W przestrzeni Smoka - Muzeum Narodowe w Krakowie

Komentarze

Transkrypt

W przestrzeni Smoka - Muzeum Narodowe w Krakowie
In the Realm
of the Dragon
Chinese Art
in the Collections
of the National Museum
in Krakow
W
przestrzeni
Smoka
Sztuka chińska
w zbiorach
Muzeum Narodowego
w Krakowie
Kraków 2015
Spis treści
Contents
Zofia Gołubiew
7
***
Joanna Wardęga
9
11
Wu Guang
O cywilizacji chińskiej / On Chinese Civilization
13
Beata Romanowicz
Wprowadzenie / Introduction
17
Album
***
Beata Pacana
Zbiory sztuki chińskiej w Muzeum Narodowym w Krakowie
The Collections of Chinese Art at the National Museum in Krakow
21
Marcin Jacoby
Wejście do krainy Smoka / Entering the Land of the Dragon
29
Malarstwo i grafika / Paintings and Prints
53
Rzeźba buddyjska / Buddhist Sculpture
59
Ceramika / Ceramics
179
Ubiór i akcesoria / Clothing and Accessories
217
Sztuka zdobnicza / Decorative Art
259
Noty / Notes
358
Okresy historyczne i dynastie chińskie / Historical Periods and Chinese Dynasties
358
Wybrana bibliografia / Selected bibliography
Wprowadzenie
Introduction
Beata Romanowicz
Wystawa W przestrzeni Smoka prezentuje dzieła sztuki i przedmioty rzemiosła artystycznego o chińskiej proweniencji wchodzące w skład kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie. Eksponaty, poza bogatym zbiorem ceramiki obejmującym formy od
III wieku p.n.e. aż do początku wieku XX, pochodzą głównie
z czasów panowania ostatniej dynastii – Qing (1644–1911).
Twórcy ekspozycji skoncentrowali się na pojęciu przestrzeni – zarówno tej mitycznej, którą włada tytułowy Smok, jak
i kulturowej, literackiej, estetycznej i filozoficznej. Prezentowane
w szerokim kontekście chińskich symboli i mitów dzieła mówią
o przestrzeni w sztuce, przestrzeni sacrum, a także o przestrzeni
wokół kluczowej w kulturze chińskiej postaci uczonego literata –
erudyty; dają również pojęcie o ogromnej różnorodności społecznej i etnicznej rozległego chińskiego państwa.
Idea scenariusza wystawy zasadza się także na charakterystycznej dla Chińczyków równowadze – cyklu, w którym koncepcje filozofów wpływają na społeczeństwo, które tworzy kulturę materialną i tradycję słowa, które z kolei określają przestrzenie sztuk
wizualnych, takich jak malarstwo czy kaligrafia. Wprowadzając
widza w poszczególne dziedziny, otwieramy go na kolejne przestrzenie pojęciowe, uzmysławiając mu istniejące pomiędzy nimi
związki.
Przestrzeń jest jedną z podstawowych i uniwersalnych kategorii
opisu świata. Porządkuje jego postrzeganie zarówno na poziomie realnym, jak i w sferze wyobraźni, mitów i podań. Świat, do
którego zapraszamy na wystawie sztuki chińskiej – przestrzeń
Smoka – to metaforycznie ujęta kilkutysiącletnia tradycja i kultura Państwa Środka przedstawiona za pomocą obiektów z kolekcji Muzeum – fundamentu tej opowieści o Chinach. Opowieść
jest przedstawiona w kilku różnych odsłonach ukazujących widzowi kolejne przestrzenie poznawcze.
The exhibition titled In the Realm of the Dragon presents works of art and handicraft of Chinese provenance which constitute part of the collection of the
National Museum in Krakow. Apart from the impressive collection of ceramics presenting items from the
3rd century BC until the early 20th century, the objects
presented at the exhibition date back to the reign of the
last dynasty – the Qing (1644–1911).
The exhibition creators focused on the concept of space
– both in its mythical sense, controlled by the title dragon and in its cultural, literary, aesthetic and philosophical aspects. Works of art, presented in a broad
context of Chinese symbols and myths, discuss the
space in art, the sacred sphere, and the realm of the key
figures in Chinese culture – the literati. They also shed
light on the immense social and ethnic diversity of the
vast Chinese state.
