Twój osobisty przewodnik po dializie otrzewnowej (DO)

Komentarze

Transkrypt

Twój osobisty przewodnik po dializie otrzewnowej (DO)
Twój osobisty przewodnik
po dializie otrzewnowej (DO)
Informacje o terapii
2
Spis treści
Wprowadzenie
7
O nerkach
8
Zdrowe nerki
Chore nerki
Częste przyczyny niewydolności nerek
8
10
12
O terapii dializacyjnej
14
Zrozumieć dializę
Zasady dializy
Inne terapie nerkozastępcze
15
16
18
Zabieg dializy otrzewnowej
21
W jaki sposób działa dializa otrzewnowa
Rodzaje DO
21
22
CADO – wymiana ręczna
ADO – wymiana automatyczna
Co jest potrzebne do przeprowadzenia
zabiegu dializy otrzewnowej ?
Cewnik otrzewnowy
Płyn do dializy otrzewnowej
Podgrzewacz płynu do DO
Cykler
23
26
27
27
28
31
32
3
4
Twoje codzienne obowiązki
33
Monitorowanie funkcji życiowych
Ciśnienie krwi
Tętno
Temperatura
Masa ciała
Prowadzenie zapisów
Higiena w dializie otrzewnowej
Techniki higieny
Mycie rąk
Dezynfekcja rąk
Twoje miejsce do pracy
Pielęgnacja cewnika do DO
Zarządzanie suchą wagą
Żywienie
Leki
33
34
37
38
39
40
41
42
43
47
50
52
56
58
64
Kontynuacja opieki
75
Wizyty w ośrodku dializ
Typowe badania laboratoryjne
75
77
Stężenia elektrolitów we krwi
Markery we krwi
Adekwatność dializy
Marker choroby kości
Funkcja nerek
Inne testy związane z DO
Testy ogólnozdrowotne
78
78
79
80
80
80
81
Potencjalne problemy związane z dializą
otrzewnową
82
W jaki sposób zapobiegać powikłaniom,
związanym z dializą otrzewnową
Potencjalne problemy
83
84
Życie z dializą
92
Służby socjalne
Praca
Seksualność, a choroba nerek
Kontakty społeczne
Ćwiczenia i sport
93
94
94
95
96
Zamawianie i przechowywanie swoich
materiałów dializacyjnych
97
Twoje pierwsze zamówienie
W dniu dostawy
Stan zapasów
O czym należy porozmawiać podczas
szkolenia z zakresu DO
Postępowanie z odpadami
97
98
99
100
101
Urlop i podróż
103
Serwis urlopu i podróży firmy
Fresenius Medical Care
Lista kontrolna zanim wyjedziesz
Ubezpieczenie
Płatność za terapię dializacyjną podczas urlopu
Paszport leków
Uzgodnienie urlopu i podróży
104
105
107
108
110
111
Słownik
112
Wyłączenie odpowiedzialności
124
5
Wprowadzenie
Firma Fresenius Medical Care przygotowała
ten przewodnik dla Ciebie i Twojej rodziny
jako uzupełnienie doskonałej opieki oferowa­
nej przez zespół dializacyjny, który obejmuje
lekarza, pielęgniarkę, dietetyka i pracownika
socjalnego.
Przyjęcie odpowiedzialności za wykonywanie
zaleconego planu leczenia, zgodnie z tym,
czego Cię nauczono, będzie wymagało
zaangażowania. Nie tylko dowiesz się, w jaki
sposób przeprowadzać dializę otrzewnową,
ale także nauczysz się rozwiązywać poten­
cjalne problemy.
DO daje ci wiele swobody, co oznacza
możliwość wzięcia życia we własne ręce.
Wprowadzenie
Niniejszy przewodnik pacjenta ma na celu
dostarczenie informacji na temat dializy
otrzewnowej (DO).
Im więcej wiesz na temat terapii, tym więcej
masz swobody. Niniejszy przewodnik stano­
wi część Twojego szkolenia. Jeżeli chcesz,
wykonuj notatki podczas uzyskiwania wiedzy
na temat dializy otrzewnowej. Przewodnik
ten będzie także pomocnym źródłem infor­
macji po powrocie do domu. Jeżeli masz
jakiekolwiek pytania dotyczące informacji,
znajdujących się w niniejszym przewodniku
pacjenta, zapytaj lekarza lub pielęgniarkę.
Na końcu niniejszego przewodnika pacjenta
dołączyliśmy słownik zawierający definicje
specjalistycznych pojęć z zakresu dializy.
Do Twoich obowiązków będzie także
­należało przyjmowanie swoich leków oraz
przestrzeganie zaleconej diety.
7
O nerkach
O nerkach
Zdrowe nerki
Zdrową równowagę biochemiczną naszego
ciała, a tym samym funkcjonowanie wszyst­
kich narządów, zawdzięczamy w dużej
części pracy nerek. Te narządy w kształcie
fasoli znajdują się tuż nad pasem po stronie
grzbietowej i są częściowo chronione przez
żebra. Prawidłowa nerka ma rozmiar zbliżony
do pięści.
Organizm człowieka zawiera od 4 do 5
litrów krwi, która przenosi tlen oraz składniki
odżywcze do komórek całego ciała. Krew
transportuje także produkty przemiany
materii z komórek do nerek. Są to substancje
wytwarzane ze składników odżywczych
oraz powstające w wyniku prawidłowego
działania organizmu. Co dwie minuty przez
nerki przepływa objętość krwi całego ciała.
Zdrowe nerki usuwają nadmiar wody i
­produktów przemiany materii 24 godziny
na dobę, przez 7 dni w tygodniu.
Każda nerka zawiera około miliona maleń­
kich filtrów zwanych nefronami. Nefrony
filtrują i usuwają z krwi nadmiar wody oraz
produktów przemiany materii. Odfiltrowany
przez nerki nadmiar wody i produktów
przemiany materii jest wydalany jako mocz,
który przepływa przez przewody zwane
„moczowodami” do pęcherza. Pęcherz jest
workiem przechowującym mocz.
8
Mocz jest ostatecznie usuwany z organizmu
przez cewkę moczową, rurkowatą strukturę
prowadzącą do ujścia cewki (otworu ciała).
Zdrowe nerki wydalają około dwa litry moczu
na dobę.
Oprócz usuwania z organizmu nadmiaru
wody i produktów przemiany materii, nerki
pełnią także kilka innych ważnych funkcji.
Równoważą one w organizmie stężenie
elektrolitów, takich jak potas i sód. Nerki
wytwarzają także hormony, które służą do
kontrolowania ciśnienia krwi, wytwarzania
krwinek czerwonych oraz utrzymania
silnych kości.
Pamiętaj
O nerkach
Gdy nerki są niewydolne, nie usuwają już
skutecznie z organizmu produktów przemiany
materii oraz nadmiaru wody. Produkty
przemiany materii gromadzą się w organizmie
i pacjent zaczyna się odczuwać objawy
zatrucia. Ponadto wytwarzanie hormonów
nerkowych staje się nieprawidłowe, co
powoduje niedokrwistość, chorobę kości
oraz wysokie ciśnienie krwi.
Nerki odpowiadają
• za regulację równowagi płynów
• za usuwanie z krwi produktów
­przemiany materii
• za utrzymywanie równowagi
­elektrolitów, takich jak sód i potas
• za wydzielanie hormonów
­regulujących ciśnienie krwi
• za wspomaganie wytwarzania
­nowych krwinek czerwonych
• za regulację mineralizacji kości
9
O nerkach
Chore nerki
Niekiedy nerki nie mogą pełnić swoich funkcji
podtrzymujących życie.
Zależnie od przyczyny choroby nerek ich
możliwości funkcjonalne mogą zmniejszać
się powoli w miarę upływu lat.
Gdy nerki zaczynają być niewydolne, nie
mogą w wystarczającym stopniu usuwać
z krwi produktów przemiany materii i odpo­
wiedniej ilości wody. Ponadto wytwarzanie
hormonów nerkowych staje się nieprawidło­
we, co powoduje niedokrwistość, chorobę
kości oraz wysokie ciśnienie krwi. Choroba
ta jest określana jako „niewydolność nerek”.
Gdy leki i ograniczenia diety przestają wystar­
czać, konieczna staje się terapia nerkozastęp­
cza, taka jak dializa lub transplantacja nerki.
Nefrolog – lekarz specjalizujący się w choro­
bach nerek – odróżnia niewydolność nerek
ostrą od przewlekłej.
10
Ostra niewydolność nerek to nagła, ciężka
utrata czynności nerek, która może być
spowodowana urazem, poważną infekcją,
zatruciem lub innymi stanami. W wielu,
ale nie wszystkich, przypadkach ostra nie­
wydolność nerek jest przejściowa. Pacjenci
z ostrą niewydolnością nerek muszą być
leczeni za pomocą dializy do czasu wyle­
czenia ich nerek.
Przewlekła niewydolność nerek lub końcowe
stadium choroby nerek (KSCN) oznacza, że
utrata funkcji nerek jest trwała. Istnieją różne
stadia przewlekłej niewydolności nerek.
Twój lekarz monitoruje stopień niewydolności
nerek obserwując Twoje objawy kliniczne
oraz pobierając próbki krwi i moczu.
Zależnie od stadium choroby nerek Twój
organizm może reagować różnymi objawami
lub dolegliwościami i możesz doświadczać
wielu lub tylko niektórych z następujących
objawów.
Istotne jest, że objawy te występują wyłącznie
wówczas, gdy czynność nerek została już
poważnie ograniczona. Zanim pojawiły się
objawy, miało już miejsce wiele ukrytych
uszkodzeń.
O nerkach
Częste objawy zaawansowanej
­niewydolności nerek
• nudności i wymioty
• utrata apetytu
• obrzęk stawów skokowych (kostek)
• obrzęk wokół oczu
• zmęczenie
• problemy z koncentracją uwagi
• świąd skóry
• wysokie ciśnienie krwi
• spłycenie oddechu
• bezsenność
• nieprzyjemny oddech lub nieprzyjemny
posmak w ustach
• zdrętwienie oraz bolesne uczucie
­mrowienia w stopach i rękach
Twój lekarz może zaobserwować brak
równowagi we krwi, np. wzrost stężenia
mocznika lub kreatyniny, bądź dowody
niedokrwistości.
Czym jest mocznica?
Mocznica to pojęcie stosowane na określenie
objawów pojawiających się przy pogorszeniu
się czynności nerek. Mocznica cechuje się
nagromadzeniem produktów przemiany
materii oraz zakłóceniem równowagi elektro­
litów i wody.
W istocie większość nefrologów rozpoczyna
dializowanie, nie czekając na objawy. Tak
więc obecnie nie obserwujemy ich już bardzo
często. Jednak w przypadku, gdy niektóre
z nich się pojawią, w większości znikają po
rozpoczęciu regularnych dializ.
11
O nerkach
Częste przyczyny
­niewydolności nerek
Istnieje wiele przyczyn niewydolności nerek;
pięć najczęstszych to:
• Cukrzyca
• Nadciśnienie
• Zapalenie kłębuszków nerkowych
• Choroba naczyń
• Zwyrodnienie wielotorbielowate nerek
Cukrzyca
Cukrzyca to stan, w którym organizm
nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny
lub nie może odpowiednio wykorzystać
prawidłowych ilości insuliny. Insulina to
hormon, który reguluje ilość cukru we krwi.
Wysoki poziom cukru we krwi może powo­
dować problemy w różnych częściach ciała.
Może dla przykładu uszkadzać drobne
naczynia krwionośne oraz nefrony w nerkach.
Czy istnieją różne rodzaje cukrzycy?
Istnieją dwa typy:
Cukrzyca typu 1
występuje częściej u osób młodych.
Jest także nazywana cukrzycą typu
młodzieńczego. W tym typie trzustka,
narząd leżący w tylnej części ciała
między nerkami, nie wytwarza już
insuliny i pacjent musi ją sobie wstrzy­
kiwać przez resztę swojego życia.
12
Cukrzyca typu 2,
która jest powszechniejsza, zwykle
dotyka osób z nadwagą. Niekiedy jest
nieprawidłowo nazywana „cukrzycą typu
dorosłych”. Trzustka chorych z cukrzycą
typu 2 wytwarza insulinę, ale ich orga­
nizm nie korzysta z niej prawidłowo.
Wysoki poziom cukru często można kon­
trolować przestrzegając diety, zwiększa­
jąc ćwiczenia fizyczne i / lub przyjmując
leki, ale niektórzy pacjenci muszą także
wstrzykiwać sobie insulinę.
Zapalenie kłębuszków nerkowych
Nadciśnienie jest definiowane jako stale
­podwyższone ciśnienie krwi.
Kłębuszki nerkowe są pęczkami bardzo
małych naczyń krwionośnych i stanowią
część nefronu filtrującego krew. Z czasem
zapalenie powoduje uszkodzenie kłębuszków
nerkowych. W przypadku uszkodzenia
nerek z organizmu nie mogą być skutecznie
­usuwane produkty przemiany materii
oraz nadmiar płynu. Jeżeli ten proces trwa,
nerki mogą całkowicie przestać pracować.
Z czasem wysokie ciśnienie krwi może
uszkodzić naczynia krwionośne w całym
organizmie. Może to ograniczyć dopływ krwi
do głównych narządów, takich jak nerki.
Wysokie ciśnienie krwi może także uszko­
dzić maleńkie jednostki filtracyjne w nerkach.
W wyniku tego nerki mogą przestać usuwać
z krwi produkty przemiany materii oraz
nadmiar płynu. W naczyniach krwionośnych
może się gromadzić nadmiar płynu, co może
jeszcze bardziej podnosić ciśnienie krwi.
Ponadto przewlekła choroba nerek może
spowodować nadciśnienie, które ją pogorszy.
Nadciśnienie może być zarówno przyczyną
jak i konsekwencją niewydolności nerek.
To błędne koło, w przypadku braku prawi­
dłowego leczenia, może spowodować
końcowe stadium choroby nerek.
O nerkach
Nadciśnienie
Co powoduje zapalenie kłębuszków
nerkowych ?
W małej liczbie przypadków, choroba jest
wynikiem zaburzenia genetycznego.
­ iektóre formy są wywoływane przez zmiany
N
w układzie odpornościowym lub infekcję.
Jednak w wielu przypadkach przyczyna jest
nieznana.
13
O terapii dializacyjnej
O terapii dializacyjnej
Gdy choroba osiągnie stadium, kiedy nerki
nie mogą już podtrzymywać podstawowych
czynności życiowych, konieczne jest zastą­
pienie utraconej funkcji nerek w celu utrzyma­
nia organizmu w odpowiedniej równowadze.
Istnieją trzy sposoby leczenia końcowego
stadium choroby nerek :
• Dializa otrzewnowa
• Hemodializa
• Transplantacja
W tym rozdziale znajdziesz ogólne wprowa­
dzenie do dializy oraz jej zasady fizyczne.
Aby poinformować o innych opcjach leczenia
końcowego stadium choroby nerek, pokrótce
omówiono także alternatywę dla dializy
otrzewnowej, tj. hemodializę i transplantację
nerki.
Kolejne rozdziały koncentrują się wyłącznie
na dializie otrzewnowej i innych sprawach
istotnych dla bezpiecznego i niezależnego
wykonywania dializy otrzewnowej w domu.
Dializa otrzewnowa
Hemodializa
14
Transplantacja nerki
O terapii dializacyjnej
Zrozumieć dializę
Dializa to rodzaj terapii nerkozastępczej,
która jest stosowana w przypadkach niewy­
dolności nerek w celu sztucznego zastą­
pienia ich funkcji.
Dializa pochodzi od greckiego słowa
­„dialusis”, oznaczającego oddzielanie
i ­rozpuszczanie.
Podczas dializy pewne cząsteczki są od­
dzielane od krwi. Transport cząsteczek
odbywa się na zasadzie dyfuzji, osmozy
oraz ultrafiltracji.
Dializa zastępuje część funkcji uszkodzonych
nerek, polegającą na usuwaniu produktów
przemiany materii z krwi, regulowaniu rów­
nowagi elektrolitów i wody oraz korygowaniu
kwasicy w organizmie.
Ponieważ nerki pełnią także inne funkcje,
w celu ich zastąpienia terapia dializacyjna jest
zwykle uzupełniana lekami oraz zaleceniami
dietetycznymi.
15
O terapii dializacyjnej
Zasady dializy
Dyfuzja
Dyfuzja to ruch substancji rozpuszczonych,
z roztworu o wyższym stężeniu do roztworu
o niższym stężeniu, do czasu osiągnięcia
stanu równowagi.
W dializie otrzewnowej przemieszczać
mogą się wyłącznie cząsteczki mniejsze od
roz­miarów porów. W zależności od różnicy
stężeń transport cząsteczek odbywa się
w obu kierunkach.
Strona krwi
Błona
Dializat
Strona krwi
Błona
Dializat
Strona krwi
Błona
Dializat
Zarówno dializa otrzewnowa, jak i hemodializa
opierają się na zasadzie dyfuzji. Produkty
przemiany materii i elektrolity są usuwane
w określonej ilości z krwi w wyniku przecho­
dzenia przez błonę do dializatu. Dzięki dyfuzji
usuwane są głównie małe cząsteczki.
Schematyczne przedstawienie dyfuzji w dializie otrzewnowej
16
Osmoza to ruch wody przez błonę półprze­
puszczalną z obszaru o niskim stężeniu
substancji rozpuszczonej do obszaru o
wysokim stężeniu substancji rozpuszczonej.
