĔca okresu trwania programu
„Uczenie siĊ przez całe Īycie”;
25
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym współpracy pomiĊdzy instytucjami lub organizacjami oferującymi moĪliwoĞci
kształcenia, przedsiĊbiorstwami, partnerami społecznymi i innymi
odpowiednimi podmiotami w Europie;
- ułatwianie rozwoju innowacyjnych praktyk w dziedzinie szkolenia i
kształcenia zawodowego na poziomie innym niĪ poziom szkolnictwa wyĪszego oraz przenoszenia tych praktyk, w tym z jednego
paĔstwa uczestniczącego w programie do innych;
- poprawa stopnia przejrzystoĞci i uznawania kwalifikacji oraz kompetencji, w tym nabytych w drodze kształcenia pozaformalnego i
nieformalnego;
- zachĊcanie do nauki współczesnych jĊzyków obcych;
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie.
Program Grundtvig [Decision No 1720/2006/EC…] jest skierowany do:
osób uczestniczących w kształceniu dorosłych; instytucji lub organizacji
oferujących moĪliwoĞü kształcenia dorosłych; nauczycieli i pozostałego
personelu tych instytucji lub organizacji; placówek zajmujących siĊ
kształceniem lub doskonaleniem kadry kształcącej dorosłych; stowarzyszeĔ i przedstawicieli osób związanych z kształceniem dorosłych, w tym
stowarzyszeĔ osób uczących siĊ i nauczycieli; podmiotów Ğwiadczących
usługi doradztwa zawodowego i poradnictwa dotyczące dowolnych
aspektów uczenia siĊ przez całe Īycie; osób i podmiotów odpowiedzialnych za systemy i strategie w zakresie dowolnych aspektów kształcenia
dorosłych na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym; oĞrodków badawczych i podmiotów zajmujących siĊ kwestiami uczenia siĊ przez całe
Īycie; przedsiĊbiorstw; organizacji non-profit, organizacji ochotniczych i
pozarządowych; szkół wyĪszych. Program Grundtvig słuĪy realizacji nastĊpujących celów szczegółowych:
- odpowiadanie na wyzwania edukacyjne związane ze starzeniem
siĊ populacji w Europie;
- pomoc w zapewnianiu osobom dorosłym ĞcieĪek poprawy ich wiedzy i kwalifikacji.
Cele operacyjne programu Grundtvig są nastĊpujące:
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym oraz pod wzglĊdem dostĊpnoĞci ogólnoeuropejskiej mobilnoĞci osób biorących
26
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
udział w kształceniu dorosłych, tak by wesprzeü mobilnoĞü co najmniej 7000 tych osób rocznie do koĔca 2013 r.;
- poprawa pod wzglĊdem jakoĞciowym i iloĞciowym współpracy pomiĊdzy organizacjami zajmującymi siĊ kształceniem dorosłych w
Europie;
- zapewnienie alternatywnych moĪliwoĞci dostĊpu do kształcenia dorosłych osobom z grup wymagających szczególnego wsparcia oraz
marginalnych Ğrodowisk społecznych, w szczególnoĞci osobom
starszym oraz osobom, które zaniechały kształcenia bez osiągniĊcia podstawowych kwalifikacji;
- kształcenia dorosłych, a takĪe ich transferu, w tym z paĔstwa
uczestniczącego do innych paĔstw;
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie;
- poprawa metod dydaktycznych oraz zarządzania organizacjami
kształcenia dorosłych.
Program miĊdzysektorowy [Decision No 1720/2006/EC…] słuĪy realizacji nastĊpujących celów szczegółowych:
- propagowanie współpracy europejskiej w dziedzinach obejmujących co najmniej dwa sektorowe programy szczegółowe;
- wspieranie jakoĞci i przejrzystoĞci systemów edukacji i szkoleĔ
paĔstw członkowskich.
Cele operacyjne programu miĊdzysektorowego są nastĊpujące:
- wspieranie rozwoju strategii i współpracy na szczeblu europejskim
w zakresie uczenia siĊ przez całe Īycie, szczególnie w kontekĞcie
procesu lizboĔskiego i programu pracy „Edukacja i szkolenia
2010”, a takĪe procesu boloĔskiego i kopenhaskiego oraz póĨniejszych procesów;
- zapewnianie dostarczania w odpowiedniej iloĞci porównywalnych
danych, informacji statystycznych i analiz w celu wsparcia rozwoju
polityki w zakresie uczenia siĊ przez całe Īycie oraz monitorowanie
postĊpu w realizacji celów uczenia siĊ przez całe Īycie, a takĪe
okreĞlanie obszarów wymagających szczególnej uwagi;
- propagowanie nauki jĊzyków obcych oraz wspieranie róĪnorodnoĞci jĊzykowej w paĔstwach członkowskich;
27
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- wspieranie tworzenia innowacyjnych i opartych na TIK treĞci, usług,
metodologii uczenia oraz praktyk w zakresie uczenia siĊ przez całe
Īycie;
- zapewnianie odpowiedniego rozpoznania, przedstawienia i wdroĪenia wyników programu „Uczenie siĊ przez całe Īycie” na szeroką
skalĊ.
Program Jean Monnet [Decision No 1720/2006/EC…] jest skierowany
do: studentów i badaczy w dziedzinie integracji europejskiej we wszystkich rodzajach szkół wyĪszych we Wspólnocie i poza nią; szkół wyĪszych
we Wspólnocie i poza nią uznanych we własnym paĔstwie; nauczycieli i
pozostałego personelu tych instytucji; stowarzyszeĔ i przedstawicieli
osób związanych z edukacją oraz szkoleniami we Wspólnocie i poza nią;
podmiotów publicznych i prywatnych odpowiedzialnych za organizacjĊ
oraz realizacjĊ edukacji i szkoleĔ na poziomie lokalnym, regionalnym i
krajowym; oĞrodków badawczych i podmiotów zajmujących siĊ kwestiami
integracji europejskiej we Wspólnocie i poza nią.
Program Jean Monet słuĪy realizacji nastĊpujących celów szczegółowych:
- stymulowanie nauczania, badaĔ i debat w dziedzinie studiów nad
integracją europejską;
- wspieranie istnienia odpowiedniego krĊgu instytucji i stowarzyszeĔ
zajmujących siĊ kwestiami integracji europejskiej oraz edukacji i
szkoleĔ w perspektywie europejskiej.
Cele operacyjne programu Jean Monnet są nastĊpujące:
- stymulowanie procesów doskonalenia w nauczaniu, badaniach i
debatach w zakresie studiów nad integracją europejską w szkołach
wyĪszych na terenie Wspólnoty i poza jej granicami;
- rozszerzanie wiedzy i ĞwiadomoĞci w zakresie kwestii integracji europejskiej wĞród specjalistów akademickich oraz obywateli europejskich;
- wspieranie kluczowych instytucji europejskich zajmujących siĊ
kwestiami integracji europejskiej;
- wspieranie aktywnoĞci renomowanych instytucji i stowarzyszeĔ europejskich działających na rzecz edukacji i szkoleĔ.
28
e-learning w Unii Europejskiej
e-LEARNING W DOKUMENTACH KRAJOWYCH
Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010
[www.men.gov.pl/content/view/82/136] przyjĊta została przez RM dnia 8
lipca 2003 r. Celem strategii jest wyznaczanie kierunków rozwoju kształcenia ustawicznego w kontekĞcie idei uczenia siĊ przez całe Īycie i budowanie społeczeĔstwa opartego na wiedzy. Jej realizacja ma „umoĪliwiü
rozwój kaĪdego obywatela poprzez upowszechnienie dostĊpu do kształcenia ustawicznego i podniesienie jego jakoĞci, a takĪe promowaü aktywne postawy, poprawiające jego szanse na rynku pracy”. Celem strategicznym rozwoju kształcenia ustawicznego i uczenia siĊ w ciągu całego
Īycia jest wspomaganie i ukierunkowanie rozwoju osobowoĞci, stymulowanie innowacyjnoĞci i kreatywnoĞci człowieka. Wskazano w niej 6 priorytetów:
1. ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci do kształcenia ustawicznego.
2. Podnoszenie jakoĞci kształcenia ustawicznego.
3. Współdziałanie i partnerstwo.
4. Wzrost inwestycji w zasoby ludzkie.
5. Tworzenie zasobów informacyjnych w zakresie kształcenia ustawicznego i rozwój usług doradczych.
6. UĞwiadomienie roli kształcenia ustawicznego.
Celowe jest zatem tworzenie warunków dla rozwoju nowych form
kształcenia z uwzglĊdnieniem technologii informacyjnych (kształcenie na
odległoĞü, w tym e-learning); wprowadzanie innowacyjnych metod nauczania i uczenia siĊ, w tym wykorzystujących nowoczesne technologie
teleinformatyczne; współpraca instytutów, stowarzyszeĔ naukowych,
uczelni, innych instytucji oĞwiatowych z odpowiednimi instytucjami w krajach Unii Europejskiej w zakresie kształcenia ustawicznego, ze szczególnym uwzglĊdnieniem edukacji na odległoĞü.
Ustawa z dnia 7 wrzeĞnia 1991 r. o systemie oĞwiaty
Według art. 68a i nast. ustawy o systemie oĞwiaty kształcenie ustawiczne jest organizowane i prowadzone w szkołach dla dorosłych i placówkach kształcenia ustawicznego, placówkach kształcenia praktyczne-
29
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
go, oĞrodkach dokształcania i doskonalenia zawodowego [Ustawa z dnia
7 wrzeĞnia 1991 r…]. MoĪe byü ono prowadzone jako stacjonarne, zaoczne i na odległoĞü. Minister właĞciwy do spraw oĞwiaty i wychowania
okreĞli, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejĊtnoĞci i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych, a takĪe moĪe okreĞliü warunki i tryb
przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych umoĪliwiających uzyskanie tytułów zawodowych, skład, warunki powoływania i odwoływania
przez kuratora oĞwiaty paĔstwowych komisji egzaminacyjnych, wzory
wydawanych Ğwiadectw i dyplomów, wysokoĞü opłat za przeprowadzenie
egzaminów kwalifikacyjnych oraz warunki wynagradzania członków komisji. Rozporządzenie to reguluje w szczególnoĞci:
- zaliczanie, przy podejmowaniu nauki w szkole dla dorosłych prowadzącej kształcenie zawodowe, wyników kursów zawodowych
prowadzonych przez publiczne i niepubliczne placówki oraz oĞrodki
posiadające akredytacjĊ albo przez osoby prawne lub fizyczne
prowadzące działalnoĞü oĞwiatową, dla której uzyskały akredytacjĊ;
- sposób potwierdzania posiadania okreĞlonych kwalifikacji zawodowych uzyskanych w wyniku ukoĔczenia poszczególnych form
kształcenia, warunki i tryb prowadzenia kształcenia na odległoĞü;
- zasady powoływania paĔstwowych komisji egzaminacyjnych przy
szkołach i placówkach, warunki dopuszczania do egzaminu kwalifikacyjnego i sposób jego przeprowadzania;
- wysokoĞü opłat za egzamin kwalifikacyjny, uwzglĊdniając jako
podstawĊ kwotĊ przeciĊtnego miesiĊcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiĊbiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa Głównego
UrzĊdu Statystycznego, z tym Īe wysokoĞü opłaty nie moĪe przekroczyü 30% podstawy.
Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007-2013
Celem ogólnym rozwoju edukacji w Polsce jest „podniesienie poziomu
wykształcenia społeczeĔstwa przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej
jakoĞci kształcenia. RównoczeĞnie konieczne jest „stałe podnoszeniu
poziomu kwalifikacji osób dorosłych, przede wszystkim kwalifikacji zawo-
30
e-learning w Unii Europejskiej
K
dowych oraz ogólnych kompetencji niezbĊdnych do funkcjonowania we
współczesnym społeczeĔstwie”. [www.ukie.gov.pl] Cel ogólny realizowany bĊdzie poprzez szereg zadaĔ w trzech obszarach: oĞwiacie, szkolnictwie wyĪszym i w kształceniu ustawicznym. Kształcenie na odległoĞü,
głównie osób dorosłych, powinno byü uznane za równoprawny sposób
organizacji kształcenia, o ile doprowadza do uznawanych i potwierdzonych kwalifikacji. Instytucje prowadzące kształcenie na odległoĞü podlegaü bĊdą nadzorowi i kontroli (akredytacji), tak jak szkoły lub placówki.
Konieczne bĊdzie wypracowanie odpowiednich standardów oraz wdroĪenie wewnĊtrznych systemów zapewnienia jakoĞci tej formy kształcenia.
FK
Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013
Fu
nd
ac
ja
B
Kształcenie na odległoĞü ujĊte jest w Narodowym Planie Rozwoju na
lata 2007-2013 (NPR) w priorytecie: Wiedza i kompetencje, kierunek
działaĔ nr 3: WyĪsza jakoĞü kształcenia. Kierunek ten bĊdzie realizowany poprzez:
- kształtowanie i doskonalenie tzw. kompetencji kluczowych, czyli
podstawowych umiejĊtnoĞci i postaw umoĪliwiających aktywne
uczestnictwo w Īyciu publicznych, społecznym i gospodarczym,
m.in. umiejĊtnoĞci ciągłego uczenia siĊ i wykorzystywania informacji w praktyce, myĞlenia matematycznego, innowacyjnoĞci i przedsiĊbiorczoĞci oraz działania na rzecz dobra wspólnego, w tym postaw proekologicznych;
- poprawĊ jakoĞci kadry pedagogicznej, kadry akademickiej oraz
kadr wspierających i organizujących proces nauczania – tworzenie
warunków rozwoju kariery zawodowej oraz naukowo-badawczej, w
szczególnoĞci dla młodych pracowników nauki, w celu ułatwienia
im osiągania kolejnych stopni i tytułów naukowych; powszechne
szkolenie w zakresie korzystania z nowoczesnych narzĊdzi teleinformatycznych; modernizacja systemu kształcenia i doskonalenia
oraz standardów pracy nauczycieli;
- skuteczne zarządzanie edukacją, tworzenie kultury oceny jakoĞci –
formułowanie optymalnego systemu zarządzania jakoĞcią w edukacji, promowanie kultury samooceny i samoewaluacji przez instytucje edukacyjne, objĊcie kontrolą jakoĞci działalnoĞci badawczej i
31
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
edukacyjnej uczelni i innych jednostek naukowych, wypracowanie
metod oceny jakoĞci i akredytacji kształcenia na odległoĞü oraz
wspomaganie rozwoju systemu edukacji przez kompleksowe działania badawcze i analityczne.
Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007-2013
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
E-learning (kształcenie na odległoĞü) uwzglĊdniony został w PO KL w
działaniu:
- 3.1 Wysoka jakoĞü kształcenia w systemie oĞwiaty. Działanie zakłada realizacjĊ projektów badawczych w obszarze oĞwiaty, w
szczególnoĞci ukierunkowanych na analizĊ systemu kształcenia
pod kątem przygotowania absolwentów do wejĞcia na rynek pracy.
W ramach Działania zakłada siĊ takĪe rozwój Systemu Informacji
OĞwiatowej, tak, by stał siĊ on jak najpełniejszym Ĩródłem danych
w obszarze oĞwiaty, spójnym z innymi systemami informatycznymi
funkcjonującymi w systemie edukacji. Realizacja Działania 3.1 zapewni koordynacjĊ pozyskiwania danych, dziĊki czemu moĪliwe
bĊdzie wypracowywanie spójnych rekomendacji dla polityki edukacyjnej paĔstwa. Rekomendacje te wykorzystywane bĊdą w procesie doskonalenia podstaw programowych oraz opracowywania nowych programów kształcenia (w tym w formie na odległoĞü), tak,
aby były one jak najlepiej dostosowane do wymagaĔ, jakie nowoczesna gospodarka stawia przed absolwentami. W ramach Działania zakłada siĊ równieĪ pilotaĪe innowacyjnych programów kształcenia ukierunkowanych na rozwój kompetencji kluczowych
uczniów. Wypracowane w ten sposób dobre praktyki bĊdą upowszechniane na terenie całego kraju, miĊdzy innymi za poĞrednictwem portalu edukacyjnego Scholaris. Portal ten stanowi cenne
Ĩródło informacji oraz materiałów metodycznych i dydaktycznych, z
których korzystaü mogą wszyscy uczestnicy procesu kształcenia. Z
tego wzglĊdu, wsparcie EFS na rzecz rozbudowy portalu bĊdzie
kontynuowane w latach 2007-2013. W ramach Działania planuje
siĊ takĪe ogólnopolskie kampanie promujące uczenie siĊ przez całe Īycie, w tym w szczególnoĞci akcentujące wagĊ edukacji przedszkolnej oraz kształcenia ustawicznego.
32
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- 5.1 Wzmacnianie potencjału administracji rządowej. W ramach
Działania przewidywane jest wsparcie dla potencjału regulacyjnego
polskiej administracji poprzez udoskonalenie procesu stanowienia
prawa oraz przegląd istniejących juĪ aktów prawnych pod kątem
moĪliwoĞci ich uproszczenia. W tym aspekcie kluczowe jest wsparcie reformy oceny skutków regulacji, która stanowi jeden z najlepszych instrumentów analitycznych umoĪliwiających zdiagnozowanie skutków planowanych działaĔ oraz identyfikacjĊ potencjalnych
zagroĪeĔ jakie niesie za sobą projektowana regulacja. W ramach
Działania przewiduje siĊ takĪe wsparcie dla opracowania systemu
wieloletniego planowania budĪetowego. Nieodłącznym uzupełnieniem projektowanych programów i systemów bĊdą szkolenia dla
osób zaangaĪowanych w ich opracowanie i póĨniejszą realizacjĊ.
Tym samym przewiduje siĊ realizacjĊ szkoleĔ bezpoĞrednio powiązanych z wdraĪanymi programami reform, m.in. z zakresu planowania zadaniowego oraz doskonalenia funkcjonowania systemu
oceny skutków regulacji. Wzmacnianie potencjału instytucjonalnego pociąga za sobą równieĪ potrzebĊ inwestowania w kadry zatrudnione w administracji. W ramach Działania przewiduje siĊ zatem wsparcie dla działów kadr w jednostkach administracji rządowej, wdraĪanie nowoczesnych metod zarządzania zasobami ludzkimi oraz przeprowadzenie ogólnych i specjalistycznych szkoleĔ
dla pracowników administracji rządowej. Wskazane jest jednak Ğcisłe powiązanie szkoleĔ z zakresem obowiązków poszczególnych
grup odbiorców oraz rzeczywistymi potrzebami danego typu urzĊdu. Jakkolwiek wsparcie w ramach Działania ukierunkowane jest
przede wszystkim na poprawĊ zdolnoĞci regulacyjnych administracji rządowej oraz opracowanie systemu wieloletniego planowania
finansowego, to jednoczeĞnie moĪliwe jest objĊcie wsparciem czĊĞci administracji rządowej (np. administracji skarbowej), która
Ğwiadczy usługi obywatelom.
- 5.2. Wzmacnianie potencjału administracji samorządowej. W ramach Działania przewiduje siĊ róĪne formy wsparcia ukierunkowane na wzrost efektywnoĞci funkcjonowania administracji lokalnego i
regionalnego szczebla. Cel osiągniĊty zostanie przede wszystkim
przez modernizacjĊ procesów zarządzania w jednostkach administracji samorządowej, w tym wdroĪenie planowania zadaniowego w
33
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
ujĊciu finansowym oraz zarządzania przez cele, a takĪe wdroĪenie
usprawnieĔ zarządczych w poszczególnych jednostkach administracji, zarówno na poziomie całej administracji, jak i usprawnieĔ w
okreĞlonych obszarach funkcjonowania urzĊdu. Priorytetowo traktowane bĊdą usprawnienia, których rezultatem bĊdzie poprawa obsługi klienta w urzĊdzie mająca wymierny efekt np. we wprowadzeniu standardów obsługi klienta, wdroĪeniu systemu „one-stop-shop”
(pojedynczego punktu dostĊpu dla klienta urzĊdu), uproszczeniu
procedur wewnątrz urzĊdu czy skróceniu czasu oczekiwania na
rozpatrzenie sprawy. W ramach Działania przewiduje siĊ takĪe
wsparcie ukierunkowane na poprawĊ jakoĞci tworzonych przez
administracjĊ strategii i polityk o zasiĊgu lokalnym i regionalnym
m.in. poprzez wzmocnienie zdolnoĞci do wykorzystywania nowoczesnych narzĊdzi programowania, efektywnej implementacji zaprogramowanych polityk oraz oceny efektów ich wdraĪania. JakoĞü
oraz efekty wprowadzanych rozwiązaĔ zaleĪą w ogromnej mierze
od kompetencji kadr zatrudnionych w jednostkach samorządu terytorialnego. W tym aspekcie przewiduje siĊ wiĊc opracowanie standardów kompetencyjnych dla pracowników jednostek samorządu
terytorialnego, intensyfikacjĊ inwestycji w rozwój umiejĊtnoĞci i
wiedzy urzĊdników oraz kształtowanie i wzmacnianie postaw
etycznych. Konieczne jest jednakĪe Ğcisłe powiązanie szkoleĔ z
zakresem obowiązków poszczególnych grup odbiorców oraz potrzebami danego typu urzĊdu.
- 6.3 Doskonalenie zawodowe kadr medycznych słuĪące wzrostowi
ich konkurencyjnoĞci oraz podniesienie jakoĞci zarządzania w
ochronie zdrowia. Rozwój medycyny i coraz wiĊksza specjalizacja,
wymagają ustawicznego kształcenia personelu medycznego w
ochronie zdrowia. ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci do kształcenia w
ochronie zdrowia jest szczególnie istotne dla tych pracowników,
których płace są zbyt niskie, by mogły zapewniü im moĪliwoĞü
podnoszenia kwalifikacji zawodowych. ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci do
kształcenia bĊdzie zapewnione miĊdzy innymi poprzez umoĪliwienie kształcenia na odległoĞü. Proces doskonalenia zawodowego
pracowników słuĪby zdrowia jest niezwykle istotny, poniewaĪ stopieĔ profesjonalizmu w tym obszarze bezpoĞrednio przekłada siĊ
na bezpieczeĔstwo zdrowotne ogółu społeczeĔstwa. Dobrze wy-
34
e-learning w Unii Europejskiej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
kwalifikowana kadra medyczna jest gwarantem sprawnoĞci systemu ochrony zdrowia i wysokiej jakoĞci Ğwiadczonych usług. Działanie 6.3 wspieraü bĊdzie przede wszystkim procesy związane z
podwyĪszaniem kwalifikacji personelu medycznego. Przewidziane
formy pomocy w tym zakresie bĊdą dostosowane do potrzeb poszczególnych grup zawodowych tego sektora. UmoĪliwi to miĊdzy
innymi uzyskiwanie kwalifikacji uprawniających do wykonywania
zawodu oraz rozwój nowych umiejĊtnoĞci pozwalających na korzystanie z nowoczesnych technologii medycznych. ZałoĪeniem Działania jest takĪe podniesienie jakoĞci zarządzania w sektorze
ochrony zdrowia, co wpływaü bĊdzie miĊdzy innymi na lepsze gospodarowanie dostĊpnymi Ğrodkami. Wsparcie kierowane bĊdzie
do zakładów opieki zdrowotnej, na szkolenie umiejĊtnoĞci kadry
zarządczej przede wszystkim z zakresu zarządzania oraz upowszechniania wiedzy o skutecznych i efektywnych technologiach
medycznych. Wspierane bĊdą takĪe działania związane z podwyĪszaniem standardów w ZOZ, poprzez certyfikacjĊ i akredytacjĊ, co
przyczyni siĊ do wzrostu jakoĞci Ğwiadczonych usług oraz wpłynie
pozytywnie na relacje interpersonalne miĊdzy personelem medycznym a pacjentem. Realizacja Działania przyczyni siĊ do poprawy funkcjonowania opieki zdrowotnej, co przekładaü siĊ bĊdzie
równieĪ na poprawĊ stanu zdrowia społeczeĔstwa.
- 8.1 Rozwój pracowników i przedsiĊbiorstw w regionie. Zmiany organizacyjne, w tym prowadzenie procesów restrukturyzacyjnych,
niosą ze sobą ryzyko redukcji zatrudnienia. W celu przeciwdziałania wzrostowi bezrobocia wywołanego procesami adaptacyjnymi i
modernizacyjnymi, naleĪy w zarządzaniu tymi procesami wspomóc
zarówno przedsiĊbiorstwa, samorząd lokalny, instytucje rynku pracy, jak i samorządy gospodarcze. Podczas gdy natĊĪenie procesów restrukturyzacyjnych jest zróĪnicowane regionalnie, zarządzanie zmianą gospodarczą dotyczy w równym stopniu wszystkich
przedsiĊbiorstw. Dlatego teĪ zwiĊkszenie kompetencji kadr przedsiĊbiorstw w zarządzaniu zmianami organizacyjnymi oraz przechodzenia przez procesy zmian poprzez rozwój zasobów ludzkich jest
kluczowym wyzwaniem dla zapewnienia trwałego i stabilnego rozwoju gospodarczego regionów. Procesy modernizacyjne i adaptacyjne wymuszają takĪe ciągłą aktualizacjĊ, podnoszenie i zmianĊ
35
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
kwalifikacji oraz umiejĊtnoĞci pracowników. Rosnące zainteresowanie podnoszeniem kompetencji i umiejĊtnoĞci przez pracowników, a takĪe ich pracodawców, zwiĊksza zapotrzebowanie na
szkolenia. TendencjĊ tĊ naleĪy wzmacniaü, gdyĪ w porównaniu do
innych krajów europejskich polskie przedsiĊbiorstwa znacznie rzadziej organizują i uczestniczą w szkoleniach. NajwiĊksza luka
kompetencyjna pracowników wystĊpuje w obszarach informatyki,
techniki i produkcji, sprzedaĪy i finansów. Ogromny potencjał wzrostu popytu na szkolenia leĪy po stronie firm rozwijających siĊ, lecz
nie posiadających wystarczających zasobów finansowych i doĞwiadczenia pozwalających na zakup odpowiedniego szkolenia. Są
to czĊsto firmy małe, których dostĊp do szkoleĔ jest utrudniony
takĪe ze wzglĊdu na specyfikĊ organizacyjną. Dlatego teĪ z jednej
strony konieczne jest dostosowanie oferty szkoleniowej do potrzeb
i moĪliwoĞci zainteresowanych podmiotów. Z tego wzglĊdu istotne
jest opracowywanie i rozwój programów szkoleĔ e-learningowych,
leasing i zakup platform słuĪących kształceniu na odległoĞü oraz
wykorzystanie ich jako elementów szkoleĔ w regionie, co pozwoli
na dotarcie z ofertą szkoleniową do wiĊkszej liczby osób. Z drugiej
zaĞ strony, oferta szkoleniowa powinna byü dopasowana do kierunków rozwoju danego regionu, wzmacniaü jego przewagĊ komparatywną i potencjał rozwojowy.
E-LEARNING W WYBRANYCH KRAJACH UE
Idea e-learningu w krajach Unii Europejskiej realizowana jest w róĪnym zakresie i przy wykorzystaniu róĪnorodnych instrumentów. AnalizĊ
porównawczą opracowano na podstawie informacji ujĊtych w projekcie
Fit For Europe [www.fit-for-europe.info].
Austria
Federalne Ministerstwo Edukacji, Nauki i Kultury w Austrii podjĊło
róĪne inicjatywy, aby zapewniü nowy dostĊp do nauczania, uczenia siĊ,
badaĔ oraz kultury dla wszystkich osób w Austrii zgodnie z wymaganiami
36
e-learning w Unii Europejskiej
Belgia
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
społeczeĔstwa wiedzy. Głównym celem tych inicjatyw (odniesienie do
poniĪszych linków) jest umoĪliwienie wszystkim wykorzystania nowych
technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych w optymalny i odpowiedzialny sposób. Austria jest w trakcie wdraĪania własnych celów planu edukacyjnego UE, przy wykorzystaniu programu eFit Austria. Punkty
odniesienia organizacji krajowych i miĊdzynarodowych pokazują, iĪ Austria – takĪe przez porównania miĊdzynarodowe – osiągnĊła istotne i
uznane osiągniĊcia. Portal internetowy e-learningu zapewnia skomputeryzowane materiały do nauczania i uczenia siĊ dla szkół i uczelni wyĪszych oraz inne istotne informacje na temat edukacji otrzymywane „na
Īądanie”. ZawartoĞü edukacyjna jest utrzymana, nauczyciele otrzymują
wsparcie i poradnictwo przy zastosowaniu w swoich dyscyplinach. Tak
wiĊc, portal ten jest takĪe materialnym rdzeniem infrastruktury technologii
informatycznych. Zadaniem jest lepsza integracja technologii informacyjnych z całym obszarem edukacji, nie tylko aby zapewniü ogólną jakoĞü
systemom kształcenia ogólnego i zawodowego, ale takĪe aby zwiĊkszyü
moĪliwoĞci przyswajania informacji i dostĊpu do edukacji poprzez zastosowanie nowoczesnych mediów.
Rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych – ICT w sektorze edukacyjnym stał siĊ celem władz wszystkich trzech wspólnot jĊzykowych w Belgii. Za przykład moĪe posłuĪyü waloĔski projekt cyberécole
(szkoły komputerowej).
Bułgaria
Bułgaria była jednym z 13 krajów uczestniczących w projekcie miĊdzynarodowego programu PHARE, dotyczącego edukacji na odległoĞü.
W ramach projektu, otworzone zostało Krajowe Centrum Edukacji Na
OdległoĞü, jak równieĪ 16 pomocniczych i 4 regionalne centra edukacyjne. Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej zainicjowało program “Komputerowa Edukacja MłodzieĪy” (2002-2005), aby zwiĊkszyü dostĊp do
technologii informacyjnych i komunikacyjnych – ICT oraz pogłĊbiaü wiedzĊ młodych ludzi, celem zwiĊkszenia ich szans na zatrudnienie. Ponadto, Ministerstwo Edukacji i Nauki formowało swoją strategiĊ wokół kwestii
wprowadzenia ICT do bułgarskich szkół. ICT, jednak, nie są jeszcze w
37
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
pełni zintegrowane z istniejącym procesem edukacji, zwłaszcza w przypadku przedmiotów nie związanych z ICT. Z wyjątkiem wyĪszych poziomów nauczania ponadpodstawowego, szkolenie ICT nie jest jeszcze
czĊĞcią obowiązkowego programu nauczania. Brak odpowiednich Ĩródeł
e-learning (np. elektronicznych ksiąĪek lub multimedialnych treĞci i narzĊdzi) jeszcze bardziej utrudnia uĪycie ICT w nauczaniu. Elementy elearning są powoli wprowadzane do programów nauczania na niektórych
uniwersytetach, ale są to odosobnione przypadki. Biblioteki uniwersyteckie nie są jeszcze w pełni skomputeryzowane i naleĪy rozwinąü odpowiednie usługi internetowe.
FK
K
Cypr
Dania
Fu
nd
ac
ja
B
Celem szkolnictwa wyĪszego jest załoĪenie Otwartego Uniwersytetu,
na którym efektywnie wykorzystywano by wszelkie pomoce naukowe aby
zaspokoiü rosnące zapotrzebowanie na wykształcone i wykwalifikowane
osoby. Cypr przygotowuje siĊ aby stawiü czoła nowym wyzwaniom
przedstawionym przez KomisjĊ Europejską, które zakładają, Īe integracja w obrĊbie społecznoĞci zaowocuje wzmoĪoną współpracą i ruchliwoĞcią Europejczyków na wszystkich poziomach, ekonomicznym, kulturalnym, edukacyjnym, socjalnym i politycznym.
Danmarks IT-Center For Uddannelse Og Forskning – UNI-C (DuĔskie
Centrum Informatyczne Na Rzecz Edukacji i BadaĔ) to instytucja publiczna funkcjonująca pod duĔskim Ministerstwem Edukacji oferuje rozwiązania informatyczne dla sektora edukacyjnego i sektora badaĔ.
Francja
SpoĞród wielu programów wspieranych przez KomisjĊ Europejską Ministerstwo Edukacji Narodowej zachĊca do wykorzystywania nowych
technologii multimedialnych i internetowych:
- do podwyĪszenia jakoĞci nauczania;
- do promocji współpracy na odległoĞü oraz wymiany;
- do wykorzystania technologii informatycznych i komunikacyjnych
we wszystkich szkołach.
38
e-learning w Unii Europejskiej
Wszystkim programom informatycznym i komunikacyjnym w szkołach
francuskich poĞwiĊcono stronĊ internetową. Poza tym Centre National
d'Enseignement à Distance – CNED (Krajowe Centrum Kształcenia na
OdległoĞü) zapewnia informacje na temat kursów edukacji na odległoĞü
począwszy od poziomu przedszkolnego do poziomu licealnego.
Finlandia
Grecja
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W szkołach wirtualnych uczniowie uczą siĊ przy pomocy technologii
informatycznych – aplikacje informatyczne. E-Nauczanie i e-learning
prowadzone są w lokalnych, regionalnych i krajowych projektach szkół
wirtualnych. W przyszłoĞci moĪliwe bĊdzie wziĊcie udziału w kursach
róĪnej długoĞci. Co wiĊcej, oferowane są usługi i aplikacje aby wspomóc
e-Nauczanie. Rozwój szkół wirtualnych naleĪy do zadaĔ strategii społeczeĔstwa informacyjnego prowadzonego przez Opetusministeriö (Ministerstwo Edukacji). Opitushallitus (Krajowe Kuratorium OĞwiaty) koordynuje zajĊcia szkół wirtualnych na poziomie krajowym. Przykładowo, w
2003 roku zorganizowano pierwsze semestry szkoły wirtualnej w Finlandii.
W Grecji kształcenie na odległoĞü zapewniane jest jedynie w ramach
szkolnictwa wyĪszego przez Ellininko Anoikto Panepistimio – EAP (HelleĔski Uniwersytet Otwarty) stworzony w roku 1998 i znajdujący siĊ w
Patrze.
Hiszpania
Prawo hiszpaĔskie uznaje e-learning i kształcenie na odległoĞü jako
moĪliwoĞci kształcenia przede wszystkim dla dorosłych (ale takĪe dla
osób w wieku szkolnym), których sytuacja osobista, społeczna, geograficzna lub inna nie pozwala na uczĊszczanie na lekcje osobiĞcie. ELearning i kształcenie na odległoĞü są zasadniczymi elementami kształcenia dorosłych.
39
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Holandia
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W rezultacie polityki decentralizacyjnej wszystkie 17 regionów autonomicznych egzekwuje przestrzeganie prawa od 1 stycznia 2000 roku.
Główne strategie to:
- zaopatrzenie szkół w sprzĊt i ułatwienie dostĊpu do technologii informacyjnych i komunikacyjnych – ICT;
- rozwój kursów i szkoleĔ internetowych;
- stworzenie laboratorium i obserwatorium wdraĪania ICT w edukacji, a przez to wspieranie innowacyjnoĞci i rozwoju takich instytucji;
- nawiązanie współpracy miĊdzy Europą, a Ameryką ŁaciĔską w
dziedzinie ICT w edukacji.
Centro para la Innovación y Desarrollo de la Educación a Distancia CIDEAD (Centrum Innowacji I Rozwoju Kształcenia Na OdległoĞü) zintegrowane jest z Centro Nacional de Información y Comunicación (Krajowym Centrum Informacji I Komunikacji). Odpowiedzialne jest ono za ułatwianie dostĊpu do kształcenia na odległoĞü.
CIDEAD oferuje zajĊcia w szkołach podstawowych, Ğrednich i Bachillerato (maturalnych) w zakresie kształcenia na odległoĞü i systemu elearningu. Oferuje takĪe kursy szkolenia zawodowego i kursy jĊzykowe.
PoniewaĪ sieü internetowa została udostĊpniona do uĪytku publicznego Ministerstwo Edukacji, Kultury i Nauki stworzyło dwa kolejne programy polityki technologii informacyjnych i komunikacyjnych („Inwestycja
w przyszłoĞü” 1997-1999 oraz „Edukacja on-line” 1999-2000). Zgodnie z
zdecentralizowanym charakterem holenderskiego systemu edukacyjnego
odpowiedzialnoĞü została rozłoĪona na szkoły oraz rady krajowe i szkolne. Samorządy nie mają duĪego udziału w finansowaniu informatyki na
rzecz edukacji w Holandii, jednakĪe wiele z nich podjĊło inicjatywy mające na celu ujednolicenie oraz stymulacjĊ współpracy i projektów, szczególnie w ramach szkolnej wymiany danych. Ponownie nacisk połoĪono
na rozwój zawodowy nauczycieli informatyki i dyrektorów szkół. Przybrało to kształt nowego „Programu Oddolnego” oraz kontynuacji strategii,
które okazały siĊ sukcesem. Nowy program „Nauka z ICT, 2003-2006”
rozpoczął siĊ w paĨdzierniku 2003 roku. Charakteryzuje siĊ zmianą nacisku, widoczną takĪe w innych krajach, z „nauki wykorzystania technologii
informacyjnych i komunikacyjnych” na „wykorzystanie technologii infor-
40
e-learning w Unii Europejskiej
macyjnych i komunikacyjnych do nauki” oraz skupieniem siĊ na integracji
technologii w organizacji i merytoryki procesów uczenia siĊ i nauczania.
BezpoĞrednie finansowane technologii informacyjnych i komunikacyjnych
bĊdzie kontynuowane na obecnym poziomie. Dwie główne agencje, które
stworzono w ramach „Edukacji on-line” portal Kennisnet i ICT w szkołach
bĊdą finansowane do roku 2006.
Irlandia
Litwa
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Przy wsparciu Department of Education and Science wiele szkół tworzy własne strony internetowe z cyfrowymi Ĩródłami do nauki. Uczniowie
tych szkół mają okazje do nauki w „wirtualnych klasach”. PoniewaĪ elearning umoĪliwia naukĊ elastyczną i anonimową rodzice i nauczyciele
mogą takĪe odnosiü korzyĞci z tych programów. Krajowe centrum kształcenia na odległoĞü Oscail oferuje zakres studiów licencjackich i podyplomowych w celu uzyskania kwalifikacji uniwersyteckich poprzez elearning. Ponad to kilka prywatnych organizacji takĪe oferuje kursy elearning.
Litwa posiada StrategiĊ WdraĪania Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych w Litewskim Systemie Edukacyjnym. Głównym celem
Strategii jest zapewnienie moĪliwoĞci i trendów integracji technologii informacyjnych i komunikacyjnych z litewskim systemem edukacyjnym,
planowanie etapów wdraĪania systemu, zharmonizowanie działaĔ róĪnych instytucji oraz efektywne wykorzystanie funduszy do komputeryzacji
edukacji. Strategia obejmuje szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne, uczelnie wyĪsze, szkoły młodzieĪowe i specjalne, które
zapewniają edukacjĊ ogólną. Strategia została przyjĊta przez rozporządzenie nr 1279 wydane przez Ministra Edukacji i Nauki Republiki Litewskiej w dniu 18 paĨdziernika 2000 roku. Na Litwie stworzono Centrum
Technologii Informatycznych Systemu Edukacji, organizacjĊ rządową
ufundowaną przez Ministerstwo Edukacji i Nauki Republiki Litewskiej.
Inicjuje ona i koordynuje prace poszczególnych prywatnych i paĔstwowych organizacji w komputeryzacji edukacji oraz agencji administracyjnych edukacji, rozwój wdraĪania technologii informatycznych w procesie
edukacji, promuje miĊdzynarodową współpracĊ nauczycieli i uczniów na
41
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
internetowej platformie edukacyjnej. Centrum Technologii Informacyjnych
i Komunikacyjnych Edukacji stworzyło Otwarty System Poradnictwa, Doradztwa I Informacji (AIKOS) – bazĊ danych dla nauczycieli, która obejmuje prace z dziedziny metodologii, programów nauczania i innych.
Luksemburg
Fu
nd
ac
Łotwa
ja
B
FK
K
Service de Coordination de la Recherche et de l'Innovation Pédagogiques et Technologiques – SCRIPT (Departament Koordynacji Edukacji,
BadaĔ Technicznych I Innowacji) przy Ministère de l'Education Nationale
et de la Formation Professionnelle (Ministerstwie Edukacji I Szkolnictwa
Zawodowego) jest odpowiedzialny za organizacjĊ kursów szkoleniowych
z technologii multimedialnych. Główny nacisk kładzie siĊ na ofertĊ konkretnych narzĊdzi internetowych, zawartoĞci i wsparcia nauczycieli. Kroki
te uproszczą pracĊ nauczycieli z nowymi mediami w codziennym Īyciu
szkoły.
Projekt rozwoju e-learningu w systemie edukacyjnym w ramach Latvijas izglîtîbas informatizâcijas sistçma (Łotewskiego Systemu Informatyzacji Edukacji – LEIS) zapoczątkowany został przez Ministerstwo Edukacji I Nauki w roku 1998. Efektem projektu było zapewnienie sprzĊtu komputerowego oraz łączy internetowych łotewskim szkołom (głównie ogólnokształcącym). Nauczyciele zostali przeszkoleni do wykorzystywania
nowoczesnych technologii informatycznych w swoich przedmiotach,
przygotowano takĪe materiały metodologiczne do wykorzystania technologii informatycznych w szkołach. Na portalu Łotewskiego Systemu Edukacji Informatycznej znaleĨü moĪna bazĊ danych dla nauczycieli, która
obejmuje prace metodologiczne, programy nauczania i inne zasoby. Ministerstwo Edukacji i Nauki inicjuje i koordynuje pracĊ róĪnych krajowych
i prywatnych organizacji w komputeryzacji edukacji i agencji administracji
oĞwiatowej, rozwoju aplikacji technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie edukacji, promuje miĊdzynarodową współpracĊ nauczycieli i uczniów na internetowej platformie. Na Łotwie stworzono pewne enarzĊdzia pomocne w poprawianiu jakoĞci edukacji.
42
e-learning w Unii Europejskiej
Malta
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Na Malcie technologie informacyjne i komunikacyjne – ICT w ramach
polityki edukacyjnej zostały wprowadzone w postaci krajowej strategii
technologii informacyjnych. W przypadku Malty, na poziomie edukacji
podstawowej wdraĪa siĊ model wykorzystania sprzĊtu komputerowego w
klasie finansowany przez sektor publiczny (przy czym nauczyciele otrzymują do pracy laptopy). Partnerstwo publiczno-prywatne wykorzystywane
jest do finansowania najnowszych inicjatyw, czyli wprowadzenia internetu
do szkół. Polityka ICT opiera siĊ na National Strategy for Information
Technology (Krajowej Strategii Technologii Informacyjnych). Komputery
zostały wprowadzone do szkół podstawowych w roku 1996 przez Ministerstwo Edukacji, a ufundowane przez rząd. We wdraĪanym modelu na
klasĊ przypadały cztery komputery i jedna drukarka, jeden duĪy monitor i
odtwarzacz video. Wszyscy nauczyciele otrzymali laptopy. Celem strategii było wykorzystanie ICT jako narzĊdzia podnoszącego jakoĞü nauczanych przedmiotów.
W ramach Ministerstwa Edukacji stworzono ICT Learning Centre
(Centrum Nauki Technologii Informacyjnych I Komunikacyjnych), zatrudniono personel, stworzono laboratoria na rzecz kształcenia nauczycieli
oraz rozwoju Internetu i oprogramowania komputerowego. Za wykorzystanie ICT w szkołach podstawowych oraz wdraĪanie strategii odpowiedzialni są poszczególni nauczyciele. Przygotowano wytyczne ICT dla
szkolnictwa podstawowego obejmujące umiejĊtnoĞci oraz kompetencje i
zachowania ICT wraz z docelowymi wynikami. Stworzono ICT Focus
Group (grupĊ skupiającą siĊ na technologiach ICT) odpowiedzialną za
tworzenie polityki bĊdącej czĊĞcią procesu wdraĪanego National Minimum Curriculum – NMC (Krajowego Minimum Programowego) w maltaĔski system edukacyjny. CzĊĞcią rozwoju technologii informacyjnych i
komunikacyjnych jest portal School Net (Sieü Szkolna) posiadający
osobną czĊĞü poĞwiĊconą edukacji podstawowej. W planach jest stworzenie kont internetowych dla uczniów i nauczycieli.
Niemcy
Niemieckie Federalne Ministerstwo Edukacji i BadaĔ wspiera wdraĪanie technologii multimedialnych w szkołach. Program Schulen ans Netz
(szkoły internetowe) stworzony został w 1995 roku we współpracy z Deu-
43
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
tsche Telekom AG i za cel obrał podłączenie wszystkich szkół w Niemczech do Internetu. Program skupia siĊ głównie na ofercie konkretnych
narzĊdzi internetowych, treĞci merytorycznej i wsparcia dla nauczycieli.
Usługi te uproszczą nauczycielom pracĊ z nowymi mediami w codziennym Īyciu szkolnym.
Portugalia
Republika Czeska
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Ministerstwo Edukacji jest odpowiedzialne za cały system edukacyjny,
włącznie z wdraĪaniem technologii informacyjnych i komunikacyjnych
(ICT) do programów nauczania. Szkoły otrzymują sprzĊt i oprogramowanie dziĊki programowi rządowemu Nónio. Ministerstwo Nauki I Techniki
odpowiedzialne jest za podłączanie szkół i innych instytucji, jak biblioteki,
do Internetu. Władze regionalne są takĪe odpowiedzialne za zapewnianie szkołom sprzĊtu ICT. Lokalne władze we współpracy z programem
Ministerstwa Nauki i Techniki Internet na Escola (Internet w szkołach)
przeprowadziły taką akcjĊ w szkołach podstawowych. Prawo portugalskie postrzega e-learning i kształcenie na odległoĞü jako moĪliwoĞci edukacyjne dla osób, których sytuacja osobista uniemoĪliwia uczĊszczanie
do szkoły. E-learning i kształcenie na odległoĞü są elementami kształcenia dorosłych.
Ogólnym celem włączenia technologii informacyjnych i komunikacyjnych do systemu edukacji jest rozwój prawdziwego społeczeĔstwa informacyjnego. Z tej perspektywy patrząc głównymi zadaniami Ministerstwa
Edukacji jest:
- zapewnienie sprzĊtu komputerowego z dostĊpem do Internetu w
szkołach i bibliotekach;
- obecnoĞü koordynatora technologii informatycznych i komunikacyjnych w kaĪdej szkole w celu zapewnienia pomocy w obsłudze i
wykorzystaniu technologii jako narzĊdzia pomocnego w nauczaniu
oraz nauce;
- zmiana akcentu w doskonaleniu kadry nauczycielskiej, odejĞcie od
metodologii skoncentrowanej na transmisji informacji do tej skupiającej siĊ na rozwiązywaniu problemów, z wiĊkszym naciskiem na
wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych;
44
e-learning w Unii Europejskiej
ja
B
Rumunia
FK
K
- wprowadzenie programów kształcenia ustawicznego;
- wprowadzenie programów zachĊcających nauczycieli, badaczy
oraz producentów do odkrywania efektywnych sposobów wykorzystania technologii informacyjnych i komunikacyjnych;
- analiza i ocena polityki technologii informacyjnych i komunikacyjnych.
Polityka informacji krajowej w szkolnictwie to projekt czeskiego rządu
mający na celu zwiĊkszenie umiejĊtnoĞci posługiwania siĊ technologiami
informacyjnymi i komunikacyjnymi poprzez wdroĪenie ich do programów
szkolnych i wykorzystanie w nauczaniu codziennym. MoĪliwe koszty pokrywane przez projekt to: sprzĊt informatyczny, szkolenia dla nauczycieli
z zakresu technologii informacyjnych i komunikacyjnych lub wdraĪanie
kursów e-learningu w szkołach.
Fu
nd
ac
RumuĔskie prawo reguluje e-learning i kształcenie na odległoĞü oraz
oferty edukacyjne przeznaczone dla uczniów i dorosłych, którzy mają
problem z dostaniem siĊ do zwykłych szkół z powodów osobistych, geograficznych lub społecznych.
Po zatwierdzeniu standardów organizacji kształcenia na odległoĞü
oraz wykorzystania e-learningu w Rumunii stworzono sieü krajowych i
regionalnych centrów uniwersyteckich przy wykorzystaniu platform internetowych.
W edukacji ogólnej e-learning nie jest główną kwestią zainteresowania
programów edukacyjnych, ale pomocniczym narzĊdziem metodologicznym w dostarczaniu głównego programu. Programy kształcenia na odległoĞü prowadzone przez uniwersytety rumuĔskie i inne placówki podkreĞlają nastĊpujące cele:
- wdraĪanie platform internetowych w kształceniu na odległoĞü w celu zapewnienia sprzĊtu komputerowego i dostĊpu do technologii
komunikacyjnych i informacyjnych – ICT w placówkach oĞwiatowych;
- tworzenie modeli nauczania i innych materiałów multimedialnych;
- zapewnienie nauczania poprzez tworzenie kompleksowego systemu komunikacji synchronicznej i asynchronicznej;
45
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
- rozwój współpracy miĊdzy krajami wschodniej Europy, a krajami
Unii Europejskiej w dziedzinie kształcenia na odległoĞü i elearningu.
Wiele firm prywatnych w Rumunii takĪe oferuje tego rodzaju kształcenie. Terytorialne Centra Kształcenia Na OdległoĞü w Bukareszcie reprezentowane przez Wydział Kształcenia Na OdległoĞü Uniwersytetu Bukaresztu oraz Uniwersytetu Spiru Haret koordynują i ułatwiają dostĊp do
kształcenia drogą elektroniczną przy pomocy 42 regionalnych centrów
znajdujących siĊ na głównych uniwersytetach.
K
Słowacja
Fu
nd
ac
ja
B
FK
Rząd słowacki w styczniu 2004 roku zatwierdził Návrh stratégie informatizácie spoloþnosti v podmienkach SR a Akþného plánu (StrategiĊ
Promocji SpołeczeĔstwa Elektronicznego w Republice Słowacji oraz Plan
DziałaĔ). Dokument ten jest zgodny z Inicjatywą e-learningu Komisji Europejskiej – Edukacja Dla Jutra. OkreĞlono w nim strategiczne cele obszaru edukacji i społeczeĔstwa, takie jak:
- wykształcenie elastycznej i konkurencyjnej siły roboczej, która bĊdzie w stanie zdobyü zatrudnienie w warunkach społeczeĔstwa informacyjnego;
- zapewnienie wykształcenia, które umoĪliwi obywatelom korzystanie
z technologii informacyjnych i komunikacyjnych – ICT;
- podniesienie jakoĞci edukacji słowackiego systemu szkolnictwa
wyĪszego aby stał siĊ konkurencyjny w stosunku do rozwiniĊtych
krajów UE;
- zgodnoĞü z zasadą wyrównanych moĪliwoĞci edukacji w wykorzystaniu ICT dla wszystkich obywateli Republiki Słowackiej;
- zapewnienie aktualnej wiedzy obywatelom poprzez kształcenie
ustawiczne.
Na rok 2005 Słowacja nie posiada e-learningu w ramach edukacji
ogólnej. Istnieje krajowa inicjatywa „INFOVEK” mająca na celu wdroĪenie
narzĊdzi ICT do szkół podstawowych i Ğrednich. Odbor Informatizácie
Spoloþnosti Ministerstva Dopravy, Pôšt a Telekomunikácií SR (Wydział
Promocji SpołeczeĔstwa Elektronicznego, Ministerstwo Transportu,
Poczta i Telekomunikacja Republiki Słowackiej) ponoszą odpowiedzialnoĞü za wdraĪanie strategii.
46
e-learning w Unii Europejskiej
Słowenia
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Na Słowenii kształcenie na odległoĞü powoli zyskuje popularnoĞü.
Kształcenie na odległoĞü charakteryzuje siĊ zindywidualizowaną formą
nauczania z wykorzystaniem róĪnorodnych materiałów (pisanych, audio,
video, programów komputerowych itp.). Materiały (głównie pisane) są
konkretnie zaprojektowane do kształcenia na odległoĞü. Kształcenie na
odległoĞü adresowane jest do osób pracujących, pracują w róĪnych godzinach, na zmiany, osób Īyjących w trudnodostĊpnych miejscach, osób
niepełnosprawnych fizycznie, psychicznie, matek z dzieümi itd. Stworzono kilka inicjatyw e-learningu:
- Projekt kształcenia na odległoĞü na Słowenii: finansowany przez
Ministerstwo Edukacji, celem projektu jest stworzenie krajowej strategii e-learningu na Słowenii. Strategia bĊdzie obejmowała aspekty
dydaktyczne, ekonomiczne, organizacyjne, techniczne oraz przeznaczone dla szkół podstawowych, Ğrednich wyĪszych, Ğrodowisk
łączonych, rządowych i kształcenia na ustawicznego;
- E Cho: platforma internetowa stworzona przez laboratorium telekomunikacji i elektrotechniki Uniwersytetu w Lubljanie;
- SłoweĔska Sieü Edukacyjna: sieü stworzono w roku 1995 w celu
połączenia wszystkich serwerów o zawartoĞci edukacyjnej, aby
umoĪliwiü, promowaü i wzmacniaü wykorzystanie i tworzenie edukacji elektronicznej na Słowenii. Sieü obejmuje przedszkola, szkoły
podstawowe i Ğrednie wraz z Uniwersytetem Lubljany i Moribor
oraz inne waĪne placówki publiczne.
Rząd słoweĔski wdraĪa politykĊ zapewniania szkołom nowoczesnego
sprzĊtu komputerowego oraz zaopatrzenia ich w narzĊdzia technologii
informacyjnych i komunikacyjnych – ICT. WĞród niektórych przewidywanych celów znajdują siĊ zapewnienie szkołom dostĊpu do lokalnych i
miĊdzynarodowych sieci oraz zachĊcanie nauczycieli, dyrektorów szkół i
trenerów do korzystania z usług multimedialnych i internetowych. Te strategie i cele obejmują wszystkie poziomy sektory edukacji od przedszkolnego po szkolnictwo wyĪsze.
Szwecja
Szwecja ma jedną z najlepszych infrastruktur technologii informacyjnych i komunikacyjnych – ICT na Ğwiecie. W marcu 2002 roku rząd
47
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
szwedzki przyjął ustawĊ wspierającą tworzenie społeczeĔstwa informacyjnego dla wszystkich. Rząd ĞciĞle współpracuje ze szwedzkimi firmami
telekomunikacyjnymi w celu poszerzenia wykorzystania nowych technologii w kraju. W lipcu 1999 roku powstała Szwedzka Agencja Kształcenia
Na OdległoĞü – DISTUM. Obecnie jest czĊĞcią Nationellt Centrum för
Flexibelt Lärande (Szwedzkiej Agencji Kształcenia Elastycznego) stworzonej 1 stycznia 2002 roku. Agencja obejmuje elementy DISTUM
współpracujące z edukacją ogólną.
WĊgry
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Sulinet Express Program jest inicjatywą rządu rozpoczĊtą w roku
1996. Głównymi jego celami jest:
- zapewnienie szkołom łącza internetowego oraz pracowni komputerowych;
- pomoc nauczycielom poprzez portal z ustrukturyzowanym materiałem nauczania;
- organizacja szkoleĔ dla nauczycieli i obozów dla uczniów, administratorów nauczycieli i systemu;
- ogłoszenie przyjmowania dokumentów.
Rok 2003 był kamieniem milowym w Īyciu programu wówczas bowiem, oprócz dotychczasowej działalnoĞci, pojawiły siĊ takĪe nowe wyzwania. Według inicjatywy rządowej Sulinet personel rozpoczął działalnoĞü nad stworzeniem rozległej bazy danych zwanej Cyfrowa Baza Wiedzy Sulinet. Celem tej działalnoĞci jest stworzenie cyfrowego programu
nauczania obejmującego główny krajowy program nauczania poziomów
od 7 do 12 szkoły Ğredniej w dwa lata. Infrastruktura szkolna powinna
nadal byü rozwijana. Z obecną infrastrukturą komputerową wiĊkszoĞü
szkół nie byłaby w stanie korzystaü z portalu z programem opartym na
multimediach i interakcji. Rozwój infrastruktury jest nastĊpną inicjatywą
paĔstwa. Nie wszystkie szkoły podstawowe mają łącza internetowe. pomimo, Īe wszystkie szkoły ponadpodstawowe mają łącznoĞü z Internetem, jej jakoĞü nie jest za dobra. Celem jest zapewnienie wszystkim
szkołom podstawowym łącza internetowego oraz ustanowienie stałego
łącza w kaĪdej szkole, która go jeszcze nie posiada. Istotne jest takĪe
przekazanie nauczycielom informacji na temat obsługi internetowych ma-
48
e-learning w Unii Europejskiej
teriałów nauczania. Dlatego teĪ Sulinet organizuje szkolenia dla nauczycieli oparte na wynikach ostatniego badania potrzeb.
Wielka Brytania
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Technologie informacyjne i komunikacyjne – ICT pomagają w tworzeniu systemu edukacyjnego bardziej wraĪliwego na swoje Ğrodowisko.
