nieodpłatnie w formacie PDF

Komentarze

Transkrypt

nieodpłatnie w formacie PDF

zastosowanie standardu IEC 61850
w elektroenergetyce

przekaźnikowe elementy wykonawcze
w systemach automatyki budynkowej
e-mail: [email protected] www.elektro.info.pl
marzec
2016 (142)
Index Copernicus: 5,46; punkty MNiSW: 6
3
Nakład 9,5 tys. egz. ISSN 1642-8722 indeks 373761
Cena 13,00 zł (w tym 5% VAT)
ENERGETAB, HALA K, STOISKO 15

baterie litowo-jonowe
GRUPA
www.danfoss.pl/napedy
Odwiedź nas na targach
AUTOMATICON
1- 4 Marzec
Hala 3 Stoisko G10
Zobacz najnowsze
produkty i spotkaj się
z przedstawicielami
czołowych dostawców:
Na naszym stoisku:
• Zobaczysz nowości produktowe
• Spotkasz się z przedstawicielami
czołowych dostawców
• Wygrasz atrakcyjne nagrody
E L E C T RO N I C S & E N C LOS U R ES
Raspberry Pi oraz
akcesoria
Zestawy
narzędzi
I wiele innych!
Do zobaczenia na targach!
Farnell element14 Polska
www.farnell.com/pl
spis treści
s. 42
s. 22
„„ od redakcji 6
„„ piszą dla nas 8
„„ krótko z branży 10
„„ e.nowości 11
„„ e.informuje 12
„„ e.normy 86
„„ z kart historii 87
„„ e.dystrybucja 88
„„ e.recenzja 89
„„ e.krzyżówka 90
Łukasz Nogal, Mateusz Soszka, Karol Kurek
„„ zastosowanie standardu IEC 61850
w elektroenergetyce 16
zastosowań – kompaktowe konstrukcje dla wtórnego
rozdziału energii elektrycznej 22
Waldemar Dołęga
elektroenergetycznych „„ zestawienie sterowników PLC Krzysztof Wincencik prezentacja
„„ ograniczniki przepięć z wbudowanym bezpiecznikiem
– oszczędność miejsca w rozdzielnicy i kosztów
wykonania 55
miernictwo
Tespol prezentacja
„„ MDO4000C – pierwszy na świecie oscyloskop
58
Leszek Halicki prezentacja
„„ przenośne mierniki rezystancji izolacji HIOKI IR4056-20
i IR4057-20
60
„„ zestawienie układów SZR niskiego napięcia 36
„„ nowe jednofunkcyjne przekaźniki czasowe
40
WAGO prezentacja
„„ TOPJOB® S – zyskujesz przewagę – złączki listwowe
WAGO z bezpieczną technologią zacisku
Push-In CAGE CLAMP® Jacek Świątek, Piotr Biczel
„„ baterie litowo-jonowe – zastosowanie produktu
30
prezentacja
firmy Relpol systemy gwarantowanego zasilania
Emerson Network Power prezentacja
„„ porównanie architektury elektronicznego bypassu
Karol Kuczyński
42
centralnego i modułowego w systemach UPS 68
oświetlenie
Wojciech Mysiński, Marek Rejmer, Tomasz Sieńko
„„ prądy zasilające w instalacjach oświetleniowych
ze źródłami światła typu LED 73
ochrona przeciwpożarowa
Julian Wiatr, Waldemar Jaskółowski
„„ elektryczne instalacje tymczasowe rozwijane przez
Karol Kuczyński
„„ enkodery liniowe i obrotowe – wybrane
rozwiązania 44
prezentacja
„„ oszczędności energetyczne w układach napędowych
HVAC dzięki nowym silnikom PM/EC
i dedykowanym układom sterowania „„ przekaźnikowe elementy wykonawcze w systemach
automatyki budynkowej – wskazówki doboru
i zabezpieczenia jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji
ratowniczo-gaśniczej 77
projekt
46
Andrzej Książkiewicz
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
ochrona odgromowa i przeciwprzepięciowa
24
Karol Kuczyński
4
52
w energetyce zawodowej i przemysłowej, w górnictwie
miedzi i węgla kamiennego, w motoryzacji 64
„„ systemy sterowania i nadzoru w stacjach
Lech Ptaszyński
– alternatywne rozwiązania prezentacja
„„ 8DJH – optymalne rozwiązanie dla wszystkich
Relpol
Roman Kłopocki prezentacja
„„ selektywność wyłączania aparatów zabezpieczających
przeznaczony dla sygnałów o mieszanych
dziedzinach automatyka
Paweł Stojanowski
s. 55
48
Julian Wiatr, Marcin Orzechowski
„„ uproszczony projekt zestawu tymczasowej
instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki
ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji
ratowniczo-gaśniczej 83
ie
p
z
e /
b
.
gn 16 A
Drodzy Czytelnicy
Witam Państwa w marcowym numerze „elektro.info”, który będzie towarzyszył targom
­AUTOMATICON 2016, zaplanowanym w dniach 1–4 marca w Warszawie. Targi stwarzają wystawcom doskonałą możliwość zaprezentowania swoich osiągnięć z zakresu automatyki, pomiarów oraz elektroniki. Rozwój techniki, a w szczególności zastosowanie sterowników oraz mikroprocesorów w układach sterowania procesami technologicznymi, umożliwia projektowanie bardzo skomplikowanych urządzeń. Trudno sobie dziś wyobrazić na
przykład sterowanie ruchem ulicznym w zatłoczonych miastach lub sterowanie elektrownią
bez urządzeń automatyki. Konieczność monitoringu parametrów różnych wielkości fizycznych spowodowała, że systemy pomiarowe stanowią bardzo skomplikowane układy sterowane automatycznie. Systemy te znajdują powszechne zastosowanie w układach rozliczeniowych zużytej energii elektrycznej, a w systemach prosumenckich są wręcz nieodzowne. W numerze zamieściliśmy szereg ciekawych artykułów poświęconych nie tylko automatyce i pomiarom. Możliwości zastosowania standardu IEC 1850 w elektroenergetyce opisali Łukasz Nogal, pracownik naukowy Politechniki Warszawskiej, wraz z Mateuszem Soszką, doktorantem Politechniki Warszawskiej, oraz Karolem Kurkiem, projektantem firmy
QUMAK (s. 16). Natomiast Waldemar Dołęga, pracownik naukowy Politechniki Wrocławskiej, opisał systemy nadzoru stasowane w stacjach transformatorowych (s. 24). Andrzej
Książkiewicz, doktorant Politechniki Poznańskiej, opisał systemy automatyki budynkowej
wykorzystującej elementy przekaźnikowe (s. 48). W jaki sposób można budować tymczasową instalację elektryczną zasilaną z przewoźnego zespołu prądotwórczego bez konieczności uziemienia, dowiedzą się Państwo z artykułu opracowanego przeze mnie oraz Waldemara Jaskółowskiego, pracownika naukowo-dydaktycznego Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie (s. 77). W rubryce „e.projekt” prezentujemy uproszczony projekt zestawu tymczasowej instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej opracowany przeze mnie oraz Marcina Orzechowskiego (s. 83), który stanowi przykład praktycznej realizacji ww. artykułu. Problematyka ta
powinna zainteresować jednostki ochrony przeciwpożarowej, w których problem zasilania
tymczasowego jest niedopracowany, a obowiązujące w tym zakresie przepisy wprowadzają niepotrzebne problemy i nieporozumienia. Jacek Świątek i Piotr Biczel opisali możliwości zastosowań baterii litowo-jonowych w różnych gałęziach gospodarki (s. 64). Wojciech
Mysiński, Marek Rejmer oraz Tomasz Sieńko, pracownicy naukowi Politechniki Krakowskiej, opisali zagadnienia związane z prądami zasilającymi w instalacjach oświetleniowych
z ledowymi źródłami światła (s. 73). Tradycyjnie nie zabrakło informacji o imprezach branżowych, w których uczestniczyła nasza redakcja, informacji o nowościach technicznych oraz
zmianach w normalizacji.
Życząc miłej lektury, składam Państwu w imieniu całego zespołu redakcyjnego najserdeczniejsze życzenia pogodnych świąt Wielkiej Nocy.
Q
2
pół zy
c
r
ó
tw
A
A
L1
L2
L3
N
6
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
A
u
k
d
a
i
p
c
y
ś
z
o
pr ronn
w
o
tylk I kl. och
w
ZP
PBE
piszą dla nas
dr hab. inż. Piotr Biczel
Absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej, gdzie
w 2013 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk technicznych.
Aktualnie pracuje jako adiunkt w Instytucie Maszyn Elektrycznych
PW. Specjalista w zakresie zastosowań energoelektroniki w energetyce. Konstruktor urządzeń energoelektronicznych i bateryjnych zasobników energii. Autor i współautor publikacji krajowych i zagranicznych z zakresu magazynowania energii i generacji rozproszonej.
Jego ulubionym polem działania jest współpraca uczelni z przedsiębiorstwami. Animuje aktywność studencką w kołach naukowych,
gdzie studenci uczą się praktyki funkcjonowania w przedsiębiorstwie.
dr hab. inż. Waldemar Dołęga
Absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Wrocławskiej (1991).
W roku 1997 uzyskał stopień naukowy doktora nauk technicznych,
a w 2015 – doktora habilitowanego nauk technicznych. Od 1991 r.
jest związany zawodowo z Politechniką Wrocławską. Obecnie jest
zatrudniony na stanowisku adiunkta z habilitacją w Katedrze Energoelektryki na Wydziale Elektrycznym i jest Kierownikiem Zespołu Urządzeń Elektroenergetycznych. W swojej działalności naukowo-badawczej i dydaktycznej zajmuje się: planowaniem rozwoju infrastruktury sieciowej, problematyką bezpieczeństwa dostaw energii i bezpieczeństwa ekologicznego, energetyką wiatrową oraz instalacjami i urządzeniami elektroenergetycznymi. Jest autorem lub
współautorem 5 monografii i podręczników akademickich, poradnika
i skryptu akademickiego oraz 160 innych publikacji krajowych i zagranicznych. W ramach działalności naukowo-badawczej odbył zagraniczne staże naukowe w Niemczech, Francji, Włoszech, Izraelu
i na Węgrzech, uczestniczył w krajowych i zagranicznych projektach
badawczych oraz prowadził zajęcia dydaktyczne na uniwersytetach
w Niemczech i Finlandii.
s. 16
s. 24
s. 64
GRUPA MEDIUM
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k.
04‑112 Warszawa, ul. Karczewska 18
tel. 22 810 65 61, faks 22 810 27 42
[email protected]
www.elektro.info.pl
REDAKCJA
Redaktor naczelny
JULIAN WIATR [email protected]
Sekretarz redakcji
ANNA KUZIEMSKA [email protected] (redaktor językowy)
Redakcja
KAROL KUCZYŃSKI [email protected] (redaktor tematyczny)
BŁAŻEJ BIERCZYŃSKI [email protected] (redaktor www)
JACEK SAWICKI [email protected] (redaktor tematyczny)
REKLAMA I MARKETING
tel./faks 22 810 28 14
Dyrektor ds. marketingu i reklamy JOANNA GRABEK [email protected]
tel. 0 600 050 380
Specjalista ds. reklamy w elektro.info EDYTA KOSKO [email protected]
tel. 22 512 60 57, 0 602 277 820
KOLPORTAŻ I PRENUMERATA
tel./faks 22 810 21 24
mgr inż. Jacek Świątek
Absolwent Politechniki Warszawskiej (1982) Wydziału Mechaniki
Energetyki i Lotnictwa, kierunku Mechanika Stosowana oraz Wyższej Szkoły Handlu i Finansów (1999), kierunku Biznes i Zarządzanie. Karierę zawodową rozpoczął od pracy w Przemysłowym Instytucie Maszyn Budowlanych sp. z o.o. (1983–1990), zdobywając
doświadczenie inżynierskie i konstrukcyjne, prowadząc obliczenia
wytrzymałościowe maszyn budowlanych. W roku 1990 rozpoczął
pracę w firmie BPI oraz BPI-Poldham, w segmencie akumulatorów
stacjonarnych, systemów zasilania dla energetyki i przemysłu. W tej
firmie przepracował 12 lat, finalnie jako Dyrektor Handlowy, członek zarządu. W 2002 roku związał się z firmą APS Energia S.A.,
producentem systemów zasilania gwarantowanego (prostowniki,
falowniki, konwertery, systemy potrzeb własnych). Współuczestniczył w organizowaniu działu marketingu i sprzedaży, pracując jako
menadżer na stanowisku Dyrektora Handlowego i Dyrektora Strategii i Rozwoju. Od 2010 roku w tej firmie był także odpowiedzialny za część produkcyjną, pracując na stanowisku Dyrektora Operacyjnego (COO). W 2015 roku rozpoczął współpracę z firmą Impact Clean Power Technology S.A., gdzie pracuje na stanowisku
Dyrektora Zarządzającego (COO).
8
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Dyrektor ds. marketingu i sprzedaży MICHAŁ GRODZKI [email protected]
Specjalista ds. dystrybucji KATARZYNA ZARĘBA [email protected]media.pl
Specjalista ds. prenumeraty ANNA SERGEL [email protected]
ADMINISTRACJA
Księgowość MARIA KRÓLAK [email protected]
HR DANUTA CIECIERSKA [email protected]
SKŁAD I ŁAMANIE
Studio graficzne Grupy MEDIUM
DRUK
Zakłady Graficzne Taurus
Redakcja zastrzega prawo do adiustacji tekstów. Nie zwraca tekstów niezamówionych.
Nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i ogłoszeń oraz ma prawo odmówić publikacji bez podania przyczyn.
Wszelkie prawa zastrzeżone © by Grupa MEDIUM. Czasopismo znajduje się na liście czasopism punktowanych
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Lista recenzentów merytorycznych dostępna jest
na stronie www.elektro.info.pl. Wersja pierwotna czasopisma – papierowa.
jest członkiem
Izby Wydawców Prasy – ISSN 1642‑8722
krótko z branży...
indeks firm
ABB30
ASTOR
30, 31
AUTOMATEX9
AUTOMATICON62
BECKHOFF
11, 31
COMAP
29, 36
1, 46
DANFOSS
DEHN
55, 71
EATON ELECTRIC
2, 31, 36
ELEKTROMETAL ENERGETYKA
ELMARK AUTOMATYKA
5, 36
32
EMERSON68
ETI POLAM
15, 37, 52
FARNELL3
FLIPO ENERGIA
87
FLIR11
HADRON38
INVENTIA33
KOMEL53
60, 61
LABIMED
LOKUM EXPO
35
LOVATO ELECTRIC
37
MITSHUBISHI ELECTRIC
21, 33
MULTIPROJEKT 34
NKT CABLES
91
zz Druga edycja konkursu Lider Fotoniki
Polskie Centrum Fotoniki i Światłowodów organizuje drugą edycję konkursu „Lider Fotoniki” przeznaczonego dla studentów oraz absolwentów polskich uczelni, prowadzących badania z zakresu fotoniki. W konkursie udział może wziąć każdy, kto w okresie od 1 października 2014 roku do 30 września 2015 roku obronił pracę licencjacką, inżynierską lub magisterską z zakresu fotoniki na studiach stacjonarnych, wieczorowych oraz niestacjonarnych
wszystkich polskich uczelni wyższych. Celem konkursu jest wyłonienie najlepszych prac naukowych z zakresu fotoniki i nagrodzenie ich twórców. Wyróżniane będą przede wszystkim
prace o charakterze aplikacyjnym. Aby zgłosić się do II edycji konkursu „Lider Fotoniki”, należy do 15 kwietnia 2016 roku wysłać drogą elektroniczną w formacie PDF odpowiednią dokumentację na adres: [email protected] Ewentualne pytania należy kierować na ten sam
adres mailowy. Nagrodą główną w konkursie jest 3-miesięczny płatny staż (3 tys. zł/miesiąc) w warszawskiej firmie InPhoTech lub nagroda finansowa w wysokości 3 tysięcy złotych (do wyboru). Autorzy najlepszych prac i prezentacji z każdej kategorii otrzymają wyróżnienia w postaci nagród pieniężnych. Ponadto przewidziane są wyróżnienia dodatkowe, również w postaci praktyk czy staży w firmach związanych z branżą fotoniczną. Więcej informacji na stronie www.pcfs.org.pl.
zz Szukasz stażu? Spróbuj w Schrack Seconet Polska
Schrack Seconet Polska, producent systemów bezpieczeństwa pożarowego oraz komunikacji, ogłasza konkurs na udział w sesji wiosennej programu stażowego Schrack Seconet Polska i Partnerzy 2016. Firma poszukuje ludzi ambitnych, rzetelnych, pracowitych i zmotywowanych do osiągnięcia sukcesu poprzez zrównoważony rozwój i inwestycje w siebie.
W Schrack Seconet Polska będzie można wykorzystać zdobytą wiedzę oraz rozwijać umiejętności w nauce (szkoleniach) i pracy z profesjonalistami – projektantami, instalatorami,
konstruktorami, inżynierami wsparcia technicznego, ekspertami i menedżerami w różnych
obszarach działalności. Dla najlepszych stażystów przewidywana jest możliwość zatrudnienia w firmie lub pomoc w znalezieniu pracy lub stażu w jednej z wiodących firm partnerskich Schracka. Zgłoszenia (pełne wymagania dostępne są na stronie internetowej firmy)
przyjmowane są najpóźniej do 25 marca 2016 roku pod adresem: [email protected]
O decyzji przyjęcia na staż i warunkach indywidualnych wybrani kandydaci zostaną poinformowani drogą mailową. Lista kandydatów zaakceptowanych w sesji wiosennej zostanie
opublikowana w maju 2016 r. na stronie internetowej www.schrack-seconet.pl.
Oprac. red.
PHOENIX CONTACT
35
POLLIN39
PROFITECHNIK
11, 90
PRO-MAC11
38, 40, 92
RELPOL
SGB SMIT
45
SICK13
SIEMENS22
SUMERA MOTOR
41
TELMATIK35
TESPOL58
42, 43
WAGO
ZAE39
ZOLMOT ENERGIA
75
ZPRAE
7, 39
10
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Rys. Robert Mirowski
NOWIMEX67
nowości
nowa seria Embedded PC CX5100
F
irma Beckhoff, wprowadzając rodzinę urządzeń
Embedded PC CX5100, prezentuje nowy, atrakcyjny cenowo system sterowania do
realizacji praktycznie dowolnej aplikacji automatyki. Trzy
nowe, chłodzone pasywnie
i montowane na szynie DIN
jednostki centralne, charakteryzują się wysoką mocą obliczeniową i jakością grafiki
opartą na procesorach Intel®
Atom™ (1,46 GHz – 1,91 GHz).
Dodatkową zaletą wielordzeniowych procesorów stanowiących serce systemu jest ich
niski pobór mocy oraz całkowita izolacja poszczególnych
rdzeni. Podstawowa konfiguracja sterownika obejmuje: in-
W
terfejs bezpośredniego podłączenia modułów I/O (standardowych lub EtherCAT), 2 porty Ethernet 10/100/1000 Mbit/s,
złącze ­DVI‑I, 4 porty USB 2.0
oraz dodatkowy, opcjonalny interfejs komunikacyjny, który
daje możliwość obsługi dowolnego, powszechnego w przemyśle protokołu komunikacyjnego (np. Profibus Master/
Slave, Ethernet/IP, ProfiNet
Controller/Device czy Modbus
RTU).
FLIR TG130 pomoże obniżyć rachunki
za energię
N
owa kamera termowizyjna TG130, wyposażona w możliwość pomiaru punktowego, pozwoli na precyzyjną ocenę
problemów powodowanych przez podwyższoną
t emperat u r ę r ó ż nych
urządzeń i instalacji.
TG130 jest doskonałym
urządzeniem umożliwiającym sezonową kontrolę domów. Pomaga w ykr yć
i wskazać, gdzie występują problemy z temperaturą.
Wykorzystano w niej element
termowizyjny Lepton® firmy
FLIR, który pozwala na: wykrywanie nieszczelności wokół drzwi, podłóg, ścian, rur
i okien, znajdowanie miejsc,
w których brakuje izolacji
i mostków cieplnych, przez
które zimne powietrze dostaje się do domu, identyfikację
źródeł przecieków wody lub
znajdowanie gniazd gryzoni
nr 3/2016
analizatory parametrów sieci z elastycznymi
rozpinanymi przekładnikami
ofercie firmy IME, której jedynym dystrybutorem w Polsce jest firma Biuro
Techniczno-Handlowe PRO-MAC, pojawiły się nowe wersje analizatorów parametrów
sieci, w komplecie z trzema elastycznymi rozpinanymi przekładnikami, które stanowią
cewki Rogowskiego. Dostępne
są trzy rozmiary elastycznych
przekładników, o średnicy obejmującej 80 mm, 142 mm lub
190 mm, przeznaczone do zastosowania przy prądach przemiennych z zakresu od 20 A do
5 kA. Długość przewodu przyłączeniowego zintegrowanego
z cewką Rogowskiego to 3 m.
Analizator na szynę TH35, zajmujący cztery moduły, to Nemo
D4-Le (MFD4421SR), a przeznaczony do i nsta lacji
w drzwiach szafy rozdzielnicy
w standardowym rozmiarze
kwadratu o boku 96 mm, to
Nemo 96HDLe (MF96421SR).
W obydwu wersjach wyświetla-
ne są jednocześnie cztery linie
parametrów.
Wyróżnikiem zastosowania
analizatora w połączeniu z elastycznymi rozpinanymi przekładnikami jest możliwość zamontowania kompletu urządzeń w aktualnie użytkowanej, a nawet
pracującej rozdzielnicy bez konieczności demontażu szyn czy
okablowania, a co za tym idzie –
bez wyłączeń zasilania i kosztownych przestojów odbiorników
energii. Dodatkową zaletą jest
bardzo mały błąd pomiarowy cewek Rogowskiego w całym szerokim zakresie mierzonych prądów w stosunku do rozwiązania
typowego, przy zastosowaniu
przekładników prądowych.
zestaw 7 wkrętaków izolowanych
Wera Kraftform Plus
K
za ścianami. Przenośna kamera termowizyjna TG130 nie wymaga specjalnego przeszkolenia ani doświadczenia w zakresie termowizji. Wystarczy
skierować kamerę na badany
obiekt lub powierzchnię, aby
zmierzyć temperaturę, a następnie nacisnąć spust, aby
utrwalić i wyświetlić obraz.
TG130 w cenie 249 euro (netto), będzie dostępna u partnerów FLIR.
ilka najważniejszych wkrętaków w jednym zestawie
oznacza sprawniejszą pracę ich
użytkownika. To zestaw idealny
zarówno dla użytkownika domowego, jak i profesjonalisty.
Producent zadbał o estetyczny
i atrakcyjny wygląd opakowania. Najważniejsze zalety profesjonalnych wkrętaków firmy
Wera (numer artykułu 160i/7)
to między innymi system Lasertip®, który redukuje wyślizgiwanie się z gniazda wkrętu i oznacza mniej niechcianych skaleczeń. Udogodnieniem każdego
z wkrętaków jest sześciokątny
kołnierz, który uniemożliwia
stoczenie się wkrętaka ze stołu,
oraz trójkomponentowa rękojeść
z zamieszczonym rozmiarem
i profilem wkrętaka. W zestawie
znajdziemy wkrętaki z nacięciem
prostym i z gniazdami krzyżowymi Pozidriv oraz Phillips, próbnik
napięcia oraz wieszak do zamieszczenia na ściance narzędziowej. Wkrętaki izolowane do
1000 V są zgodne z wymaganiami PN-EN 60900. Produkt dostępny w atrakcyjnej cenie
w sklepie Profitechnik.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
11
informuje
targi EXPOPOWER 2016
W połowie maja do Poznania zjadą praktycy, eksperci i naukowcy
z sektora energetycznego z Polski,
Europy i Stanów Zjednoczonych.
Wszystko za sprawą cyklu wydarzeń
pod nazwą Energy Future Week,
w ramach którego odbywają się także Międzynarodowe Targi Energetyki EXPOPOW ER (10 –12 maja
2016 r.). Impreza zapowiada się imponująco. Będzie to jedno z najważniejszych w ydarzeń dla branży
energetycznej w tym roku.
Od zeszłego roku targi EXPOPOWER odbywają się w nowej formule, w ramach której prezentowana
jest oferta z zakresu szeroko rozumianego dostarczania energii – zarówno ze źródeł rozproszonych, jak
i konwencjonalnych. Szczególny
akcent położony został na potencjał edukacyjno-biznesowy imprezy, czego efektem były wydarzenia:
forum i wystawa InnoPower oraz
dwudniowy Międzynarodowy Kongres Naukowo-Przemysłowy [email protected] Imprezy zgromadziły prelegentów oraz słuchaczy z USA,
Francji, Niemiec, Włoch, Litwy, Islandii, Norwegii. Miarą sukcesu
t ych w yda r zeń , poz a du ż y m
oddźwiękiem medialny m, był y
wzmianki na stronach American
Enterprise Instytut. W Poznaniu
gościli przedstawiciele organizacji
zagranicznych jak: Electric Power
Research Institute, Europejskiego
Banku Inwestycyjnego, Instytutu
Jacquesa Delorsa, Public Utility Research Center i wielu innych.
W tym roku odbędzie się druga
edycja InnoPOWER (10–12.05.2016)
wraz z dwudniową, międzynarodową
konferencją ERRA Regulatory Innovation Day (12–13.05.2016) oraz kongres ­E [email protected] (10–12.05.2016).
Dodatkowo do agendy wydarzeń dołączą kolejne. Zadebiutuje GasReg21
(11–12.05.2016) – międzynarodowa
konferencja przeznaczona dla sektora gazowego, naftowego i energii
12
elektro.info szkoli pożarników
W
dniach 25–28 stycznia 2016 roku,
Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut
Badawczy w Józefowie k. Otwocka zorganizowało szkolenie z zakresu wentylacji pożarowej. Uczestniczyło w nim 16 osób z całego
kraju. Podczas czterech dni szkolenia uczestnicy poznali zasady projektowania i eksploatacji wentylacji pożarowej. Omówione zostały wymagania przepisów techniczno-prawnych i norm przedmiotowych. Organizatorzy przygotowali również prezentacje
firm zajmujących się produkcją lub dystrybucją urządzeń przeciwpożarowych, które
oprócz wykładów przygotowały zajęcia
warsztatowe umożliwiające praktyczną realizację układów wentylacji pożarowej w warunkach laboratoryjnych.
Jeden z wykładów, przygotowany przez redaktora naczelnego „elektro.info” Julian Wiatra, został poświęcony zasadom doboru przewodów zasilających urządzenia wentylacji pożarowej oraz ich zabezpieczania. Słuchacze
poznali proces rozwoju pożaru oraz metodykę badań ogniowych prowadzonych przez laboratoria. Zaprezentowane zostały krzywe pożarowe zdefiniowane w normie PN-EN 13632:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2:
Procedury alternatywne i dodatkowe. Omówiony został wpływ temperatury pożaru na
zachowanie się przewodów elektrycznych,
zgodnie z prawem Wiedemanna–Franza. Prowadzący zwrócił uwagę na problemy związane z dostawą energii elektrycznej o parametrach gwarantujących poprawne funkcjonowanie zasilanych urządzeń oraz zagadnienia
związane z zachowaniem skutecznej ochrony
przed porażeniem zgodnie z wymaganiami
normy PN-HD 60364-4-41:2009 Instalacje
elektryczne niskiego napięcia. Część 4-41:
Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa.
Ochrona przed porażeniem elektrycznym. Po
omówieniu wymagań przepisów techniczno-prawnych dotyczących zasilania urządzeń
elektrycznych wspomagających ewakuację,
zostały omówione zasady doboru przewodów
zasilających oraz zabezpieczania silników elektrycznych i innych elementów systemu oddymiania. Szczególna uwaga została zwrócona
na nieprzydatność wyłączników różnicowoprądowych do zabezpieczania obwodów zasilających elektryczne urządzenia przeciwpożarowe. W czasie wykładu zostały omówione
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Referat wygłasza st. bryg. Tadeusz Jopek
podstawowe wymagania normy N SEP-E 005
Dobór przewodów elektrycznych do zasilania
urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Wykład zakończyła
prezentacja autorskiego programu obrazującego wpływ temperatury pożaru na wartość
napięcia dostarczanego do zasilanych urządzeń. Uczestnicy szkolenia otrzymali od naszej redakcji książkę wydaną w ramach serii
wydawniczej „Niezbędnik elektryka” pt. „Dobór przewodów i kabli elektrycznych niskiego
napięcia”.
Natomiast 4 lutego nasza redakcja uczestniczyła w seminarium zorganizowanym
przez koło SITP przy Szkole Głównej Służby Pożarniczej. Seminarium rozpoczęło wystąpienie przewodniczącego koła SITP przy
SGSP, bryg. dr. inż. Waldemara Jaskółowskiego, który przywitał uczestników seminarium oraz przedstawił plan i wykładowców. Następnie st. bryg. mgr inż. Tadeusz
Jopek, dyrektor Biura Krajowego Centrum
Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności Komendy Głównej Państwowej Straży
Pożarnej, wygłosił wykład poświęcony zagrożeniu porażeniem prądem elektrycznym
strażaków biorących udział w akcji ratowniczo-gaśniczej. Podczas tego wykładu słuchacze poznali problemy występujące w budynkach podczas akcji gaśniczej. Prowadzący
wskazał na potrzebę właściwego wyposażenia samochodów gaśniczych i technicz-
Uczestnicy seminarium w czasie zajęć w SGSP
nr 3/2016
Słuchacze kursu wentylacji pożarowej w CNBOP PIB
w Józefowie
przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru oraz normy PN-HD
60364-4-41:2009 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed
porażeniem elektrycznym. Następnie omówione zostały aspekty projektowania i eksploatacji przeciwpożarowego wyłącznika
prądu, w zakresie którego, wskutek mało
precyzjnych zapisów obowiązujących przepisów techniczno-prawnych, dochodzi do
szeregu nieporozumień i błędnych interpretacji zarówno przez projektantów, jak i rzeczoznawców ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Seminarium zakończyła prezentacja nowego podejścia do budowy tymczasowych instalacji elektrycznych rozwijanych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie
akcji ratowniczo-gaśniczej. Nowoczesne podejście do budowy instalacji tymczasowych
zostało zaproponowane przez Juliana Wiatra
oraz Waldemara Jaskółowskiego. Obejmuje
ono układ zasilania IU, nieobjęty normalizacją i praktycznie nieznany w naszym kraju.
Układ zasilania IU nie wymaga uziemienia.
Zasilane odbiorniki połączone są przewodem
ochronnym PBU, dzięki czemu tworzy się
układ zasilania przypominający znaną od
dawna sieć ochronną. Szczegóły dotyczące
wymagań w tym zakresie publikujemy na
stronie 77. Materiał ten uzyskał bardzo pozytywne opinie recenzentów: dr. hab. inż.
Stefana Gierlotki oraz dr. hab. inż. Pawła Piotrowskiego. Wyeliminowanie uziemienia pozwala na szybkie rozwinięcie instalacji
w miejscu zdarzenia i natychmiastowe podanie napięcia do zasilanych odbiorników, bez
potrzeby pogrążania uziemienia o wartości
wymaganej przez przepisy. Instalacja po rozwinięciu jest bezpieczna w eksploatacji i nie
stwarza zagrożeń porażeniowych. Praktyczne zastosowanie teorii prezentujemy w rubryce „e.projekt” (s. 83).
W seminarium uczestniczyło 100 osób,
które otrzymały od naszej redakcji bieżący
numer „elektro.info” oraz książkę wydaną
w ramach serii wydawniczej „Niezbędnik
elektryka” pt. „Dobór przewodów i kabli
elektrycznych niskiego napięcia”. Zgodnie
z zapowiedzią st. bryg. Tadeusza Jopka, niebawem rozpocznie się proces wdrażania
w Państwowej Straży Pożarnej nowego systemu zasilania instalacji tymczasowych, któ-
reklama
nych w sprzęt ochrony, wskaźniki napięcia
oraz izolowane narzędzia. Ponieważ zagrożenie rażenia prądem elektrycznym strażaków w czasie akcji gaśniczej jest zjawiskiem
powszechnym, konieczne jest prowadzenie
szkoleń w tym zakresie. Jednym ze sposobów zmniejszania zagrożeń jest uzupełnianie załóg pojazdów bojowych straży pożarnej w osoby wykwalifikowane w zakresie
elektroenergetyki. Następnie redaktor naczelny „elektro.info” Julian Wiatr wygłosił
wykład poświęcony źródłom zasilania urządzeń przeciwpożarowych, projektowaniu
przeciwpożarowego wyłącznika prądu oraz
projektowaniu ochrony przeciwporażeniowej w urządzeniach elektrycznych, których
funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. W czasie wykładu przedstawił wymagania przepisów techniczno-prawnych oraz
norm przedmiotowych, określających wymagania w zakresie zasilania urządzeń przeciwpożarowych zgodnie z normą PN-EN
12101-10:2007 Systemy kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła. Część 10: Zasilanie, oraz normy PN-HD 60364-556:1999 Instalacje elektryczne w obiektach
budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia
elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa
(norma ta została zastąpiona normą o tym
samym numerze oraz takiej samej nazwie
z 2013 roku, ale nadal jest przywołana
w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury
z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: tekst jednolity DzU z 2015 roku, nr 1422, przez co
jest nadal normą do obowiązkowego stosowania). Prowadzący omówił źródła zasilania oraz zwrócił uwagę na problemy związane z ochroną przeciwporażeniową i dostawą energii elektrycznej w czasie pożaru
o parametrach gwarantujących poprawne
funkcjonowanie urządzeń. Omówione zostały wymagania normy N SEP-E 005 Dobór
UNIWERSALNY
ENKODER
INKREMENTALNY
W 24 H?
TAK, TO MOŻLIWE!
Skorzystaj z dostawy w ciągu 24h!
Jak to działa?
• Składasz zamówienie do godziny 14:00
dnia roboczego
• Programujemy enkoder wg Twoich potrzeb
• Otrzymujesz swój model w ciągu 24h
Jak to robimy?
Programowalny enkoder inkrementalny
DFS60 pozwala na:
• Zmianę ilości impulsów na obrót
od 1 do 65 536 w zależności od wersji
• Zmianę nawet co 1 impuls!
• Zmianę interfejsu wyjściowego TTL lub
HTL/push-pull
• Zmianę szerokości impulsu zerującego
• Możliwość ustawienia impulsu zerowego
przy dowolnym położeniu kątowym wałka
enkodera przy użyciu funkcji 0-set – opcja
dodatkowa
Po co?
