Zawsze Młoda! Polska sztuka około 1900

Komentarze

Transkrypt

Zawsze Młoda! Polska sztuka około 1900
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
Podkreśl słowa kojarzące się z młodością.
MŁODY NOWOCZESNY MODNY
STAROŚWIECKI NOWATORSKI OŻYWCZY
TRADYCYJNY ŚWIEŻY PRZESTARZAŁY
PRZEBOJOWY RUTYNOWY NIETRADYCYJNY
NAJNOWSZEJ GENERACJI ANACHRONICZNY
SZABLONOWY NIEAKTUALNY
REWOLUCYJNY NIE NA CZASIE NIEMODNY
ŚMIAŁY SKOSTNIAŁY ODKRYWCZY
ZACHOWAWCZY POSTĘPOWY
OBRAZOBURCZY
wstep
w orszaku dionizosa
O
kreślenie „Młoda Polska” pojawiło się po raz pierwszy w 1898 roku jako tytuł cyklu artykułów w czasopi-
śmie „Życie”. Aby dowiedzieć się, kto był ich autorem,
odnajdź na wystawie obraz Jacka Malczewskiego „Wyjście z Akademii”. Policz, ile postaci się na nim znajduje.
Cyfra wskaże Ci nazwisko tego publicysty.
2 - Stanisław Wyspiański
6 - Artur Górski
4 - Stanisław Przybyszewski
8 - Feliks Jasieński
Dowiedz się, kim byli pozostali panowie.
Popatrz jeszcze raz na obraz „Wyjście z Akademii”. Jak
myślisz, o jaką Akademię chodzi?
Odpowiedź znajdziesz odwracając kartę do góry nogami.
s
ztukę przełomu XIX i XX zwykło się określać Obraz Malczewskiego dobrze uzmysławia nam, o co
jako młodą, nową lub nowoczesną, gdyż zainicjo- chodziło artystom Młodej Polski. Chcieli oni pożegnać się
L’Art Nouveau Nowyj stil Arte Modernista*
The Modern Art* Jugendstil
Włochy Niemcy Francja
Wielka Brytania
Rosja
*modernista; modern; modernistyczny –nowoczesny, młody
z Akademią, w której do tej pory nauczano w tradycyjny
sposób: studenci w kółko ćwiczyli rysowanie gipsowych
figur, bohaterów mitologicznych i historycznych, a krajobrazy malowali z pamięci. Akademia narzucała nie tylko tematy, ale i sposób malowania. Młodzi artyści uznali, że czas na zmiany. Doszło do nich właśnie około 1900
roku: Julian Fałat, który od 1895 roku był dyrektorem
krakowskiej placówki, zreformował system nauczania,
zatrudnił nowych profesorów, m.in. Jacka Malczewskiego, wprowadził także studia z żywego modela. To była
prawdziwa rewolucja. Z kolei jeden z wykładowców,
słynny malarz Jan Stanisławski, zaczął zabierać swoich
uczniów na plenery. Dzięki temu wreszcie mogli malować, bezpośrednio obserwując naturę i toczące się wokół nich życie. Ponieważ często ubierali na te wycieczki
peleryny, przezywano ich peleryniarzami.
J
acek Malczewski w żartobliwy sposób przedstawił
na obrazie grono nowych profesorów Akademii. Jest
wśród nich także on sam.
1. Jako kogo Malczewski przedstawił profesorów?
2. Co namalowane postaci trzymają w rękach?
Chodzi o Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Przed 1900
roku uczelnia ta nosiła nazwę Szkoły Sztuk Pięknych.
wali ją artyści młodego pokolenia, którzy zaczęli
podejmować nowe tematy i tworzyć za pomocą
nowoczesnych środków wyrazu. Na świat patrzyli świeżym okiem, a ich dzieła – w porównaniu
z tym co dotychczas malowano, rzeźbiono czy pisano – wydawały się odkrywcze, oryginalne, wręcz
rewolucyjne. Poniżej znajdziesz kilka nazw sztuki tego okresu w różnych językach. Rozpoznaj je
i przyporządkuj do nazwy kraju.
Strona 1
Młodzi twórcy, jak wszyscy młodzi ludzie lubili Kawiarnia Turlińskiego działała do 1901 roku.
spotykać się, rozmawiać i dobrze bawić. Około roku
1900 w Krakowie jak grzyby po deszczu zaczęły powstawać kawiarnie, w których zbierali się przedstawiciele artystycznej cyganerii*. Pierwszą z nich była
założona w 1897 roku Café Restaurant du Théâtre,
mieszcząca się na ulicy Szpitalnej 38. Należała do
Ferdynanda Turlińskiego. Właściciel wydzielił na
górze salkę, a w niej zawiesił olbrzymie płótno, które
oddał do dyspozycji swoich gości. Mogli oni po nim
rysować, malować i pisać. Salkę tę zwano „Pod nonszalanckim Paonem” lub w skrócie po prostu „Paonem” od wiersza poety Maurycego Maeterlincka.
Odszukaj na wystawie to płótno i zaznacz: prawda
czy fałsz?
Po jej zamknięciu młodopolscy twórcy przenieśli się
do Cukierni Lwowskiej Jana Michalika. Ponieważ
nie było tam okien, ochrzcili ją Jamą Michalika. Kawiarnia ta działa do dzisiaj. Znajduje się przy ulicy
wiodącej do najsłynniejszej Bramy w Krakowie, czyli ulicy
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _.