The idea of the exhibition scenario also refers to the
balance, so characteristic of China, reflected in the cultural cycle in which philosophers’ concepts affect the
society, thus creating material culture and oral tradition, which in turn defi ne the space for visual arts, such
as painting or calligraphy. By introducing the viewers
to each domain, we open them to new conceptual spaces, making them aware of the existing connections.
Space is one of the most fundamental categories describing the world. It organizes its perception both on
the reality level and in the realm of imagination, myths
and legends. The world to which we extend an invitation through the exhibition of Chinese art – the realm of
the dragon – is a metaphor of a few-thousand-year-old
tradition and culture of the Middle Kingdom presented
using the objects from the Museum collection, which
constitute the foundation of our story about China. This
story is encapsulated in several different scenes revealing to the viewer subsequent cognitive spaces.
14
Wprowadzenie / Introduction
Beata Romanowicz
Smok jest jednym z tych symboli, które występują w różnych
kulturach i mają wiele znaczeń. W Chinach wiąże się on z ideą
dobra, pozytywną siłą wspierającą zmiany, co w naturalny sposób nawiązuje do idei odradzania się i bezpośrednio – życia.
Związek smoka z cyklem przemian opisuje przypowieść o tym,
jak jesienią, w czasie zrównania dnia z nocą, pokrywa on swoje
ciało mułem, zakopując się na dnie wodnych odmętów, i wyczekuje właściwego czasu, by zerwać się do działania. Gdy nastaje
wiosna, ukazuje się wśród burzowych chmur, myje grzywę w ich
wirujących kipielach, jego pazury widać w zarysach błyskawic,
łuska połyskuje w odbiciach zroszonej kory sosen. I choć sam,
jak mówią legendy, nie słyszy, jego potężny ryk pobrzmiewa
w odgłosach huraganu, który wymiata zwiędłe liście i wszystko,
co stare, by obudzić wiosnę.
Wystawa przeznaczona jest dla szerokiego grona odbiorców. Zainteresowanych sztuką i kulturą Chin usatysfakcjonuje poziom
artystyczny prezentowanych obiektów, bogactwo znaczeń ich
kształtowanej przez tysiąclecia symboliki. Na wystawie prowadzimy dialog również z tymi widzami, dla których Chiny to kraj
i kultura nadal odległe. Z pewnością każdy zwiedzający doceni
niezwykłą feerię barw prezentowanych tkanin – spódnic, kaftanów, bucików, wachlarzy – wyrafinowanie kolorystyczne, bogactwo kształtów i dekoracji naczyń, zdobionych na przykład emalią
komórkową, kunsztowne wyroby z kości słoniowej, jadeitu, szylkretu czy rogu nosorożca, będące świadectwem maestrii chińskich wytwórców rzeźbiących ażurowe, kilkuplanowe kompozycje na tych niewielkich przedmiotach. Z tego powodu wystawa
nie pozostawia obojętnymi ani koneserów, ani widzów oglądających chińskie rzemiosło po raz pierwszy.
W rozumieniu chronologicznym wystawę otwiera i zamyka ceramika, której kolekcja w Muzeum Narodowym w Krakowie jest
bardzo jednorodna i kompletna, co umożliwia prześledzenie historii tej dziedziny twórczości – od III w. p.n.e. do końca epoki
Qing (1911). Taki układ prezentacji ceramiki pozwala na czytelne
uwypuklenie pojawiania się zmian i nowych wartości artystycznych w kolejnych epokach.
W kręgu kultury Chin funkcjonują trzy zasadnicze systemy fi lozoficzne: konfucjanizm, taoizm i buddyzm. Współistnienie myśli
wielkich fi lozofów oddaje poświęcona temu część wystawy ilustrująca wpływ chińskich systemów fi lozoficznych nie tylko na
życie społeczno-religijne, ale także na przedmioty sztuki – ich
formę i motywy zdobnicze.
Materialną sferę życia reprezentują na ekspozycji m.in. akcesoria użytku codziennego i ubiory – wytworne jedwabne kaftany, spódnice, wyrafinowane hafty i wachlarze. Stroje, głównie
Dragon is one of those symbols which are featured in
many different cultures and are laden with meanings.