• Pozwala na szybkie zastąpienie każdego
uszkodzonego enkodera
• Eliminuje konieczność trzymania „na
zapas” kilku enkoderów o różnych liczbach
impulsów na obrót
[email protected]
www.sick.com
ENKODERY 24H
nr 3/2016
13
Tel. +48 22 539 41 00, Fax +48 22 837 43 88
SICK Sp. z o.o., ul. Nakielska 3, 01-106 Warszawa
informuje
elektrycznej oraz branżowe konferencje, jak seminarium stowarzyszenia
ELSA. Planowana jest też konferencja „Energia i Samorządy”.
Powstał y w ten sposób cykl
wszystkich majow ych w ydarzeń
przeznaczonych dla branży energetycznej, w tym targi EXPOPOWER
i GREENPOWER, będzie nosił nazwę Energy Future Week (tydzień
od 9 do 13 maja). Do udziału
w Energy Future Week zostali zaproszeni światowej klasy praktycy,
eksperci i naukowcy, a także krajowe oraz zagraniczne koncerny
energetyczne (przesył, dystrybucja, sprzedaż, wytwarzanie), administracja centralna oraz samorządowa, uczelnie wyższe, jednostki
badawczo-rozwojowe, producenci
urządzeń i technologii energetycznych oraz dystrybutorzy (energia
elektryczna, górnictwo, gaz, przemysł naf tow y, ciepłow nictwo,
OZE).
Celem Energy Future Week jest
otwarcie się na problemy nowoczesnej energetyki, gazownictwa, ciepłownictwa, paliw ciekłych i odnawialnych źródeł energii, wyznaczanie trendów dla energetyki Europy
Środkowo-Wschodniej, wymiana
międzynarodowych doświadczeń
i inspirowanie krajowego sektora do
rozwoju.
Ekspozycja targów EXPOPOWER
obejmuje ofertę producentów wyposażenia i systemów, a także dostawców aparatury i gotowych rozwiązań dla branży energetycznej. W ramach targów odbędą się, jak co
roku, cykliczne konferencje Stowarzyszenia Elektryków Polskich oraz
Polskiego Stowarzyszenia Elektroinstalacyjnego.
Udział w targach dla profesjonalnych zwiedzających jest bezpłatny
(rejestracja na wydarzenie i pobranie bezpłatnego biletu na www.
mtp24.pl). Więcej informacji na
www.expopower.pl.

Oprac. red.
14
re nie wymagają uziemienia zespołu prądotwórczego w czasie pracy.
Natomiast 23 lutego br. w siedzibie Zarządu Głównego SEP odbyło się posiedzenie Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych SEP. Obrady CKSI i UE
SEP rozpoczęło wystąpienie przewodniczącego, mgr. inż. Andrzeja Boczkowskiego, który powitał uczestników spotkania i omówił
pracę CKSI i UE SEP w 2015 roku. Następnie
redaktor Julian Wiatr wygłosił trzygodzinny
wykład stanowiący rozszerzenie referatu wygłoszonego 4 lutego w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Następnie na-
stąpiła dyskusja, która dowiodła poprawności przyjętej koncepcji zasilania instalacji
tymczasowych rozwijanych przez jednostki
ochrony przeciwpożarowej oraz przyjętej metodyki projektowania przeciwpożarowego
wyłącznika prądu i sposobu realizacji ochrony przeciwporażeniowej urządzeń elektrycznych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Posiedzenie zakończyło
wystąpienie Andrzeja Boczkowskiego, który
podziękował za liczne przybycie oraz przedstawił plan zamierzeń CKSI i UE SEP na rok
2016.

Tekst i fot. WW
ŚWIATŁO i ELEKTROTECHNIKA 2016
XXIV
Międzynarodowe Targi
Sprzętu Oświetleniowego –
ŚWIATŁO 2016 i XIV Międzynarodowe Targi Sprzętu Elektrycznego i Systemów Zabezpieczeń – ELEKTROTECHNIKA 2016, odbywające się w dniach 27–29.01, łączyły prezentacje najnowszych produktów z koncepcją
szkoleniową.
Nagrodę główną XXIV Międzynarodowych
Targów Sprzętu Oświetleniowego – ŚWIATŁO
2016, nagrodę prezydenta RP Lecha Wałęsy,
otrzymała firma TM Technologie za system sterowania oświetleniem awaryjnym DATA 2. Natomiast nagrodę główną XIV Międzynarodowych Targów Sprzętu Elektrycznego i Systemów Zabezpieczeń – ELEKTROTECHNIKA
2016, nagrodę prezydenta RP Lecha Wałęsy,
otrzymała firma JEAN MUELLER POLSKA Sp.
z o.o. za rozłączniki skrzynkowe typu KETO.
Komisja konkursowa przyznała w konkursie na
najbardziej innowacyjny produkt lub technologię pokazywaną na Targach ELEKTROTECHNIKA 2016 i Targach ŚWIATŁO 2016: I nagrodę firmie JEAN MUELLER za rozdzielnice dc
z ogranicznikami przepięć do ochrony instalacji PV; II nagrodę firmie DIPOL za światłowodową instalację multiswitch RTV/SAT firmy
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
TERRA; III nagrodę ex aequo firmom: SCHREDER POLSKA za SHUFFLE – wielofunkcyjną
kolumnę oświetleniową oraz TM TECHNOLOGIE za system oświetlenia awaryjnego DATA 2.
Największym sektorem wystawowym Targów ŚWIATŁO było oświetlenie dekoracyjne
oraz oświetlenie zewnętrzne, a także oświetlenie techniczne. Wystawcy pokazali szeroki asortyment oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego. Znaczącą część ekspozycji stanowiły źródła światła typu LED oraz układy zasilania i sterowania nim.
Na Targach ELEKTROTECHNIKA 2016,
najwięcej miejsca zajął sektor obejmujący
systemy zasilające i sterujące oraz systemy
inteligentnego budynku. Licznie prezentowane były kable i przewody oraz urządzenia
rozdziału energii elektrycznej.
nr 3/2016
Wspólną ekspozycję zaprezentowała POLSKA IZBA GOSPODARCZA ELEKTROTECHNIKI. W ramach prezentacji Izby kilku polskich producentów zaprezentowało osprzęt
elektryczny i kable niskiego napięcia.
Targom ELEKTROTECHNIKA po raz
pierwszy towarzyszyła wystawa firm skupionych w Krajowej Izbie Gospodarczej Elektryki. Na stoisku KIGE zaprezentowało się
12 firm z branży elektrotechnicznej.

Oprac. i fot. kk
WSPOMNIENIE
Marian Dzięcioł (1950–2015)
30 października zmarł Marian Dzięcioł, przez ponad 23 lata burmistrz Łochowa,
zasłużony samorządowiec i działacz społeczny, szlachetny człowiek, otwarty na świat
i innych ludzi.
Marian Dzięcioł urodził się w 1950 roku w Kaliskach. Po ukończeniu liceum chciał
zostać lotnikiem. Nie dostał się jednak do Szkoły Orląt w Dęblinie, gdyż, jak wspominał, na przeszkodzie stanęli lekarze. Wyjechał więc na Śląsk, do pracy w kopalni. Rok później rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.
Długo tam jednak miejsca nie zagrzał. Znów wrócił do kopalni. W 1971 roku zdał
egzaminy na Wydział Prawa Uniwersytetu Śląskiego. W 1980 roku powstał NSZZ
„Solidarność”. Marian Dzięcioł mocno zaangażował się w pracę związku. Tuż po
ogłoszeniu stanu wojennego, na jednym z partyjnych zebrań, Marian Dzięcioł, młody działacz „Solidarności, publicznie oświadczył, że stan wojenny to największa porażka partii. Za to trafił do aresztu. Po uwolnieniu ukrywał się, by uniknąć internowania. Wrócił do pracy w kombinacie, ale zaraz został z niej zwolniony.
W czerwcu 1983 roku podjął decyzję o powrocie w rodzinne strony. Został rolnikiem. Jednak nadal pracował w podziemnych strukturach „Solidarności”. W 1984
roku poszedł na zebranie wiejskie, na którym m.in. decydowano, kto będzie kandydatem do Gminnej Rady Narodowej. Wieś jednogłośnie zdecydowała, że będzie nim
Marian Dzięcioł. Władze podziemnej „Solidarności” również zasugerowały, żeby zgodził się na kandydowanie, by chronić drukarnię, która była w jego mieszkaniu. Został więc radnym. W nowej radzie, w której dominowali radni z PZPR i ZSL, bezpartyjny Marian Dzięcioł został wybrany na wiceprzewodniczącego. Kariera polityczna
Mariana Dzięcioła przyspieszyła po 1989 roku. Jako dawny działacz opozycji demokratycznej był dobrze postrzegany przez ludzi przekształcającej się z ZSL w PSL partii ludowej.
W styczniu 1992 roku, w trakcie pierwszej kadencji Rady Miejskiej, został wybrany na burmistrza Łochowa. Przez 23 lata pracy na tym stanowisku gmina Łochów
zmieniła się nie do poznania. Był też gospodarzem organizowanych wielokrotnie
w Łochowie konferencji o tematyce elektrycznej, które swoim patronatem obejmowała redakcja „elektro.info”. W latach 2011–2014 był współorganizatorem konferencji Komisji Racjonalizacji Gospodarki Energetycznej w Budownictwie. Za pracę
na rzecz rozwoju enegetyki Minister Gospodarki odznaczył go Medalem za Zasługi
dla Energetyki. Od 2002 wygrywał wszystkie bezpośrednie wybory na burmistrza
Łochowa. Mieszkańcy doceniali jego: zaangażowanie, otwartość i odwagę. Tej kadencji nie dane mu było dokończyć. Odszedł, zostawiając pogrążoną w smutku żonę
Joannę, synów: Szymona i Filipa oraz mieszkańców miasta i gminy Łochów, dla których był nie tylko burmistrzem, ale też kolegą i przyjacielem.
Na podstawie materiałów „Tygodnika Siedleckiego”
nr 3/2016
reklama
Po raz szósty, w ramach Targów ELEKTROTECHNIKA, odrębny sektor stanowiła wystawa TELETECHNIKA 2016, prezentująca rozwiązania dla telekomunikacji i teletechniki. Wystawa skierowana była do
projektantów, dystrybutorów, wykonawców
i administratorów budynkowych i przemysłowych systemów teletechnicznych. Wystawie TELETECHNIKA towarzyszyło szkolenie „Nowoczesne systemy instalacji teletechnicznych”.
Obudowy podtynkowe 4XP160
Obudowy natynkowe 4XN160
Obudowy hermetyczne GT
infolinia: 801 501 571
15
automatyka
zastosowanie standardu IEC 61850
w elektroenergetyce
dr hab. inż. Łukasz Nogal, mgr inż. Mateusz Soszka, mgr inż. Karol Kurek – Politechnika Warszawska
Standard IEC 61850 definiuje sposób wymiany informacji pomiędzy urządzeniami automatyki elektroenergetycznej w obrębie stacji elektroenergetycznych. Zastosowanie IEC
61850 ułatwia komunikację pomiędzy urządzeniami oraz w znacznym stopniu upraszcza okablowanie strukturalne stacji.
P
ołączenie pracy dwóch organów:
Electric Power Research Institute
(EPRI) oraz Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej (IEC) pozwoliło na stworzenie w latach 2003–2005
światowego standardu IEC 61850
Communication Networks and Systems in Substations (Systemy i sieci
komputerowe w stacjach elektroenergetycznych). Standard podzielony jest
na dziesięć części, które dotyczą m.in.
struktur i mechanizmów komunikacyjnych oraz tworzenia abstrakcyjnych modeli danych, opisujących fizyczne urządzenia.
Celem utworzenia standardu było
usystematyzowanie powiązań pomiędzy urządzeniami automatyki
elektroenergetycznej różnych producentów, włączając w to przesyłanie sygnałów dwustanowych przez
sieć lokalną ETHERNET. Przekaźniki zabezpieczeniowe produkowane
są przez różnych producentów, wykorzystujących często własne rozwiązania komunikacyjne. Powoduje to,
że konieczna jest instalacja dodatkowych urządzeń w stacjach, mających
za zadanie umożliwić komunikację
urządzeniom wykorzystującym różne standardy komunikacyjne. Zaimplementowanie standardu IEC 61850
w urządzeniach różnych producentów pozwala na komunikację pomiędzy nimi bez dodatkowego osprzętu.
W części 9 standardu zdefiniowano m.in. mechanizmy pozwalające na
przesyłanie spróbkowanych wartości
pomiarowych (SMV – ang. Sampled
Measured Values). Pozwalają one na
uproszczenie klasycznych połączeń
na drodze przekładniki prądowe/napięciowe – urządzenie zabezpieczeniowe, poprzez użycie łączy w standardzie ETHERNET. W takim przypadku konieczne jest, aby urządze-
interfejs
człowiek–maszyna
sterowanie
i nadzór
SIEĆ LAN STACJI
zabezpieczenie
podstawowe
switch
zabezpieczenie
podstawowe
zabezpieczenie
podstawowe
switch
zabezpieczenie
podstawowe
wyłącznik
DAU
odłącznik
wyłącznik
przekładnik
prądowy
DAU
przekładnik
prądowy
Rys. 2. Połączenie sieci LAN stacji i LAN przetwarzania danych za pośrednictwem
switcha [2]
16
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
sterowanie
i nadzór
SIEĆ LAN STACJI
zabezpieczenie
podstawowe
zabezpieczenie
podstawowe
zabezpieczenie
podstawowe
SIEĆ LAN
PRZETWARZANIA
switch
odłącznik
switch
wyłącznik
DAU
przekładnik
prądowy
odłącznik
zabezpieczenie
podstawowe
switch
wyłącznik
DAU
przekładnik
prądowy
Rys. 1. Połączenie sieci LAN stacji i LAN przetwarzania danych za pośrednictwem
przekaźnika cyfrowego [2]
nia pomiarowe wyposażone były we
własny interfejs optyczny [1].
wymagania stawiane
IEC 61850
Najważniejszym wymaganiem, jakim obarcza się standard IEC 61850,
jest adaptowalność nowych rozwiązań. Z tego powodu transmisja danych ma odbywać się siecią informatyczną LAN (ang. Local Area Network). Zastosowanie sieci LAN oferuje dużą elastyczność w przypadku konieczności jej rozbudowy.
Podczas prac normalizacyjnych
stworzono dwie sieci lokalne: LAN stacji oraz LAN przetwarzania danych.
W przypadku sieci LAN stacji, urządzenia IED (ang. Inteligent Elektronic Device) połączone są ze sobą fizycznie za
pośrednictwem switcha, który umożliwia wymianę danych na zewnątrz
sieci stacji. Sieć LAN przetwarzania
danych służy do przesyłania próbek
prądu i napięcia oraz sygnałów dwustanowych do przekaźników lub IED.
Na rysunkach 1. i 2. zostały przedstawione przykładowe rozwiązania
połączenia sieci. Należy pamiętać, że
streszczenie
switch
SIEĆ LAN
PRZETWARZANIA
odłącznik
interfejs
człowiek–maszyna
Artykuł dotyczy wykorzystania standardu IEC 61850 „Systemy i sieci komputerowe w stacjach elektroenergetycznych” w elektroenergetyce. Poruszane są podstawowe informacje zawarte w normie IEC 61850. Omówiono wymagania, jakie stawia się standardowi IEC
61850. Przedstawiono sposób modelowania parametrów automatyki elektroenergetycznej
w stacji oraz węzły logiczne reprezentujące funkcje lub urządzenia występujące w elektroenergetyce. Poruszony został również temat komunikacji poprzez mechanizmy zdefiniowane w modelu GSE, a w szczególności mechanizm ­GOOSE. Omówiono sposób zabezpieczenia szyn układu H5 przez funkcje nadprądowe z wykorzystaniem komunikacji przez
mechanizm GOOSE oraz otrzymane wyniki badań laboratoryjnych.
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
17
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
18
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
19
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
20
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Twój partner w systemach
sterowania i regulacji
automatycznej
Oto, co możemy dla Ciebie zrobić:
Zakres naszych dostaw i usług
Wykonujemy skomplikowane, szeroko zakrojone i wysokiej jakości systemy
sterowania dla elektrowni, spalarni śmieci, oczyszczalni ścieków, instalacji wody
pitnej oraz dla przemysłu. Nasze projekty realizujemy dzięki zaawansowanej
technologii na najwyższym poziomie.
•
•
•
•
•
•
•
•
Efektywne i skuteczne zarządzanie projektami, wieloletnie doświadczenie
w realizowaniu kompleksowych zadań automatyzacji, elastyczność oraz wysokie
kompetencje - te cechy cenią sobie nasi klienci najbardziej.
system sterowania procesami DCS PMSXpro
automatyka
rozdzielnie średniego i niskiego napięcia
urządzenia obiektowe
sieci i magistrale komunikacyjne
dokumentacja
zarządzanie pracami budowlanymi i projektami
montaż i okablowanie
Mitsubishi Electric Europe B.V. – Oddział w Polsce
ul. Krakowska 50, 32-083 Balice, Tel. +48 12 337 65 00, e-mail: [email protected]
http://pl.mitsubishielectric.com
prezentacja
8DJH – optymalne rozwiązanie
dla wszystkich zastosowań
kompaktowe konstrukcje dla wtórnego rozdziału energii elektrycznej
Paweł Stojanowski – Siemens Sp. z o.o.
Firma Siemens rozwija i produkuje rozdzielnice średniego napięcia izolowane gazem
SF6 już od 1982 roku. Rozdzielnica 8DJH została wprowadzona do sprzedaży w roku
2008 i od tego czasu sprzedana w liczbie ponad 200,000 pól. Rozdzielnice serii 8DJH
są dostępne w 3 wersjach wykonania: 8DJH, 8DJH Compact oraz 8DJH 36. Zostały one
zaprojektowane z myślą o stosowaniu ich zarówno w sieciach dystrybucyjnych wtórnego rozdziału energii, jak również w aplikacjach przemysłowych, budynkach użyteczności publicznej, projektach OZE i wielu innych. Dzięki dużej elastyczności w konfiguracji
pól, kompaktowemu i trwałemu wykonaniu oraz praktycznie bezobsługowej eksploatacji spełniają one wszelkie wymagania stawiane dzisiejszej nowoczesnej i stabilnej sieci dystrybucyjnej.
R
ozdzielnica 8DJH w wykonaniu
standardowym jest obecna na
polskim rynku od 2009 roku. Charakteryzuje się największymi możliwościami konfiguracyjnymi z całej rodziny. Znajduje szerokie zastosowanie
w stacjach transformatorowych oraz
złączach kablowych.
Rozdzielnica z serii Compact wyznacza nowe standardy gabarytowe.
Specjalna konstrukcja z polem transformatorowym umieszczonym nad
dwoma polami liniowymi pozwoliła
na osiągnięcie szerokości rozdzielnicy równej 620 mm, przy 1400 mm wysokości. Rozwiązanie to sprawdza się
idealnie w przypadku małych stacji
transformatorowych oraz przy modernizacji starych obiektów energetycznych, gdzie mamy do czynienia z niewielką ilością przestrzeni do instalacji oraz manewrowania rozdzielnicą.
Trzecim członkiem rodziny 8DJH
jest rozdzielnica 8DJH 36 w wykonaniu o podwyższonym napięciu izolacji – 36 kV. Jest przeznaczona do apli-
Fot. 1. Rozdzielnica 8DJH w konfiguracji blokowej i jako pojedyncze pole
kacji, gdzie poziom napięcia roboczego przekracza 24 kV. Znajduje szerokie
zastosowanie w farmach wiatrowych.
rozdzielnice przyjazne
dla środowiska,
ekonomiczne, innowacyjne
Fot. 2. Rozdzielnica trójpolowa 8DJH 36
22
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Cykl życiowy rozdzielnic 8DJH jest
zaprojektowany na ponad 35 lat. Ponadto są one bezobsługowe. Apara-
tura łączeniowa jest zainstalowana
wewnątrz hermetycznie spawanego
zbiornika gazowego, dzięki czemu nie
wymaga żadnych prac konserwacyjnych przez cały okres pracy. Rozdzielnice 8DJH mają dzięki temu olbrzymi
wkład w zapewnienie niezawodności
dostaw energii oraz bezpieczeństwa
obsługi. Ponadto brak prac konserwacyjnych pozwala na redukcję kosztów
eksploatacyjnych. Dzięki dodatkowe-
nr 3/2016
mu wyposażeniu, jak napędy silnikowe, zabezpieczenia oraz urządzenia sterujące, rozdzielnica 8DJH może
w każdej chwili stać się częścią inteligentnej sieci dystrybucyjnej Smart
Grid. Rozwiązania stosowane przez
firmę Siemens pozwalają również
na modernizację i doposażenie rozdzielnic znajdujących się już w eksploatacji. Dzięki temu w przypadku
konieczności przebudowy sieci na inteligentną typu SmartGrid nie ma konieczności wymieniania starej rozdzielnicy 8DJH.
Firma Siemens prezentuje bardzo
odpowiedzialne stanowisko w kwe-
stiach związanych z ochroną środowiska. Dlatego bardzo poważnie traktuje procedury związane z pracami
z gazem SF6. Proces produkcyjny jest
przeprowadzany z uwzględnieniem
aspektów ekologicznych, natomiast
same rozdzielnice 8DJH są zbudowane z materiałów, które w 100% nadają się do recyklingu.
uniwersalne rozwiązanie
Rozdzielnice 8DJH mają bardzo
duże możliwości konfiguracyjne.
Mogą zostać wyposażone w pola
rozłącznikowe, transformatorowe
SIEMENS
Siemens to firma osadzona mocno we współczesnym świecie. Zawdzięcza
to nie tylko swojej ponad 160-letniej historii i obecności w 190 krajach, lecz
przede wszystkim niebagatelnemu wkładowi w rozwój technologii ułatwiających życie człowiekowi w każdym jego obszarze. Siemens od początku swego istnienia stawiał na postęp i innowacyjność, był i jest pionierem wytyczającym nowe kierunki rozwoju, otwierającym nowe możliwości. Ta sama
wizja przyświeca Siemensowi w Polsce, reprezentowanemu tutaj przez grupę firm, których koordynatorem jest spółka regionalna, Siemens Sp. z o.o.
Siemens w Polsce:
Międzynarodowy koncern Siemens jest obecny w Polsce już od ponad 130 lat.
Firma Siemens Sp. z o.o., utworzona w 1991 roku, jest głównym jego reprezentantem na naszym rynku.
Siemens Sp. z o.o. dysponuje najszerszą na polskim rynku ofertą produktów i usług macierzystego koncernu. Odpowiadając na kluczowe dla polskiej
gospodarki kwestie modernizacji infrastruktury przemysłowej i komunalnej, jak również wymogi ochrony środowiska naturalnego, zmiany demograficzne i procesy urbanizacji, Siemens wprowadza na polski rynek najnowocześniejsze rozwiązania i produkty, które są w stanie sprostać najwyższym wymaganiom wynikającym z tych uwarunkowań. Siemens jest tym
samym jednym z pionierów w ustalaniu standardów technologicznych w różnych dziedzinach przemysłu i infrastruktury. Jako ekspert w wielu dziedzinach angażuje się w promowanie technologii, które zapewniają efektywne
wykorzystanie zasobów naturalnych i zmniejszenie skażenia środowiska.
Swoimi produktami i usługami przyczynia się do poprawiania jakości życia. Jest odpowiedzialnym i docenianym pracodawcą, aktywnym uczestnikiem życia społecznego.
Struktura organizacyjna Spółki regionalnej odzwierciedla strukturę macierzystego koncernu Siemens AG. . Aktywność lokalna w połączeniu z siłą innowacji i ogólnoświatowym zasięgiem działalności Siemensa stanowi odpowiedź na wymagania stawiane w dzisiejszych czasach. Na rynku polskim
umożliwia to Spółce lepszą niż kiedykolwiek orientację na klienta i tym samym dostosowanie oferowanych rozwiązań do indywidualnych potrzeb
podmiotów rynkowych. A dodatkowym atutem firmy jest oferowanie innowacyjnych, najbardziej zaawansowanych technologii we wszystkich dziedzinach swojej działalności, dzięki czemu przyczynia się ona do modernizacji polskiej gospodarki.
Rozszerzając i uzupełniając zasięg swojego działania, Siemens w Polsce współpracuje także z setkami przedsiębiorstw krajowych – produkcyjnych i usługowych, handlowych i technicznych. Szkoli ich przedstawicieli, udostępnia
wiedzę i doświadczenie, realizuje wspólnie ambitne projekty.
nr 3/2016
Fot. 3. Rozdzielnica trójpolowa 8DJH Compact
z wkładkami bezpiecznikowymi, wyłącznikowe, uziemiające, pomiarowe
oraz sprzęgłowe. Ponadto w polach
wyłącznikowych istnieje możliwość
instalacji zabezpieczenia dowolnego typu oraz producenta. Do każdego pola można również zainstalować
szafkę przedziału niskiego napięcia.
Kolejnym atutem jest możliwość
ustawiania pól różnego typu w dowolnej kolejności. Rozdzielnice 8DJH
pozwalają na konfigurację blokową
(nawet do 4 pól w jednym bloku gazowym), dzięki czemu koszty zakupu
ulegają obniżeniu. Nic nie stoi jednak
na przeszkodzie, aby każde pole posiadało osobny zbiornik gazowy, dzięki
czemu w przyszłości możemy przekonfigurować układ rozdzielnicy lub doposażyć ją w dodatkowe pola. Wszystko to sprawia, że rozdzielnice 8DJH są
w stanie zrealizować praktycznie każdy układ pól stosowany w energetyce,
na farmach wiatrowych oraz w aplikacjach przemysłowych.
odporne na czynniki
zewnętrzne
Hermetycznie spawany zbiornik
ze stali nierdzewnej powoduje, że
elementy przewodzące rozdzielnic
8DJH są całkowicie izolowane od
czynników takich jak zasolenie, wil-
goć, kurz oraz drobne gryzonie lub
owady. Rozdzielnice 8DJH są nawet
w stanie przetrwać powódź. Doświadczenie pokazuje, że nawet po spędzeniu paru dni całkowicie pod wodą,
po osuszeniu przedziałów kablowych
bardzo szybko były one przywracane
do pełnej sprawności i pracy.
kompleksowe rozwiązanie
dla wtórnej dystrybucji
energii elektrycznej
Dzięki swoim niewielkim rozmiarom, bezobsługowej, bezpiecznej eksploatacji oraz olbrzymiej elastyczności w konfiguracji rozdzielnice 8DJH
stanowią idealne rozwiązanie zarówno dla energetyki zawodowej, jak
również dla zastosowań przemysłowych oraz stacji abonenckich.
reklama
Siemens Sp. z o.o.
EM HP&TR&MS
Paweł Stojanowski
60-164 Poznań
ul. Ziębicka 35
tel. 61 664 9820
faks 61 664 9854
tel. kom. +48 728 430 329
[email protected]
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
23
automatyka
systemy sterowania i nadzoru
w stacjach elektroenergetycznych
dr hab. inż. Waldemar Dołęga – Politechnika Wrocławska
W
stacjach powstały systemy
umożliwiające m.in. ciągłe
nadzorowanie pracy stacji i współdziałanie z układami automatyki zabezpieczeniowej, układami sterowania, blokad i sygnalizacji. Systemy te
muszą uwzględniać specyfikę stacji
elektroenergetycznych. Występuje
w nich duża różnorodność ukła­dów
ze względu na wiele wersji urządzeń
i elementów systemu podlegających
ochronie [1]. Ponadto stosowane są
urządzenia wytwa­rzane przez różne
firmy zarówno polskie, jak i zagraniczne. Dodatkowo w stacjach elektroenergetycznych występują obok
nowych urządzeń i układów modernizacje już istniejących, przy jednoczesnym istnieniu sprawnie działających urządzeń i aparatów zainstalowa­
nych w przeszłości [1].
architektura systemu SSIN
Architektura SSiN, której schemat
ideowy przedstawiono na rysunku 1.,
streszczenie
W artykule przedstawiono problematykę
systemów sterowania i nadzoru w stacjach elektroenergetycznych. Omówiono architekturę tych systemów, komunikację sieciową oraz technologie i topologie sieciowe w nich stosowane. Przedstawiono urządzenia i funkcjonalności systemów sterowania i nadzoru oraz rodzaje realizacji. Zwrócono szczególną uwagę
na trendy rozwiązań tych systemów oraz
ich wykorzystanie w ramach Smart Grid.
24
obejmuje trzy poziomy przepływu danych: procesu, pola i stacji. Spełniają
one następujące funkcje:
poziom procesu – urządzenia proƒƒ
cesowe (np. łączniki, elementy
elektryczne, czujniki),
poziom pola – urządzenia elektroƒƒ
niczne współpracujące z urządzeniami procesu, zbierają z nich dane
za pomocą wejść cyfrowych i analogowych, przetwarzają dane (automatyki) oraz sterują procesem za
pomocą wyjść,
poziom stacji – urządzenia elekƒƒ
troniczne i systemy komputerowe
gromadzące dane z poziomu pola
przez sieć komunikacyjną, wizualizujące przebieg procesu oraz udostępniające dane do systemów zewnętrznych.
W ramach architektury SSiN wyróżnia się jeszcze często poziom centrum nadzoru. Jest to poziom administracji systemu, gdzie są zainstalowane serwery i stacje operatorskie.
komunikacja sieciowa
W systemach sterowania i nadzoru stacji elektroenergetycznej podstawową formą wymiany danych między urządzeniami jest komunikacja
cyfrowa. Kluczowymi jej elementami
są standardy i protokoły komunikacji.
Dla większości komputerowych systemów komunikacyjnych wzorcowym modelem jest model OSI, który
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
systemy nadrzędne
brama
dostępowa
IED
serwer
danych
IED
HMI
RTU
poziom
stacji
poziom
pola
poziom
procesu
Rys. 1. Bazowa architektura SSiN
składa się z siedmiu warstw: fizycznej, łącza danych, sieciowej, transportowej, sesji, prezentacji i aplikacji [2].
Zainicjowanie komunikacji rozpoczyna się od warstwy aplikacji, a następnie poprzez kolejne warstwy następuje przygotowanie i nawiązanie
tej komunikacji. Warstwy sesji, prezentacji i aplikacji są warstwami wyższego rzędu, w których są generowane i przygotowywane dane do przesłania (zapytania oraz odpowiedzi).
Warstwy niższego rzędu zapewniają
odnalezienie odpowiedniej drogi do
celu, przekazanie konkretnej informacji oraz weryfikację bezbłędności
przesyłania danych.
W systemach sterowania i nadzoru
stacji są wykorzystywane różne rodzaje medium transmisyjnego. Stosuje się
media przewodowe w postaci: skrętki,
kabla koncentrycznego lub światłowodu lub media bezprzewodowe w postaci fal radiowych lub świetlnych.
W zależności od wykorzystanego
medium oraz od specyfiki urządzeń
komunikujących się rozróżnia się trzy
rodzaje transmisji: simpleks (transmisja jednokierunkowa), półdupleks
(transmisja dwukierunkowa, nierównoczesna) oraz dupleks (transmisja
równoczesna w obu kierunkach) [3].
Skrętka (kabel symetryczny) z racji stosunkowo niskiej ceny i możliwości technicznych jest obecnie najpowszechniej wykorzystywanym medium transmisyjnym. Jest wykorzystywana głównie do transmisji bazującej na sieci Ethernet.
Światłowód z racji dużej przepustowości danych i możliwości przesyłania ich na duże odległości, odporności na zakłócenia elektromagnetyczne jest często stosowany w stacjach
elektroenergetycznych. Stosuje się
światłowody włókniste lub planarne, jednomodowe lub wielodomowe,
skokowe lub gradientowe [3]. Wyko-
nr 3/2016
Rys. W. Dołęga
Proces prowadzenia ruchu stacji elektroenergetycznej realizowany przez dyspozytora
jest skomplikowany i złożony. Z jednej strony stale zwiększa się liczba i rodzaj zainstalowanych urządzeń i aparatów w stacjach, złożoność układów pracy, a z drugiej – następuje ciągły wzrost wymagań stawianych obsłudze w zakresie sterowania i nadzoru.
Istotną pomoc dla dyspozytora stanowią obecnie systemy sterowania i nadzoru (SSiN)
stacji elektroenergetycznych, które są rezultatem szybkiego postępu technicznego i informatycznego. Spowodowało to dynamiczny i intensywny rozwój technologii i technik
automatyzacji i sterowania.
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
25
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
26
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
27
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
28
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
InteliSys Gas & InteliVision 12Touch to rozwiązanie idealne dla Ciebie
Doskonałe
rozwiązanie
dla układów
kogeneracyjnych
To inteligentne
sterowanie
nr 3/2016
>
Gotowy do użycia pakiet rozwiązań dla gazowych
układów kogeneracyjnych
>
Oszczędność czasu i środków podczas konfiguracji
i uruchomienia
>
Łatwe w użyciu narzędzie do konfiguracji, kalibracji
oraz eksploatacji
>
Wygodna obsługa urzadzeń dzięki dobrze
zaprojektowanemu interfejsowi
>
Produkty pozytywnie wpływaja na poprawę
bezpieczeństwa i efektywność całej instalacji
>
Skuteczne rozwiązywanie problemów w przypadku
awarii dzięki efektywnym funkcją diagnostycznym
www.comap.cz
29
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
zestawienie
zestawienie sterowników PLC
ABB Sp. z o.o.
04-713 Warszawa, ul. Żegańska 1
tel. 22 223 77 77
[email protected]
www.abb.pl
ABB
AC500-eCo
Dystrybutor
Producent
Oznaczenie katalogowe
ASTOR Sp. z o.o.