W dializie otrzewnowej substancją rozpusz­
czoną, zwaną czynnikiem osmotycznym, jest
z reguły glukoza.
wysokie stężenie
substancji
rozpuszczonej
niskie stężenie
substancji
rozpuszczonej
O terapii dializacyjnej
Osmoza
Woda
Jeżeli stężenie w roztworze substancji roz­
puszczonych (dyfuzja) lub czynników osmo­
tycznych (osmoza) stanie się równe po obu
stronach, mówimy o stanie równowagi lub
nasycenia. W tym stanie nie zachodzi już
dalszy transport netto substancji rozpusz­
czonych, ani wody.
Woda
Ultrafiltracja
Ultrafiltracja oznacza usuwanie z organizmu
nadmiaru wody. W DO jest to na ogół uzy­
skiwane dzięki użyciu płynu dializacyjnego
o podwyższonym stężeniu glukozy. Płyny
dializacyjne zawierają różne stężenia glukozy.
Im wyższa zawartość glukozy, tym więcej
nadmiaru płynu zostanie usunięte.
Schematyczne przedstawienie osmozy
Konwekcja
Konwekcja przebiega równolegle do ultra­
filtracji. Przepływający pod ciśnieniem płyn
pociąga ze sobą przez błonę substancje
rozpuszczone.
17
O terapii dializacyjnej
Inne terapie nerkozastępcze
Hemodializa (HD)
Zabieg hemodializy trwa kilka godzin;
­przeprowadzany jest kilka razy w tygodniu.
Hemodializa polega na usuwaniu z organizmu
nadmiaru płynu oraz produktów przemiany
materii w trakcie przepływu krwi przez filtr.
Filtr, nazywany także dializatorem lub sztuczną
nerką, jest umieszczony w aparacie do hemo­
dializy. Podczas zabiegu część krwi jest
pompowana do dializatora przez specjalnie
przygotowany zestaw drenów, zwany
­drenami krwi.
pompa krwi
krew
żylna
dializat
wypływający
płyn dializacyjny
wpływający
18
dializator
krew
­tętnicza
O terapii dializacyjnej
Dializator zawiera półprzepuszczalną błonę
w postaci włókien kanalikowych, która
przepuszcza wyłącznie cząsteczki o określo­
nym rozmiarze. Ważne składniki krwi, jak
krwinki i białka, są zatrzymywane podczas
dializy, ponieważ rozmiar ich cząsteczek jest
zbyt duży, aby mogły przejść przez błonę.
Z drugiej strony produkty przemiany materii,
takie jak mocznik, potas i nadmiar płynów
mogą przechodzić przez błonę i być usuwa­
ne (informacje na ten temat możesz sobie
przypomnieć na stronie 16 – „Zasady
­dializy”).
Roztwór zwany „dializatem” płynie na
­zewnątrz włókien, a krew wewnątrz nich.
Dializat składa się z wysoce oczyszczonej
wody i różnych elektrolitów.
Oczyszczona krew wraca następnie do
organizmu przez dren krwi. Podczas zabiegu
w każdym momencie poza organizmem
znajduje się jednocześnie tylko 350 ml krwi.
Chirurg lub nefrolog utworzy dostęp do
krwiobiegu, zwykle na przedramieniu. Przed
rozpoczęciem zabiegu, w dostępie naczy­
niowym umieszczane są dwie igły przetokowe.
Umożliwi to podczas zabiegu przechodzenie
krwi z i do organizmu przez obieg hemo­
dializacyjny (przez dreny krwi i dializator).
Igły przetokowe są usuwane po zakończeniu
zabiegu.
19
O terapii dializacyjnej
Transplantacja
Transplantacja (przeszczep) nerki to wszcze­
pienie zdrowej nerki, pobranej od innej osoby,
pacjentowi w końcowym stadium choroby
nerek. Wymaga to poważnego zabiegu chirur­
gicznego. Nowa nerka jest umieszczana
w dolnej części brzucha, natomiast własne
nerki pacjenta zwykle nie są usuwane.
Transplantowana nerka będzie pełnić funkcje
zdrowej nerki.
Nawet po latach bezproblemowego życia
z transplantowaną nerką możliwe jest, że
zostanie ona odrzucona.
Pacjenci z przeszczepem muszą przez
resztę życia przyjmować leki hamujące ich
układ odpornościowy i zapobiegające
­odrzuceniu narządu. Leki te są nazywane
lekami immunosupresyjnymi.
Nerka może pochodzić od żywego krewnego,
takiego jak rodzic lub rodzeństwo, bądź
żywej osoby niespokrewnionej, takiej jak
małżonek lub bliski przyjaciel. Można prze­
szczepić nerkę także od zmarłego dawcy.
Dawcy zmarli wyrazili przed śmiercią zgodę
na oddanie narządu.
Transplantacja jest formą leczenia, a nie
trwałym wyleczeniem. Podobnie jak inne
zabiegi ma wady i zalety. Dla pacjentów po
transplantacji niezwykle istotna jest pełna
informacja o przeszczepie.
Pacjentowi nie można wszczepić każdej
nerki. Musi być zachowana zgodność
w ­zakresie grupy krwi i rodzaju tkanek między
dawcą i biorcą. Jeżeli zgodność nie jest
zachowana, organizm pacjenta odrzuci
nerkę jako ciało obce. Aby zapewnić
­zgodność przeprowadza się wiele badań
laboratoryjnych.
20
Jeżeli nie ma dawcy żywego, pacjent wyma­
gający nerki od dawcy zmarłego może zostać
umieszczony na narodowej liście osób
oczekujących na przeszczep. Czas oczeki­
wania na nerkę od dawcy zmarłego zależy
od tego, jak szybko będzie dostępna
­„zgodna” nerka. Niektórzy pacjenci czekają
tylko tygodnie, ale większość latami.
Czas oczekiwania bardzo różni się w różnych
krajach. O dodatkowe informacje należy
zapytać lekarza. Pomyślna transplantacja
może wystarczyć na wiele lat, ale może
nie wystarczyć na zawsze. Jeżeli transplan­
tacja się nie powiedzie, nadal można
­stosować leczenie dializami.
Zabieg dializy otrzewnowej
W dializie otrzewnowej jako dializator służy
część otrzewnej. Woda i substancje rozpusz­
czone mogą przemieszczać się ze strony
krwi na stronę dializatu przez błonę otrzew­
nową, która bardzo cienką warstwą pokrywa
jelita i wątrobę.
Około dwa litry płynu dializacyjnego jest
powoli podawane do jamy brzusznej przez
elastyczną rurkę silikonową zwaną cewnikiem.
Cewnik zostaje na miejscu przez cały czas,
gdy pacjent jest poddawany leczeniu dializą
otrzewnową.
Gdy płyn dializacyjny znajduje się w jamie
otrzewnowej, ma miejsce usuwanie produk­
tów przemiany materii oraz nadmiaru wody,
aż do wyrównania stężeń substancji roz­
puszczonych po stronie krwi oraz po stronie
dializatu. To przemieszczanie się wody
i produktów przemiany materii odbywa się
podczas okresu zalegania. Po określonym
czasie zale­gania dializat jest usuwany przez
cewnik.
Zabieg dializy otrzewnowej
W jaki sposób działa dializa
otrzewnowa
Dializa otrzewnowa jest kontynuowana, gdy
usunięty płyn do DO jest zastępowany
świeżym płynem. Ten proces zastępowania
zużytego płynu do DO świeżym płynem jest
nazywany wymianą. Wymiana jest powta­
rzana kilka razy dziennie, zwykle 4–5 razy.
Zaletą dializy otrzewnowej jest to, że pacjent
podczas jej trwania może pozostawać
aktywny, a proces oczyszczania krwi jest
kontynuowany. Podobnie jest w przypadku
prawidłowo funkcjonujących nerek.
Schematyczne przedstawienie błony otrzewnowej oraz zabiegu dializy otrzewnowej
21
Zabieg dializy otrzewnowej
Rodzaje DO
Dializa otrzewnowa może być przeprowa­
dzana na dwa sposoby:
• Ręcznie: CADO – Ciągła Ambulatoryjna
Dializa Otrzewnowa
• Automatycznie: ADO – Automatyczna
Dializa Otrzewnowa
W normalnych warunkach oba rodzaje
terapii wykonywane są w domu. Wybór
pomiędzy nimi zależy od stanu zdrowia,
stylu życia i osobistych preferencji pacjenta.
Można zacząć od jednego rodzaju DO i
zmienić go na inny. Najlepszy dla Ciebie tryb
terapii omów ze swoim lekarzem i pielę­
gniarką DO.
Będą oni wiedzieć, jaki rodzaj najlepiej
pasuje do Twojego stylu życia.
22
Czasy wymian mogą różnić się nieco, aby
pasowały do Twojego planu dnia (zwłaszcza
jeżeli uczysz się lub pracujesz). Opiekujący
się Tobą zespół pomoże zaplanować najle­
piej dopasowany schemat. Zwykle harmo­
nogram obejmuje godziny 7, 12, 17 i 22.
Zabieg dializy otrzewnowej
CADO (Ciągła Ambulatoryjna Dializa
Otrzewnowa) – wymiana ręczna
W CADO większość wymian ma miejsce
w ciągu dnia. Z reguły wykonuje się cztery
do pięciu wymian dziennie.
Twój lekarz zaleci liczbę wymian na dzień,
która jest niezbędna do zapewnienia ade­
kwatnego leczenia dializami. Każda wymiana
trwa około 20–30 minut.
23
Zabieg dializy otrzewnowej
Trzy kroki ręcznej wymiany w DO:
Wpływ
Świeży, ogrzany płyn do DO wpływa dzięki
sile ciężkości przez cewnik do pustej jamy
otrzewnowej. Ten etap trwa około 10 minut.
Zaleganie
Gdy płyn dializacyjny znajdzie się w jamie
otrzewnowej, zachodzi proces dializy.
Podczas zalegania produkty przemiany
materii i nadmiar wody w organizmie są
usuwane z krwi, przechodząc przez błonę
otrzewnową. Płyn do DO pozostaje w jamie
otrzewnowej do czasu kolejnej wymiany.
W czasie zalegania można kontynuować
swoje zwykłe codzienne zajęcia, takie jak
praca lub szkoła.
Pacjent nie jest podłączony do worków czy
urządzenia i może swobodnie przemiesz­
czać się. Czas zalegania różni się u poszcze­
gólnych pacjentów. Należy przestrzegać
zaleceń lekarza.
24
Zabieg dializy otrzewnowej
Drenaż lub Wypływ
Pod koniec czasu zalegania zużyty płyn do
DO jest usuwany z jamy otrzewnowej przez
cewnik do worka drenażowego systemu
wymiany.
Usunięty płyn do DO jest nazywany dializa­
tem. Zawiera on produkty przemiany materii
i nadmiar wody, które nagromadziły się
w organizmie. Drenaż trwa około 20 minut.
Proces drenażu i napełniania jest nazywany
„wymianą worka DO”.
25
Zabieg dializy otrzewnowej
ADO (Automatyczna Dializa
Otrzewnowa) – wymiana automatyczna
W ADO większość wymian odbywa się
w nocy za pomocą urządzenia zwanego
cyklerem. Pacjent jest podłączony do cyklera
przez około 8–10 godzin. Płyn do DO jest
podawany przez specjalny zestaw drenów
z cyklera do pacjenta. Cykler opróżnia i
ponownie napełnia jamę otrzewnową auto­
matycznie podczas snu pacjenta.
26
Rano pacjent odłącza się od cyklera i może
swobodnie wykonywać swoje dzienne
zajęcia.
Istnieją różne przepisy zabiegu ADO
w ­zależności od stylu życia i stanu zdrowia.
Cewnik otrzewnowy
Jeżeli wybierzesz DO, konieczne będzie
wszczepienie cewnika do jamy otrzewnowej
(do brzucha). Cewnik przenosi płyn dializa­
cyjny z i do brzucha. Jest to miękka rurka
silikonowa o długości 30 cm i szerokości
ołówka. Część cewnika znajduje się wewnątrz
brzucha, natomiast reszta poza organizmem.
Miejsce, gdzie cewnik opuszcza skórę, to
zwykle niewielki otwór określany jako miejsce
ujścia. Nie musisz się martwić, że wszcze­
piony cewnik może wypaść. Cewnik ma
specjalne mufki, które utrzymują go we
właściwym miejscu – nie widać ich, gdyż są
umieszczone pod skórą. Po pewnym czasie
mufki obrastają własne tkanki. Daje to
­cewnikowi wymaganą stabilność. Oprócz
tego istotne jest, że cewnik jest przyszyty
do skóry, aby zapobiec jego wyciągnięciu.
Możesz stopniowo rozpocząć napełnianie
brzucha płynem do DO po około dwóch
tygodniach od wszczepienia cewnika.
Dren łączący pacjenta
Do cewnika zawsze podłącza się dren łączący
pacjenta, co daje Ci większą swobodę ruchu
podczas podłączania się za jego pośrednic­
twem do systemu DO.
Zabieg dializy otrzewnowej
Co jest potrzebne do
­przeprowadzenia zabiegu
dializy otrzewnowej ?
Jeden koniec drenu łączącego pacjenta
zawsze jest podłączony do cewnika. Na
drugim końcu znajduje się łącznik, którym
podłącza się dren łączący do systemu DO.
Na końcu drenu łączącego pacjenta nakrę­
cona jest zakrętka dezynfekująca, która
zapewnia szczelne zamknięcie oraz jało­
wość, zapewniając kontakt drenu łączącego
­pacjenta ze środkiem dezynfekującym do
czasu kolejnej wymiany. Za pomocą zacisku
na drenie łączącym pacjenta można umoż­
liwić przepływ płynu z lub do jamy otrzew­
nowej.
27
Zabieg dializy otrzewnowej
Płyn do dializy otrzewnowej
Większość płynów do DO ma następujący
skład :
• Jałowa woda
• Elektrolity (takie, jak wapń, sód)
• Bufor (mleczan lub wodorowęglan)
• Glukoza
Dostępne są dwa popularne rozmiary
­worków, trzy różne stężenia glukozy oraz
dwa różne stężenia wapnia. Lekarz zaleci
odpowiedni rodzaj i objętość płynu.
Schematyczna ilustracja worka do CADO
Popularne wielkości worków
CADO
ADO
2 litry
3 litry
2,5 litra
5 litrów
Schematyczna ilustracja worka do ADO
28
Siła (stężenie) glukozy stosowanego płynu
do DO będzie uzależniona od ilości nadmiaru
wody, którą trzeba usunąć. Im większy
nadmiar wody, tym większego stężenia
glukozy (zawartości cukru) trzeba użyć.
Zabieg dializy otrzewnowej
Różne stężenia glukozy
Wyrażone procentowo stężenie glukozy
(cukru) w płynie odnosi się do ilości glukozy
w worku płynu do DO.
Wartość ta zależy od wagi pacjenta, ciśnienia
krwi, objawów oraz odpowiedzi na leczenie
dializami.
Worek 1,5 % zawiera najmniejszą ilość
glukozy i zwykle jest stosowany, gdy
pacjent ma niewielką nadwagę spowo­
dowaną nadmiarem płynu w organizmie.
Różne stężenia wapnia
Stężenie wapnia w płynie odnosi się do ilości
wapnia w worku płynu do DO :
1,75 mmol/l
1,25 mmol/l
Worek 2,3 % zawiera nieco więcej
glukozy i jest w stanie usunąć więcej
wody niż worek z mniejszym stężeniem
glukozy.
Lekarz zaleci stężenie wapnia w zależności
od wyników badań krwi oraz ilości wapnia
przyjmowanego w diecie lub lekach.
Worek 4,25 % ma najwyższe stężenie
glukozy i jest stosowany, gdy trzeba
usunąć większą ilość nadmiaru wody.
29
Zabieg dializy otrzewnowej
Pamiętaj
Ważne kontrole worka DO:
• Przezroczystość: Zawsze upewnij się,
że płyn do DO jest przezroczysty !
Oznacza to, że można spojrzeć przez
worek i odczytać napisy wydrukowane
po jego drugiej stronie. W płynie nie
powinno być żadnych cząstek.
• Termin ważności: Sprawdź termin
ważności na worku. Nie stosuj worków
przeterminowanych !
• Prawidłowe stężenie: Sprawdź stężenie
glukozy i wapnia na worku płynu
do DO. Są one dla Twojej wygody
oznakowane kolorami.
– Glukoza: żółty, zielony, czerwony
– Wapń: szary – czarny
30
• Wielkość worka: Sprawdź wielkość
worka, aby upewnić się, że otrzymasz
ilość płynu zaleconą przez lekarza.
• Przecieki: Wyjmij worek płynu do DO
z opakowania zewnętrznego. Między
workiem płynu do DO i opakowaniem
zewnętrznym mogą być widoczne
kropelki wilgoci. Taka kondensacja jest
normalna, ale zawsze należy spraw­
dzić, czy worek nie przecieka. Delikat­
nie ściśnij worek, aby sprawdzić go
pod kątem nieszczelności. Jeżeli jest
przeciek, nie używaj worka, gdyż grozi
to infekcją.
Najbezpieczniejszym i najskuteczniejszym
sposobem ogrzania płynu do DO jest zas­
tosowanie specjalnego urządzenia do ogrze­
wania worków z płynem do DO. Twoja
pielęgniarka poinstruuje Cię, w jaki sposób
go używać.