W 1904 roku artyści bywający w Jamie Michalika
wydali zbiór karykatur najwybitniejszych aktorów
krakowskich w charakterystycznych rolach. Nosił
on nazwę „Teka Melpomeny”. Odszukaj „Tekę” na
wystawie i odpowiedz na pytania:
a) Ile kosztowała „Teka Melpomeny”?
Swój podpis na płótnie złożył m.in. Lucjan Rydel (to
jego ślub z Jadwigą Mikołajczykówną zainspirował
Stanisława Wyspiańskiego do napisania „Wesela”).
............................................................
b) Kto był jej twórcą?
............................................................
Na płótnie nie pojawia się krajobraz.
Na płótnie pojawiają się żartobliwe rysunki i teksty.
c) Jacy aktorzy wcielili się w postaci Racheli
i Stańczyka z „Wesela”?
................................................
...................................
Sportretowani bywalcy kawiarni ubrani są
w stroje ludowe.
Przywołajcie w klasie atmosferę „Paonu”:
zawieście na ścianie dużą kartkę papieru
i niech każdy z Was zostawi na niej twórczy
ślad. Może to być np. zabawny wierszyk
lub karykatura kolegi.
*cyganeria – grupa artystów, którzy spotykają się, tworzą i wspólnie bawią.
Prowadzą życie odbiegające od utartych schematów.
2
.................................
T
" eka Melpomeny” oraz zaproszenia Zielonego
Balonika są przykładem młodopolskiej grafiki. Na
wystawie znajdziesz także ówczesne plakaty, czasopisma, kalendarze, książki. Często są one dziełem
największych młodopolskich artystów. W zakresie
tematów i zdobnictwa prezentują te same motywy, co w malarstwie. Zwróć uwagę jak wyglądają:
rysunek jest wykonany falistą, płynną linią, plama
barwna nakładana płaszczyznowo, postaci ludzi są
traktowane niezwykle dekoracyjnie, a ornament ma
charakter roślinny. To cechy sztuki secesyjnej. *
*secesja – z łaciny oddzielenie", nazwa stylu w sztuce pochodząca od
"
terminów Sezessionsstil, Sezession, używanych w Austrii na określenie
nowych tendencji artystycznych przełomu XIX i XX wieku. Styl ten charakteryzuje się płynną, falistą linią, silnym konturem obrysowującym plamę
barwną, chętnie stosuje motywy roślinne, a postać ludzką traktuje bardzo
dekoracyjnie.
Strona 2
Przedstawienia Zielonego Balonika miały cha-
rakter elitarny, to znaczy, że nie były dostępne dla
wszystkich. Można je było obejrzeć tylko po otrzymaniu zaproszenia. Zdobiły je grafiki – zazwyczaj
humorystyczne portrety lub scenki, uzupełnione
dowcipnym tekstem. Połączenie rysunku i słowa
było znakiem rozpoznawczym kabaretu.
B
ywalcy Jamy Michalika prawili, że miejsce to szybko stało się centrum
młodopolskiego humoru. W 1905 roku zaczął tam działać pierwszy artystyczny
kabaret Młodej Polski – Zielony Balonik. Tworzyli go artyści, literaci, aktorzy,
dziennikarze – „najkulturalniejszy element Krakowa” – jak napisał na łamach
czasopisma „Świat” jeden z publicystów. Często mówi się, że Zielony Balonik
wywołał w Polsce pierwszy zbiorowy wybuch śmiechu po długim
czasie. Jak myślisz, dlaczego tak się stało?
Wesoła atmosfera towarzysząca Zielonemu Balonikowi spowodowała,
że w tradycyjnych salonach Krakowa zaczęto plotkować o jego twórcach
i bywalcach, a nawet domagać się zamknięcia kabaretu. Protesty
sprawiły jednak, że stał się on jeszcze bardziej popularny.
Zielony Balonik zapoczątkował prawdziwą modę na kabarety:
podobne inicjatywy zaczęły powstawać w miastach,
miasteczkach i arystokratycznych salonach.
Odnajdź na wystawie
zaproszenie na przedstawienie
Zielonego Balonika, które Cię
rozbawi, zachwyci i zainteresuje.
Przepisz w polu poniżej fragment
zamieszczonego na nim tekstu.
Strona 3
Na którym
zaproszeniu
na występ
Zielonego
Balonika
pojawia się
ten element?
............................................................
............................................................
Do dziś we wnętrzu Jamy Michalika oglądać można oryginalne meble, obrazy i grafiki młodopolskich
artystów. Lokal ten jest przykładem ich wszechstronności – wielu z nich zajmowało się różnymi
dziedzinami artystycznymi: od kabaretu po projektowanie mebli.
Oto lista najważniejszych młodopolskich twórców. Odszukaj na wystawie ich dzieła i przyporządkuj właściwe imię do nazwiska twórcy.
STANISŁAW
JÓZEF
ALFONS
KAZIMIERZ
JAN
LEON
KONRAD
JACEK
WŁADYSŁAW
WITOLD
JÓZEF
KONSTANTY
JULIAN
KRZYŻANOWSKI
WYCZÓŁKOWSKI
WYSPIAŃSKI
MEHOFFER
KARPIŃSKI
SICHULSKI
STANISŁAWSKI
WOJTKIEWICZ
LASZCZKA
MALCZEWSKI
FAŁAT
PODKOWIŃSKI
PANKIEWICZ
WCZUJ SIĘ W ROLĘ MŁODOPOLSKIEGO ARTYSTY
I SPRÓBUJ STWORZYĆ
WŁASNĄ WERSJĘ ZAPROSZENIA NA WYSTĘPY
ZIELONEGO BALONIKA.