31-112 Kraków, ul. Smoleńsk 29
tel. 12 428 63 00, faks 12 428 63 09
[email protected]
www.astor.com.pl
Astraada
Astraada PLC RCC
Astraada One ECC2250
Parametry techniczne
Architektura sterownika
Praca w czasie rzeczywistym
Znamionowe napięcie zasilania
ac/dc, w [V] (± tolerancja, w [%])
Częstotliwość napięcia zasilania
ac, w [Hz], (± tolerancja, w [%])
kompaktowa/modułowa
tak, wbudowany RTOS
kompaktowa
tak
kompaktowa
tak
ac 120–240 (–15/+10)
dc 24 (–15/+10)
dc 8–30
dc 24 (–20/+25)
50–60 (–6/+4)
–
–
32 bity
32-bitowe, 454 MHz
800 MHz
128 lub 512 RAM/14 lub 130
128 kB na program sterujący, 4096 rejestrów,
4096 zmiennych bitowych
pamięć flash 256 MB/100 MB
Wejścia cyfrowe (typ)
8 (6) wbudowanych 24 Vdc oraz moduły
rozszerzeń lokalne i rozproszone
8 typu dc (12/24 V dc), rozbudowa do 2048
16
Wyjścia cyfrowe,
przekaźnikowe (typ)
6 wbudowanych tranzystorowych lub
przekaźnikowych oraz moduły rozszerzeń
4 typu dc (24 V dc),
rozbudowa do 2048
16
Wejścia analogowe (liczba, typ)
opcja wbudowane 2×0...10 V, SE
oraz moduły rozszerzeń
8 prądowych 0–20 mA, rozbudowa do 512
12
Wyjścia analogowe (liczba, typ)
opcja wbudowane 1×4...20 mA
oraz moduły rozszerzeń
4 prądowe 0–20 mA, rozbudowa do 512
6
2 szybkie liczniki lub 4 przerwania,
2 wyjścia PWM/PTO
programowanie na ruchu, programowanie
w językach LD, ST, IL, FBD, SFC
Codesys
1/2 porty RS-485, opcja: Ethernet, Modbus RTU,
ABB CS31, Modbus TCP, Webserver
RS-232, Ethernet, CsCAN, MicroSD
RS-232, RS-485, Ethernet, EtherCAT, CAN,
CANOpen, Modbus TCP/IP, Modbus RTU
IP20
IP20
IP20
Sposób montażu
szyna TH 35 lub płyta montażowa
szyna TH 35
szyna DIN
Wymiary zewnętrzne
(wys.×szer.×gł.), w [mm]
135×82×75 (jednostka centralna)
116×111×36
210×106×48
od 0,3
0,325
0,75
od 0 do 60
od –10 do 60
od 0 do 50
do 10 modułów rozszerzeń lokalnych, pełna
zgodność ze sterownikami AC500
i modułami S500, opcja: zegar RTC,
czytnik kart SD
WebServer, bezpłatne oprogramowanie
gniazdo na zewnętrzną kartę microSD
CPU
Wielkość pamięci programu/
danych, w [kB]
Funkcje specjalne
Wbudowane interfejsy
komunikacyjne
Stopień ochrony (kod IP)
Masa, w [kg]
Temperatura pracy (otoczenia),
w [ºC]
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Normy, atesty, certyfikaty,
standardy, znaki jakości
Gwarancja, w [miesiącach]
CE, cUL, TR, C-Tick, KCC, ABS, BV, DNV,
GL, LR, RINA, RMRS, ROHS
24
CE, UL
24
EN 61010-2-201, EN 61131-2,
EN 61000-6-3
24
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
30
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
zestawienie sterowników PLC
ASTOR Sp. z o.o.
31-112 Kraków, ul. Smoleńsk 29
tel. 12 428 63 00, faks 12 428 63 09
[email protected]
www.astor.com.pl
Horner APG
XLe/XLt
BECKHOFF Automation Sp. z o.o.
05-500 Żabieniec, ul. Ruczajowa 15
tel. 22 750 47 00, faks 22 757 24 27
[email protected]
www.beckhoff.pl
BECKHOFF Automation
CP2xxx/CP3xxx
CXxxx
Eaton Electric Sp. z o.o.
80-299 Gdańsk, ul. Galaktyczna 30
tel. 58 554 79 00, faks 58 554 79 09
[email protected]
www.moeller.pl
Eaton Electric
XC-152-…
kompaktowa
tak
modułowa
tak
modułowa
tak
modułowa
tak
dc 9–30
dc 24
dc 24
dc 24 (–15/+20)
–
–
–
–
32 bity, 454 MHz
Intel™: Cortex™/Celeron™/Atom™/
/Core™ i – od 1 GHz do 2,7 GHz
Intel™: Cortex ™/Celeron™/Atom™//
Core™i – od 1 GHz do 2,1 GHz
RISC, 32 bity, 400 MHz
1 MB (RAM) na program sterujący,
30 MB na grafikę, 50 000 rejestrów/
16 384 zmiennych bitowych
od 256 MB (karty μSD, CF, HDD, SSD)
na dane oraz od 1 GB DDR3 RAM
od 256 MB (karty μSD, CF, HDD, SSD)
na dane oraz od 1 GB DDR3 RAM
128 MB NAND Flash,
możliwa rozbudowa kartą SD
24 typu dc (24 V)
4 mogą pracować jako HSC,
rozbudowa do 2048 wejść
do 16 kanałów w module o szerokości
12 mm: 5 V dc, 24 V dc, 48 V dc, 60 V dc,
120/230 VAC, NAMUR, liczniki 1–100 kHz,
liczba modułów nielimitowana
do 16 kanałów w module o szerokości
12 mm: 5 V dc, 24 V dc, 48 V dc, 60 V dc,
120/230 VAC, NAMUR, liczniki 1–100 kHz,
liczba modułów nielimitowana
rozbudowa modułami SmartWire-DT
(bezpośrednie sterowanie stycznikami,
wyłącznikami)
do 16 kanałów w module o szerokości
12 mm: 5 V dc, 24 ac/dc, 120/230 Vac,
liczba modułów nielimitowana
do 8 kanałów module o szerokości 12 mm:
0...2 V, ±2 V, 0...10 V, ±10 V, 0/4...20 mA,
termopary, PT/Ni/NTC, analizator sieci
elektrycznej, liczba modułów nielimitowana
do 16 kanałów w module o szerokości
12 mm: 5 V dc, 24 ac/dc, 120/230 Vac,
liczba modułów nielimitowana
do 8 kanałów module o szerokości 12 mm:
0...2 V, ±2 V, 0...10 V, ±10 V, 0/4...20 mA,
termopary, PT/Ni/NTC, analizator sieci
elektrycznej, liczba modułów nielimitowana
16 wyjść tranzystorowych lub
6 przekaźnikowych 2A (250 V ac),
możliwość rozbudowy do 2048 wyjść
4 typu 0...10 V, 4...20 mA, 100 mV,
PT100, TC – J, K, N, T, E, R, S, B
rozbudowa do 512 wejść
do 8 kanałów w module o szerokości 12 mm: do 8 kanałów w module o szerokości 12 mm:
0...10 V, ±10 V, 0...20 mA, 4...20 mA,
0...10 V, ±10 V, 0...20 mA, 4...20 mA,
liczba modułów nielimitowana
liczba modułów nielimitowana
PLC/NC–PTP do 255 osi/NC-I
PLC/NC–PTP do 255 osi /NC-I do 3
regulator PID, 4 HSC (500 kHz),
do 3 osi interpolowanych/CNC
osi interpolowanych/CNC do 64 osi
2 PWM (200 kHz), RTC,
do 64 osi interpolowanych, matryca
interpolowanych
MicroSD do 2 TB, GSM/GPRS
wielodotykowa 7–24”
Ethernet + EtherCAT, opcje: RS-232, RS-485,
RS-232, RS-485, Ethernet, MicroSD, USB 2.0,
Ethernet + EtherCAT™, USB, opcje:
USB 2.0/3.0, DVI, Profibus DP, ProfiNET,
USB 2.0 mini, CAN, opcja GSM/GPRS
RS‑232/485, Profibus, CANOpen, DeviceNET
CANOpen, DeviceNet, Sercros, Modbus
2 typu 0...10 V/4..20 mA, rozbudowa do 512
rozbudowa modułami SmartWire-DT
(bezpośrednie sterowanie stycznikami,
wyłącznikami)
rozbudowa modułami SmartWire-DT (m.in.
bezpośredni pomiar prądu z wyłącznika
silnikowego, PT, NI, 0...10 V, 0...20 mA)
rozbudowa modułami SmartWire-DT
(0...10 V, 0...20 mA)
WebServer, OPC serwer
Ethernet (standard), RS-232, RS-485, CAN/
easyNet, MPI, Profibus DP Master, system
SmartWire-DT (w zależności od wersji)
IP65
IP65 (front), IP20 (tył)
opcja IP65 z obu stron (CP3xxx)
IP20
IP20
panelowy/szyna TH 35
na elewacji szafy lub ramię RITTAL i ROLEC
szyna TH 35
szyna TH 35/montaż śrubowy
za pomocą uchwytów
96×96×65
w zależności od matrycy
w zależności od konfiguracji
105,6×155,1×41,5
0,45 (pojedynczy moduł)
w zależności od matrycy
w zależności od konfiguracji
0,3
od 0 do 60
od 0 do 50
od 0 do 55 (opcja od –25 do 60)
od 0 do 55
sterownik wraz z kolorowym panelem 3,5”,
alarmy, receptury, logowanie danych,
raporty, bezpłatne oprogramowanie
zintegrowany panel wielodotykowy oraz
komputer przemysłowy, oprogramowanie
TwinCAT 2 zgodne z IEC-61131-3 lub
TwinCAT 3 integrujący także C++
oraz Matlab/Simulink
w technologii „embedded PC” ze
zintegrowanym komputerem przemysłowym,
jedno oprogramowanie TwinCAT 2 zgodne
z IEC-61131-3 lub TwinCAT 3 integrujący
także C++ oraz Matlab/Simulink
możliwość podłączenia do 99 modułów
SmartWire-DT, oprogramowanie
XSoft-CoDeSys-2 w języku polskim
CE, UL
CE, UL
CE,UL, GL,TUV, Ex, GOST R, Fire Safety
CE, UL
24
12
12
24
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
31
zestawienie
zestawienie sterowników PLC
Elmark Automatyka Sp. z o.o.
05-075 Warszawa, ul. Niemcewicza 76
tel. 22 541 84 60
faks 22 773 79 37
[email protected]
www.elmark.com.pl
Dystrybutor
Producent
Unitronics
Oznaczenie katalogowe
JZ20-J-T40
SM43-J-R20
USP-156-B10
kompaktowa
kompaktowa/modułowa
kompaktowa/modułowa
tak
tak
tak
Znamionowe napięcie zasilania
ac/dc, w [V] (± tolerancja, w [%])
dc 24 (±10)
dc 24 (±10)
dc 12/24 (± 15)
Częstotliwość napięcia zasilania
ac, w [Hz], (± tolerancja, w [%])
–
–
–
CPU
–
–
32 bit, 400 MHz
Wielkość pamięci programu/
danych, w [kB]
48
112 (aplikacje), 2048 (obrazy), 512 (czcionki)
1024 (aplikacja)
18 pnp/npn, 24 Vdc
12 pnp/npn, 24 Vdc
możliwość rozbudowy do 2048
20 pnp 0,5 A
8 przekaźnikowych 3A (250 Vac/30 Vdc)
możliwość rozbudowy do 2048
Wejścia analogowe (liczba, typ)
2×0...10 V, 2×0...20 mA, 4...20 mA (10/12 bit)
2×0...10 V, 0...20 mA, 4...20 mA (10-bit)
możliwość rozbudowy do 2048
Wyjścia analogowe (liczba, typ)
–
–
możliwość rozbudowy do 2048
4 niezależne pętle regulatora PID, 2 szybkie
liczniki impulsów 10 kHz, 16 bitów
2 niezależne pętle PID, szybki licznik
impulsów 30kHz, 32 bity
48 niezależnych pętli PID, połączenie przez VNC
z laptopem, smartfonem lub tabletem
USB 2.0, możliwość rozbudowy
o RS-232/RS-485 lub Ethernet
USB 2.0, możliwość rozbudowy o RS-232/
RS‑485, CANbus lub Ethernet
2×Ethernet, 1×RS-485, 1×CANbus, 2×USB
host, 1×USB do programowania
IP66
IP66
IP66
szyna DIN lub montaż panelowy
szyna DIN lub montaż panelowy
szyna DIN lub montaż panelowy
147,5×117×46,6
136×105,1×68,6
411,1×265,1×51,6
0,3
0,25
3
od 0 do 50
od 0 do 50
od –20 do 55
zintegrowany panel tekstowy,
dwie linijki po 16 znaków, bezpłatne
oprogramowanie Visilogic
zintegrowany panel dotykowy i kolorowy 3,5”,
bezpłatne oprogramowanie Visilogic, GPRS,
TCP/IP przez Ethernet, SMS, e-mail
zintegrowany panel dotykowy
i kolorowy 15,6”, bezpłatne oprogramowanie
UniLogic, GPRS, TCP/IP przez Ethernet, SMS,
e-mail, VNC
Normy, atesty, certyfikaty,
standardy, znaki jakości
CE/UL
CE/UL
CE/UL
Gwarancja, w [miesiącach]
24
24
24
Parametry techniczne
Architektura sterownika
Praca w czasie rzeczywistym
Wejścia cyfrowe (typ)
Wyjścia cyfrowe,
przekaźnikowe (typ)
Funkcje specjalne
Wbudowane interfejsy
komunikacyjne
Stopień ochrony (kod IP)
Sposób montażu
Wymiary zewnętrzne
(wys.×szer.×gł.), w [mm]
Masa, w [kg]
Temperatura pracy (otoczenia),
w [ºC]
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
32
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
zestawienie sterowników PLC
INVENTIA Sp. z o.o.
02-777 Warszawa, ul. Kulczyńskiego 14
tel. 22 545 32 00
faks 22 643 14 21
[email protected]
www.inventia.pl
Mitsubishi Electric Europe B.V.
Oddział w Polsce
32-083 Balice, ul. Krakowska 50
tel. 12 347 65 00, faks 12 630 47 01
[email protected]
http://pl3a.mitsubishielectric.com/
INVENTIA Sp. z o.o.
Mitsubishi Electric
MT-151 MOBICON
FX5U-xxM (seria MELSEC iQ-F)
MELSEC iQ-R
MELSEC-L
kompaktowa
kompaktowa
modułowa
kompaktowa/modułowa
tak
tak
dc 10,8–36
ac 85–264
dc 24
ac 85–264
dc 24
ac 100–240
dc 24
nie dotyczy
50/60
50/60
50/60
32 bity, 50 MHz
32 bity
32 bity
32 bity
128 (RAM)/1 MB (Flash)
125 kB/5 MB
160–4800 kB/2–40 MB
80–1040/512–2048
16 (do 28) typu dc
–
moduły po: 16 typu 100–120 Vac,
16–64 typu 24 Vdc
moduły po: 16 typu 100–120 Vac,
8 typu 100–240 V, 16–64 typu 24 Vdc
12 typu dc
przekaźniki, tranzystory
moduły po: 16 przekaźnikowych,
16–64 tranzystorowych
moduły po: 16 przekaźnikowych,
16–64 tranzystorowych
2 typu 0...10 V, 4 typu 4...20 mA
2 typu 0…10 V (12-bitów)
termopary, PT/Ni, moduły po 4–16 typu
–10…10 V/4…20 mA/0...20 mA
termopary, PT/Ni, moduły po 4–8 typu
–10…10 V/0...20 mA
–
1 typu 0…10 V (12-bitów)
moduły po 4–8 typu –10…10 V/0…20 mA
lub moduły po 8–16 –12…12 V/0…20 mA
moduły po 4 typu
rejestrator wewnętrzny 0,1 s, liczniki
programowe, 41 szt. operacji programu
PLC użytkownika, zdalna aktualizacja
oprogramowania, zdarzenia, alarmy
6–8 liczników (200 kHz), PID, sterowanie
pozycją do 4 osi, automatyczny profil
krzywek, PWM 200 kHz
2 liczniki (200 kHz), sterowanie pozycją
do 4 osi, 32×PID, zbieranie danych
na kartę SD, baza danych, Multi CPU
Motion do 96 osi
2 liczniki (200/500 kHz), sterowanie pozycją
do 4 osi, 32×PID, zbieranie
danych na kartę SD
RS-232, RS-485, Ethernet, USB 2.0,
Modbus RTU, Modbus TCP/IP
Ethernet, RS-485
CC-Link IE Field, Ethernet, USB 2.0
RS-232/Ethernet, USB 2.0
IP40
IP20
IP20
IP20
szyna DIN 35 mm
szyna DIN
płyta montażowa
szyna DIN
105×86×60
od 90×150×83 do 90×285×83 (CPU)
od 101×245×xxx
do 101×439×xxx
od 90×150×83 do 90×285×83 (CPU)
od –20 do 55
od 0 do 55
od 0 do 55
od 0 do 55
wbudowany układ kontroli i ładowania
akumulatora, graficzny wyświetlacz
danych (MT-151 HMI), współpraca
z oprogramowaniem MT Data provider
(standardy OPC, CSV, ODBC)
do 256 wejść/wyjść, inteligentny moduł
funkcyjny Simple Motion do 4 osi
do 4096 wejść/wyjść, czas cyklu programu
PLC na poziomie 0,14 ms (419 instrukcji/ms),
inteligentny moduł Simple Motion do 16 osi
do 4 modułów,
do 8192 wejść/wyjść
CE
CE
CE
CE
36
36 (po rejestracji produktu)
36 (po rejestracji produktu)
36 (po rejestracji produktu)
0,45
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
33
zestawienie
zestawienie sterowników PLC
Multiprojekt Automatyka Sp. z o.o.
31-553 Kraków, Fabryczna 20a
tel. 12 413 90 58
faks 12 376 48 94
[email protected]
www.multiprojekt.pl
Dystrybutor
Producent
Fatek
Oznaczenie katalogowe
B1-20MR
B1z-20MR
FBs-20MC
kompaktowa
kompaktowa
kompaktowa
tak
tak
tak
Znamionowe napięcie zasilania
ac/dc, w [V] (± tolerancja, w [%])
dc 24 (–15/+10)
ac 110–230 (–15/+10)
dc 24 (–15/+10)
ac 110–230 (–15/+10)
dc 12/24 (–15/+10)
ac 110–230 (–15/+10)
Częstotliwość napięcia zasilania
ac, w [Hz], (± tolerancja, w [%])
ac 50/60 (±5)
ac 50/60 (±5)
ac 50/60 (±5)
SoC (System On Chip)
SoC (System On Chip)
SoC (System On Chip)
16/16
8/8
20/20
npn lub pnp
npn lub pnp
npn lub pnp
w zależności od wersji: przekaźniki,
tranzystory npn, tranzystory pnp
w zależności od wersji: przekaźniki,
tranzystory npn, tranzystory pnp
w zależności od wersji: przekaźniki,
tranzystory npn, tranzystory pnp
Wejścia analogowe (liczba, typ)
opcja: 4 wejścia prądowe lub napięciowe
–
opcja: 64 wejścia prądowe lub napięciowe
Wyjścia analogowe (liczba, typ)
opcja: 2 wyjścia prądowe lub napięciowe
–
opcja: 64 wejścia prądowe lub napięciowe
Funkcje specjalne
pozycjonowanie NC, PID sygnałów
analogowych, PID wejść temperaturowych
pozycjonowanie NC
pozycjonowanie NC, funkcje logarytmiczne,
PID sygnałów analogowych, PID wejść
temperaturowych
RS-232 + dodatkowe moduły: RS-232,
RS-485, Ethernet
RS-232
RS-232+dodatkowe moduły: RS-232,
RS-485, CANOpen, Ethernet
IP20
IP20
IP20
szyna DIN lub śruby montażowe
szyna DIN lub śruby montażowe
szyna DIN lub śruby montażowe
90×90×60
90×90×60
90×90×80
0,2
0,2
0,2
od 5 do 55
od 5 do 55
od 5 do 55
Parametry techniczne
Architektura sterownika
Praca w czasie rzeczywistym
CPU
Wielkość pamięci programu/
danych, w [kB]
Wejścia cyfrowe (typ)
Wyjścia cyfrowe,
przekaźnikowe (typ)
Wbudowane interfejsy
komunikacyjne
Stopień ochrony (kod IP)
Sposób montażu
Wymiary zewnętrzne
(wys.×szer.×gł.), w [mm]
Masa, w [kg]
Temperatura pracy (otoczenia),
w [ºC]
Informacje dodatkowe
wbudowany układ logiczny kontroli sprzętu
wbudowany układ logiczny kontroli sprzętu
(HLS), szybki licznik/zegar sprzętowy, port
(HLS), szybki licznik/zegar sprzętowy, port
RS‑232 do komunikacji z panelami HMI Weintek, RS‑232 do komunikacji z panelami HMI Weintek,
programowany za pomocą
programowany za pomocą
bezpłatnego Winproladdera
bezpłatnego Winproladdera
Uwagi techniczne
chip BGA składa się z ponad 120 000 bramek
łączących funkcje: CPU, pamięć, logiczny
układ kontrolny (HLS), 5 portów do szybkiej
komunikacji, 4×szybkie liczniki, 4×wyjścia
impulsowe (interpolacja liniowa) oraz
16×szybkie wyjścia, programowany
za pomocą bezpłatnego Winproladdera
Normy, atesty, certyfikaty,
standardy, znaki jakości
CE, UL
CE, UL
CE, UL
Gwarancja, w [miesiącach]
24
24
37 (door-to-door na terenie Polski)
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
34
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
reklama
Phoenix Contact Sp. z o.o.
51-317 Wrocław, ul. Bierutowska 57–59
tel. 71 398 04 10
faks 71 398 04 99
[email protected]
www.phoenixcontact.pl
PIERWSZE W POLSCE TARGI
BRANŻY ZARZĄDZANIA
NIERUCHOMOŚCIAMI
TELMATIK
81-577 Gdynia, ul. Księżycowa 20
tel. 58 624 93 02, faks 58 624 95 05
[email protected]
www.telmatik.pl
Phoenix Contact
Array C.O.
AXC 3050
APB-22MTDL
W programie imprez towarzyszących m.in.:
kompaktowa
kompaktowa/modułowa
tak
dla RTC, bloków szybkich
dc 24 (19,2…30)
dc 12–24
opcja ac 100–240
nie dotyczy
50 (±10)
Intel® Atom™ Processor E660 1,3 GHz
32 bity
4 MB/8 MB (dodatkowo karta SD do 2 GB)
320 bloków funkcyjnych/nieulotne rejestry
nie dotyczy
sterownik:14
rozszerzenia: 70
nie dotyczy
sterownik: 8, rozszerzenia: 40
(8 tranzystorów 2 A/80 V
albo 8 przekaźników)
nie dotyczy
do 12 typu 0...10 V (10 bitów)
(opcja 0...20 mA /4...20 mA)
nie dotyczy
opcja 2 wyjścia 4...20 mA
2 szybkie liczniki impulsów, wejścia
enkodera inkrementalnego i zadania zdarzeń
wiele bloków funkcyjnych, szybkie liczniki
10 KHz, generatory do 10 KHz, PWM,
symulacja, podgląd – monitor
3×Ethernet, USB 2.0, Mikro USB, Profinet
Controller i Device, Modbus TCP Client,
Web-/FTP-Server, OPC, UDP, TCP/IP, SNTP,
SQL, SNMP
RS-232, RS-485, USB 2.0,
Ethernet Modbus RTU
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
125,9×100×74
90×126×58
0,444
0,4
od –25 do 60
od –10 do 55
Konferencja Spółdzielczości Mieszkaniowej
Gala Konkursu 7 Złotych Zasad SM
Forum dla Zarządców
Dla Czytelników i Klientów
czasopisma „elektro.info”
specjalne rabaty!
Patroni targów:
do 63 modułów rozszerzeń I/O, zintegrowany
UPS do celowego wyłączania aplikacji,
programowanie i konfiguracja przez USB
korzystna relacja możliwości do ceny,
funkcje specjalne dostępne bez
dodatkowych modułów
EMC, EN 61131, EN 61000, CE
CE, LVD, ECM, środowiskowe
24
12
Patroni medialni:
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
35
zestawienie
zestawienie układów SZR niskiego napięcia
Dystrybutor
ComAp
Kundratka 2359/17
180 00 Prague 8 – Czech Republic
tel. +420 734 875 476
[email protected]
www.comap.cz
Eaton Electric Sp. z o.o.
80-299 Gdańsk
ul. Galaktyczna 30
tel. 58 554 79 00
faks 58 554 79 09
[email protected]
www.moeller.pl
Elektrometal Energetyka SA
02-830 Warszawa, ul. Mazura 18A
tel. 22 350 75 50
faks 22 350 75 51
[email protected]
www.elektrometal-energetyka.pl
Producent
ComAp
Eaton Electric Sp. z o.o.
Elektrometal Energetyka SA
InteliATS PWR
MAX-3SX
e²TANGO-SZR
Przełączanie
sieć–zespół prądotwórczy
automatyczne/ręczne
sieć–sieć/sieć–zespół prądotwórczy
Prąd znamionowy In, w [A]
w zależności od aparatów
do 6300 (w zależności od aparatów)
w zależności od aparatów
ac 1f~230 V/3f~400
do 690 (w zależności od aparatów)
w zależności od aparatów
Oznaczenie katalogowe
Parametry techniczne
Napięcie znamionowe łączeniowe, w [V]
Napięcie znamionowe izolacji, w [V]
ac 600
ac do 1000
w zależności od aparatów
Czas reakcji SZR na zanik napięcia, w [s]
0,02 – 60,00 (programowany)
0,5 – 30
0,01–600,00 (programowany)
Czas reakcji SZR na powrót napięcia, w [s]
0,02 – 60,00 (programowany)
0,5 – 30
0,01–600,00 (programowany)
50 ms
2,5 – 3,5 (pełny cykl, w zależności
od diagramu łączeń)
40 ms + nastawialna zwłoka + czasy
własne aparatów
ac 3f~ 400/230
ac 88–265, dc 80–300
Czas przełączania, w [ms]
Napięcie zasilania układów automatyki, w [V]
dc 8–36
Pobór mocy przez SZR, w [W]
w zależności od aparatów
< 30 VA
w zależności od aparatów
do 10 000 (w zależności od aparatów)
w zależności od aparatów
–/+
opcja/+
–/+
tak
wymagany do aparatury wykonawczej
tak (na kolorowym 6- lub 7-calowym
wyświetlaczu graficznym)
opcja RS-232/RS-485, Ethernet, USB,
GPRS, Modbus RTU, Modbus TCP
Modbus RTU, Modbus TCP
Ethernet, RS-485, OPTO, CANbus, Profibus,
Modbus, IEC 60870-5-103, DNP-3
IP65 (panel przedni)
IP20, IP65 (panel operatorski)
IP4X/IP54 (panel operatorski)
120×180×55
375×480×115
252×215×41,5
0,450 (sterownik)
10
5+1
od –20 do 70
od 0 do 50
od –10 do 55
Uwagi techniczne
pomiar RMS napięcia sieci
oraz generatora, wyjścia przekaźnikowe
do sterowania aparatami mocy, montaż
na elewacji rozdzielni, sterowanie
ręczne i automatyczne, sygnalizacja
uruchomienia i pracy generatora
w zestawie zasilacz UPS oraz aparatura
sterująco-sygnalizacyjna,
wizualizacja na panelu dotykowym
XV100, rejestracja do 1000 zdarzeń,
mozliwość monitorowania pracy UPS‑a,
wielojęzyczny interfejs
pomiar do 9 napięć i do 4 prądów,
do 37 wyjść przekaźnikowych, do 168
wejść dwustanowych, algorytmy
działania standardowe lub ustalane
w porozumieniu z klientem, możliwość
sterowania do 12 łączników
Normy, certyfikaty, standardy,
znaki jakości
EN 61010-1:95 +A1:97,
EN 61000-6-3:2006, EN 61000-6-3:2006,
EN 61000-6-1:2005, EN 61000-6-2:1999,
73/23/EEC, 89/336/EEC
IEC 60068-2, IEC/EN 60529
PN-EN 60947-6-1:2009 P, CE,
certyfikat IEn nr 005/2015
24 – 60 (opcja)
12
36
Trwałość łączeniowa elektryczna, w [cyklach]
Blokada mechaniczna/elektroniczna
Wskaźnik położenia styków
Wbudowane interfejsy komunikacyjne
Stopień ochrony (kod IP)
Wymiary zewnętrzne (wys.×szer.×gł.), w [mm]
Masa całkowita, w [kg]
Temperatura pracy, w [°C]
Informacje dodatkowe
Gwarancja, w [miesiącach]
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
36
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
zestawienie układów SZR niskiego napięcia
LOVATO Electric Sp. z o.o.
55-330 Błonie k. Wrocławia, ul. Zachodnia 3
tel. 71 797 90 10
faks 71 797 90 20
[email protected]
www. LovatoElectric.pl
ETI Polam Sp. z o.o.
06-100 Pułtusk, Al. Jana Pawła II 18
tel. 23 691 93 00
faks 23 691 93 60
[email protected]
www.etipolam.com.pl
ETI Polam Sp. z o.o.
LOVATO Electric S.P.A
ATC-E
ATL800
ATL900
sieć–zespół prądotwórczy/sieć–sieć*
kontrola dwóch źródeł zasilania i ich elementów
przełączających (plus 1 sprzęgło)
kontrola trzech źródeł zasilania i ich elementów
przełączających (plus 2 sprzęgła)
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
ac 1f~230 V/3f~400
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
1–600 s (programowany)
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
1–240 s (programowany)
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
500 ms + nastawa czasowa 1–240 s
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
programowany (bezprzerwowe przełączanie zasilania)
ac 100–240, dc 12/24/48
ac 1000
dc 8–30
ac 100–240, dc 12/24/48
4 (sterownik)
12,5 VA przy 240 Vac
16,5 VA przy 240 Vac
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
+/+
+/+
+/+
tak
tak (wejścia sygnału zwrotnego)
tak (wejścia sygnału zwrotnego)
programowalne wejście alarmowe
(bezpotencjałowy styk NO/NZ)
RS-485, dodatkowe moduły rozszerzeń serii EXP…:
USB, RS-232, Ethernet, modem GPS/GPRS
RS-485, dodatkowe moduły rozszerzeń serii EXP…:
USB, RS-232, Ethernet, modem GPS/GPRS
IP20
IP65 (z uszczelką od przodu)
IP20 (zaciski)
IP65 (z uszczelką od przodu)
IP20 (zaciski)
96×96×112
180×240×56,4 (głębokość bez modułu tylko 32,6 mm)
180×240×56,4 (głębokość bez modułu tylko 32,6 mm)
0,230 (sterownik)
0,68
0,68
od –10 do 50
od –30 do 70
od –30 do 70
3-cyfrowy wyświetlacz LED, pomiar RMS napięcia sieci oraz
generatora, wyjścia przekaźnikowe do sterowania aparatami
mocy, montaż na elewacji rozdzielni, sterowanie ręczne
i automatyczne (blokada na klucz), sygnał uruchomienia
generatora, styki kontrolne aparatów wykonawczych,
sygnalizacja uruchomienia i pracy generatora
menu w języku polskim, swobodna konfiguracja priorytetu
dla wszystkich konfiguracji, sterowanie obciążeniem
niepriorytetowym, sterowanie wyłącznikami z napędem,
przełącznikami z napędem lub stycznikami, kontrola napięć
międzyfazowych i/lub fazowych, kontrola minimalnego
napięcia, maksymalnego napięcia, braku fazy, asymetrii,
minimalnej częstotliwości, maksymalnej częstotliwości
menu w języku polskim, pomiar prądu, sterowanie
obciążeniem niepriorytetowym, wyłącznikami z napędem,
przełącznikami z napędem lub stycznikami, kontrola napięć
międzyfazowych i/lub fazowych, kontrola minimalnego
napięcia, maksymalnego napięcia, braku fazy, asymetrii,
minimalnej częstotliwości, maksymalnej częstotliwości
2006/95/EC (Low Voltage),
2004/108/EC (EMC), CE
IEC/EN 61010-1, IEC/EN 61000-6-2,
IEC/EN 61000-6-3, IEC/EN 60947-6-1,
UL508 i CSA C22.2-Nr 14, cULus
IEC/EN 61010-1, IEC/EN 61000-6-2, IEC/EN 61000-6-3,
IEC/EN 60947-6-1, UL508 i CSA C22.2-Nr 14, cULus
12
12 (opcja do 24)
12 (opcja do 24)
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
37
zestawienie
zestawienie układów SZR niskiego napięcia
Dystrybutor
Prywatny Zakład Instalacji
Elektrycznych i Elektronicznych
HADRON – Andrzej Król
62-070 Dopiewo, Dąbrowa, ul. Rolna 50
tel. 601 568 078
[email protected]
www.hadron.eu
RELPOL S.A.
68-200 Żary, ul. 11 Listopada 37
tel. 68 47 90 822, 850
faks 68 47 90 824
[email protected]
www.relpol.com.pl
Producent
PZIEiE HADRON – Andrzej Król
RELPOL SA
Oznaczenie katalogowe
MUS-07
MUS-35
PA1100, PA1001
sieć–generator
sieć–sprzęgło–sieć–sprzęgło–generator
sieć–sieć/sieć–zespół prądotwórczy
Parametry techniczne
Przełączanie
Prąd znamionowy In, w [A]
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
do 400
Napięcie znamionowe łączeniowe, w [V]
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
ac 1f~230/3f~400
Napięcie znamionowe izolacji, w [V]
ac 2500
ac 2500
ac 1000
Czas reakcji SZR na zanik napięcia, w [s]
1–255 (programowalny)
1–255 (programowalny)
5 (programowalny)
Czas reakcji SZR na powrót napięcia, w [s]
1–255 (programowalny)
1–255 (programowalny)
60 (programowalny)
Czas przełączania, w [ms]
1–255 (programowalny)
1–255 (programowalny)
500
ac/dc 10–15
ac/dc 10–15
ac 230, dc 24 (z baterii agregatu)
200 mA
200 mA
w zależności od aparatów
Napięcie zasilania układów automatyki, w [V]
Pobór mocy przez SZR, w [W]
Trwałość łączeniowa elektryczna, w [cyklach]
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
Blokada mechaniczna/elektroniczna
–/+
–/+
+/+
Wskaźnik położenia styków
tak
tak
nie
Wbudowane interfejsy komunikacyjne
nie
nie
–
Stopień ochrony (kod IP)
nie
nie
IP20
110×60×90
180×60×85
w zależności od wykonania
0,2
0,3
w zależności od wykonania
od –35 do 45
od –35 do 45
od –10 do 55
praca bez potrzeby zasilania z UPS-a,
wewnętrzne układy pomiarowe
praca bez potrzeby zasilania z UPS-a,
wewnętrzne układy pomiarowe
nadzór napięcia, nadzór kolejności faz
i zaniku fazy, nadzór asymetrii, blokada
pożarowa, dostępne panelowe
moduły SZR
Normy, certyfikaty, standardy,
znaki jakości
CE
CE
PN‑EN 60947‑6‑1, CE
Gwarancja, w [miesiącach]
24
24
12
Wymiary zewnętrzne (wys.×szer.×gł.), w [mm]
Masa całkowita, w [kg]
Temperatura pracy, w [°C]
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
38
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
zestawienie układów SZR niskiego napięcia
ZAE Sp. z o.o.