Pamiętaj
Zabieg dializy otrzewnowej
Podgrzewacz płynu do DO
Każdy worek płynu do DO przed podaniem
do jamy otrzewnowej powinien zostać
ogrzany do temperatury ciała. Ponadto
usuwanie produktów przemiany materii oraz
nadmiaru wody przebiega szybciej, gdy
płyn do dializy przed podaniem jest ogrzany
do temperatury ciała.
• Nie ogrzewaj worka płynu do
DO w gorącej wodzie, ponieważ
mogą w niej być bakterie. Kropla
wody w jednym ze złączy może
spowodować zapalenie otrzewnej.
• Nie należy stosować kuchenek mikro­
falowych, ponieważ mogą one ogrze­
wać nierównomiernie i spowodować
przegrzanie płynu do DO. Przegrzany
płyn do DO może poparzyć i uszko­
dzić Twoją błonę otrzewnową.
31
Zabieg dializy otrzewnowej
Cykler
Do zabiegu automatycznej dializy otrzewno­
wej (ADO) potrzebny jest cykler. Cykler auto­
matycznie przeprowadza wszystkie wyma­
gane etapy wymiany dializatu – procesu,
który zwykle przebiega nocą, gdy śpisz.
Ponadto ogrzewa on płyn dializacyjny do
temperatury ciała.
Karta pacjenta zawiera wszystkie rodzaje
­zabiegów zalecone przez ośrodek dializy. Po
włożeniu karty do czytnika aparatu można
wybrać właściwy zabieg. Ponadto wszystkie
wyniki zabiegów są automatycznie zacho­
wywane na karcie i ośrodek DO może anali­
zować wyniki oraz monitorować leczenie
dializami.
Dla każdego zabiegu niezbędny jest nowy
zestaw sleep•safe. Jest to system przewo­
dów, który łączy worki ADO z Twoim drenem
łączącym pacjenta. Jest on umieszczany
na tacy ładowania cyklera sleep•safe.
Schematyczna ilustracja zestawu sleep•safe
32
Schematyczna ilustracja cyklera sleep•safe
Twoje codzienne obowiązki
Twoje codzienne obowiązki
W domu, oprócz dializ, możesz mieć do
regularnego wykonania kilka zadań. Są to:
kontrola objawów czynności życiowych
(ciśnienie krwi, tętno, waga i temperatura),
pielęgnacja miejsca ujścia cewnika oraz
prowadzenie notatek.
Monitorowanie funkcji
­ż yciowych
Objawy funkcji życiowych mówią, w jaki
sposób Twój organizm reaguje na leczenie
w określonym czasie. Notując codziennie
objawy swoich funkcji życiowych szybko
dowiesz się, co jest dla Ciebie normą.
­Twoja pielęgniarka pokaże, w jaki sposób
prawidłowo mierzyć objawy funkcji życio­
wych. Monitorując i notując te informacje
możesz wcześnie korygować problemy lub
całkowicie ich unikać.
33
Twoje codzienne obowiązki
Ciśnienie krwi
Nerki odgrywają centralną rolę w regulowaniu
ciśnienia krwi organizmu. Na ciśnienie krwi
może mieć wpływ równowaga płynów oraz
czynniki hormonalne. W niektórych przypad­
kach przyczyna wysokiego ciśnienia krwi
jest nieznana.
Choroba nerek niemal zawsze powoduje
wzrost ciśnienia krwi, ponieważ pogarsza
się kontrola hormonalna i w organizmie
zachowywany jest nadmiar płynów i sodu.
Podwyższone ciśnienie krwi nie jest korzyst­
ne dla zdrowia. Ściany naczyń krwionośnych
stają się grubsze i sztywniejsze.
34
Serce jest przeciążone pompując krew
przez naczynia krwionośne o dużym oporze
i mniejszym świetle, co może zwiększyć
ryzyko wystąpienia chorób serca i pogorsze­
nia choroby nerek. Znacznie podwyższone
ciśnienie krwi jest leczone lekami obniżający­
mi ciśnienie krwi (hipotensyjnymi) i usuwaniem
płynów za pomocą leków i dializ.
Częstą przyczyną wysokiego ciśnienia
krwi u pacjentów poddawanych dializom
jest nadmiar płynu w organizmie.
Ciśnienie krwi można zmierzyć za pomocą
stetoskopu oraz ciśnieniomierza. Nauczysz
się mierzyć swoje ciśnienie krwi podczas
szkolenia z dializy domowej.
Skurczowe ciśnienie krwi (pierwsza liczba)
to ciśnienie krwi podczas fazy skurczu serca
(systole).
Pielęgniarka nauczy Cię, w jaki sposób
prawidłowo zakładać mankiet i stetoskop lub
monitor cyfrowy i udzieli pełnych instrukcji,
dotyczących monitorowania i rejestrowania
ciśnienia krwi. Dzięki praktyce będzie to
coraz łatwiejsze.
Rozkurczowe ciśnienie krwi (druga liczba)
to ciśnienie krwi podczas spoczynkowej fazy
rozkurczu serca (diastole).
Twoje codzienne obowiązki
Ciśnienie krwi to ciśnienie krążącej krwi
wywierane na ściany naczyń krwionośnych.
Wartość jest podawana jako dwie liczby np.
120/80 mmHg.
2–3 cm
Schematyczna ilustracja pokazująca, gdzie należy umieścić mankiet do pomiaru ciśnienia krwi.
35
Twoje codzienne obowiązki
Pamiętaj
Podczas mierzenia ciśnienia krwi należy
pamiętać o kilku sprawach:
• Zdejmij ubranie z ramienia.
• Wykonuj pomiar za każdym razem
w podobnej pozycji (siedząc w pozycji
wyprostowanej lub leżąc).
• Jeżeli przyjmujesz leki wpływające na
ciśnienie krwi, wykonuj pomiar o tej
samej porze dnia (lub częściej, jeżeli
źle się czujesz).
• Podczas umieszczania mankietu na
ramieniu dolna część mankietu powinna
znajdować się 2–3 cm nad łokciem.
• Po założeniu mankietu między
r­amieniem a mankietem powinny
się zmieścić 2 palce.
• Jeżeli Twoje ciśnienie krwi jest znacznie
niższe w pozycji stojącej niż leżącej,
ważne jest jego mierzenie za każdym
razem w obu pozycjach.
36
Niekiedy ciśnienie krwi może zmieniać się
stopniowo w dłuższym czasie. Możesz
nie odczuć tak powolnych zmian ciśnienia
krwi, ale będą one widoczne w zapiskach
jego pomiarów. Wysokiego i niskiego
­ciśnienia krwi nie wolno ignorować. Dlatego
bardzo ważne jest rejestrowanie ciśnienia
krwi, zgodnie z zaleceniami lekarza i / lub
pielęgniarki.
Gdy serce bije szybciej – tętno rośnie, gdy
serce bije wolniej – tętno spada. Twoje tętno
wzrośnie w przypadku podniecenia, bólu lub
infekcji. Wzrośnie także, gdy podczas dializy
z organizmu zostanie usunięte zbyt wiele
płynu (szybki spadek objętości krwi) lub
w organizmie będzie zbyt dużo płynu.
Lekarz lub pielęgniarka mogą poinstruować
Cię, w jaki sposób regularnie mierzyć tętno.
Dokładny pomiar tętna jest ważny.
Twoje codzienne obowiązki
Tętno
Liczba uderzeń serca w ciągu minuty jest
określana jako tętno. Prawidłowe tętno
to 60–90 uderzeń na minutę. W warunkach
prawidłowych tętno powinno być mocne
i regularne, ale niektórzy pacjenci mają tętno
nieregularne.
Aby znaleźć tętno, połóż dwa palce (wskazu­
jący i środkowy) na nadgarstku u podstawy
kciuka (nie używaj do tego kciuka, ponieważ
ma on swoje własne tętno).
Gdy wyczujesz tętno, policz liczbę uderzeń
w ciągu pełnej minuty. Zwróć uwagę, czy
uderzenia są regularne bądź nieregularne.
Codziennie notuj swoje tętno.
37
Twoje codzienne obowiązki
Temperatura
Twoja temperatura może być ważną oznaką
infekcji. Lekarz lub pielęgniarka mogą
­wymagać regularnego mierzenia temperatury.
Prawidłowa temperatura organizmu to
37 stopni Celsjusza. Warto wiedzieć, co jest
dla Ciebie normalne. Temperaturę należy
mierzyć zawsze w przypadku odczuwania
gorączki lub dreszczy. Temperatura wyższa
od prawidłowej może być wskaźnikiem
infekcji lub przeziębienia.
U kobiet niewielkie wahania temperatury
mogą występować podczas cyklu menstru­
acyjnego.
38
Pamiętaj
Przed pomiarem temperatury należy
odczekać dziesięć minut po paleniu
tytoniu, jedzeniu lub piciu (napojów
zimnych lub ciepłych).
Temperaturę można mierzyć w ustach lub
odbycie, w zależności od procedury obowią­
zującej w danym ośrodku dializacyjnym.
Przestrzegaj zaleceń podanych przez pielę­
gniarkę. Zapisuj swoją temperaturę na arkuszu.
Niekiedy pacjenci mylą wzrost wagi ciała
z powodu nadmiaru płynów z rzeczywistym
wzrostem ciężaru ciała. Wzrost ciężaru ciała
z powodu zwiększenia masy mięśniowej
lub tłuszczowej wymaga czasu. Nie możesz
przybrać na wadze 1,5 kg w ciągu jednej
nocy. Szybkie zmiany ciężaru ciała (w ciągu
dni) najczęściej są spowodowane zmianą
równowagi płynów.
Jeżeli przybierzesz na wadze zbyt dużo,
może to być spowodowane spożywaniem
zbyt dużych ilości sodu (soli) lub piciem zbyt
dużej ilości płynów. Sód sprawia, że Twój
organizm zatrzymuje płyny i czujesz większe
pragnienie. Przyczyną może być niewystar­
czające usuwanie płynów lub sodu podczas
dializy. Szybkie zwiększenie ciężaru ciała
często jest oznaką nadmiaru płynu. Możesz
zaobserwować wzrost ciśnienia krwi, wagi i
obrzęki (opuchnięcie twarzy, stóp i rąk).
­Nadmiar płynu może także powodować
kaszel lub spłycenie oddechu, zwłaszcza
w pozycji leżącej.
Utrata płynów może być spowodowana
wymiotami, biegunką lub nadmiernym
usuwaniem płynu podczas leczenia dializami.
Znaczna utrata płynu może spowodować
odwodnienie (zbyt mało wody w organizmie).
Jeżeli nastąpi nadmierna utrata płynów,
mogą wystąpić skurcze nóg, zawroty głowy,
ogólne osłabienie oraz niskie ciśnienie krwi.
Twoje codzienne obowiązki
Masa ciała
Usłyszysz sporo na temat „suchej wagi”.
Sucha waga to ciężar ciała bez nadmiaru
płynów lub odwodnienia. Jest to waga
uważana za „idealną” dla Twojej płci, wieku
i figury. Twój lekarz określi suchą wagę na
podstawie badania fizykalnego, tego jak
się czujesz przed i po wymianie DO oraz
zmian apetytu.
Więcej informacji na temat zarządzania
suchą wagą znajduje się na stronie 56
(„Zarządzanie suchą wagą”).
Pamiętaj
Podczas mierzenia ciężaru ciała należy
pamiętać o kilku sprawach:
• Waż się o tej samej porze dnia.
• Notuj, czy jama otrzewnowa jest
wypełniona czy pusta.
• Każdorazowo waż się w podobnym
ubraniu.
• Używaj tej samej wagi ustawionej na
płaskiej powierzchni (nie na dywanie).
• Rejestruj swoją wagę codziennie.
39
Twoje codzienne obowiązki
Prowadzenie zapisów
Jednym z najważniejszych zadań pacjenta
poddawanego dializom w warunkach
­domowych jest prowadzenie zapisów.
Pełne i sumienne zapisy dotyczące terapii
są niezbędne lekarzowi i pielęgniarce do
oceny postępu leczenia w domu. Pielęgniarka
szkoląca powie, jakie informacje i w jaki
sposób należy rejestrować.
Ważne jest rejestrowanie objawów czynności
życiowych oraz parametrów terapii DO,
np. użytego stężenia glukozy oraz objętości
wpływu i wszelkich przyjętych leków.
Pamiętaj
Bardzo ważne jest:
• Prowadzenie prawidłowych zapisów.
• Przynoszenie ze sobą zapisów
na każde spotkanie z lekarzem lub
pielęgniarką w ośrodku dializy.
• Zabieranie ze sobą zapisów w przy­
padku hospitalizacji lub pobytu
w izbie przyjęć. Potrzebnymi informa­
cjami mogą być ciśnienie krwi, tętno,
temperatura lub ciężar ciała.
• Codziennie monitoruj swój cewnik
oraz miejsce ujścia.
40
Mikroorganizmy żyjące wewnątrz lub na
powierzchni naszych ciał są w większości
pomocne ludziom. Istnieją także mikroorga­
nizmy szkodliwe, które mogą powodować
infekcje lub choroby, jeżeli nie podejmiemy
odpowiednich kroków, aby temu zapobiec.
Te środki „higieniczne” powinny stać się
Twoją drugą naturą, a nie czymś o czym
aktywnie myślisz. Podobnie jak utrzymywanie
równowagi podczas jazdy rowerem – nie
musisz o tym myśleć, po prostu to robisz.
Dlatego bardzo ważne jest jak najbardziej
jednolite wykonywanie tych procedur od
samego początku.
Twoje codzienne obowiązki
Higiena w dializie ­otrzewnowej
Skóra stanowi naturalną barierę dla mikroor­
ganizmów. Jeżeli skóra ma niewielkie ranki,
szkodliwe mikroorganizmy mogą wnikać do
organizmu i krwiobiegu i powodować infekcję.
Dlatego dobre mocowanie cewnika jest
niezwykle istotne. Inaczej ruchy cewnika
spowodują uszkodzenie skóry w miejscu
ujścia, co może wywołać infekcję.
W DO niezbędne jest ścisłe przestrzeganie
technik higienicznych, aby uniemożliwić
mikroorganizmom wnikanie do jamy otrzew­
nowej przez cewnik, dren łączący pacjenta
lub podczas procedury podłączania worka.
Stosowanie zasad higieny w ramach co­
dziennych obowiązków to najlepszy sposób
ochrony przed zakażeniem jamy otrzewnej,
tj. zapaleniem otrzewnej.
41
Twoje codzienne obowiązki
Techniki higieny
Jałowość
Jałowość oznacza, że sprzęt i produkty są
całkowicie pozbawione wszelkich mikroorga­
nizmów / zarazków. Jeżeli na przedmiocie
znajduje się chociaż jeden mikroorganizm,
to uważamy go za zanieczyszczony.
Przestrzeganie procedur jałowych pomaga
zapobiec wnikaniu do ciała pacjenta wszelkich
Stosowanie środków dezynfekujących
pomaga hamować wzrost bakterii lub nisz­
czyć je. Pielęgniarka poinstruuje Cię, w jaki
sposób stosować środki dezynfekujące. Jest
to ważna procedura zapobiegania infekcjom
i powikłaniom.
Istotne jest uświadomienie sobie, że więk­
szość środków dezynfekujących wymaga
do skutecznego działania długiego czasu
kontaktu (2–3 minuty).
szkodliwych mikroorganizmów.
Obszary jałowe to:
Twój ośrodek dializ może wymagać noszenia
maski podczas wykonywania wymian worka
lub pielęgnacji miejsca ujścia, co może
pomóc uniknąć skażenia obszarów jałowych
mikroorganizmami pochodzącymi z nosa
i ust.
Czystość
Mycie rąk mydłem w płynie przez 60 sekund
przed rozpoczęciem każdego zabiegu to
ważny i pierwszy krok zapobiegania infekcjom.
Jednak mycie rąk nie powoduje ich jałowości.
Mikroorganizmy pozostają na nich. Po
prawidłowym umyciu ręce uznawane są
za „czyste”.
• worki z płynem do DO wewnątrz
­ pakowania
o
• system kasety ADO wewnątrz
­opakowania
• wnętrze cewnika i drenu łączącego
­pacjenta
Obszary czyste to:
• umyte ręce
• powierzchnia robocza
• zewnętrzne powierzchnie opakowań
wyposażenia do dializy
Techniki jałowe można opanować tylko
dzięki praktyce i ścisłemu przestrzeganiu
procedur. Pielęgniarka dokładnie przećwiczy
ten aspekt podczas szkolenia. Jest to
­bardzo ważny temat.
42
Mycie rąk to pierwsza bariera chroniąca
przed zakażeniem. Prawidłowe mycie rąk
może pomóc powstrzymać rozprzestrze­
nianie się zarazków. Noszone akcesoria,
takie jak zegarek, krawat, pierścionki, bran­
soletki są dobrym miejscem ukrycia i
­wzrostu zarazków. Pielęgniarka nauczy
Cię dobrej techniki mycia rąk.
Pamiętaj
Mycie rąk przed zabiegiem dializy
otrzewnowej
Prawidłowe mycie rąk jest bardzo ważne
dla ograniczania liczby zarazków na rękach.
Zalecane jest mydło w płynie.
Twoje codzienne obowiązki
Mycie rąk
Myjąc ręce wodą i mydłem możesz usunąć
widoczny brud oraz niewidoczne zarazki.