Strona 4
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
Z
„
wszystkich tych ogromnych talentów, które
objęto śmieszną nazwą Młodej Polski, każdy był
Młodą Polską, ale sam dla siebie – żadną miarą nie
da się złączyć ten cały szereg twórców na wskroś
samoistnych, na wskroś indywidualnych do tego
stopnia, że nie ma prawie żadnego między nimi pokrewieństwa; jedyne, co ich łączy, to czas, w którym
ci twórcy się pojawili, ale nic więcej! – Istniał tylko
Młody Kraków” – pisał Stanisław Przybyszewski –
pisarz, przedstawiciel młodopolskiej cyganerii. Epoka przełomu XIX i XX wieku to jeden ze szczytowych
okresów naszej kultury. Nigdy wcześniej w jednym
czasie nie tworzyło tylu wybitnych artystów. Stań
z nimi oko w oko. Rozpoznaj trójkę z nich na podstawie spojrzenia.
autoportrety
Odnajdź na wystawie autoportret
harmonizujący z cytatem:
„Malować swój portret. Ale malować
go z taką precyzją, jak portrety renesansu. Patrzyliśmy na siebie w Paryżu: ja
i on. Ręce – tak zwyczajnie malować –
to nudne. We mnie kipi Paryż. Tysiące
najprzeróżniejszych ras, namiętności i typów. Więc w rękach maski – maskarada
uczuć. Na pierwszym planie maska kobiety, ale kobiety – satanik (...)”.
Odpowiedz na pytania:
1) W jakim mieście powstał ten autoportret?
.................................................................
2) Co fascynowało autora w tym mieście?
.................................................................
_ _ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _
3) W jakich sytuacjach ludzie zakładają maski?
Co one symbolizują?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
_ _ _ _ _ _ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _
La
femme
_ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _
fatale
Zwróć uwagę, że kobieta jawi się w tym cytacie
jako femme fatale – przyczyna zguby mężczyzny.
W takim kontekście ukazywało ją wielu twórców
europejskich przełomu wieków.
Strona 5
Rozwiąż szyfr, a dowiesz się kto był muzą młodo- W okresie Młodej Polski sztuka zajmowała
polskich artystów.
_ _ _ _ _
_ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
c - A; j - B; T - D; b - E; h - G; i - J; r - K; r - L;
e - N; o - P; w - R; e - S; k - U; h - W; u - Y; n - Z
Kobieta ta była piękna, tajemnicza i świetnie zo-
rientowana w kulturze. Pochodziła z Norwegii. Do
Krakowa przyjechała za mężem, Stanisławem Przybyszewskim, który został redaktorem czasopisma
literacko-artystycznego „Życie”.
W 1899 roku na łamach „Życia” Stanisław Przy-
byszewski opublikował manifest nowej sztuki „Confiteor”. Głosił w nim hasło „sztuki dla sztuki”. Jak to
rozumiesz? Uzupełnij luki w cytatach z tego tekstu
słowami z tabelki.
ABSOLUTEM
SOBIE
ŻYCIEM
USŁUGACH
KARBY
CELU
szczególne miejsce. Pisano o niej w gazetach, dyskutowano, toczono spory w kawiarniach, kolekcjonowano, ekscytowano się wystawami i nowymi
dziełami. Znany Ci już Przybyszewski pisał, że „Artysta stoi ponad życiem, ponad światem, jest panem
panów”. Sami artyści czuli się jednak niezrozumiani
przez otoczenie, czyli „filistrów” lub „kołtunów”, jak
nazywali tradycyjne mieszczaństwo. Oprócz tego
„cierpieli” na „chorobę” końca wieku, czyli dekadentyzm. Podkreśl jej objawy.
FATALIZM
SKRAJNY PESYMIZM
KATAR
DRESZCZE
POCZUCIE
BEZSENSU
ISTNIENIA
MELANCHOLIA
WYSYPKA
BÓL GŁOWY
„Sztuka nie ma żadnego _ _ _ _, jest
celem sama w _ _ _ _ _, jest _ _ _ _ _ _ _ _ _,
bo jest odbiciem absolutu – duszy.”
ŁAMANIE W KOsCIACH
„Sztuka stoi nad _ _ _ _ _ _, wnika w istotę
wszechrzeczy (…), nie zna granic,
ni praw (…), nie może być ujęta
w żadne _ _ _ _ _ , nie może być na
_ _ _ _ _ _ _ _ jakiejkolwiek idei,
jest panią, praźródłem,
z którego całe życie się wyłoniło.”
WYSOKA TEMPERATURA
POCZUCIE
NIEMOCY
TWÓRCZEJ
BÓL GARDŁA
Wyobraź sobie, że jesteś krytykiem i pracujesz
dla czasopisma „Życie”. Zwiedziłeś właśnie wystawę młodopolskich twórców. Spróbuj napisać z niej
krótką recenzję.
Strona 6
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
G
„ eneralną kwaterą Młodej Polski” według słów
Tadeusza Boya-Żeleńskiego – pisarza związanego
z kabaretem Zielony Balonik – był Kraków. Przypomnij sobie kilka faktów z historii i odpowiedz: prawda czy fałsz?
mit miasta
widoki natury
Przekonaj się, jak w czasach Młodej Polski wyglą-
dał krakowski Rynek. Odnajdź na wystawie obraz
przedstawiający ten sam jego fragment, co zdjęcie
poniżej.
a) Około roku 1900 Polska istniała na mapach.
b) Kraków znajdował się w zaborze austriackim.
c) Warszawa znajdowała się w zaborze pruskim.
d) Po upadku Powstania Styczniowego władze
rosyjskie nie stosowały żadnych represji.
e) W porównaniu z zaborem rosyjskim
i pruskim w zaborze austriackim
kultura polska mogła się rozwijać.