Pod tym wzglĊdem ma on wpływ na stosunki miĊdzy szkołami, a szerszym społeczeĔstwem edukacyjnym, rodzicami, władzami lokalnymi, firmami, stowarzyszeniami itd. Najbardziej jednak dotyczy nauczycieli i
uczniów. Prawo brytyjskie okreĞla e-learning i kształcenie niestacjonarne
jako oferty edukacyjne skierowane przede wszystkim do dorosłych, ale i
do uczniów w wieku szkolnym. W wyniku rządowej polityki głównymi inicjatywami wdraĪanymi w Wielkiej Brytanii są:
- National Grid for Learning (program ICT dla szkół);
- New Opportunities Fund Training: słuĪy nauczycielom i bibliotekarzom w szkołach na poziomie podstawowym i ponadpodstawowym;
- City Learning Centres (Miejskie Centra Kształcenia – Anglia): mają
na celu podwyĪszenie edukacji dzieci Īyjących w miastach;
- ICT for Learning Strategy (Strategia Kształcenia ICT – Walia);
- Education Technology Strategy (Strategia Edukacji Technicznej Irlandia Północna): wyposaĪa wszystkie szkoły we wspólną infrastrukturĊ sprzĊtu oraz edukacjĊ on-line.
W dniu 15 marca 2005 roku Departament Edukacji I UmiejĊtnoĞci
opublikował eStrategiĊ Harnessing Technology: Transforming learning
and children's services (ZaprzĊganie Technologii: transformacja usług
kształcenia i dzieciĊcych). Istnieje takĪe wiele krajowych agencji odpowiedzialnych za wspieranie priorytetów rządowych:
- Brytyjska Educational Communications & Technology Agency –
BECTA (Agencja Komunikacji I Technologii w Edukacji), kluczowa
rządowa agencja do wykorzystywania ICT w edukacji, wspiera rząd
i agencje krajowe w wykorzystaniu i rozwoju ICT w celu podwyĪszenia standardów edukacji;
- New Opportunities Fund – NOF (Fundusz Nowych MoĪliwoĞci),
brytyjski organ odpowiedzialny za rozdzielanie dotacji na inicjatywy
opieki zdrowotnej, edukacji, ochrony Ğrodowiska ustalanych przez
rząd;
49
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- Teacher Training Agency – TTA (Agencja Kształcenia Nauczycieli)
odpowiedzialna jest za zapewnienie jakoĞci szkoleĔ NOF w Anglii
oraz za zapotrzebowanie na materiały oceny;
- Local Education Authorities – LEAs (lokalne władze oĞwiatowe) w
Anglii i Walii przyznają dodatkowe fundusze szkołom oraz udzielają
wsparcia zgodnie z własnymi planami rozwoju ICT.
W Anglii Department for Education and Employment (Departament
Edukacji i Zatrudnienia) przydziela dodatkowe Ğrodki na ICT w szkołach
oraz wyznacza warunki, pod którymi Ğrodki te są przyznawane LEAs i
szkołom. National Assembly for Wales Training and Education Department – NATED (Departament SzkoleĔ I Edukacji Zgromadzenia Narodowego Walii) oraz Department of Education (Departament Edukacji) w
Irlandii Północnej takĪe przyznają dodatkowe fundusze zgodnie z lokalnymi potrzebami i priorytetami okreĞlonymi przez National Assembly for
Wales i Northern Ireland Assembly. Education Technology Strategic Management Group – ETSMG (Strategiczna Grupa Zarządu Technologii
Edukacyjnych) jest odpowiedzialna za strategiĊ technologii w edukacji,
włącznie z zarządzaniem jakoĞcią placówek szkoleniowych NOF w Irlandii Północnej. Szkoły odpowiedzialne są za tworzenie własnych planów
ICT oraz ich finansowanie. Rząd Szkocji okreĞla ogólną politykĊ edukacyjną. Władze lokalne i szkoły odpowiedzialne są za kwestie dotyczące
edukacji oraz nabywania i utrzymywania sprzĊtu komputerowego. Organ
Learning and Teaching Scotland (Nauka i Nauczanie w Szkocji) pracuje
w porozumieniu z innymi w celu stworzenia programu nauczania dla
uczniów w wieku od 3 do 18 lat oraz w celu promowania kreatywnego i
efektywnego.
Włochy
Artykuł 11 ustawy 341/ 1990 mówi, iĪ kursy e-learningu w dziedzinie
edukacji mogą oferowaü uniwersytety oraz Krajowe Centra Badawcze.
Krajowe organy badawcze tworzyü moĪe Ministerstwo Edukacji, Uniwersytetów i BadaĔ razem z Ministerstwo Skarbu. We Włoszech oferty elearning głównie opierają siĊ na przekazach telewizyjnych, internetowych, multimedialnych, w formie oprogramowania, nagraĔ video lub konferencji komputerowych. Przykładowo, telewizja satelitarna i Internet są
podstawowymi technologiami wykorzystywanymi przez NETTUNO. Jest
50
e-learning w Unii Europejskiej
to telewizja oparta na dwóch kanałach satelitarnych telewizji publicznej
RAI NETTUNO SAT 1 oraz RAI NETTUNO SAT 2.
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Przeprowadzona analiza ukazuje, iĪ kształceniu e-learningowemu w
Unii Europejskiej przypisuje siĊ duĪą rolĊ. Szczególnie dotyczy ona
zmniejszenia dystansu rozwojowego do Stanów Zjednoczonych Ameryki
Północnej. W tym celu zainicjowano specjalne programy dotyczące elearningu, a w ich ramach okreĞlono cele do realizacji m.in. rozpowszechnianie nauki przez całe Īycie, wykorzystanie w nauce technologii
informatycznych, wspieranie poprawy jakoĞci, atrakcyjnoĞci i dostĊpnoĞci
ofert w zakresie uczenia siĊ przez całe Īycie, propagowanie nauki jĊzyków obcych i róĪnorodnoĞci jĊzykowej, wspieranie współpracy w zapewnianiu wysokiej jakoĞci we wszystkich dziedzinach edukacji i szkoleĔ w
Europie.
Działania podejmowane przez UniĊ Europejską skierowane są do
osób w róĪnym wieku, w tym do młodzieĪy. TakĪe w Polsce dostrzeĪono
atrakcyjnoĞü i korzyĞci jakie moĪe przynieĞü zastosowanie e-learningu w
kształceniu. MiĊdzy innymi Program Kapitał Ludzki 2007-2013 umoĪliwia
finansowanie działaĔ szkoleniowych w formie e-learningu. Kolejne czĊĞci
publikacji zawierają spojrzenie na e-learning z perspektywy instytucji
szkoleniowej oraz przykład dobrych praktyk w zakresie wykorzystania elearningu w szkoleniu „trudnych grup” beneficjentów.
51
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
FK
K
E-LEARNING
ja
B
W INSTYTUCJI SZKOLENIOWEJ
Fu
nd
ac
A POTRZEBY SZKOLENIOWE
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Planując rozwój zawodowy, zarówno na poziomie poszczególnego
pracownika jak i organizacji, nie sposób, nie dostrzec potrzeby organizacji szkoleĔ, które umoĪliwiłyby zaspokojenie pojawiających siĊ potrzeb.
Istotną kwestią w organizacji szkoleĔ jest rozpoznanie potrzeb szkoleniowych i dobór do nich najlepszej metody kształcenia. CzĊĞü szkoleĔ
moĪliwa jest do realizacji w formie nauki na odległoĞü tj. e-learningu.
WyraĨne odwołanie w nazwie e-learning do technologii nie uzasadnia
utoĪsamiania e-learningu z tylko technologią. Technologia jest tu tylko
Ğrodkiem i formą dostarczania treĞci zaĞ meritum stanowią działania
szkoleniowe. Praktyki szkoleniowe wskazują, iĪ szkolenia prowadzone
przy uĪyciu technologii informatycznych umoĪliwiają optymalizacjĊ procesów edukacyjnych i znaczne poprawienie efektów biznesowych.
Funkcjonujący powszechnie model tradycyjnego sposobu edukacji
oznacza uczenie siĊ „na wszelki wypadek”, czĊsto celem jedynie utrzymania stanowiska pracy w obawie przed zwolnieniem. Rozwiązania jakie
niesie za sobą e-learning umoĪliwia dostosowanie szkoleĔ do potrzeb
osoby szkolonej, w odpowiednim czasie i w stopniu wystarczającym. [Hyla, 2007, s. 24-25]
„Rozpoznanie i analiza potrzeb szkoleniowych umoĪliwia zidentyfikowanie luk kompetencyjnych w okreĞlonych zakresach oraz wskazanie
kierunków rozwoju wiedzy i umiejĊtnoĞci uczestników szkolenia. Badanie
potrzeb koncentruje siĊ na diagnozowaniu rozbieĪnoĞci miĊdzy stanem
obecnym a poĪądanym.” Badanie potrzeb szkoleniowych prowadzone
jest w celu:
- podjĊcia decyzji kiedy i jakie szkolenia naleĪy przeprowadzaü;
- poznania i dostosowania do uwarunkowaĔ i oczekiwaĔ organizacji;
- poznania motywacji, postaw, wiedzy, umiejĊtnoĞci i zachowania
uczestników;
- efektywnego wykorzystania czasu szkolenia;
- skonkretyzowania celów i oczekiwaĔ zgłaszanych przez zleceniodawcĊ;
- zmotywowania przyszłych uczestników;
- stworzenia podstawy do badania efektywnoĞci i skutecznoĞci szkolenia. [Neczaj-ĝwiderska, 2005]
Celem niniejszej czĊĞci jest zaprezentowanie e-learningu jako metody
nauczania w praktyce instytucji szkoleniowej oraz przedstawienie rozpo-
55
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
znanych, podczas realizacji projektów, potrzeb szkoleniowych pracowników podlaskich samorządów.
E-LEARNING W INSTYTUCJI SZKOLENIOWEJ
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
We współczesnych czasach moĪna zauwaĪyü duĪy wzrost popularnoĞci oraz rozwój powstałej w latach 70. XX w. koncepcji e-learningu jako metody nauczania na odległoĞü. Szczególnie rozwój ten został umoĪliwiony dziĊki sieci Internet i moĪliwoĞci przekazywania informacji, jakie
ona daje. Artykuł ten podejmuje dyskusje zastosowania e-learningu nie
tylko jako narzĊdzia, pozwalającego na zdalne nauczanie, ale równieĪ
jako narzĊdzia, pozwalającego wspomóc proces dydaktyczny realizowany na szkoleniach.
E-learning to metoda nauczania, która wykorzystuje w procesie dydaktycznym nowoczesne technologie informatyczne. Wachlarz technik
jest bardzo rozległy i zawiera w sobie wszystkie dostĊpne media elektroniczne. Mogą to byü technologie internetowe, intranetowe, przekazy audio i wideo oraz wszelkiego rodzaju elektroniczne noĞniki danych (płyty
CD/DVD) oraz urządzenia przenoĞne.
CzĊsto moĪna spotkaü siĊ ze spolszczonymi nazwami np. „enauczanie”, „nauczanie na odległoĞü”. Pierwszy termin wskazuje jednoznacznie, Īe podczas nauki uĪywane są techniki komputerowe i elektroniczne, drugi zaĞ informuje o tym, Īe szkolenia nie są powiązane z konkretną lokalizacją i mogą byü skutecznie realizowane zdalnie, bez fizycznego kontaktu z osobą, która przekazuje poĪądaną wiedzĊ i umiejĊtnoĞci.
E-learning jest jednak czymĞ wiĊcej jak tylko formą kształcenia, która
moĪe byü realizowana elektronicznie. E-learning łączy w sobie kilka charakterystyk nauczania tradycyjnego z nauczycielem oraz nauczania zdalnego. JeĞli nasze preferencje są skupione na interaktywnym kontakcie z
osobą przekazującą informacje, techniki e-learningu umoĪliwiają taki
kontakt z tą osobą. Jednak w odróĪnieniu od tradycyjnych szkoleĔ, osoby
biorące udział w kursie czy szkoleniu, mogą znajdowaü siĊ w dowolnym
miejscu. Wykorzystując przeznaczoną do nauki platformĊ, mają moĪliwoĞü zadania pytania lub uzyskania szczegółowych wyjaĞnieĔ.
56
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Szkolenia e-learning
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Szkolenie e-learning moĪna scharakteryzowaü jako interaktywny,
komputerowy program multimedialny, który moĪe byü rozpowszechniany
poprzez noĞniki elektroniczne lub sieci komputerowe. Szkolenia te moĪna podzieliü na standardowe, gotowe szkolenia sprzedawane jako produkt dostĊpny dla kaĪdego zainteresowanego, oraz na te, które przygotowywane są specjalnie na potrzeby danego odbiorcy. Specjalistyczne
zespoły projektowe, na podstawie zebranych wymagaĔ i kryteriów klienta, tworzą produkt, który idealnie dopasowuje siĊ do charakteru i zakresu
zainteresowaĔ instytucji zamawiającej szkolenie. MoĪe zawieraü równieĪ
dedykowane materiały, typowe dla klienta.
Podstawowym i najwaĪniejszym elementem kursu jest jego treĞü. Musi byü ona przygotowana w sposób przystĊpny, atrakcyjny i nie obciąĪający ucznia w sposób nadmierny, który by zniechĊcał go do nauki.
Kolejną bardzo waĪną rzeczą jest komunikacja. Niektórzy krytykują
elektroniczne sposoby kształcenia właĞnie poprzez ograniczenie kontaktu miĊdzy nauczycielem a jego uczniami. Problemy te w duĪym stopniu
zostały zniwelowane poprzez rozwój technologii komunikacji zdalnej z
wykorzystaniem Internetu. Nauczyciel moĪe mieü moĪliwoĞü komunikowania z uczniami a uczniowie miĊdzy sobą. W tym celu moĪna wykorzystywaü pocztĊ elektroniczną, fora dyskusyjne lub metody komunikacji
bezpoĞredniej, takie jak chat, transmisja głosowa lub telekonferencja. W
wiĊkszoĞci przypadków wszystkie te elementy udostĊpniane są przez
systemy e-learningowe.
Współpraca pomiĊdzy uczestnikami to czynnik, który bardzo uatrakcyjnia i dowartoĞciowuje szkolenia e-learningowe. Osoby kształcące siĊ
czĊsto czują potrzebĊ prezentacji własnych poglądów i opinii na opisywany temat, chcą zadawaü pytania i uzyskiwaü na nie odpowiedzi, do
których bĊdą mogli siĊgaü w razie potrzeby. Wirtualne tablice ogłoszeĔ,
systemy konferencyjne a takĪe modele pracy w grupach skutecznie odpowiadają na tĊ potrzebĊ.
W kaĪdym procesie dydaktycznym, przychodzi czas, kiedy zdobytą
wiedzĊ trzeba zweryfikowaü i wskazaü te obszary, który wymagają jeszcze doskonalenia i rozwoju. Cały przebieg procesu dydaktycznego czĊsto opiera siĊ na specjalizowanych systemach LMS (learning management system), które kompleksowo zarządzają procesem kształcenia, ge-
57
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
nerując teĪ raporty postĊpów. JeĞli spojrzymy od strony trenerów, warto
zwróciü uwagĊ na jeszcze jeden istotną czĊĞü systemu e-learningu - narzĊdzia tworzenia treĞci i zarządzania procesem dydaktycznym. Powinny
byü one proste i wydajne w korzystaniu, odciąĪając nauczycieli od technicznej strony opracowywania szkoleĔ, dając moĪliwoĞü koncentracji na
strategii tworzenia i doskonalenia szkoleĔ.
Rodzaje e-learningu
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W miarĊ rozwoju e-learningu wykształcił siĊ podział na kilka głównych
kategorii rozwiązaĔ. [Grabowska, 2004, s. 32-34] Od najprostszych, które
udostĊpniają czystą wiedzĊ bez istotnej interakcji z kursem, aĪ po w pełni
interaktywne modele nauczania.
Samokształcenie – to jedna z pierwszych i bardzo prostych form elearningu. Nie wymaga Īadnej interakcji pomiĊdzy osobami biorącymi
udział w szkoleniu. UczeĔ dysponuje bazą wiedzy, szeregiem instrukcji i
przewodników krok po kroku. Studiując materiały i realizując zadania
zdobywa okreĞlone umiejĊtnoĞci i wiedzĊ.
Szkolenia asynchroniczne – jest to najbardziej rozpowszechniona
obecnie forma e-learningu. BezpoĞredni kontakt z nauczycielem jest
czĊĞciowo ograniczony i realizowany poprzez pocztĊ elektroniczną, grupy dyskusyjne czy biuletyny. Główną zaletą tej metody jest to, Īe pozwala ona na naukĊ w indywidualnym i odpowiednim dla kaĪdego ucznia
tempie. OczywiĞcie uczniowie i prowadzący nie muszą siĊ znajdowaü w
tym samym miejscu i czasie podczas odbywania szkolenia. Mogą takĪe
wykorzystywaü Internet do dostĊpu do materiałów z dowolnego miejsca i
o kaĪdej, wygodnej dla nich porze. Jest to metoda bardzo elastyczna i
korzystna z punktu widzenia kosztów prowadzenia zajĊü - koszty zaleĪne
są głównie od zaawansowania szkolenia, rozbudowania jego treĞci a
takĪe od wielkoĞci samego systemu.
Szkolenia synchroniczne – są prowadzone w czasie rzeczywistym,
uczestnicy szkolenia muszą byü obecni w tym samym czasie (niekoniecznie w tym samym miejscu). Model ten jest bliski szkoleniu tradycyjnemu i przejmuje wiele jego zalet. Słuchacze mogą wchodziü w interakcje z prowadzącym, pracowaü indywidualnie lub grupowo nad zadanymi
tematami, oglądaü prezentacje słuchając jednoczeĞnie komentarza oso-
58
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
by prowadzącej szkolenie. Praca słuchaczy moĪe byü bezpoĞrednio monitorowana.
Ten typ szkoleĔ moĪna podzieliü na dwa rodzaje:
− model „jeden do wielu”, gdzie kaĪdy z uczniów znajduje siĊ w innym miejscu;
− model „jeden do jednego”, gdzie grupa uczniów korzysta z prezentacji nauczyciela bĊdącego w innym miejscu.
Model „jeden do jednego” wydaje siĊ obecnie bardziej efektywny z
punktu widzenia wymagaĔ sprzĊtu, oprogramowania, a co za tym idzie kosztów przeprowadzania szkoleĔ.
Szkolenia mieszane – w tym przypadku techniki e-learningowe
wspomagają tradycyjny proces dydaktyczny. W szkoleniu mieszanym
wykorzystuje siĊ tradycyjne nauczanie w klasie (przez trenera) jak równieĪ nauczanie e-learningowe. Metoda uznawana przez wielu za najlepszą ze wszystkich, poniewaĪ łączy w sobie wszelkie zalety obu modelu
nauczania, eliminując ich wady. Szkolenia mieszane są stosowane z powodzeniem w wielu oĞrodkach edukacyjnych, takĪe w Polsce.
Obszary zastosowania e-learningu
Mogłoby siĊ wydawaü Īe ta innowacyjna metoda nauczania ma zastosowanie tylko w szkolnictwie - nic bardziej mylnego. E-learning znajduje coraz wiĊcej zwolenników wĞród przedsiĊbiorstw i organizacji, które
za jego pomocą podnoszą kwalifikacje zawodowe swoich pracowników
poprzez organizowanie odpowiednich szkoleĔ. Na naszym rynku cały
czas roĞnie popyt na szkolenia z takich dziedzin jak: ksiĊgowoĞü, zarządzanie i marketing, zarządzanie kadrami, prawo, sprzedaĪ, informatyka.
Wynalezienie i rozwój e-learningu to szansa dla osób niepełnosprawnych. Pozwala na wyrównanie szans edukacyjnych osób, które do tej pory z racji swojego kalectwa nie mogły braü udziału w tradycyjnych zajĊciach edukacyjnych. Teraz technologie informacyjne i e-learningowe pozwalają im uczestniczyü w procesie kształcenia na równym poziomie z
osobami pełnosprawnymi. Niepełnosprawni mogą zatem poszerzaü swoje kwalifikacje, co przekłada siĊ bardzo konkretnie na ich aktywizacjĊ na
rynku pracy. Niesie to za sobą korzyĞci nie tylko ekonomiczne - wyĪsza
wiedza i wykształcenie podnosi status społeczny i materialny osób niepełnosprawnych. W Polsce inicjatywy te mają jak na razie charakter po-
59
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
jedynczych projektów realizowanych przez wyspecjalizowane oĞrodki.
Warto jednak promowaü korzyĞci z nich wynikające takĪe dla przedsiĊbiorców i wykorzystywaü e-learning w aktywizacji zawodowej niepełnosprawnych.
Przygotowanie szkoleĔ e-learningowych
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Przygotowanie szkolenia e-learningowego w duĪej mierze zaleĪy od
celu szkolenia. Współczesny e-learning moĪemy zgrupowaü w cztery kategorie (rysunek 1):
- informacje,
- wiedza,
- nowe umiejĊtnoĞci i kompetencje,
- certyfikowane umiejĊtnoĞci. [O’Leonard, 2006]
KaĪdej z powyĪszych kategorii przypisane są inne cele szkoleniowe.
Rys. 1. Mapa e-learningu
ħródło: O’Leonard K., New Technologies for Corporate Learning: Part I, Bersin & Associates 2006.
60
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Podcasty i blogi stanowią narzĊdzia e-learningu, których czas przygotowania jest najkrótszy. Ich głównym celem jest przekazanie informacji i
wiedzy. Rapid e-learning, któremu odpowiada metoda oznaczona na rysunku jako „Konwersje PowerPoint”, ma czas przygotowania obejmujący
kilka tygodni. Jego głównym zadaniem jest przekaz wiedzy i rozwój zrozumienia. Tradycyjne kursy e-learningowe, którym odpowiadają na rysunku kursy internetowe i symulacje, słuĪą głównie zdobywaniu nowych
umiejĊtnoĞci i certyfikowanych umiejĊtnoĞci, osiąganiu mistrzostwa.
Wymagają duĪo czasu na przygotowanie i dystrybucjĊ kursu.
Ogólnie jednak naleĪy wiedzieü, iĪ przygotowując dobre szkolenie elearningowe, nie moĪna ograniczyü siĊ do umieszczenia w Internecie
prezentacji przygotowanej np. przy wykorzystaniu programu PowerPoint
lub dokumentu w PDF, a nastĊpnie szumnie nazwaü takie przedsiĊwziĊcie e-learningiem. Aby szkolenie odniosło sukces dydaktyczny naleĪy
poĞwiĊciü duĪo pracy na jego przygotowanie i właĞciwie dobraü oprogramowanie.
Prace nad przygotowaniem szkolenia powinny zacząü siĊ od opracowania dobrego scenariusza. Budując szkolenie naleĪy uwzglĊdniü nastĊpujące elementy:
1) gradacja wiedzy – jeĞli przygotowane szkolenie zostało stworzone
na wielu poziomach wiedzy np. (poziom podstawowy, zawansowany), dobrze jest stworzyü test wyjĞciowy, kwalifikujący kursanta
na wskazany poprzez wynik testu poziom, tak by nie musiał
uczestniczyü w szkoleniu na niĪszym poziomie, a od razu rozpoczął naukĊ od interesującego go materiału. WaĪnym jest, aby tworząc test wejĞciowy, dostosowaü poziom pytaĔ do poszczególnych
poziomów zawansowania szkolenia, tak by nie powstał dysonans
pomiĊdzy treĞcią z danego poziomu, a pytaniami testowymi.
2) zawartoĞü merytoryczna – multimedialna zawartoĞü merytoryczna
jest istotą szkolenia e-learningowego, gdyĪ podanie suchego tekstu
jest bardzo nudne w odbiorze, trudne w przyswojeniu i zniechĊca
do przeglądania szkolenia w Internecie czy na płycie DVD, skłaniając uczestników do wydrukowania treĞci, co jest zrozumiałe, ze
wzglĊdu na łatwoĞü czytania z kartki. DziĊki temu iĪ jest to szkolenie w formie elektronicznej, autorzy dysponują pełna gamą multimediów począwszy od animacji flash, obrazów, oprawy muzycznej
i lektorskiej po symulacje oprogramowania bez koniecznoĞci insta-
61
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
lowania programów przez kursanta, z których odbywa siĊ szkolenie. NowoĞcią w szkoleniach jest animacja 3D, wprowadzona na
wzór portalu MySpace, który niedawno otworzył swoje podwoje
przed Polakami. Na podstawie badaĔ firmy Top Consulting Conferences & Trainings moĪna prognozowaü znaczny wzrost zainteresowania aplikacjami 3d przez Polskich internautów w szkoleniach,
kursach i aplikacjach Web. Nowe trendy e-learningowe wskazują
na odejĞcie od liniowego przebiegu szkolenia, a obecnie stawia siĊ
na dochodzenie do wiedzy wieloma ĞcieĪkami. Konstrukcja nieliniowych szkoleĔ determinuje uczestników do intensywnego
uczestnictwa w kursie, a nie tylko biernego odbioru treĞci.
3) testy i quizy – aby szkolenie, czy kurs spełniało swoją rolĊ dydaktyczną konieczne jest sprawdzenie zdobytej wiedzy. NaleĪy uzyskaü pewnoĞü, Īe zrozumienie przekazywanych na kursie informacji jest zgodne z naszymi oczekiwaniami. [Mietzel, 2003] W celu
weryfikacji w e-learningu korzysta siĊ z testów i quizów, wystĊpujących pod róĪnymi postaciami:
- test wielokrotnego wyboru – testy tego typu, kaĪą kursantowi
wybraü jedną lub wiĊcej odpowiedzi z zaprezentowanej;
- pytania prawda/fałsz – typ quizu prawda/fałsz jest stosunkowo
podobny do poprzedniego typu testu, jednakĪe w tym przypadku
są tylko dwie moĪliwoĞci odpowiedzi;
- uzupełnij brakujący fragment – typ uzupełniania, umoĪliwia
wstawienie w pytanie pola w, które uczestnik kursu zobowiązany
jest wstawiü brakujący tekst. OdpowiedĨ porównywana jest z
wczeĞniej zadeklarowaną maską;
- quiz dopasowanie – metoda sprawdzania wiedzy, jaką jest dopasowanie polega na przeciąganiu elementów z kolumny prawej
i łączeniu elementów pasujących z lewej kolumny. Dopasowanie
jest najbardziej multimedialnym quizem, wymagającym od
uczestnika interakcji.
Ostatnim elementem szkolenia przez Internet jest raport koĔcowy dający uczestnikowi wskazówki na podstawie wyników testów o iloĞci prób,
błĊdnych i dobrych odpowiedzi, oraz o sposobie postĊpowania w przypadku niezaliczenia testu koĔcowego. Innymi cennymi informacjami po
odbytym szkoleniu jest statystyka czasu jaki został poĞwiĊcony na zdobycie wymaganej wiedzy. W przypadku firm raport koĔcowy przesłany do
62
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
przełoĪonych to doskonałe narzĊdzie, weryfikacji postĊpu zdobywania
wiedzy przez pracowników.
KorzyĞci i wady rozwiązaĔ e-learningowych
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Zwolennicy i przeciwnicy e-learningu przytaczają mnóstwo róĪnych
argumentów na poparcie swoich przekonaĔ. WĞród nich nie sposób jednak nie zauwaĪyü oczywistych zalet rozwiązaĔ elektronicznej edukacji
dla Ğrodowisk biznesowych. [Hyla, 2007]
Zalety e-learningu:
- oszczĊdnoĞü pieniĊdzy. Eliminacja kosztów związanych z prowadzeniem szkoleĔ w sposób tradycyjny, tym samym znikają z budĪetu takie pozycje jak: honorarium trenera, wynajem oĞrodka
szkoleniowego, transport, zakwaterowanie, wyĪywienie i inne;
- oszczĊdnoĞü czasu. Pracownicy szkolą siĊ w czasie, który jest dla
nich najwygodniejszy i nie powodują zaniedbaĔ w pracy. Nie tracą
czasu na dojazdy na szkolenia. Nie muszą teĪ odrywaü siĊ od swoich codziennych obowiązków;
- brak dezorganizacji pracy. Tradycyjne grupowe szkolenie w których
uczestniczy jednoczeĞnie cały dział znacznie utrudnia i dezorganizuje pracĊ, a czĊsto równieĪ powoduje straty. Szkolenia internetowe rozwiązują ten problem – pracownicy mogą uczestniczyü w
szkoleniach w dowolnych, dogodnych dla nich i biznesu porach.