Jednak nigdy nie usuniesz wszystkich
zarazków, więc ręce nawet po umyciu, nie
są jałowe. Należy pamiętać o całkowitym
osuszeniu rąk za pomocą suchych ręczni­
ków papierowych.
Myj ręce
• po skorzystaniu z łazienki
• po kontakcie z pieniędzmi
• po kichaniu, kaszlu,
wydmuchiwaniu nosa
• przed i po jedzeniu
• po zabawie ze zwierzętami
• po wynoszeniu śmieci
43
Twoje codzienne obowiązki
Procedura mycia rąk
Czas trwania całej procedury: > 90 sekund
1
Zwilż ręce wodą …
3
Pocieraj ręce, dłoń o dłoń …
5
…dłoń o dłoń z przeplecionymi palcami …
44
+
2
… i zastosuj tyle mydła, aby pokryć
­wszystkie powierzchnie rąk.
4
… prawą dłonią grzbiet lewej ręki
z ­przeplecionymi palcami i na odwrót …
6
… grzbiety palców o przeciwne dłonie
z palcami złożonymi w koszyczek …
…obrotowe pocieranie prawego kciuka
objętego lewą dłonią i na odwrót …
9
Spłucz ręce wodą …
11
… użyj ręcznika do zakręcenia wody …
Twoje codzienne obowiązki
7
8
… pocieranie obrotowe, w przód i w tył
z palcami prawej dłoni umieszczonymi
w lewej dłoni i na odwrót.
10
… dokładnie osusz pojedynczym ręcznikiem
papierowym …
12
… po wyschnięciu Twoje ręce są
­bezpieczne.
45
Twoje codzienne obowiązki
Pamiętaj
• Myj i dezynfekuj ręce przed
­ otknięciem swojego cewnika,
d
­miejsca ujścia lub złącz DO !
• Zawsze po poważnym zanieczysz­
czeniu rąk, przed rozpoczęciem
procedury mycia rąk, starannie oczyść
paznokcie za pomocą płaskiej
­wykałaczki, przyborów do paznokci
lub szczoteczki pod bieżącą wodą.
• Zdejmij biżuterię.
• Podczas całej procedury mycia i
płukania utrzymuj dłonie i przedramiona
wyżej niż łokcie, aby uniknąć
­spływania „zużytej” wody z powrotem
na miejsca umyte i spłukane.
46
Twoje codzienne obowiązki
Dezynfekcja rąk
Przed dezynfekcją rąk należy je dokładnie
umyć w celu usunięcia brudu. Zdecydowanie
zaleca się dezynfekowanie rąk przed proce­
durą dializy, np. przed podłączeniem drenu
łączącego pacjenta do zestawu drenów DO
lub przed pielęgnacją miejsca ujścia.
Aby przeprowadzić dezynfekcję rąk, należy
rozetrzeć środek dezynfekujący dokładnie
pokrywając ręce, które powinny pozostać
nim zwilżone podczas całego procesu.
Upewnij się, że dezynfekcją objęte zostały
nadgarstki. Rozcieraj, aż ręce będą całko­
wicie suche. Proces dezynfekcji rąk trwa
zwykle 30 do 60 sekund, w zależności od
wytycznych producenta.
W przypadku dozownika środka dezynfeku­
jącego użyj łokci do naniesienia środka, aby
uniknąć zanieczyszczenia rąk.
47
Twoje codzienne obowiązki
Procedura dezynfekcji rąk
Czas trwania całej procedury: 20–30 sekund
1
Wypełnij środkiem do dezynfekcji dłoń
złożoną w koszyczek i pokryj nim wszystkie
­powierzchnie.
3
… prawą dłonią grzbiet lewej ręki
z ­przeplecionymi palcami i na odwrót …
48
2
Pocieraj ręce, dłoń o dłoń …
4
…dłoń o dłoń z przeplecionymi palcami …
… grzbiety palców o przeciwne dłonie
z palcami złożonymi w koszyczek …
7
… pocieranie obrotowe, w przód i w tył
z palcami prawej dłoni umieszczonymi
w lewej dłoni i na odwrót.
Twoje codzienne obowiązki
5
6
…obrotowe pocieranie prawego kciuka
objętego lewą dłonią i na odwrót …
8
Twoje ręce są bezpieczne.
49
Twoje codzienne obowiązki
Twoje miejsce do pracy
Obszar wybrany na wymianę worków powi­
nien być na tyle duży, aby zmieścić wyma­
gane zapasy podczas procedury wymiany
worka. Musi być on utrzymywany w czystości,
porządku i dobrze oświetlony.
Dodatkowe elementy powinny być łatwo
dostępne. Podczas procedury wymiany
worka nie powinny być otwarte żadne okna.
Wyłącz klimatyzatory lub wentylatory. Nie
przeprowadzaj wymian worka w miejscu,
gdzie panuje duży ruch. Ruch powietrza
przenosi razem z cząstkami pyłu zarazki, co
może być przyczyną infekcji. Podczas
­wymiany worka w pomieszczeniu nie powinno
być zwierząt domowych.
Ważne jest nierozpraszanie uwagi. Podczas
rozproszenia uwagi możesz popełnić błąd i
zanieczyścić swój system DO. Wykonywanie
kolejnych czynności wymiany worka zgodnie
z instruktażem pielęgniarki pomoże uniknąć
błędów.
Pamiętaj
Podczas przeprowadzania DO należy
pamiętać o kilku sprawach:
• Skoncentruj się na tym, co robisz.
Nie rozpraszaj uwagi.
• Pomieszczenie, gdzie wykonujesz
zmianę worka, należy utrzymywać
w czystości i porządku.
• Miej świadomość, że zarazki mogą
się przemieszczać z prądem powie­
trza – pozamykaj wszystkie drzwi
i okna. Wyłącz klimatyzację, wenty­
latory i nawiewy grzejne.
• W pomieszczeniu nie powinno być
dzieci i zwierząt domowych.
• Pomieszczenie powinno mieć dobre
oświetlenie.
• Przed rozpoczęciem zabiegu zgromadź
wszystkie potrzebne elementy.
­Elementy zapasowe miej w zasięgu.
• Zawsze myj i dezynfekuj ręce zgodnie
z procedurą, której nauczyła Cię
pielęgniarka.
• Upewnij się, że zawsze ściśle prze­
strzegasz procedury, której nauczono
Cię podczas szkolenia.
• NIE RÓB żadnych „skrótów”.
50
• Nad obszarem jałowym nie wolno
kaszleć, kichać lub śmiać się!
• Na obszarze jałowym nie wolno rozle­
wać płynów ! Obszar wilgotny jest
zawsze uważany za zanieczyszczony,
ponieważ powierzchnia pod nim nie
jest jałowa.
• Nie zanieczyszczaj przedmiotu
­jałowego, dotykając go niejałowym !
• Nie używaj żadnych opakowanych
elementów, jeżeli minął ich termin
ważności !
• Wszystko, co spadnie na podłogę,
jest zanieczyszczone.
• Nigdy nie używaj zanieczyszczonego
przedmiotu ! Zawsze wyrzucaj
­zanieczyszczone przedmioty !
Dodawanie leku do płynu do DO
Niekiedy do płynu dializacyjnego może być
dodany lek. Do najczęściej dodawanych
leków należą antybiotyki leczące infekcje,
heparyna zapobiegająca powstawaniu
włóknika i regularnie insulina w celu kontroli
cukru we krwi u cukrzyków.
Twoje codzienne obowiązki
Inne reguły pomagające
zapobiegać wnikaniu zarazków
do jamy otrzewnowej.
Dodawanie leków do płynu dializacyjnego
jest procedurą jałową. Pielęgniarka poin­
struuje Cię, w jaki sposób przeprowadzić tę
procedurę.
O czym należy pamiętać podczas
­dodawania leku do płynu dializacyjnego:
• Umyj i zdezynfekuj ręce. Podczas
­procedury noś maskę.
• Port leków worka płynu do DO oraz
szyjka butelki muszą zostać zdezynfeko­
wane przed pobraniem i wstrzyknięciem
leku.
• Po wstrzyknięciu delikatnie wstrząśnij
workiem płynu do DO, aby wymieszać
lek.
• Płyn do DO z reguły musi pozostawać
w jamie otrzewnowej przez co najmniej
4 do 6 godzin, aby nastąpiło wchłonięcie
leku.
Pamiętaj
Jeżeli podczas dodawania leku do płynu
dializacyjnego nie przestrzegasz technik
jałowych, możesz wstrzyknąć do
­worka bakterie i spowodować zapalenie
otrzewnej!
51
Twoje codzienne obowiązki
Pielęgnacja cewnika do DO
Aby uzyskać dostęp do otrzewnej, w dolnej
części brzucha wszczepiany jest cewnik –
elastyczna rurka silikonowa. Założenie cew­
nika zwykle ma miejsce na sali operacyjnej,
często w znieczuleniu miejscowym.
W pierwszym tygodniu po założeniu cewnika
do dializy otrzewnowej pacjent nosi w miejscu
nacięcia opatrunek. Opatrunek musi pozostać
na miejscu przez 3–4 dni, chyba że zaobser­
wujesz pewne zmiany barwy (np. krew).
Pierwszą zmianę opatrunku wykona Twój
lekarz lub pielęgniarka. Założy on(a) mniejszy
opatrunek. Opatrunek będzie zmieniany
raz w tygodniu przez 2–4 tygodnie, chyba
że zostanie zaobserwowany wyciek przez
opatrunek.
52
Gdy miejsce ujścia (gdzie cewnik opuszcza
skórę) będzie dojrzałe, zmiany opatrunku
będą wykonywane codziennie. Nauczysz
się, jak to robić i jak oceniać miejsce ujścia,
aby zauważyć ewentualne problemy.
Przez pierwsze 1–2 tygodnie możesz do­
świadczyć pewnego dyskomfortu i zasinienia
na brzuchu.
Dzieje się tak, ponieważ początkowo cewnik
ociera się o jelita, gdyż jama otrzewnowa
jest pusta. Ten dyskomfort zniknie po rozpo­
częciu DO. Gdy cewnik jest dojrzały i gotowy
do użycia, zaczniesz samodzielnie dbać
o miejsce ujścia.
Aby utrzymać dostęp do dializy w odpo­
wiednim stanie, przestrzegaj następują­
cych pomocnych wskazówek :
• Zawsze mocuj koniec cewnika do
• Czyść i monitoruj regularnie swój
• Codziennie bierz natrysk zgodnie
dostęp do dializy zgodnie z zaleceniami.
• Zwracaj uwagę na skórę wokół miejsca
ujścia. Nie może być zaczerwieniona
lub obrzmiała. Może być to objaw
zapalenia lub infekcji.
• Sączenie w miejscu ujścia może
oznaczać infekcję i natychmiast musi
zostać zgłoszone pielęgniarce.
• Niekiedy w miejscu ujścia mogą
­ owstać niewielkie strupy. NIGDY nie
p
należy ich usuwać. Pielęgniarka
­nauczy Cię, w jaki sposób dbać o te
miejsca.
• Sprawdź czystymi rękoma tunel cewni­
ka (miejsce, gdzie cewnik znajduje się
pod skórą). Nie powinno być objawów
obrzęku lub tkliwości uciskowej.
• Miejsce ujścia nie powinno boleć.
Jeżeli doświadczasz bólu, zgłoś to
swojemu lekarzowi lub pielęgniarce.
• Regularnie sprawdzaj cewnik i łącznik
pod kątem pęknięć (mogą przez nie
wniknąć bakterie, powodując infekcję).
Ponieważ jako pacjent poddawany dializie
otrzewnowej przychodzisz do ośrodka dializ
zaledwie raz na 4–6 tygodni, dobra pielę­
gnacja miejsca ujścia odgrywa ważną rolę dla
Twoje codzienne obowiązki
Wskazówka
skóry lub opatrunku, aby zapobiec
jego napinaniu i pociąganiu.
z instrukcjami pielęgniarki i noś czyste
ubrania.
• W miejscu ujścia nie stosuj bez
k­ onsultacji z lekarzem lub pielęgniarką
żadnych środków, takich jak olejki,
pudry czy kremy.
• Jeżeli chcesz popływać, najpierw
poradź się lekarza lub pielęgniarki.
Zapamiętaj następujące punkty:
– Twoje miejsce ujścia przed pływa­
niem musi być całkowicie zagojone.
– Gdy tylko zakończysz pływanie,
załóż suche ubranie i powtórz
pielęgnację miejsca ujścia.
– Nigdy nie pływaj w jeziorze, stawie,
rzece lub niechlorowanym basenie.
• NIE KORZYSTAJ z gorących kąpieli
w wannach. Miejsca wypełnione ciepłą
wodą zawierają mikroorganizmy, które
mogą powodować infekcje.
• Zdrowe miejsce ujścia jest suche,
czyste i nie ma objawów zaczerwienie­
nia lub bólu.
utrzymania dobrego stanu zdrowia. Monitoruj
swój dostęp do dializy i zgłaszaj wszelkie
zmiany lub problemy, gdy tylko je zauważysz.
53
Twoje codzienne obowiązki
Procedura codziennej pielęgnacji
miejsca ujścia
1. Umyj i zdezynfekuj ręce, przygotuj
­potrzebne przedmioty : gaziki, opatrunek,
unieruchomienie, maskę i wszelkie inne
przedmioty zalecone do procedury.
2. Zdejmij stary opatrunek, sprawdź miejsce
ujścia pod kątem objawów infekcji.
W przypadku jakichkolwiek objawów
skontaktuj się z ośrodkiem DO. Ponow­nie umyj ręce przed oczyszczeniem
miejsca ujścia.
3. Oczyść miejsce ujścia roztworem fizjolo­
gicznym soli (lub innym przepisanym), weź
natrysk i osusz miejsce ujścia gazikiem.
4. Włóż maskę przed założeniem opatrunku
na miejscu ujścia. Miejsce ujścia może
pozostać bez opatrunku lub można
założyć suchy opatrunek. Przymocuj
cewnik do skóry brzucha unierucha­
miaczem lub plastrem.
54
• Sprawdź miejsce ujścia i cewnik.
Zwróć uwagę na ewentualne
­zaczerwienienie, tkliwość przy ucisku,
sączenie lub strupy.
Twoje codzienne obowiązki
Pamiętaj
Cewnik to Twoja linia życia. Bez niego nie
można przeprowadzać zabiegów DO.
Miejsce ujścia i tunel cewnika muszą być
wolne od infekcji. Infekcja może spowodować
konieczność usunięcia cewnika.
• Jeżeli podejrzewasz infekcję, zadzwoń
do swojego ośrodka DO.
• Sprawdź cewnik i jego końcówkę
(łącznik). Nie powinny wykazywać
żadnych pęknięć, rozdarć lub
­zabrudzeń.
• Codziennie sprawdzaj dotykiem tunel
cewnika i mufkę. Zwróć uwagę na
ewentualne obrzmienie lub tkliwość.
• Codziennie bierz natrysk.
• Noś czyste ubrania.
• Nigdy nie nakładaj na miejsce ujścia
żadnych substancji, np. balsamu do
ciała, pudru lub wazeliny. Twoja
­pielęgniarka DO poinstruuje Cię, jeżeli
lekarz przepisze jakiekolwiek maści
do pielęgnacji miejsca ujścia.
• Nie zdrapuj i nie usuwaj strupów
z miejsca ujścia.
55
Twoje codzienne obowiązki
Zarządzanie suchą wagą
Waga, którą należy osiągnąć po wymianie
DO jest określana jako waga docelowa
lub sucha. Sucha waga to ciężar ciała, przy
którym nie występuje odwodnienie lub
nadmiar płynów, bądź objawy obrzęków.
Waga ta jest określana na podstawie bada­
nia fizykalnego, ciśnienia krwi, samopo­
czucia pacjenta przed i po wymianie DO
oraz zmian apetytu.
Twoja sucha waga nie jest wartością stałą.
Może się zmieniać, ponieważ możesz stracić
na wadze z powodu słabego apetytu lub
przybrać z powodu wzrostu masy mięśnio­
wej. Suchą wagę nie jest łatwo ocenić (są
jednak dostępne metody służące do jej
oszacowania). Pomocna lekarzowi i pielę­
gniarce jest informacja o zmianach apetytu,
problemach ze spaniem na wznak lub o
obrzęku twarzy, stóp, bądź rąk. Zmiana
przyjętej wartości Twojej suchej wagi powinna
zawsze być konsultowana z lekarzem
­zajmującym się dializami.
56
Niedobór płynów
Aktualny ciężar ciała wyższy od suchej wagi
może być oznaką nadmiaru płynów. Musisz
zwracać uwagę na następujące objawy i
informować o nich lekarza lub pielęgniarkę:
Jeżeli ważysz mniej od zaleconej suchej
wagi, może to być oznaką odwodnienia,
tj. niedoboru płynów lub utraty masy tłusz­
czowej, bądź mięśniowej. Odwodnienie
można rozpoznać na podstawie następują­
cych objawów:
• Wzrost ciśnienia krwi
• Obrzęki tkanki podskórnej
• Każdy przyrost wagi
• Kaszel
• Spłycenie oddechu
Nadmiar płynów musi zostać usunięty
podczas zabiegu dializy. Jeżeli do usunięcia
jest dużo płynu, zawsze należy skonsultować
się z lekarzem lub pielęgniarką. Właściwą
postawą jest wspomaganie leczenia przez
dodatkowe ograniczenia i próbę zmniejszenia
spożycia sodu oraz płynów.