In China, it is associated with the idea of good and positive forces fuelling changes, which in a natural way refers to the idea of rebirth and directly – to life. The relationship between the dragon and the cycle of change is
described in the parable explaining how, at the time of
the autumn equinox, it covers its body with silt, burying itself at the bottom of deep waters, and awaits the
right time to spring to action. When the spring comes,
it reveals itself among stormy clouds and washes its
mane in their churning whirlpools. Its claws are visible
in the outlines of lightnings, its scales glisten in the reflections of bedewed pine bark. And although – as the
legends say – the dragon itself cannot hear, its mighty
roar echoes in the rumbles of a hurricane, which
sweeps away the dead leaves and everything that is old
in order to wake up the upcoming spring.
The exhibition is intended for a wide range of visitors.
Those interested in the art and culture of China will acknowledge the artistic quality of the displayed objects
and the diversity of the symbolism shaped over several
thousand years. At the exhibition we also enter into
a dialogue with those to whom China is still a distant
country and culture. Each visitor will certainly appreciate a remarkable diversity of colours of the displayed
fabrics such as skirts, robes, shoes and fans, the sophisticated hues and the variety of shapes and ornaments
of vessels decorated, e.g. with cloisonné enamel, the
elaborate objects made of ivory, jade, tortoiseshell and
rhinoceros horn, which testify to the mastery of Chinese manufacturers carving their openwork, multidimensional compositions on these small objects. The
exhibition does not leave anyone indifferent, whether it
be connoisseurs or visitors who have seen the Chinese
craftsmanship for the fi rst time.
Chronologically, the exhibition begins and ends with
ceramics, whose collection at the National Museum in
Krakow is very homogeneous and complete, making
it possible to trace the history of this kind of art from
the 3rd century BC to the end of the Qing Dynasty (1911).
Maintaining such an arrangement of the ceramics display allows for a special emphasis on the emerging
changes and new artistic values contributed by successive periods.
Chinese culture features three fundamental philosophy
systems: Confucianism, Taoism and Buddhism. One
part of the exhibition is dedicated to the coexistence of
the great philosophers’ ideas, which illustrates the impact of Chinese philosophical systems not only on social and religious life but also on works of art – their
forms and decorative motifs.
15
Część wystawy poświęcona malarstwu skupia się na zasadniczym problemie przestrzeni obrazu w kontekście przestrzeni
przekazu. Przekaz ten zawiera się zarówno w całej ekspozycji,
jak i w wielu poszczególnych jej wątkach, w których przestrzeń
występuje jako wartość semantyczna i artystyczna, a także kategoria otwierająca kolejne pokłady postrzegania – budowanie
kompozycji i planów czy kreowanie głębi w obrazie.
Wystawa przygotowana przez Muzeum Narodowe w Krakowie
ukazuje zatem różne aspekty przestrzeni w sztuce i kulturze
Chin, wykorzystując smoka jako główny motyw, który w tej kulturze ma wielkie znaczenie i wiele znaczeń. Smok – jako patron
rozmaitych dziedzin – nawiązuje do bogatej mitologii, legend
i podań, poszerza pojęcie przestrzeni o wymiar ontologiczny,
transcendentalny, czasem po prostu baśniowy.
Beata Romanowicz
Kurator wystawy
The realm of the word is formed by the interrelated
script, symbol and myth. Themes from literature, parables and legends serve as the foundation of symbols
and complex decorative motifs. Next to painting, calligraphy belongs to the most highly valued visual arts in
China and the Chinese script refers to one of the oldest
forms of written language. By presenting a fragment of
the literati’s workshop, we emphasize the values resulting from penmanship among the educated elites - thinkers, philosophers, artists and art theoreticians.
The section of the exhibition which is dedicated to
painting focuses on the fundamental issue of understanding the visual dimension in the context of the contents dimension. This message is conveyed by the exhibition as a whole as well as in its numerous individual
threads, which feature space as a semantic and artistic
value as well as a category opening subsequent layers of
perception – forming compositions and planes or creating depth in the image.
The exhibition at the National Museum in Krakow presents various aspects of space in Chinese art and culture, employing the dragon as its main motif, which in
this society is laden with numerous important meanings. The dragon, which acts as a patron of various disciplines, refers to the impressive mythology, legends
and parables, and broadens the notion of space by adding an ontological, transcendental, and sometimes simply fantasy-like dimension.