Nie muszą teĪ czyniü tego wszyscy jednoczeĞnie;
- monitoring wyników nauczania. PrzełoĪeni mogą w łatwy sposób
monitorowaü postĊpy w nauce swoich pracowników. DziĊki testom
weryfikującym, moĪliwe jest sprawdzenie stopnia przyswojonej
wiedzy;
- dowolna liczba osób szkolonych. Nie ma Īadnych ograniczeĔ iloĞci
osób, które mogą korzystaü ze szkoleĔ przez Internet;
- stałe doskonalenie programu szkoleniowego. KaĪdy program szkoleniowy moĪe byü modyfikowany wraz z rozwojem potrzeb firmy i
wymaganiami stawianymi przez rynek. Szkolenia są coraz lepsze i
bardziej efektywne, gdyĪ uwzglĊdniane są sugestie i uwagi poprzednich uczestników szkoleĔ;
- nowoczesny sposób nauczania. Pracownicy firmy doskonalą swoją
wiedzĊ przy wykorzystaniu najnowoczeĞniejszych narzĊdzi. We-
63
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
dług analityków w niedługim czasie 80% szkoleĔ odbywaü siĊ bĊdzie za pomocą Internetu;
- nieograniczony dostĊp do wiedzy. Pracownik zawsze w dogodnym
dla siebie czasie moĪe powróciü do informacji zawartych w szkoleniach internetowych, np. w przypadku nowych produktów, czy teĪ
usług, moĪe zweryfikowaü posiadane wiadomoĞci.
KorzyĞci dla organizacji:
- zwiĊkszenie skali. E-learning umoĪliwia przeszkolenie duĪych grup,
dziĊki czemu wszyscy pracownicy firmy mają dostĊp do systemu
szkoleniowego z róĪnych miejsc przez całą dobĊ, co pozwala im na
dostosowanie czasu i miejsca nauki do indywidualnych preferencji;
- jednolity przekaz. Informacje przekazywane kursantom są uniezaleĪnione od kondycji psychicznej i fizycznej lektora oraz nie są wyznaczane przez poziom grupy, a kaĪdy uczestnik otrzymuje dokładnie taki sam zestaw informacji merytorycznych;
- monitoring i kontrola nauki. Informacje o tempie realizacji kursów
oraz wynikach kursantów przekazywane są do działu HR firmy i /
lub do przełoĪonych;
- definiowanie potrzeb szkoleniowych. Wyniki testów wstepnych pozwalają wykryü luki w wiedzy pracowników, co pozwala odpowiednio zmodyfikowaü zakres istniejących szkoleĔ lub zaplanowaü nowe;
- redukcja kosztów. Całkowite wyeliminowanie niektórych kosztów
związanych z dostarczeniem szkoleĔ pracownikom (np. pokrycie
kosztów podróĪy, zakwaterowania i wyĪywienia, druk materiałów,
wynajem sal) oraz w znacznym stopniu redukuje koszty związane z
obsługą i organizacją szkoleĔ (honoraria dla instruktorów);
- zwiĊkszona wydajnoĞü pracy. Pracownik moĪe szkoliü siĊ w miejscu pracy, dziĊki czemu firma nie musi troszczyü siĊ o zastĊpstwo
w trakcie jego nieobecnoĞci w biurze, a pracownik nie traci czasu
na dojazd na szkolenie; szkoląc siĊ przez Internet lub intranet moĪe nadal wykonywaü wiĊkszoĞü swoich obowiązków;
- szkolenia „na zawołanie”. Pracownicy mogą samodzielnie podnosiü
swoje kwalifikacje o dowolnej porze i z dowolnego miejsca, a firma
ma moĪliwoĞü szybkiego przeszkolenia duĪych grup, co czĊsto jest
konieczne przy fuzjach przedsiĊbiorstw, wprowadzaniu nowych
64
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
produktów lub zmiany przepisów prawnych i regulacji wewnĊtrznych;
- optymalizacja pracy działu szkoleĔ. Obsługa uczestników szkoleĔ
w duĪej mierze odbywa siĊ automatycznie, system LMS generuje
raporty dotyczące wyników w nauce, dziĊki czemu pracownicy
działu szkoleĔ mają mniej pracy administracyjnej i mogą siĊ skoncentrowaü na rozwoju strategii szkoleniowej firmy.
KorzyĞci dla pracownika
- nauka moĪe odbywaü siĊ praktycznie w dowolnym miejscu i czasie;
- szkolenie i jego tempo jest dostosowane do indywidualnych wymagaĔ i predyspozycji uczącego siĊ;
- baza wiedzy, przykłady a takĪe zapisy interaktywnych kontaktów z
nauczycielem, są zawsze dostĊpne do wykorzystania w razie pytaĔ
lub wątpliwoĞci;
- e-learning jest sam w sobie motywujący - wiedza jest podawana w
sposób ciekawy a moĪliwoĞü sprawdzania własnych postĊpów zachĊca do rozwoju.
Przeciwnicy e-learningu przedstawiają równieĪ wiele argumentów,
które mogą zniechĊcaü do jego wykorzystania.
Wady dla organizacji:
- koszty przygotowania platformy e-learningowej i samych kursów.
Dla małych grup odbiorców koszty mogą okazaü siĊ wyĪsze niĪ w
przepadku szkoleĔ tradycyjnych;
- wymagania sprzĊtowe i systemowe. Firma musi posiadaü odpowiedni sprzĊt a takĪe wydajne łącza sieciowe (np. w przypadku
wykorzystania telekonferencji);
- nie wszystkie szkolenia moĪna realizowaü w sposób zdalny. Przykładowo szkolenia z technik zachowaĔ interpersonalnych lepiej realizowaü w sposób tradycyjny.
Wady dla pracownika:
- czĊsto wystĊpujące problemy z organizacją czasu przeznaczonego
na szkolenie. DowolnoĞü wyboru miejsca i czasu nauki, czĊsto powoduje, Īe jest ona odkładana i traktowana bez naleĪytego zaangaĪowania;
65
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- mniejsza moĪliwoĞü kontaktu z innymi osobami, osłabia to wiĊzi
grupowe i współpracĊ dlatego warto stosowaü techniki wymiany
poglądów i interakcji uczestników szkolenia;
- koniecznoĞü zachowania wewnĊtrznej samodyscypliny w trakcie
szkolenia (czĊĞü materiału musi zostaü przyswojona samodzielnie
w skoĔczonym czasie) co powoduje, Īe nie wszystkie osoby mają
predyspozycje do uczestniczenia w szkoleniach e-learningowych.
Pomimo Īe rynek wydaje siĊ bardzo otwarty na nowe propozycje,
prawdopodobnie jeszcze długo system szkoleĔ wirtualnych nie bĊdzie
istniał samodzielnie, w oderwaniu od szkoleĔ tradycyjnych. MoĪna sobie
wyobraziü proste szkolenia produktowe na odległoĞü. Są jednak sytuacje, w których nic nie zastąpi obecnoĞci trenera – praktyka, który pomoĪe rozwiązaü konkretny problem. Wiele firm traktuje e-learning jako pomocnicze narzĊdzie w szkoleniu pracowników. DziĊki temu są oni
znacznie lepiej przygotowani do spotkania z trenerem na szkoleniu stacjonarnym. OszczĊdza to sporo czasu, wszyscy mają juĪ pewne podstawy i moĪna przejĞü do konkretów.
NaleĪy równieĪ zauwaĪyü, Īe mając do wyboru kurs tradycyjny lub
poprzez zdalne nauczanie, ludzie najczĊĞciej wybierają tĊ pierwszą formĊ. MoĪna zatem wywnioskowaü, Īe rozwój e-learningu moĪe ukierunkowaü siĊ bardziej w stronĊ uzupełnienia kształcenia tradycyjnego niĪ
zastąpienia go w pełni.
Ponadto edukacja na odległoĞü, nie daje jeszcze moĪliwoĞci studiowania wszystkich dyscyplin. Nie zmienia to faktu, iĪ e-learning stosuje siĊ
coraz czĊĞciej. Jednak najwaĪniejszym w kształceniu – zarówno tym tradycyjnym jak i z wykorzystaniem mediów elektronicznych – wciąĪ pozostaje człowiek. To nadal od niego zaleĪy czy potrafi właĞciwie skorzystaü
z moĪliwoĞci, jakie mu są zaoferowane. E-learning wprowadził rewolucjĊ
w procesie dydaktycznym. Trudno siĊ nie oprzeü wraĪeniu, Īe podobnie
jak inne dziedziny Īycia, które czerpią dla siebie z wytworów najnowszej
techniki, edukacja jest właĞciwie skazana na wykorzystywanie nowoczesnych Ğrodków przekazu. Ma swoje zalety i wady, ale równieĪ szkolenia
stacjonarne nie są ich pozbawione. Dlatego nie przesądzając, która z
metod jest bardziej skuteczna, moĪna podpieraü siĊ wszystkimi pomocami dydaktycznymi. Ostatecznie waĪny jest przecieĪ efekt koĔcowy.
66
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
POTRZEBY SZKOLENIOWE SAMORZĄDÓW
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Na planowanie przedsiĊwziĊü w zakresie rozwoju zasobów ludzkich w
samorządzie obok wyboru form i metod szkoleniowych najistotniejszy
wpływ mają rzeczywiste potrzeby szkoleniowe tej grupy zawodowej.
DoĞwiadczenia dwóch regionalnych projektów skierowanych w głównej mierze do podlaskich samorządów stanowią swoiste rekomendacje
szkoleniowe oparte na wieloetapowym procesie analizy potrzeb szkoleniowych. [Projekt „Dostosowanie…; Projekt „Samorząd…]
Analiza potrzeb szkoleniowych została dokonana zarówno na etapie
projektowania zrealizowanych przedsiĊwziĊü, jak i w trakcie realizacji
działaĔ: rekrutacji, poradnictwa zawodowego, szkoleĔ, akcji promocyjnoinformacyjnych. Potrzeby szkoleniowe zostały okreĞlone w trakcie konsultacji oferty szkoleniowej z przedstawicielami podlaskich samorządów,
zweryfikowane zainteresowaniem szkoleniami zaproponowanymi w projektach, nastĊpnie ich oceną dokonaną przez uczestników oraz trenerów,
rekomendacjami doradców zawodowych, opiniami beneficjentów ostatecznych. KaĪdy etap realizacji projektów dostarczał wiedzĊ na temat potrzeb szkoleniowych samorządów, pozwalając oceniü dotychczasową
kondycjĊ rozwoju zasobów ludzkich w tym sektorze jak i zaplanowaü dalsze potrzeby, dostosowując je do zmian zachodzących na zewnątrz.
Projekt „Dostosowanie kwalifikacji do pracy
w podlaskiej administracji publicznej”
Projekt „Dostosowanie kwalifikacji do pracy w podlaskiej administracji
publicznej” był realizowany w Partnerstwie z UrzĊdem Miejskim w Suwałkach, UrzĊdem Miejskim w Białymstoku oraz PaĔstwową WyĪszą
Szkołą Informatyki i PrzedsiĊbiorczoĞci w ŁomĪy. Głównym celem projektu było dostosowanie kwalifikacji zawodowych osób pracujących w
administracji publicznej do wymagaĔ regionalnego rynku pracy w warunkach integracji europejskiej.
W przygotowanie oferty szkoleniowej odpowiadającej rzeczywistym
potrzebom podlaskiej administracji publicznej, analizĊ potrzeb szkoleniowych, stworzenie modelu kwalifikacji i umiejĊtnoĞü urzĊdnika administracji publicznej aktywnie włączyła siĊ administracja lokalna. Zaowocowało to zgłoszeniem chĊci udziału w projekcie 2288 osób. Fakt, Īe pra-
67
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
wie 2300 osób zgłosiło chĊü uczestnictwa w projekcie Ğwiadczy o
ogromnych potrzebach szkoleniowych w administracji publicznej oraz
dostosowaniu oferty projektu do rzeczywistych potrzeb beneficjentów. W
projekcie zrealizowano szkolenia odpowiadające na zdiagnozowane potrzeby. Zakres tematyczny szkoleĔ przedstawia rysunek 2.
16
12
14
9
8
8
7
4
Szkolenia
wielotematyczne
Unia Europejska
w urzĊdzie
FK
Komunikacja
społeczna w
urzĊdzie
ja
B
JĊzyk angielski w
urzĊdzie
Elektroniczny
urząd
0
K
4
Fu
nd
ac
Rys. 2. Zakres tematyczny szkoleĔ w projekcie „Dostosowanie kwalifikacji do
pracy w podlaskiej administracji publicznej”
ħródło: materiały wewnĊtrzne BFKK.
W projekcie zrealizowano 42 szkolenia, o łącznej liczbie 3060 godzin
szkoleniowych. Zrealizowano 9 szkoleĔ - Elektroniczny urząd, 7 szkoleĔ
– JĊzyk angielski w urzĊdzie, 8- komunikacja społeczna w urzĊdzie, 4 –
Unia Europejska w urzĊdzie oraz 14 szkoleĔ wielotematycznych. Udział
w projekcie ukoĔczyło 509 beneficjentów. Realizacja projektu przyczyniła
siĊ niewątpliwie do zniwelowania barier, na jakie napotykali beneficjenci
ostateczni projektu. Podstawową barierą beneficjentów było posiadanie
wykształcenia ogólnego, które nie jest dostosowane do specyfiki pracy w
sektorze publicznym. Oferta szkoleniowa projektu pozwoliła na podniesienie kwalifikacji beneficjentów w obszarach wymagających najwiĊkszego wsparcia, co zostało skonsultowane z przedstawicielami administracji
publicznej. Zniwelowano barierĊ braku rozwiniĊtej potrzeby kształcenia
ustawicznego poprzez zachĊcanie w trakcie doradztwa i szkoleĔ do kontynuowania dalszej nauki, przyczyniono siĊ do podniesienia poziomu
osobistych predyspozycji, tj.: umiejĊtnoĞci Ğwiadomego kształtowania
swojej kariery, motywacji do kształcenia, asertywnoĞci, lepszej autoprezentacji, tworzenia własnego wizerunku i wywierania wpływu na innych.
68
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Przeprowadzenie grupowego doradztwa w zakresie kształtowania kariery
zawodowej pozwoliło zidentyfikowaü potrzeby beneficjentów. Przeszkolenie beneficjentów z zakresu nowoczesnej tematyki, szczególnie w zakresie korzystania z komputerów, nowych kwestii związanych z UE, pozwoliło beneficjentom zaktualizowaü posiadaną wiedzĊ. Szkolenia realizowano blisko miejsca zamieszkania w kaĪdym powiecie, co wyeliminowało barierĊ dostĊpnoĞci szkoleĔ na obszarach marginalizowanych. KoniecznoĞü realizacji szkoleĔ w miejscu dogodnym dla beneficjenta nie
trzeba by było braü pod uwagĊ, gdy zamiast tradycyjnego modelu szkoleĔ wybrano model e-learningowy. Z uwagi jednak na zapisy zawarte we
wniosku o dofinansowanie Projektu jedyną dostĊpną metodą było szkolenie „face to face”.
Najistotniejszym niemierzalnym wskaĨnikiem osiągniĊtym w projekcie,
zweryfikowanym podczas badania losów zawodowych beneficjentów,
jest ukształtowanie postawy odpowiedzialnoĞci za dąĪenie do europejskich standardów podlaskiej administracji publicznej przedstawicieli tego
sektora gospodarki.
Projekt „Samorząd w Unii Europejskiej – myĞl globalnie
działaj lokalnie”
Celem projektu Samorząd w Unii Europejskiej – myĞl globalnie działaj
lokalnie było wsparcie edukacji pracowników samorządów w województwie podlaskim oraz kształtowanie postaw odpowiedzialnoĞci za rozwój
zasobów ludzkich, ustawiczne kształcenie, inicjowanie rozwoju lokalnego, absorpcji Ğrodków Unii Europejskiej. Projekt ten stanowił swoistą kontynuacjĊ projektu „Dostosowanie kwalifikacji do pracy w podlaskiej administracji publicznej”. W ramach projektu umoĪliwiono przedstawicielom
samorządu gminy, powiatu i województwa dyskusjĊ o wspólnych celach
polityki regionalnej, nawiązanie współpracy, wymianĊ doĞwiadczeĔ oraz
stworzenie standardów rozwoju samorządów w zakresie rozwoju zasobów ludzkich.
W trakcie realizacji projektu poznane zostały potrzeby rozwojowe oraz
zdiagnozowane bariery zawodowe pracowników samorządowych. Analiza przyczyn powstawania barier w okreĞlonych obszarach jest jednym z
elementów procesu okreĞlania dalszych kierunków wsparcia kapitału intelektualnego samorządów. Zdiagnozowane podczas projektu bariery
69
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
wskazały ograniczenia samorządów w zakresie wykorzystywania kapitału
intelektualnego do realizacji zasadniczej funkcji samorządów jaką jest
rozwój lokalny. Bariery wskazywane przez pracowników JST dotyczyły
zarówno braku ĞwiadomoĞci znaczenia funkcji rozwoju lokalnego i zarządzania nim, umiejĊtnoĞci, wiedzy i chĊci posługiwania siĊ instrumentami rozwoju, doĞwiadczenia oraz kompetencji. Ewaluacja projektu „Samorząd w Unii Europejskiej – myĞl globalnie, działaj lokalnie” jednoznacznie wskazała na trudnoĞci pracowników JST we wdraĪaniu wiedzy
zdobytej na szkoleniach z powodu braku zrozumienia przez osoby zarządzające JST oraz rozdzielnego traktowania funkcji administracyjnych i
funkcji ZRL. Pracownicy JST wskazali, iĪ samo podnoszenie kompetencji
bez moĪliwoĞci ich wykorzystywania w procesach rozwojowych jest wysoce nieefektywne i ograniczające zadania samorządu gminnego jedynie
do funkcji administrowania. NiewłaĞciwa komunikacja (brak systemów
przepływu informacji, brak komunikacji wewnĊtrznej i zewnĊtrznej.), nieznajomoĞü przepisów prawa, opór przed zmianami, działania na rzecz
rozwoju nie kompleksowe, wybiórcze i niekonsekwentne, brak planowania, brak polityki PR, niewłaĞciwe wykorzystywanie zasobów ludzkich w
JST (niskie zaangaĪowanie zespołu w działania na rzecz rozwoju, brak
ĞcieĪek kariery, moĪliwoĞci awansu, systemów motywacyjnych, umiejĊtnoĞci zarządzania czasem, brak odpowiednio przeszkolonej kadry), brak
kwalifikacji kadry zarządzającej w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi, ograniczone Ğrodki finansowe samorządów – wszystkie wskazane
trudnoĞci obrazują jak wiele obszarów w zakresie wykorzystania kapitału
intelektualnego na rzecz rozwoju wymaga wsparcia i doskonalenia.
RównoczeĞnie przedstawiciele samorządów wskazywali Ĩródła barier
rozwojowych. Główną trudnoĞcią na jaką napotykają samorządy podczas
doskonalenia kompetencji jest niska mobilnoĞü. Samorządy, szczególnie
samorządy gmin wiejskich, gdzie zasoby kadrowe są niewielkie charakteryzują siĊ małymi moĪliwoĞciami korzystania z dostĊpnej oferty szkoleniowej. Beneficjenci czĊsto rezygnowali z uczestnictwa w szkoleniach,
nie posiadając pełnej dyspozycyjnoĞci, wymaganej w projekcie. Rozwiązaniem właĞciwym z punktu widzenia wyeliminowania tej bariery byłoby
uruchomienie szkoleĔ w formie nauki na odległoĞü (nie przewidzianej na
etapie projektowania).
70
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Beneficjenci projektu „Samorząd w Unii Europejskiej” zgłosili nastĊpujące kluczowe potrzeby edukacyjne niezbĊdne do rozwoju zawodowego
w zakresie zarządzania rozwojem lokalnym:
- pozyskiwanie Ğrodków z funduszy UE, zarządzanie projektami UE;
- jĊzyki obce;
- kluczowe umiejĊtnoĞci interpersonalne: praca w zespole, prowadzenie skutecznych prezentacji, autoprezentacja;
- budowa efektywnych systemów komunikacji wewnĊtrznej ;
- profesjonalna obsługa klienta, szkolenie sekretarek (sekretariat –
wizytówką urzĊdu i jednostki samorządu terytorialnego);
- public relations (PR): szkolenia z zakresu PR wewnĊtrznego, PR
wizerunkowy, budowa wizerunku urzĊdnika profesjonalisty, współpraca z mediami, prawo prasowe;
- organizacja pracy w urzĊdzie, zarządzanie czasem;
- etykieta (savoir-vivre) pracowników administracji publicznej;
- szkolenia komputerowe ;
- projektowanie i redagowanie stron internetowych.
Oferta szkoleniowa projektu zbudowana została w oparciu o kluczowe
kompetencje niezbĊdne do rozwoju regionu, zdiagnozowanych na etapie:
- umiejĊtnoĞü wyznaczania celów i priorytetów;
- umiejĊtnoĞü zarządzania posiadanymi zasobami oraz pozyskiwania nowych;
- skutecznoĞü komunikowania potrzeb;
- umiejĊtnoĞü promowania posiadanych walorów;
- umiejĊtnoĞü budowania własnego wizerunku;
- umiejĊtnoĞü budowania partnerskich relacji z innymi podmiotami na
rynku.
W ramach projektu „Samorząd w Unii Europejskiej” BFKK zrealizowała 109 szkoleĔ (rysunek 3).
71
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Szkolenia Indy widualne
Podstawy tworzenia witry n WWW
2
Zarządzanie publiczne - zarządzanie wizerunkiem
własny m i insty tucji publicznej
2
Wy korzy stanie technik komputerowy ch w procesie
wsparcia działaĔ marketingowy ch gminy i powiatu
2
3
Lider lokalnego partnerstwa
3
Zarządzanie zespołem
3
ja
B
FK
Prawo pracy
K
15
Europejski Certy f ikat UmiejĊtnoĞci Komputerowy ch
Fu
nd
ac
3
JĊzy k niemiecki
3
Marketing tery torialny
6
Zarządzanie publiczne
9
Komunikacja społeczna w urzĊdzie
15
Ekspert ds. projektów EFS
19
JĊzy k angielski
24
0
5
10
15
20
25
30
Rys. 3. Tematyka i liczba szkoleĔ w projekcie „Samorząd w Unii Europejskiej –
myĞl globalnie, działaj lokalnie”
ħródło: materiały wewnĊtrzne BFKK.
72
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Oferta szkoleniowa projektu zawierała:
1. Szkolenia z zakresu zarządzania publicznego.
Ö CEL: wykreowanie kadry nowoczesnych menedĪerów regionu,
spełniających rolĊ liderów, promotorów zmian w oparciu
o wiedzĊ z zakresu nowoczesnych metod zarządzania
publicznego.
2. Szkolenia z zakresu marketingu terytorialnego i promocji regionu.
Ö CEL: przeniesienie praktyki zarządzani marketingowego na
sektor publiczny.
3. Szkolenia z zakresu projektowania inicjatyw do programów EFS.
Ö CEL: przygotowanie samorządów do absorpcji Ğrodków z EFS
w nowym okresie programowania na lata 2007-2013.
4. Szkolenia jĊzykowe, w szczególnoĞci jĊzyk angielski.
5. Szkolenia z zakresu komunikacji społecznej.
Ö CEL: podniesienie kompetencji i umiejĊtnoĞci społecznych
kreowanie pozytywnego wizerunku samorządów.
6. Szkolenia liderów lokalnego partnerstwa i inicjatyw rozwoju.
CEL:
pobudzenie inicjatyw partnerskich wĞród samorządów województwa podlaskiego.
Ocena efektywnoĞci szkoleĔ zawiera w sobie zarówno bezpoĞrednią
ocenĊ jakoĞci, przydatnoĞci szkoleĔ przez beneficjentów, jak takĪe ocenĊ dokonaną przez trenerów, doradców zawodowych oraz ich rekomendacje. Elementem oceny są takĪe rezultaty projektu oraz odniesienie siĊ
do wczeĞniej zdiagnozowanych potrzeb szkoleniowych.
Potwierdzeniem potrzeby doskonalenia i rozwoju kapitału intelektualnego było duĪe zaangaĪowanie samorządów w organizowaną akcjĊ
promocyjną projektu. Zrealizowano 17 seminariów, odbyły siĊ one we
wszystkich powiatach województwa podlaskiego, łącznie uczestniczyły w
nich 674 osoby, w głównej mierze pracownicy samorządów powiatowych
i gminnych, instytucji otoczenia oraz instytucji runku pracy a takĪe przedstawiciele przedsiĊbiorców z terenu powiatu. Po zakoĔczeniu realizacji
kaĪdego ze szkoleĔ dokonana została ocena przez beneficjentów. 1000
przedstawicieli samorządów (co stanowi 95% beneficjentów którzy dokonali ocenĊ) potwierdza, Īe szkolenie w ramach projektu spełniło ich
oczekiwania (rysunek 4).
73
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
800
722
600
400
278
200
60
12
10
raczej nie
zdecydow anie
Ĩle
0
zdecydow anie
tak
raczej tak
czĊĞciow o
Rys. 4. Wyniki oceny szkoleĔ w projekcie „Samorząd w Unii Europejskiej – myĞl
globalnie, działaj lokalnie” (odpowiedzi na pytanie: Czy szkolenie spełniło PaĔstwa oczekiwa-
K
nia?)
FK
ħródło: materiały wewnĊtrzne BFKK.
900
831
800
700
600
500
400
300
Fu
nd
ac
ja
B
Beneficjenci wysoko ocenili poziom merytoryczny szkolenia, co w
ocenie efektywnoĞci oznacza trafnoĞü doboru właĞciwych tematów szkolenia oraz dostosowanie ich do poziomu wiedzy i doĞwiadczenia beneficjentów. Wyniki oceny przedstawia rysunek 5.
204
200
100
27
10
9
raczej Ĩle
bardzo Ĩle
0
bardzo dobrze
dobrze
Ğrednio
Rys. 5. Wyniki oceny poziomu merytorycznego szkoleĔ w projekcie „Samorząd
w Unii Europejskiej – myĞl globalnie, działaj lokalnie”
ħródło: materiały wewnĊtrzne BFKK.
Pozytywne oceny poziomu merytorycznego realizowanych szkoleĔ
przyznało 1035 przedstawicieli samorządów (96% beneficjentów). WpłynĊło to niewątpliwie na jakoĞü przyswajania wiedzy, a tym samym na
rozwój i wzrost umiejĊtnoĞci. Podobny odsetek pracowników samorzą-
74
E-learninig w instytucji szkoleniowej…
dów wskazał na bardzo duĪy bądĨ duĪy wpływ szkolenia na wzrost umiejĊtnoĞci i kompetencji zawodowych.
Analizując doĞwiadczenia wczeĞniej realizowanych projektów zauwaĪyü naleĪy ich niedostatek w zakresie formy szkoleĔ przewidzianych dla
beneficjentów, ograniczonych jedynie do szkoleĔ tradycyjnych. LukĊ w
tym zakresie wypełniü powinna realizacja projektu „Kompetentna gmina”.
Projekt „Kompetentna gmina – wzmocnienie potencjału administracji samorządowej w zakresie Zarządzania Rozwojem Lokalnym”.
Rekomendacje w zakresie potrzeb szkoleniowych samorządów”
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Projekt „Kompetentna gmina” został przygotowany przez Białostocką
Fundacją Kształcenia Kadr w oparciu o rekomendacje w zakresie doskonalenia samorządów wynikających z doĞwiadczeĔ 2 duĪych projektów
zrealizowanych wczeĞniej przez BFKK. DoĞwiadczenia zdobyte podczas
realizacji projektów, w których uczestniczyły lokalne samorządy, wyniki
badaĔ i analiz, wiedza wniesiona przez ekspertów rozwoju jednoznacznie wskazują, iĪ kluczową kompetencjĊ samorządów jest Zarządzanie
Rozwojem Lokalnym. Docelowymi Odbiorcami projektu bĊdą pracownicy
urzĊdów gmin z obszaru 5 województw Polski Wschodniej odpowiedzialni za realizacjĊ funkcji Zarządzania Rozwojem Lokalnym: planistycznej,
organizacyjnej, finansowej, informacyjno-promocyjnej, przywódczej.
Projekt „Kompetentna gmina – wzmocnienie potencjału administracji
samorządowej w zakresie Zarządzania Rozwojem Lokalnym” bĊdzie narzĊdziem do wypracowania modelu kompetencji opartego na podstawowych funkcjach zarządzania rozwojem lokalnym. Opracowanie standardów kompetencyjnych dla pracowników administracji samorządowej powinno byü kluczem do przygotowywania oferty szkoleniowej skierowanej
do samorządów.
Oferta szkoleniowa skierowana do samorządów powinna byü dopasowana do rzeczywistych potrzeb szkoleniowych samorządów. Jednym z
głównych działaĔ merytorycznych w projekcie „Kompetentna gmina –
wzmocnienie potencjału administracji samorządowej w zakresie Zarządzania Rozwojem Lokalnym” jest analiza potrzeb szkoleniowych, która z
jednej strony pozwoli na wybór najlepszych tematów i form szkoleniowych, z drugiej wyznaczy kolejne ĞcieĪki rozwoju samorządów.