Twoje codzienne obowiązki
Nadmiar płynów
• Niskie ciśnienie krwi
• Możliwa utrata ciężaru ciała
• Zmęczenie
• Zawroty głowy
W takim przypadku płyny nie powinny być
usuwane podczas dializy. Po konsultacji
lekarz może zalecić picie nieco większej
ilości płynów i spożywanie dodatkowej ilości
soli. Przyczyna utraty wagi powinna zostać
zbadana bardziej szczegółowo.
Przewlekły nadmiar płynów może spowo­
dować nadciśnienie i niewydolność serca.
Dlatego ważne jest osiągnięcie i utrzymanie
swojej suchej wagi.
57
Twoje codzienne obowiązki
Żywienie
Dobre żywienie stanowi ważną część Twojej
terapii. Istnieją zalecenia odnośnie rodzaju
i ilości składników odżywczych, jakie należy
spożywać. Zwykle, przy częstym dializowaniu,
masz więcej swobody w wyborze jedzenia
i napojów. Dobry stan odżywienia oznacza
dobre samopoczucie. Niedożywienie lub
­nieprawidłowe odżywianie zwiększa ryzyko
chorób.
Przestrzeganie zaleceń dietetycznych pomoże
ograniczyć powikłania związane z niezrów­
noważonym żywieniem.
Ponieważ nerki utraciły zdolność utrzymy­
wania równowagi elektrolitów, usuwania
produktów przemiany materii oraz nadmiaru
płynów, niezbędne jest zwracanie uwagi na
zawartość płynów w spożywanych produk­
tach żywnościowych.
Dieta osoby z niewydolnością nerek jest
Dieta osoby z niewydolnością nerek może
stanowić wyzwanie. Twój dietetyk opracuje
indywidualną dietę. Wspólnie wybierzecie,
co lubisz jeść i upewnicie się, że Twoje jedze­
nie zawiera wszystkie niezbędne składniki
odżywcze, których potrzebuje organizm.
58
bardzo złożona i powinna zostać dopasowana
indywidualnie. Nigdy nie stosuj „ogólnych
wytycznych”, jakie możesz znaleźć w czaso­
pismach lub internecie. Mogą one dotyczyć
większości zdrowych ludzi, ale prawdopo­
dobnie nie dotyczą Ciebie. Zawsze należy
spróbować uzyskać poradę od dietetyka
­zajmującego się chorobami nerek.
Płyny pomagają utrzymać strukturę naszego
ciała, aktywność komórek i temperaturę
organizmu. Gdy nerki są niewydolne, nadmiar
płynów nie może być usuwany z organizmu.
Ponieważ po rozpoczęciu dializ wytwarzanie
moczu jest zwykle zmniejszone, musisz
ograniczyć dzienne spożycie płynów.
Zbyt wiele wody w organizmie powoduje
obrzęki, wysokie ciśnienie krwi i / lub spłyce­
nie oddechu. Im więcej wody trzeba usunąć
podczas dializy otrzewnowej, tym większy
może się z tym wiązać dyskomfort.
Twoje codzienne obowiązki
Płyny
Płyny występują we wszystkich napojach,
ale także w żywności, takiej jak ziemniaki,
owoce, lody, sosy i zupy.
Najczęściej spożyte płyny pozostają
w ­organizmie razem z solą. Spożycie soli
zwiększa także pragnienie i przyjmowanie
płynów. Dlatego ograniczenie soli jest
­bezwzględnie konieczne do utrzymania
dobrego stanu zdrowia.
Twój lekarz może prosić o regularne noto­
wanie dziennej objętości moczu – może to
pomóc w ustaleniu ilości płynów, które
możesz wypić w ciągu doby. Twój dietetyk
omówi z Tobą, ile płynów możesz przyjąć
w ciągu doby.
Nie zapominaj, że większość spożywanej
przez nas soli jest „ukryta”, najczęściej
w przetworzonej żywności (kiełbasy, żyw­
ność konserwowa, mrożona pizza), ale
sól zawierają także chleb, ser i szynka.
Ograniczenie płynów nie jest łatwe, ale
spytaj dietetyka lub innych pacjentów, co
robią – może nie jest to aż takie trudne,
jak myślałeś.
Ograniczone spożycie soli ułatwi zmniejszenie
dziennego spożycia płynów. Sól zwiększa
pragnienie.
59
Twoje codzienne obowiązki
Wskazówka
Wskazówki, które mogą pomóc
­ograniczyć spożycie płynów:
• Używaj mniejszych filiżanek i szklanek
i pij napoje małymi łykami.
• Ponieważ suchość w ustach może
sprawiać dyskomfort, zwalczaj ją.
Zamiast pić, aby odświeżyć usta,
spróbuj użyć płynu do płukania ust
lub umyć zęby. Ssij twarde słodycze
(dropsy cytrynowe). Pomocna jest
także cytryna lub limonka.
• Wielu pacjentów uważa, że lód zaspo­
kaja pragnienie lepiej niż płyny. Spróbuj
zamrozić swoją porcję wody w formie
kostek lodu. Pamiętaj, aby uwzględnić
spożywany lód w swoim bilansie
dziennego spożycia płynów.
• Aby lepiej kontrolować pragnienie,
spowodowane spożywaniem słonej
żywności, dietetyk zaleci jej ograni­
czenie w codziennej diecie.
60
• Chłód pomoże ograniczyć pragnienie,
zwłaszcza podczas upałów. Spróbuj
pić zimne napoje zamiast gorących.
Jeżeli czujesz pragnienie między
posiłkami, spróbuj jako przekąski
zaakceptowanych przez dietetyka
zimnych warzyw i owoców.
• W miarę możliwości przyjmuj leki
z posiłkami. Spróbuj połykać tabletki
z musem jabłkowym. Przed zmianą
godzin przyjmowania leków skonsultuj
się z lekarzem.
• Jeżeli chorujesz na cukrzycę, utrzymuj
zalecony poziom glukozy we krwi.
Wysokie poziomy glukozy zwiększają
pragnienie. Kontrolowanie cukrzycy
zgodnie z zaleceniami lekarza i diete­
tyka pomoże kontrolować pragnienie.
Białko
Chlorek sodu (sól) jest niezbędny w regulo­
waniu zawartości wody, przekazywaniu
impulsów nerwowych i funkcjonowaniu
mięśni. Kiedy jesz słoną żywność, zwiększa
się pragnienie. Zbyt dużo sodu może spo­
wodować zatrzymanie płynów w organizmie.
Może to doprowadzić do obrzęków i pod­
wyższonego ciśnienia krwi. Sód występuje
głównie w soli kuchennej i daniach gotowych,
Dzienna dawka białka jest potrzebna do
budowy mięśni, naprawy tkanek, zwalczania
infekcji i uzupełniania białek utraconych
podczas dializ. Jedzenie zbyt małej ilości
białka może prowadzić do niedożywienia,
utraty wagi, osłabienia mięśni i słabego
stanu zdrowia. Niedożywienie stanowi
poważne ryzyko u pacjentów dializowanych.
w których sól jest często nadużywana.
Przed rozpoczęciem dializ Twój lekarz mógł
prosić Cię o przestrzeganie diety niskobiał­
kowej w celu zachowania funkcji nerek.
Wskazówka
• Nie dodawaj soli do swoich potraw.
• Unikaj żywności, zawierającej duże
ilości sodu (dania gotowe, ser, salami).
• Gotując, stosuj zamiast soli zioła i
przyprawy.
• Nie stosuj substytutów soli. Mogą one
zawierać zamiast sodu potas.
• Unikaj żywności z sodem wymienionym
na etykiecie wśród pierwszych pięciu
składników.
Twoje codzienne obowiązki
Chlorek sodu (NaCl)
Teraz jednak masz inne priorytety żywieniowe.
Większość osób dializowanych jest zachęcana
do jedzenia w miarę możliwości dużych ilości
białek „wysokiej jakości”, zawartych w drobiu,
rybach, wołowinie itd. Zalecana dawka
białek dla pacjenta dializowanego to około
1,2 g na kg ciężaru ciała na dobę.
Suplementy białkowe: Codzienne jedzenie
wystarczających ilości białka może być
trudne. Dostępnych jest szereg suplementów
białkowych. Proszę mieć świadomość, że
suplementy te zwykle zawierają sód, potas
i fosfor. Kwestię suplementów białkowych
należy skonsultować z dietetykiem.
Możesz także zapytać dietetyka o przepisy
i tytuły książek kucharskich dla pacjentów
z chorobami nerek. Przestrzeganie ograniczeń
diety dla osób z chorobami nerek może być
początkowo trudne, ale nieco kreatywności
pozwoli Ci przygotowywać smaczne i
­pożywne posiłki.
61
Twoje codzienne obowiązki
Energia
Fosfor (P)
Energia jest uzyskiwana z węglowodanów
i tłuszczów. Jeżeli nie jesz wystarczających
ilości węglowodanów i tłuszczów, magazy­
nowane w mięśniach białko jest wykorzysty­
wane jako źródło energii. Może to spowodo­
wać niedobór białka z ryzykiem rozpadu
tkanki mięśniowej w celu uwolnienia białka.
Poniżej przedstawiono krótkie wyjaśnienie
różnicy między fosforem i fosforanem:
Energia jest mierzona w kaloriach / kilodżulach.
Kalorie są niezbędne do uzupełnienia energii
i utrzymania wagi. Kalorie stanowią problem,
jeżeli Twoja waga jest zbyt niska lub zbyt
wysoka.
Ponieważ pacjenci z niewydolnością nerek
mają większe ryzyko podwyższonego stęże­
nia cholesterolu, możesz otrzymać zalecenie
unikania żywności bogatej w tłuszcze nasy­
cone lub cholesterol. Czytaj uważnie etykiety
żywności, aby określić zawartość tłuszczu
i cholesterolu.
Słodycze gotowane, cukier, miód, dżem i
galaretka także dostarczają kalorii i energii.
Jeżeli jednak masz cukrzycę, spożywając
pokarmy słodkie, musisz zachować dużą
ostrożność. W przypadku osób z cukrzycą
wytyczne dietetyka są szczególnie istotne.
62
• Związek chemiczny fosforu i tlenu
­nazywany jest fosforanem.
• Pewne rodzaje żywności zawierają
z­ wiązki chemiczne, których składnikiem
jest fosfor. Z organizmu są one
­w ydalane przez nerki z moczem.
Fosfor to minerał, który razem z wapniem
utrzymuje twardość kości i zębów. Gdy nerki
są niewydolne, nie mogą usuwać nadmiaru
fosforanu i jego stężenie we krwi rośnie.
Nawet dializa nie może usunąć nadmiaru
fosforanu, ponieważ jest on magazynowany
głównie w kościach.
Podwyższone stężenie fosforanu powoduje
usuwanie z kości wapnia, przez co są
one słabsze i bardziej kruche. Nazywa się
to nerkową chorobą kości.
Aby nie dopuścić do tego, lekarz może
przepisać środki wiążące fosforan. Leki te
są przyjmowane z jedzeniem i wiążą fosforan
zawarty w żywności, zanim przeniknie do
krwiobiegu. Jest on następnie usuwany ze
stolcem.
Wapń (Ca)
Wskazówka
Twoje codzienne obowiązki
Ograniczaj żywność bogatą w fosfor, taką
jak produkty mleczne, orzechy i fasola,
chociaż są bogate w białko. Dietetyk poradzi
Ci, w jaki sposób obniżyć spożycie fosforu,
nie zmniejszając jednocześnie spożycia
białka.
• Możesz usunąć część potasu
z ­ziemniaków i innych warzyw obie­
rając je i mocząc przez kilka godzin
w ­dużym naczyniu z wodą. Przed
gotowaniem zmień wodę.
• Napoje izotoniczne zwykle są bogate
Wapń to minerał niezbędny do utrzymania
mocnych kości i zębów. Wapń pomaga
także utrzymać prawidłową pracę nerwów
i mięśni.
w potas. Przed ich wypiciem sprawdź
etykietę i skonsultuj się z dietetykiem.
Potas (K)
Suplementy diety
Potas jest minerałem ważnym dla funkcjo­
nowania nerwów i mięśni oraz metabolizmu
białek. Gdy nerki są niewydolne, nadmiar
potasu nie może być usuwany z organizmu.
Zbyt wysokie stężenie potasu jest przyczyną
osłabienia mięśni i nieregularnego bicia
serca, co może być niebezpieczne.
Dostępnych jest wiele różnych suplementów
diety, które mogą z powodzeniem pomóc
zapobiec niedożywieniu i zaburzeniom
składu organizmu. Jeżeli potrzebujesz suple­
mentu diety, dietetyk pomoże Ci znaleźć
taki, który najbardziej odpowiada Twoim
potrzebom.
Potas występuje głównie w owocach i
warzywach, takich jak banany, morele
i pomidory oraz produktach mlecznych
i czekoladzie.
Lekarz może przepisać leki wiążące potas,
aby zapobiec nadmiernemu podwyższeniu
jego stężenia we krwi.
63
Twoje codzienne obowiązki
Leki
Lekarz może przepisać witaminy, w celu
uzupełnienia ich strat podczas dializy. Inne
leki mogą być niezbędne do leczenia
­schorzeń, takich jak cukrzyca lub wysokie
ciśnienie krwi.
Pamiętaj
• Nigdy nie przyjmuj żadnych leków,
które nie są przepisane. Nawet
­„proste” produkty z apteki, takie jak
środki na przeczyszczenie, środki
zobojętniające kwas solny lub substy­
tuty soli mogą naruszyć Twoją rów­
nowagę mineralną. Zawsze najpierw
zapytaj lekarza!
• Nigdy nie stosuj leków ziołowych
i naturalnych bez ich wcześniejszego
omówienia ze swoim lekarzem.
Twój lekarz zdecyduje, jakiego leku
­potrzebujesz.
Pamiętaj
Powiadom swojego lekarza rodzinnego,
dentystę i innych lekarzy przepisujących
leki, że stosujesz leczenie dializami.
64
Na kolejnych stronach opiszemy popularne
leki, których mogą potrzebować pacjenci
dializowani. Poniższe informacje o lekach to
wyłącznie ogólne wytyczne.
Wymieniono leki wyłącznie z ich nazwami
rodzajowymi. Poproś lekarza lub pielęgniarkę,
aby opisała je odpowiednimi nazwami
­handlowymi leków, które przyjmujesz.
Twoje codzienne obowiązki
Pamiętaj
Ważne:
• Twój lek i powód jego przyjmowania
• Kiedy i jak przyjmować lek
• Jaką dawkę każdego z leków i jak
często należy przyjmować
• Możliwe działanie niepożądane
i ­objawy uczulenia na lek
65
Twoje codzienne obowiązki
Środki wiążące fosforan
U osoby ze zdrowymi nerkami fosfor i wapń
pozostają w stanie równowagi. Gdy nerki są
niewydolne, nadmiaru fosforanu nie można
usunąć i jego stężenie we krwi rośnie.
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat środków
wiążących fosforan :
• Przeprowadzaj swoje leczenie dializą
Środki wiążące fosforan łączą się z nim
w przewodzie pokarmowym i ograniczają
jego wchłanianie. Leki te powodują usu­wanie nadmiaru fosforanu wraz ze stolcem.
Objawy nadmiaru fosforu w organizmie to:
• Swędząca skóra
• Zaczerwienienie i podrażnienie spojówek
• Bóle stawów (na przykład ból barku)
• Choroba kości
Aby osiągnąć dobrą kontrolę stężeń fosforanu
konieczne jest spożywanie jedzenia ubogiego
w fosfor i przyjmowanie przepisanych środków
wiążących fosforan !
66
zgodnie z zaleceniami.
• Niektóre środki wiążące fosforan
musisz przyjmować 10–15 minut
przed posiłkiem, inne podczas posiłku,
tylko jeżeli jedzenie zawiera fosforan
(serek śmietankowy, kiełbaski, smażona
wątróbka – sprawdź etykietę żywności
pod kątem zawartości E450). Skonsultuj
się z farmaceutą.
• Środki wiążące fosforan mogą
­powodować zaparcia i bóle brzucha.
Pacjenci dializowani mają w swych organi­
zmach mniej witaminy D, gdyż ich nerki nie
są w stanie jej wytwarzać. Witamina D jest
niezbędna do wchłaniania wapnia w jelitach.
Właściwe stężenie wapnia we krwi jest
niezbędne do utrzymywania mocnych kości
i zębów. W chorobie nerek organizm ma
zbyt mało witaminy D, aby wchłaniać wapń
w jelitach. W celu utrzymania prawidłowych
poziomów wapnia, lekarz może przepisać
witaminę D.
Co się dzieje, gdy zaburzona jest
­równowaga wapnia i witaminy D ?
Skutek:
Twoje codzienne obowiązki
Wapń i witamina D
• Może wystąpić osteoporoza (utrata
­wapnia z kości), kości staną się kruche.
• Następuje odkładanie wapnia i fosforu w :
– naczyniach krwionośnych
(wapnienie naczyń)
– skórze (swędząca skóra)
– stawach (bóle stawów)
– spojówce (zespół czerwonych oczu)
Wapń, fosfor i witamina D każdego dnia
muszą być we wzajemnej równowadze.
Bardzo ważne jest przyjmowanie przepisa­
nych przez lekarza wapnia, witaminy D i
środków wiążących fosforan.
• Stężenie wapnia we krwi jest zbyt niskie
(hipokalcemia).
• Przytarczyce powodują usuwanie wapnia
z kości (nadczynność przytarczyc).