Kto jest autorem obrazu?
..................................................
Kiedy go namalował?
..................................................
f) Stolicą Cesarstwa Austro-Węgierskiego
był Wiedeń.
g) Stolicą zaboru austriackiego, zwanego
Królestwem Galicji i Lodomerii, był Lwów.
Co zmieniło się na Rynku od tego czasu?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
N
a przełomie wieków Kraków stał się duchową
stolicą Polski. Kwitło tutaj życie intelektualne, kulturalne i artystyczne, a dzięki względnej otwartości
rządu cesarskiego kultywowano pamięć o narodowej historii i bohaterach.
Obok Kamienicy Szołayskich znajdują się dwie
budowle powstałe w okresie Młodej Polski, będące
doskonałymi przykładami architektury tej epoki. Jakie to budowle? Sprawdź.
im. Heleny Modrzejewskiej
_ _ _ _ _
_ _ _ _ _
_ _ _ _ _
– siedziba Towarzystwa
Przyjaciół Sztuk Pięknych
_ _ _ _ _ _
Strona 7
Motywy z Krakowa często pojawiają się na
płótnach młodopolskich artystów. Malowali je o różnych porach roku oraz dnia. Spróbuj odnaleźć na
wystawie krakowskie widoki malowane wiosną, latem, jesienią i zimą. W odpowiednie miejsca wpisz,
jakie budowle i miejsca przedstawiają. Przyjrzyj
się uważnie i zaznacz, o jakiej porze dnia artysta
malował dany obraz: czy był to poranek, południe,
a może noc? Zapamiętaj: obrazy przedstawiające
widoki nocy to tzw. nokturny.
pora roku
miejsce
pora dnia
Artyści Młodej Polski
interesowali się nowinkami artystycznymi i mieli
kontakt ze swoimi kolegami z całej Europy. Wielu
z nich podejmowało studia
na uczelniach w Austrii,
Niemczech i Francji oraz
odbywało zagraniczne
wojaże. W mieście, w którym znajduje się słynna
wieża powstała w 1889
roku, zetknęli się z kierunkiem artystycznym, którego celem było „chwytania
życia na gorąco”.
O jakie miasto chodzi?
a) Wiedeń
b) Paryż
c) Monachium
Czy na wystawie pojawiają się widoki z tego miasta?
a) Tak
b) Nie
O jaki nurt w sztuce chodzi?
a) Ekspresjonizm
b) Impresjonizm
c) Symbolizm
Przedstawiciele tego kierunku starali się zatrzy-
mać na płótnie migawkowe momenty: grę świateł
o różnych porach dnia, nasycenie barw o różnych
porach roku, charakter zjawisk atmosferycznych.
Próbowali pokazać miejski gwar i ciszę przed burzą
– jednym słowem wrażenia.
Spróbuj wczuć się w rolę malarza – impresjonisty.
Wybierz sobie jakiś obiekt i utrwalaj go przez okres
tygodnia o różnych porach dnia. Możesz posłużyć
się technikami malarskimi albo robić zdjęcia.
2
Strona 8
Młodopolscy artyści uważali, że natura oddaje
Odnajdź na wystawie pejzaże Władysława Pod-
kowińskiego i Józefa Pankiewicza. To ci dwaj artyści przywieźli do Polski impresjonizm. Publiczność
przyjęła ich tutaj nienajlepiej, krytyk Cezary Jelenta pisał, że od patrzenia na ich dzieła „aż pstro się
robi człowiekowi w oczach”. Narzekał tak, gdyż
impresjoniści, starając się uchwycić zaobserwowane
momenty, malowali za pomocą drobnych, wibrujących plamek barwnych i krótkich pociągnięć pędzla.
Stosowali również tzw. koloryt alokalny, czyli kolor
zmieniony pod wpływem światła. Porównaj obrazy
tych dwóch twórców z dziełami ich starszego kolegi Aleksandra Gierymskiego, który nazwany został
„poetą światła”. Jaki nastrój wywołują w Tobie te
dzieła? Które według Ciebie są weselsze, a które bardziej melancholijne?
WŁADYSŁAW ...............................................
Tytuł ..........................................................
Nastrój .......................................................
JÓZEF ........................................................
Tytuł ..........................................................
Nastrój .......................................................
ALEKSANDER ..............................................
Tytuł ..........................................................
Nastrój .......................................................
Wymień jak najwięcej barw, których użył Władysław Podkowiński w swoim pejzażu.
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
Strona 9
stany psychiczne człowieka. A ponieważ epoce fin
de sièclu – końca wieku towarzyszył nastrój smutku
i przygnębienia, ich pejzaże epatowały pesymizmem,
melancholią, poczuciem pustki i opuszczenia. Efekt
ten uzyskiwano, nadając znaczenie symboliczne
elementom przyrody, takim jak np. góry.
Spróbuj narysować swój „pejzaż wewnętrzny”,
czyli obraz, który odda twój dzisiejszy nastrój. Wykorzystaj w nim następujące symboliczne elementy
krajobrazu:
ciężkie chmury / jasne obłoczki
samotne drzewo / kwitnący sad
śnieg / piaszczysta plaża
deszcz / słońce
opadające liście / kolorowe kwiaty
pusta droga / budka z lodami
wijąca się rzeka / basen ze zjeżdżalnią
rozległe pola / wesołe miasteczko
Odszukaj na wystawie obraz przedstawiający wi- Na wystawie znajduje się kilka par prac, które nodok jednego ze szczytów w Tatrach – Mnicha. Jego
Jak przedstawia się ogrom na małym
formacie? (…) Daje się tylko fragment,
bo całość zmniejszyłaby ogrom.