75
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
NiezbĊdne jest umoĪliwienie dostĊpu do procesów edukacyjnych
wiĊkszej iloĞci pracowników samorządów oraz zapewnienie form szkoleniowych optymalnie dopasowanych do potrzeb beneficjentów. NarzĊdziem umoĪliwiającym zastosowanie rekomendacji, wykorzystanym równieĪ w projekcie „Kompetentna gmina – dostosowanie kwalifikacji do
pracy w podlaskiej administracji publicznej” jest platforma zdalnego nauczania. W projekcie „Kompetentna gmina” zaplanowano dostarczenie
wiedzy poprzez szkolenia e-learningowe 400 pracownikom samorządowym. Dotychczasowe doĞwiadczenia wskazują, iĪ uczestnikom szkoleĔ –
pracownikom samorządowym, w tradycyjnych formach szkoleniowych
brakuje elastycznoĞci, kontroli i odpowiedzialnoĞci za proces nauki.
Rozwiązania e-learningu indywidualizują przekaz, co w rezultacie zwiĊksza zaangaĪowanie uczestników oraz ich motywacjĊ.
76
FK
K
E-LEARNING
ja
B
W PROCESIE AKTYWIZACJI
Fu
nd
ac
ZAWODOWEJ I INTEGRACJI
SPOŁECZNEJ
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
E-learning w procesie integracji…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Analiza dokumentów strategicznych Unii Europejskiej przedstawionych w poprzednim rozdziale oraz dokumentacji konkursowych przygotowywanych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki wskazujĊ
na determinacje we wdroĪeniu w praktykĊ zaleceĔ dotyczących nauki na
odległoĞü wykorzystującej technologie informatyczne z wykorzystaniem
coraz bardziej dostĊpnego Internetu.
Projekt „Samorządni w nauce” jest wyrazem podobnych staraĔ a jednoczeĞnie okazją do przeĞledzenia w praktyce nowych szans edukacyjnych oraz ograniczeĔ związanych z zastosowaniem e-learaningu. Przygotowując rekomendacje w zakresie zastosowania e-learningu w kształceniu osób dorosłych nie sposób pominąü dobrych praktyk wypracowanych w przedmiotowym projekcie ale takĪe sygnałów ostrzegawczych
skłaniających do zastanowienia siĊ nad słaboĞciami promowanej metody
edukacyjnej, tak by moĪna było je przezwyciĊĪaü w kolejnych przedsiĊwziĊciach szkoleniowych. W tym celu na pewnym poziomie ogólnoĞci
(pozostając pod wpływem inspiracji idących z zakoĔczonego projektu)
warto zastanowiü siĊ nad faktyczną przydatnoĞcią e-leraningu w kształceniu osób dorosłych w kontekĞcie priorytetów Programu Operacyjnego
Kapitał Ludzki, rozumianego w tym przypadku jako obiecujące Ĩródło finansowania inicjatyw z wykorzystaniem innowacyjnych metod zdalnego
nauczania.
W tym celu zasadne wydaje siĊ przeĞledzenie potencjału e-learningu
w odniesieniu do grup docelowych wsparcia szkoleniowego i doradczego
realizowanego w ramach PO KL.
OSOBY PRACUJĄCE
Projekt „Samorządni w nauce” przygotowany był z myĞlą o podniesieniu kwalifikacji zawodowych osób pracujących. Dodatkowe załoĪenia
projektu ograniczały grupĊ docelową do osób po 45 roku Īycia z wykształceniem najwyĪej Ğrednim zatrudnionych jednostkach samorządu
terytorialnego. Realizacja tego projektu daje zatem moĪliwoĞü zweryfikowania przydatnoĞci metody e-learningu nie tylko w stosunku do osób
pracujących ale takĪe w odniesieniu do takich szczególnych charakterystyk klientów jak wiek, czy poziom wykształcenia. OczywiĞcie w przed-
79
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
miotowym projekcie zarówno wiek jak i poziom wykształcenia okreĞlony
zostały nieprzypadkowo i orientowały działania projektu na potrzeby osób
pozostających w gorszej sytuacji na rynku pracy, niĪ standardowy
uczestnik szkoleĔ. Wyzwanie objĊcia wsparciem grupy dyskryminowanej
(lub co najmniej pozostającej w gorszym połoĪeniu) na rynku pracy ze
wzglĊdu na wiek i poziom wykształcenia daje dziĞ szanse empirycznej
oceny uĪytecznoĞci metody zdalnej nauki z wykorzystaniem technik informatycznych w przeciwdziałaniu nierównoĞci na rynku pracy.
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci usług szkoleniowych
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Zaproponowanie usługi szkoleniowej w formie zdalnej nauki miało w
załoĪeniu zwiĊkszyü moĪliwoĞü udziału w zajĊciach osób mało dyspozycyjnych z racji zatrudnienia. W przypadku szkoleĔ tradycyjnych barierĊ ta
przezwyciĊĪa siĊ na ogół poprzez organizacjĊ zajĊü w systemie wieczorowych lub weekendowym. Praktycy realizujący szkolenia dla osób pracujących w tym systemie organizacji zajĊü szybko zauwaĪają jednak, iĪ
tak karkołomne rozwiązanie ma swoje istotne ograniczenia, gdyĪ moĪliwoĞci poznawcze związane z uwagą, percepcją i zapamiĊtywanie nowych treĞci są istotnie upoĞledzone po całym dniu pracy. Z drugiej strony
organizacja zajĊü w dni wolne od pracy spotyka siĊ z istotnymi problemami natury motywacyjnej do podejmowania wysiłku w czasie przeznaczonym na wypoczynek czy Īycie rodzinne. TakĪe w tym przypadku w
perspektywie dłuĪszych szkoleĔ pojawia siĊ problem zmĊczenia uczestników z racji nawarstwiania siĊ odłoĪonego na potem wypoczynku a co
za tym idzie spadek motywacji i moĪliwoĞci poznawczych, których nie
jest w stanie zrekompensowaü organizacja zajĊü nawet w bardzo atrakcyjnych miejscach o charakterze bardziej wypoczynkowym niĪ szkoleniowym. Organizacja zajĊü dla osób pracujących w ekskluzywnych hotelach, oĞrodkach wypoczynkowych jest wyrazem istotnego problemu natury metodologicznej w kształceniu osób pracujących i nie naleĪy tego faktu ograniczaü jedynie do zabiegów marketingowych. Pominąü moĪna w
tym przypadku fakt, czy faktycznie organizacja zajĊü poza profesjonalnie
przygotowaną instytucją szkoleniową w atmosferze delegacji, towarzyskiego spotkania i wyjazdowego rozprĊĪenia, wpływa dobrze na jakoĞü
prowadzonych zajĊü, dyscyplinĊ uczestników, faktyczną frekwencjĊ w
całym programie zajĊü a co za tym efektywnoĞü tak prowadzonych szko-
80
E-learning w procesie integracji…
Fu
nd
ac
Indywidualny czas pracy
ja
B
FK
K
leĔ. Powodem, który stoi za organizacją zajĊü w taki sposób jest w istocie fakt, iĪ osoby pracujące nie są po prostu skłonne do intensywnej nauki po pracy ze wzglĊdu na ograniczone moĪliwoĞci organizmu upominającego siĊ o czas na mniej ambitne i wyczerpujące zajĊcia.
W związku z powyĪszym szukając pozytywnego rozwiązania dylematu szkolenia osób pracujących, nie mając moĪliwoĞci szkolenia ich w
trakcie (zamiast) pracy, naleĪy pozostawiü uczestnikom dowolnoĞü w
planowaniu czasu wolnego na edukacjĊ adekwatnie do indywidualnych
upodobaĔ czy moĪliwoĞci związanych nie tylko ze wydolnoĞcią poznawczą lub intelektualną ale takĪe, co wydaje siĊ dziĞ najwaĪniejsze, z faktycznymi zobowiązaniami i okolicznoĞciami natury osobistej czy rodzinnej. Realizując tak popularne dziĞ priorytety związane z godzeniem Īycia
zawodowego i rodzinnego (M. SkarzyĔski 2008) naleĪałoby szukaü takich rozwiązaĔ edukacyjnych w stosunku d osób dorosłych, by nie tylko
uwzglĊdniały samą moĪliwoĞü nauki ale by nauka ta nie kolidowała z Īyciem rodzinnym uczestników szkoleĔ.
MoĪliwoĞü samodzielnego kształtowania harmonogramu pracy w
szkoleniach realizowanych metodą zdalnej nauki jest istotnym walorem
e-learningu oferowanego osobom bĊdącym gorszej sytuacji zawodowej,
niĪ wiĊkszoĞü pozostałych uczestników szkolenia. Szczególnie dotyczy
to osób starszych mających mniejsze moĪliwoĞci pełnego uczestnictwa w
szkoleniach realizowanych po pracy w godzinach popołudniowych i wieczornych, co pogłĊbia dysproporcje w funkcjonowaniu pracownika starszego, który ma mniejsze szanse skutecznej rywalizacji z pracownikiem
młodszym juĪ nie tylko w czasie pracy ale i takĪe w ramach szkoleĔ i zajĊü w czasie wolnym. W przypadku e-learningu pracownik w wieku powyĪej 45 roku Īycia moĪe zaprojektowaü swój czas nauki adekwatnie do
swoich moĪliwoĞci, wykorzystując w zaleĪnoĞci od preferencji dni wolne
od pracy oraz dowolne iloĞci poranków i wieczorów.
W podobny sposób moĪliwoĞü indywidualnego kształtowania harmonogramu zajĊü staje siĊ walorem dla pracowników, którzy są mniej dyspozycyjni z racji problemów w godzeniu Īycia zawodowego i rodzinnego,
czyli rodziców małych dzieci, opiekunów osób zaleĪnych – niepełnosprawnych członków rodziny, chorych rodziców. Szczególnie dotyczy to
kobiet, które z racji swoich ról rodzinnych maja mniejsze szanse na roz-
81
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
FK
K
wój zawodowy i awans. (M. SkarzyĔski, 2008b). Zastosowanie metody
zdalnej nauki nie stawia tych pracowników przed dylematem wyboru pomiĊdzy szkoleniem po pracy a pełnieniem swoich ról rodzinnych. NaleĪy
pamiĊtaü i wielokrotnie przez samego pracownika, ale takĪe i przez pracodawcĊ, decyzja o zrezygnowaniu z udziału w szkoleniu podnoszącym
kwalifikacje traktowana jest jako brak zaangaĪowania, niska motywacja
do rozwoju lub brak ambicji, co istotnie wpływa na ogólna ocenĊ pracownik a jego przydatnoĞci w firmie w sytuacji ewentualnego kryzysu. Projektowanie szkoleĔ dla pracowników z zastosowaniem e-learningu w istotnie
ogranicza sytuacjĊ tych nieuzasadnionych i krzywdzących ocen pracownika, a co za tym idzie bezpoĞrednio przeciwdziała dyskryminacji osób
starszych lub opiekujących siĊ osobą zaleĪną.
Indywidualne tempo pracy
Fu
nd
ac
ja
B
Indywidualne projektowanie harmonogramu nauki ukazuje dodatkowo
kolejny walor zdalnej nauki oferowanej grupom zróĪnicowanym ze
wzglĊdu na wiek i moĪliwoĞci poznawcze. Łatwo wyobraziü sobie sytuacjĊ w trakcie zajĊü tradycyjnych, w której czeĞü grupy nie nadąĪa za
uczestnikami wybitnie zdolnymi, Ğmiałymi lub pewnymi siebie. W tej sytuacji, czĊstokrotnie liderzy w pracy przejmują inicjatywĊ i narzucają grupie szkoleniowej swoje tempo i styl pracy. Nie zawsze wytrawny trener
potrafi kontrolowaü tego typu zachowania, dając szanse pozostałym
uczestnikom na wykazanie siĊ wiedzą, zaangaĪowaniem czy pomysłowoĞcią w trakcie zajĊü, powodując tym samym ich wycofanie, niską motywacjĊ i zaangaĪowanie w szkolenie na poziomie wypełniania listy
obecnoĞci. W szczególny sposób dotyczy do dysproporcji w grupie związanych z wiekiem i typem wykształcenia młodszego i starszego pokolenia w przypadku szkoleĔ dotyczących nowoczesnych technologii, nie
mówiąc juĪ o typowych problemach z udziałem osób starszych w szkoleniach komputerowych. Konfrontacja moĪliwoĞci i tempa pracy osób starszych w Ğrodowisku programów komputerowych z umiejĊtnoĞciami osób
młodych, czĊsto powoduje niechĊü i wyuczoną bezradnoĞü starszego
pokolenia w zadaniach związanych z obsługą komputera, utrudniając
dalszą edukacjĊ starszych pracowników w tym zakresie.
Oferowanie pracownikom tego typu szkoleĔ, w przypadku, gdy ze
wzglĊdów organizacyjnych nie moĪna tworzyü grup homogenicznych,
82
E-learning w procesie integracji…
powinno uwzglĊdniaü zatem moĪliwoĞci indywidualnego tempa pracy jakie pojawiają siĊ w metodzie e-leraningu..
Indywidualny poziom zajĊü
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W podobny sposób naleĪy widzieü zagadnienia związane z róĪnymi
umiejĊtnoĞciami uczestników szkolenia a tym samym optymalnego poziomu zaawansowania zajĊü. W przypadku szkoleĔ oferowanych dla
grupy pracowników czĊsto organizator szkolenia staje przed trudnym
wyborem dostosowania poziomu wykładów i üwiczeĔ do moĪliwoĞci
wszystkich uczestników grupy, ryzykując kaĪdorazowo sytuacjĊ w której
pracownicy bardziej doĞwiadczeni nie wykorzystają swojego czasu nauki
optymalnie a z drugiej strony pracownicy z mniejszą wiedzą teoretyczną i
praktyczną nie bĊdą wstanie w pełni uczestniczyü w zajĊciach.
Typowym przykładem prób rozwiązywania tego problemu są szkolenia jĊzykowe, w których przed rozpoczĊciem zajĊü wykonuje siĊ test
umiejĊtnoĞci celem utworzenia grup szkoleniowych o podobnym poziomie zaawansowania. Jednak w wiĊkszoĞci tematów szkoleniowych,
szczególnie dotyczących zagadnieĔ specjalistycznych, wstĊpny pomiar
umiejĊtnoĞci i wiedzy nie jest tak prosty, a czĊsto ze wzglĊdu na brak
odpowiednich norm wrĊcz niemoĪliwy. W tej sytuacji róĪnorodnoĞü grupy
zaczyna ujawniaü siĊ dopiero w trakcie zajĊü. I znowu podobnie jak
wczeĞniej, tylko i wyłącznie od umiejĊtnoĞci trenera zaleĪy sposób rozwiązania tego problemu. Niestety w wiĊkszoĞci przypadków o dalszym
rozwoju zajĊü decydują liderzy grypy, osoby o wiĊkszej sile przebicia czy
pozycji zawodowej a wybory dotyczące poziomu zajĊü przestają mieü
charakter merytoryczny.
Zastosowanie e-learningu w przypadku opisanych problemów okazuje
siĊ byü instrumentem wyrównywania szans edukacyjnych pracowników
wyróĪniających siĊ z grupy poziomem swojej wiedzy i umiejĊtnoĞci.
OczywiĞcie naleĪy w tym przypadku projektując kontenty uwzglĊdniü
moĪliwoĞü dowolnego rozpoczynania nauki od lekcji, dostosowanej do
poziomu wiedzy uczestnika. KaĪda lekcja w tym przypadku powinna byü
opatrzona krótką metryczką opisującą poziom i zakres treĞci oraz opis
wiedzy i umiejĊtnoĞci niezbĊdnej do rozpoczĊcia lekcji.
83
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Nieograniczona róĪnorodnoĞü uczestników
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Z powyĪszych rozwaĪaĔ wynika, iĪ moĪliwoĞci projektowania szkoleĔ
z zastosowaniem e-learningu są duĪo wiĊksze, niĪ w przypadku szkoleĔ
tradycyjnych, które, jeĪeli mają na wzglĊdzie wysoką efektywnoĞü zajĊü
muszą doszyü do grup homogenicznych, niejednokrotnie uniemoĪliwiając udział w szkoleniu pracownikom róĪniącym siĊ istotnie od wiĊkszoĞci
kandydatów na szkolenie. Metoda zdalnej nauki otwiera szanse edukacyjne przed wszystkim pracownikami w równy sposób, niezaleĪnie od ich
wieku, płci, zdrowia, dyspozycyjnoĞci, poziomu wykształcenia, zdolnoĞci
poznawczych, stanowiska w firmie czy wreszcie temperamentu, umiejĊtnoĞci interpersonalnych czy cech osobowoĞci. Wszystkie te róĪnorodne i
trudne do kontrolowania czynniki nie wpływają w e-learningu na sam
proces edukacyjny, który dla kaĪdego uczestnika staje siĊ autonomicznym, indywidualnym doĞwiadczeniem, którego nie zakłócą osoby inne.
Brak pracy grupowej, potocznie postrzegany jako słaboĞü zdalnej nauki, jest jednoczeĞnie jej kluczowym atutem. W procesie zdalnej nauki
opiekun kontentu nie moĪe tak jak trener w łatwy w sposób wykorzystaü
pozytywnych procesów zachodzących w grupie, takich jak wiĊksza kreatywnoĞü, wymiana doĞwiadczeĔ czy wzajemne wsparcie. MoĪe jednak
zrekompensowaü ich brak projektowaniem komunikatorów, forów dyskusyjnych uczestników szkolenia zdalnego oraz specjalnych üwiczeĔ do
wykonania z udziałem innych uĪytkowników platformy. JednoczeĞnie
jednak wyeliminowanie pracy grupowej w bezpoĞrednich interakcjach i
relacjach społecznych eliminuje typowe bariery związane z dyskryminowaniem pracowników róĪniących siĊ od wiĊkszoĞci grupy, niejednokrotnie na co dzieĔ pozostających w trudniejszej sytuacji zawodowej. zmuszonych konkurowaü z pozostałymi pracownikami w nierównej walce, w
której zasady narzucone są przez wiĊkszoĞü lub siłĊ płynącą z pozycji
zawodowej lub cech charakteru. MoĪna twierdziü, iĪ szkolenia elearningowe w tym przypadku przeciwdziałają dyskryminacji nie tylko na
etapie samej edukacji ale takĪe projektowania szkoleĔ w procesie zarządzania rozwojem personelu, tworząc przed wszystkimi pracownikami
równe szanse rozwoju i awansu, realizując wprost zasadĊ poszanowania
róĪnorodnoĞci. Zasada ta jest dziĞ kluczową wartoĞcią wyznaczającą
tendencjĊ w nowoczesnym zarządzaniu firm społecznie odpowiedzialnych. (M. SkarzyĔski, 2008 c)
84
E-learning w procesie integracji…
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci ekspertów i wiedzy
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Szkolenia podnoszące kwalifikacja zawodowe, szczególnie te specjalistyczne, kierowane do wąskich grup zawodowych wymagają angaĪowania w proces szkoleniowy praktyków bĊdących w toku aktualnych
rozwiązaĔ technologicznych czy organizacyjnych. Udział praktyków w
realizacji szkoleĔ podnoszących kwalifikacje zawodowe nie tylko gwarantuje aktualnoĞü treĞci programowych, adekwatnie do postĊpu technologicznego, lecz takĪe ich praktyczną uĪytecznoĞü poprzez moĪliwoĞü odnoszenia ich do szczegółowych, realnych sytuacji zawodowych. Nauczyciel praktyk, pełniąc rolĊ mistrza, czy coacha, gwarantuje zachowanie
właĞciwej proporcji pomiĊdzy teorią i praktyką w trakcie szkoleĔ.
Jednak angaĪowanie praktyków w tradycyjnych szkoleniach jest bardzo trudne. Z tych samych powodów, dla których pracownicy niechĊtnie
angaĪują siĊ w szkolenia po pracy, takĪe trenerzy praktycy mają ograniczone moĪliwoĞci podejmowania aktywnoĞci edukacyjnej, właĞnie dlatego, Īe są pracującymi praktykami. Nie bez znaczenia jest teĪ fakt, iĪ czĊsto nie posiadają zdolnoĞci trenerskich i interpersonalnych umoĪliwiających im pracĊ w grupach, szczególnie gdy dotyczy to specjalistów zatrudnionych w przemyĞle.
Rozwiązaniem umoĪliwiającym angaĪowanie specjalistów praktyków
w proces edukacyjny jest zatem nauczanie zdalne, nie wymagające od
specjalisty dyspozycyjnoĞci i bezpoĞredniego zaangaĪowania w pracĊ z
grupą szkoleniowa. W zajĊciach prowadzonych metodą e-learningu specjalista praktyk moĪe byü autorem kontentu czy poszczególnych lekcji
oraz konsultantem czy doradcą dostĊpnym dla uczestników w ramach internetowych dyĪurów czy forów.
W podobny sposób e-learning zwiĊksza szanse angaĪowania w szkolenia dla pracowników przedstawicieli nauki z sektora badawczego, nie
zajmujących siĊ typową edukacją czy usługami dla instytucji szkoleniowych. Wobec powyĪszego warto zauwaĪyü, iĪ nauczanie metodą elearningu moĪe okazaü siĊ jedyną metodą szybkiego i skutecznego
transferu wiedzy z praktyki i sektora badaĔ do szeroko rozumianej gospodarki i administracji.
Zasada ta jest szczególną szansą dla małych instytucji szkoleniowych
czy regionów peryferialnych, mających utrudniony dostĊp oĞrodków
przemysłowych, badawczych czy naukowych, dziĊki której pracownicy
85
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
mniej zamoĪnych firm czy regionów mogą uzyskaü dostĊp do najnowszej
wiedzy i najlepszych specjalistów zwiĊkszając swoją konkurencyjnoĞü i
moĪliwoĞci rozwojowe.
ZwiĊkszenie elastycznoĞci i mobilnoĞci pracowników
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Podnoszenie kwalifikacji przez osoby pracujące zwiĊksza ich elastycznoĞü i mobilnoĞü zawodową, Szczególnie jest to istotne w sytuacji
zagroĪenia bezrobociem w wyniku recesji dotykającej zakład pracy, czy
sektor gospodarki, W tej sytuacji przekwalifikowanie czy reorientacja zawodowa stanowi najwaĪniejszą profilaktykĊ bezrobocia.
AktywnoĞü edukacyjna pracowników w sytuacji zagroĪenia bezrobociem napotyka jednak na szczególnego rodzaju bariery. Z praktyki szkolenia osób zagroĪonych bezrobociem wiadomo, iĪ pracownicy niechĊtnie
deklarują chĊü udziału w szkoleniach przekwalifikujących. Związane jest
to głównie z oporem natury psychologicznej, związanym z poczuciem
nieodwołalnoĞci utraty pracy w sytuacji podjĊcia działaĔ reorientujących.
W podobny sposób pacjenci boją siĊ profilaktyki zdrowotnej w formie badaĔ, obawiając siĊ negatywnej diagnozy, zgodnie z przesądem, iĪ samo
badanie „wywołuje” w pewien sposób chorobĊ. NaleĪy sądziü, iĪ w przypadku osoby zagroĪonej bezrobociem, udział w szkoleniu zmieniającym
kwalifikacje jest aktem przyznania siĊ do słaboĞci lub zaakceptowania
swojego nieuchronnego losu. Milczenie i brak aktywnoĞci wydaje siĊ
chroniü w ich przypadku ich zagroĪony status quo. W sytuacji, gdy problem dotyczy nieokreĞlonej czĊĞci załogi, zapisanie siĊ na szkolenie
przekwalifikujące staje siĊ niebezpiecznym dla pracownika aktem zgłoszenia do tablicy w roli ochotnika.
Zdobywanie nowych kwalifikacji zwiĊksza elastycznoĞü i mobilnoĞü
takĪe tych pracowników, którzy aktualnie nie są zagroĪeni utratą pracy, w
których wierzy i inwestuje pracodawca. Jednak interes pracownika nie
zawsze idzie w parze z Interem pracodawcy, dlatego zrozumiałe jest, iĪ
nawet najbardziej przydatny i wartoĞciowy pracownik ma prawo i potrzebĊ zdywersyfikowania swoich szans na rynku pracy poprzez zdobywanie
dodatkowych kwalifikacji niekoniecznie przydatnych w aktualnie wykonywanej pracy. W tej sytuacji udział w szkoleniach zawodowych pracownika moĪe byü postrzegany jako akt nielojalnoĞci czy sygnał intencji zmia-
86
E-learning w procesie integracji…
ny pracy. Powoduje to w oczywisty sposób mniejszą, niĪ naleĪałoby siĊ
spodziewaü aktywnoĞü pracowników w kształceniu ustawicznym.
Oba modelowe przypadki rozwiązuje skutecznie metoda e-learningu
dająca pracownikom szansĊ podnoszenia lub zmiany kwalifikacji zawodowych bez społecznej ekspozycji tego faktu. PodjĊcie szkolenia pozostaje w tym przypadku decyzją autonomiczną i bezpieczną, bez konsekwencji błĊdnych interpretacji i ocen ze strony pracodawcy lub współpracowników. ZwiĊksza to istotnie szanse udziału wszystkich pracowników
w kształceniu ustawicznym a tym samym ich elastycznoĞü na rynku pracy.
FK
K
ZwiĊkszenie moĪliwoĞci zarządzania
Fu
nd
ac
ja
B
Wprowadzanie krótkich edycji szkoleĔ e-learningowych moĪe byü takĪe skutecznym instrumentem zarządzania personelem, w przypadku gdy
działalnoĞü firmy oparta jest na wiedzy ukrytej w technologii, strategiach
handlowych czy marketingowych. W tej sytuacji sprawne zarządzanie
czĊsto związane jest z aktualizacją i transferem wiedzy na niĪsze poziomy zarządzania firmą lub w wymiany wiedzy pomiĊdzy ekspertami na
tym samym poziomie w strukturze firmy. Oczywista wydaje siĊ potrzeba
informowania robotników o najnowszych rozwiązaniach technologicznych
związanych z ich stanowiskiem pracy czy szkoleĔ dla handlowców w zakresie udoskonaleĔ czy zmian w oferowanych produktach, lub strategiach marketingowych. W podobny sposób wiedza musi byü przekazywana pomiĊdzy ekspertami funkcjonującymi na podobnym poziomie zarządzania. Związane jest to z faktem, iĪ z powodu duĪego kosztu oddelegowania specjalistów na szkolenia (delegacje, wyjazdy zagraniczne,
absencja w pracy), coraz czĊĞciej transferuje siĊ wiedzĊ do firmy w oparciu o model multiplikatora, w którym jeden uczestnik specjalistycznego i
drogiego szkolenia przekazuje wiedzĊ swoim współpracownikom.
MoĪna teĪ sobie wyobraziü sytuacjĊ w procesie zarządzania, w której
posiadanie nowej wiedzy jest niezbĊdne do skutecznego prowadzenia
zebrania o charakterze organizacyjnym czy strategicznym. Wpisywanie
w program zebrania miniwykładów czy prezentacji czĊsto zaburza
sprawdzony styl pracy strategicznej czy narady powodując przeniesienie
biernych postaw słuchaczy wykładu na czeĞü operacyjną zebrania. Niejednokrotnie teĪ, koszty zebrania w jednym miejscu i w jednym czasie
87
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
OSOBY BEZROBOTNE
ja
B
FK
K
osób kluczowych w firmie odpowiedzialnych za jej sprawne funkcjonowanie nie pozwala na marnowanie cennego czasu na wykłady i szkolenia
traktowane jako wstĊp do narad..
We wszystkich opisanych powyĪej przypadkach trudno wyobraziü sobie organizacje tradycyjnych szkoleĔ wewnątrz firmy. Jednak przekazanie niezbĊdnej wiedzy w krótkich kontentach, lekcjach za pomocą intranetu czy firmowej platformy zdalnej nauki znacznie usprawnia proces
edukacyjny. ObjĊcie permanentnym szkoleniem wszystkich pracowników
firmy adekwatnie do ich poziomu i zakresu zastosowania wiedzy, jest
kluczowym instrumentem budowania toĪsamoĞci i identyfikacji pracownika z firmą, w której czuje siĊ waĪny i potrzebny mając jednoczeĞnie wysoką ĞwiadomoĞü i wiedzĊ na temat produktu firmy, strategii pracodawcy
i znaczenia własnej pracy.
Analizując walory e-learningu omówione w przypadku szkolenia osób
pracujących wydaje siĊ, iĪ oferowanie zdalnej nauki dla osób bezrobotnych wydaje siĊ nieuzasadnione, gdyĪ wiĊkszoĞü omówionych argumentów za e-learningiem związanych jest kwestią ograniczonej dyspozycyjnoĞci osób pracujących Co zatem moĪe staü na przeszkodzie osób bezrobotnych w udziale w tradycyjnych szkoleniach, skoro z definicji, jako
osoby bez zajĊcia, dysponują nieograniczonym czasem na szkolenia.
Wyrazem takiego rozumowania instytucji szkoleniowych jest fakt projektowania oferty szkoleniowej dla osób bezrobotnych w systemie dziennym
z maksymalnym zaangaĪowaniem przez cały tydzieĔ.