67
Twoje codzienne obowiązki
Erytropoetyna (EPO)
Żelazo (Fe)
Erytropoetyna to hormon wytwarzany przez
nerki, który stymuluje szpik kostny do wytwa­
rzania krwinek czerwonych (erytrocytów).
Krwinki czerwone przenoszą tlen do wszyst­
kich narządów i tkanek organizmu. Pacjenci
z chorobą nerek wytwarzają mało erytro­
poetyny, co może prowadzić do niedoboru
krwinek czerwonych (zwanego niedokrwi­
stością).
Żelazo jest składnikiem niezbędnym do
wytwarzania krwinek czerwonych. Pacjenci
w końcowym stadium choroby nerek mają
problemy z wchłanianiem żelaza z pokarmów.
Powoduje to niskie stężenie żelaza we krwi.
Pacjenci dializowani ponadto tracą znaczne
ilości żelaza podczas dializy, badań krwi
oraz zabiegów chirurgicznych. Bez wystar­
czającej ilości żelaza organizm nie może
­produkować odpowiedniej liczby krwinek
Jeżeli liczba krwinek czerwonych jest zbyt
niska (wskaźnikiem jest stężenie hemo­globiny – Hb), mogą wystąpić niektóre
spośród następujących objawów:
czerwonych, co powoduje niedokrwistość.
• Zmęczenie
• Blada skóra
• Zawroty głowy
• Utrata energii i zdolności do aktywności
fizycznej
EPO może być podawana w formie iniekcji
podskórnej. Twój lekarz określi ilość, często­
tliwość i drogę podawania EPO. Częstotliwość
zależy od Twoich wyników badań krwi.
Jeżeli wartość Hb jest zbyt wysoka, lekarz
zmniejszy dawkę EPO, gdyż może ona
powodować wysokie ciśnienie krwi.
Żelazo można podać jako krótkotrwałą
infuzję dożylną lub suplement doustny.
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat żelaza:
• Stosuj swoją dawkę żelaza zgodnie
z ulotką dołączoną do tego
leku. Wszelkie wątpliwości omów
z ­lekarzem.
• W przypadku doustnego stosowania
płynnego żelaza, zmieszaj je z sokiem,
aby zapobiec zabarwieniu zębów.
• Żelazo stosowane doustnie może
powodować zaparcia.
• Żelazo stosowane doustnie może
powodować czarne zabarwienie
stolca.
68
Minerały
Organizm potrzebuje witamin do prawidło­
wego funkcjonowania. Ze względu na
­ograniczenia diety, pacjenci dializowani zwykle
nie jedzą wystarczającej ilości owoców
i warzyw bogatych w witaminy.
Suplementy cynku mogą być przepisane
w celu leczenia niedoboru cynku i zwalczania
zaburzeń seksualnych.
Niektóre witaminy są rozpuszczalne w
wodzie, inne w tłuszczach. Witaminy rozpusz­
czalne w wodzie (kompleks B oraz C) są
usuwane podczas dializy. Witaminy rozpusz­
czalne w tłuszczach (A, D, E, K) nie są
usuwane podczas dializ i nie wymagają
uzupełniania, chyba że zaleci to lekarz.
Twoje codzienne obowiązki
Witaminy
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat minerałów:
• Zwiększenie zalecanej dawki
­spowoduje wysokie ciśnienie krwi.
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat witamin:
• Witaminy nie zastępują posiłków.
• Stosuj wyłącznie witaminy przepisane
przez lekarza.
69
Twoje codzienne obowiązki
Leki hipotensyjne (obniżające
ciśnienie krwi)
Jedną z funkcji nerek jest regulacja ciśnienia
krwi. Pacjenci z chorobą nerek mają ciśnienie
krwi wyższe od prawidłowego. Leki regulujące
ciśnienie krwi pomagają je utrzymać
w ­zakresie prawidłowym. Nieleczone wysokie
ciśnienie krwi może zwiększać ryzyko
­choroby serca i udarów mózgu.
Twój lekarz może przepisać kilka z tych
leków, zamiast wysokiej dawki pojedynczego
leku.
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat leków
hipotensyjnych:
• Leki regulujące ciśnienie krwi muszą
być przyjmowane zgodnie z zalece­
niami.
• Przed zmianą lub odstawieniem
leków regulujących ciśnienie krwi
należy zasięgnąć porady lekarza.
• Prowadź regularne zapiski swojego
ciśnienia krwi i wagi.
70
Różne leki regulujące ciśnienie krwi współ­
działają ze sobą w różny sposób. Spytaj
lekarza przed ­zmianą lub odstawieniem
każdego z tych leków.
• Jeżeli Twoje ciśnienie krwi spada –
Przed przepisaniem lub zwiększeniem dawki
leków hipotensyjnych lekarz sprawdzi Twoją
suchą wagę, ponieważ nadmiar płynów może
spowodować lub pogorszyć nadciśnienie.
• Jeżeli Twoje ciśnienie krwi pozostaje
przed przyjęciem kolejnej dawki leku,
regulującego ciśnienie krwi, zadzwoń
do swojego lekarza lub pielęgniarki.
wysokie – zadzwoń do lekarza.
nie zostaną zabite. Infekcja może powrócić
i będzie trudniejsza w leczeniu.
Środki zobojętniające kwas zmniejszają
kwasotę żołądka i mogą być przepisane
w celu leczenia nieżytu (zapalenia) żołądka.
Z miejsca infekcji lub krwi pobierana jest prób­
ka w celu identyfikacji bakterii. Zwykle odbywa
się to przed przepisaniem antybiotyków.
Nie należy przyjmować żadnych środków
zobojętniających kwas bez konsultacji
z ­lekarzem. Mogą one zakłócać wchłanianie
innych leków i zmniejszać ich skuteczność.
Środki zobojętniające kwas, które zawierają
glin (aluminium), nie powinny być stosowane
u pacjentów dializowanych.
Infekcje, takie jak zapalenie otrzewnej i infekcja
miejsca ujścia, wymagają natychmiastowego
rozpoczęcia leczenia antybiotykami. Infekcja,
która pozostawiona będzie w okresie począt­
kowym bez leczenia, będzie trudniejsza do
wyleczenia w okresie poźniejszym. To dlatego
ważne jest szybkie skontaktowanie się
z lekarzem lub pielęgniarką w przypadku
podejrzenia dowolnego rodzaju infekcji.
Środki przeciwbólowe
Leki przeciwbólowe to leki łagodzące objawy
bólu. Dostępnych jest wiele leków przeciw­
bólowych. Każdy z nich może mieć działania
niepożądane. Niektóre działania niepożądane
mogą być poważne, takie jak krwotok
z ­żołądka lub upośledzenie resztkowej funkcji
nerek.
Z pytaniami dotyczącymi leków przeciwbó­
lowych należy się zwracać do lekarza lub
farmaceuty. Nigdy nie zaczynaj przyjmować
leków przeciwbólowych bez konsultacji.
Antybiotyki
Antybiotyki to leki zabijające bakterie lub
hamujące ich wzrost. Każdy rodzaj antybio­
tyków atakuje określone bakterie. Antybioty­
ki, aby były skuteczne, muszą znajdować się
we krwi przez określony czas. Jeżeli lek
zostanie odstawiony zbyt wcześnie, bakterie
Twoje codzienne obowiązki
Środki zobojętniające kwas
(neutralizujące kwasotę żołądka)
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat
­antybiotyków:
• Należy przyjąć wszystkie dawki
antybiotyków zgodnie z zaleceniami.
• W razie potrzeby udaj się do przy­
chodni, aby przyjąć antybiotyki.
• Jeżeli pojawi się wysypka, nudności,
spłycenie oddechu lub biegunka –
­zadzwoń do lekarza.
• Nie przyjmuj antybiotyków z mlekiem,
ponieważ wapń może blokować
wchłanianie aktywnych składników
określonych antybiotyków.
71
Twoje codzienne obowiązki
Insulina
Insulina to hormon, który kontroluje stężenie
cukru (zwanego także glukozą) we krwi.
Osoby z cukrzycą mogą nie wytwarzać
wystarczających ilości insuliny lub może nie
działać ona u nich prawidłowo. Wskutek
tego cukier gromadzi się we krwi. Podwyż­
szone stężenia cukru uszkadzają naczynia
krwionośne i nerki.
Insulinę można podawać jako iniekcję pod­
skórną lub dodawać do płynu do DO.
­Dawkę i częstość podawania insuliny ustali
lekarz. Jest to uzależnione od stężenia
„cukru” we krwi i zaplanowanego posiłku.
Leki przeciwhistaminowe
(antyalergiczne)
Leki przeciwhistaminowe to leki, które
­pomagają zwalczać objawy alergii, takie jak
swędzenie oczu, kichanie i katar. Niekiedy
swędzące wysypki także mogą być leczone
lekami przeciwhistaminowymi.
Pacjenci z chorobami nerek mogą odczuwać
świąd skóry. Może to być spowodowane
suchością skóry, reakcją alergiczną, wysokim
stężeniem fosforu we krwi lub nieadekwatną
(tzn. niewystarczającą) dawką dializy. Niekiedy
mogą pomóc leki przeciwhistaminowe.
72
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat leków
przeciwhistaminowych:
• Częste działania niepożądane to
ospałość, suchość w ustach, nosie
i gardle.
• Leki przeciwhistaminowe nie leczą
problemu, ale pomagają kontrolować
uczucie swędzenia.
Środki przeczyszczające i
zmiękczające stolec
Antykoagulanty zapobiegają krzepnięciu krwi.
W czasie leczenia dializą otrzewnową lekarz
może przepisać antykoagulant, np. heparynę,
aby zapobiegać powstawaniu włóknika
(fibryny).
W zdrowym układzie trawiennym jelito
usuwa wodę z produktów przemiany materii,
a następnie wydala je ze stolcem. Usunięcie
zbyt dużej ilości wody powoduje, że stolec
staje się twardy. Może to być przyczyną
zaparć.
Powstawanie fibryny to prawidłowa odpowiedź
na ciała obce w organizmie, takie jak cewnik
otrzewnowy. Fibryna jest białkiem, które
wytrąca się, tworząc maleńkie włókna. Może
wyglądać w płynie usuwanym (diali­zacie) jak
białko surowego jajka.
Twoje codzienne obowiązki
Antykoagulanty (środki zmniejszające
krzepliwość krwi)
Środki zmiękczające stolec absorbują wodę
w jelicie grubym, zwiększając masę stolca.
Pamiętaj
Aby zapobiec blokowaniu przepływu przez
fibrynę, konieczne może być podawanie hepa­
ryny do worka z płynem do DO. Heparyna
uniemożliwia sieciowanie włóknika. Jeśli nie
zapobiega się powstawaniu fibryny, spowalnia
ona drenaż dializatu i może nawet całkowicie
zatkać cewnik lub dren odpływowy.
Pamiętaj
Co warto pamiętać o fibrynie:
• Obserwuj, czy w płynie odprowa­
dzanym nie powstaje fibryna.
• Jeżeli czas drenażu wydłuża się, poin­
formuj o tym swoją pielęgniarkę z DO.
• Ponieważ cząsteczka heparyny jest
zbyt duża, aby przejść przez błonę
otrzewnową do krwiobiegu, nie spowo­
duje zmniejszenia krzepliwości krwi.
Co warto pamiętać na temat środków
zmiękczających stolec:
• Środki zmiękczające stolec należy
przyjmować regularnie.
• Jeżeli wystąpi biegunka, należy
­ rzerwać stosowanie środków
p
­zmiękczających stolec.
Środki przeczyszczające zwiększają ruchy
jelit, nasilając skurcze ich mięśni. Środki
przeczyszczające są skuteczne w przypadku
stosowania krótkotrwałego.
Środki zmiękczające stolec są bezpieczniejsze
i skuteczniejsze w dłuższym okresie czasu.
Zaparcia mogą stanowić problem okazjonalny,
wywołany czynnikami wiążącymi fosforan,
suplementami żelaza lub innymi stosowanymi
lekami.
73
Twoje codzienne obowiązki
Diuretyki
Diuretyki sprawiają, że nerki produkują
więcej moczu. Jeżeli nadal utrzymana jest
częściowo funkcja nerek, mogą być one
przepisane w celu zwiększenia ilości wytwa­
rzanego moczu. Nie są one stosowane,
jeżeli nerki ostatecznie przestały wytwarzać
mocz.
Szczepienia
Szczepionki są zwykle podawane w formie
iniekcji. Są one przepisywane w celu wzmoc­
nienia układu odpornościowego, który
zwalcza infekcje, takie jak wirusowe zapalenie
wątroby. Szczepionki stymulują organizm
do wytwarzania przeciwciał skierowanych
przeciwko wirusom. W przypadku szcze­
pienia przeciwko wirusowemu ­zapaleniu
wątroby wymagane jest kilkukrotne podanie
szczepionki. Po szczepieniu przeciwko wiru­
sowemu zapaleniu wątroby zostanie prze­
prowadzone badanie krwi oceniające, czy
masz wystarczający poziom przeciwciał.
74
Pamiętaj
Co warto pamiętać na temat
szczepienia przeciwko wirusowemu
zapaleniu wątroby :
• Aby szczepionka była skuteczna,
muszą być podane wszystkie jej
zalecane dawki.
• Jeżeli z czasem poziom przeciwciał
spadnie, wymagana jest dawka
przypominająca szczepionki.
• Wszystkie szczepienia muszą być
rejestrowane w Twojej dokumentacji
medycznej.
• Poinformuj swojego lekarza z ośrodka
DO przed przyjęciem jakichkolwiek
szczepień.
Kontynuacja opieki
Będziesz poproszony o wizyty w ośrodku
dializ co 4–12 tygodni. Podczas wizyty
zostaną pobrane próbki krwi w celu ustalenia,
czy od ostatniej wizyty wystąpiły jakieś
zmiany w stanie zdrowia i czy terapia nie
wymaga modyfikacji. Lekarz wspólnie
z Tobą przeanalizuje wyniki badań laborato­
ryjnych, aktualnie zalecone leki oraz dietę.
DO to praca zespołowa. Twój wkład jest
równie ważny jak wkład profesjonalistów.
Dlatego dobrze przygotuj się do każdej wizyty.
Staraj się odbyć wszystkie wizyty zaplano­
wane w ośrodku DO. Zabierz swoje notatki
(gdzie codziennie notujesz swoje ciśnienie
krwi i wagę), listę aktualnych leków. Pamiętaj
o wszelkich pytaniach, problemach i suge­
stiach, jakie Ci się nasunęły.
Kontynuacja opieki
Wizyty w ośrodku dializ
Zostaną również sprawdzone Twoje notatki
domowe, dotyczące czynności życiowych,
takich jak ciśnienie krwi, tętno, temperatura
i waga. Zostanie także zbadany cewnik
otrzewnowy i miejsce ujścia.
Lekarz wykona pełne badanie fizykalne
w celu sprawdzenia, czy nie masz obrzęków.
Zapyta również o ogólne samopoczucie,
apetyt itd. W rozmowie mogą brać
udział dietetyk i pracownik socjalny.
75
Kontynuacja opieki
Aby zoptymalizować leczenie, mogą zostać
sprawdzone następujące parametry:
• Resztkowa funkcja nerek – będzie spraw­
dzana, dopóki wytwarzasz mocz, aby
zwiększyć dawkę dializ, gdy funkcja nerek
zmniejszy się.
• Adekwatność dializ – Kt/V oraz klirens
kreatyniny to dwa testy czynnościowe,
które mówią o skuteczności dializowania.
• Zostanie sprawdzony tunel, miejsce ujścia
i dren łączący pacjenta.
• Stan odżywienia – współczynnik kataboli­
zmu białka (PCR), zwany także białkowym
równoważnikiem katabolizmu azotu (PNA),
to parametr stosowany w więk­szości
ośrodków dializacyjnych do oceny, czy
pacjent przyjmuje w diecie wystar­czające
ilości białka.
Skorzystaj, jeśli masz możliwość, z regular­
nych konsultacji dietetyka. Jeżeli tracisz
apetyt, powiedz o tym pielęgniarce i spróbuj
umówić się na dodatkowe spotkanie
z dietetykiem, który poradzi jak zapobiec
dalszej utracie wagi i zmniejszeniu masy
mięśniowej.
Warto utrzymywać kontakt z terapeutą
zajęciowym lub fizjoterapeutą, nawet jeżeli
nie masz żadnych problemów z porusza­
niem się i ćwiczeniami. Omów z nimi pro­
gram dostosowany do Twoich osobistych
potrzeb i zmierz siłę i równowagę swoich
mięśni. Jeżeli nie zostanie to sprawdzone,
w okresie dobrego stanu zdrowia, może być
trudno ustalić w jakim miejscu skali znajdu­
jesz się podczas choroby.
Pamiętaj
Nie wahaj się kontaktować z lekarzem
lub pielęgniarką między wizytami, jeśli
masz jakiekolwiek pytania lub problemy.
Dobra zasada ogólna to:
Jeśli kiedykolwiek zastanawiasz się „Czy
trzeba zadzwonić do ośrodka dializ?”
odpowiedź brzmi zawsze: „Tak – trzeba
zadzwonić”.
76
Pacjent dializowany powinien mieć pewną
wiedzę o określonych badaniach laboratoryj­
nych, ponieważ są one wiarygodnymi
wskaźnikami dobrego leczenia dializami.