Zgadzasz się z tym stwierdzeniem?
Kto jest autorem obrazu oraz tej opinii?
................................................................
................................................................
................................................................
................................................................
................................................................
................................................................
Około 1900 roku popularny był prąd filozoficzny
zwany panteizmem, który głosił boską obecność
we wszystkich fenomenach natury, a więc zarówno
wysokich górach, jak i polnych kwiatach. W przyrodzie szukano ukojenia i spokoju. Po roku 1900 zaczęła pojawiać się ona na młodopolskich płótnach
w znacznie optymistyczniejszych barwach, podziwiano jej różnorodność, piękno i siłę.
_ _ _A _ _ _ _ _A _ _ _ _ _ _ _A _ _ _K _
.................................................................
.................................................................
..................................................................
..................................................................
_A _ _ _ _ A_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _K _
.................................................................
.................................................................
..................................................................
..................................................................
_ _A _
_ _ _A _ _ _ _ _A _ _ K_ _
..................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
Odwróć kartkę do góry nogami i przeczytaj, kim
był ostatni z wymienionych malarzy. Dokończ też
jego grafikę umieszczoną na górze strony.
Słynął z maleńkich pejzaży, przedstawiających motywy z ukraińskich stepów. Prowadził katedrę pejzażu na
krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.
autor napisał te słowa:
szą ten sam tytuł. Poniżej zapisz ich autorów oraz
różnice między zestawami znalezionych dzieł.
Strona 10
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
kogo portretowali młodopolscy twórcy? Odnajdź
na ich obrazach następujące szczegóły. Przyglądając
się młodopolskim portretom, spróbuj zastanowić
się również, jakie cechy wskazują na to, że są one
dziełem młodych, nowoczesnych artystów, którzy
postanowili opuścić mury Akademii i malować oraz
rzeźbić w nowy sposób.
ich modele
odaj nazwiska autorów dziecięcych portretów.
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Napisz definicję następujących słów:
karykatura, autoportret, akt, portret psychologiczny
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Przyjrzyj się, w jaki sposób malowane są portrety
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
dzieci. Czym są zajęte? Czy patrzą na widza? Jak się
zachowują? Jak są ubrane? Jak są ujęte? Czy częściej
przedstawione są całopostaciowo, czy w ciasnych
kadrach? Wypisz jak najwięcej przymiotników pasujących do oglądanych na wystawie obrazów.
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
odszukaj na wystawie mężczyznę ubranego w ja-
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
poński strój, z grafiką w ręku. Zanotuj jego imię i nazwisko.
............................................................... –
był podróżnikiem, znawcą i kolekcjonerem dzieł
sztuki oraz publicystą. Przyjął pseudonim „Manggha”, który wiąże się z tytułem zbioru drzeworytów
japońskiego artysty Katsushika Hokusaia. Miał
ogromny wpływ na sztukę przełomu wieków w Polsce. W 1920 roku „Manggha” podarował swoją kolekcję dzieł sztuki, liczącą ponad 15 tysięcy obiektów, Muzeum Narodowemu w Krakowie.
Strona 11
W co ubierali się ludzie około roku 1900? Jakie
nosili fryzury? Rozejrzyj się po wystawie i ubierz postaci kobiety i mężczyzny zgodnie z ówczesną modą.
Jeśli chcesz, by Twoje postaci wyglądały jak przedstawiciele cyganerii artystycznej, możesz domalować im
np. fantazyjnie zawiązany szalik lub pelerynę.
Odnajdź na wystawie suknię balową Olgi Boznańskiej, malarki fin de sièclu. Jaki ma kolor?
.................................................................
Strona 12
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
rzełom wieków dla ludzi zawsze był czasem
szczególnym: coś się kończyło, coś zaczynało, pojawiały się różne lęki, a także oczekiwania. Nie inaczej było z początkiem nowego tysiąclecia – w roku
2000. Obawiano się wtedy np. ... pluskwy milenijnej.
Czy spotkałeś się kiedyś z tym określeniem? Co
Fantazmaty, leki, nadzieje
w stronE ludu
Odnajdź na wystawie obraz Leona Wyczółkowskiego „Skamieniały druid”. Nawiązuje on do legendy o śpiących rycerzach. Jakie uczucia w tobie wywołuje?
.................................................................
.................................................................
ono oznacza? Jeśli nie wiesz, odwróć stronę do góry
nogami i przeczytaj odpowiedź.
..................................................................
.................................................................
.................................................................
Co przedstawia?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
.................................................................
Jak ci się wydaje, co może symbolizować?
..................................................................
Jak myślisz, czego mogli się obawiać ludzie około
roku 1900? W jakim nastroju wiek XIX żegnali Polacy? Na co mieli nadzieję w rozpoczynającym się
wieku XX? Spróbuj porównać te nastroje oraz nadzieje z tymi z przełomu XX i XXI wieku.
.................................................................
.................................................................
..................................................................
W jaki sposób odzwierciedla nastroje końca wieku?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
.................................................................
..................................................................
.................................................................