Rozwiązania takie wskazują na brak znajomoĞci i analizy faktycznych
przyczyn bezrobocia. Warto zastanowiü siĊ, czy brak kwalifikacji i wiedzy
jest jedynym powodem biernoĞci zawodowej potencjalnych klientów
szkoleĔ. Czy lenistwo, brak wiary w siebie lub wyuczona bezradnoĞü
osób bezrobotnych są jedyną barierą w szybkim zapełnieniu list szkoleniowych kierowanych do klientów urzĊdów pracy?
Zrozumienie problematyki bezrobocia a tym samym identyfikacja kluczowych czynników wykluczenia z rynku pracy osób bezrobotnych nie
podejmujących aktywnoĞci szkoleniowej jest szansą nowych zastosowaĔ
88
E-learning w procesie integracji…
e-learningu w projektach aktywizacji zawodowej lub integracji społecznej
osób zagroĪonych wykluczonych zawodowym i społecznym.
Faktyczne otwarcie rynku pracy
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W dobie malejącego bezrobocia instytucje rynku pracy, przygotowane
olbrzymim potencjałem urzĊdników, doradców i usług szkoleniowych do
walki z bezrobociem, zmuszone są do podejmowania wysiłku w zdobywaniu klienta. W pierwszej kolejnoĞci, w sytuacji zmniejszonego zainteresowani ofertami pracy, podejmowane są działania aktywizacyjne skierowane do osób długotrwale bezrobotnych. Wydaje siĊ to logiczne, iĪ
skoro pracĊ zdobyły juĪ te osoby które chciały ja zdobyü, to do podjĊcia
pracy naleĪy skłoniü te osoby, które pozostają dłuĪszy czas bez pracy i
nie podejmują skutecznej inicjatywy jej pozyskania. Wydaje siĊ, iĪ sprytnie pomyĞlane instrumenty aktywizacyjne, z udziałem doĞwiadczonych
psychologów i doradców mogą zmieniü dotychczasowe postawy tych
osób, które nie wyraĪały do tej pory wystarczających staraĔ na rzecz
pracy. W ten sposób poprzez wprowadzenie dodatkowych usług natury
motywacyjnej i argumentów natury psychologicznej lub finansowej, instytucje rynku pracy podejmują siĊ wysiłku otwarcia drzwi rynku pracy na
grupy społeczne nie korzystające dotychczas z jego dóbr.
Strategia działania opisana powyĪej, jest tylko czĊĞciowo prawidłowa i
dotyczy tylko tej grupy osób długotrwale bezrobotnych, które w dosłownym sensie „nie chcą” pracowaü lub „obawiają siĊ podjĊcia” pracy z powodu niedostosowanych lub nieaktualnych kwalifikacji zawodowych.
Jednak problematyka zamkniĊtego rynku pracy, dotyczy szerszej kwestii,
niĪ tylko braku usług o charakterze motywacyjnym czy doradczym identyfikującym faktyczne, ukryte walory osoby długotrwale bezrobotnej. Idea
otwarcia rynku pracy, zdaje siĊ wykraczaü poza problem motywacji i zrozumienia własnych moĪliwoĞci a dotyczy faktycznego zamkniĊcia siĊ
rynku pracy na osoby, które nie mają do niego dostĊpu nie z własnej woli
lub wyboru, lecz z racji obiektywnych barier uniemoĪliwiających im pełen
korzystanie z usług aktywizacyjnych i szkoleniowych a nastĊpnie podejmowania pracy. Dopiero w przypadku tych osób wyraĪa siĊ faktyczne
znacznie zwrotu „Rynku pracy otwartego dla wszystkich” a otwieranie
drzwi instytucji rynku pracy i pracodawców związane jest w wypracowaniem elastycznych rozwiązaĔ szkoleniowych i organizacji pracy umoĪli-
89
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
wiającym osobom wykluczonym z rynku pacy podjĊcie szkoleĔ i zatrudnienia. W tym przypadku zamkniĊtymi drzwiami okazują siĊ tradycyjne
formy szkoleniowe i organizacji czasu oferowane bezrobotnym z załoĪeniem, iĪ są w pełni dyspozycyjni do podjĊcia aktywnoĞci na kaĪdych, dowolnie kształtowanych przez projektodawcĊ lub pracodawcĊ warunkach.
Zrozumienie faktycznych barier w podejmowaniu szkoleĔ i pracy
przez osoby niepełnosprawne, przez rodziców małych dzieci, osoby zamieszkujące obszary wiejskie, osoby uzaleĪnione lub chore czy wreszcie
osoby niedyspozycyjne z racji Ğwiadczenia pracy w szarej strefie lub własnym gospodarstwie rolnym generujące wskaĨnik ukrytego bezrobocia.
Problematyką tą zajmowali siĊ eksperci praktycy zaangaĪowani w innowacyjne projekty w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL wypracowującej i wdraĪającej rozwiązania rynku pracy otwartego dla wszystkich przeciwdziałające dyskryminacji ze wzglĊdu na płeü, wyznanie czy
sytuacjĊ Īyciową. DoĞwiadczenie z realizacji tych projektów (M. SkarzyĔski, 2008d) kaĪe spojrzeü w nowy sposób na moĪliwoĞci e-learningu
oraz internetu w kształtowaniu dostĊpnoĞci usług szkoleniowych i rynku
pracy dla poszczególnych grup zagroĪonych wykluczeniem społecznym.
ZwiĊkszenie dostĊpnoĞci usług szkoleniowych
Kluczowym walorem e-learningu w otwieraniu rynku pracy jest zatem,
tak jak w przypadku wsparcia osób pracujących, moĪliwoĞü zwiĊkszenia
dostĊpnoĞci usług szkoleniowych związanych z podnoszeniem lub zmianą kwalifikacji zawodowych. NaleĪy wyraĨnie podkreĞliü, iĪ problem dyspozycyjnoĞci dotyczy w szczególny sposób takĪe osób bezrobotnych,
które paradoksalnie czĊsto nie pozostają bez zajĊü, a sprawowane funkcje uniemoĪliwiają podjĊcie pracy w normalnym wymiarze, albo teĪ, ze
wzglĊdu na sytuacjĊ społeczną, zdrowotną lub finansową nie mogą pokonaü barier w drodze na tradycyjne szkolenie czy stanowisko pracy.
Osoby starsze
Bazując na projekcie „Samorządni w nauce” skierowanym do pracowników po 45 roku Īycia, bĊdącym okazją to przedstawienia rozwaĪaĔ nad
moĪliwoĞciami zastosowania e-learningu w aktywizacji zawodowej czy
integracji społecznej nie sposób pominąü problematyki osób starszych na
rynku pracy. Oczywiste jest chyba dla wszystkich, iĪ osoby starsze są w
trudniejszej sytuacji na rynku pracy zarówno w zakresie utrzymania za-
90
E-learning w procesie integracji…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
trudnienia jak teĪ jego zdobywania. Wyrazem tego zrozumienia są inicjatywy związane z przygotowywanie specjalnych programów wsparcia
osób w starszym wieku w okresie przedemerytalnym, takich jak 50 plus.
Osoby starsze reprezentują modelowo grupĊ, w której skupiają siĊ problemy związane ze stanem zdrowia, wydolnoĞcią i moĪliwoĞciami poznawczymi, nieaktualnym wykształceniem z deficytem umiejĊtnoĞci w
zakresie technik informatycznych czy znajomoĞci jĊzyków obcych. Zogniskowana grupa problemów przejawia siĊ wyraĨnie w stereotypach dotyczących osoby starszej utrudniających tym osobom znalezienie zatrudnienia czy rekrutacjĊ do ambitnych, intensywnych projektów szkoleniowych. Stereotypy te zamykają rynek pracy przed osobą starszą zarówno
na etapie zatrudnienia jak teĪ wsparcia szkoleniowego.
W tym drugim przypadku szkolenia e-learnigowe wydają siĊ byü rozwiązaniem likwidującym wiĊkszoĞü wskazanych barier natury obiektywnej. Podobnie jak w przypadku osób pracujących, osoby starsze w Ramach zdalnej nauki w dowolny i dostosowany do własnych moĪliwoĞci
sposób mogą kształtowaü czas, tempo i poziom pracy nie konkurując
bezpoĞrednio w grupie szkoleniowej z bardziej energicznymi, przebojowymi i sprawniejszymi w niektórych dziedzinach wiedzy osobami młodszymi. W tym sensie e-learning staje siĊ bardziej sprawiedliwą platformą,
na której osoba starsza moĪe podjąü siĊ trudu dogonienia w niektórych
kompetencjach młodszego pokolenia, korzystając z bieĪni i butów dostosowanych do własnych moĪliwoĞci.
Osoby długotrwale bezrobotne
Metoda zdalnej nauki moĪe okazaü siĊ odpowiednim instrumentem
aktywizowania osób długotrwale bezrobotnych, u których kluczowym
czynnikiem bezrobocia jest niska samoocena i powodowany nią lĊk
przed ekspozycją i oceną społeczną. CzĊsto osoby te wola wycofaü siĊ
w bezpieczne zacisze bezrobocia, w którym nie bĊdą porównywani i
oceniani, szczególnie gdy, mogą mieü słuszne podejrzenia, ze w ocenie
tej z powodu braku doĞwiadczeĔ zawodowych i społecznych i długiej
przerwy w pracy mogą wypaĞü niekorzystnie. W tej sytuacji zastosowanie e-learningu moĪe pełniü rolĊ bufora czy treningu w ostatecznej aktywizacji społecznej i zawodowej, o ile udział w szkoleniu zdalnym bĊdzie
szansą dla tych osób w przeĪywaniu drobnych sukcesów, powodzeĔ
oraz wpływu na własne działania i wyniki.
91
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Projektując kontenty dla osób długotrwale bezrobotnych obok niezbĊdnych elementów aktualizacji wiedzy i kompetencji do wymagaĔ rynku pracy naleĪy pamiĊtaü o tworzeniu moĪliwoĞci do pozytywnej oceny
üwiczeĔ czy całego udziału w szkoleniu.
Osoby niepełnosprawne
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Szkolenia z zastosowanie Internetu moĪliwe do zrealizowania w domu
wydają siĊ oczywistą ofertą dla osób, które z nie mogą wyjĞü z domu z
powodu stanu zdrowia czy niepełnosprawnoĞci. MoĪna wyobraziü sobie
projekt kształcenia osób niepełnosprawnych w domach lub osób chorych
w szpitalach z wykorzystaniem e-learningu przygotowującego do podjĊcia elastycznych form zatrudnienia w formie telepracy.
Krytyczna ocena tego typu przedsiĊwziĊü związana jest z faktem
utrwalania wykluczenia tych osób, gdyĪ dostarczając usługĊ szkoleniową
do domu paradoksalnie likwidujemy jeden z powodów, dla których osoba
ta powinna z domu wyjĞü. Nie budzi wątpliwoĞci sytuacja zdalnego
wsparcia osób z rodzajem niepełnosprawnoĞci uniemoĪliwiającym jakąkolwiek mobilnoĞü, czyli osób niepełnosprawnych przykutych do łóĪka.
Jednak kontrowersyjne moĪe byü domowe wsparcie osób poruszających
siĊ wózkach inwalidzkich, niewidomych, chorych psychicznie lub chorych
które, przy spełnieniu pewnych dodatkowych warunków organizacyjnych
mogłyby wziąü udział w szkoleniu organizowanym poza domem., korzystając z walorów nawiązywanych kontaktów społecznych i towarzyskich.
Dylemat ten kaĪdorazowo naleĪy odnosiü do faktycznych moĪliwoĞci
infrastrukturalnych w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej.
Wydaje siĊ nieodzowne wsparcie metodami e-learningu osób niepełnosprawnych zamieszkujących obszary wiejskie i miejscowoĞci pozbawione
odpowiednich udogodnieĔ. Nie naleĪy sądziü, iĪ projektowanie takiego
wsparcia negatywnie wpłynie na wysiłki samorządów lokalnych związane
z likwidowaniem barier architektonicznych i organizacyjnych w pracy
urzĊdów, instytucji rynku pracy czy firm szkoleniowych.
ZwaĪywszy na integracyjne znacznie aktywnoĞci szkoleniowej naleĪy
zapewniü w trakcie wsparcia tych osób bezpoĞredni, Īywy kontakt
uczestnika z doradcą zawodowym, opiekunem zajĊü czy osobistym asystentem osoby niepełnosprawnej współpracującej z projektem szkoleniowym. Z tych samych powodów w projektowaniu platformy zdalnej nauki naleĪy uwzglĊdniü instrumenty czy narzĊdzia ułatwiające komunika-
92
E-learning w procesie integracji…
cjĊ pomiĊdzy uczestnikami i prowadzącymi w formie telekonferencji czy
forów dyskusyjnych.
Zastosowanie e-learningu w szkoleniu osób niepełnosprawnych niezaleĪnie od zagroĪeĔ natury społecznej czy wizerunkowej, które naleĪy
kontrolowaü w trakcie przygotowania projektu poprzez przewidywanie indywidualnych kontaktów z klientem, stanowi dziĞ niejednokrotnie jedyną
szansĊ podnoszenia kwalifikacji zawodowych i przygotowania siĊ do
Ğwiadczenia telepracy.
Opiekunowie osób zaleĪnych
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Problematyka opiekunów osób zaleĪnych, którzy z racji Ğwiadczenia
opieki nie mogą podjąü zatrudnienia w normalnym wymiarze czasu pracy
lub tradycyjnej formie organizacji pracy była przedmiotem badaĔ prowadzonych w ramach IW EQUAL w projekcie „Elastyczny Pracownik –
Partnerska Rodzina” w którym wypracowano rekomendacje dotyczące
godzenia Īycia zawodowego i rodzinnego. (M. SkarzyĔski, 2007a). Analizując zalecenia przedstawione instytucjom szkoleniowym w efekcie tego
projektu (M. SkarzyĔski, 2007b) naleĪy podkreĞliü fakt niĪszej dyspozycyjnoĞci rodziców małych dzieci, opiekunów osób chorych, która powinna
byü uwzglĊdniona w organizacji dedykowanych dal nich szkoleĔ.
Pewnym innowacyjnym rozwiązaniem jest tworzenie w instytucjach
szkoleniowych specjalnych sal zabaw dla dzieci (M. SkarzyĔski, 2008d),
które jednak nie mogą rozwiązaü wszystkich potrzeb opiekuĔczych,
szczególnie wobec bardzo małych dzieci czy osób chorych lub niepełnosprawnych. W związku z powyĪszym oczywistym rozwiązaniem staje siĊ
organizacja szkoleĔ dla opiekunów w formie zdalnej nauki z wykorzystaniem Internetu, a projektowanie e-learningu stajĊ siĊ kluczową metodą
otwarcia rynku szkoleniowego dla tej grupy osób.
Kształcenie ustawiczne w procesie aktywizacji zawodowej
Zwolennicy szkoleĔ tradycyjnych wskazują na aktywizacyjna rolĊ
szkoleĔ dla osób bezrobotnych. Niejednokrotnie w intencji projektodawców wyrwanie osoby bezrobotnej z domu ma duĪo wiĊksze znaczenie
niĪ realne podniesienie kwalifikacji zawodowych co wyraĪa siĊ w projektach doradczo-szkoleniowych dla osób bezrobotnych, w których na ofertĊ
szkoleniową składają siĊ szkolenia miĊkkie, typu obsługa komputera czy
nauka jĊzyka, które nie dają absolwentom jakichkolwiek kwalifikacji za-
93
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
FK
K
wodowych. Wytłumaczeniem w tym przypadku jest intencja aktywizacji
zawodowej uczestników przez sam fakt udziału w szkoleniach, nawiązywanie nowych relacji społecznych i towarzyskich oraz zdobywanie ogólnych umiejĊtnoĞci poszukiwania i zdobywania pracy w ramach poradnictwa zawodowego i psychologicznego.
Promocja kształcenia ustawicznego w formie dowolnych szkoleĔ, nie
tylko zawodowych ma w tym przypadku podtrzymaü aktywnoĞü zawodową i społeczną osób dorosłych zwiĊkszając ich elastycznoĞü i mobilnoĞü
zawodową. W tej sytuacji warto przeanalizowaü aktywizacyjne walory
szkoleĔ tradycyjnych prowadzonych w grupach oraz ewentualne moĪliwoĞci ich zachowania lub rekompensowania w szkoleniach realizowanych metodą e-learningu.
Edukacyjne walory pracy w grupie szkoleniowej
Fu
nd
ac
ja
B
Szkolenia realizowane w grupie o podobnej sytuacji społecznej lub
zawodowej ma niezaprzeczalne walory, które ujawniają siĊ w pracy grupowej a które wytrawny trener jest w stanie wykorzystaü w procesie edukacyjnym. Warto pamiĊtaü tu o fakcie, iĪ grupa jest w stanie wygenerowaü wiĊcej kreatywnych rozwiązaĔ lub pomysłów niĪ jedna osoba. Ponadto w grupie uczestnicy zajĊü korzystają wzajemnie ze swoich doĞwiadczeĔ Īyciowych i zawodowych oraz mają praktyczną moĪliwoĞü ich
weryfikacji, üwiczenia czy trenowania w prawdziwych, róĪnorodnych relacjach interpersonalnych.
Nowoczesne technologie informatyczne związane z budowanie platform zdalnej nauki w pewnym zakresie umoĪliwiają wykorzystanie potencjału grupy, naleĪy jednak pamiĊtaü iĪ w ograniczonym zakresie. Organizacja zajĊü grupowych, burzy mózgów, scenek i üwiczeĔ w parach w ramach telekonferencji czy transmisji audiowizualnych daje moĪliwoĞü wydobywania z procesu edukacyjnego walorów pracy grupowej, jednak instrumenty te nigdy nie bĊdą w stanie zastąpiü prawdziwej interakcji zachodzącej pomiĊdzy uczestnikami w realnym spotkaniu.
Aktywizacyjne i motywacyjne walory szkoleĔ
W podobny sposób naleĪy rozpatrzyü motywacyjne znaczenie udziału
w grupie szkoleniowej. Znane psychologom zjawisko falicytacji pokazuje,
iĪ uczestnik szkolenia pracujący w warunkach społecznej ekspozycji wykonuje zadanie na ogół lepiej, z wiĊkszym zaangaĪowaniem i wytrwało-
94
E-learning w procesie integracji…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Ğcią. Nie bez znaczenia w budowaniu wewnĊtrznej motywacji do aktywnego uczestnictwa z zajĊciach jest okazja do osiągania gratyfikacji społecznych związanych z uznaniem, podziwem czy po prostu dobrą oceną
róĪnorodnych umiejĊtnoĞci niekoniecznie związanych z przedmiotem
szkolenia. MoĪliwoĞü zaspokojenia pozazawodowych potrzeb uczestników szkoleĔ tłumaczą dlaczego niemal na kaĪdym szkoleniu samoczynnie wyłania siĊ z grupy jakaĞ nowa rola grypowa związana z błyszczeniem, popisywaniem siĊ, rozĞmieszaniem czy dbaniem o dobry nastrój
lub humor w grupie. KaĪdorazowo osoby te realizują swoje potrzeby
emocjonalne czy osobowoĞciowe znajdując w tej okazji dodatkowa motywacjĊ do udziału w zajĊciach. NaleĪy jednak pamiĊtaü, iĪ okazje te z
jednej strony mogą byü szansą dla osób bezrobotnych przeĪywających
pozytywne doĞwiadczenia aktywizujące do dalszych wyzwaĔ społecznych, z drugiej jednak strony mogą byü subiektywną barierą uniemoĪliwiającą osobom mniej pewnym., czy lĊkliwym udział w tego typu zajĊciach. W tej sytuacji zaoferowanie bardziej bezpiecznych zajĊü w formule
szkoleĔ zdalnych otwiera ofertĊ szkoleniową na osoby wycofane o niskiej
samoocenie, które przy odpowiedniej konstrukcji platform i zajĊü zakładającej interakcje pomiĊdzy uczestnikami, dają szansĊ tym osobom pozytywnego doĞwiadczenia relacji z grupą w bezpiecznym buforze elearningu.
OczywiĞcie przy zastosowaniu e-learningu główny czynnik aktywizujący związany z budowaniem motywacji do podjĊcia aktywnoĞci zawodowej sprowadzaü siĊ bĊdzie do zwiĊkszenia samooceny w poczuciu
zdobycia nowych kwalifikacji i umiejĊtnoĞci. NaleĪy przy tym pamiĊtaü,
Īe takĪe w tym przypadku, gdy zdobycie tych kwalifikacji traktowane bĊdzie przez instytucje szkoleniową powaĪnie, z zastosowaniem egzaminów koĔcowych, cząstkowych oraz zadaĔ wymagających wysiłku i determinacji, zachowane zostaną reguły podtrzymania motywacji do wykorzystania w praktyce efektów szkolenia na zasadzie zaangaĪowania i
konsekwencji, według której zwiĊkszamy prawdopodobieĔstwo wykorzystania w praktyce zdobytej wiedzy, wtedy, gdy jej zdobycie wymagało
wiĊkszego wysiłku i poĞwiecenia.
95
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Aktywizacja w procesie integracji społecznej
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Przeglądając priorytety Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki
(Szczegółowy Opis Priorytetów PO KL, 2007) naleĪy podkreĞliü fakt
uwzglĊdnienia w kształtowaniu zasobów ludzkich w regionach czynników
związanych z integracją społeczną, którymi do tej pory zajmowały siĊ instytucje pomocy społecznej nie odgrywające wiĊkszej roli w działaniach
publicznych instytucji rynku pracy. WiąĪe siĊ to zapewne z konstatacją
faktu, iĪ pomoc społeczna realizowana w formie wsparcia socjalnego w
oderwaniu od typowych instrumentów aktywizacji zawodowej czĊsto
powoduje utrwalanie biernoĞci zawodowej beneficjentów pomocy społecznej, którzy znajdują w pomocy finansowej i socjalnej alternatywĊ zarobkową wobec typowej aktywnoĞci zawodowej. To znajdowanie alternatywny i akceptowanie własnej sytuacji Īyciowej powoduje trwałe wykluczenie społeczne beneficjentów pomocy socjalnej i finansowej udzielanej
niezaleĪnie od wsparcia aktywizacyjnego. Dlatego teĪ nowa formuła
zwiĊkszania integracji społecznej i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu zakłada aktywizacjĊ zawodową jako warunek trwałej integracji
społecznej a likwidowanie barier związanych z dostĊpem osób wykluczonych do edukacji i ofert pracy stajĊ siĊ istotnym działaniem instytucji
pomocy społecznej i organizacji trzeciego sektora.
W tej sytuacji moĪna by twierdziü, iĪ skoro e-learning, jest skutecznym, a czasami jedynym instrumentem aktywizacji zawodowej, to logicznie staje siĊ waĪnym instrument integracji społecznej opartej na efektach
aktywizacji zawodowej. Warto jednak przeanalizowaü walory i wady
zdalnej nauki w poszukiwaniu rozwiązaĔ optymalnych dla osób zagroĪonych wykluczeniem społecznym.
SpołecznoĞciowe moĪliwoĞci zdalnej nauki
Projektując szkolenia e-learningowe dla osób zagroĪonych wykluczeniem społecznym, bĊdąc przekonanym o ich wartoĞci w procesie zwiĊkszania dostĊpnoĞci usług dla osób zamieszkujących obszary marginalizowane o słabej infrastrukturze szkoleniowej, naleĪy pamiĊtaü, iĪ duĪa
czĊĞü potencjalnych uĪytkowników moĪe nie mieü dostĊpu do internetu
lub nie umie posługiwaü siĊ komputerem na poziomie umoĪliwiającym
korzystanie z platformy zdalnej nauki. W tej sytuacji projektując wsparcie
szkoleniowe dla tych osób, warto zaplanowaü współpracĊ z gminą lub lo-
96
E-learning w procesie integracji…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
kalną szkołą, która udostĊpni pracownie internetowe lub komputer z dostĊpem do Internetu zainteresowanym mieszkaĔcom. Dodatkowo niezbĊdne jest organizowanie w tym przypadku podstawowych szkoleĔ z
obsługi komputera umoĪliwiających sprawne korzystanie z platform.
Jednak najwiĊkszym wyzwaniem jest w tym przypadku wykorzystanie
w e-learningu szans jakie niesie ze sobą Internet w stosunku do osób
dyskryminowanych lub zagroĪonych negatywną recepcją społeczną.
Oczywiste dla wszystkich jest, iĪ wirtualna rzeczywistoĞü niejednokrotnie
jest jedynym Ğrodowiskiem, w którym osoby wykluczone mogą i chcą Īyü
w poczuciu pełnej akceptacji. SpołecznoĞü wirtualna wydaje siĊ byü bardziej tolerancyjna w typowych obszarach dyskryminacji, gdyĪ w zaleĪnoĞci od wyboru uczestnika nikt nie musi widzieü jego płci, wieku, wyznania
czy narodowoĞci. NaleĪy pamiĊtaü, iĪ to co pozornie zamyka te osoby w
nieprawdziwej rzeczywistoĞci moĪe byü dla nich cenną namiastką Īycia
społecznego, gdyĪ ukryte mogą zostaü czynniki upoĞledzające kontakty
społeczne w realnej rzeczywistoĞci, przez co osoby dyskryminowane nie
są w stanie skorzystaü z walorów prawdziwej społecznoĞci.
Projektując platformĊ zdalnej nauki naleĪy zatem pamiĊtaü o wykorzystaniu instrumentów budujących wiĊzi społeczne takie jak fora, czaty,
listy dyskusyjne czy małe portale społecznoĞciowe tworzone w gronie
uczestników zdalnej nauki.
Integracyjne walory platform zdalnej nauki
Zwolennicy szkoleĔ realizowanych w formie tradycyjnej wskazują na
integracyjne i towarzyskie zalety pracy w grupie. Uczestnicy szkoleĔ pozostający w podobnie trudnej sytuacji Īyciowej czĊsto niosą sobie wzajemne wsparcie a grupa szkoleniowa zyskuje rangĊ grupy wsparcia. Wielokrotnie uczestnicy szkolenia podtrzymują kontakty po jego zakoĔczeniu
tworząc czĊsto nieformalne lub formalne grupy samoorganizujące siĊ
rozwiązywaniu wspólnych problemów. Na ile te i im podobne zalety szkolenia tradycyjnego mogą byü uwzglĊdnione w szkoleniach realizowanych
metodą zdalnej nauki?
Oczywistą odpowiedzią wydaje siĊ byü opinia, iĪ platforma elearningowa nie moĪe byü jedyną formą wsparcia oferowaną osobom
wykluczonym społecznie i naleĪy zawsze łączyü ja kompleksowo z innymi formami zakładającymi kontakt indywidualny czy grupowy. MoĪe byü
jednak dobrym punktem wyjĞcia, buforem czy zapłonem dla osób wyco-
97
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
REKOMENDACJE
ja
B
FK
K
fanych, lĊkliwych, unikających relacji społecznych, potrzebujących w
rozwiązywaniu swoich problemów osobistych i Īyciowych pewnej anonimowoĞci czy poufnoĞci. W tej sytuacji warto pamiĊtaü przy projektowaniu
samego portalu zdalnej nauki o moĪliwoĞciach jakie niesie za sobą Internet tak popularny w obszarze róĪnorodnych portali społecznoĞciowych,
tematycznych list dyskusyjnych czy licznych stowarzyszeĔ funkcjonujących w oparciu o wirtualne relacje ze swoimi członkami w zakresie informacji czy porad. Jest to powaĪane zobowiązanie wobec instytucji szkoleniowej przygotowującej platformĊ e-learningową, która na etapie realizacji szkoleĔ musi poszukiwaü naturalnych koordynatorów, liderów czy
instytucji kontynuujących funkcjonowanie portalu w obszarze zawiązanej
społecznoĞci takĪe po zakoĔczeniu samego projektu szkoleniowego.
Podsumowując rozwaĪania dotyczące moĪliwoĞci zastosowania eleraningu w aktywizacji zawodowej oraz integracji społecznej osób pracujących, bezrobotnych i zagroĪonych wykluczeniem społecznym naleĪy
podkreĞliü, iĪ pomimo potocznej wiedzy i opinii, kluczowym problemem
na który odpowiada zdalna nauka w przypadku wszystkich wymienionych
grup jest kwestia ograniczonej dyspozycyjnoĞci uczestników, a tym samym zwiĊkszenie dostĊpnoĞci usług szkoleniowych. Odmiennie w przypadku kaĪdej z omawianych grup mogą byü wykorzystane inne walory eleraningu związane z motywowaniem, zarządzaniem czy przeciwdziałaniem dyskryminacji w miejscu pracy lub praktycznego przełamywania barier powodujących wykluczeni społeczne całych grup osób nie uczestniczących w runku pracy i zwianych z nim usługach szkoleniowych. Podstawowym warunkiem trafnego wyboru metody szkoleniowej powinna
byü jednak wysoka ĞwiadomoĞü instytucji szkoleniowych w ograniczeĔ i
moĪliwoĞci praktycznego zastosowania e-leraningu. Dlatego teĪ w formie
krótkiego streszczenia warto przedstawiü instytucjom szkoleniowym oraz
przyszłym projektodawcom kilka syntetycznych rad przydatnych w optymalnym projektowaniu wsparcia szkoleniowego z wykorzystaniem metod
zdalnej nauki.