53-609 Wrocław, ul. Fabryczna 14
tel. 71 795 50 11
faks 71 795 50 12
[email protected]
www.zae.pl
ZPrAE Sp. z o.o.
41-100 Siemianowice Śląskie
ul. Konopnickiej 13
tel. 32 220 01 20
faks 32 220 01 25
[email protected]
www.zprae.pl
Zakład Elektroniczny „POLLIN”,
Wojciech Polak
ZAE Sp. z o.o.
ZPrAE Sp. z o.o.
Zakład Elektroniczny POLLIN
Wojciech Polak
RZR®-AS
RZR®-Mikro”
SZR-9
sterownik SZR-2
sieć–sieć/sieć–zespół prądotwórczy
do 3 torów zasilających typu
sieć–zespół prądotwórczy (sterowanie
do 6 wyłączników/rozłączników)
sieć–sieć/sieć–zespół prądotwórczy
sieć–sieć
do 6300 (w zależności od aparatów)
do 6300A (w zależności od aparatów)
w zależności od aparatów
w zależności od aparatów
ac 1f~230/3f~400
ac 1f~230/3f~400
ac 3f~400
ac 3f~400
ac 1000
ac 1000
w zależności od aparatów
ac 500
1–10 (programowany co 100 ms)
1–10 (programowany co 100 ms)
0–25 co 0,1
ok. 2
1–10 (programowany co 100 ms)
1–10 (programowany co 100 ms)
0–25 co 0,1
ok. 1
1–10/0–250 (programowany 100 ms/1 s)
0–10/0–250 (programowany 100 ms/1 s)
100 ms
0–10 s (regulowana zwłoka)
dc 24, ac 230
dc 24, ac 230/dc 220
dc 220/ac 230
ac 230
<10
<10
< 30 W
>
0,6×105
(przekaźniki wyjściowe)
+(zależy od elementów wykonawczych)/+
>
0,6×105
(przekaźniki wyjściowe)
<5
w zależności od aparatów
1×105
(styki wyjściowe)
+(zależy od elementów wykonawczych)/+
+/+
+(zależy od elementów wykonawczych)/+
tak
tak
tak
–
RS-232 (Modbus RTU),
programowalne wejścia/wyjścia
RS-232 (Modbus RTU),
programowalne wejścia/wyjścia
według karty katalogowej
–
IP40
IP40
IP40 (front), IP20 (tył)
IP20
288×144×80
250×105×73
133,5×483×245
4 moduły
1
1
6
0,2
od –5 do 55
od –5 do 55
od –5 do 45
od –20 do 40
2 wejścia kontroli napięcia, wybór
wyłączniki/styczniki, dedykowane wejście
blokady ppoż. z pamięcią, wyjścia
przekaźnikowe
różne wersje wykonania: do 3+1 wejścia
pomiaru napięcia, do 6 wyłączników,
dedykowane wejście blokady PPOŻ
z pamięcią, panel operatorski LCD
z rejestratorem zdarzeń, wyjścia
przekaźnikowe
szczegóły – karta katalogowa dostępna
na www.zprae.pl
na wyjściu dwa styki przełączne 2×8 A
250 V ac, czas przerwy przełączeniowej
regulowany 0–10 s, sygnalizacja podania
sygnału na cewkę stycznika, sygnalizacja
przyczyny zadziałania, automatyczny powrót
CE
CE
certyfikat IEn 021/2011
CE
24
24
24 (opcja 36)
60
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
39
prezentacja
nowe jednofunkcyjne
przekaźniki czasowe
firmy Relpol
Relpol S.A.
O
ferta przekaźników czasowych
firmy Relpol SA została poszerzona o trzy nowe wykonania jednofunkcyjnych przekaźników czasowych przeznaczonych do zastosowań w instalacjach niskiego
napięcia oraz prostych systemach
i układach automatyki. Elementem
wykonawczym nowych przekaźników czasowych, podobnie jak całej
serii MT-T…, jest bardzo popularny przekaźnik RM85, do którego dołączono najwyższej jakości podzespoły elektroniczne decydujące
o dokładności działania i wysokiej
niezawodności całej serii przekaźników.
Cechy nowych przekaźników:
8
ƒƒzakresów czasowych od 1 s do 10 d,
płynna nastawa czasowa od 0,1
ƒƒ
do 1 × zakres czasowy,
uniwersalne napięcie wejścioƒƒ
we i napięcie sterowania –
12 ... 240 V AC/DC,
obudowa: moduł instalacyjny
ƒƒ
o szerokości 17,5 mm.
Wielkość czasu oraz zakres odczytywane są w trakcie pracy przekaźnika, a nastawione wartości mogą
zostać zmodyfikowane w dowolnym czasie.
Funkcje dodatkowe:
dioda
zasilania: gdy czas nie
ƒƒ
jest odmierzany, świeci światłem ciągłym. W trakcie odmierzania czasu T dioda pulsuje z okresem 500 ms, przy czym 80% czasu
jest zaświecona, a 20% zgaszona,
regulacja wartości ustawionych:
ƒƒ
wielkości czasu oraz zakresu odczytywane są w trakcie pracy
przekaźnika. Nastawione warto-
funkcja E
U
LED U
R
T
T
Rys. 2. Realizowane funkcje przekaźnika MT-TE-17S-11-9240: funkcja E – opóźnione załączenie. Włączenie napięcia zasilania U rozpoczyna odmierzenie nastawionego czasu T – opóźnienia załączenia przekaźnika wykonawczego R.
Po odmierzeniu czasu T przekaźnik wykonawczy R załącza się i pozostaje
załączony do momentu wyłączenia zasilania U, gdzie: U – napięcie zasilania,
R – stan wyjścia przekaźnika, T – czas odmierzany, t – oś czasu
funkcja Wu
U
LED U
R
T
dioda LED
zielona U ON
– sygnalizacja
napięcia
zasilania U
zaciski zasilania
(A1, A2)
dioda LED
zielona U
migająca
– odmierzanie
czasu T
t
<T
T
t
Rys. 3. Realizowane funkcje przekaźnika MT-TWU-17S-11-9240: funkcja Wu – załączenie na nastawiony czas. Włączenie napięcia zasilania U powoduje natychmiastowe załączenie przekaźnika wykonawczego R na nastawiony
czas T. Po odmierzeniu czasu T przekaźnik wykonawczy R wyłącza się,
gdzie: U – napięcie zasilania, R – stan wyjścia przekaźnika, T – czas odmierzany, t – oś czasu
pokrętło nastawy
czasu
funkcja Bp
pokrętło nastawy
zakresu oraz
funkcji ON/OFF
U
LED U
R
dioda LED
żółta R ON/OFF
– stan wyjścia
przekaźnika
T
zaciski wyjść
przekaźnika
(15, 16, 18)
Rys. 1. Budowa przekaźników
40
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
T
T
T
T
T
T
t
Rys. 4. R
ealizowane funkcje przekaźnika MT-TBP-17S-11-9240: funkcja Bp – symetryczna praca cykliczna rozpoczynająca się od przerwy. Włączenie napięcia
zasilania U rozpoczyna pracę cykliczną od odmierzenia czasu T – wyłączenia przekaźnika wykonawczego R, po którym następuje załączenie przekaźnika wykonawczego R na czas T. Praca cykliczna trwa do momentu wyłączenia zasilania U, gdzie: U – napięcie zasilania, R – stan wyjścia przekaźnika, T – czas odmierzany, t – oś czasu
nr 3/2016
gramowo ustalony na 50 ms i nie
zależy od tolerancji elementów.
Bardzo często w aplikacjach nie
ma potrzeby stosowania przekaźników wielofunkcyjnych, które są
droższe od jednofunkcyjnych. Zastosowanie mniej złożonych modułów elektronicznych, takich jak
opisane w artykule przekaźniki
jednofunkcyjne, pozwala na prostą i tanią realizację potrzebnych
funkcji.
reklama
Fot. 1. P
rzekaźniki czasowe serii MT-T...
ści mogą zostać zmodyfikowane
w dowolnym momencie,
wyzwalanie: przekaźnik wyzwaƒƒ
lany jest napięciem zasilania,
zasilanie: przekaźnik może być
ƒƒ
zasilany napięciem stałym lub
zmiennym 48...63 Hz o wartościach 10,8...250 V. Zastosowano
programową kontrolę napięcia
zasilającego i procesor nie rozpocznie pracy, jeżeli napięcie to
nie osiągnie progu około 10 V.
W trakcie pracy przekaźnika napięcie zasilające jest cały czas monitorowane. Gdy spadnie poniżej
9 V na czas dłuższy niż 50 ms, nastąpi reset przekaźnika. Dzięki
tej opcji czas regeneracji jest pro-
Relpol S.A.
68-200 Żary
ul. 11 Listopada 37
tel. 68 47 90 822, 850
faks 68 47 90 824
[email protected]
www.relpol.com.pl
reklama
POLSKI PRODUCENT
AGREGATÓW PRĄDOTWÓRCZYCH
SUMERA MOTOR Sp.J.
ul. Krakowska 5
34-120 ANDRYCHÓW
tel. 33 870 40 60
fax 33 870 40 61
[email protected]
•
•
•
•
•
•
zakres mocy 3-400 kVA
50 lat doświadczenia
komponenty najwyższej światowej klasy
bardzo konkurencyjne ceny
mobilny serwis gwarancyjny i pogwarancyjny
całość poparta system jakości ISO 9001
A k t u a l n a o f e r t a n a : w w w . s u m e r a m o t o r. p l
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
41
prezentacja
TOPJOB® S – zyskujesz przewagę
złączki listwowe WAGO z bezpieczną technologią zacisku
Push-In CAGE CLAMP®
Tekst na podstawie artykułu Burkharda Niemanna i Franka Sellke – WAGO
Aby w dzisiejszych czasach sprostać wymaganiom stawianym producentom rozdzielnic,
system złączek listwowych musi oferować więcej, niż tylko pewne połączenie przewodów. Produkty stają się coraz bardziej złożone. Łączenie wielu funkcji, łatwy i pewny
montaż, rozbudowany system mostkowania oraz czytelny opis decydują o wyborze rodziny złączek zarówno przez projektantów, jak i elektromonterów.
B
udowa np. maszyny do pakowania
lub linii produkcyjnej jest bardzo
skomplikowanym procesem. Żeby
wszystkie komponenty, wyłączniki, zasilacze, sterowniki, falowniki, przekaźniki dobrze ze sobą współpracowały,
a rozdzielnica mogła być zintegrowana
z całością, nieodzowne są złączki listwowe. Są one odpowiedzialne za zasilanie odbiorów energią elektryczną
oraz powielenie potencjałów. Umożliwiają podłączenie urządzeń pomiarowych w trakcie pracy lub sygnalizują za
pomocą wbudowanych LED gotowość
do pracy podłączonego urządzenia.
Tyle ile jest zastosowań, tyle różnorodnych parametrów ma znaczenie przy doborze systemu złączek listwowych. Decydujące są następujące
kwestie: czy oferta pokrywa cały przedział przekrojów przewodów, dzięki
którym udaje się zrealizować zarówno zasilanie, jak i przenoszenie sygnałów pomiarowych? Czy są dostępne złączki piętrowe, dzięki którym
TOPJOB® S – bogaty system mostkowania
42
możliwe jest pomieszczenie wielu połączeń
na małej powierzchni? Czy producent oferuje duży wybór złączek funkcyjnych, za
pomocą których zrealizować można specjalne zadania? Czy zwarta modułowa obudowa
pozwala na ograniczenie miejsca w rozdziel- Sercem złączek listwowych TOPJOB® S jest uniwersalny zacisk Push-In CAGE CLAMP® przeznaczonicy oraz zapewni ko- ny do wszystkich rodzajów przewodów, który umożliwia bezpośredni montaż wtykowy przewodów
jednodrutowych, wielodrutowych oraz linkowych z tulejkami
nieczną elastyczność
dzięki rozbudowanemu systemowi oraz rezerwę bezpieczeństwa. Kolej- dzielnicy mogą być wcześniej konfekmostkowania?
na zaleta: za pomocą systemu złączek cjonowane i dostarczone już z oprzelistwowych WAGO można oprzewo- wodowaniem. Ogranicza to liczbę
do wszystkich rodzajów
dować wszystkie rodzaje przewodów komponentów, którą producent rozz zarobionymi – lub nie – końców- dzielnicy musi trzymać w swoim maprzewodów
kami. Jednodrutowe i wielodruto- gazynie. Z drugiej strony zastosowaZłączki WAGO z serii TOPJOB® S we przewody oraz linki z zarobiony- nie większej liczby komponentów od
spełniają wszystkie te wymagania. mi końcówkami mogą być podłącza- jednego dostawcy ułatwia uruchoDodatkowo oferują jeszcze więcej: ne bez użycia narzędzi.
mienie na miejscu, ponieważ produkbezobsługowość, doskonałą przydatty są na ogół dobrze do siebie dopaność do pracy w trudnych warunkach stworzone do skrajnych
sowane i dzięki standardowym akcesoriom mogą być łatwo uzupełniane.
obciążeń
Dlatego WAGO oprócz złączek listwoWszystkie jednopiętrowe złącz- wych oferuje szeroki asortyment wyki listwowe TOPJOB® S umożliwia- robów wykorzystywanych w budoją podłączenie przewodów jedno- waniu rozdzielnic, od przekaźników
drutowych, wielodrutowych i lin- poprzez przetworniki do układów zakowych o przekroju o jeden stopień silania i komponentów automatyki.
większym od znamionowego i obciążanie ich prądem odpowiednim dla nowe wymagania dzięki
tego przekroju. Dla producenta roz- modularyzacji urządzeń
dzielnicy korzystne jest, jeżeli jak najwięcej komponentów zabudowanych
Tendencja do stosowania modułow rozdzielnicy pochodzi od jednego wej budowy maszyn i urządzeń staTOPJOB® S – do wszystkich rodzajów
przewodów
dostawcy. Dzięki temu całe części roz- wia nowe wymagania również w sto-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
sunku do złączek listwowych. Jeśli
całe urządzenie realizujące określone zadania składa się z paru, mniej
lub bardziej, zamkniętych modułów
bardzo ważnym staje się oznakowanie punktów przyłączeniowych. Coraz częściej moduły są opracowywane
i kompletowane przez różne wyspecjalizowane firmy partnerskie. Inne
zespoły je podłączają, testują i uruchamiają.
Dobrze sporządzona dokumentacja
wraz z czytelnymi opisami w decydujący sposób przyczynia się do zachowania bezpieczeństwa i skraca czas
uruchomień.
najefektywniejszy system
oznaczania
W praktyce system opisu złączek
musi być przede wszystkim tani,
łatwy i szybki w tworzeniu oznaczeń. Stąd WAGO dla swoich złączek TOPJOB® S oferuje ciągły pasek oznacznikowy, który w bardzo
krótkim czasie może być zamonto-
wany na złączkach – również przy
różnych przekrojach złączek. Pasek
umożliwia wielowierszowy nadruk
i ułatwia funkcjonalne przyporządkowanie poszczególnych złączek. Nawet 75% oszczędność czasu dzięki
zastosowaniu systemu oznaczania
WAGO jest ważnym argumentem dającym przewagę złączkom WAGO.
System tworzą podręczna drukarka termotransferowa smart Printer
oraz łatwe w obsłudze oprogramowanie. Wydruk z drukarki jest wyraźny, trwale odporny na działanie
czynników zewnętrznych, jak również na rozmazywanie i zadrapania
– zgodnie z normą DIN EN 60068.
Dzięki temu złączki mają zapewniony profesjonalny wygląd.
bogaty system
mostkowania
Różnorodność zastosowania oraz
elastyczność produktów z rodziny
TOPJOB® S jest również rezultatem
opracowania szerokiego oraz wie-
lofunkcyjnego asortymentu mostków. Są konieczne, gdy do połączenia mamy złączki różnych wielkości
lub wymagane jest powielenie potencjałów. Dla wszystkich wymaganych
zastosowań system mostkowania oferuje odpowiednie rozwiązanie, od połączenia w trójkąt silnika poprzez połączenie poszczególnych poziomów
w złączkach piętrowych za pomocą
wtykanych mostków pionowych po
połączenie złączek na większe odległości za pomocą mostków przewodowych. Bardzo praktyczne są mostki ciągłe. Za ich pomocą w jednym
kanale mostkowania można połączyć
ze sobą dowolną liczbę złączek. Swoją zaletę zawdzięczają specjalnej budowie, dzięki której zajęta jest wyłącznie połowa kanału do mostkowania. Dwa mostki tworzą w ten sposób
wspólny kontakt.
Firma WAGO rozszerza teraz możliwość mostkowania ciągłego poprzez
nowy mostek poprzeczny do mostkowania ciągłego, dzięki któremu połączona może być co druga złączka
(1 na 3). W przypadku zasilania małych urządzeń napięciem 24 V można przykładowo w rozdzielnicy zrealizować uporządkowane rozszycie potencjałów, gdzie zaciski z potencjałem
dodatnim i ujemnym mogą być montowane na szynie montażowej bezpośrednio koło siebie. Zapewnia to
przejrzyste przyporządkowanie przyłączeń urządzeń i dzięki temu wprowadza lepsze uporządkowanie w rozdzielnicy. Jeżeli zakres działania układu rozbudowywany będzie o kolejne
funkcje, można w prosty sposób dodać mostek ciągły do tego samego
kanału do mostkowania. W połączeniu z 2‑torowym mostkiem ciągłym
rozwiązanie zróżnicowanych zadań
mostkowania staje się jeszcze łatwiejsze. W wszystkich przypadkach drugi
kanał do mostkowania pozostaje wolny i może zostać wykorzystany do dodatkowych połączeń lub pomiarów.
Dzięki elastycznemu zastosowaniu
mostków ciągłych spada różnorodność potrzebnych części, co przekłada się na redukcję kosztów.
reklama
TOPJOB S – ZYSKUJESZ PRZEWAGĘ
®
z technologią zacisku Push-in CAGE CLAMP®
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
43
automatyka
enkodery liniowe i obrotowe
– wybrane rozwiązania
mgr inż. Karol Kuczyński
E
nkoder to powszechnie stosowany przetwornik położenia i prędkości – zarówno liniowej, jak i kątowej – na cyfrowy sygnał elektryczny.
Dzięki szerokiemu zakresowi typów
tych przetworników, znajdują one zastosowanie zarówno w tanich, jak
i specjalizowanych układach [1, 2].
Przykładem mogą być obrabiarki skrawające, systemy telemetryczne, a także urządzenia dźwigowe i roboty
przemysłowe.
optoelektroniczny enkoder
inkrementalny
Podstawowymi elementami optoelektronicznych enkoderów przyrostowych (inkrementalnych) [1, 4]
są: tarcza kodowa oraz elementy optoelektroniczne. Tarcza, osadzona na
wale enkodera, wykonana jest najczęściej ze szkła. Na tarczy naniesione są
nieprzezroczyste paski rozmieszczone
na obwodzie okręgu. Szerokość pasków
jest równa odległości między nimi [3].
Po przeciwległych stronach tarczy,
na wysokości ścieżki, umieszczone są
elementy optoelektroniczne – z jednej strony fotonadajniki (diody LED),
z drugiej dwa fotoodbiorniki, przesunięte względem siebie o połowę szerokości nieprzezroczystego paska. Tarcza, obracając się, przesłania lub odsłania fotonadajniki względem poszczególnych fotoodbiorników. Dzięki przesunięciu fotoodbiorników względem
siebie możliwe jest określenie kierunku obrotów. Przy ruchu tarczy zgodnym z kierunkiem ruchu wskazówek
zegara promień świetlny odsłaniany
lub zasłaniany jest najpierw względem
fotoodbiornika A, a następnie względem fotoodbiornika B. Skutkuje to odpowiednią kolejnością występowania
sygnałów wyjściowych A, B enkodera,
sekwencję których przedstawiono na
44
rysunku 2. W przypadku przeciwnego kierunku obrotów tarczy, kolejność
występowania zboczy jest odwrotna.
Zliczanie impulsów sygnałów A i B nie
pozwala na określenie absolutnego położenia kątowego, a jedynie na śledzenie jego przyrostów. W celu wyeliminowania tej niedogodności enkodery
przyrostowe wyposażone są w dodatkową ścieżkę oraz parę elementów optoelektronicznych (rys. 1.). Na ścieżce naniesiony jest pojedynczy pasek,
zatem sygnał wyjściowy Z ma postać
jednego impulsu na obrót tarczy. Sygnał Z (spotyka się także oznaczenia:
Index, Zero, Marker) używany jest do
określenia tzw. pozycji bazowej. Zliczając impulsy sygnałów A i B od pozycji
bazowej, można określić bezwzględne
położenie kątowe. Częstotliwość impulsów generowanych przez enkoder
jest wprost proporcjonalna do prędkości kątowej, a przy stałej prędkości kątowej wypełnienie przebiegów
A i B wynosi 0,5 [3]. W celu zwiększenia dokładności pomiaru położenia
stosuje się zliczanie wszystkich zboczy sygnałów wyjściowych A i B enkodera (rys. 2.). Pozwala to zwiększyć
rozdzielczość pomiaru położenia kątowego czterokrotnie względem metody
zliczania impulsów sygnału A (lub B).
Najmniejsza rozróżnialna zmiana położenia kątowego nazywana jest inkrementem [3].
magnetyczna detekcja
przesunięcia lub kąta
obrotu
Chociaż precyzyjny przemysł wykorzystuje przetworniki, które opierają się na optycznych metodach
pomiaru, to jest wiele zastosowań,
w których można z powodzeniem stosować przetworniki magnetyczne. Induktosynowy (magnetyczny) układ
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
a)b)
A
B
Z
Rys. 1. Budowa enkodera kwadraturowego: a) tarcza kodowa, b) rozmieszczenie
fotoodbiorników [3]
pomiarowy składa się najczęściej z liniału, który ma wbudowane jednoobwodowe uzwojenie z wieloma meandrami, oraz głowicy, która posiada co
najmniej dwa uzwojenia przesunięte
względem siebie o pewną wartość.
Uzwojenie liniału i przesuwnego detektora wykonuje się metodami napylania ścieżki przewodzącej oddzielonej warstwą materiału nieprzewodzącego od niemagnetycznego materiału. Powierzchnia głowicy pokryta jest
warstwą folii aluminiowej w celu wyeliminowania sprzężenia pojemnościowego, które wprowadzałoby do liniału zakłócenia, tym samym obniżając dokładność pomiaru [4, 5].
Innym przykładem jest induktosynowy układ pomiarowy zbudowany z dwóch połączonych różnicowo
magnetorezystorów mierzących zmiany strumienia magnetycznego w kierunku prostopadłym do liniału [2, 4].
Czujnik wytwarza na tej podstawie
sygnał sinusoidalnie zmienny wówczas, gdy przemieszcza się nad liniałem. Sygnał analogowy jest interpolowany wewnętrznie w celu zapewnienia rozdzielczości nawet do 1 μm. Dokładny odczyt jest zapewniony dzięki
właściwemu pozycjonowaniu głowicy
odczytowej nad liniałem. W tym celu
głowica odczytowa przemieszczała się
nad liniałem w odległości nie większej
niż 3/4 długości meandra uzwojenia.
Ciekawym rozwiązaniem jest enkoder, który nie ma mechanicznego sprzężenia pomiędzy elementem
pomiarowym a elementem mierzonym. Enkoder składa się z obudowy,
która zawiera układ detekcyjny Halla umieszczony w specjalnym otworze pod tulejkę. W tulei zamocowany
jest magnes spolaryzowany osiowo,
z drugiej strony tulei jest otwór pod
wałek wyjściowy. Otwór w obudowie
enkodera ma nieco większą średnicę
niż średnica tulei, dzięki czemu możliwy jest bezstykowy jej obrót w otworze obudowy enkodera. Enkodery
o takiej budowie charakteryzują się
dużą odpornością w trudnych warunkach pracy, jak i żywotnością – dzięki bezkontaktowym elementom [5].
Metody magnetyczne pomiaru przemieszczeń kątowych opierają się najczęściej na zjawisku Halla. Enkoder
składa się zasadniczo z dwóch elementów: układu scalonego zawierającego sensor pola magnetycznego,
elektronicznych przetworników oraz
osiowo spolaryzowanego magnesu.
Układ scalony zawiera kilkadziesiąt
odpowiednio rozmieszczonych mikroprzetworników Halla. Zasilane są
one niewielkim prądem, a pod wpływem pola magnetycznego pochodzącego od magnesu powstaje napięcie
Halla prostopadłe do kierunku przepływu prądu [5, 6].
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
Najbardziej wytrzymałe
TRANSFORMATORY
na rynku!*
Uwaga! Od 1 lipca 2015 wchodzi w życie dyrektywa UE ograniczająca straty wszystkich nowych
transformatorów rozdzielczych i mocy. Oznacza to, że od początku lipca tego roku, będzie można
instalować nowe transformatory wyłącznie z niskimi stratami.
SGB oferuje i produkuje transformatory zgodnie z wymaganiami nowej dyrektywy UE!
250kVA, 400kVA, 630kVA, 1000kVA dostępne z magazynu w cenach promocyjnych.
Oferujemy:
Transformatory olejowe, hermetyczne
od 100kVA do 10000kVA
Transformatory suche - żywiczne
od 100kVA do 24 000kVA
Transformatory mocy 25MVA do 160MVA.
* Współczynniki awaryjności naszych
produktów mierzone są w ułamkach procenta.
SGB-SMIT Transformers Polska
Al. 1-go Maja 87, 90-755 ŁÓDŹ
Tel. 695 77 44 02; 607 31 87 67
Fax. 42 633 85 38
E-mail: [email protected]
E-mail: [email protected]
nr 3/2016
Dowiedz się więcej:
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
www.sgb-smit.pl
45
prezentacja
oszczędności energetyczne
w układach napędowych HVAC
dzięki nowym silnikom PM/EC i dedykowanym układom sterowania
Lech Ptaszyński – Schulz Infoprod Sp. z o.o. (Autoryzowany Dystrybutor Danfoss Poland Sp. z o.o.)
Rosnąca popularność wysoko sprawnych silników sprawiła, że firma Danfoss zmodyfikowała swój algorytm VVC+ współpracy przetwornicy z silnikami z magnesami trwałymi
i stałym wzbudzeniem (PNSMs – ang. Permanently Excited Synchronous Motors).
W
artykule przygotowanym przez
firmę Schulz Infoprod, która
jako autoryzowany dystrybutor współpracuje z Danfoss od wielu lat, przedstawiono analizę najnowszych technologii silnikowych stosowanych w napędach branży HVAC.
Zastosowanie napędów o regulowanej wydajności w pompach, wentylatorach i kompresorach ma kluczowe znaczenie dla uzyskania oszczędności energetycznych w automatyce budynków.
Na wielkość oszczędności decydujący
wpływ mają dwa czynniki: sprawność
układu napędowego i koncepcja energooszczędnego systemu sterowania.
silniki EC i PM (PNSM)
– co kryje się za tymi
nazwami?
W sektorze HVAC silniki wykonane
w technologii EC lub ECM (Electronically Commutated Motors) użytkownicy
kojarzą zwykle z silnikami o kompaktowej konstrukcji i dużej sprawności.
Działają one jak silnik prądu stałego nieposiadający szczotek (komutator szczotkowy zastąpiono układem przełącznika
elektronicznego). Tradycyjne uzwojenia
wirnika zostały zastąpione magnesami
trwałymi i odpowiednimi obwodami
łączeniowymi. Zastosowanie magnesów podnosi sprawność, a elektroniczna komutacja eliminuje problem zużywania się szczotek węglowych. Jako że
działanie tego silnika opiera się na zasadzie pracy silnika DC, silniki EC są również nazywane bezszczotkowymi silnikami DC (BLDC). Tego typu silniki stosowane są szeroko w zakresie mocy do
46
kilkuset W. Są to głównie silniki z wirnikiem zewnętrznym, obecnie produkowane już w zakresie mocy do 6 kW.
Ze względu na zwartą konstrukcję nadają się świetnie jako napędy wentylatorów promieniowych.
W branży wentylacyjnej i chłodniczej silniki EC stosuje się także w lodówkach, zamrażarkach, klimatyzatorach
i wszędzie tam, gdzie zależy na cichej
pracy i możliwości regulacji wydajności.
Ze względu na zabudowane magnesy
trwałe, silniki o stałym wzbudzeniu nie
wymagają odrębnego uzwojenia wzbudzenia. Jednak wymagają sterownika
elektronicznego, który steruje wytwarzaniem pola wirującego.
Silniki PNSM, określane także skrótowo jako silniki z magnesami trwałymi PM, mają sprawność zbliżoną do
silników EC (sterowanych elektronicznie). W przeciwieństwie do silników
EC, gdzie konieczny jest dedykowany
regulator (oferowany zwykle w komplecie z silnikiem), silniki PNSM,
określane także skrótowo jako silniki z magnesami trwałymi (PM), mogą
być sterowane typową przetwornicą
częstotliwości (powszechnie stosowaną dotychczas z silnikami indukcyjnym AC), tyle że wyposażoną w odpowiednie oprogramowanie. Także
w przeciwieństwie do silników EC,
silniki z magnesami trwałymi PNSM
dostępne są w konstrukcji mechanicznej takiej jak standardowe silniki indukcyjne zgodne z normą IEC. Silniki te mogą być więc łatwo aplikowane z przetwornicami częstotliwości.
Algorytm w przetwornicy na bieżąco
określa aktualną pozycję wirnika (za
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Fot. 1. Przykład silnika EC w napędzie wentylatora
pomocą czujnika lub enkodera). Na tej
podstawie wytwarzane jest odpowiednie pole wirujące silnika. Parametryzacja takiego napędu jest prawie taka
sama jak dla typowego silnika klatkowego, a dane silnika wprowadza się
z tabliczki silnika z magnesami trwałymi. Z punktu widzenia użytkownika
sposób regulacji silnika przez przetwornicę pozostaje niezmieniony. Można
więc w łatwy sposób zamienić napęd
z silnikiem klatkowym na napęd z wysokosprawnym silnikiem PM.
co decyduje o oszczędności
energii: sprawność
elementów czy koncepcja
układu?
Najprostszą drogą do uzyskania
oszczędności energii jest stosowanie
urządzeń o zwiększonej sprawności.
Unia Europejska wprowadziła normy
określające minimalne sprawności dla
budowanych urządzeń elektrycznych.
Najlepszym tego przykładem jest wprowadzenie normy MEPS (Minimum Efficiency Performance Standard) dla układów napędowych, określającej minimalną sprawność 3-fazowych silników
indukcyjnych. Silniki produkowane lub
sprzedawane na rynku europejskim
muszą spełniać określony minimalny
poziom sprawności, zgodnie z planem
wdrożenia normy, według tabeli 1.
Od daty obowiązywania normy żaden silnik 3 fazowy nie może być oferowany na rynku UE bez odpowiedniej
klasyfikacji sprawności energetycznej
IE. Wymóg normy będzie obowiązywać
dla zastosowań pracy S1 (praca ciągła)
lub S3 (przerywana), gdy współczynnik
cyklu pracy silnika jest wyższy niż 80%.
Przy mniejszym cyklu pracy, czyli częstych cyklach załącz/wyłącz, wzrasta zużycie energii i potencjalne oszczędności
energetyczne z zastosowania sinika IE2
okazują się niewielkie.
Silniki o podwyższonej sprawności
wytwarzają znacznie mniej ciepła, co
ma niemałe znaczenie przy konstrukcji układu napędowego, gdy mamy
ograniczone miejsce na montaż napędu. Sprawność elektrycznego układu
napędowego wentylatora definiowana
zgodnie z normą DIN 6014 określana
jest wzorem:
ηukładu = ηfalownika ⋅ ηsi ln ika ⋅
⋅ηprzekładni ⋅ ηwentylatora
W przykładzie pokazano obliczenia
sprawności dla trzech wersji układu
napędu wentylatora promieniowego
o średnicy łopat 450 mm.
nr 3/2016
W obliczeniach: sprawność hsilnik+fal.
została uzyskana z pomiarów, sprawność wentylatora wzięto z katalogu,
natomiast hprzekładni = 1. Z porównania
widać, że największą sprawność uzyskano dla układu: silnik PM z falownikiem i napędem bezpośrednim wentylatora. Widać także, że dla wentylatorów z silnikiem EC i zewnętrznym
wirnikiem pomimo wysokiej sprawności silnika (89%), całkowita sprawność
układu jest najmniejsza (60%). Lepszą
sprawność osiągnięto dla zwykłego silnika indukcyjnego z falownikiem (62%),
a najwyższą dla silnika PM z falownikiem (67%). Wniosek nasuwa się następujący: decydujący wpływ na oszczędności ma wybór rozwiązania układu napędowego. Skoro stosowanie silników
energooszczędnych staje się obligatoryjne, w analizie energooszczędności należy również wziąć pod uwagę dynamikę pracy układu. Jak wspomniano
wcześniej, jeśli cykl pracy silnika wynosi więcej niż 80%, uzyskane oszczędności energetyczne będą znaczące.
czy silniki PM/EC
są alternatywą dla
tradycyjnych silników
indukcyjnych małej mocy?
Oba typy silników mają zarówno
swoje wady, jak i zalety. Silniki PM
(z magnesami trwałymi) i sinusoidalną
komutacją wymagają specjalnego systemu sterowania. Z kolei silniki EC (przełączane elektronicznie) z komutacją falą
prostokątną nie wymagają tak złożonego systemu sterowania. Jednak tętnienia momentu w silnikach EC z tego po-
Fot. 2. P
orównanie silników PM do silników klatkowych tej samej
mocy w napędzie wentylatora
nr 3/2016
wodu są wyższe. Także w silniku EC
prąd jest 1,22 większy niż w odpowiadającym mu silniku PM.
Stosowanie magnesów trwałych
w wirniku praktycznie eliminuje straty
w wirniku, co daje zwiększenie sprawności silnika. Przewaga wysokiej sprawności silników PM/EC w stosunku do
tradycyjnych silników klatkowych jest
szczególnie wyraźna dla małych mocy
do kilkuset W. Główny obszar zastosowań klatkowych silników indukcyjnych
obejmuje jednak moce większe, powyżej
750 W. Przewaga sprawności silników
EC czy PM nad silnikami klatkowymi
maleje wraz ze wzrostem mocy (rys. 2.).