..................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
Pluskwa milenijna była jednym z problemów roku
2000. Obawiano się wówczas katastrofy, jaką miał
wywołać przyjęty przed laty system zapisu daty
w systemach komputerowych, ograniczający się do
dwóch ostatnich cyfr roku. Sądzono, że komputery
„zwariują”, gdy obok siebie pojawią się dwa zera.
.................................................................
Strona 13
Odnajdź w sali „Fantazmaty, lęki, nadzieje” obrazy
oraz rzeźby, których tytuły odpowiadają hasłom zadania.
Obok każdego zanotuj nazwisko autora. Ponumerowane
litery z tytułów oraz nazwisk utworzą rozwiązanie.
1) Zmierzch
2) Imię upadłego anioła
3) Przygnębiona kobieta
4) Samotny chłopiec
5) …na lachy
9
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
7
5
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
4
3
_ _ _ _ _ _ _ _
8
6
2
_ _ _ _ _ _ _ _
1
_ _ _ _ _
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Odwróć stronę do góry nogami i przeczytaj wiadomość.
Rozwiązanie to nazwa
kierunku w sztuce i literaturze,
który za pomocą form
istniejących w naturze
wyrażał głębsze, ukryte treści.
2
Strona 14
W sztuce około roku 1900 pojawiały się rów-
Prawda czy fałsz:
1) Dekadentyzm to światopogląd charakteryzujący
się poczuciem pesymizmu, pustki, fatalizmu, rozczarowania, niemocy i niewiary w dalszy rozwój.
2) Dekadentyzm nie miał nic wspólnego
z końcem wieku.
nież nawiązania do epoki romantyzmu i wątki narodowe. Artyści szczególnie często odwoływali się
do utworów jednego z polskich wieszczów, autora
m.in. „Balladyny”. Czy chodzi o:
a) Adama Mickiewicza
b) Juliusza Słowackiego
c) Cypriana Kamila Norwida
?
Wymień inne utwory tego poety.
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Odnajdź w tej samej sali obrazy o tematyce:
ŚMIERCI
.................................................................
.................................................................
.................................................................
RELACJI DAMSKO‑MĘSKICH
.................................................................
.................................................................
.................................................................
PÓR ROKU
.................................................................
Stań przed obrazem Jacka Malczewskiego zatytu-
łowanym „Ellenai”. Jest on inspirowany poematem
„Anhelli” tego poety. W co jest ubrana przedstawiona na nim postać?
a) Futro i czapkę
b) Kapelusz i suknię
c) Fartuch i chustkę
Uzupełnij zdanie słowem z tabelki.
Obraz przedstawia Ellenai, byłą zbrodniarkę, która
towarzyszyła zesłanemu na ..........................
młodzieńcowi o imieniu Anhelli. To dlatego jest tak
specyficznie ubrana.
.................................................................
.................................................................
FANTASTYCZNEJ (MITY, LEGENDY, PODANIA)
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Strona 15
Krym Sybir Kaukaz
rzeczytaj fragment manifestu twórcy pojęcia
„Młoda Polska” Artura Górskiego, ogłoszonego w czasopiśmie „Życie” i uzupełnij luki słowami z ramki.
Jakie dzieła o tematyce wiejskiej są pokazane
w sali W stronę ludu?
.................................................................
„Żądamy od sztuki naszej, aby była
.................................................................
_ _ _ _ _ _ , na wskroś polską, bo
.................................................................
jeśli straci rodzimość, straci tym samym
Artyści uwieczniali nie tylko dzień powszedni wsi.
_ _ _ _ i wartość, i swoją rację bytu.
Ale obok tego winna być _ _ _ _ _ ,
mieć w sobie _ _ _ _ _ młodości ,
_ _ _ _ _ _ _ _ orle, królewskiego
_ _ _ _ _ , płomiennego ducha
Mickiewicza.
Interesowały ich także barwne obyczaje i tradycyjne święta. Sprawdź, które z nich są przedstawione
na obrazach na wystawie. Wypisz, jakie świąteczne
„akcesoria” są na nich namalowane.
.................................................................
.................................................................
..................................................................
Odnajdź obrazy górali, ale nie z Tatr. Do jakiej grupy etnicznej oni należą?
Rodzimość sztuki około 1900 roku wyrażała się
m.in. fascynacją miejscowym folklorem. Jednym
z pierwszych artystów, który zaczął przedstawiać
wieś podkrakowską był malarz o inicjałach WT. Rozszyfrujcie, o kogo chodzi. Odnajdźcie obraz tego artysty przedstawiający rodzinę Mikołajczyków z Bronowic. Ile postaci na nim sportretowano?
Uzupełnij tekst:
_ _ _ _ _ _ to lud zamieszkujący Karpaty
Wschodnie, tereny dzisiejszej Ukrainy i Rumunii
(niegdyś były one częścią Polski). Na podstawie
obrazów opisz wygląd ich ubiorów. Porównaj go
z ubiorem górali tatrzańskich.
______
GÓRALE
W........................... T.............................