Próbki krwi będą pobierane podczas wizyty
w ośrodku dializ. Wyniki będą oceniane
przez lekarza i omawiane z Tobą. Możesz
zwrócić się do lekarza lub pielęgniarki, jeśli
chcesz otrzymać listę „standardowych”
wartości parametrów oznaczanych we krwi.
Nie chcemy, aby odstraszały Cię informacje
dotyczące interpretacji wyników badań labora­
toryjnych, chociaż z początku wyglądają one
na bardzo skomplikowane.
Kontynuacja opieki
Typowe badania laboratoryjne
Przedstawimy najpopularniejsze badania
laboratoryjne i podamy podstawowe informa­
cje na ich temat. Dla lepszego zrozumienia
pogrupowaliśmy je w podrozdziały. Dzięki
temu lepiej zrozumiesz kolejny raport labora­
toryjny i będziesz wiedzieć, co on oznacza
dla Ciebie.
77
Kontynuacja opieki
Stężenia elektrolitów we krwi
Markery we krwi
Sód (Na+), potas (K+), wapń (Ca++) i fosforan
(PO) to elektrolity ważne dla prawidłowego
funkcjonowania organizmu. Jeżeli stężenia
tych elektrolitów nie będą w równowadze,
mogą powodować problemy zdrowotne.
Pomiar elektrolitów we krwi powie lekarzowi
i dietetykowi, czy znajdują się one w zaleca­
nym zakresie. Lekarz lub dietetyk omówią
z Tobą niezbędne korekty diety lub leczenia
dializami.
Rozmaz pełnej krwi
W rozmazie pełnej krwi badane są komórki
krwi. Oczywiście rozmaz pełnej krwi określa
liczbę różnych rodzajów krwinek. Tutaj,
ze względu na ich znaczenie w chorobach
nerek, skupimy się na krwinkach białych
i czerwonych, hematokrycie i hemoglobinie.
Magnez (Mg+)
Magnez to naturalny antagonista wapnia.
2/3 magnezu w organizmie występuje
w kościach, 1/3 w mięśniach i tylko 1 %
w osoczu. Magnez odpowiada za aktywację
szeregu enzymów i odgrywa ważną rolę
w dystrybucji potasu w organizmie.
– Chlorek (Cl )
Stężenie chlorku w organizmie często jest
równoległe do stężenia sodu. Jest to ważny
marker równowagi kwasowo-zasadowej
(wartość pH) organizmu.
78
a) Krwinki białe/leukocyty
Krwinki białe powstają w szpiku kostnym
jako część układu odpornościowego i po­
magają bronić organizmu przed chorobami
infekcyjnymi oraz ciałami obcymi.
Wysoka liczba krwinek białych w próbce
krwi może być markerem infekcji bakteryjnej,
którą należy zdiagnozować.
b) Krwinki czerwone / erytrocyty
Krwinki czerwone, których jest najwięcej,
przenoszą we krwi tlen z płuc do tkanek
ciała.
c) Hematokryt
Hematokryt to odsetek krwinek czerwonych
w krwi pełnej. Krwinki czerwone przenoszą
tlen do wszystkich komórek organizmu.
Pacjenci z chorobą nerek mają obniżony
hematokryt z powodu niskiego poziomu
erytropoetyny. Spadek hematokrytu jest
określany jako niedokrwistość. Lekarz dla
podwyższenia hematokrytu może przepisać
erytropoetynę lub transfuzje krwi.
Ferrytyna
Test ferrytyny mierzy ilość żelaza w organizmie.
Żelazo jest niezbędne dla produkcji krwinek
czerwonych. W razie potrzeby Twój lekarz
przepisze suplementację żelaza. Wysokie
stężenie ferrytyny we krwi może być spowo­
dowane reakcją zapalną.
Adekwatność dializy
Kontynuacja opieki
d) Hemoglobina
Hemoglobina to przenoszące tlen białko,
które nadaje krwi kolor czerwony. Gdy stęże­
nie hemoglobiny jest prawidłowe, organizm
jest zaopatrywany w tlen zgodnie z zapo­
trzebowaniem. Niedobór hemoglobiny może
być także oznaką niedokrwistości.
Azot mocznika
(Blood urea nitrogen – BUN)
Badanie azotu mocznika określa stężenie
we krwi mocznika, jednego z produktów
przemiany materii. Mocznik jest produktem
rozpadu białka. Im więcej jesz białka, tym
wyższa jest wartość mocznika we krwi. Azot
mocznika we krwi pokazuje, czy dializa jest
wystarczająca oraz, czy nie masz zbyt mało
lub zbyt dużo białka w diecie.
Kt/V
(wymowa: ka-te-na-fał)
Kt/V to wzór matematyczny: klirens „K” (ilość
usuniętego mocznika w mililitrach / minutę)
pomnożony przez czas „t” (czas trwania
zabiegu w minutach) podzielony przez
objętość „V” (objętość płynów organizmu
w mililitrach). Kt/V to test mówiący, w jakim
stopniu zabieg dializy oczyścił krew pacjenta.
Osiągnięcie zakresu docelowego Kt/V jest
oznaką dobrej, skutecznej dializy. Jeżeli
wskaźnik spadnie poniżej wartości docelo­
wych, lekarz powinien zmienić parametry
zabiegów dializy.
79
Kontynuacja opieki
Marker choroby kości
Inne testy związane z DO
Stężenie hormonu przytarczyc
­(Parathyroid hormone – PTH)
Stężenie hormonu przytarczyc jest miarą
aktywności przytarczyc. Hormon przytarczyc
(parathormon, PTH) wspomaga powstawanie
witaminy D oraz uwalnia wapń z kości, zwięk­
szając jego stężenie we krwi.
24-godzinna zbiórka dializatu
Ten test mierzy ilość mocznika i kreatyniny
usuniętych z organizmu.
Funkcja nerek
Klirens kreatyniny
Kreatynina w surowicy to produkt przemiany
materii, który w warunkach prawidłowych
usuwany jest przez nerki. Jest to produkt
uboczny skurczu mięśni. Kreatynina pochodzi
także ze spożytego białka. Klirens kreatyniny
mierzy ilość krwi oczyszczonej z kreatyniny
w ciągu minuty. Jest najczęściej stosowanym
wskaźnikiem funkcji nerek.
Do obliczenia klirensu kreatyniny potrzebne
jest badanie moczu oraz próbki krwi. Próbka
moczu powie lekarzowi, ile kreatyniny usu­
wają nerki. Próbka krwi jest pobierana przed
lub po pobraniu próbki moczu dla oznaczenia
stężenia kreatyniny w surowicy. Oba pomiary
służą do obliczenia łącznej skuteczności
czynności nerek i zabiegów dializy.
80
Test równoważenia otrzewnowego (PET)
lub test funkcji otrzewnej (PFT)
Testy te mierzą, jak szybko Twoja błona
otrzewnowa usuwa produkty przemiany
materii i płyny. Pomagają one dokonać
oceny ilościowej terapii oraz ocenić stan
odżywienia.
Liczba komórek
Liczba krwinek białych w płynie odprowa­
dzanym (dializacie) zostanie zbadana
w przypadku podejrzenia zapalenia otrzewnej
(mętny dializat w worku). Liczba krwinek
białych rośnie, gdy organizm walczy z infekcją.
Prawidłowa liczba komórek w płynie odpro­
wadzanym wynosi poniżej 20. Podczas
zapalenia otrzewnej wartość ta może prze­
kroczyć 100.
Posiewy i barwienie metodą Grama
Posiewy i barwienie metodą Grama wykonuje
się z mętnego worka w przypadku podejrzenia
zapalenia otrzewnej. Próbka ta zostanie
wysłana do laboratorium w celu identyfikacji
rodzaju bakterii powodujących infekcję.
Albumina w surowicy
Stężenie albuminy we krwi jest bardzo
ważne. Za pomocą tego testu można ocenić
ogólne odżywienie.
Cholesterol
Podwyższone stężenie cholesterolu wiąże
się ze zwiększonym ryzykiem choroby serca.
Jeżeli stężenie cholesterolu w surowicy jest
zbyt wysokie, Twój dietetyk pomoże ci
zaplanować dietę ograniczającą pokarmy
bogate w tłuszcze nasycone i cholesterol.
Niektórzy pacjenci mogą wymagać leków
obniżających stężenie lipidów.
Cukier we krwi
Pojęcie „cukier we krwi” odnosi się do stężenia
glukozy we krwi. Stężenie cukru we krwi jest
ściśle regulowane w organizmie człowieka
za pomocą insuliny.
Zestaw badań wirusowego zapalenia
wątroby
Zestaw badań wirusowego zapalenia wątroby
mówi o wcześniejszym kontakcie z wirusem
zapalenia wątroby. Jak najszybciej poinformuj
lekarza lub pielęgniarkę o przebytym
w ­przeszłości wirusowym zapaleniu wątroby.
Kontynuacja opieki
Testy ogólnozdrowotne
Elektrokardiogram (EKG)
EKG to wykres generowany przez urządzenie
rejestrujące zmiany napięcia elektrycznego
w sercu w formie ciągłego wykresu na taśmie
papierowej. Jego główną funkcją jest wy­
krywanie i rozpoznawanie zaburzeń rytmu
serca.
Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej
Regularne zdjęcia rentgenowskie klatki
piersiowej pomagają ocenić wagę suchą
i zapobiegać niezauważonemu nadmiarowi
płynów.
Cukrzyca to najważniejsza choroba związana
z niewydolnością regulacji stężenia cukru
we krwi. Jest ona często przyczyną niewy­
dolności nerek.
Hiperglikemia (podwyższone stężenia glukozy
we krwi) wiąże się z chorobą naczyń
i powinna być leczona.
81
Potencjalne problemy związane
z dializą otrzewnową
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Dializa otrzewnowa, podobnie jak każdy
zabieg medyczny, może powodować powi­
kłania. Nie każdy pacjent doświadczy tych
powikłań. Chcemy Ci dostarczyć informacji
o mogących wystąpić problemach, związa­
nych z dializą otrzewnową oraz o sposobach
ich rozwiązywania.
82
Podczas szkolenia pielęgniarka wyjaśni
szczegółowo, co musisz zrobić w przypadku
wystąpienia określonych problemów przed,
w trakcie lub po zabiegu DO.
Kolejny rozdział stanowi wyłącznie ogólny
przewodnik. Nie ma on na celu zastąpienia
procedur i zaleceń lekarza lub pielęgniarki.
Jako najważniejszy członek swojego zespołu
medycznego odgrywasz kluczową rolę
w zapobieganiu i korygowaniu problemów,
które mogą prowadzić do długoterminowych
lub nawet zagrażających życiu powikłań.
Możesz pomóc zapobiegać powikłaniom:
• Podejmując kroki zapobiegające infekcjom,
takie jak praktykowanie odpowiednich
procedur higieny podczas wykonywania
wymiany DO oraz pielęgnacji ujścia
cewnika.
• Pozostając w kontakcie ze swoim lekarzem
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
W jaki sposób zapobiegać
powikłaniom, związanym
z dializą otrzewnową
i pielęgniarką. Przestrzegając terminów
wizyt w ośrodku dializ i telefonując do
ośrodka w przypadku pytań lub powikłań.
Powikłania mogą być związane z dializą lub
samą zasadniczą chorobą nerek.
W kolejnym rozdziale wyjaśnimy najczęstsze
potencjalne problemy. Podczas szkolenia
pielęgniarka udzieli Ci bardziej szczegółowych
wyjaśnień.
• Przestrzegając diety zaleconej przez
lekarza i dietetyka.
• Przestrzegając zaleceń lekarza doty­
czących dziennego spożycia płynów.
• Przyjmując leki zgodnie z zaleceniami.
Zgłaszając lekarzowi wszelkie działania
niepożądane.
• Starannie wykonując swoje dializy. Pomi­
janie dializ lub ich prowadzenie niezgodnie
z zaleceniami może prowadzić do powi­
kłań.
• Zgłaszając lekarzowi lub pielęgniarce
powikłania oraz wystąpienie nietypowych
objawów i dolegliwości.
83
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Potencjalne problemy
Podzieliliśmy potencjalne problemy na dwie
kategorie:
• Powikłania infekcyjne
• Powikłania nieinfekcyjne
W dializie otrzewnowej występują trzy
­rodzaje infekcji. Są to:
• Zapalenie otrzewnej – infekcja jamy
otrzewnowej
• Infekcja miejsca ujścia – zakażenie
w skórze wokół miejsca ujścia cewnika
otrzewnowego
• Infekcja tunelu – zakażenie miejsca
­przebiegu cewnika pod skórą
W większości przypadków infekcje te można
wyleczyć za pomocą terapii antybiotykowej.
Jednak niektóre rodzaje zakażenia mogą być
bardzo poważne i spowodować konieczność
­usunięcia cewnika lub nawet przerwania
zabiegów dializy otrzewnowej. Dlatego
bezwzględnie konieczne jest wczesne roz­
poznanie i leczenie odpowiednią dawką
antybiotyków. Większość szkolenia obejmuje
metody zapobiegania i rozpoznawania tych
trzech rodzajów infekcji.
84
Zapalenie otrzewnej
Zapalenie otrzewnej to zapalenie jamy
otrzewnowej.
Niekiedy zapalenie otrzewnej może wystąpić
nawet wówczas, gdy wszystko zrobisz ściśle
według zaleceń.
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Powikłania infekcyjne
Niezwykle istotna jest umiejętność rozpozna­
wania oznak i objawów zapalenia otrzewnej,
aby można było natychmiast rozpocząć
leczenie.
Wszystko, co styka się z otrzewną musi
być jałowe (pozbawione zarazków). Niektóre
przedmioty, które przez cały czas muszą
być wolne od zarazków to płyn do DO oraz
system drenów, cewnik otrzewnowy i dren
Ważne jest uświadomienie sobie, że infekcje
mogą występować także u pacjentów hemo­
łączący pacjenta, leki, strzykawki i wszelkie
igły stosowane w celu dodawania leków
do płynu do DO. Jeżeli elementy te nie będą
jałowe, zarazki mogą przeniknąć do jamy
otrzewnowej i spowodować jej zapalenie.
dializowanych. Dlatego, chociaż podczas
szkolenia w zakresie DO kładziemy nacisk
na ryzyko zakażenia oraz metody jego
unikania, obawa infekcji nie powinna Cię
powstrzymać przed wykonywaniem DO.
Jeżeli Twoje ręce nie są dokładnie umyte,
­zarazki mogą przeniknąć do systemu drenów
i dostać się do jamy otrzewnowej podczas
wymiany. Jeżeli dotykasz jałowej części złączy
drenów podczas wymiany (nawet czystymi
rękoma), zarazki mogą przedostać się do
drenów. Nie należy stosować akcesoriów,
które nie są jałowe. Jeżeli jakiś element spad­
nie na podłogę, nie używaj go i wyrzuć.
85
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Objawy zapalenia otrzewnej
Objawy zapalenia otrzewnej to z reguły
mętny płyn drenowany (odprowadzany), ból
brzucha i / lub gorączka. Podczas każdego
drenażu należy sprawdzić, czy dializat jest
klarowny (przezroczysty). „Klarowny” ozna­
cza, że możesz widzieć przez worek na
wylot. Na przykład możesz przeczytać tekst
wydrukowanej strony opakowania drenów,
umieszczonego pod workiem płynu odpro­
wadzonego. Jeżeli płyn odprowadzony nie
jest klarowny, jest uważany za mętny i może
wskazywać na zapalenie otrzewnej.
86
Objawem zapalenia otrzewnej może być
­nietypowy ból brzucha. Ból może być mini­
malny lub nasilony. Ból może narastać po
usunięciu z jamy otrzewnowej całego płynu.
Możesz mieć także nudności i / lub wymioty.
Jeżeli masz te objawy i podejrzewasz za­
palenie otrzewnej, odprowadź płyn z jamy
otrzewnowej, sprawdzając, czy jest klarowny
lub mętny i postępuj zgodnie z procedurą
przekazaną na szkoleniu DO przez pielę­
gniarkę. Im większe opóźnienie w zgłoszeniu
tych objawów, tym gorsze może być Twoje
samopoczucie. Zapalenie otrzewnej bez
leczenia antybiotykami nie ustąpi, a nawet
może się pogorszyć.
Pamiętaj
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Leczenie zapalenia otrzewnej
W celu leczenia zapalenia otrzewnej podaje
się antybiotyki. Antybiotyki można podawać
w formie iniekcji do worka z płynem do DO,
jako infuzję dożylną lub doustnie w formie
­tabletek. Należy ściśle przestrzegać instrukcji.
Leczenie antybiotykami zwykle trwa 10–14
dni, nawet jeżeli objawy ustąpiły przed nim
lub w jego trakcie.
Co warto pamiętać na temat oznak
i ­objawów zapalenia otrzewnej :
• Mętny płyn odprowadzany
• Ból brzucha (żołądka)
• Nudności i / lub wymioty
• Gorączka
• Słaby drenaż
• Aby zapewnić całkowite wyleczenie,
antybiotyki należy stosować przez
cały przepisany okres.