Najpopularniejszymi silnikami indukcyjnymi stosowanymi obecnie pozostają wciąż 3-fazowe silniki klatkowe z typoszeregu zgodnym z EN 50487
(IEC72). Aby było możliwe stosowanie
lub zastąpienie w istniejących układach
napędowych silników klatkowych wysoko sprawnymi silnikami PM, silniki PM są obecnie budowane w rozmiarach mechanicznych zgodnych z IEC72.
Obecnie dostępne są dwie możliwości wymiany silnika klatkowego danej
wielkości obudowy na silnik PM zgodny z wymiarowaniem wg IEC72:
1. silnik w zoptymalizowanej obudowie PM/EC (która jest o rząd lub więcej mniejsza niż dla silnika klatkowego) – np. silnik klatkowy 3 kW
może być zastąpiony równorzędnym silnikiem PM/EC o mocy 3 kW
w obudowie o wielkości ramy silnika 1,5 kW,
2. silnik PM w obudowie całkowicie
zgodnej z wielkością obudowy silnika klatkowego danej mocy – np. silnik klatkowy 3 kW może być zastąpiony silnikiem PM/EC w tej samej
wielkości ramy obudowy i mocy
6 kW.
O wyborze wariantu decyduje projektant systemu napędowego lub konstruktor maszyny. Ze względu na
oszczędności energetyczne, rozwiązanie z silnikiem PM mniejszej mocy jest
preferowane w układach HVAC.
Na fotografii 2. pokazano silnik PM
(czarny), który zastąpił silnik klatkowy
(szary) w wentylatorze promieniowym.
Widać znaczne zmniejszenie gabarytów
Wymaganie
MEPS
Alternatywa
do MEPS
0,75 – 375 kW
IE2
–
0,75 – 7,5 kW
IE2
–
7,5 kW – 375 kW
IE3
IE2 + falownik
0,75 – 375 kW
IE3
IE2 + falownik
Okres
obowiązywania
Zakres mocy
Od 16.01.2011
Od 1.01.2015
Od 1.01.2017
Tab. 1. Plan wdrażania normy sprawności MEPS dla 3-fazowych silników indukcyjnych
silnik EC z zewn.
wirnikiem + sterownik
+ wentylator
silnik indukcyjny +
falownik + wentylator
na wale
silnik PM + falownik
+ wentylator na wale
hsilnika = 89%
hsilnik+fal. = 83%
hsilnik +fal. = 89%
hwentyl = 68%
hwentyl = 75%
hwentyl = 75%
hukładu = 60%
hukładu = 62%
hukładu = 67%
Rys. 1. Trzy wersje układu napędowego wentylatora promieniowego o średnicy
450 mm (źródło Danfoss)
napędu, a do obliczeń oszczędności
energetycznych można przyjąć sprawność 67% (rys. 1.) (konfiguracja: silnik
PM + falownik + wentylator na wale).
koncepcja EC+ firmy
Danfoss
Koncepcja EC+ firmy Danfoss pozwala użytkownikom na szerokie stosowanie falowników w aplikacjach silników PM. Wysokooszczędny silnik PM
wraz z falownikiem daje maksymalne
oszczędności energetyczne w trakcie eksploatacji. Użytkownik może wybrać silnik PM dowolnego producenta, nie jest
związany z jednym wytwórcą. Wystarczy znajomość parametrów silnika i ich
wprowadzenie do parametrów falownika. Dalsze postepowanie w trakcie uruchomienia jest podobne jak dla typowego
napędu z silnikiem klatkowym.
Według badań German Association
of Electrical and Electronic Manufacturers (ZVEI) ok. 10% potencjalnych
oszczędności w układach napędowych
można osiągnąć przez stosowanie silników o zwiększonej sprawności. Zastosowaniu regulacji prędkości obrotowej falownikiem daje ok. 30% oszczędności, natomiast największym źródłem
oszczędności (ok. 60%) jest optymalizacja rozwiązania całego układu napędowego. To wymaga zawsze głębokiej
analizy różnych rozwiązań technologicznych w układach pompowych, wentylatorowych i rozwiązań mechanicznych w układach transportowych.
Firma Danfoss należy do niekwestionowanych liderów branży napędowej.
Od lat nazwa VLT® określa przetwornice częstotliwości i softstarty o najlepszych parametrach technicznych, najwyższej niezawodności i funkcjonalności. Napędy VLT® pracują w aplikacjach
na całym świecie, a Danfoss oferuje
najbardziej rozległą sieć doświadczonych specjalistów i partnerów z zakresu techniki napędowej. Więcej na
www.danfoss.pl/napedy.
reklama
Schulz Infoprod Sp. z o.o.
60-118 Poznań, ul. Metalowa 3
tel. 61 865 07 84, faks 61 865 07 86
[email protected]
www.schulz-infoprod.pl
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
47
automatyka
przekaźnikowe elementy
wykonawcze w systemach
automatyki budynkowej –
wskazówki doboru i zabezpieczenia
mgr inż. Andrzej Książkiewicz – Politechnika Poznańska
Systemy automatyki budynkowej stosowane są do regulacji pracy odbiorników, w tym
elektrycznych, bez konieczności ingerencji lub przy minimalnym udziale człowieka w procesie regulacji. Do najczęściej sterowanych typów odbiorników można zaliczyć odbiory
oświetleniowe, rolety lub żaluzje, a także ogrzewanie. Sterowanie to może zostać zrealizowane za pomocą elementów energoelektronicznych bądź przekaźnikowych.
P
ierwsze z nich wykorzystywane
są dla prawie każdego typu odbiornika, przy czym przeważnie
charakteryzują się ograniczeniem
mocy sterowanej. Drugie z nich
mogą być zastosowane również do
regulacji każdego z rodzaju odbiorów, ale najczęściej spotykane są
w obwodach roletowych/żaluzjowych, a także ogólnego przeznaczenia, np. gniazd wtykowych. Przekaźnikowe elementy sterujące pozwalają na zarządzanie obwodami
o większej mocy, przeważnie w zakresie do 16 A AC1. Ze względu na
wykorzystanie elementów z przekaźnikami do sterowania pracą obwodów silnikowych (rolety itp.) należy właściwie dobrać urządzenie
wykonawcze automatyki do danego
obwodu, jak i zabezpieczyć sam obwód, tak aby zapewnić długotrwałą
bezawaryjną pracę instalacji. Błędny dobór może prowadzić do uszkodzenia takiego elementu i konieczności jego wymiany, co w syste-
Napięcie zasilające
230 V~ ±15%, 50 Hz
Prąd znamionowy
16 A/AC1
Maksymalny prąd włączania
Prąd styku
70 A
100 mA – 16 A
Napięcie styku
>20 V
Materiał zestyku
AgSnO2
Tab. 1. W ybrane dane techniczne ośmiowyjściowego modułu przekaźnikowego
LCN-R8H [1]
Obciążalność lampami dla 1 wyjścia
TXA20xB
TXA20xD
Lampy żarowe
1200 W
2300 W
Halogeny 230 V
1200 W
2300 W
Halogeny z transformatorem konwencjonalnym
1200 W
1600 W
Halogeny z transformatorem elektronicznym
1000 W
1200 W
Nieskompensowane lampy fluorescencyjne
1000 W
1200 W
15 × 36 W
20 × 36 W
Lampy fluorescencyjne z dławikiem EVG
(mono lub duo)
Skompensowane równolegle lampy
fluorescencyjne
Lampy energooszczędne
1500 W
200 μF
12 × 23 W
18 × 23 W
Tab. 2. Z ależność dopuszczalnej mocy obciążenia od rodzaju zainstalowanego rodzaju
lampy dla sterownika TXA20xB/D firmy Hager [2]
48
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
L
N
D
PE
L
N
D
PE
M
M
LCN Bus Module
for DIN RAIL
LCN
Local Control Network
8×
LCN-R8H
8-fach Relaisblock
8 × Relais
ISSENDORFF
P
P
8
7
6
5
4
3
2
1
230 V
Rys. 1. Przykładowe podłączenie modułu przekaźnikowego LCN-R8H [1]
mach automatyki przeważnie łączy
się ze znacznymi kosztami.
Przykładowe połączenie zarówno
silników, jak i oświetlenia do modułu sterującego przedstawiono na rysunku 1.
Pokazany jest tu moduł LCN-R8H
przeznaczony do łączenia niezależnie ośmiu obwodów ogólnego prze-
znaczenia lub czterech napędów silnikowych. Wybrane parametry techniczne tego modułu zostały przedstawione w tabeli 1.
Przykładem elementu wykonawczego, przeznaczonego wyłączenie
do sterowania silnikami roletowymi, jest sterownik rolet TXA223
firmy Hager (rys. 2.). Pozwala on
streszczenie
Systemy automatyki budynkowej stosowane są przede wszystkim w celu umożliwienia
automatycznego sterowania obwodami odbiorczymi. Obwody te mogą być wykorzystywane do zasilania różnego rodzaju obciążeń, w tym ogrzewania elektrycznego, oświetlenia czy silników regulujących pracę rolet czy żaluzji. Różnią się one między sobą zarówno mocą zainstalowaną, jak i charakterem obciążenia, wyrażonym m.in. poprzez współczynnik mocy. Pomimo rozwoju półprzewodnikowych łączeniowych elementów elektronicznych i energoelektronicznych, niezastąpione pozostają łączniki przekaźnikowe, szeroko stosowane w elementach wykonawczych automatyki budynkowej. Istotny jest dobór
tych elementów, w celu zapewnienia długotrwałej i niezawodnej pracy instalacji sterowanej. W artykule przedstawione zostały zagadnienia związane z doborem urządzeń sterujących ze względu na rodzaj zasilanego obciążenia. Przedstawiona została również kwestia
prawidłowego ich zabezpieczenia za pomocą wyłączników instalacyjnych.
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
49
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
50
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
51
prezentacja
selektywność wyłączania
aparatów zabezpieczających
alternatywne rozwiązania
inż. Roman Kłopocki – ETI Polam
I
nstalacjom elektroenergetycznym
stawiane są głównie takie wymagania jak: bezpieczeństwo przeciwporażeniowe, wysoka niezawodność
zasilania, bezpieczeństwo pożarowe
i długotrwałość. Aby je spełnić, konieczny jest właściwy dobór aparatów
i urządzeń zabezpieczających. W artykule zaproponowano nowe rozwiązanie zachowania selektywności wyłączania aparatów zabezpieczających
przy wykorzystaniu ogranicznika
mocy umownej ETIMAT T firmy ETI
Polam.
Wszystkie aparaty zabezpieczające instalację elektroenergetyczną
i wszelkie środki ochrony przeciwporażeniowej powinny być prawidłowo skoordynowane w całej sieci zasilającej i instalacji – od stacji transformatorowej aż do obwodu odbiorczego
włącznie. Brak właściwej koordynacji
(wybiórczości) zabezpieczeń, co niestety często ma miejsce w praktyce –
może powodować ich błędne działanie – zbyt częste wyłączanie zasilania
spowoduje bowiem pogorszenie właściwości użytkowych instalacji elektrycznej. Wszelkie próby ograniczenia
zbędnych wyłączeń mogą być z kolei
przyczyną pogorszenia skuteczności
lub co gorsze – całkowitego wyeliminowania zabezpieczeń, zwiększenia
Fot. 1. R
ozłącznik bezpiecznikowy
STV DO2
52
A
B
Z1
sieć zasilająca
licznik
Z2
Z3
rozdzielnica pomiarowa
t
C
Z4
odbiorca
Rys. 1. Układ zabezpieczeń instalacji, gdzie: Z1 – zabezpieczenie sieci; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG, Z2 – zabezpieczenie w szafce licznikowej; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG (rozłącznik bezpiecznikowy STV DO2 lub EFD), Z3 – zabezpieczenie przedlicznikowe; wyłącznik nadprądowy o charakterystyce C, Z4 – zabezpieczenie u odbiorcy: wyłącznik
nadprądowy o charakterystyce B
zagrożenia pożarowego lub szybkiego zniszczenia instalacji na skutek jej
przeciążenia. Prawidłowa koordynacja zabezpieczeń powinna być przeprowadzona na etapie projektowania
instalacji, gdyż ewentualna wymiana
aparatów zabezpieczających po ich zamontowaniu spowoduje konieczność
przebudowy lub wymiany instalacji,
co pociąga za sobą dodatkowe koszty.
Zasady wiedzy technicznej, normy
oraz obowiązujące przepisy (np. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich
usytuowanie – § 183.1 – instalacje
elektroenergetyczne – DzU nr 75, poz.
690, z późn. zm.) wymagają stosowania zasady selektywności pomiędzy
zabezpieczeniami przed prądem przetężeniowym (przed skutkami zwarć
i przeciążeń). Jako zabezpieczenie
przed prądem przetężeniowym mogą
być stosowane:
bezpieczniki topikowe – przed
ƒƒ
skutkami zwarć i w niektórych
przypadkach przeciążeń,
przekaźniki termobimetalowe –
ƒƒ
przed skutkami przeciążeń (powinny współpracować z innymi
zabezpieczeniami przed skutkami
zwarć – np. bezpiecznikami o charakterystyce aM),
wyłączniki instalacyjne nadprądoƒƒ
we – przed skutkami zwarć i przeciążeń.
Wyłączniki instalacyjne nadprądowe wyposażone są w dwa wyzwalacze: zwarciowy bezzwłoczny i prze-
Fot. 2. W
nętrze rozłącznika bezpiecznikowego STV DO2
Fot. 3. R
ozłączniki bezpiecznikowe EFD
do wkładek cylindrycznych
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Z2
Z4 Z3
~10In
I
Rys. 2. Charakterystyki t-I zabezpieczeń Z2, Z3, Z4
ciążeniowy termobimetalowy działający ze zwłoką czasową zależną od
wartości prądu przeciążenia. W wyłącznikach tych zastosowane są trzy
typy wyzwalaczy bezzwłocznych –
o charakterystykach B, C, D, różniących się zakresem prądu zadziałania
oraz jeden typ wyzwalacza termicznego przeciążeniowego. Zabezpieczenia
zainstalowane w sieci rozdzielczej zasilającej instalację oraz w obwodach
instalacji odbiorczej powinny być selektywne w działaniu – oznacza to,
że w przypadku zwarcia lub przeciążenia w obwodzie powinno zadziałać zabezpieczenie najbliższe miejsca
wystąpienia zwarcia lub przeciążenia. W przypadku stosowania wyłączników nadprądowych o charakterystykach B, C, D do wielostopniowego
zabezpieczenia obwodów, uzyskanie
selektywności ich zadziałania w przypadku zwarcia jest niemożliwe.
Wynika to z charakterystyk czasowo-prądowych tych wyłączników.
Istnieją na rynku wyłączniki nadprądowe selektywne, również wyposażone w wyzwalacze zwarciowe
i przeciążeniowe, których skomplikowana budowa pozwala jednak na ich
selektywne działanie z innymi wy-
nr 3/2016
łącznikami nadprądowymi i to zarówno w zakresie przeciążeniowym, jak
i zwarciowym.
Dotychczas stosowane przez niektóre zakłady energetyczne rozwiązanie techniczne w zakresie zabezpieczeń przedlicznikowych polegało
najczęściej na zastosowaniu wyłącznika nadprądowego o charakterystyce C (Z3 – rys. 1.) i prądzie znamionowym dobranym do mocy przyłączeniowej lub umownej z odbiorcą
(w uzasadnionych przypadkach dopuszcza się również inne rozwiązania, np. bezpieczniki topikowe lub
wyłączniki selektywne). Rozwiązanie to nie zapewnia selektywności
działania zabezpieczeń w przypadku zwarć za wyłącznikiem nadprądowym (Z4) w instalacji odbiorczej, ale jest stosowane ze względu na niskie koszty inwestycyjne.
W przypadku nieselektywnego zadziałania wyłącznika (Z3), odbiorca mający klucz do części pomiarowej rozdzielnicy licznikowej może
wyłącznik Z4 samodzielnie ponow-
nie załączyć. Sytuacja taka została
przedstawiona na rysunku 1. Na rysunku 2. przedstawiono charakterystyki czasowo-prądowe t-I powyższej
instalacji. Możliwość selektywnej
współpracy urządzeń zabezpieczających jest zapewniona, gdy charakterystyki czasowo-prądowe są przesunięte względem siebie i nie mają
punktów wspólnych. Na rysunku 2.
pokazano, że tylko w zakresie prądów przeciążeniowych zabezpieczenia Z3 i Z4 działają selektywnie.
Selektywność zwarciowa zabezpieczenia odbiorcy Z4 jest zachowana
tylko z zabezpieczeniem Z2 – topikowym (rozłącznik bezpiecznikowy
STV DO2 lub EFD – fot. 1–3.).
A
B
Z1
licznik
Z2
sieć zasilająca
E
rozdzielnica pomiarowa
C
Z4
odbiorca
Rys. 3. Układ zabezpieczeń instalacji z wyłącznikiem selektywnym, gdzie: Z1 – zabezpieczenie sieci; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG, Z2 – zabezpieczenie w szafce licznikowej; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG
(rozłącznik bezpiecznikowy STV DO2 lub EFD), E – zabezpieczenie przedlicznikowe; wyłącznik nadprądowy selektywny o charakterystyce E, Z4 – zabezpieczenie u odbiorcy: wyłącznik nadprądowy o charakterystyce B
t
Z4
E Z2
wyłącznik selektywny
jako zabezpieczenie
przedlicznikowe
W niektórych zakładach energetycznych w standardach technicznych
wprowadzono obowiązek stosowania
wyłącznika selektywnego o charakte-
~10In
I
Rys. 4. C
harakterystyki t-I zabezpieczeń Z2, E, Z4
Fot. 4. Ogranicznik mocy ETIMAT T
(bez członu zwarciowego)
reklama
prezentacja
min.
100
go układu są pokazane na rysunku 4.
Ponadto dla zapewnienia selektywności działania należy zwiększyć wartość
bezpiecznika w zabezpieczeniu Z2 –
topikowym, co wymaga również dobrania odpowiedniego zabezpieczenia
w złączu – Z1 w zależności od spodziewanego prądu zwarcia. W niektórych
przypadkach powiększanie wartości
bezpiecznika w złączu Z1 nie będzie
możliwe ze względu na spełnienie warunków ochrony przeciwporażeniowej
w sieci dostawcy energii elektrycznej.
1,13 1,45
10
2
1 min.
4
2
t
sek.
10 s
6
4
2
1s
ms.
ogranicznik mocy
(wyłącznik nadprądowy)
ETIMAT T jako skuteczne
i tańsze zabezpieczenie
przedlicznikowe
0,1 s
1
1,5 2
3
5
10
20
30
40 50
N x ln
Rys. 5. C
harakterystyka czasowo-prądowa t-I ogranicznika mocy ETIMAT T
selektywność zwarciowa
selektywność przeciążeniowa
A
B
licznik
b
C
a
Z1
Z2
sieć zasilająca
ETIMAT T
Z4
odbiorca
rozdzielnica pomiarowa
Rys. 6. Układ zabezpieczeń instalacji z wyłącznikiem selektywnym, gdzie:
Z1 – zabezpieczenie sieci; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG,
Z2 – zabezpieczenie w szafce licznikowej; bezpiecznik topikowy o charakterystyce gG (rozłącznik bezpiecznikowy STV DO2 lub EFD), T – zabezpieczenie przedlicznikowe; wyłącznik nadprądowy ETIMAT T, Z4 – zabezpieczenie u odbiorcy: wyłącznik nadprądowy o charakterystyce B
t
Z4
T Z2
brak członu
zwarciowego
I
~5In
Rys. 7. C
harakterystyki t-I zabezpieczeń Z2, T, Z4
rystyce E, jako zabezpieczenia przedlicznikowego. W układzie instalacji
pokazanym na rysunku 1. zamiast
wyłącznika nadprądowego o charak-
54
Fot. 5. Przykładowe zastosowanie
ograniczników mocy ­E TIMAT T
w rozdzielnicach
terystyce C – Z3 stosuje się wyłącznik
selektywny E (rys. 3.). Jest to rozwiązanie skuteczne, ale niestety drogie. Charakterystyki czasowo-prądowe takie-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Istotą takiego rozwiązania jest zainstalowanie ogranicznika mocy ETIMAT T pozbawionego wyzwalacza
zwarciowego (fot. 4.) jako zabezpieczenia przedlicznikowego. Ogranicznik ETIMAT T ma tylko wyzwalacz
przeciążeniowy (termiczny). Zaplombowany ogranicznik (dostęp do jego
zacisków prądowych ) ETIMAT T tak
się instaluje, aby jego dźwignia napędowa była dostępna dla odbiorcy,
który w razie samoczynnego zadziałania na skutek przekroczenia poboru mocy umownej, lub z innych powodów, może go ponownie załączyć
bez wzywania ekipy zakładu energetycznego. Układ taki przedstawiony
jest na rysunku 6.
W zakresie prądów przeciążeniowych w instalacji odbiorczej, zabezpieczenie u odbiorcy Z4 współpracuje selektywnie z wyłącznikiem T
(ETIMAT T). Natomiast przy zwarciach u odbiorcy (np. w miejscu
– a), wyłącza tylko zabezpieczenie
Z4 u odbiorcy, ponieważ zabezpieczenia T i Z2 (topikowe) mają odpowiednio przesunięte charakterystyki czasowo-prądowe t-I (rys. 7.).
Przy zwarciu w miejscu b zadziała
tylko zabezpieczenie topikowe Z2
lub w przypadku jego braku – zabezpieczenie Z1 .
Prąd znamionowy ogranicznika ETIMAT T dobiera się do mocy
umownej uzgodnionej z odbiorcą.
Natomiast wartość i charakterystykę bezpiecznika topikowego Z2 dobiera się biorąc pod uwagę spodziewany prąd zwarcia. Przykładowe zastosowanie ograniczników mocy
ETIMAT T w rozdzielnicach na terenie Zakładu Energetycznego ENERGA Olsztyn przedstawia fotografia 5.
wnioski
Opisany powyżej problem selektywności działania zabezpieczeń występuje najczęściej przy projektowaniu selektywności wyłączania aparatów przez projektantów oraz przy
eksploatacji zabezpieczeń przez służby techniczne zakładów energetycznych.
Zakłady energetyczne do określenia poboru mocy szczytowej przyjmują wartość prądu znamionowego
wkładki topikowej w zabezpieczeniu przed licznikiem. W przypadku,
kiedy użytkownik ma odbiorniki dużej mocy, np. silniki, spawarki transformatorowe itp., ze względu na sporadyczny pobór dużego prądu rozruchowego bezpieczniki te mają duży
prąd znamionowy i odbiorca ma przydzieloną dużą moc przyłączeniową
i przez to narażony jest na podwyższone opłaty za jej przesył. Tymczasem rzeczywista pobierana przez niego moc jest znacznie mniejsza. Zastosowanie rozwiązania zabezpieczenia
przedlicznikowego za pomocą ogranicznika mocy ETIMAT T o charakterystyce termicznej pozwoli odbiorcy na oszczędności finansowe
w postaci niższej opłaty za przesył
przydzielonej energii. Ponadto zastosowanie ogranicznika mocy ETIMAT
T zamiast wyłącznika selektywnego
oraz zastosowanie bezpieczników
topikowych pracujących w rozłącznikach bezpiecznikowych STV DO2
i EFD jako dobezpieczenie wstępne,
będzie układem spełniającym wymagania obowiązujących przepisów dotyczących selektywności zabezpieczeń, a jednocześnie pozwoli ograniczyć koszty inwestycyjne instalacji
elektrycznej.
nr 3/2016
prezentacja
ograniczniki przepięć
z wbudowanym bezpiecznikiem
– oszczędność miejsca
w rozdzielnicy i kosztów
wykonania
mgr inż. Krzysztof Wincencik – DEHN Polska Sp. z o.o.
P
rzy wyborze ograniczników przepięć (SPD) typu 1 należy uwzględnić następujące parametry:
maksymalne napięcie trwałej
ƒƒ
pracy UC uzależnione od napięcia
UO między przewodem fazowym
i neutralnym sieci niskiego napięcia oraz układu sieci,
wytrzymałość udarową związaną
ƒƒ
z udarami prądowymi pochodzącymi od wyładowań atmosferycznych – dobór w zależności od klasy ochrony przed wyładowaniami
(poziom zagrożenia),
kształt fali pierwszego prądu udaƒƒ
rowego odpowiadający przebiegowi 10/350 μs (zgodnie z zapisami
normy PN-EN 62305-1),
prąd znamionowy wkładki/wielkość
10A/C00
zdolność wyłączania zwarciowych
ƒƒ
prądów następczych o częstotliwości sieciowej.
Parametry te podawane są przez
producenta ograniczników przepięć
(SPD) na kartach katalogowych urządzenia.
Warto też zwrócić uwagę na kilka
dodatkowych szczegółów zapisanych
w normach dotyczących instalacji
elektrycznych i ochrony odgromowej.
prąd udaru piorunowego
Iimp (10/350)
Jeżeli budynek ma urządzenie piorunochronne i zgodnie z PN-EN 623054:2009 wymagany jest SPD, to jego na-
0,7
16A/C00
20A/C00
1,3
1,7
35A/C00
4
63A/C00
5,5
100A/C00
9,6
160A/00
20
200A/1
22
135A/1
26
400A/2
45
630A/3
77
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
kA
amplituda udaru 10/350
obszar
normalnego
działania
obszar
zadziałania
bezpiecznika
obszar
eksplozji
bezpiecznika
Rys. 2. Oddziaływanie prądu piorunowego 10/350 na wkładki bezpiecznikowe
nr 3/2016
F1
F2
ogranicznik
przepięć
typu 1
Rys. 1. Dobezpieczanie ogranicznika przepięć typu 1 za pomocą bezpiecznika F2
rażenie na udarowy prąd pioruna Iimp
powinien być obliczony zgodnie z zaleceniami PN-EN 62305‑4. W przypadku gdy SPD typu 1 narażony jest na
przepływ udarowego prądu pioruna
Iimp, ale wartość prądu nie może być
ustalona, to wartość Iimp nie powinna być mniejsza niż 12,5 kA bez względu na rodzaj ochrony (PN-HD 60364-5534:2012). Wymóg ten spełniony jest
przez wszystkie SPD typu 1 produkowane przez firmę DEHN.
W normie PN-HD 60364-5‑534:2012
wyraźnie zapisano, że SPD, które wytrzymują częściowy prąd pioruna
o typowym kształcie 10/350 μs, wymagają stosowania odpowiedniego
udarowego prądu probierczego Iimp.
Powyższych warunków dotyczących badań SPD typu 1 nie spełnia
wiele dostępnych na naszym rynku
ograniczników przepięć oznaczanych
jak SPD typu B+C lub B+C+D (typ
1+2 lub typ 1+2+3), dla których
w kartach katalogowych brak infor-
macji na temat prób prądem Iimp – podawane są jedynie wartości prądu In
oraz Imax typowe dla prób wykonywanych dla SPD typu 2 (badania prądem
o kształcie udaru 8/20).
wymóg dobezpieczania
ograniczników przepięć
W normie PN-HD 60364-5‑534:2012
zapisano, że ochronę przed zwarciem
SPD zapewnia zabezpieczenie F2, które można dobrać zgodnie z wartościami znamionowymi zalecanymi dla
urządzenia zabezpieczającego nadprądowego, które są podawane w instrukcjach wytwórcy SPD (rys. 1.). Zabezpieczenie F2 można pominąć, jeżeli charakterystyki bezpiecznika F1,
będącego częścią instalacji, pozwalają na jego skojarzenie z SPD – zgodnie z zapisami zawartymi w instrukcji wytwórcy SPD.
Tak więc w prosty sposób można
ocenić konieczność dobezpieczenia
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
55
prezentacja
parametry elektryczne
ogranicznika DEHNventil
wbudowany bezpiecznik
(CI – circuit interruption integrated)
Rys. 3. Ogranicznik przepięć ­DEHNvenCI to połączenie parametrów ogranicznika
DEHNventil i bezpiecznika
SPD – wystarczy porównać wartości
znamionowych prądów IF1 zabezpieczeń nadprądowych, jakie występują
przed ogranicznikami, z dopuszczalnymi wartościami IDOP zalecanymi
przez producenta.
W zależności od wyników takiego
porównania należy stosować układ:
IF1 ≤ IDOP – bez dodatkowych zabezƒƒ
pieczeń nadprądowych,
IF1 ≥ IDOP – posiadający dodatkowe
ƒƒ
zabezpieczenia nadprądowe włączone w szereg z ogranicznikami.
Należy jednak pamiętać, że zainstalowanie dodatkowych bezpieczników powoduje, że będą one również
narażone na działanie prądu piorunowego i skutki działania tego prądu
będą podobne jak w przypadku zabezpieczeń nadprądowych głównych (zadziałanie lub nawet eksplozja).
W przypadku zagrożeń stwarzanych przez przepływ prądu piorunowego dla prawidłowej oceny doboru
zabezpieczeń pomocne mogą być wyniki badań oddziaływania piorunowe-
go prądu udarowego o kształcie 10/350
na różnorodne wkładki bezpiecznikowe. Na rysunku 2. przedstawiono skutki przepływu prądu o kształcie (10/350) i o różnych wartościach
szczytowych przez wkładki bezpiecznikowe o różnych parametrach.
Wartości prądów udarowych przy
wyładowaniu piorunowym, jakie
mogą popłynąć w bezpieczniku, powodują, że wkładki do 200 A mogą zadziałać podczas wyładowania piorunowego (zakładając poziom ochrony
LPL I). W przypadku wkładek o prądach znamionowych do 100 A przepływ prądu piorunowego może nawet
spowodować ich eksplozję.
Firma DEHN w przypadku montażu ograniczników przepięć typu 1
zaleca ich dobezpieczanie jedynie za
pomocą wkładek bezpiecznikowych
o charakterystyce gL/gG. Nie należy
dobezpieczać ograniczników za pomocą wyłączników nadmiarowych
oraz wkładek bezpiecznikowych małogabarytowych. Dobierając wartość
L1, L2, L3
Rys. 4. O
szczędność wielkości ok. 75% w przypadku montażu samodzielnych ograniczników ­DEHNvenCI z wbudowanym bezpiecznikiem
wkładki, należy ściśle przestrzegać
zaleceń producenta podanych w instrukcji montażowej.
Typowa wartość bezpiecznika F1,
przy którym wymagane jest dobezpieczanie SPD typu 1, wynosi 315 A
(gL/gG) przy spodziewanym prądzie
zwarcia (w miejscu montażu ogranicznika) nieprzekraczającym 50 kAeff.
dobór przewodów
montażowych
Zgodnie z PN-HD 60364-5-534:2012
wytrzymałość zwarciowa kombinacji
SPD i nadprądowego urządzenia zabezpieczającego (F2), ustalona przez
wytwórcę SPD, powinna być równa
lub większa niż maksymalny prąd
zwarciowy spodziewany w punkcie
zainstalowania. Przekroje przewodów łączących urządzenia zabezpieczające nadprądowe z przewodami liniowymi powinny być ustalane według maksymalnego możliwego do
wystąpienia prądu zwarciowego. Jeże-
li istnieje urządzenie piorunochronne to – zgodnie z PN-EN 62305-4:2011
– do połączenia SPD typu 1 niezbędny jest przewód o przekroju przynajmniej 16 mm2 z miedzi lub równoważny.
Wszystkie połączenia ograniczników przepięć (SPD) typu 1 powinny
być jak najkrótsze. Zgodnie z polską
normą PN-HD 60364-5-534 (2012), najlepiej, by ich całkowita długość była
krótsza od 0,5 m, a w żadnym przypadku nie powinna przekraczać 1 m.
Należy pamiętać, że szczególnie
duży spadek napięcia występuje na
przewodzie łączącym ogranicznik
przepięć z główną szyną uziemiającą.
Przez ten przewód, w przypadku układu wielofazowego, płynie prąd będący sumą prądów płynących w przewodach łączących poszczególne ograniczniki z przewodami fazowymi. W celu
zmniejszenia spadku napięcia występującego na przewodzie łączącym
ograniczniki przepięć z główną szyną uziemiającą, zaleca się stosowanie
S1, w [mm2]
IK max
S2, w [mm2]
S3, w [mm2]
bezpiecznik F
≤ 25 mm2
≤ 50 kA
= S1
= S1, ale nie mniej
niż 16 mm2
Zbędny
> 25 mm2
≤ 50 kA
25 mm2
25 mm2
Zbędny
S1
F
S2
S3
Rys. 5. O
znaczenie „funkcji falochronu” (WBF)
56
Tab. 1. Z asady doboru przewodów montażowych dla ogranicznika DEHNvenCi
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
przewodu miedzianego o przekroju
25 mm2 lub nawet 35 mm2.
Norma PN-HD 60364-5-534:2012
zaleca, aby uzyskać połączenia SPD
tak krótkie i o indukcyjności tak małej, jak to tylko możliwe. Można wykonać połączenia SPD z głównym zaciskiem uziemiającym lub przewodem ochronnym, np. przez metalowe
obudowy zestawu mającego połączenie z PE.
W przypadku ograniczników przepięć typu 1 instalowanych w dużych
obiektach przemysłowych, administracyjno-biurowych, centrach handlowych, gdzie – zgodnie z zaleceniami producenta SPD – należy zainstalować dobezpieczenie ograniczników
przepięć, spełnienie wymogu zapewnienia długości przewodów < 1 m jest
bardzo trudne lub praktycznie niewykonalne.
Aby temu zaradzić, firma DEHN
w 2012 roku wprowadziła do oferty ogranicznik przepięć typu 1, który wewnątrz obudowy ma wbudowany bezpiecznik. Dzięki temu możliwe
jest łatwiejsze spełnienie wymogów
normatywnych dotyczących maksymalnej długości przewodów łączeniowych oraz znacznie oszczędzamy
miejsce w rozdzielnicy.
DEHNvenCI –
ogranicznik przepięć
typu 1 z wewnętrznym
bezpiecznikiem
Ogranicznik przepięć DEHNvenCI
łączy w sobie parametry elektryczne znanego ogranicznika kombinowanego DEHNventil uzupełnione
o wewnętrzne zintegrowane zabezpieczenie nadprądowe (rys. 3.). Dzięki temu w instalacjach elektrycznych,
w których spodziewany prąd zwarcia
w miejscu zamontowania ogranicznika przepięć nie przekracza 50 k A i nie
jest wymagane stosowanie dodatkowego bezpiecznika instalacyjnego.