W 1890 roku artysta ten ożenił się z córką chło-
pa z Bronowic Anną Mikołajczykówną i wyprowadził na wieś. Dziesięć lat później siostrę Anny – Jadwigę poślubił Lucjan Rydel, co stało się inspiracją
do powstania utworu:
a) „Chłopi” Władysława Reymonta
b) „Ślub” Witolda Gombrowicza
c) „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego
Strona 16
ZAWSZE MŁODA!
polska Sztuka około 1900
Podkreśl słowa kojarzące się z młodością.
szkola podstawowa
Obraz Malczewskiego dobrze uzmysławia nam,
o co chodziło artystom Młodej Polski. Chcieli pożegnać się z Akademią, w której do tej pory nauczano
w tradycyjny sposób: w kółko ćwiczono rysowanie
gipsowych figur, bohaterów mitologicznych i historycznych, a krajobrazy malowano z pamięci. Akademia narzucała nie tylko tematy, ale i sposób malowania. Młodzi artyści uznali, że czas na zmiany. Doszło
do nich właśnie około 1900 roku, kiedy dyrektorem
placówki został Julian Fałat. Zatrudnił on nowych
wykładowców, m.in. Jacka Malczewskiego oraz
Jana Stanisławskiego. Ten ostatni zaczął zabierać
swoich uczniów w plener, gdzie malowali pejzaże.
Ponieważ często ubierali na te wycieczki peleryny,
przezywano ich peleryniarzami.
MŁODY NOWOCZESNY MODNY
STAROŚWIECKI NOWATORSKI
TRADYCYJNY ŚWIEŻY PRZESTARZAŁY
PRZEBOJOWY NIETRADYCYJNY
NAJNOWSZEJ GENERACJI NIEAKTUALNY
NIE NA CZASIE NIEMODNY ŚMIAŁY
SKOSTNIAŁY ODKRYWCZY
Sztukę przełomu XIX i XX zwykło się określać jako
Jak sobie wyobrażasz peleryniarzy malujących
młodą, nową lub nowoczesną, gdyż zapoczątkowali
ją artyści młodego pokolenia, którzy zaczęli podejmować nowe tematy i tworzyć za pomocą nowoczesnych środków wyrazu. Na świat patrzyli świeżym okiem, a ich dzieła – w porównaniu z tym co
dotychczas malowano, rzeźbiono czy pisano – wydawały się odkrywcze, oryginalne, przełomowe.
w plenerze? Narysuj jednego z nich razem ze wszystkimi potrzebnymi mu przedmiotami.
Odnajdź w pierwszej sali wystawy obraz
Jacka Malczewskiego „Wyjście z Akademii”.
Jak myślisz, o jaką Akademię chodzi?
a) Muzyczną
b) Szkolną
c) Pana Kleksa
d) Sztuk Pięknych
Zwróć uwagę na to, co wynosi z Akademii po-
stać na dole obrazu. Na przyrządzie tym stawia się
płótno, aby wygodniej było malować. Nazwa tego
przedmiotu to: a) podnośnik; b) sztaluga?
1
Jacek Malczewski przedstawił na obrazie „Wyjście Młodzi twórcy, jak wszyscy młodzi ludzie lubili
z Akademii” swoich kolegów – profesorów Akademii. Trochę jednak z nich zażartował, gdyż dolna
część ich ciała przypomina:
a) krokodyla
b) konia
c) zebrę
spotykać się, rozmawiać i dobrze bawić. Około roku
1900 w Krakowie jak grzyby po deszczu zaczęły
powstawać kawiarnie, w których zbierali się przedstawiciele artystycznej cyganerii*. Ułóż litery od
największej do najmniejszej, a dowiesz się jak nazywała się pierwsza kawiarnia artystyczna, założona w 1897 przez Ferdynanda Turlińskiego. Uwaga:
nazwa pochodziła z języka francuskiego. Oznaczała
„Kawiarnię Teatralną”.
Aby dowiedzieć się, jak nazywamy postać pół-człowieka, pół-_ _ _ _ _ rozwiąż szyfr.
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ T_ h_ _é _â _t _r _e
W kawiarni tej właściciel wydzielił na górze sal-
kę, a w niej zawiesił olbrzymie płótno, które oddał
do dyspozycji swoich gości. Mogli oni po nim rysować, malować i pisać. Salkę tę zwano w skrócie „Paonem” – od wiersza jednego z poetów. Odszukaj na
wystawie to płótno, przyjrzyj mu się uważnie i zaznacz właściwą odpowiedź.
Młodopolscy twórcy często posługiwali się
KARYKATURA
czyli przedstawiali postaci ludzkie w taki sposób,
aby uwypuklić pewne cechy ich wyglądu. Odszukaj
na wystawie karykatury wielkiego przyjaciela artystów, słynnego kolekcjonera tej epoki, miłośnika
sztuki japońskiej Feliksa Jasieńskiego, nazywanego
„Mangghą”. Jak wygląda? Co robi?
2
Na płótnie pojawiają się panie ubrane na ludowo Tak / Nie
Na płótnie nie ma chmur Tak / Nie
Na płótnie nie ma napisów Tak / Nie
Na płótnie są karykatury Tak / Nie
Na płótnie widać potwora Tak / Nie
2
Przedstawienia _ _ _ _ _ _ _ _ _ Balonika mia-
rzywołajcie w klasie atmosferę Paonu: zawieście
na ścianie dużą kartkę papieru i niech każdy z Was
zostawi na niej twórczy ślad. Może to być np. zabawny wierszyk lub karykatura kolegi.
ły charakter elitarny, to znaczy, że nie były dostępne dla wszystkich. Można je było obejrzeć tylko po
otrzymaniu zaproszenia. Zdobiły je grafiki – zazwyczaj humorystyczne portrety lub scenki, uzupełnione dowcipnym tekstem. Przyjrzyj się pracom pokazanym na wystawie, a następnie wczuj się w rolę
młodopolskiego artysty i stwórz własną wersję zaproszenia na występy _ _ _ _ _ _ _ _ _ Balonika.
zamknięciu kawiarni Turlińskiego młodopolscy twórcy przenieśli się do
Cukierni Lwowskiej Jana Michalika.