98
E-learning w procesie integracji…
Grupa docelowa
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Organizując szkolenie i dokonując wyboru metody edukacyjnej naleĪy
mieü na wzglĊdzie charakterystyczne i specyficzne cechy grup docelowych wsparcia. W przypadku, gdy instytucja szkoleniowa nie jest w stanie zapewniü homogenicznoĞci grupy warto rozwaĪyü zastosowanie metody e-learnignowej wyrównującej szanse edukacyjne osób starszych,
mniej dyspozycyjnych czy wreszcie z niĪszym wykształceniem, które nie
radziłyby sobie w grupie o odmiennej charakterystyce.
Podobnie przygotowując wsparcie szkoleniowe dla osób niepełnosprawnych, chorych lub wykluczonych ze wzglĊdu na miejsce zamieszkania o utrudnionym dostĊpie do instytucji szkoleniowej naleĪy rozpatrzyü moĪliwoĞü realizowania czĊĞci lub całoĞci zajĊü w oparciu o platformĊ e-learningową.
W przypadku pracowników firmy zajmujących róĪnorodne stanowiska
w strukturze zarządzania firmą warto przygotowywaü krótkie kontenty
wdraĪające pracowników w Īycie firmy, jej aktualne strategie oraz przygotowujące do aktywnego udziału w zebraniach o charakterze operacyjnym bez ponoszenia kosztów związanych z wykładami i prezentacjami
wstĊpnymi.
NiezaleĪnie od charakteru grupy docelowej kaĪdorazowo naleĪy mieü
na wzglĊdzie proponowanie etapów edukacji na róĪnym poziomie wiedzy
i zaawansowania z czytelnym opisem warunków udziału w lekcji umoĪliwiającym uczestnikom indywidualny dobór ram programowych i czasu
poĞwiĊconego na osiągniĊcie celu edukacyjnego identycznego dla
wszystkich uczestników szkolenia.
Identyfikacja celów edukacyjnych i poza edukacyjnych
DąĪąc do optymalnego wykorzystania walorów e-learningu naleĪy w
sposób Ğwiadomy stawiaü i rozumieü cele projektowanego wsparcia oraz
wagĊ poszczególnych działaĔ. W przedstawionej analizie obok celów typowo edukacyjnych związanych z pogłĊbieniem lub poszerzeniem wiedzy a w szczególnoĞci podniesieniem kwalifikacji czy umiejĊtnoĞci zawodowych wystĊpują cele o charakterze poza edukacyjnym, takie jak aktywizacja zawodowa, integracja społeczna czy przeciwdziałanie konkretnym barierom powodującym wykluczenie społeczne i nierówny dostĊp
jednostek lub całych grup do oferty edukacyjnej i rynku pracy.
99
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
ja
B
FK
K
Koncentrując siĊ na celach edukacyjnych wybór metody elearningowej bĊdzie korzystny w kaĪdym przypadku, gdy metoda zwiĊksza lub warunkuje dostĊpnoĞü szkoleĔ dla wszystkich zainteresowanych.
Jednak w przypadku gdy faktycznym celem przedsiĊwziĊcia szkoleniowego jest aktywizacja zawodowa lub integracja społeczna nie moĪna
ograniczaü siĊ jedynie do formy zdalnego wsparcia, wykorzystując omówione walory realnych spotkaĔ i relacji pomiĊdzy uczestnikami zajĊü.
Warto pamiĊtaü, iĪ oferowanie wsparcia szkoleniowego w domu osobom
wykluczonym społecznie, moĪe paradoksalnie zwiĊkszyü ich wykluczenie
poprzez wyeliminowanie powaĪnego argumentu za wyjĞciem z domu, jakim moĪe byü potrzeba doskonalenia własnych kwalifikacji poprzez
udział w tradycyjnych kursach i szkoleniach. W takim przypadku elearning powinien byü ułatwieniem, a nie rozwiązaniem zastĊpczym i obligatoryjnie naleĪy oferowaü uczestnikom alternatywne formy zajĊü, indywidualne spotkania z doradcą lub co najmniej udział w równolegle
prowadzonych forach dyskusyjnych czy grupach wsparcia.
Fu
nd
ac
KompleksowoĞü form wsparcia
NiezaleĪnie od celów przedsiĊwziĊcia szkoleniowego naleĪy pamiĊtaü, iĪ tam gdzie jest to moĪliwe, warto łączyü obie metody edukacyjne
korzystając z prezentowanych powyĪej walorów obu metod. NaleĪy teĪ
pamiĊtaü, iĪ w przypadku osób nie posiadających wystarczających umiejĊtnoĞci w zakresie obsługi komputera niezbĊdne jest rozpoczynanie elearningu szkoleniem tradycyjnym z obsługi komputera czy obsługi samej
platformy, tak jak w przypadku omawianego w publikacji projektu „Samorządni w nauce” kierowanego do osób starszych mniej sprawnie posługujących siĊ komputerem. W podobny sposób warto planowaü w przedsiĊwziĊciu szkoleniowym zajĊcia grupowe oparte na technikach warsztatowych wypracowujących dodatkowe rezultaty edukacyjne lub motywacyjne w oparciu o wiedzĊ zdobytą w formie e-learnigowej.
W przypadku projektów podejmujących cele poza edukacyjne oczywista jest koniecznoĞü kompleksowego wsparcia oferującego obok nauczania e-learnigowego wsparcie doradcze w ramach indywidualnych
sesji doradczych czy usług osobistego opiekuna.
100
E-learning w procesie integracji…
Nowe moĪliwoĞci ewaluacyjne i badawcze
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Wykorzystując platformĊ zdalnej nauki i związane z nią technologie informatyczne i komunikacyjne warto pamiĊtaü przy projektowaniu szkoleĔ
o całkowicie nowych moĪliwoĞciach bieĪącej ewaluacji zajĊü. Niedopuszczalnym zaniechaniem w tym kontekĞcie byłoby pominiĊcie moĪliwoĞci systematycznej oceny postĊpów w nauce oraz pozyskiwania opinii
i informacji zwrotnych od uczestników, jakie niesie ze sobą sam Internet
oraz interaktywna zasada działania platformy. NaleĪy w tym przypadku
kaĪdorazowo, po kaĪdym üwiczeniu czy lekcji wprowadzaü, o ile to moĪliwe, zadania sprawdzające wiedzĊ oraz ankiety badające opinie i dalsze
potrzeby szkoleniowe uczestników. W tym wymiarze odbiorcy szkoleĔ
maja moĪliwoĞü bieĪącego doskonalenia oferty szkoleniowej i natychmiastowej jej korekty celem lepszego dostosowania do własnych potrzeb.
W podobny sposób w trakcie realizacji szkolenia e-learnigowego
MoĪna zdobyü ciekawą i uĪyteczną wiedzĊ dotyczącą planowani kolejnych przedsiĊwziĊü szkoleniowych wykraczając badaniami poza przedmiot przedmiotowego szkolenia. Stąd juĪ tylko krok do wykorzystania
platform zdalnej nauki jako waĪnego instrumentu badawczego w obszarze wykraczającym poza zagadnienia edukacyjne związane z usprawnieniem procesu zarządzania personelem, badaniem opinii i klimatu w
firmie czy nawet pomiaru ĞwiadomoĞci istotnych dla firmy postaw społecznych związanych z takimi zagadnieniami jak ekologia, tolerancja róĪnorodnoĞci, społeczna odpowiedzialnoĞcią biznesu czy elastyczne formy
zatrudnienia i organizacji pracy. Projektując platformy zdalnej nauki warto
poszukiwaü podobnych wartoĞci dodanych płynących z realizacji szkoleĔ
metodą e-learningu, które zawsze moĪna zaoferowaü instytucjom finansującym jako dodatkową korzyĞü poznawczą czy wizerunkową przemawiającą za realizacją tego typu przedsiĊwziĊü.
Kreowanie warunków do trwałych rozwiązaĔ
Ostatnia rekomendacja wykracza daleko poza problematykĊ edukacyjną nawiązując wprost do zagadnieĔ społecznych i aktywizacyjnych
poruszanych w powyĪszej analizie. W tym sensie jest najbardziej ambitna i jako taka, nieprĊdko zapewne zostanie wdroĪona w praktykĊ instytucji szkoleniowych funkcjonujących na ogół tylko i wyłącznie w Ğcisłych
101
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
ramach realizowanych projektów. Rekomendacja ta dotyczy tworzenia
trwałych rozwiązaĔ podtrzymujących relacje społeczne zawiązane przez
uĪytkowników platform zdalnej nauki z wykorzystaniem takich narzĊdzi
jak fora dyskusyjne, portale społecznosciowe czy wirtualne grupy wsparcia. Zadanie to wydaje siĊ byü szczególnym zobowiązaniem w przypadku
kreowania relacji społecznych w projektach e-learningowych kierowanych do osób zagroĪonych wykluczeniem społecznym. W tym przypadku
przecieĪ integrowanie uĪytkowników portali zdalnej nauki traktowane jest
przemyĞlany instrument dopełniający wsparcie e-learningowe realizowane w zamkniĊtych domach osób wykluczonych społecznie, mających jak
wiadomo utrudniony dostĊp do tradycyjnych szkoleĔ oraz instytucji rynku
pracy. Utrzymanie tych swoistych społecznoĞci powstających na bazie
zdalnych szkoleĔ w rzeczywistoĞci wirtualnej wydaje siĊ byü kluczowym
wyzwaniem dla instytucji, dbających o to, by społeczeĔstwo informacyjne
nie stawało siĊ społeczeĔstwem ludzi samotnych zamkniĊtym w ramach
własnego monitora. W tym sensie podtrzymanie integracji społecznej
uĪytkowników platformy staje siĊ interesem społecznym, niejednokrotnie
wykraczającym poza cele i misjĊ instytucji szkoleniowych projektujących
platformy zdalnej nauki, które nieodzownie koĔczą swoją rolĊ i swoje
wsparcie wkrótce po dostarczeniu usługi szkoleniowej. Dlatego teĪ projektując platformĊ zdalnej nauki z wykorzystaniem instrumentów społecznoĞciowych lub integracyjnych angaĪowaü z załoĪenia do obsługi czy
koordynacji społecznego obszaru platform lokalne organizacje pozarządowe czy samorządy terytorialne mogące wykorzystywaü portal do realizacji swych misji i zadaĔ społecznych. ZwiĊksza to szanse zachowania
przy Īyciu zawiązanych społecznoĞci po zakoĔczeniu projektu szkoleniowego w trwałej formule platformy społecznosciowej, grupy wsparcia
czy forum dyskusyjnego zarządzanego przez lokalne władze czy organizacje pozarządowe. Platforma zdalnej nauki przekazana lokalnym instytucjom staje siĊ w tym wymiarze praktycznym instrumentem koordynowania i podtrzymywania relacji społecznych, który dodatkowo stwarza
szanse dalszego monitorowania potrzeb i opinii mieszkaĔców. Platforma
taka moĪe z czasem staü siĊ tanią i pewną przystanią dla kolejnych ambitnych przedsiĊwziĊü doradczych i szkoleniowych z wykorzystaniem
metod e-learningu.
102
FK
K
DOBRE PRAKTYKI.
ja
B
DOĝWIADCZENIA PROJEKTU
Fu
nd
ac
„SAMORZĄDNI W NAUCE”
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
ja
B
FK
K
Dobra praktyka definiowana jest jako „uniwersalny proces pozwalający na osiągniecie wyznaczonego celu w sposób skuteczny i efektywny”.
Oznacza to, Īe dobrą praktyką jest przedsiĊwziĊcie, które pozwala na
skuteczną realizacjĊ zadaĔ i osiąganie celów, spełniające ponadto nastĊpujące warunki: w sposób efektywny wykorzystuje zasoby, moĪna ją
zastosowaü w wielu organizacjach. [Baza dobrych…, 2009]
Dobre praktyki mają na celu propagowanie innowacyjnych rozwiązaĔ,
sposobów zachowania bądĨ inspirowanie nowych pomysłów. Celom tym
przyĞwieca umieszczenie w niniejszej publikacji doĞwiadczeĔ z realizacji
projektu „Samorządni w nauce – e-learning dla pracowników JEST”. Ponadto w niniejszej publikacji zawarto opinie trenerów prowadzących
szkolenia, przykładowe ankiety ewaluacyjne oraz wydruki ekranów platformy.
Fu
nd
ac
PROJEKT „SAMORZĄDNI W NAUCE – E-LEARNING
DLA PRACOWNIKÓW JST”
Projekt Samorządni w nauce realizowany jest w ramach Programu
Operacyjnego Kapitał Ludzki współfinansowanego ze Ğrodków Europejskiego Funduszu Społecznego od 1 kwietnia 2008 roku przez firmĊ
PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS A. Kozakiewicz, B. Kot spółka jawna w Białymstoku. Projekt ten otrzymał najwyĪszą ocenĊ w I edycji projektów PO KL w 2007 r., gdyĪ skierowany był do
bardzo trudnej do pozyskania grupy beneficjentów objĊtych wsparciem.
Cele projektu
Realizowany projekt ma na celu zwiĊkszenie udziału w procesie
kształcenia zawodowego pracowników jednostek samorządu terytorialnego po 45 roku z co najwyĪej Ğrednim wykształceniem, poprzez udostĊpnienie im metodyki nauki opartej na szkoleniach stacjonarnych
(wstĊpnych) oraz zdalnych platformach nauki. Analiza sytuacji osób po
45 roku Īycia na rynku pracy wskazuje na liczne bariery oraz zjawiska
dyskryminacyjne, które powodują realne zagroĪenie bezrobociem i trwałym wykluczeniem tych osób z rynku pracy w przypadku utraty zatrudnie-
105
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
nia. Szczególnie dotyczy to osób z gorszym wykształceniem, które w wyniku procesów restrukturyzacyjnych, redukcji zatrudnienia oraz dynamicznego rozwoju sektora usług dla ludnoĞci, muszą konkurowaü z pracownikami młodymi, dobrze wykształconymi, znającymi jĊzyki obce i
techniki informatyczne. W szczególnie trudnej sytuacji są starsi pracownicy sektora publicznego, zatrudnieni w jednostkach samorządu terytorialnego oraz jednostkach im podległych i nadzorowanych, którzy nie posiadają specjalistycznych, twardych kwalifikacji zawodowych podnoszących wartoĞü pracownika wraz z wiekiem i doĞwiadczeniem. DostĊp do
procesu kształcenia ustawicznego pracownika starszego jest szczególnie
utrudniony z powodu braku specjalistycznej oferty szkoleniowej na otwartym rynku usług szkoleniowych dostosowanych do wieku i moĪliwoĞci
edukacyjnych tych osób. Szczególne trudnoĞci w tym zakresie muszą
pokonaü pracownicy zatrudnieni w gminach wiejskich, poza infrastrukturą
doradczą i szkoleniową. Dojazdy do miast powiatowych uniemoĪliwiają w
zasadzie podjĊcie szkoleĔ przez osoby pracujące w jednostkach samorządu terytorialnego na obszarach wiejskich. Wnikliwą znajomoĞü problematyki pracowników jednostek samorządów terytorialnych gwarantowała instytucja współpracująca w ramach projektu Białostocka Fundacja
Kształcenia Kadr, realizująca regionalne projekty doradczo-szkoleniowe
dla pracowników JST oraz mieszkaĔców obszarów wiejskich. Dlatego
teĪ niniejszy projekt jest odpowiedzią na specyficzne problemy grupy docelowej zdiagnozowane w jej wieloletnim wsparciu. Projekt ma na celu
przezwyciĊĪenie wskazanych barier poprzez specjalistyczne wsparcie
pracowników starszych o niĪszym wykształceniu i udostĊpnienie im usług
szkoleniowych w oparciu o technologie internetowe dostĊpne w kaĪdej
gminie województwa. Indywidualny tok nauki w e-learningu zniwelował
typowe bariery związane z dyspozycyjnoĞcią osób pracujących na pełnym etacie. W ramach celów szczegółowych projekt miał zwiĊkszyü adaptacyjnoĞü pracowników JST po 45 roku Īycia przygotowując ich do
podjĊcia dodatkowych funkcji w zakresie:
- gminnych centrów zarządzania kryzysowego;
- gminnych centrów informacji;
- biurach obsługi klienta;
- tworzenia i realizowania projektów promocji gminy w oparciu o
technologie informatyczne i internetowe;
106
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- zwiĊkszenia kompetencji w zakresie zamówieĔ publicznych oraz
współpracy publiczno-prywatnej.
WartoĞcią dodaną projektu oraz dodatkowym celem szczegółowym
była promocja kształcenia ustawicznego osób starszych oraz metodyki elearningu jako dostĊpnej i atrakcyjnej metody kształcenia ustawicznego
dla pracujących osób starszych, szczególnie na marginalizowanych obszarach wiejskich. Rekrutacja w projekcie została zlecona Białostockiej
Fundacji Kształcenia Kadr, która zrealizowała seminaria rekrutacyjnoedukacyjne we wszystkich powiatach województwa bazując na swoim
unikalnym doĞwiadczeniu w realizacji tego typu przedsiĊwziĊü we współpracy z samorządami terytorialnymi w oparciu o sieü Centrów Aktywizacji
Rozwoju w powiatach. EfektywnoĞü tej metody potwierdzona została w
poprzednio realizowanych projektach. Zasady rekrutacji uwzglĊdniały
kryteria równoĞciowe związane z miejscem zamieszkania i płcią uczestników oraz potrzebami szkoleniowymi grup dyskryminowanych zgłaszanymi w dotychczasowych projektach wykonawcy. Cele projektu zgodne
są z celami PO KL oraz celami kluczowych dokumentów strategicznych,
krajowych oraz regionalnych. W szczegółowym opisie priorytetu VIII PO
KL wskazuje siĊ inicjatywy e-learningowe jako modelowe rozwiązania dla
osób pracujących i z własnej inicjatywy podnoszących kwalifikacje, a
zdalne platformy nauczania jako szczególnie preferowaną inwestycjĊ w
zakresie cross finansing.
Projekt przyczynił siĊ do realizacji rezultatów strategicznych PO KL
objĊcia wsparciem w zakresie podnoszenia i aktualizacji umiejĊtnoĞci
zawodowych pracujących osób dorosłych w wieku powyĪej 45 roku Īycia. Podobnie jak „Strategia rozwoju woj. podlaskiego do 2020 roku” priorytetowo potraktowano w niniejszym projekcie koniecznoĞü podnoszenia
kwalifikacji zawodowych osób powyĪej 45 roku Īycia. Wybór kierunków
oraz formy szkoleĔ zawodowych wpisał siĊ w priorytety dokumentów
programowych województwa.
Działania podejmowane w projekcie
Cele projektu, szczególnie w zakresie wyrównywania szans na rynku
pracy oraz w dostĊpie do oferty edukacyjnej realizowane były w nastĊpujących działaniach:
107
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- przeprowadzono 18 seminariów rekrutacyjno-edukacyjnych dla 236
osób ze Ğcisłej grupy docelowej promujące ideĊ kształcenia ustawicznego pracowników samorządowych w oparciu o technologie
internetowe i e-learning;
- dokonano rekrutacji 168 uczestników do poszczególnych grup
szkoleniowych oraz przygotowano 5 modułów e-learningowych w
oparciu o potrzeby szkoleniowe identyfikowane na specjalnych ankietach zgłoszeniowych diagnozujących sytuacjĊ zawodową kandydata. Rekomendacje do poszczególnych szkoleĔ oraz modułów
e-learningowych zostały wypracowane w formie indywidualnych
profili kandydatów w oparciu o zasady doradztwa personalnego;
- zrealizowano 16 dwudniowych szkoleĔ w zakresie podstaw obsługi
komputera oraz przygotowania uczestników do obsługi Platformy
Zdalnej Nauki (w kaĪdym powiecie);
- zrealizowano szkolenia indywidualne e-learningowe dla ok. 140
osób poprzez PlatformĊ Zdalnej Nauki. KaĪdy uczestnik realizował
swoje 2 moduły szkoleniowe, wybrane spoĞród puli modułów elearningowych zgodnie z potrzebami szkoleniowymi i rekomendacjami z procesu rekrutacji;
- wykonano 14 szkoleĔ dla ponad 150 osób podsumowujących nauczanie e-learningowe przygotowujące pracowników do wykorzystania efektów nauki w pracy zawodowej – jako szkolenia w zakresie obsługi klienta i umiejĊtnoĞci interpersonalnych;
- opracowano niniejszą publikacjĊ dobrych praktyk dla 300 osób pracowników JST oraz jednostek im podległych i nadzorowanych,
w zakresie e-learningu dla pracowników JST;
- przygotowano konferencjĊ podsumowującą projekt na temat elearningu dla 300 osób – reprezentujących samorządy terytorialne,
instytucje szkoleniowe oraz organizacje pozarządowe zainteresowane kształceniem pracowników metodami e-learningu;
- w trakcie akcji rekrutacyjnej do projektu rozszerzono grupĊ docelową o pracowników oĞrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie. Specjalnie na Īyczenie osób z tej grupy opracowano szósty
moduł szkoleniowy „Opieka nad osobą starszą”.
Opisane działania rekrutacyjne we wszystkich powiatach województwa gwarantowały dotarcie do pracowników marginalizowanych z racji
miejsca zamieszkania, a działania szkoleniowe skupiające siĊ na zdalnej
108
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
FK
K
platformie nauczania zwiĊkszyły szanse skorzystania z oferty szkoleniowej pracowników z gmin wiejskich, niepodejmujących do tej pory szkoleĔ
z powodu koniecznoĞci dojazdów po pracy do miast powiatowych.
Zaproponowana metodyka szkoleĔ łącząca zajĊcia grupowe z indywidualnym tokiem nauki w oparciu o platformĊ zdalnej nauki zwiĊkszyła nie
tylko dostĊpnoĞü usługi szkoleniowej, ale takĪe jej efektywnoĞü poprzez
istotne zwiĊkszenie czasu nauki bez dodatkowych kosztów logistycznych
i organizacyjnych. Indywidualny dobór modułów e-learningowych zwiĊkszył dostĊpnoĞü usług szkoleniowych, przez co wsparcie miało charakter
bardziej indywidualny i dostosowany do potrzeb diagnozowanych przez
doradców personalnych zatrudnionych w instytucji realizującej zlecenie
rekrutacji.
ja
B
Rezultaty projektu
Fu
nd
ac
Opisane powyĪej działania podjĊte przy realizacji niniejszego projektu
i zaprezentowana oferta szkoleniowa pozwoliła uczestnikom tworzyü
perspektywy awansu i rozwoju zawodowego, utrzymaü dotychczasowe
stanowisko pracy w konkurencji z młodszymi, lepiej wykształconymi pracownikami lub poszerzyü swoje funkcje zawodowe o pracĊ na innych
stanowiskach w jednostkach i instytucjach samorządowych. Wszystkie 4
moduły merytoryczne realizowane e-learningowo były wspierane przez
dobrowolny moduł nauki podstaw jĊzyka angielskiego. W projekcie załoĪono, Īe kaĪdy ze 140 beneficjentów wybierze jeden z 5 modułów elearningowych jako obowiązkowy i ewentualnie drugi jako dodatkowy.
Szkolenie e-learningowe w wymiarze 64-godzin z kaĪdego modułu zostało poprzedzone szkoleniem stacjonarnym w 14 powiatach woj. podlaskiego w wymiarze 2 dni szkoleniowych obejmujących podstawy obsługi
komputera i platformy zdalnego nauczania oraz zwieĔczone jednodniowym szkoleniem z zakresu komunikacji interpersonalnej i obsługi klienta
w urzĊdzie.
W związku z tym zrealizowano nastĊpujące tzw. rezultaty twarde projektu:
- 236 osób skorzystało z seminariów rekrutacyjno-edukacyjnych;
- 150 osób skorzystało ze szkoleĔ tradycyjnych w zakresie obsługi
komputera i e-learningu;
109
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- 130 osób ukoĔczyło szkolenie na Platformie Zdalnego Nauczania,
w tym szacunkowo, w zaleĪnoĞci od wyborów: 91 osób skorzystało
z nauki jĊzyka obcego (jĊzyka angielskiego), 124 osoby skorzystały
z modułu Profesjonalna obsługa klienta, 42 osoby skorzystały z
modułu Zamówienia publiczne i partnerstwa publiczno-prywatne,
24 osoby skorzystały z modułu Centrum zarządzania kryzysowego,
34 osoby skorzystały z modułu Promocja gminy w oparciu o
produkt regionalny, 35 osób skorzystało z modułu Opieka nad
osobą starszą;
- 300 osób skorzystało z publikacji dobrych praktyk w zakresie elearning;
- 142 osoby skorzystały ze szkoleĔ tradycyjnych w zakresie
komunikacji interpersonalnej.
Ponadto zrealizowano:
- 18 seminariów rekrutacyjno-edukacyjnych;
- 16 szkoleĔ grupowych w zakresie obsługi komputera i e-learningu;
- 315 modułów e-learningowych (wskaĨnik wykorzystania PZN);
- 16 szkoleĔ grupowych w zakresie komunikacji interpersonalnej;
- 50 dni szkoleĔ tradycyjnych;
- 20160 godzin szkoleĔ metodą e-learningową;
- wykonano platformĊ zdalnej nauki do e-learningu w województwie
podlaskim;
- wydano publikacjĊ z zakresu dobrych praktyk w zakresie elearningu w nakładzie 300 egz.
Rezultaty twarde projektu pomogły zrealizowaü rezultaty miĊkkie. Absolwenci projektu zdobyli umiejĊtnoĞü korzystania ze szkoleĔ elearningowych. Kontynuując doskonalenie zawodowe i kształcenie ustawiczne bĊdą mogli w przyszłoĞci tą metodą zdobywaü wiedzĊ i nowe
kwalifikacje w przyszłych planowanych projektach i przedsiĊwziĊciach
szkoleniowych. Udział w projekcie wyrobił w uczestnikach samodzielnoĞü, samokontrolĊ w pracy i planowaniu zajĊü, zwiĊkszył ich koncentracjĊ, wiarĊ we własne siły, kreatywnoĞü, wyzwolił gotowoĞü do podejmowania nowych wyzwaĔ rozwoju zawodowego pomimo starszego wieku i
gorszego wykształcenia. Przełamane zostały bariery psychologiczne
związane z uĪywaniem nowych technik informatycznych, procedur i
przepisów organizujących pracĊ JST, jednostkach im podległych i nadzorowanych.
110
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
Udział beneficjentów wsparty był w formie indywidualnych konsultacji
na platformie e-learningowej, zachĊcając do aktywnego udziału w szkoleniach. JednoczeĞnie stworzona została lista rezerwowa, z której w początkowej fazie projektu były uzupełniane braki osobowe. Bierna postawa beneficjentów w szkoleniach to kolejna przeszkoda na jaką natrafiliĞmy w trakcie analizy danych z PZN. Prowadzący zajĊcia wykładowcy na
bieĪąco oceniali postĊpy w nauce, a uczestnicy szkoleĔ mogli sygnalizowaü swoje uwagi w ankietach ewaluacyjnych. Aby nie zakłócaü normalnego toku pracy zawodowej beneficjentów konsultanci w toku 128 godz.
zajĊü na platformie e-learningowej byli do dyspozycji beneficjentów w
kaĪdy wtorek i czwartek, w godz. 18.00-20.00. Pozostały czas szkolenia
beneficjentów był realizowany w postaci udziału w wykładach, üwiczeniach i testach dostĊpnych on-line w kaĪdym czasie (7 dni w tygodniu, 24
godziny na dobĊ) na platformie zdalnego nauczania (PZN).Monitoring i
ewaluacja projektu była prowadzona przez cały czas jego trwania z wykorzystaniem narzĊdzi informatycznych umoĪliwiających badanie postaw
i opinii beneficjentów oraz wykładowców i trenerów. Przed rozpoczĊciem
projektu beneficjenci zostali zbadani pod kątem ukierunkowania na miĊkkie rezultaty projektu. W trakcie prowadzonych szkoleĔ na bieĪąco były
monitorowane postĊpy w nauce i zaangaĪowanie beneficjentów w proces
dydaktyczny. Pasywna postawa beneficjentów była natychmiast zauwaĪona przez wykładowcĊ lub trenera i podjĊto stosowne działania naprawcze (rozmowy telefoniczne, informacja listowa). JednoczeĞnie badany był
poziom zadowolenia beneficjentów oraz ich opinie co do jakoĞci szkoleĔ,
obsługi. KaĪdy z beneficjentów, który ukoĔczył kurs otrzymał stosowny
certyfikat.