Pozwala to na uzyskanie oszczędności do ok. 75% powierzchni montażowej (rys. 4.), czyli istnieje możliwość
montażu dodatkowo ok. 30 aparatów
jednomodułowych.
nr 3/2016
Kolejną zaletą kombinowanego ogranicznika przepięć typu 1
DEHNvenCI jest „funkcja falochronu” (WBF), dzięki której zapewniona
jest redukcja zagrożenia udarem przepięciowym dla kolejnych urządzeń
przyłączonych do instalacji po ograniczniku. DEHNvenCi – jako „falochron“ – zapewnia ograniczenie przepuszczanej dalej energii zakłócenia
poprzez zmianę kształtu zakłócenia
oraz skrócenie czasu udaru.
Wszystkie ograniczniki przepięć
firmy DEHN mające „funkcję falochronu” oznaczone są za pomocą piktogramów (rys. 5.).
W celu ułatwienia montażu ogranicznika DEHNvenCI w układzie sieci TNC i TNS możliwe jest wykorzystanie dodatkowego mostka uziemiającego pozwalającego połączyć
zestaw ograniczników główną szyną uziemiającą przy użyciu jednego
przewodu. Podczas montażu ważne
jest, aby zapewnić prawidłowe przekroje przewodów zgodne z zaleceniami producenta oraz prawidłowe mocowanie przewodów. Zasady doboru
przewodów montażowych dla ogranicznika DEHNvenCi przedstawiono w tabeli 1.
W przypadku gdy długość przewodów łączących ogranicznik z przewodami instalacji lub szyną wyrównawczą jest większa od 20 cm, należy wykonać dodatkowe mocowania
mechaniczne przewodów za pomocą
opasek lub uchwytów (rys. 6.) z uwagi na możliwe działanie dużych sił
dynamicznych przy przepływie prądu udarowego.
Dzięki specjalnemu adapterowi
(fot. 1.) możliwy jest montaż ograniczników przepięć DEHNvenCI bezpośrednio na szynie zbiorczej rozdzielnicy, co zapewnia optymalną
długość wykorzystywanych przewodów oraz pozwala na oszczędność
miejsca wewnątrz obudowy. Adapter dostarczany jest na zamówienie.
Każdy z ograniczników wyposażony jest w optyczny wskaźnik działania/uszkodzenia – wskaźnik nie powoduje prądu upływu i daje natychmiastową informację o stanie pracy
przewód
mocowanie
mechaniczne
I > 20 cm
przewód
mocowanie
mechaniczne
I > 20 cm
Rys. 6. Mechaniczne mocowanie przewodów za pomocą opasek
Fot. 1. O
graniczniki DEHNvenCI zainstalowane na szynie TH dzięki użyciu adapterów
ogranicznika w okienku na frontowej
części urządzenia. Obok standardowej
sygnalizacji optycznej kolorem zielonym (sprawny) i czerwonym (uszkodzony) w wersjach DEHNvenCI 1 255
FM występują dodatkowo bezpotencjałowe zestyki przełączne (zwierne
i rozwierne do wyboru) umożliwiające realizację zdalnej sygnalizacji stanu
ogranicznika, np. z wykorzystaniem
modułu DEHNpanel instalowanego
w drzwiach rozdzielnicy.
Więcej informacji nt. ograniczników przepięć z wbudowanym bezpiecznikiem można znaleźć w druku
DS196 dostępnym na stronie www.
dehn.pl.
reklama
DEHN Polska Sp. z o.o.
02-822 Warszawa
ul. Poleczki 23
Platan Park, wejście F
tel. 22 299 60 40 do 41
[email protected]
www.dehn.pl
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
57
prezentacja
MDO4000C – pierwszy na świecie
oscyloskop przeznaczony
dla sygnałów o mieszanych
dziedzinach
łączący funkcje oscyloskopu, wektorowego analizatora sygnałów,
generatora arbitralnego, analizatora stanów logicznych,
analizatora protokołów oraz multimetru cyfrowego
Tespol
P
onad 60 procent użytkowników
oscyloskopów korzysta także z analizatorów widma w celu rozwiązywania problemów w układach wbudowanych zawierających zintegrowane funkcje bezprzewodowe. Wymaga to pracy
zarówno w dziedzinie czasu, jak i częstotliwości. W przeszłości inżynier zajmował się albo analizą sygnałów mieszanych/cyfrowych, albo analizą sygnałów o częstotliwościach radiowych.
Wraz z upowszechnianiem się techno-
Rys. 1. Jednoczesna analiza dwóch dziedzin: częstotliwości oraz czasu
Rys. 2. A naliza RF w połączeniu z zaawansowaną analizą protokołu szeregowego (dekodowanie, wyszukiwanie konkretnych zdarzeń pojawiających się
w transmisji)
58
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
logii bezprzewodowych konstruktorzy
muszą jednak często pracować w obu
tych dziedzinach (rys. 1.).
MDO4000C to pierwsze oscyloskopy z zintegrowaną funkcją analizatora
widma, analizatora protokołów, analizatora stanów logicznych, multimetru
oraz generatora arbitralnego, które stanowią unikatowe rozwiązanie pozwalające na zaoszczędzenie dni lub nawet
tygodni pracy przy usuwaniu usterek.
Możliwości oscyloskopów z serii
MDO4000C wykraczają istotnie poza
funkcje typowego analizatora widma.
Urządzenia te umożliwiają rejestrowanie skorelowanych czasowo sygnałów
analogowych, cyfrowych i radiowych
w 4 kanałach analogowych, 16 cyfrowych i 1 radiowym. Zakres radiowych
częstotliwości wejściowych sięga do
6 GHz i zapewnia rejestrowanie pasma o szerokości ≥1 GHz dla wszystkich częstotliwości środkowych – to
jest 100 razy szerzej niż typowe analizatory widma. Użytkownicy mogą
obserwować jednocześnie na tym samym ekranie dekodowane sygnały
pochodzące z nawet 4 magistral szeregowych i/lub równoległych. Dzięki
korelacji czasowej między tymi dziedzinami sygnału inżynierowie mogą
teraz wykonywać precyzyjne pomiary zależności czasowych oraz badać
opóźnienia między wysłaniem polecenia a reakcją układu równocześnie
ze zmianą w widmie częstotliwości radiowych. Na przykład analiza widma
w momencie włączania generatora ste-
rowanego napięciem (VCO), pętli synchronizacji fazowej (PLL) albo pomiar
charakterystyki przejściowej sygnału
przy rozpraszaniu widma częstotliwości radiowej stają się teraz prostymi zadaniami. Znajdowanie źródła sporadycznych, zależnych od stanu urządzenia zakłóceń elektromagnetycznych
(EMI) nigdy nie było łatwiejsze dzięki oferowanej przez serię MDO4000C
możliwości pełnej analizy pracy układu pod kątem zdarzeń skorelowanych
czasowo w obu dziedzinach (czas i częstotliwość). Przy użyciu dotychczas dostępnych przyrządów pomiarowych
było to po prostu niemożliwe.
W innych zastosowaniach seria MDO4000C pozwala projektantom analizować widmo częstotliwości radiowych sygnału w wybranym
momencie dużego przedziału czasu.
Dzięki temu można obserwować fluktuacje widma w czasie lub jego zmiany wynikłe ze zmian stanu urządzenia. Przesuwając w dziedzinie czasu
wskaźnik „Spectrum Time”, można
wyświetlać widmo częstotliwości radiowych dla każdego punktu czasowego w zarejestrowanym przebiegu
sygnału i jednocześnie obserwować
stan magistral analogowych, cyfrowych i/lub zdekodowanych w tym samym momencie (rys. 2.).
W podobny sposób można użyć przebiegów sygnałów radiowych w dziedzinie czasu do pokazania, jak zmieniają
się w czasie amplituda, częstotliwość
lub faza wejściowego sygnału radio-
nr 3/2016
wego. Dzięki temu bardzo łatwo scharakteryzować przeskoki częstotliwości,
czasy ustalania, oraz zależności czasowe między charakterystycznymi punktami sygnału radiowego odniesione do
innych elementów i zdarzeń w systemie. Przebiegi sygnałów radiowych
w dziedzinie czasu są przedstawiane
w tym samym oknie, co przebiegi zdekodowane z magistrali szeregowej/równoległej, cyfrowej i analogowej. Zapewnia to natychmiastowy wgląd w działanie badanego urządzenia.
Opcjonalny moduł (MDO4TRIG)
umożliwia wprowadzenie, oprócz standardowego wyzwalania poziomem
mocy sygnału radiowego, dodatkowych rodzajów wyzwalania, wykorzystujących ten poziom mocy jako źródło.
Pozwala to na bardzo precyzyjne wyizolowanie interesującego zdarzenia z sygnału radiowego. Możliwe jest wyzwalanie oscyloskopu impulsem o ustalonej
szerokości, zdarzeniem upływu limitu
czasu lub impulsami niepełnymi. Można nawet wykorzystać wejściowy sygnał
radiowy we wzorcu logicznym użytym
do wyzwalania razem kanałami analogowymi lub cyfrowymi. Możliwość wyzwalania oscyloskopu czymkolwiek –
sygnałem analogowym, cyfrowym, radiowym lub ich dowolną kombinacją
– stanowi kolejną innowację wprowadzaną w serii MDO4000C.
Opcjonalnie możliwe jest wyzwalanie danymi magistrali, np. po wystąpieniu pakietu, nagłówka lub określonego adresu. Obsługiwane protokoły
to między innymi popularne I2C, SPI,
USB, Ethernet, CAN, RS-232/422/485,
LIN, FlexRay i wiele innych.
Ponadto przydatnym rozwiązaniem
oscyloskopów jest narzędzie Wave Inspector – łatwa nawigacja za pomocą
podwójnej gałki, która została zaprojektowana w ten sposób, że możliwa
jest zarówno precyzyjna analiza przebiegu, jak i szybkie przewijanie w całym zarejestrowanym okresie, a także przewijanie automatyczne. Dostępna jest również funkcja wyszukiwania
zdarzeń o zadanych parametrach.
W oscyloskopach wykorzystano rozwiązanie określane jako „fast
acquisition”. Jest to mechanizm zaimplementowany w bloku przetwarzania
i akwizycji urządzenia. Dzięki niemu
kolor oraz intensywność wyświetlanego na wyświetlaczu wykresu zależy od częstości występowania danego przebiegu. Pozwala to łatwo odnaleźć miejsca, w których pojawiają się
przekłamania lub zakłócenia (rys. 3.).
Pozostałe opcje obejmują między
innymi analizę mocy, analizę wideo
(wyzwalanie, analiza oraz podgląd
obrazu na żywo) analizę za pomocą
masek parametrów granicznych sygnału, pomiary multimetrem, a także
generację sygnałów dowolnych za pomocą wbudowanego generatora arbitralnego. Wbudowany generator pozwala na generację sygnałów o długości 128 milionów punktów oraz
częstotliwości maksymalnej 50 MHz.
Użytkownik ma do dyspozycji zbiór
przebiegów predefiniowanych (dostępne w pamięci wewnętrznej urządzenia), takich jak: square, pulse,
ramp/triangle, DC, noise, sin(x)/x,
(Sinc), Gaussian, Lorentz, exponential rise/fall, Haversine, cardiac. Naj-
Rys. 3. W yszukiwanie anomalii w rejestrowanych sygnałach za pomocą trybu
akwizycji typu „fast acquisition”
MDO4000C
Pasmo analogowe
Modele: 200 MHz, 350 MHz, 500 MHz oraz 1 GHz
Prędkość próbkowania – kanały
analogowe
Do 5 GS/s
Liczba kanałów analogowych
4 kanały
Długość rekordu akwizycji
20 M punktów w każdym kanale
Kanały cyfrowe
16 kanałów (opcjonalnie)
Analizator widma
– Praca w zakresie 9 kHz – 3 GHz (opcjonalnie)
– Praca w zakresie 9 kHz – 6 GHz (opcjonalnie)
Generator arbitralny
1-kanałowy pracujący w paśmie do 50 MHz
(opcjonalnie)
Dekodowanie, wyzwalanie
i analiza magistral szeregowych
I2C, SPI, RS-232/422/485/UART, CAN, LIN, FlexRay,
USB 2.0, Ethernet, MIL-STD1553, Audio (opcjonalnie)
Zaawansowana analiza
Analiza mocy, Pass/Fail, maski telekomunikacyjne,
wideo, spektrogram, analiza wektorowa
Sondy standardowe
W zależności od pasma pracy oscyloskopu:
250 MHz/3,9 pF, 500 MHz/3,9 pF oraz 1 GHz/3,9 pF
Tab. 1. Przegląd podstawowych parametrów oscyloskopów z serii MDO4000C
większą zaletą integracji generatora
jest możliwość odtworzenia przebiegu przechwyconego przez oscyloskop.
W takiej sytuacji możliwa jest do przeprowadzenia rozległa analiza wszelkiego rodzaju systemów nadawczo-odbiorczych (rys. 4.). Dodatkowo
firma Tektronix oferuje specjalne
oprogramowanie – ArbExpress, słu-
żące do ręcznego definiowania własnych sygnałów.
Seria oscyloskopów MDO4000C
udostępnia wszechstronny zestaw
funkcji umożliwiający przyspieszenie każdego etapu diagnostyki usterek w układach – od szybkiego wykrywania anomalii i ich rejestracji do
pełnej analizy badanych sygnałów.
Dzięki możliwości niemalże dowolnej konfiguracji MDO4000C możliwe
jest stworzenie optymalnego, właściwego dla danego użytkownika systemu pomiarowego (tab. 1.).
reklama
Rys. 4. Interfejs służący do obsługi wbudowanego generatora arbitralnego
nr 3/2016
Tespol Sp. z o.o.
54-413 Wrocław, ul. Klecińska 125
tel. 71 783 63 60, faks 71 783 63 61
[email protected]
www.tespol.com.pl
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
59
prezentacja
przenośne mierniki rezystancji
izolacji HIOKI IR4056-20
i IR4057-20
mgr inż. Leszek Halicki – Labimed Electronics Sp. z o.o.
Dwa nowe przyrządy produkowane przez japońską firmę HIOKI mierzą rezystancję izolacji napięciem stałym do 1000 V, wskazując wynik pomiaru na wyświetlaczu cyfrowym.
O
prócz rezystancji izolacji
IR4056-20 i IR4057-20 mierzą
napięcie stałe i przemienne, małe rezystancje oraz sprawdzają ciągłość
obwodu. Potrzebny podzakres pomiarowy wybierają automatycznie.
IR4057-20 ma w porównaniu
z IR4056-20 większą szybkość pomiaru i krótszy czas odpowiedzi w trybie komparatora. Jest ponadto wyposażony w szybki, analogowy bargraf.
Dystrybutorem mierników jest firma Labimed Electronics.
pomiar rezystancji izolacji
Przyrządy IR4056-20 (fot. 1.)
i IR4057-20 (fot. 2.) mierzą rezystancję izolacji testowanego obiektu, przykładając do niego napięcie
stałe równe 50, 125, 250, 500 lub
1000 V, zależnie od potrzeby użytkownika. Napięcie to ustawia się
przełącznikiem obrotowym służącym też do wyboru innych funkcji
pomiarowych. Pomiar rozpoczyna
się naciskając przycisk „MEASURE”,
a kończy się – zwalniając go. W trakcie pomiaru świeci się czerwony LED
sygnalizujący obecność napięcia na
wyjściu pomiarowym, a na wyświetlaczu pulsuje ostrzegawczy wskaźnik
strzałki. Po zakończeniu pomiaru
ekran miernika przechodzi w stan
„HOLD”, czyli „zamrażania” wskazywanego wyniku pomiaru, ułatwiając
jego odczytanie.
Natychmiast po zakończeniu pomiaru zaczyna się proces rozładowywania ładunku zgromadzonego
w obiekcie pomiarowym, przy czym
użytkownik wersji IR4057-20 może
60
obserwować ten proces na analogowym bargrafie.
Przy potrzebie pomiaru ciągłego
wystarczy odchylić pokrywkę przełącznika „MEASURE” tak, aby znalazła się w położeniu prostopadłym do
płyty przedniej miernika, a proces pomiaru będzie trwał aż do momentu
opuszczenia tej pokrywki.
Ekran miernika IR4057-20 ma dodatkowy wyświetlacz pomocniczy, na
którym wyświetla i „zamraża” wynik
pomiaru rezystancji izolacji otrzymany po minucie od rozpoczęcia pomiaru. Z funkcji tej warto korzystać, testując obiekty o charakterze pojemnościowym.
Pomiar rezystancji izolacji z użyciem napięć stałych 500 i 1000 V grozi
użytkownikowi porażeniem prądem
elektrycznym, w sytuacji, w której dotknie on przez nieuwagę wyprowadzeń pomiarowych. Stąd też producent zastosował w wymienionych
przyrządach specjalne zabezpieczenie – blokadę pomiaru. Po wybraniu jednego z wymienionych napięć
i naciśnięciu przycisku „MEASURE”
napięcie pomiarowe nie jest doprowadzane automatycznie do gniazd
pomiarowych miernika. Staje się
to dopiero możliwe po jednoczesnym naciśnięciu dwóch przycisków,
tj. przycisku blokady „RELEASE”
(z pulsującym, żółtym podświetleniem) oraz przycisku „MEASURE”.
Efektywna, maksymalna wartość
rezystancji izolacji, którą może wskazać miernik, zależy od wybranego napięcia pomiarowego i jest największa
przy napięciu 1000 V (tab. 1.). Gdy
wartość zmierzona jest większa od
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Fot. 1. M
iernik rezystancji izolacji
IR4056-20
wyświetlanej efektywnej wartości
maksymalnej, to na ekranie przyrządu jest wyświetlany znak „>”.
Dokładność pomiaru zależy natomiast od efektywnego podzakresu
pomiarowego. W wymienionej tablicy
zamieszczono dokładności pomiaru
dla wskazań mieszczących się zarówno w podzakresach efektywnych, jak
i będących poza tymi podzakresami.
pomiar napięcia
IR4056-20 i IR4057-20 mierzą napięcie stałe na podzakresach 4,2, 42,
420 i 600 V, a przemienne na podzakresach 420 i s V (tab. 2.). Wykrywają automatycznie, czy napięcie doprowadzane w danym momencie do wejścia pomiarowego miernika jest stałe
czy przemienne.
pomiar małych rezystancji
Mierząc rezystancję, ma się do
dyspozycji podzakresy 10, 100
i 1000 Ω (tab. 3.). Dolnego podzakresu „10 Ω” można używać do spraw-
Fot. 2. M
iernik rezystancji izolacji
IR4057-20
dzania stanu ciągłości obwodów np.
przewodów uziemienia wyrównawczego. Przy sprawdzaniu ciągłości
prąd pomiarowy zgodnie z normą
IEC 60364 nie przekracza 200 mA.
Gdy rezystancja mierzona na dolnym podzakresie jest mniejsza od 3 Ω,
to warto wtedy przed pomiarem wyzerować wskazanie przyrządu (przycisk
0Ω ADJ). Pozwoli to uzyskać wyspecyfikowaną wartość dokładności pomiaru.
komparator
Funkcja komparatora jest dostępna
wyłącznie przy pomiarze rezystancji
izolacji i małych rezystancji. Warto
z niej korzystać, wykonując serię pomiarów prowadzoną kolejno, z krótkim odstępem, w sytuacji, w której
jest ważne tylko to, czy uzyskany wynik jest większy czy też mniejszy od
założonej wartości granicznej. Gdy
wskazywany wynik pomiaru rezystancji izolacji jest większy od ustawionej wcześniej wartości granicznej,
to na wyświetlaczu zaświeca się symbol „PASS” i rozlega się krótki sygnał
nr 3/2016
dźwiękowy. W przeciwnym wypadku
zaświeca się symbol „FAIL”, cały wyświetlacz podświetla się na czerwono i włącza się ciągły sygnał dźwiękowy. Przy pomiarze małych rezystancji sposób sygnalizacji wyniku oceny
komparatora jest odwrotny. Czas odpowiedzi przyrządu na wynik oceny
dokonanej przez komparator wynosi w wersji IR4056 ok. 0,8 s, w wersji
IR4057 ok. 0,3 s.
Potrzebną wartość graniczną wybiera się z tablicy „zaszytej” w pamięci przyrządu, a także ustawia się, czy
wynik oceny ma być potwierdzany
sygnałem dźwiękowym. Gdy do pracy
z użyciem komparatora użyje się opcjonalnych akcesoriów z przyciskiem
zdalnego sterowania tj. przewodu pomiarowego L9788-10 lub kompletu
przewodów L9788-11, to ocenę można wtedy prowadzić bez patrzenia na
wyświetlacz. Wystarczy tylko obserwować kolor podświetlenia przycisku, zielony – przy decyzji komparatora pozytywnej, a czerwony – przy
negatywnej.
Znamionowe napięcie pomiarowe
50 V
125 V
250 V
500 V
1000 V
Maksymalna wskazywana wartość
efektywna
100 MΩ
250 MΩ
500 MΩ
2000 MΩ
4000 MΩ
Efektywna wartość średnia
Pierwszy efektywny
podzakres pomiarowy
2 MΩ
5 MΩ
10 MΩ
50 MΩ
100 MΩ
Od 0,200
do 10,00 MΩ
Od 0,200
do 25,0 MΩ
Od 0,200
do 50,0 MΩ
Od 0,200
do 500 MΩ
Od 0,200
do 1000 MΩ
Od 10,1
do 100,0 MΩ
Od 25,1
do 250 MΩ
Od 501
do 2000 MΩ
Od 1010
do 4000 MΩ
0,5 MΩ
1 MΩ
± 2% w.w. ± 2 cyfry
Dokładność pomiaru
Drugi efektywny
podzakres pomiarowy
Od 50,1
do 500 MΩ
± 5% w.w.
Dokładność pomiaru
Pozostały zakres pomiaru
Od 0 do 0,199 MΩ
Dokładność pomiaru
± 2% w.w. ± 6 cyfr
Dolna wartość graniczna rezystancji,
przy której jest utrzymane znamionowe
napięcie pomiarowe
0,05 MΩ
0,125 MΩ
Ochrona przed przeciążeniem
0,25 MΩ
660 V AC
(przez 10 s)
600 V AC (przez 10 s)
Objaśnienia: w.w. – wartość wskazywana
Tab. 1. Pomiar rezystancji izolacji
wyświetlacz
Ciekłokrystaliczny ekran mierników IR4056-20 IR4057-20 zapewnia
dobrą widoczność wskazania, niezależnie od kąta obserwacji. Wskazanie
cyfrowe wyświetlacza głównego jest
odświeżane w wersji IR4057 co 0,6 s,
a w wersji IR4056 – co 1 s. Białe podświetlenie ekranu wyłącza się automatycznie po 3 sekundach od wykonania ostatniej operacji, oszczędzając baterie. W razie potrzeby można
je wyłączyć na stałe. Przy negatywnym wyniku oceny komparatora
podświetlenie ekranu zmienia się
na czerwone, a przy błędnym sygnale wejściowym – na przemian, z białego na czerwone.
zasilanie
Oba przyrządy są zasilane z czterech baterii alkalicznych typu LR6,
reklama
JA!
OC
PROM
NOWOŚĆ!
Laboratoryjny miernik mocy AC/DC PW3335
• Bezpośredni pomiar prądu: 1,0000 mA – 20,000 A
i cęgami do 5000 A
• Pomiar prądu w stanie czuwania zgodnie z IEC62301
• Pasmo pomiaru 100 kHz
Miernik rezystancji uziemienia FT6031-03
• Zakres pomiaru: do 2 kW
• Metoda pomiaru 2-/3-przewodowa
Miernik mocy
z funkcją rejestracji
PW3360-21
• Moc od 300 W do 9 MW
• Harmoniczne do 40.
Analizatory mocy 3390/3390-10
• 4 izolowane kanały U/I
• Zakres pomiaru: do 1500 V/500 A (cęgami)
• Dokładność pomiaru: ±0,1% (3390-10)
Analizator jakości zasilania PW3198
Zgodność z IEC 61000-4-30, klasa A
NOWOŚĆ!
Rejestrator
MR8827
nr 3/2016
www.labimed.com.pl
www.hioki.pl
* w komplecie cęgi elastyczne CT6280
!
OCJA
PROM
* 499 zł
NOWOŚĆ!
Multimetry cęgowe
AC/DC CM4371
i CM4373
600 A (CM4371)/2000 A
(CM4373)
1700 V DC
-25°C ÷ +60°C
• Próbkowanie 20 MSa/s
• 32 kanały analogowe
• 32 kanały logiczne
Multimetry cęgowe
3280-10F (ACA 1000 A)
3280-70F (ACA 1000 A)*
3280-20 (ACA 1000 A True RMS)
3287 (AC/DCA 10/100 A True RMS)
3288 (AC/DCA 1000 A)
3288-20 (AC/DCA 1000 A
True RMS)
Rejestrator MR8880-20
4 kanały analogowe, 18 logicznych
netto
Cęgowe mierniki
rezystancji uziemienia
FT6380 i FT6381
Bezprzewodowy interfejs
Bluetooth® (FT6381)
Mierniki rezystancji izolacji
IR4056-20*/IR4057-20
• Napięcie pomiarowe DC: 50/125/250/500/1000 V
• Podzakresy: 100/250/500/2000/4000 MW
• Pomiar napięcia AC/DC i małych
rezystancji (do 1 kW)
• Test ciągłości prądem 200 mA
• Podświetlany wyświetlacz, bargraf (w IR4057-20)
Rejestrator 8870-20
• 2 kanały
• Próbkowanie 1 MSa/s
02-796 Warszawa, ul. Migdałowa 10
tel./fax 22 649 94 52, 648 96 84
e-mail: [email protected]
WYŁĄCZNY
IMPORTER
Rejestrator przemysłowy-logger LR8431-20
• 10 kanałów analogowych napięcia (izolowanych)
• 4 kanały impulsowe
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
• Rejestracja napięcia stałego, temperatury,
liczby impulsów i prędkości obrotowej
• Rejestracja: karta CF, pamięć USB
Pirometry
FT3700-20
-60,0÷550°C/12:1
FT3701-20
-60,0÷760°C/30:1
61
prezentacja
Podzakres wyświetlania
Napięcie
stałe
4,2 V
42 V
420 V
600 V
Maksymalna wartość wskazywana
4,200 V
42,00 V
420,0 V
750 V
Rozdzielczość wskazania
0,001 V
0,01 V
0,1 V
1 V
± 1,3 w.w. ± 4 cyfry*
Dokładność pomiaru
Napięcie
przemienne
Podzakres wyświetlania
420 V*
600 V
Maksymalna wartość wskazywana
420,0 V
750 V
Rozdzielczość wskazania
0,1 V
1 V
± 2,3% w.w. ± 8 cyfr**
Dokładność pomiaru
Zasada pomiaru
Pomiar wartości średniej
Częstotliwość mierzonego sygnału
50/60 Hz
Objaśnienia: w.w. – wartość wskazywana, * – minimalna wartość wskazywana: 30,0 V, ** – zakres pomiaru powyżej 600 V jest
poza zakresem dokładności gwarantowanej
Tab. 2. Pomiar napięcia
Podzakres wyświetlania
Maksymalna wartość wskazywana
Rozdzielczość wskazania
Dokładność pomiaru
(po przeprowadzeniu zerowania)
10 Ω
100 Ω
1000 Ω
10,00 Ω
100,0 Ω
1000 Ω
0,01 Ω
0,1 Ω
1 Ω
Od 0 do 0,19 Ω: ± 3 cyfry
Od 0,20 do 10,00 Ω: ± 3% w.w. ± 2 cyfry
± 3% w.w. ± 2 cyfry
≥ 200 mA (przy ≤ 6 Ω)
Prąd pomiarowy
Ochrona przed przeciążeniem
600 V AC (przez 10 s, za pomocą bezpiecznika)
Objaśnienia: w.w. – wartość wskazywana
Tab. 3. Pomiar małych rezystancji
a o ich bieżącym stanie informuje
wskaźnik zbudowany z trzech segmentów. Baterie wystarczają na
20 godzin ciągłej pracy (przy wybra-
nym napięciu pomiarowym 500 V,
wyłączonym komparatorze i podświetleniu oraz braku obciążenia
gniazd pomiarowych). Po 10 minu-
tach od ostatniej operacji wykonanej przyciskiem lub przełącznikiem
obrotowym zasilanie miernika wyłącza się automatycznie, oszczędza-
jąc baterie. W razie potrzeby funkcję
tę można wyłączyć.
wyposażenie fabryczne
Wraz z przyrządem jest dostarczany zestaw L9787, zawierający dwa
przewody pomiarowe, dwie nasuwane sondy szpilkowe oraz jeden chwytak krokodylowy. W komplecie są też
baterie i pasek.
inne własności
Mierniki IR4056-20 i IR405720 wytrzymują upadek na betonową podłogę z wysokości 1 m.
Mają obudowę zintegrowaną z pojemnikiem na akcesoria pomiarowe o wymiarach 159×177×53 mm
i masę równą odpowiednio 600
i 640 g. Płytę czołową miernika
i pojemnik chroni przesuwana pokrywa.
Miernik IR4056-20 jest oferowany obecnie w promocji za zaledwie
499 zł plus VAT.
reklama
62
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
systemy gwarantowanego zasilania
baterie litowo-jonowe
zastosowanie produktu w energetyce zawodowej i przemysłowej,
w górnictwie miedzi i węgla kamiennego, w motoryzacji
mgr inż. Jacek Świątek – Impact Clean Power Technology SA, dr hab. inż. Piotr Biczel – Politechnika Warszawska
W takich aplikacjach konieczne
jest zastosowanie bardziej innowacyjnych akumulatorów niż dotychczasowe. Dobrze pasują tu akumulatory
litowo-jonowe z elektrolitem ciekłym
lub polimerowym. Tego typu akumulatory charakteryzują się dużą gęstością energii, wysokim napięciem nominalnym ogniwa (także siły elektromotorycznej SEM), niskim współczynnikiem samorozładowania, dobrą trwałością cykliczną oraz szerokim dopuszczalnym zakresem temperatur pracy. Problemem może być
bariera cenowa, ponieważ ceny zakupu ogniw w tej technologii są jeszcze
kilkukrotnie wyższe niż tradycyjnych
rozwiązań. Należy dodać, że z roku
na rok te ceny znacząco spadają. Bariera cenowa może być jednak iluzoryczna, bo wstępna niska cena zakupu nie oznacza taniej eksploatacji. Do
pełnego policzenia kosztów produktu konieczne jest zastosowanie analizy LCC (ang. life cykle costs), gdzie
sumujemy cenę zakupu i do tego dołączamy żywotność produktu oraz
koszty eksploatacji i utylizacji [1]. Po
takiej analizie może się okazać, że
streszczenie
W artykule przedstawiono porównanie akumulatorów litowo-jonowych z kwasowo-ołowiowymi w kontekście zastosowań w energetyce rozproszonej. Rozwój źródeł odnawialnych,
generacji rozproszonej i tzw. sieci inteligentnych wymaga zastosowania wielu zasobników
energii. Autorzy omówili wymagania dla akumulatorów wykorzystywanych w zasobnikach.
Przedstawiono tezę, że akumulatory ołowiowe nie mogą spełnić współczesnych wymagań.
Następnie opisana została zasada działania ogniw litowo-jonowych oraz najważniejsze rodzaje ogniw. Porównano ich parametry i skonfrontowano z parametrami ogniw ołowiowych.
Szczególny nacisk został położony na żywotność cykliczną, odporność na temperaturę i małe
wymagania eksploatacyjne, w tym możliwość stosowania w pomieszczeniach ogólnego przeznaczenia. W podsumowaniu wspomniano metodę LCC, jako najlepsze narzędzie porównywania całkowitych kosztów zakupu i eksploatacji ogniw różnych typów.
64
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
100
litowo-jonowe
kwasowo-ołowiowe
żywotność, w [latach]
S
ą to obszary, w których priorytetem mogą być następujące cechy:
1)możliwość pracy w szerokim zakresie temperatur bez znaczącej utraty żywotności;
2)uzyskiwanie jak najmniejszych
wymiarów oraz jak najmniejszej
masy przy dużej pojemności, co
jest związane z wymaganą dużą
energią właściwą (Wh/kg) i gęstością energii (Wh/dm3) zasobnika;
3)uzyskanie jak największych przepływów mocy (prądów) w obu kierunkach, co jest związane z ograniczeniem czasu ładowania oraz
z wysoką gęstością mocy zasobnika (kW/dm3);
4)zwiększona żywotność, także
w pracy cyklicznej (większa liczba
cykli ładowanie-rozładowanie);
5)brak emisji gazów żrących, wybuchowych i toksycznych;
6)zapewnienie niezawodności, pewności zadziałania, wytrzymałości
mechanicznej;
7)małe samorozładowanie;
8)ograniczenie czynności eksploatacyjnych – wyeliminowanie testów
pojemności.
10
1
0,1
20
25
30
35
40
45
50
temperatura, w [°C]
55
60
65
Rys. 1. Porównanie wpływu temperatury na żywotność ogniw litowych i kwasowo-ołowiowych w pracy buforowej
w niektórych zastosowaniach jest jak
najbardziej zasadne zakupienie akumulatorów litowo-jonowych.
Jeżeli akumulatory litowo-jonowe
są stosowane jako zamienniki napędu spalinowego, to pojawiają się
dodatkowe przewagi, niemierzalne
kosztami eksploatacyjnymi, a polegające na:
ograniczeniu problemów z prądaƒƒ
mi rozruchowymi,
ograniczeniu emisji spalin,
ƒƒ
poprawie czystości powietrza,
ƒƒ
ograniczeniu temperatury,
ƒƒ
ochronie zdrowia ludzkiego i śroƒƒ
dowiska.
Kluczowym elementem, zapewniającym poprawną pracę oraz bezpieczeństwo eksploatacyjne ogniw litowo-jonowych, jest zastosowanie systemu kontrolującego i nadzorującego
pracę baterii zwanego BMS (ang. battery management system). Taki układ
jest koniecznym wyposażeniem baterii litowo-jonowej. Mierzy on napięcia, prądy, temperatury każdego ogni-
wa, wykonuje wyrównanie napięć poszczególnych ogniw (ang. balancing),
może wyliczać stan naładowania SoC
(ang. state of charge) i/lub dyspozycyjną pojemność oraz żywotność SoH
(ang. state of health). BMS zapewnia
też bezpieczną pracę układu, chroni
przed głębokim rozładowaniem, przeładowaniem oraz nadmierną temperaturą wewnętrzną ogniw, możliwością
wystąpienia rozbiegania termicznego
(ang. thermal runaway) ogniw. BMS
jest kluczowym układem gwarantującym poprawną i bezpieczną pracę baterii litowo-jonowej. Jakość pracy BMS
jest równie istotna jak jakość zastosowanych ogniw. W wysokojakościowych rozwiązaniach BMS musi mieć
certyfikat i zatwierdzenie poprawności działania wydane przez producenta ogniw, z którymi ma współpracować. Dopiero układ jako całość musi
mieć przeprowadzone testy końcowe,
walidację i certyfikację.