Beata Romanowicz
Curator of the exhibition
Wprowadzenie / Introduction
Przestrzeń słowa tworzą przenikające się wzajemnie pismo, symbol i mit. Wątki z literatury, podań i legend leżą u podłoża symboli i złożonych motywów dekoracyjnych. Kaligrafia należy obok
malarstwa do najwyżej cenionych sztuk wizualnych w Chinach,
a pismo chińskie nawiązuje do jednej z najstarszych form języka
pisanego. Prezentując fragment warsztatu erudyty, uwypuklamy
wartości, jakie wynikają z operowania pędzlem przez wykształcone elity – myślicieli, filozofów, artystów i teoretyków sztuki.
The material sphere of life is represented at the exhibition by accessories for everyday use and clothing – elegant silk robes, skirts as well as sophisticated embroidery and fans. The clothes, mainly dating back to the
eighteenth and nineteenth centuries, present a unique
palette of bright and saturated colours, typical of China.
Their use, as well as their cut, correspond with both
social and ethnic divisions. Another aspect which deserves a special mention is the embroidery, frequently
only partially preserved, which gives an impulse for
vivid storytelling about motifs and Chinese symbolism.
Beata Romanowicz
z XVIII–XIX wieku, reprezentują charakterystyczną dla Chin,
jedyną w swoim rodzaju paletę barw – żywych i nasyconych,
których użycie, podobnie jak i krój szat, odpowiada zarówno
podziałom społecznym, jak i etnicznym. Na uwagę zasługuje
hafciarstwo, które – zachowane często fragmentarycznie – daje
asumpt do snucia barwnych opowieści o chińskich motywach
i symbolice.
130
Ceramika / Ceramics
Album
III
75
Misa w kształcie sześciopłatkowego kwiatu ze szkliwa
langyao (૴ᒠ)
Bowl in the shape of a six-petalled flower made of langyao
glaze
Epoka Qing, okres Qianlong, 1736–1795 (?)
Jingdezhen, prow. Jiangxi
Porcelana, szkliwo typu langyao
Dar prof. Juliana Ignacego Nowaka, 1946
Qing Dynasty, Qianlong period, 1736–1795 (?)
Jingdezhen, Jiangxi province
Porcelain, langyao glaze
Donated by Professor Julian Ignacy Nowak, 1946
153
Ceramika / Ceramics
Album
III
98
Flakonik ze szkliwem ciemnozielonym z krakelurą
Small vase with a dark green glaze and craquelure
Epoka Qing, okres Qianlong, 1736–1795
Porcelana, szkliwienie, krakelura
Dar prof. Juliana Ignacego Nowaka, 1946
Qing Dynasty, Qianlong period, 1736–1795
Porcelain, glaze, craquelure
Donated by Professor Julian Ignacy Nowak, 1946
187
Ubiór i akcesoria / Clothing and Accessories
Album
IV
9
IV
10
Emblemat mandaryński buzi (ᇖ՗)
urzędnika cywilnego z wizerunkiem czapli
Emblemat mandaryński buzi (ᇖ՗) urzędnika
cywilnego, z wizerunkiem kaczki mandarynki
An official’s Mandarin buzi badge
with an image of a egret
An official’s Mandarin buzi badge
with an image of a Mandarin duck
Epoka Qing, XIX w.
Jedwab, złota nić, technika kesi
Epoka Qing, 1. poł. XIX w.
Jedwab, złota nić, technika kesi, detale malowane
Nabyto z kolekcji Ottona i Celiny Kowarskich, 1927
Qing Dynasty, 19th century
Silk, golden thread, kesi technique
Qing Dynasty, fi rst half of the 19th century
Silk, golden thread, kesi technique, painted details
Acquired from the collection of Otton and Celina Kowarski, 1927
199
Ubiór i akcesoria / Clothing and Accessories
Album
IV
21
Szata kobieca changyi (९۪)
Woman’s changyi robe
Epoka Qing, XIX/XX w.