Jamą
Ponieważ nie było tam okien, ochrzcili ją
Michalika. Kawiarnia ta działa do dzisiaj. Znajduje się przy ulicy wiodącej do najsłynniejszej Bramy w Krakowie, czyli ulicy _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _.
W 1904 roku artyści bywający w Jamie Michalika
wydali zbiór karykatur najwybitniejszych aktorów
krakowskich w charakterystycznych rolach. Nosił
on nazwę „Teka Melpomeny”. Odszukaj „Tekę” na
wystawie i sprawdź, ile kosztowała?
Bywalcy Jamy Michalika sprawili, że miejsce to
szybko stało się centrum humoru. W 1905 roku zaczął tam działać pierwszy artystyczny kabaret Młodej Polski. Na podstawie wystawy odpowiedz, czy
chodzi o:
a) Różowy Balonik
B) Zielony Balonik
C) Czerwony Balonik.
Kabaret ten tworzyli artyści, literaci, aktorzy i dziennikarze.
3
Epoka przełomu XIX i XX wieku to jeden ze szczy- Na przełomie wieków Kraków stał się duchową
towych okresów naszej kultury. Nigdy wcześniej
w jednym czasie nie tworzyło tylu wybitnych artystów. Oto lista nazwisk kilku z nich. Dopisz do nich
właściwe imiona, a następnie stań z artystami oko
w oko. Rozpoznaj trójkę z nich na podstawie spojrzenia.
................................
WYSPIAŃSKI
................................
WYCZÓŁKOWSKI
................................
BOZNAŃSKA
................................
MALCZEWSKI
................................
MEHOFFER
stolicą Polski. Kwitło tutaj życie intelektualne, kulturalne i artystyczne, a dzięki względnej otwartości
rządu cesarskiego kultywowano pamięć o narodowej historii i bohaterach. Przekonaj się, jak w czasach Młodej Polski wyglądał krakowski Rynek. Odnajdź na wystawie obraz przedstawiający ten sam
jego fragment, co zdjęcie poniżej.
Kto jest autorem obrazu?
..................................................
Kiedy go namalował?
_ _ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _
..................................................
Co zmieniło się na Rynku od tego czasu?
.................................................................
.................................................................
_ _ _ _ _ _ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Motywy z Krakowa często pojawiają się na
_ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _
płótnach młodopolskich artystów. Malowali je o różnych porach roku oraz dnia. Spróbuj odnaleźć na
wystawie obraz Stanisława Wyspiańskiego przedstawiający Planty i Wawel. O jakiej porze dnia i roku
artysta uwiecznił ten widok?
.................................................................
4
4
Młodopolscy artyści często malowali pejzaże. jakie góry są najbardziej popularne w twórczości
Byli zdania, że natura oddaje humor człowieka,
a ponieważ koniec wieku sprawiał, że nastroje mieli
nienajlepsze, takie były i ich pejzaże: smutne, melancholijne, ponure. Efekt ten twórcy uzyskiwali, malując np. opadające liście, samotne drzewo, burzowe
chmury, mgłę. Namaluj swój „pejzaż wewnętrzny”,
czyli obraz, który odda twój dzisiejszy nastrój. Wykorzystaj w nim następujące symboliczne elementy
krajobrazu:
młodopolskich artystów? Wymień autorów, którzy
lubili tam tworzyć i spędzać czas.
ciężkie chmury – jasne obłoczki
samotne drzewo – kwitnący sad
śnieg – piaszczysta plaża
deszcz – słońce
opadające liście – kolorowe kwiaty
pusta droga – budka z lodami
wijąca się rzeka – basen ze zjeżdżalnią
rozległe pola – wesołe miasteczko
.................................................................
_____
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
N
a czym opiera rękę mały faun na obrazie „Wiosna” Vlastimila Hofmana?
.................................................................
Czy w sali Fantazmaty, lęki, nadzieje znajdują się
inne obrazy, na których dzieci? Jak wyglądają? Co
robią?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................
5
Młodopolscy artyści fascynowali się folklorem. A jak około roku 1900 wyglądały mieszkania?
Jednym z pierwszych artystów, który zaczął przedstawiać wieś podkrakowską, był malarz o inicjałach
WT. Rozszyfrujcie, o kogo chodzi. Odnajdźcie obraz
tego artysty przedstawiający rodzinę Mikołajczyków z Bronowic. Ile postaci na nim sportretowano?
.................................................................
.................................................................
Jakie prace o tematyce wiejskiej są pokazane na
Młodopolscy artyści byli tak wszechstronni, że
zajmowali się także projektowaniem wnętrz oraz
przedmiotów codziennego użytku. Na wystawie
znajdziesz ceramikę, tkaniny i inne przykłady ówczesnego rzemiosła artystycznego. Zwróć uwagę
na ich charakterystyczne cechy: płynne, faliste linie,
zdobnictwo złożone z motywów roślinnych, pastelowe kolory.
Przyglądając się oryginałom, zaprojektuj młodopolski wazon.
obrazach w sali W stronę ludu?
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
Artyści uwieczniali nie tylko zwykły dzień na wsi.
Interesowały ich także barwne obyczaje i tradycyjne
święta. Odnajdź obraz, na którym występuje ta roślina. Z jakimi świętami się ona wiąże?
Kto jest autorem tego dzieła?
..................................
..................................
..................................
Odnajdź na wystawie suknię balową Olgi Bo-
znańskiej, malarki przełomu wieków. Jaki ma kolor?
.................................................................
6

Podobne dokumenty