Zanim przejdziemy do opisania
przewag eksploatacyjnych oraz przykła-
nr 3/2016
Rys. J. Świątek
Rozwój infrastruktury sieciowej, dołączanie źródeł OZE, przebudowa struktury wytwarzania energii powodują, że powszechne jest stosowanie zasobników i magazynów energii. Pojawiają się obszary, gdzie zastosowanie tradycyjnych akumulatorów zbudowanych
z ogniw kwasowo-ołowiowych lub niklowo-kadmowych jest już niewystarczające, kłopotliwe lub wręcz niezasadne.
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
65
systemy gwarantowanego zasilania
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
66
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
67
prezentacja
porównanie architektury
elektronicznego bypassu
centralnego i modułowego
w systemach UPS (część 2.)
w kontekście niezawodności i bezpieczeństwa
Emerson Network Power Sp. z o.o.
W drugiej części artykułu na temat topologii bypassu elektronicznego centralnego i modułowego przedstawiamy dwa zaawansowane rozwiązania systemów UPS firmy Emerson Network Power. Opisujemy metodę obliczeniową wykorzystaną w porównaniu oraz
wnioski i spostrzeżenia.
rozproszone i modułowe
rozwiązania architektury
systemów bypassu
elektronicznego
w zasilaczach UPS firmy
Emerson Network Power
P
rzy wyborze systemów UPS firmy
Emerson Network Power w celu
spełnienia wymagań dotyczących poziomów Tier III i Tier IV dla dużych
centrów danych, użytkownik ma wybór pomiędzy różnymi architekturami UPS-ów (monolitycznymi lub modułowymi skalowalnymi), przy czym
wszystkie są kompatybilne z oboma
rodzajami konfiguracji bypassu elektronicznego: centralnego lub modułowego.
Weźmy pod uwagę duże, modułowe systemy beztransformatorowe:
Trinergy™ do 1,6 MW w formie
ƒƒ
pojedynczego urządzenia oferuje
w standardzie rozproszone rozwiązanie obejścia z przełącznikiem statycznym w każdym pojedynczym
module mocy, jak przedstawiono na
rysunku 1. Istnieje również możliwość skonfigurowania systemu
pod centralną architekturę bypassu, umożliwiając równoległe połączenie UPS-a do zewnętrznego bypassu centralnego (MSS) o prądzie
do 5000 A w celu spełnienia wymagań dotyczących większej dostępności lub wytrzymałości zwarciowej,
Trinergy CUBE do 3 MW (rys. 2.)
ƒƒ
w formie pojedynczego urządzenia stanowi ewolucję UPS-ów
Trinergy wykorzystującą sukcesy i doświadczenia Trinergy oraz
informacje zwrotne od klientów
Rys. 2. A rchitektura systemu Trinergy CUBE (do 3 MW w jednym urządzeniu)
68
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Rys. 1. A rchitektura systemu Trinergy™ (do 1,6 MW w jednym urządzeniu)
w celu dostosowania się do wymagań dotyczących dużych systemów.
Trinergy CUBE oferuje rozwiązanie
centralnego bypassu w standardzie o mocy do 5000 A, przy czym
centralny obwód obejściowy zlokalizowany jest w centralnej szafie wejść/wyjść, co jest preferowane przez klientów i projektantów
instalacji dla dużych centrów danych. Centralny obwód obejściowy zamontowany jest w całkowicie niezależnej konstrukcji umożliwiającej jego izolowanie dzięki
wejściowym i wyjściowym przełącznikom obejścia zlokalizowanym w szafie wejść/wyjść w celu
zapewnienia maksymalnej dostępności systemu w dowolnej chwili,
zapewniając jednocześnie bardzo
wysoką wartość prądu zwarciowego do 100 kA.
Wybór pomiędzy strategią modułowego a centralnego systemu
bypassu elektronicznego stanowi
przedmiot decyzji, która musi zostać podjęta podczas projektowania układu zasilania dla centrów
danych. Nie istnieje jednak jedynie słuszne rozwiązanie tej kwestii, ponieważ firmy muszą wziąć
pod uwagę i ocenić wszelkie zalety i wady wszystkich opcji, wraz
z ich ograniczeniami finansowymi
lub możliwościami w zakresie zarządzania przed podjęciem decyzji.
Odpowiedzi na pięć poniższych prostych pytań mogą pomóc w podjęciu prawidłowej decyzji:
jakie plany dotyczące skalowalƒƒ
ności i rozbudowy są oczekiwane
w krótkoterminowej przyszłości?
która strategia ma więcej sensu
ƒƒ
pod względem finansowym?
nr 3/2016
która architektura obejścia zapewƒƒ
ni łatwiejsze spełnienie wymagań
dotyczących dostępności?
jakie jest oddziaływanie na niezaƒƒ
wodność systemu?
które rozwiązanie jest przyjaźniejƒƒ
sze dla mojego centrum danych
pod względem awarii?
W przypadku planowania dużych
wielomodułowych systemów UPS
o dużej mocy, zapewnienie centralnego obwodu obejściowego jest rozwiązaniem lepszym od architektury rozproszonej zarówno pod względem maksymalizacji systemowego
MTBF oraz ochrony działania w przypadku sytuacji wymagających wysokiej wytrzymałości zwarciowej. Ma
to zastosowanie szczególnie w przypadku modułowych systemów UPS,
w których spodziewane jest obciążenie częściowe a moduły są wyłączane w celu zrównoważenia mocy UPS-a
i obciążenia.
Wybierając systemy UPS firmy
Emerson Network Power, dyrektorzy
zakładowi oraz IT znajdą rozwiązanie dla wszystkich powyższych kwestii poprzez wybranie strategii, która
jest sensowna dla konkretnej sytuacji
i gwarantuje ochronę obciążenia krytycznego dzięki najbardziej niezawodnemu rozwiązaniu, bez poświęcania
dostępności, mocy czy sprawności.
stem UPS z obciążeniem krytycznym.
I) Elementy szeregowe
Jeżeli moc przepływa przez jednolity łańcuch, łączna niezawodność
może zostać obliczona z wykorzystaniem wartości MTBF i średniego
czasu przestoju (MDT) obu elementów, A i B:
Wziąwszy pod uwagę A i B:
–– A o MTBF (A) i MDT (A),
–– B o MTBF (B) i MDT (B),
Wartość MTBF elementów połączonych szeregowo wyniesie:
MTBF(A+B) = [MTBF(A) * MTBF(B)]
/ [MTBF(A) + MTBF(B)],
natomiast wartość MDT elementów
połączonych szeregowo wyniesie:
MDT(A+B) = [[MDT(A) * MDT(B)]
+[MTBF(A) * MDT(B)] + [MTBF(B) *
MDT(A)]] / [[MTBF(A) + MTBF(B)].
Można się domyślić, że w przypadku, gdy oba elementy są identyczne,
całkowity wynik wartości MTBF stanowi połowę wartości jednego elementu, natomiast wartość MDT jest
równa wartości jednego elementu.
II) Elementy równoległe
W przypadku przepływu mocy
przez dwa elementy, które są połączone na wyjściu i wyłącznie jeden
element jest wymagany do funkcjo-
nowania wyjścia (redundancja równoległa), wzory będą następujące:
Wziąwszy pod uwagę A i B:
–– A o MTBF (A) i MDT (A),
–– B o MTBF (B) i MDT (B).
Wartość MTBF układu równoległego wyniesie:
MTBF(A//B) = [[MTBF(A) * MDT(B)]
+ [MTBF(A) * MTBF(B)] + [MTBF(B)
* MDT(A)]] / [MDT(A) + MDT(B)],
natomiast wartość MDT wyniesie:
MDT(A//B) = [MDT(A) * MDT(B)] /
[MDT(A) + MDT(B)].
W tym przypadku sytuacja jest odwrotna: jeżeli dwa elementy są identyczne, wynikła wartość MDT stanowi połowę wartości jednego elementu, lecz łączny MTBF staje się bardzo
długi.
III) Dostępność mocy
Dostępność mocy stanowi dobry
punkt odniesienia przy porównywaniu różnych architektur systemu
mocy, jak opisano poniżej. Dostępność, zwykle wyrażona w procentach, stanowi prostą relację pomiędzy MTBF a MDT (lub średnim czasem naprawy – MTTR):
Dostępność =
= [MTBF / (MTBF + MTTR)] x 100%,
np. jeżeli obliczona wartość MTBF
wyniosła 87 600 godzin (dziesięć
lat), a wartość MTTR wyniosła 4 godziny, dostępność wynosi 99,9954%.
Należy zaznaczyć, że w celu oszacowania dostępności należy znać zarówno wartość MTBF (zwykle obliczaną) oraz wartość MTTR (zwykle
zakładaną). W związku z powyższym,
bardzo wysokie wartości dostępności mogą być oszacowane przy przyjęciu (a nie obliczeniu) bardzo krótkiego MTTR. Zastosowanie wartości
MTBF da bardziej realne wyniki, ponieważ wartość MDT jest niezwykle
subiektywna i może stanowić przedmiot nadużyć.
IV) Schemat blokowy niezawodności pojedynczego modułu UPS
Rysunek 3. przedstawia model
RBD systemu UPS z jednym modułem. W związku z tym, że wykorzystamy ten sam model bazowy zarówno
w architekturze z bypassem modułowym, jak i centralnym, wykorzystane
zostaną jedynie wyniki bezwzględne
MTBF (z obejściem i bez obejścia oraz
trzy przykładowe MTBF dla jakości
mocy sieci energetycznej).
Warto zaznaczyć, że:
jakość
sieci ma niewielki wpływ
ƒƒ
na MTBF modułu w przypadku
zignorowania obwodu obejściowego,
metoda obliczeniowa
wykorzystana
w porównaniu
Istnieje możliwość opracowania
wielu modeli podzbiorów trasy zasilania (pomiędzy siecią zasilania
SN a zaciskami obciążenia nn), przy
czym należy wziąć pod uwagę nieodłączne zagrożenia związane z nadmiernym uproszczeniem RBD (podobieństwo budowy do schematu jednoliniowego zasilania, na którym są
oparte).
Należy również pamiętać, że teoretyczne dane dotyczące MTBF dostarczane przez producentów systemów UPS rzadko obejmują infrastrukturę rozdzielnicy wyjściowej
oraz okablowania, która łączy sy-
nr 3/2016
Rys. 3. RBD (Reliability Block Diagram) dla pojedynczego modułu UPS
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
69
prezentacja
jeżeli weźmiemy pod uwagę obƒƒ
wód obejściowy, MTBF modułu zostanie zdominowany przez
MTBF sieci.
Można również wykazać, że ogólny MTBF napięcia wyjściowego modułu jest w dużym stopniu zależny od
MTBF akumulatora oraz MTBF sieci,
co jest poniekąd intuicyjne, ponieważ im bardziej niezawodne jest źródło energii (przy założeniu redundancji pomiędzy akumulatorem a siecią),
tym większą wartość może potencjalnie mieć MTBF UPS.
Komórki z zielonym tłem reprezentują przypadki, w których MTBF
i MTTR mogą zostać określone dla danego elementu, natomiast zbiory liczb
o mniejszej czcionce poniżej każdego podzespołu stanowią wyniki obliczeń poprzedniego zespołu w łańcuchu oraz zespołu aktualnego.
Przykładowo, wyłącznik wyjściowy (C/B) ma MTBF o wartości 250 000
godzin oraz MTTR o wartości 6 godzin i przy zasilaniu z falownika (Inverter) z MTBF o wartości 250 000 godzin i MTTR o wartości 12 godzin,
moc końcowa ma MTBF o wartości
74 711 godzin oraz MTTR o wartości
9,86 godz.
Opublikowane dane dotyczące
MTBF komponentów, takie jak dane
MIL-Std, mogą być wykorzystane do
opracowania modeli poszczególnych
bloków funkcjonalnych, takich jak
prostownik itd., lecz często, dla celów szacunkowych, mogą być stosowane pod warunkiem zachowania
spójności i jednakowego zastosowania założeń. Modele te mogą być skutecznie stosowane w celu przeprowadzenia analizy wrażliwości.
Należy wspomnieć o możliwości
wystąpienia awarii „zwarciowej” statycznego przełącznika obejściowego
po stronie wyjściowej RBD. Element
ten zwykle nie jest brany pod uwagę, ponieważ częstotliwość występowania tego trybu awarii jest bardzo
mała. Element ten ma jednak większe znaczenie w modułowej architekturze obejścia elektronicznego, ponieważ ma on tym bardziej negatywny
wpływ na MTBF systemu, im większa
jest liczba modułów bypassów.
Wzięcie pod uwagę wyłącznika wyjściowego w RBD nie jest zjawiskiem częstym, lecz w związku
z tym, że powoduje ono powstanie „szklanego sufitu” w odniesieniu do MTBF modułu (w przypadku
każdego rodzaju UPS-a, bez względu
na zastosowaną technologię lub topologię), warte jest uwzględnienia
go przy modelowaniu dla celów porównawczych. Należy pamiętać, że
wartość MTBF niemal wszystkich
wyłączników, włącznie z konserwacją rutynową, jest określana na poziomie 250 000 godzin, w związku
z czym żaden moduł UPS nie może
przekraczać tej teoretycznej, górnej
granicy. W powyższym przykładzie
pojedynczy moduł UPS-a bez wyłącznika oraz bez odnoszenia się do sieci zasilającej ma typowy MTBF wynoszący ok. 100 000 h.
Warto zauważyć, że MTBF jednego modułu może się znacznie różnić
(> 10:1) w zależności od MTBF sieci
i akumulatora oraz tego, czy działanie układu zakłada tryb obejścia. Producenci UPS-ów publikujący wartość
Rys. 4. N
iezawodność systemu 3+1 dla konfiguracji z bypassem centralnym i modułowym
70
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
MTBF powinni być w stanie określić
podstawowe kryteria jakości zasilania z sieci, MTBF akumulatora oraz
wykorzystania bypassu elektronicznego w swoich obliczeniach MTBF czy
dostępności.
V) Redundancja i połączenie równoległe
Schemat na rysunku 4. przedstawia technikę RBD zastosowaną w redundantnym systemie UPS-a z czterema modułami z bypassami modułowymi oraz z bypassem centralnym.
W celu przedstawienia prawdopodobieństwa wystąpienia awarii
w jednej jednostce UPS (np. zwarcie na wyjściu), wywołującej awarię
w innej, zaleca się dodanie do obliczenia elementu szeregowego, tj. elementu, którego MTBF jest powiązane z MTBF modułu. Wykorzystując
metodę prób i błędów okazuje się, że
współczynnik wynoszący od 20 do
40 daje rezultat, który pomimo potwierdzenia większej niezawodności
równoległości systemu w porównaniu do pojedynczego modułu ogranicza ogromne wartości MTBF generowane dzięki uproszczonej arytmetyce
(nieuwzględniającej wpływ awarii na
cały system). Badanie przeprowadzone w Europie w latach 1991–1997 (pomimo bardzo ograniczonego zakresu
obejmującego niewielką liczbę awarii,
które wystąpiły na przestrzeni kilkuset systemów) pozwoliło na wyciągnięcie wniosku, że wartość od 25:1
do 30:1 stanowi rozsądny szacunek.
Spójne podejście do konkurencyjnych systemów spowoduje opracowanie „porównania” na równych warunkach, przy czym bezwzględna wartość MTBF ma mniejsze znaczenie.
Rysunek 4. przedstawia cztery moduły UPS zasilane z akumulatora (MTBF = 58,824 godz.,
MDT = 13,41 godz.). Przyczyną takiego podejścia jest fakt, że nie można
wykorzystać w obliczeniach zasilania z sieci więcej niż raz. Po każdym
module dodano element (szeregowy) dla celów sterowania równoległego (MTBF = 500 000 godz.,
MDT = 12 godz.), a „równoległa konfiguracja redundantna” została obli-
nr 3/2016
czona na osobnym arkuszu kalkulacyjnym. Istnieje wiele metod, które
można wykorzystać w sytuacji redundancji „jeden z N”, lecz wynikiem jest
niezwykle długi MTBF.
Z drugiej strony, do momentu
wprowadzenia czterech elementów szeregowych, które reprezentują prawdopodobieństwo wystąpienia awarii każdego modułu, mającej
wpływ na całą grupę (np. współczynnik 25 pomnożony przez MTBF danego modułu), wynik został ograniczony do nieco bardziej realnego i zrozumiałego MTBF = 328 000
godz. (ok. 37 lat). Natomiast po stronie wyjściowej RBD możemy zauważyć wpływ awarii zwarciowej obwodu obejściowego na ogólny MTBF
systemu (ponownie wykorzystując
współczynnik x25), który wyniósł
ok. 2 procent. Możemy porównać
architekturę centralną i rozproszoną w obu tych przypadkach. W przypadku rozproszonego obwodu obejściowego każdy moduł ma automa-
tyczne obejście wewnętrzne, które
nie wymaga zastosowania wspólnego centralnego obwodu obejściowego. Dzięki budowie RBD możemy
zauważyć, że pomimo równoległej
konstrukcji fizycznej obwodów obejściowych ze względu na niezawodność, która ma konstrukcję szeregową, awaria jednego obwodu (awaria
zwarciowa) spowoduje awarię magistrali krytycznej, w związku z czym
technologie rozproszonych obwodów obejściowych powodują powstanie jednego wspólnego punktu
awarii w każdym module, co skutkuje wieloma SPoF. Możemy pójść
o krok dalej i zastosować tę samą zasadę rozproszonych obwodów obejściowych do systemów o np. 10 modułach, jak przedstawiono na rysunku 5., co pokazuje, że MTBF systemu
jest zależny od stopnia awaryjności
w warunkach zwarcia wszystkich automatycznych obwodów obejściowych, w związku z czym architektura rozproszona służy tylko zwięk-
szeniu potencjalnej liczby punktów
awarii w systemie oraz ograniczeniu
MTBF systemu.
dodatkowe kwestie
dotyczące wartości MTBF
– konserwacja
i błąd człowieka
Jeżeli zastosujemy rozważne i spójne podejście do porównania konkurencyjnych systemów zasilania, powinniśmy być w stanie pokazać, że
jedno rozwiązanie (w porównaniu
z drugim) jest teoretycznie „bardziej
niezawodne”, tj. istnieje statystycznie mniejsze prawdopodobieństwo
wystąpienia awarii. Jednakże zupełnie jak w przypadku wszystkich
(stosunkowo prostych) obliczeń w zakresie niezawodności, zastosowanie
mają zawsze dwa ograniczenia: brana pod uwagę jest rutynowa konserwacja, natomiast wykluczane są czynniki ludzkie mające związek z działaniem systemu.
konserwacja
Wszystkie oszacowane dane MTBF
zakładają, że sprzęt podlega pełnej
konserwacji i jest w dobrym stanie
technicznym oraz że ryzyko związane z faktyczną konserwacją jest wykluczone z obliczeń. Gdy weźmiemy pod
uwagę długie okresy zasilania obciążenia krytycznego, należy pogodzić się
z faktem, że poszczególne urządzenia
muszą być wyłączane w celu przeprowadzenia rutynowej (prewencyjnej)
konserwacji lub wymiany. Wziąwszy
pod uwagę MTBF wynoszący ponad 10
lat oraz fakt, że najbardziej krytyczne
urządzenia wymagają co najmniej corocznej interwencji, należy upewnić
się, że projekt systemu spełnia oczekiwania użytkownika pod względem
ryzyka i strategii przestoju. Dobrym
przykładem ostrożności, którą należy
zachować przy oszacowywaniu MTBF
w przypadku braku wartości mierzonych lub obliczonych, są akumulatory. Ogniwa w baterii stanowią matereklama
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
71
prezentacja
riały podlegające zużyciu, w związku
z czym ich wymiana w przypadku,
gdy pojemność spadnie poniżej 80
procent, może być uznana za planowaną konserwację i występuje przez
to rozbieżność pomiędzy faktyczną żywotnością a MTBF opartym na polityce serwisowej. Przykładowo, weźmy
pod uwagę akumulator z ogniwami
o projektowanej przez producenta żywotności wynoszącej 10 lat, który jest
projektowany, instalowany i konserwowany zgodnie z instrukcjami producenta, włącznie z kontrolą temperatury otoczenia.
W trakcie okresu eksploatacji obejmującego pracę buforową oraz nieregularne cykle ładowania-rozładowania, mechanizm awarii będzie stanowił mieszankę wewnętrznej korozji
i wysychania, przez co w ostatnich
3–6 miesiącach okresu eksploatacji pojemność zostanie ograniczona
z ok. 100 procent do poniżej 80 procent, stanowiąc próg krytyczny. Każde „wadliwe” ogniwo będzie powodowało awarię zwarciową, w której
ogniwo przewodzi prąd z zacisku do
zacisku, lecz nie oddaje energii, lub
awarię obwodu otwartego, w której
cały łańcuch zostanie uszkodzony.
W każdym łańcuchu ok. 5 procent ogniw może podlegać awarii zwarciowej, lecz awaria obwodu otwartego
w wyłącznie jednym ogniwie wystarczy, aby awarii podlegał cały łańcuch.
Projektant może oczywiście wpłynąć
na MTBF za pomocą łańcuchów redundantnych itd., lecz polityka planowanej konserwacji może wpłynąć
na MTBF systemu w większym stopniu. Bez terminowej wymiany ogniw
MTBF pojedynczego łańcucha będzie
się kończyć w okolicy 8.–9. roku żywotności, lecz w przypadku, gdy
użytkownik zastosuje redundancję
(w łańcuchach akumulatora lub modułach UPS) i wymieni ogniwa przed
rozpoczęciem ósmego roku, uzyskany MTBF będzie znacznie dłuższy.
Długość ta może stanowić przedmiot osobnej pracy, lecz rozwiązanie
leży w implementacji „współczynnika utrzymania” opartego na jakości
ogniw (przewidywalności), monitorowaniu oraz częstotliwości badania
pojemności w ostatnim roku eksploatacji. Wyniki pokazują, że w przypadku akumulatora o projektowanej żywotności wynoszącej 10 lat, który jest
prawidłowo konserwowany i obejmuje łańcuch redundantny, ogólny MTBF
systemu może osiągnąć nawet wartość 250 000 godzin. Różnice w jakości akumulatora, temperaturze oraz
polityce badań mogą spowodować
wahania MTBF akumulatora sięgające
od 50 000 godzin do ponad 1 000 000
godzin. Należy ponownie zaznaczyć,
że zastosowanie spójnych wartości
MTBF podczas porównywania systemów może w znacznym stopniu ograniczyć przeszacowanie lub niedoszacowanie wartości MTBF poszczególnych komponentów.
błąd człowieka
Wiele źródeł podaje, że 60–70 procent wszystkich przerw w świadczeniu usług przez centra danych spowodowane są błędem człowieka. Z drugiej strony, żaden projektant nie może
przygotować się na każdą ewentualność (włącznie z naciśnięciem przez
operatora awaryjnego wyłącznika zasilania) i często niezwykle trudno jest
dokonywać subiektywnych porównań
pomiędzy systemami w kwestiach
operacyjnych. Proste kroki poczynio-
ne w zakresie szkolenia operatorów,
dokumentacji, tablic synoptycznych,
zastosowania wyraźnych oznaczeń
i kodów kolorystycznych w zakładzie itd., mogą przynieść wiele korzyści. Należy jednak zaakceptować, że
w miarę wzrostu złożoności systemu
(np. w celu uzyskania wyższych poziomów dostępności), prawdopodobieństwo wystąpienia błędu ludzkiego rośnie. Mimo że trudno jest przypisać konkretną wartość równowadze
pomiędzy prostotą a wydajnością, projektant musi być zawsze świadomy zagrożeń związanych ze złożonością.
Przykładowo, jeżeli weźmiemy pod
uwagę dwa identyczne systemy ze
skromnymi MTBF wynoszącymi 1 rok
oraz MTTR (MDT), wynoszące 2 godziny, MTBF (odzwierciedlający prawdopodobieństwo równoczesnego wystąpienia awarii przy 2-godzinnym
okresie naprawy awarii w jednym elemencie) wynosi zdumiewające 2190
lat. Czy jest to realne? Jeżeli systemy
faktycznie byłyby niezależne od siebie, innymi słowy, jeżeli nie występowałaby możliwość, w której jeden
element miałby negatywny wpływ
na inny, oraz jeżeli MDT byłby realistyczny, wtedy tak – wynik miałby
znaczenie. Mimo że nie miałoby to
znaczenia w kontekście oczekiwanej
żywotności sprzętu, stanowiłoby jednak odzwierciedlenie „bardziej niezawodnego” systemu, niż np. systemu,
którego MTBF wynosiłby połowę powyższej wartości, oraz w przypadku,
gdy jeden system miałby o połowę
większe prawdopodobieństwo wystąpienia awarii od drugiego.
reklama
Rys. 5. N
iezawodność systemu 9+1 dla konfiguracji z bypassem centralnym i modułowym
72
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Emerson Network Power Sp. z o.o.
02-678 Warszawa
ul. Szturmowa 2A
tel. 22 458 92 60
faks 22 458 92 61
[email protected]
www.emersonnetworkpower.pl
nr 3/2016
oświetlenie
prądy zasilające w instalacjach
oświetleniowych ze źródłami
światła typu LED
dr inż. Wojciech Mysiński, dr inż. Marek Rejmer, dr inż. Tomasz Sieńko – Politechnika Krakowska
Obecnie coraz większą popularność zyskują źródła światła z diodami LED. Diody LED nie
mogą być zasilane bezpośrednio z sieci, wymagany jest specjalny układ zasilacza. Źródła te mogą być stosowane wewnątrz oraz na zewnątrz budynków. ­Wykazują one szereg
zalet, z których najważniejsze to: wysoka wydajność świetlna (do 125 Lm/W), wysoka
trwałość, duża niezawodność oraz stosunkowo niska cena.
S
zasilanie diod LED
Diody LED dużej mocy stosowane do celów oświetleniowych wymagają specjalnego źródła zasilania.
Są to elementy o charakterystyce napięciowo-prądowej nieliniowej; nie
Rys. W. Mysiński, M. Rejmer, T. Sieńko
ą to odbiorniki nieliniowe, tzn.
ich prąd odbiega znacząco kształtem od sinusoidy. Oznacza to, że
w projektowaniu i eksploatacji takich
instalacji oświetleniowych występuje szereg problemów w stosunku do
klasycznych źródeł światła (żarówki
halogenowe, świetlówki z balastem
indukcyjnym). Problemy podobnego
charakteru występują w instalacjach
ze świetlówkami wyposażonymi
w balast elektroniczny [1–8].
Rys. 1. Układ zasilacza dla 6 diod LED (If = 1 A, Uf = 4 V) zasilanych z sieci 230 V/50 Hz
można stosować zasilania typu źródło napięciowe. Jednym z najważniejszych parametrów diody LED do celów oświetleniowych, podawanym
przez producenta, jest prąd nomi-
nalny diody oraz spadek napięcia na
diodzie dla tego prądu. Z tego względu źródło zasilania powinno dostarczyć do diody lub diod połączonych
w szereg stabilny prąd. Zatem układ
zasilający powinien pracować jako
źródło prądowe o zadanej wydajności z napięciem wyjściowym zapewniającym sumaryczny spadek napięcia na diodach.
streszczenie
Rys. 2. Z asilacz dla diod LED zbudowany w konfiguracji obniżającej napięcie wraz z korektorem współczynnika mocy PFC,
sprawność 0,83, λ =0,98. Układ firmy Supertex [10]
nr 3/2016
W artykule przedstawiono wyniki badań
oraz porównanie kilku powszechnie używanych źródeł światła typu LED, zasilanych z sieci energetycznej 230 V/50 Hz.
Wyniki badań pokazują kształt prądu zasilającego w zależności układu zasilacza
dla diod LED. Na podstawie pomiarów zostały wyznaczone następujące parametry:
wartość skuteczna prądu Isk, współczynnik mocy l, moc czynna P, współczynnik
cos j i zawartość harmonicznych prądu
THD. Badania wykazały, że występują duże
rozbieżności w parametrach elektrycznych
poszczególnych źródeł światła. Artykuł
prezentuje też przykładowe rozwiązania
zasilaczy dla ledowych źródeł światła. Znajomość kształtu prądu lampy LED oraz podanych powyżej współczynników jest niezbędna przy projektowaniu dużych instalacji oświetleniowych, hale, supermarkety.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
73
oświetlenie
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
74
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
75
oświetlenie
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
76
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
ochrona przeciwpożarowa
elektryczne instalacje tymczasowe
rozwijane przez jednostki
ochrony przeciwpożarowej
w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej
ppłk w st. spocz. mgr inż. Julian Wiatr, bryg. dr inż. Waldemar Jaskółowski – Szkoła Główna Służby Pożarniczej
Obowiązujące wymagania w zakresie tymczasowych instalacji elektrycznych stosowanych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej pozostawiają wiele do życzenia. Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami rozwijana tymczasowa instalacja polowa powinna być
wykonana w układzie zasilania TN-S, który pomimo swoich zalet nie zawsze jest możliwy do realizacji w trudnym lub uzbrojonym terenie, ponieważ wymaga on uziemiania
punktu neutralnego generatora.
P
onadto przy warunkach zwarciowych, jakie gwarantuje generator
zespołu prądotwórczego, nie zawsze
jest możliwe zachowanie skutecznej
ochrony przeciwporażeniowej, co
zgodnie ze statystykami prowadzonymi przez PSP przejawia się w postaci
wypadków rażenia prądem elektrycznym ratowników. W artykule zostanie
przedstawiony prosty i niezawodny
sposób projektowania polowych instalacji tymczasowych rozwijanych podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
Szereg budynków ma instalacje przeciwpożarowe, których celem
jest wykrycie pożaru i szybka reakcja
w celu jego ugaszenia. W przypadku
gdy pomimo zastosowanego systemu
sygnalizacji pożaru, dochodzi do pożaru w pełni rozwiniętego, inne urządzenia przeciwpożarowe, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie
pożaru, mają za zadanie wspomaganie jego gaszenia oraz wspomaganie
ewakuacji ludzi uwięzionych w płonącym budynku. Wielokrotnie w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej ekipy ratownicze straży pożarnej, muszą wykorzystywać ręczne urządzenia elektryczne stanowiące wyposażenie wozów gaśniczych lub innych pojazdów
znajdujących się na wyposażeniu jednostek ochrony przeciwpożarowej.
W takim przypadku do ich zasilania
wykorzystuje się zespoły prądotwór-
nr 3/2016
cze znajdujące się na wyposażeniu pojazdów pożarniczych. Zatem ratownicy po przybyciu na miejsce zdarzenia
stają przed problemem budowy tymczasowej instalacji elektrycznej (polowej sieci elektroenergetycznej) zasilanej z generatora zespołu prądotwórczego. W takim przypadku wymagania dotyczące jej budowy muszą przewidywać odpowiednio dobrane oprzewodowanie oraz system ochrony przeciwporażeniowej, który w dowolnych
warunkach terenowych gwarantował
będzie bezpieczną eksploatację zasilanych z niej urządzeń elektrycznych.
Spośród dostępnych środków
ochrony przeciwporażeniowej zdefiniowanych w normie [4] warunki spełnić może jedynie sieć ochronna wykonana w układzie zasilania IU, który
nie został zdefiniowany ww. normie.
Układ ten również nie został zdefiniowany w normach wojskowych, gdzie
zasilanie w warunkach polowych stanowi zagadnienie powszechne.
Normy wojskowe, mimo dość
ostrych wymagań, określają wymagania dotyczące zasilania z zachowaniem uziemienia punktu neutralnego
generatora oraz uziemiania wielokrotnego elementów zasilanych z generatora zespołu prądotwórczego. W warunkach wojskowej infrastruktury polowej powszechnie wykorzystywany jest
układ zasilania TN-S (układ zasilania
TN-C powszechnie stosowany w sieciach elektroenergetycznych nn jest zabroniony do stosowania w instalacjach
tymczasowych), co znajduje techniczne
uzasadnienie oraz możliwości czasowe
i terenowe (brak uzbrojenia terenu) na
wykonanie uziemienia o wartości nie
większej od 50 Ω (w przepisach krajowych, norma N SEP-E 001 [11] określa
wymóg 5 Ω. Odnosi on się jednak do instalacji stacjonarnych i nie może mieć
zastosowania w instalacjach tymczasowych). Pomocne w tym zakresie mogą
być normy niemieckie, opisane w publikacji [3]. Natomiast w przypadku akcji ratowniczo-gaśniczej, wymaganie takie stanowiłoby raczej nieporozumienie z uwagi na to, że uzyskanie rezystancji uziemienia o takiej wartości
w trudnym terenie może stwarzać olbrzymie trudności i wymagać znacznego czasu opóźniając tym samym rozpoczęcie akcji. Szczególne trudności pojawiają się w terenie uzbrojonym albo zaasfaltowanym, gdzie znalezienie miejsca na pogrążenie uziomu graniczy
z cudem. Podobnie w przypadku terenu o bardzo dużej rezystywności gruntu, wykonanie uziemienia o wymaganej rezystancji wymaga znacznego czasu, przez co należy kategorycznie odrzucić układ zasilania TN-S w warunkach akcji ratowniczo-gaśniczej, gdzie
każda sekunda może decydować o jej
powodzeniu. Podobnie nieprzydatny
jest układ IT, a układ TT do zasilania
w warunkach polowych nie znajduje
technicznego uzasadnienia. Na rysunku 1. zostały przedstawione układy zasilania TN-S; TT oraz układ zasilania IT
wraz z oznaczonymi obwodami prądów
zwarciowych.