Jedwab, haft
Nabyto z kolekcji Ottona i Celiny Kowarskich, 1927
Qing Dynasty, 19th–20th century
Silk, embroidery
Acquired from the collection of Otton and Celina Kowarski, 1927
IV
30
Para butów dziecięcych
A pair of children’s shoes
Epoka Qing, XIX w.
Jedwab, bawełna, złota nić, skóra, szkło, haft, aplikacja
Przekaz z Muzeum Miejskiego w Gliwicach
Qing Dynasty, 19th century
Silk, cotton, golden thread, leather, glass, embroidery, appliqué
Transfer from the Municipal Museum in Gliwice
235
Sztuka zdobnicza / Decorative Art
Album
V
24
Talerz z motywem trzech żurawi wśród obłoków
Plate with a motif of three cranes among clouds
Epoka Qing, XIX w.
Miedź, emalia komórkowa, mosiądz, złocenie
Dar Erazma Barącza, 1921
Qing Dynasty, 19th century
Copper, cloisonné, brass, gilded
Donated by Erazm Barącz, 1921
239
Sztuka zdobnicza / Decorative Art
Album
V
28
Zabawka – akrobata na drążku
Toy acrobat on a bar
Epoka Qing, XIX w.
Guangzhou (Kanton)
Kość słoniowa, rzeźbienie
Dar Edwarda Goldsteina, 1909
Qing Dynasty, 19th century
Guangzhou (Canton)
Ivory, carved
Donated by Edward Goldstein, 1909
280
Noty / Notes
Ceramika / Ceramics
III
13
Płaska misa z nieregularną cienką warstwą polewy
Shallow bowl covered with a thin irregular glaze layer
Epoka Song, XII–XIII w.
Yuzhou, prow. Henan
Kamionka, szkliwo typu junyao
Wys. 3,3 cm, śr. 15,6 cm
Nr inw. MNK VI-7037
Dar prof. Juliana Ignacego Nowaka, 1946
Song Dynasty, 12th–13th century
Yuzhou, Henan province
Stoneware, junyao glaze
Height – 3.3 cm, diameter – 15.6 cm
Inv. no. MNK VI-7037
Donated by Professor Julian Ignacy Nowak, 1946
Doskonała znajomość materiału i znakomite operowanie technikami
pozwalały na eksperymenty pozornie przeczące matowym właściwościom szkliwa junyao. Misa prezentuje tak dalece wyszukaną wrażliwość na zestawienie kamionkowego czerepu i szkliwa, że oglądając naczynie, można ulec wrażeniu transparentności glazury. Jest to jednak
nadal nieprzezroczysta powierzchnia, która absorbuje światło, a efekt
lekkości wynika z delikatnego nakładania subtelnych warstw szkliwa
przed jego wypaleniem. [BR]
III
14
Excellent knowledge of the material and great familiarity with the techniques allowed for experiments seemingly
contradicting the lustreless properties of junyao glaze. The
bowl represents such exquisite sensitivity to the combination of stoneware and glaze that while looking at the vessel, one may have the impression of the transparency of the
glaze. However, it still remains an opaque surface, which absorbs light, and the effect of lightness results from the delicate application of subtle layers of glaze before fi ring it. [BR]
Misa z okuciem ze stopu miedzi
Bowl with copper alloy mount
Epoka Song, XII–XIII w.