Rekomendacje z praktyki
W trakcie realizacji projektu stopniowo obalano mity i stereotypy dotyczące braku zainteresowania osób po 45 roku Īycia w zakresie braku zainteresowania zdobywaniem nowej wiedzy. Ujawniły siĊ natomiast problemy emocjonalne związane z przezwyciĊĪaniem wewnĊtrznych oporów
w zakresie stosowania nowoczesnych technologii informatycznych. Zainteresowanie zasobami Internetu i moĪliwoĞciami nauki we własnym tempie na Platformie Zdalnej Nauki (PZN) pokazały, Īe spora grupa Beneficjentów projektu przezwyciĊĪyła te opory i sprawnie posługiwała siĊ na-
111
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
rzĊdziami do zdalnej nauki. Oczywistym jest, Īe ograniczenia w dostĊpie
do szerokopasmowego Interentu na terenie województwa podlaskiego
oraz brak odpowiedniej iloĞci sprzĊtu komputerowego w domach, ze
wzglĊdu na jego cenĊ i koszty utrzymania łączy internetowych, niekorzystnie odbijały siĊ na iloĞci godzin, jakie Beneficjenci spĊdzali na PZN.
Dlatego teĪ informowaliĞmy Beneficjentów o moĪliwoĞci zdalnego pobierania zasobów edukacyjnych Platformy Zdalnego Nauczania na swój
komputer, a nastĊpnie pracy nad poszczególnymi tematami w trybie offline. Przyniosło to oczekiwane skutki zwiĊkszenia zainteresowania treĞciami edukacyjnymi. W przyszłych projektach zakładamy zwiĊkszenie
moĪliwoĞci pobierania zdalnego materiałów edukacyjnych, choü nie
ukrywamy swoich oczekiwaĔ w stosunku do operatorów telekomunikacyjnych, co do ich oferty zabezpieczenia łącza szerokopasmowego online na terenie całego województwa w najbliĪszych latach. AktywnoĞü
samorządów w tym wzglĊdzie i rozbudowa Ğwiatłowodowych sieci szerokopasmowych KBN „PIONIER” pozwalają mieü nadziejĊ, Īe obecne
trudnoĞci techniczne co do powszechnoĞci usług e-learningowych zostaną wkrótce pokonane.
OPINIE TRENERÓW PROWADZĄCYCH SZKOLENIA
Wykorzystanie gminnych centrów informacyjnych
W trakcie realizacji szkoleĔ stacjonarnych przygotowujących słuchaczy do samodzielnej pracy na platformie zdalnej nauki w kaĪdej grupie
padało w pewnej chwili pytanie: „A co mam zrobiü, jeĞli nie mam w domu
komputera?”. Zwykle jedna lub kilka osób zadawała to pytanie, kiedy wyjaĞniałem dokładniej na czym polega praca uczestników szkoleĔ elearningowych. Nie ulega wątpliwoĞci, Īe moĪliwoĞü swobodnego dostĊpu do komputera o najdogodniejszej porze jest najbardziej poĪądaną,
wrĊcz idealną sytuacją, w jakiej znajduje siĊ uczestnik zdalnych szkoleĔ.
PoniewaĪ jednak nie kaĪdy z uczestników posiada własny komputer, naleĪało wskazaü im alternatywną moĪliwoĞü skorzystania z dostĊpu do Internetu.
112
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
W mniejszych miejscowoĞciach funkcjonują Gminne OĞrodki Kultury,
w których funkcjonują pracownie komputerowe z dostĊpem do Internetu.
W latach 2007-2008 w ramach projektu „Wioska internetowa” w kilkunastu miejscowoĞciach województwa podlaskiego powstały nowoczesne
pracownie dostĊpne przez 7 dni w tygodniu. Funkcjonują takĪe małe pracownie organizowane w latach 2003-2004 ubiegłych w ramach akcji
Microsoft i Fundacji Nowoczesna Polska o nazwie „Ikonka”.
W naszych szkoleniach korzystaliĞmy trzykrotnie z pracowni znajdujących siĊ w takich oĞrodkach: w Bibliotece Publicznej w Narwi, w Gminnym OĞrodku Kultury w ĝniadowie oraz w Gminnym Centrum Kultury w
Boükach. Pracownie są wyposaĪone w nowoczesny sprzĊt komputerowy
(jako „Centra Kształcenia na OdległoĞü na Wsiach”). Zapewniają moĪliwoĞü jednoczesnej pracy na dziesiĊciu stanowiskach komputerowych.
UĪytkownicy mają do dyspozycji drukarkĊ, na której moĪna drukowaü potrzebne materiały. DostĊpny jest równieĪ skaner.
Pracownie zwykle dostĊpne są w godzinach dogodnych dla wiĊkszoĞci korzystających np. od godz. 11 do godz. 19 lub nawet 20. Opiekunowie pracowni słuĪą pomocą kaĪdemu uĪytkownikowi, takĪe takiemu, którego umiejĊtnoĞci obsługi komputera są niewielkie.
Słuchacze szkoleĔ e-learningowych projektu „Samorządni w nauce…”
nie posiadający własnego komputera nie są wiĊc automatycznie wykluczani z udziału w programie. Oprócz moĪliwoĞci dostĊpu do Internetu i
realizacji zadaĔ związanych ze swoimi kursami, mogą takĪe spotkaü siĊ
z sąsiadami lub innymi znajomymi. Spotkania takie przyczyniają siĊ do
utrwalania kontaktów miĊdzyludzkich. Wydaje siĊ, Īe jedynym problemem jest przekonanie samego siebie, Īe trzeba dwa lub trzy razy w tygodniu wyjĞü z domu i udaü siĊ do gminnej pracowni. Trawestując nieco
słowa wieszcza, trzeba sprawiü „aby oni chcieli chcieü”.
Szkolenie: Profesjonalna obsługa klienta w JST, Promocja gminy,
Produkt regionalny
Kursy Profesjonalna obsługa klienta w JST, Promocja gminy oraz
Produkt regionalny zostały opracowane w taki sposób, aby uczestnicy
mogli zapoznaü siĊ z wybranymi zagadnieniami na temat budowania
właĞciwych relacji z odbiorcami Ğwiadczonych usług, w tym przypadku
113
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
przez pracowników organów samorządowych oraz właĞciwego kształtowania wizerunku swojego regionu i prawidłowego budowania komunikacji
marketingowej z szeroko rozumianym otoczeniem. Kluczowe dla wartoĞci merytorycznej szkoleĔ są üwiczenia opracowane dla kaĪdego modułu
i pozwalające, z jednej strony na przełoĪenie materiału teoretycznego na
praktykĊ działania, a z drugiej uĞwiadomienie koniecznoĞci rozwijania
pewnych umiejĊtnoĞci i kompetencji przydatnych w pracy zawodowej.
Słuchacze kursów uzyskując dostĊp do całoĞci materiału mieli moĪliwoĞü indywidualnego wyboru harmonogramu pracy, przez co musieli
wypracowaü pewien zasób samodyscypliny pozwalający na systematyczną pracĊ. Równie waĪne, jak üwiczenia, były opracowane do kaĪdego tematu quizy w postaci testów pozwalające prowadzącemu kurs na
zweryfikowanie stopnia przyswojenia wiedzy teoretycznej, natomiast
uczestnikom dające obraz postĊpu pracy.
Zarówno testy, jak i üwiczenia stanowią podstawĊ do weryfikacji
uczestnictwa w kursie, a ich wyniki warunkują pozytywne ukoĔczenie
kursu. W wiĊkszoĞci przypadków szkoleĔ on-line przyjmuje siĊ, Īe do zaliczenia kursu niezbĊdne jest wykonanie minimum 40% üwiczeĔ oraz
uzyskanie pozytywnego wyniku w minimum 60% quizów. OczywiĞcie dopuszcza siĊ pewne kombinacje tych dwóch wielkoĞci ze wzglĊdu na predyspozycje uczestników szkolenia. WaĪne w tym przypadku jest
uwzglĊdnienie jakoĞci udzielanych odpowiedzi w ramach üwiczeĔ oraz
liczba maksymalnych punktów uzyskanych w quizach.
Istotnym elementem kursu jest doradztwo realizowane na zasadzie
kontaktu on-line z prowadzącym kurs. Daje to moĪliwoĞü bezpoĞredniego
kontaktu na linii szkoleniowiec-słuchacze oraz wymienianie siĊ spostrzeĪeniami i opiniami na tematy interesujące dla uczestników. Konsultacje te
stwarzają podstawĊ do kreowania pewnej aktywnoĞci na forum dostĊpnym zarówno dla prowadzącego, jak równieĪ dla słuchaczy. Interesujące
jest to, Īe w ramach doradztwa poruszane są zagadnienia wykraczające
poza merytoryczny obszar kursu budując swoistą platformĊ wymiany
wiedzy i doĞwiadczeĔ pomiĊdzy zainteresowanymi. Ponadto udział słuchaczy w ramach realizowanych konsultacji jest swoistym miernikiem
zaangaĪowania w pogłĊbianie wiedzy z omawianych zakresów.
W ramach kursu Promocja gminy i produkt regionalny przygotowany
został zestaw, aĪ 22 tematów, mających na celu przybliĪenie uczestnikom wielu istotnych zagadnieĔ z zakresu promocji dotyczących zarówno
114
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
jednostek samorządowych, jak równieĪ produktów regionalnych. Tematyka wykładów przedstawiała siĊ nastĊpująco:
1. Marketing terytorialny – wprowadzenie.
2. Odbiorcy działalnoĞci marketingowej jednostek samorządu terytorialnego.
3. Instrumenty marketingowe jednostek samorządu terytorialnego.
4. Terytorium (miejsce) jako specyficzny produkt w marketingu jednostek samorządu terytorialnego.
5. Komunikacja publiczna.
6. Zintegrowana komunikacja marketingowa jako narzĊdzie oddziaływania na odbiorcĊ.
7. Promocja w marketingu jednostek samorządu terytorialnego.
8. Metody promocji gminy wiejskiej.
9. Reklama jako instrument promocji.
10. Zasady doboru Ğrodków reklamy do realizacji komunikacji z otoczeniem.
11. Rola public relations w procesie promocji JST.
12. Wizerunek jednostek samorządu terytorialnego.
13. Relacje jednostek samorządu terytorialnego z mediami.
14. Zasady tworzenia materiałów promocyjnych.
15. Inne narzĊdzia promocji jednostek samorządu terytorialnego.
16. Promocja regionu pod kątem inwestycji.
17. Relacje ze społeczeĔstwem.
18. Komunikacja wewnĊtrzna jako element promocji jednostek samorządu terytorialnego.
19. Produkt regionalny i lokalny.
20. Komercjalizacja produktu regionalnego i lokalnego.
21. Tworzenie kampanii promocyjnej produktu regionalnego na przykładzie Miodu drahimskiego.
22. Pomiar skutecznoĞci kampanii promocyjnej.
W przypadku kursu Profesjonalna obsługa klienta w JST zaproponowana została mniejsza liczba zagadnieĔ, przy czym wiele z nich zostało
zaprezentowanych w sposób dalece pogłĊbiony, poparty duĪą iloĞcią
przykładów. Zakres tematyczny przedstawiał siĊ nastĊpująco:
1. Zasady tworzenia Biura Obsługi Klienta (BOK) w urzĊdach.
2. WyposaĪenie techniczne Biura Obsługi Klienta.
115
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Technologie komunikacyjne i informacyjne (ITC) w działalnoĞci
urzĊdów.
4. Zasady doboru kadry do obsługi klienta w urzĊdach i zakres ich
szkoleĔ.
5. BezpoĞrednia obsługa klienta w urzĊdach.
6. Klient – kluczowy podmiot Ğwiadczenia usługi w urzĊdach.
7. Charakterystyka obsługującego klienta w urzĊdach.
8. Proces komunikacji w obsłudze klienta.
9. Komunikacja niewerbalna.
10. Aktywne słuchanie – droga do zrozumienia potrzeb klienta.
11. Komunikacja werbalna w relacjach z klientami urzĊdu.
12. Zasady obsługi trudnego klienta w urzĊdzie.
13. Wykorzystanie telefonu do obsługi klienta urzĊdu.
14. Stres w pracy urzĊdnika – przyczyny i sposoby radzenia.
W trakcie kursów uczestnicy czĊsto nawiązywali kontakt z prowadzącym w celu zgłaszania zaistniałych problemów oraz zadawania nurtujących pytaĔ. Do najczĊĞciej powtarzających siĊ wątpliwoĞci zaliczyü naleĪy te dotyczące üwiczeĔ, gdzie wielokrotnie potrzebne było wyjaĞnianie
intencji üwiczenia oraz zasad prawidłowego jego wykonania. Przy czym
podkreĞliü naleĪy to, iĪ kwestia ta dotyczyła głównie tego co naleĪy zrobiü, a nie jak to naleĪy zrobiü. RzeczywiĞcie sporadyczne były proĞby o
przesłanie sugestii w celu naprowadzenia na poprawne rozwiązanie.
Do innych kwestii poruszanych przez słuchaczy zaliczyü moĪna m.in.
upewnianie siĊ w słusznoĞci podjĊtego kierunku działania przy rozwiązywaniu üwiczeĔ, koniecznoĞü wyjaĞnienia pojĊü z wykładu lub üwiczenia, które były w jakiĞ sposób niezrozumiałe lub teĪ nie jednoznaczne, a
takĪe proĞby o opinie na temat przesłanych rozwiązaĔ, szerszych niĪ te,
zawarte w ocenie.
Ogólnie nowe doĞwiadczenie jakim było dla mnie prowadzenie kursu
e-learningowego oceniam bardzo pozytywnie. W wielu przypadkach rozwiązane üwiczenia Ğwiadczyły nie tylko o przyswojeniu sobie wiedzy z
danego zagadnienia, ale co waĪniejsze zrozumieniu przez uczestnika roli
i sposobów zastosowania poruszanych kwestii. Mając ĞwiadomoĞü, Īe
nie dana mi bĊdzie, poza doradztwem, moĪliwoĞü precyzowania własnych stwierdzeĔ dołoĪyłem wszelkich staraĔ dla jasnoĞci i przejrzystoĞci
przygotowanego materiału teoretycznego. JednakowoĪ okazało siĊ, Īe
jĊzyk, którym siĊ posługiwałem nie dla wszystkich słuchaczy był jasny.
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
3.
116
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
ja
B
FK
K
Miało to teĪ swoje dobre strony, bowiem zachĊcało do kontaktowania siĊ,
w celu rozwiania wątpliwoĞci. Zapewne dziĞ przygotowując kurs dokonałbym pewnych modyfikacji zwłaszcza w kwestii üwiczeĔ, albowiem
najszybciej i co ciekawe najlepiej rozwiązywane były zadania on-line, a
nie te, które wymagały dosłania pliku z odpowiedzią. Ale jest to zmiana
raczej natury technicznej, która moĪe jednak poprawiü jakoĞü udzielanych przez słuchaczy odpowiedzi. Imponujące jest równieĪ to, Īe najbardziej ambitne osoby były w stanie ukoĔczyü kurs w niecałe trzy miesiące,
rozwiązując wszystkie zadania oraz uzyskując maksymalną punktacjĊ ze
zdecydowanej wiĊkszoĞci quizów.
Konkludując uwaĪam, Īe powyĪszy projekt dostarczył wielu cennych
wniosków zarówno organizatorom, jak i prowadzącym, zaĞ słuchaczom
dał moĪliwoĞü uczestniczenia w przedsiĊwziĊciu, które na pewno pozytywnie wpłynie na ich dalszą aktywnoĞü zawodową.
Fu
nd
ac
Szkolenie: Centrum Zarządzania Kryzysowego
Tematyka wykładów:
1. Podstawy prawne funkcjonowania CZK w gminie/powiecie:
- wprowadzenie do podstaw prawnych zarządzania kryzysowego,
- akty prawne obowiązujące w zarządzaniu kryzysowym,
- zarządzanie kryzysowe w praktyce CZK.
2. Zagadnienia dotyczące pracowników CZK i zakresu ich zadaĔ:
- dyĪurny CZK – nowy zawód,
- zakres zadaĔ i kompetencji dyĪurnego CZK,
- zakres wiedzy i umiejĊtnoĞci dyĪurnego CZK.
3. Przykładowe rozwiązania – analiza „dobrych praktyk”:
- katalog zagroĪeĔ i plan reagowania kryzysowego – podstawa
zarządzania kryzysowego,
- zasady postĊpowania w sytuacji kryzysowej,
- zdarzenia z udziałem materiałów niebezpiecznych,
- zjawiska pogodowe,
- zdarzenia realizowane w trybie administracyjnym,
- zdarzenia ze zwierzĊtami,
- zdarzenie masowe z duĪą iloĞcią osób,
- epidemie i zagroĪenia terrorystyczne,
117
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
- zagroĪenie skaĪeniem radioaktywnym.
4. Zasady prowadzenia dokumentacji CZK i wsparcia informatycznego w zarządzaniu kryzysowym:
- zasady prowadzenia dokumentacji CZK,
- wsparcie informatyczne w zarządzaniu kryzysowym,
- praktyczne wykorzystanie dokumentacji i wsparcia informatycznego.
5. WyposaĪenie techniczne CZK i moĪliwoĞci koordynacji zadaĔ z innymi słuĪbami na obszarze funkcjonowania gminy/powiatu:
- wyposaĪenie techniczne CZK,
- koordynacja zarządzania kryzysowego na administrowanym terenie,
- funkcjonowanie CZK w praktyce.
6. Wzory instrukcji i pism uĪytkowych stosowanych w CZK:
- rodzaje i typy dokumentacji w CZK,
- dokumentacja zarządzania kryzysowego,
- zasady stosowania dokumentacji CZK.
Materiały przygotowane dla słuchaczy w układzie wykład oraz materiały pomocnicze spowodowały, Īe wszystko, co jest dla słuchacza potrzebne do wykonania üwiczeĔ znajduje siĊ w materiałach kursu. W ten
sposób nie istnieje potrzeba szukania rozwiązaĔ poza tymi materiałami.
Wystarczy tylko je przeczytaü i wykonaü test, a nastĊpnie üwiczenie.
IloĞü przygotowanych materiałów jest znacząca i dla tych słuchaczy, którzy rzeczywiĞcie zajmują siĊ tematyka zarządzania kryzysowego stanowi
materiał przydatny w praktyce zawodowej. Dla osób przypadkowych taka
iloĞü materiału moĪe byü przeraĪająca i skutkuje obawą przed moĪliwoĞcią jej wykonania. Dlatego punktem wyjĞciowym jest rzeczywiste zainteresowanie uczestników kursu ta tematyką. Dlatego tylko czĊĞü osób,
naprawdĊ zainteresowanych, uczestniczy w kursie systematycznie. Osoby nie zainteresowane tą tematyką w ogóle nie wykazują aktywnoĞci zarówno w zapoznawaniu siĊ z materiałem (wejĞcie na stronĊ i pobranie
materiału – wykładów) jak i tym bardziej aktywnym kontaktowaniem siĊ z
wykładowcą i zadawaniem pytaĔ.
Zasady pracy z uczestnikami sprowadzają siĊ w praktyce do sprawdzania postĊpów w nauce zaliczonych testów i sprawdzaniu treĞci üwiczeĔ. Uczestnicy realizujący kurs przy tak bogatym materiale nie potrzebują dodatkowych informacji i prawdopodobnie nie mają teĪ potrzeby
118
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
FK
K
czĊstego kontaktowania siĊ z wykładowcą. Doradztwo w takim wypadku
praktycznie nie jest potrzebne w zakresie merytorycznym. Powstają sporadycznie potrzeby rozwiązania jakiegoĞ problemu systemowego i są to
raczej pytania do serwisu platformy. Zaznacza siĊ teĪ chĊü kontaktu
bezpoĞredniego, telefonicznego lub na szkoleniach i zjazdach w których
uczestniczĊ.
ĝrodowisko osób zajmujących siĊ tą tematyką jest stosunkowo zamkniĊte. Kryterium wieku spowodowało, Īe duĪa czĊĞü osób zainteresowanych nie mogła w tym temacie uczestniczyü. W takim przypadku skorzystali z równolegle prowadzonego konkurencyjnego szkolenia zorganizowanego przez SG PSP.
ja
B
Szkolenie: Opieka nad osobą starszą
Fu
nd
ac
Kurs zawiera materiał dotyczący zagadnieĔ związanych z obsługą
klienta – osoby starszej niepełnosprawnej w warunkach domowych i instytucjonalnych. Kurs wyposaĪa słuchacza w nastĊpujące umiejĊtnoĞci:
- rozpoznawanie problemów opiekuĔczych osoby chorej i niesamodzielnej;
- współpraca w zakresie planowania i realizowania planu opieki nad
osobą chorą i niesamodzielną;
- pomaganie osobie chorej i niesamodzielnej w zaspokajaniu potrzeb
związanych z utrzymaniem ciała w czystoĞci;
- pomaganie osobie chorej i niesamodzielnej w zaspokajaniu potrzeb
związanych z odĪywianiem i wydalaniem;
- pomaganie osobie chorej i niesamodzielnej w utrzymaniu aktywnoĞci ruchowej;
- nawiązywanie i utrzymywania kontaktów miĊdzyludzkich;
- planowanie zajĊü w ramach terapii zajĊciowej ( wybrane zagadnienia).
Bloki tematyczne:
- wybrane zagadnienia prawne;
- organizacja systemu ochrony zdrowia w aspekcie opieki długoterminalnej;
- organizacja systemu pomocy społecznej w Polsce;
119
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
korupcja w słuĪbie zdrowia;
umiejĊtnoĞci interpersonalne, proces komunikowania siĊ;
pojĊcie zdrowia i choroby, potrzeby wg. Maslowa;
umiejĊtnoĞü diagnozowania potrzeb i ich zaspakajanie;
podstawy gerontologii;
koncepcja pielĊgnowania według Moniki Krohwinkel;
higiena osobista i otoczenia, metody i techniki wykonywania zabiegów higienicznych;
- jak rozmawiaü z chorym o jego chorobie i umieraniu;
- opieka nad osobami przewlekle chorymi, opieka terminalna;
- opieka nad osobą starszą;
- gimnastyka oddechowa, ogólno usprawniająca;
- pielĊgnacja odleĪyn;
- pielĊgnacja pacjenta psychiatrycznego;
- elementy pielĊgnacji osób niepełnosprawnych;
- elementy terapii zajĊciowej w pracy z osobami starszymi;
- wybrane zagadnienia dietetyczne;
- edukacja zdrowotna;
- techniki przenoszenia podopiecznego;
- organizacja pracy, zasady bhp w pracy opiekuna;
- etyka w zawodzie opiekuna;
- zasady udzielania pierwszej pomocy;
- zasady pracy.
Słuchacz pracuje na platformie kursu według własnego rytmu, zapoznaje siĊ z zagadnieniami zawartymi w blokach tematycznych. Tematyka
bloku zawiera zagadnienia podstawowe potrzebne do opanowania materiału. Aby słuchacz lepiej poznał materiał, zastosowano materiał uzupełniający, który pozwala na lepsze opanowanie materiału, daje wskazówki
do dalszego samokształcenia. Rozwiązuje üwiczenia i testy. Słuchacz
ma do dyspozycji konsultacje – dwa razy w tygodniu.
Zasady zaliczania materiału, aby zaliczyü materiał słuchacz rozwiązuje üwiczenia i testy, które wystĊpują w kaĪdym bloku tematycznym. Zalicza po poprawnym rozwiązaniu wszystkich testów i rozwiązaniu 60%
üwiczeĔ.
Doradztwo – dwa razy w tygodniu, przez cały okres trwania kursu,
kontakt z prowadzącym na platformie. Pytania do prowadzącego na forach dyskusyjnych. Informacja zwrotna w czasie pracy nad poszczegól-
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
-
120
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
nymi blokami – moĪliwoĞü zadawania pytaĔ prowadzącemu, informacje
od prowadzącego po analizie wykonanego üwiczenia.
NajczĊstsze pytania i problemy uczestników:
- specyfika materiału i zagadnieĔ dotyczących bloków tematycznych,
- problemy etyczno-moralne.
W trakcie opracowywania tematów, a takĪe w czasie zajĊü wydaje siĊ,
iĪ brakowało bezpoĞredniego kontaktu ze słuchaczami w zakresie przeprowadzenia üwiczeĔ praktycznych dotyczących pielĊgnacji pacjenta i
prowadzenia rozmowy. W dalszej perspektywie naleĪałoby zastanowiü
siĊ nad formą mieszaną kursu – forma platformy i kilku spotkaĔ z grupą,
celem przeüwiczenia czynnoĞci manualnych, potrzebnych w dalszej pracy słuchacza.
121
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Fu
nd
ac
ja
B
FK
K
PLATFORMA ZDALNEJ NAUKI – ZDJĉCIA
Przykładowy wykład „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
Przykładowy wykład „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS
122
ja
B
FK
K
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Przykładowy wykład „Samorządni w nauce”
Fu
nd
ac
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
Przykładowy wykład „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
123
ja
B
FK
K
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Przykładowy wykład „Samorządni w nauce”
Fu
nd
ac
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
Przykładowe forum dyskusyjne „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
124
ja
B
FK
K
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Przykładowe üwiczenie „Samorządni w nauce”
Fu
nd
ac
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
Przykładowe üwiczenie „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
125
ja
B
FK
K
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
Przykładowy test „Samorządni w nauce”
Fu
nd
ac
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
Przykładowy test, „Samorządni w nauce”
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
126
ja
B
FK
K
Dobre praktyki. DoĞwiadczenia projektu…
Przykładowy test „Samorządni w nauce”
Fu
nd
ac
ħródło: PrzedsiĊbiorstwo WdraĪania Technik Komputerowych ATLAS.
127
Samorządni w nauce – e-learning dla samorządowców
LITERATURA:
1.
eLearning: Designing tomorrow’s education, COM(2000) 318 final,
24.05.2000 http://www.europa.eu.int/comm/elearning).
2.
Baza dobrych praktyk dla administracji samorządowej, Serwis eGov.pl,
11.04.2004, data wejĞcia 21.01.2009 r.
3.
BieliĔski J., Strategia LizboĔska a konkurencyjnoĞü gospodarek, Wyd.
Cedetu, Warszawa 2005.
4.
The
eLearning
Action
Plan,
Designing
Tomorrow's
Education,
5.
FK
cil and the European Parliament.
K
COM(2001)172 final, Communication from the Commission to the CounCommunication on a Commission Initiative for the Special European
ja
B
Council of Lisbon, 23-24 March 2000 r., www.euroinfo.org.pl
6.
Decision No 1720/2006/EC of the European Parliament And Of The
Council, of 15 November 2006 establishing an action programme in the
7.
Fu
nd
ac
field of lifelong learning.
Decyzja nr 2318/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5
grudnia 2003 r. przyjmująca wieloletni program (2004–2006) w celu skutecznej integracji technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w systemy kształcenia ogólnego i szkolenia zawodowego w Europie (Program
„eLearning”).
8.
Deklaracja BoloĔska, i co dalej. Zbiór komunikatów, wytycznych i sugestii, Materiały ze strony internetowej MENiS, /www.menis.gov.pl Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich, Uniwersytecka Komisja Akredytacyjna, PoznaĔ 2004
9.
Deklaracja z Bolonii
10. eEurope – społeczeĔstwo informacyjne dla wszystkich
11. Grabowska A., E-learning przez Internet w szkolnictwie wyĪszym, Pismo
Politechniki GdaĔskiej, nr 3/2004.
12. www.men.gov.pl/content/view/82/136/
13. www.ukie.gov.pl
14. Hyla M., Przewodnik po e-learningu, ABC a Wolters Kluwes Business,
Kraków 2007.
15.
Mietzel G., Psychologia kształcenia, GdaĔskie Wydawnictwo Psychologiczne, GdaĔsk 2003.
128
Literatura
16. Narodowy Plan Rozwoju
17. Neczaj-ĝwiderska R., Rozpoznanie i analiza potrzeb szkoleniowych organizacji, e-mentor, Czasopismo internetowe Szkoły Głównej Handlowej
w Warszawie, nr 1/2005.
18. Nowak J.S., SpołeczeĔstwo informacyjne,
19. O’Leonard K., New Technologies for Corporate Learning, Part I, Bersin
& Associates 2006.
20. Program „Uczenie siĊ przez całe Īycie” 2007-13.
21. Projekt Fit For Europe, www.fit-for-europe.info
22. Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007-2013
K
23. Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010
FK
24. Traktat z Maastricht z dn. 11 grudnia 1991 r.
25. Ustawa z dnia 7 wrzeĞnia 1991 r. o systemie oĞwiaty (Dz.U. nr 95 poz.
www.elearningeuropa.info
Fu
nd
ac
26.
ja
B
425).
129

Podobne dokumenty