We wszystkich tych układach zasilania niezbedne jest uziemienie, które nastręcza szereg problemów wykonawczych, co wymusza konieczność
znalezienia prostszego rozwiązania
pozwalającego na niemal natychmiastowe podanie zasilania po rozwinięciu polowej sieci elektroenergetycznej
z zachowaniem wszelkich kanonów
bezpieczeństwa. Z pomocą przychodzi układ zasilania IU (I – części czynne izolowane, U – części przewodzące połączone z nieuziemionym przewodem wyrównawczym PBU). Spotyka się również określenia:
separacja ochronna (obwodu wielu
ƒƒ
odbiorników) z urządzeniem UKSI
działającym na wyłączenie,
system przewodów wyrównawƒƒ
czych PBU z układem UKSI do monitorowania stanu izolacji. Ten układ
nie jest objęty normalizacją krajową, a jego zastosowania są niepowszechne. Schemat ideowo-blokowy zasilania tymczasowej instalacji elektrycznej wykonanej w układzie IU, zasilanej przez zespół prądotwórczy, przedstawia rysunek 2.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
77
ochrona przeciwpożarowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
78
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
79
ochrona przeciwpożarowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
80
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
81
ochrona przeciwpożarowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
82
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
pj ar ko oj eś k
ć te n e r g i i e l e k t r y c z n e j
uproszczony projekt zestawu
tymczasowej instalacji
elektrycznej
rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej
w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej
mgr inż. Julian Wiatr, mgr inż. Marcin Orzechowski
ieżący projekt stanowi przykład realizacji praktycznej zasad budowy i projektowania polowych sieci elektroenergetycznych wykonywanych przez
jednostki ochrony przeciwpożarowej podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. Szczegółowy opis wymagań został zamieszczony na stronie 77. Cenną cechą tego
rozwiązania jest brak uziemienia przy zapewnionej pełnej ochronie przeciwporażeniowej. Pierwsze zwarcie jest niegroźne i nie powoduje przerwy w dostawie energii elektrycznej do zasilanych odbiorników, a w przypadku zwarcia podwójnego samoczynne wyłączenie następuje w czasie nie dłuższym od
0,1 s. Rozwiązanie jest przewidziane do wprowadzenia w jednostkach ochrony przeciwpożarowej jako układ powszechnego użytku.
W skład zestawu tymczasowej instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej podczas akcji ratowniczej wchodzi:
ZP S = 16 kVA
3 x 230/400 V
1.przewoźny zespół prądotwórczy o mocy S = 16 kVA,
2.Rozdzielnica Polowa (RP), która może stanowić element na stałe zainstalowany w konstrukcji samochodu pożarniczego,
3.zestaw kabli zwiniętych na bębnach z zainstalowanymi gniazdami wtyczkowymi do przyłączenia odbiorników ręcznych:
– trzy bębny z przewodem H07RN-F 3 × 4 do zasilania odbiorników jednofazowych,
– trzy bębny z przewodem H07RN-F 5 × 4 do zasilania odbiorników trójfazowych.
Zespół prądotwórczy jest przyłączany do RP za pomocą kabla H07RN‑F 5 × 10.
RP należy wykonać z materiałów nieprzewodzących o stopniu ochrony nie niższym niż IP56. Schemat blokowy zestawu instalacji polowej
H07RN-F 5 x 10
dł. 100 m
układ zasilania IU – nieuziemione
połączenia wyrównawcze przewodem PBU
rozdzielnica
polowa
H07RN-F 3 x 4
dł. 100 m – na bębnach
obwody jednofazowe
obwody trójfazowe
H07RN-F 5 x 4
dł. 100 m – na bębnach
SCHEMAT WYPROWADZENIA MOCY Z GENERATORA ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO
ZESPÓŁ
PRĄDOTWÓRCZY
UWAGA
W przypadku generatora wykonanego w II klasie
ochronności połączenie korpusu ZP z PBU jest zbędne.
SILNIK
SPALINOWY
Rys. 1. Schemat blokowy rozwiniętej instalacji tymczasowej
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
83
Rys. J. Wiatr
B
projekt
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
84
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 3/2016
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 3/2016
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
85
normy
automatyka
Polskie Normy w branży elektrycznej
Z
estawienie norm zawiera wybrane Polskie Normy dotyczące automatyki, które zostały ogłoszone przez Polski Komitet Normalizacyjny oraz
na podstawie informacji normalizacyjnych zamieszczonych w wersji elektronicznej miesięcznika „Wiadomości PKN – Normalizacja”.
Zakres Polskich Norm dotyczących automatyki ujęty jest kompleksowo
w następujących grupach i podgrupach klasyfikacji ICS:
napędy i sterowania hydrauliczne i pneumatyczne – grupa 23.100,
ƒƒ
zautomatyzowane systemy produkcyjne – podgrupy: 25.040.01,
ƒƒ
25.040.20, 25.040.99, 35.240.50, 35.240.99,
roboty przemysłowe i manipulatory – podgrupa 25.040.30,
ƒƒ
zawory – grupa 23.060,
ƒƒ
pomiary i kontrola w procesie produkcyjnym – podgrupa 25.040.40,
ƒƒ
badania elektryczne i elektroniczne – grupa 19.080,
ƒƒ
radiokomunikacja i telemetria – grupy: 33.060, 33.200,
ƒƒ
aparatura łączeniowa i sterownicza – grupa 29.130,
ƒƒ
aparatura sterownicza do użytku domowego – grupa 97.120.
ƒƒ
Z uwagi na ciągłą nowelizację i aktualizację Polskich Norm zalecamy
zbadanie możliwości zastosowania najnowszego wydania tych norm
oraz aktualnych projektów Polskich Norm zamieszczonych w zestawieniu. Zachęcamy też do odwiedzenia strony internetowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego www.pkn.pl.
temów elektrycznych do regulacji palników. Zastępuje PN-EN
60730‑2‑5:2006 P.
PN-EN 61010-031:2015-10 E Wymagania bezpieczeństwa dotyczące
elektrycznych przyrządów pomiarowych, automatyki i urządzeń laboratoryjnych. Część 031: Wymagania bezpieczeństwa dotyczące sond
przystosowanych do trzymania w ręce, przeznaczonych do pomiarów
i badań. Zastępuje PN-EN 61010-031:2005 P.
PN-EN 61010-2-061:2015-05 E Wymagania bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych przyrządów pomiarowych, automatyki i urządzeń laboratoryjnych. Część 2-061: Wymagania szczegółowe dotyczące laboratoryjnych spektrometrów z termicznym rozpylaniem i jonizacją. Zastępuje PN-EN 61010-2-061:2006 P.
PN-EN 62026-3:2015-07 E Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa. Interfejsy sterowników (CDI). Część 3: Sieć urządzeń. Zastępuje PN-EN 62026-3:2009 E.
PN-EN 62271-104:2015-09 E Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza
i sterownicza. Część 104: Rozłączniki prądu przemiennego na napięcia
znamionowe wyższe niż 52 kV. Zastępuje PN-EN 62271-104:2010 E.
PN-EN 62271-3:2015-10 E Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza
i sterownicza. Część 3: Interfejsy cyfrowe na podstawie normy IEC
61850. Zastępuje PN-EN 62271-3:2007 E.
Polskie Normy dotyczące automatyki
PN-EN ISO 16484-5:2014-07 E Systemy automatyzacji i sterowania
budynków (BACS). Część 5: Protokół wymiany danych. Zastępuje
PN‑EN ISO 16484-5:2013-02 E.
PN-EN 12845:2015-10 E Stałe urządzenia gaśnicze. Automatyczne
urządzenia tryskaczowe. Projektowanie, instalowanie i konserwacja.
Zastępuje PN-EN 12845+A2:2010 P.
PN-EN ISO 16484-6:2014-07 E Systemy automatyzacji i sterowania
budynków (BACS). Część 6: Testy zgodności transmisji danych. Zastępuje PN-EN ISO 16484-6:2009 E.
PN-EN 14908-6:2015-02 E Otwarta transmisja danych w automatyzacji
budynków, sterowaniu i zarządzaniu budynkami. Protokół sieci sterowania. Część 6: Elementy aplikacyjne. Zastępuje PN-EN 14908-6:2010 E.
Projekt PN-prEN 16836-1 E Systemy komunikacji dla przyrządów pomiarowych. Bezprzewodowa sieć komputerowa do wymiany danych
w przyrządach pomiarowych. Część 1: Wprowadzenie i struktura normalizacyjna.
PN-EN 50491-11:2015-08 E Wymagania ogólne dla domowych i budynkowych systemów elektronicznych (HBES) oraz systemów automatyzacji i sterowania budynku (BACS). Część 11: Inteligentne opomiarowanie.
Specyfikacja aplikacji. Prosty, zewnętrzny wyświetlacz użytkownika.
PN-EN 50600-2-3:2015-01 P Technika informatyczna. Wyposażenie
i infrastruktura centrów przetwarzania danych. Część 2-3: Zapewnienie
parametrów środowiskowych.
PN-EN 50600-2-4:2015-05 E Technika informatyczna. Wyposażenie
i infrastruktura centrów przetwarzania danych. Część 2-4: Infrastruktura okablowania telekomunikacyjnego.
PN-EN 60728-1:2015-01 E Sieci kablowe służące do rozprowadzania
sygnałów: telewizyjnych, radiofonicznych i usług interaktywnych.
Część 1: Parametry systemowe dotyczące toru dosyłowego. Zastępuje PN‑EN 60728-1:2008 E.
PN-EN 60730-2-5:2015-06 E Automatyczne regulatory elektryczne.
Część 2-5: Wymagania szczegółowe dotyczące automatycznych sys-
86
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Projekt PN-prEN 16836-2 E Systemy komunikacji dla przyrządów pomiarowych. Bezprzewodowa sieć komputerowa do wymiany danych
w przyrządach pomiarowych. Część 2: Połączenie sieciowe i specyfikacja stosu.
Projekt PN-prEN 16836-3 E Systemy komunikacji dla przyrządów pomiarowych. Bezprzewodowa sieć komputerowa do wymiany danych
w przyrządach pomiarowych. Część 3: Specyfikacja profilu energii dla
warstwy aplikacji.
Projekt PN-prEN 60728-5 E Sieci kablowe służące do rozprowadzania
sygnałów: telewizyjnych, radiofonicznych i usług interaktywnych.
Część 5: Urządzenia stacji głównej.
Projekt PN-prEN 60728-11 E Sieci kablowe służące do rozprowadzania sygnałów: telewizyjnych, radiofonicznych i usług interaktywnych.
Część 11: Wymagania bezpieczeństwa.
Jerzy Nowotczyński, Krystyna Nowotczyńska
nr 3/2016
z kart historii
Konstanty Żórawski
(1874–1956)
K
onstanty Żórawski urodził się 15 listopada 1874 r. w Surchowie (Lubelskie),
w rodzinie zarządcy majątku. Po ukończeniu w 1893 r. V Gimnazjum w Warszawie
odbył studia mechaniczne w Instytucie
Technologicznym w Petersburgu. Od 1898 r.
uzupełniał je w belgijskim Instytucie Elektrotechnicznym im. Montefiore w Liège,
gdzie w 1899 r. uzyskał dyplom inżyniera
elektryka. Działalność zawodową prowadził
w Maschinenfabrik Oerlikon w Szwajcarii,
a także w Rydze i Petersburgu.
W 1919 r. na wniosek Komisji Stabilizacyjnej Ministra Wyznań Religijnych
i Oświecenia Publicznego został mianowany, w pierwszej grupie 38 nauczycieli akademickich, profesorem zwyczajnym Politechniki Warszawskiej oraz kierownikiem
Katedry Budowy Maszyn Elektrycznych na
Wydziale Budowy Maszyn i Elektrotechniki. Był uważany za pedagoga niezwykle
wymagającego, jednak sprawiedliwego.
Żądał znajomości zagranicznej literatury
fachowej, a swój przedmiot uważał za najważniejszy dla elektryków. Latem 1930 r.
zorganizował dla studentów PW wycieczkę do Szwajcarii w celu zapoznania się
z elektrowniami wodnymi i fabrykami
elektrotechnicznymi.
Prof. Konstanty Żórawski współpracował
z polskim przemysłem elektrotechnicznym
w dziedzinie uruchamiania i rozwoju produkcji maszyn elektrycznych. Brał udział
w zakładaniu pierwszych tego typu fabryk
w Polsce, m.in. Polskiego Towarzystwa
Elektrycznego z zakładami wytwórczymi
w Katowicach i Żychlinie, gdzie był doradcą, kierownikiem technicznym i członkiem
zarządu przedsiębiorstwa, zatrudniającego sporą kadrę wychowanków PW.
Należał do pionierów projektowania, budowy i zastosowań maszyn elektrycznych
w przemyśle polskim. Opracował nowoczesny podręcznik pt. „Maszyny elektryczne. Teoria i budowa” (1923, 3 tomy) oraz
oryginalną metodę obliczeniową maszyn
elektrycznych, stosowaną przy przeliczaniu maszyn o podobnych gabarytach z jednego napięcia na inne lub z jednej prędkości obrotowej na inną. Opublikował m.in.
pracę pt. „Organizacja wytwórni maszyn
elektrycznych” (1925), w której przedstawił wzorcową organizację fabryki. Był autorem licznych artykułów w czasopismach
fachowych polskich i zagranicznych oraz
współautorem „Słownika elektrotechnicznego polsko-czesko-rosyjsko-francusko-angielsko-niemieckiego”, wydanego
w 1929 r. przez
S. Wysockiego.
Współpracował
przy opracowaniu wydawnictw: „Słownictwo elektrotechniczne polskie” i „Definicje elektryczne” (1937). Prof. Żórawski brał udział
w pracach wielu organizacji naukowych
i technicznych. W 1937 otrzymał Krzyż Komandorski O
­ rderu Odrodzenia Polski.
W czasie okupacji hitlerowskiej prowadził prywatną fabrykę przetwórczą surowców chemicznych „Rędziny” w Rudnikach
koło Częstochowy (1942–1945). Pozostawał jednak w kontaktach ze studentami
Politechniki Warszawskiej, których egzaminował z maszyn elektrycznych, wydawał i konsultował im projekty przejściowe
i dyplomowe. Po wyzwoleniu powrócił na
PW i wziął udział w odbudowie laboratoriów Katedry Maszyn Elektrycznych.
Na emeryturę przeszedł 30 listopada
1948 r., zmuszony zaprzestać pracy dydaktycznej i ograniczyć działalność naukową z powodu ciężkiej choroby oczu
i cukrzycy. Zmarł 1 kwietnia 1956 r.
w Warszawie i został pochowany na
Cmentarzu Powązkowskim.
§
Oprac. mgr inż. Karol Kuczyński
reklama
Agregaty prądotwórcze
FLIPO ENERGIA Sp. z o.o.
Oficjalny autoryzowany Master Dystrybutor firmy SDMO Industries.
Specjalistyczna firma agregatowa na rynku zasilania gwarantowanego w Polsce.
Dostawy agregatów we wszystkich wersjach wyposażenia w zakresie mocy od 5 do 3300kVA.
Automatyka agregatu dopasowana do potrzeb klienta.
Oferujemy:
projekty Systemów Zasilania,
specjalistyczne uzgodnienia, dobór urządzeń i rozwiązań technicznych,
kompletacja dostaw,
usługi realizacji instalacji dedykowanych, wentylacji, wydechu spalin, zasilania paliwem,
serwis gwarancyjny , opieka serwisowa
nr 3/2016
Biuro Handlowe
ul. Raszyńska 13, 05-500 Piaseczno
tel. 022 737 59 61
[email protected]
[email protected]
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
87
dystr ybucja
ACEL
Gdańsk, ul. Twarda 6c, tel. 58/340-14-45
www.acel.com.pl
AMPER sp. j.
Bolesławiec, ul. Wróblewskiego 7e, tel. 75/732-61-54
ASTE Sp. z o.o.
Gdańsk, Kowale, ul. Magnacka 25, tel. 58 340 69 00
www.aste.pl
BARGO Sp. z o.o.,
Dziekanów Polski, ul. Kolejowa 223, tel. 22/751-29-29
www.bargo.pl
COSIW-SEP
Warszawa, ul. Świętokrzyska 14,
tel. 22/336-14-19, 336-14-20, 336-14-21
www.cosiw.sep.com.pl
ELECTRIC
Gdańsk, ul. Grunwaldzka 481, tel. 58/344-73-54
ELEKTRO-PARTNER- HURTOWNIE ELEKTRYCZNE
Ząbkowice Śl., ul. Niepodległości 24, tel. 74/815-40-00
ELGED – HURTOWNIA ARTYKUŁÓW
ELEKTRYCZNYCH
Inowrocław, ul. Metalowców 7, tel. 52/356-55-40
FH EL-INSTAL
Bartoszyce, ul. Szewców 7
HURTOWNIA ELEKTROTECHNICZNA ELMAT
Żary, ul. Hutnicza 1
Sieć hurtowni Elektrotechnika „MORS” Sp. z o.o.
Gdynia, ul. Hutnicza 35, tel.58/785-99-99
ELMI
www.elmi.net.pl
Giżycko, ul. Smętka 6A, tel. 87/428-47-88
Rynkowa 6, 11-400 Kętrzyn, tel. 89/752-20-68
PPH ELNOWA
Bydgoszcz, ul. Szubińska 17, tel. 52/375-45-71
ELPIE Sp. z o.o.
www.elpie.com.pl
Lublin, ul. Inżynierska 3, tel. 81/744-26-51
Chełm, ul. Mickiewicza 7A, tel./faks 82/564-86-91
Zamość, ul. Hrubieszowska 63, tel./faks 84/639-84-95
Puławy, ul. Włostowicka 3, tel./faks 81/886-41-50
Biała Podlaska, ul. Handlowa 1, tel./faks. 83/342-07-61
Hrubieszów, ul. Polna 1, tel./faks 84/697-23-56
euroKABEL-prorem Sp. z o.o.
Starachowice, ul. Kościelna 98A
ZAKŁAD ENERGETYCZNY TORUŃ
ENERGOHANDEL Sp. z o.o.
www.energohandel.com.pl
Toruń, ul. Wschodnia 36b, tel. 56/659-57-75
Włocławek, ul. Duninowska 8, tel. 54/233-29-25
Brodnica, ul. 18 Stycznia 40, tel. 56/697-53-67
Grudziądz, ul. M. Curie-Skłodowskiej 6/7, tel. 56/642-18-80
Rypin, ul. Pisaki 31, tel. 54/423-13-90
Radziejów Kujawski,ul. Brzeska 19, tel. 54/285-34-48
Toruń, ul. P.Fr.Skarbka 7/9, tel. 56/659-56-35
88
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
FERT KSIĘGARNIA BUDOWLANA
Kraków, ul. Kazimierza Wielkiego 54A, tel. 12/294-73-99
inmedio
IN MEDIO
SALONY SPRZEDAŻY PRASY IN MEDIO
FHU MAKRO
Bochnia, ul. Proszkowa 40A, tel. 14/611-15-75
Kraków, ul. Królewska 2, tel. 12/292-80-51
Wieliczka, ul. Narutowicza 24, tel. 12/278-59-74
NOWA FRANCE Sp. z o.o.
Poznań, ul. Złotowska 30, tel. 61/864-57-01
Polska Grupa Elektryczna FORUM-RONDO Sp. z o.o.
Morszków, 08-304 Jabłonna Lacka
APARATEX, ul. Prądzyńskiego 1, 63-400 Ostrów Wielkopolski
AREL, ul. Lubelska 29c, 10-406 Olsztyn
BANASIAK, Boleszczyn 77, 62-731 Przykona
BIELMAT, ul. Warszawska 56, 43-300 Bielsko-Biała
BTS 2, ul. Poznańka 43, 18-402 Łomża
CANDELA, ul. Dworcowa 8, 48-250 Głogówek
CONECT, Aleja Legionów 47, 08-400 Garwolin
DELTA, ul. Zemborzycka 112 B , 20-445 Lublin
DOKO, ul. Lidzbarska 2, 87-300 Brodnica
ELAN, ul. Marynarki Polskiej 71, 80-557 Gdańsk
ELBRON, ul. Juliusza Słowackiego 34c, 43-300 Bielsko-Biała
ELBUD Sp. z o.o., ul. Armi W.P. 173, 07-202 Wyszków
EL-DAR, ul. Przytycka 25a, 26-600 Radom
ELECTRO-UNIT, ul. Ewarysta Estkowskiego 1, 63-400 Ostrów
Wielkopolski
ELEKTRA Stargard, ul. Sadowa 6, 73-110 Stargard
Szczeciński
ELEKTRA, ul. Powstańców Wielkopolskich 14; 06-500
Mława
ELEKTROHURT, ul. Wrzesińska 20, 61-021 Poznań
ELEKTROMAX, ul. Warszawska 27a, 62-300 Września
ELEKTROMONT, ul. Grunwaldzka 111-115; 85-401 Bydgoszcz
ELEKTRO-HAL, ul. Droga Owidzka 1, 83-200 Starogard
Gdański
ELEKTRO-PARTNER, ul.Wrocławska 42, 57-200 Ząbkowice
Śląskie
ELEKTROS, ul. 10-go Marca 6, 59-700 Bolesławiec
ELEKTROTECH, ul. Wrocławska 53-59, 62-800 Kalisz
ELEKTRYK, ul. Zaszkolna 26, 17-300 Siemiatycze
ELEKTRYK HURT, ul. Jastrzębska 78, 44-300 Wodzisław
Śląski
ELGOR, ul. Sikorskiego 41, 77-100 Bytów
ELHURT, ul. Strumykowa 2, 58-200 Dzierżoniów
ELKABEL, ul. Zemborzycka 112, 20-445 Lublin
ELMAX HURT, ul. Elizy Orzeszkowej 15 B, 43-100 Tychy
ELMAT, ul. Kwiatkowskiego 2, 37-450 Stalowa Wola
ELMEHURT, ul. Okrężna 2b, 87-800 Włocławek
ELMEX, ul. Żelazna 7a, 10-420 Olsztyn
ELMET, ul. Prof. Ludwika Chmaja 4, 35-021 Rzeszów
ELMONTER, ul. Kosowska 5, 08-300 Sokołów Podlaski
EL-SAM, ul. Lokalna 5, 07-410 Ostrołęka
ELTOM, ul. Dworcowa 20a, 89-600 Chojnice
ELTRON, ul. Główna 24, 18-100 Łapy
ELUS, ul. Kościerska 1a, 83-300 Kartuzy
HURT DETAL SZULC, ul. Sejneńska 57, 16-400 Suwałki
IMPULS, ul. Gen. Bema 19, 68-100 Żagań
INSTALATOR, ul. Krakowska 147A, 38-400 Krosno
JALEX, ul. Świderska 22, 05-400 Otwock
JANTESSA, ul. Warszawska 51, 05-092 Łomianki
JUPRO-TAIM, ul. Wodna 19, 62-500 Konin
KRAK-OLD, ul. Wysłouchów 17/15, 30-611 Kraków
KWANT, ul. Graniczna 6a, 33-200 Dąbrowa Tarnowska
LUMIER, ul. Traktorowa 109, 91-203 Łódź
ŁĄCZNIK, ul. Tadeusza Rugego 9, 60-688 Poznań; adres do
korespondencji to ŁĄCZNIK Oborniki 64-600 ul.Staszica 1d
MAPEX, ul.Św. Jana 48; 95-200 Pabianice
MARCUS, ul. Zofii Nałkowskiej 5, 58-200 Dzierżoniów
MERKURION, ul. Królewska 14, 05-827 Grodzisk Mazowiecki
PEX-POOL, ul. Fredry 3, 39-200 Dębica
POLMARK, 33-150 Wola Rzędzińska 589c
SEPIX, ul. Ogrodowa 23, 76-200 Słupsk
KSIĘGARNIA TECHNICZNA DOMU
WYDAWNICZEGO MEDIUM
Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. 22/810-21-24
KSIĘGARNIA „QUO VADIS”
Elbląg, ul. 1 Maja 35, tel. 55/232-57-91
Platforma Handlowa ELENET
e-hurtownia ELENET, www.elektrotechnika.net.pl
POLAMP Sp. z o.o.
www.polamp.com
Giżycko, ul. Przemysłowa 1, tel. 87/429-89-00
Giżycko, ul. Armii Krajowej 7, tel. 87/428-32-68
Ełk, ul. Suwalska 82B, tel. 87/621-62-18
SKLEP INTERNETOWY: www.POLAMPY.pl
ROMI SP. Z O.O.
www.romisj.pl
02-234 Warszawa, ul. Działkowa 37
tel/faks +48 22 846 22 62, tel/faks +48 22 857 31 83
tel/faks +48 22 847 01 77
RUCH SA
SIEĆ SPRZEDAŻY RUCH W CAŁYM KRAJU
SEP
www.sep.org.pl
STOWARZYSZENIE ELEKTRYKÓW POLSKICH
Oddziały SEP w calym kraju
SOLAR Polska Sp. z o.o.
www.solar.pl
Łódź, ul. Rokicińska 162, tel. 42/677 58 00 (centrala),
42/677 58 32 (sklep)
Gliwice, ul. Ligocka 15, tel. 32/270 60 10, 14
Jastrzębie-Zdrój, ul. Podhalańska 31, tel. 32/471 31 21
Katowice, ul. Pułaskiego 20, tel. 32/346 16 45, 46
Kępno, ul. Poznańska 4, tel. 62/782 14 18, 19
Konin, ul. Poznańska 47, tel. 63/249 11 70
Kraków, ul. Radzikowskiego 35, tel. 12/638 91 00
Lublin, ul. Witosa 3, tel. 81/745 59 00
Poznań, ul. Czechosłowacka 108, tel. 61/832 62 58
Radlin, ul. Rybnicka 125, tel. 32/456 02 87, 32/456 03 10
Rybnik, ul. Podmiejska 81, tel. 32/739 17 07
Szczecin, ul. Heyki 3, tel. 91/485 44 00
Tarnów, ul. Przemysłowa 4F, tel. 14/629 80 20
Wałbrzych, ul. Armii Krajowej 1, tel. 74/880 01 14, 17
Wrocław, ul. Krakowska 141-155, tel. 71/377 19 00
SPE
www.spe.org.pl
STOWARZYSZENIE POLSKICH ENERGETYKÓW
Oddziały SPE w całym kraju.
Punkty sieci empik w całej Polsce.
elektro.info można kupić w całej Polsce
KONTAKT W SPRAWIE DYSTRYBUCJI
KATARZYNA ZARĘBA
TEL. 22 512 60 83
E-MAIL: [email protected]
nr 3/2016
recenzja
ogniwa słoneczne, wpływ środowiska naturalnego
na ich pracę
prof. dr hab. inż. Maria Wacławek, dr inż. Tadeusz Rodziewicz
W
związku z wyczerpującymi się zasobami surowców kopalnych pojawiło się bardzo duże zainteresowanie wykorzystaniem energii słonecznej do produkcji energii elektrycznej. Wykorzystanie
źródeł fotowoltaicznych stało się powszechne i jest uzasadnione zarówno ekonomicznie, jak i ekologicznie. Na rynku
księgarskim dostępnych jest kilka publikacji przybliżających tę tematykę i obejmujących zagadnienia praktyczne, traktujących wzmiankowo zagadnienia związane z ich budową i wpływem środowiska na
ich działanie.
Wydawnictwo Naukowo-Techniczne wydało w 2015 roku książkę pt. „Ogniwa słoneczne. Wpływ środowiska naturalnego na
ich pracę”, autorstwa prof. dr hab. inż. Marii Wacławek oraz dr. inż. Tadeusza Rodziewicza, pracowników naukowych Wydziału
Techniczno-Przyrodniczego Uniwersytetu
Opolskiego. Książka składa się z dziewięciu rozdziałów merytorycznych, w których
autorzy zamieścili wyczerpujący opis poszczególnych zagadnień. Pierwszy rozdział
zawiera analizę zagadnień związanych
z promieniowaniem słonecznym oraz możliwościami jego wykorzystania. Wyjaśniony został wpływ odległości Słońca od Ziemi, ukształtowania terenu oraz atmosfery
na widmo promieniowania słonecznego. Następnie opisano podstawy fizyczne działania ogniw fotowoltaicznych. W rozdziale
tym autorzy przedstawili modele zastępcze
ogniwa fotowoltaicznego, czynniki ograniczające sprawność przetwarzania w ogniwie PV oraz wpływ temperatury na parametry ogniwa. W kolejnym rozdziale opisa-
na została struktura
współczesnych ogniw fotowoltaicznych. Znalazły
się w nim opisy ogniw
typu PERL/PERT, HIT,
jedno- i wielozłączowych
oraz ogniw typu SILVER
i ­SPHELAR.
W czwartym rozdziale zostały
opisane ogniwa fotowoltaiczne
z materiałów organicznych oraz
uczulanych barwnikiem. W piątym rozdziale opisano konstrukcje modułów fotowoltaicznych
oraz wpływ zaciemnienia na ich
pracę. A w szóstym – bardzo istotne zagadnienia eksploatacyjne dotyczące wpływu warunków atmosferycznych na pracę modułów
fotowoltaicznych. Opis tej problematyki został poprzedzony opisem
systemu pomiarowego wykorzysty wanego na Uniwersytecie
Opolskim. Następnie autorzy opisali zasady badania wpływu temperatury
modułu oraz temperatury otoczenia,
wpływ zawartości pary wodnej w atmosferze oraz wpływ kąta promieniowania
i wiatru na funkcjonowanie ogniw PV.
Siódmy rozdział prezentowanej książki został poświęcony wielozłączowym ogniwom
fotowoltaicznym i optymalizacji ich sprawności. W rozdziale tym autorzy przeprowadzili analizę wieloletniej pracy modułów fotowoltaicznych. Zostały przedstawione rozkłady temperatury, wartości napromieniowania, wartości pary wodnej zawartej
w powietrzu i jej wpływu na wartość ener-
50
gii fotonów światła. Zamieszczono analizę
sprawności energetycznej oraz krótkoi długoterminową analizę uzysku energii.
W dziewiątym rozdziale autorzy zamieścili informacje o światowych osiągnięciach w zakresie sprawności ogniw i modułów PV oraz opisali ich perspektywy
rozwojowe.
Uzupełnieniem książki jest ogólne podsumowanie zawartego w niej materiału
oraz wykaz literatury, który dociekliwym
czytelnikom pozwoli na rozwinięcie wiedzy w niej zawartej.

Tekst mgr inż. Julian Wiatr
www.ksiegarniatechniczna.com.pl
Księgarnia Techniczna tak, zamawiam książkę ..............................................................................................................
imię
nazwisko
firma
zawód wykonywany
kod
NIP
miejscowość
ulica
ul. Karczewska 18 04-112 Warszawa
tel.: 22 512 60 60
faks: 22 810 27 42
e-mail: [email protected]
www.ksiegarniatechniczna.com.pl
w liczbie ........... egz.,
w cenie ................. + koszty przesyłki 13 zł, płatności dokonam przy odbiorze.
nr
tel./faks
lok.
e-mail
Informujemy, że składając zamówienie, wyrażacie Państwo zgodę na przetwarzanie wyżej wpisanych danych osobowych w systemie zamówień Grupy MEDIUM w zakresie niezbędnym do realizacji powyższego zamówienia. Zgodnie z Ustawą o ochronie
danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje Państwu prawo wglądu do swoich danych, aktualizowania ich i poprawiania. Upoważniam Grupę MEDIUM do wystawienia faktury VAT bez
podpisu odbiorcy.
data
Podpis
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych przez Grupę MEDIUM oraz inne podmioty współpracujące z Wydawnictwem z siedzibą w Warszawie
przy ul. Karczewskiej 18. Informujemy, że zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje Pani/Panu prawo wglądu do swoich
danych, aktualizowania i poprawiania ich, a także wniesienia umotywowanego sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Podanie danych ma charakter dobrowolny.
Kupon należy nakleić na kartę pocztową i przesłać na adres: Grupa Medium, ul. Karczewska 18, 04-112 Warszawa, lub przesłać faksem: 22 810 27 42
czytelny podpis
krzyżówka
nagrodę
nagrody
ufundował
ufundowała
e-sklep firma
1
2
3
1
4
5
6
12
7
8
9
3
10
4
11
12
11
16
wkrętaki izolowane
Kraftform Plus VDE
14
15
5
17
18
Do wygrania
13
19
8
20
9
21
22
23
24
25
2
26
27
28
7
29
30
6
imię: ................................................... nazwisko: .................,...............................................
zawód wykonywany ..........................................................................................
ulica: ...................................................................................... nr ............... lok. ...................
telefon...................................................... e-mail .............................................................
kod .. .. – .. .. .. miejscowość ..................................................................................................
hasło krzyżówki: ..................................................................................................................
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych przez Grupę MEDIUM oraz
inne podmioty współpracujące z Wydawnictwem z siedzibą w Warszawie przy ul. Karczewskiej 18. Informujemy,
że zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU Nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje
Pani/Panu prawo wglądu do swoich danych, aktualizowania i poprawiania ich, a także wniesienia umotywowanego sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Podanie danych ma charakter dobrowolny.
Data: ................................ Podpis: ....................................................
Kupon należy nakleić na kartę pocztową i przesłać na adres: 04‑112 Warszawa, ul. Karczewska 18
lub przesłać faksem na numer: 22 810‑27‑42
Wyrażam zgodę na zapisanie mnie do newslettera.
90
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
1
2
3
4
5
6
10
7
8
9
10
11
12
Poziomo: 1 przetwarza energię jednego rodzaju w inne rodzaje; 7 zwyczaje nie tylko ludowe; 8 szkielet;
10 wybuch; 13 każdy je ma; 14 może być gipsowy; 16 w systemie przeciwpożarowym rozprowadza wodę;
18 gady pełzające; 19 spalony bieg; 20 sąsiadka Niemiec; 22 nazwisko metropolity warszawskiego; 23 wąż
do pożaru; 26 polska piosenkarka greckiego pochodzenia; 28 zapalenie korzonków nerwowych; 29 odległość
pomiędzy dwoma dźwiękami; 30 niebyt.
Pionowo: 1 kreowanie pomysłu (np. budowlanego); 2 kontur, szkic; 3 spektrum; 4 inwestycja, także ilość
wydanej książki; 5 pracownica w instytucji gromadzącej księgozbiory, starodruki, dokumentację itp.;
6 biblijny budowniczy arki; 9 pasmo radiowe; 11 nasiadówka; 12 mię męskie; 15 rywal Biedronki; 17 dawny waćpan; 21 adriatycki półwysep; 24 egipskie miasto znane z wielkiej tamy na Nilu; 25 rodzaj czapki wojskowej; 27 termin oznaczający lokalną sieć komputerową (Local Area Network).
(jasa)
Litery z pól ponumerowanych od 1 do 12 utworzą hasło. Rozwiązanie (hasło) prosimy nadsyłać do 20 kwietnia br. na adres redakcji (kupon zamieszczamy obok). Do wygrania zestaw wkrętaków izolowanych Wera ufundowany przez sklep internetowy ProfiTechnik.
Laureatem nagrody w krzyżówce z numeru 12/2015, zestawu wkrętaków Wera Kraftform, został pan Aleksander Pytel z Zielonej Góry. ­Gratulujemy!
nr 3/2016

Podobne dokumenty