Yuzhou, prow. Henan
Kamionka, szkliwo typu junyao, stop miedzi, sztuczna patyna
Wys. ok. 6,2 cm, śr. 18,7 cm
Nr inw. MNK VI-6973
Dar prof. Juliana Ignacego Nowaka, 1946
Song Dynasty, 12th–13th century
Yuzhou, Henan province
Stoneware, junyao glaze, copper alloy, artificial patina
Height – c. 6.2 cm, diameter – 18.7 cm
Inv. no. MNK VI-6973
Donated by Professor Julian Ignacy Nowak, 1946
Efekt szczególnie cennej glazury w odcieniu łagodnego błękitu uzyskiwały naczynia wypalane w atmosferze redukcyjnej, barwione tlenkiem
żelaza. Szczególna wrażliwość mistrzów chińskich na połączenia kolorów i rozmaitych faktur inspirowała ich do zestawiania np. powierzchni porcelany z otokiem metalowym. Tworząc prezentowaną misę, znakomicie dobrano odcień patynowanego stopu miedzi z zielonkawym
odcieniem błękitnego szkliwa. [BR]
This effect of particularly valuable glaze in the shade of pale
blue was achieved by fi ring the vessels in reduction atmosphere and tinting them with iron oxide. The particular sensitivity of Chinese masters to combinations of colours and
various textures inspired them to juxtapose, for example,
porcelain surface with a metal rim. In the production of this
bowl, great care was exercised to perfectly match the tint of
the patinated copper alloy with the greenish shade of blue
glaze. [BR]
320
Leon Wyczółkowski
Ubiór i akcesoria / Clothing and Accessories
Portret Feliksa Jasieńskiego w błękitnym kaftanie, (1911)
Nr inw. MNK III-r.a.13403
Noty / Notes
Portrait of Feliks Jasieński in a Blue Robet, (1911)
Inv. no. MNK III-r.a.13403
IV
1
Szata męska półoficjalna longpao (ᚊ๲ ) z motywem
ośmiu pięciopalczastych smoków
Semi-formal men’s longpao robe with a motif
of eight five-clawed dragons
Epoka Qing, XIX w.
Jedwab, złota nić, broszowanie
Dł. 137,5 cm, szer. 223 cm
Nr inw. MNK VI-7486
Dar Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego, 1920
Qing Dynasty, 19th century
Silk, golden thread, brocaded
Length – 137.5 cm, width – 223 cm
Inv. no. MNK VI-7486
Donated by Feliks “Manggha” Jasieński, 1920
Męska szata, tzw. smocza, jest częścią tradycyjnego stroju półoficjalnego ji fu, utrzymanego w stylu mandżurskim. Noszenie takiego ubioru
przysługiwało cesarzowi, jego najbliższej rodzinie oraz przedstawicielom klasy urzędniczej, stąd występował on w wielu typach 2 . Członkowie administracji cesarskiej, zwani przez Europejczyków mandarynami (chiń. guan, ࡴ ), nosili szaty smocze w trakcie wykonywania oficjalnych obowiązków.
Urzędnicy zakładali szaty w kolorze ciemnoniebieskim, które w zależności od posiadanej rangi dekorowano dziewięcioma, ośmioma lub pięcioma smokami z płonącą perłą, rozmieszczonymi symetrycznie wśród
stylizowanych obłoków. Wizerunek smoka na szacie odnosił się bezpośrednio do osoby cesarza Syna Niebios i symbolizował jego władzę.
This men’s garment, called a dragon robe, constitutes part
of a traditional semi-formal ji fu outfit in the Manchu style.
Wearing such clothing befitted the Emperor, his immediate
family and the representatives of the clerical class, hence
its numerous types.2 The members of the imperial administration, called mandarins (Chinese – guan, ࡴ) by the Europeans, wore dragon robes while performing their official
duties.
Civil servants wore dark blue robes, which, depending on
their rank, were decorated with nine, eight or five dragons
with a flaming pearl, arranged symmetrically among stylized clouds. The image of the dragon on the robe referred
directly to the Emperor, the Son of Heaven, and symbolized
his authority.
22
The basic document regulating the types of garments in the Qing
Dynasty was Huangchao liqi tushi – an illustrated catalogue of cere-
22
Podstawowym dokumentem regulującym typy ubiorów w epoce Qing był ilustrowany ka-
monial objects and costumes, developed at the behest of Emperor
talog ceremonialnych przedmiotów i strojów Huangchao liqi tushi, opracowany na polece-
Qianlong in 1759 and published in 1766. It consisted of 18 volumes in-
nie cesarza Qianlonga w 1759 r., a opublikowany w 1766 r. Obejmował 18 tomów liczących
cluding six thousand illustrations and five thousand pages of text,
6 tysięcy ilustracji i 5 tysięcy stron tekstu, na których szczegółowo opisano m.in. rytualne
which minutely described ritual vessels, insignia, astronomical
naczynia, insygnia władzy, przyrządy astronomiczne. Jeden z rozdziałów był poświęcony
instruments, etc. One chapter was devoted to the clothes of the
ubiorom cesarza, członków jego rodziny, dostojników oraz urzędników cesarskich.
Emperor, members of his family, dignitaries and imperial officials.

Podobne dokumenty