87
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Infekcja miejsca ujścia lub tunelu
Miejsce ujścia cewnika, jeżeli nie będzie
czyste, suche i wolne od podrażnień, może
być źródłem infekcji. Do Twoich codziennych
obowiązków należy sprawdzanie cewnika,
okolicy miejsca ujścia i tunelu. Sprawdzając
codziennie te wszystkie trzy miejsca możesz
zauważyć wszelkie zmiany, które mogłyby
doprowadzić do powikłania. Jeżeli w miejscu
ujścia lub wzdłuż tunelu występują jakiekol­
wiek oznaki zaczerwienienia, obrzęku,
sączenia lub tkliwość uciskowa, należy o tym
natychmiast poinformować lekarza lub
pielęgniarkę DO. W przypadku obecności
sączenia, zostanie wykonany posiew z tego
miejsca. Zawsze w przypadku podejrzenia
infekcji zostaną podane antybiotyki. Czas
leczenia różni się w zależności od rodzaju
stwierdzonych bakterii oraz ciężkości infekcji.
W przypadku wystąpienia któregokolwiek
z tych objawów należy natychmiast powia­
domić lekarza lub pielęgniarkę!
Z miejsca infekcji zostanie wykonany posiew
i zaczniesz przyjmować antybiotyki. Stosuj
antybiotyki przez cały okres zalecony przez
lekarza.
Niektóre możliwe przyczyny infekcji miejsca
ujścia lub tunelu to:
• Nieprawidłowe mycie rąk przed przepro­
wadzeniem rutynowej pielęgnacji miejsca
ujścia
• Pociąganie lub szarpanie cewnika
w ­miejscu ujścia
• Obcisłe ubrania
• Nieprzeprowadzanie pielęgnacji miejsca
ujścia zgodnie z instrukcjami pielęgniarki
Objawy infekcji miejsca ujścia lub tunelu to:
• Zaczerwienienie
• Obrzęk
• Sączenie
• Tkliwość uciskowa
88
Problemy związane z wypływem
płynu
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Powikłania nieinfekcyjne
Niektóre inne powikłania mogą obejmować :
Problemy związane z wpływem płynu
Napełnianie jamy otrzewnowej płynem do
DO nie powinno powodować bólu lub dys­
komfortu. Czynność ta powinna zająć około
5–15 minut. W razie napotkania problemów,
ich przyczyny mogą być następujące :
• Roztwór płynie zbyt szybko. Obróć DYSK
z powrotem w położenie „pół kropki”.
Można także obniżyć statyw do infuzji (im
wyżej umieszczony worek na statywie
do infuzji, tym większa siła, z jaką płyn do
DO wpływa do jamy otrzewnowej) lub
częściowo zacisnąć zacisk dopływu (np.
za pomocą zacisku nożycowego), aby
zwolnić przepływ płynu do DO.
• Jeżeli podczas dopływu poczujesz, że
płyn jest zbyt ciepły lub gorący, zatrzymaj
wpływ.
• Zapalenie otrzewnej. Podczas każdej
wymiany sprawdzaj oznaki i objawy zapa­
lenia otrzewnej.
Każdy drenaż trwa około 20–30 minut. Jeżeli
trwa dłużej, może to świadczyć o następują­
cych problemach:
• Cewnik otrzewnowy mógł się przyssać do
ściany jamy otrzewnowej. Niekiedy może
pomóc zmiana pozycji pacjenta. Zagięcia
drenów – na drenach odpływu lub cewniku
mogą być zagięcia lub zaciski.
• Fibryna (włóknik) – sprawdź, czy w worku
drenażowym lub cewniku nie ma fibryny.
Może ona zatkać cewnik.
• Cewnik mógł przemieścić się w jamie
otrzewnowej do miejsca, gdzie nie można
łatwo drenować płynu. Może pomóc
zmiana Twojego położenia.
• Zaparcie może spowodować uwięzienie
płynu. Jeżeli w ciągu ostatnich dwóch dni
nie występowały u Ciebie ruchy jelit, za­
dzwoń do lekarza lub pielęgniarki. Proble­
mowi może zapobiegać regularne stoso­
wanie środka zmiękczającego stolec.
• Zapalenie otrzewnej może spowodować
niepełny drenaż. W przypadku problemów
z drenażem sprawdź, czy nie masz obja­
wów zapalenia otrzewnej.
89
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Zaparcia
Zaparcia są z reguły spowodowane powolnym
ruchem stolca przez jelito grube (okrężnicę),
co powoduje twardy stolec i trudności z jego
wydaleniem. Zaparcia mogą stanowić problem
dla pacjentów dializowanych otrzewnowo.
Mogą spowodować problemy z drenażem,
a w poważniejszych przypadkach zapalenie
otrzewnej.
Niektóre leki, takie jak środki wiążące fosforan
lub doustne suplementy żelaza, mogą powo­
dować zaparcia. Zaparcia mogą być także
spowodowane ograniczeniami diety i brakiem
ćwiczeń fizycznych.
Aby zaparcia nie stanowiły problemów, jedz,
zgodnie z zaleceniem, świeże owoce i wa­
rzywa oraz dużo żywności bogatej w błonnik,
takiej jak otręby, chleb pełnoziarnisty oraz
makaron. W razie potrzeby Twój lekarz może
także przepisać środki zmiękczające stolec
lub przeczyszczające. Ważne jest, aby bez
konsultacji z lekarzem nie przyjmować ich
więcej niż przepisano.
Płyn odprowadzany zabarwiony krwią
Czynności, takie jak dźwiganie ciężarów,
intensywne ćwiczenia lub nasilony kaszel
mogą powodować pęknięcie niektórych
niewielkich naczyń krwionośnych w błonie
otrzewnowej. W takim przypadku Twój
płyn odprowadzany może być zabarwiony
na różowo. Ponadto kobiety mogą zauważyć
różowy płyn odprowadzany podczas cyklu
menstruacyjnego. Chociaż zabarwiony krwią
90
dializat zwykle nie jest poważnym problemem,
zawsze zadzwoń w tej sprawie do lekarza lub
pielęgniarki.
Nadmiar / niedobór płynów
Zanim rozpoczniesz w domu dializy otrzew­
nowe, lekarz lub pielęgniarka DO powie, jaka
powinna być Twoja „sucha waga”. Jest to
ciężar ciała bez nadmiaru płynów w organi­
zmie. Twoja aktualna waga nigdy nie powinna
przekraczać przepisanej suchej wagi o więcej
niż dwa kilogramy.
Istnieje szereg oznak i objawów, które wska­
zują, że Twój organizm ma nadmiar płynów.
Zauważysz, że Twoja codzienna waga
wzrosła. Może wystąpić spłycenie oddechu,
a ciśnienie krwi może być wyższe niż zazwy­
czaj. Kostki, stopy i ręce lub obszar wokół
oczu mogą być obrzmiałe. Twoja pielęgniarka
DO poinstruuje Cię, w jaki sposób rozpoznać
u siebie nadmiar płynów (obrzęk), jaką ilość
płynów możesz pić oraz jakie stężenie glukozy
(odpowiednia siła roztworu) należy stosować
podczas wymian, aby utrzymać suchą wagę.
Jeżeli masz nadmiar płynów, prawdopodobnie
musisz ograniczyć spożycie płynów i, do
czasu jego usunięcia, stosować płyn do dializy
o wyższym stężeniu glukozy.
Jeżeli nie przekraczasz swojej suchej wagi
i masz objawy nadmiaru płynów, skontaktuj
się z pielęgniarką DO. Możliwe, że obniżył
się Twój rzeczywisty ciężar ciała, przez co
aktualna sucha waga jest niższa i wymaga
określenia na nowo.
Ból odbytnicy lub okolicy nadłonowej
Niekiedy podczas wymiany do jamy otrzew­
nowej może dostać się powietrze. Powietrze
unosi i uciska przeponę, powodując ból,
który jest przenoszony do barku. Ból może
być dokuczliwy, ale zwykle nie trwa długo.
Czasami powietrze zostanie usunięte podczas
drenażu. Leżenie na boku z kolanami pod­
ciągniętymi do klatki piersiowej może niekiedy
spowodować przemieszczenie powietrza.
Jeżeli ból utrzymuje się przez ponad 24
Występuje, gdy końcówka cewnika opadnie
podczas drenażu na dno miednicy. Jeżeli
odczuwasz taki ból, pomóc może pozosta­
wienie w jamie otrzewnowej niewielkiej
ilości płynu do DO.
godziny, zadzwoń do lekarza lub pielęgniarki.
Aby uniknąć wnikania powietrza do jamy
otrzewnowej upewnij się, że wszystkie dreny
przed rozpoczęciem wpływu są odpowiednio
przepłukane.
Ból podczas wpływu
Jeżeli odczuwasz ból podczas wpływu lub
wypływu, skontaktuj się z lekarzem lub
pielęgniarką. Ból podczas wpływu może być
spowodowany zbyt niską lub zbyt wysoką
temperaturą, albo za niskim pH płynu do DO.
Potencjalne problemy związane z dializą otrzewnową
Ból barku
Przepuklina
Przepuklina występuje, gdy na osłabiony
obszar mięśni ściany brzucha lub pachwiny
wywierany jest nacisk. Płyn do DO zwiększa
ciśnienie w jamie brzusznej. Możesz nie
wiedzieć o osłabionych mięśniach ściany
brzucha do czasu rozpoczęcia dializy otrzew­
nowej. Jeżeli zauważysz na brzuchu lub
w pachwinie uwypuklony obszar, natychmiast
zadzwoń do lekarza lub pielęgniarki DO.
Przepuklina zazwyczaj wymaga operacji chirur­
gicznej. Zwykle po jej wyleczeniu można
wznowić dializę otrzewnową.
Ból w dolnej części pleców
Ból w dolnej części pleców może występować
z powodu zwiększonego ciśnienia oraz ciężaru
płynu do DO w brzuchu. Zwykle zanika on,
gdy mięśnie pleców wzmocnią się i poprawi
się postawa ciała. Spytaj pielęgniarkę DO
o ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców
lub lekki stabilizator kręgosłupa.
91
Życie z dializą
Życie z dializą
Życie z przewlekłą niewydolnością nerek ozna­
cza pewne zmiany dla Ciebie i Twojej rodziny.
Zmiany te, często zależnie od Twojego stanu
zdrowia, będą istotne lub niewielkie. Jeżeli
czujesz się dobrze i możesz wrócić do wszyst­
kich lub większości zajęć z okresu przed
dializami, wówczas prawdopodobnie będą to
niewielkie zmiany. Z drugiej strony, jeżeli nie
czujesz się dobrze i nie możesz wrócić do
wcześniejszych zajęć, mogą to być poważne
zmiany Twoich codziennych obowiązków.
Gdy dowiadujesz się o niewydolności nerek
swojej lub bliskiej osoby, na myśl przychodzi
wiele pytań i wątpliwości. Aby wesprzeć Ciebie
i Twoją rodzinę w nowej sytuacji, pracownik
socjalny / pielęgniarka pomoże rozwiązywać
problemy, będzie udzielać informacji, eduko­
wać i współpracować z całym zespołem
medycznym.
Możesz zapytać pielęgniarkę o adresy
lub kon­takt internetowy do stowarzyszeń
pacjentów.
92
Jednak trzeba pamiętać, że przewlekła niewy­
dolność nerek i jej leczenie stanowi część
Twojego życia. Utrzymanie jak najbardziej
normalnego stylu życia i udział w aktywno­
ściach społecznych (wychodzenie do teatru,
spotkania z przyjaciółmi, wychodzenie na
kolację itp.) stanowi ważną część ogólnego
dobrego samopoczucia i jakości życia. Diali­
zujesz się, aby żyć, a nie żyjesz, aby się
dializować!
Sposób, w jaki radzisz sobie ze zmianami
i odczucia, związane z przewlekłą niewydol­
nością nerek oraz dializą, to ważne czynniki
Twojego leczenia. Spotkanie z pracownikiem
socjalnym stanowi ważny krok w zadbaniu
o siebie samego.
[Uwaga: wielokrotnie w tym przewodniku
wspomina się rolę pracowników socjalnych
w procesie adaptacji pacjentów do nowych
warunków życia po rozpoczęciu leczenia DO.
Obecnie w Polsce ta kategoria pracowników
występuje tylko w nielicznych szpitalach.
Niektóre ich funkcje stara się w naszych warun­
kach częściowo spełniać personel medyczny
ośrodków dializ.]*
Pracownicy socjalni, wyspecjalizowani we
wspieraniu pacjentów z przewlekłą niewydol­
nością nerek, mają wykształcenie i doświad­
czenie w pomaganiu pacjentom oraz ich
rodzinom w pokonywaniu trudności, związa­
nych z przewlekłą chorobą i jej leczeniem. Są
oni wykwalifikowani w doradztwie, wsparciu
emocjonalnym oraz metodach rozwiązywania
problemów.
Pacjenci często proszą o pomoc w zakresie
następujących problemów:
Życie z dializą
Służby socjalne
• Akceptacja dializ
• Problemy osobiste
• Podania o pomoc finansową
i ­ubezpieczenie
• Problemy finansowe
• Praca lub rehabilitacja zawodowa
• Organizacja podróży
• Roszczenia ubezpieczeniowe i rachunki
medyczne
• Potrzeby związane z opieką domową
Choroba nerek i jej leczenie będzie stałą
częścią życia Twojego i Twojej rodziny. Niech
stanowią one część, a nie całe Twoje życie.
Utrzymanie jak najbardziej normalnego stylu
życia i udział w aktywnościach społecznych
(wychodzenie do teatru, spotkania z przyja­
ciółmi itp.) stanowi ważną część ogólnego
dobrego samopoczucia.
Pracownik socjalny pomoże Ci rozwiązać
specyficzne problemy, związane z pieniędzmi,
pracą, transportem i ubezpieczeniem. Niekiedy
skieruje Cię do organizacji społecznych i
pomoże korzystać z ich zasobów.
* przypis tłumacza
93
Życie z dializą
Praca
Seksualność, a choroba nerek
Zachęcamy Cię do powrotu do pracy lub
edukacji w pełnym, bądź częściowym,
­w ymiarze godzin. Możesz chcieć zmienić
pracę na mniej stresującą lub mniej obciąża­
jącą fizycznie, niż obecna. Zrobimy wszystko,
aby ustalać terminy dializ zgodnie z Twoim
harmonogramem pracy lub szkoły.
Z powodu zmian zdrowia fizycznego i emo­
cjonalnego w pewnym momencie niektórzy
ludzie doświadczają zmiany potrzeb, doty­
czących aktywności seksualnej. Takie trud­
ności często występują u pacjentów z cho­
robami nerek obojga płci. Może występować
impotencja, czyli niezdolność mężczyzn do
osiągnięcia lub utrzymania erekcji. U kobiet
cykl menstruacyjny może stać się nieregularny.
Jeżeli nie możesz wrócić do pracy, pracownik
socjalny może pomóc znaleźć informacje na
temat kwalifikacji do renty.
Nie jest znana pojedyncza przyczyna takich
zmian i uważa się, że składają się na nią
­różne czynniki fizyczne i psychologiczne.
Stres i lęk związane z chorobą nerek oraz jej
leczeniem mogą wpłynąć na pożądanie seksu­
alne oraz możliwość cieszenia się seksem.
Inne czynniki, mogące wpływać na zaintere­
sowanie seksem, obejmują leki, dietę, niedo­
krwistość, nieadekwatną dializę oraz zmiany
równowagi hormonalnej. Jeżeli doświadczasz
problemów seksualnych lub masz związane
z tym wątpliwości, możesz je omówić
z ­pracownikiem socjalnym. Doradztwo może
być pomocne dla obu partnerów. Ponieważ
niektóre problemy seksualne mogą wynikać
z problemów fizycznych, które można leczyć,
możesz także porozmawiać na ten temat
z lekarzem.
Rozmowy między pacjentem lub rodziną
i pracownikiem socjalnym są poufne. Proble­
my często omawiane w ramach doradztwa
obejmują depresję, lęki, stres rodzinny, strach
przed śmiercią oraz umieraniem i problemy
seksualne.
94
Żyj swoim życiem: spotykaj się z przyja­
ciółmi, np. w restauracji. Nie martw się,
nadal możesz jadać poza domem. Możesz
jeść poza domem, nawet jeżeli jesteś na
diecie dla osób z chorobami nerek. Prze­
strzegając swojego planu diety możesz
wybierać potrawy z niemal każdego menu.
Ponadto większość restauracji może reali­
zować zamówienia specjalne.
Jeżeli świętujesz szczególną okazję, możesz
zjeść skromniejsze niż zazwyczaj śniadanie
i obiad, aby móc zjeść nieco obfitszą kolację.
Jednak przed zmianą schematu żywienia
skonsultuj to z dietetykiem.
Życie z dializą
Kontakty społeczne
95
Życie z dializą
Ćwiczenia i sport
Program regularnych ćwiczeń może dać
pacjentom dializowanym wiele korzyści.
Pod względem fizycznym ćwiczenia mogą
zwalczać objawy niedokrwistości i popra­
wiać Twój zasób energii. Mogą także po­
prawić ciśnienie krwi, wzmocnić mięśnie i
kości, poprawić kontrolę nad wagą oraz
ułatwić zasypianie.
Ćwiczenia mają także wiele innych korzyst­
nych oddziaływań na organizm, wzmacniając
go zarówno fizycznie jak i mentalnie. Pozwa­
lają łatwiej radzić sobie ze stresem, chorobą
i nieoczekiwanymi napięciami. Fizjoterapeuta
może bardzo pomóc, udzielając zindywidu­
alizowanych porad oraz opracowując specjalny
program ćwiczeń.
Pacjenci poddawani DO mają skłonności do
bardzo łatwego tycia. Istnieje szereg przyczyn,
takich jak jedzenie zbyt dużej ilości słodyczy,
tłuszczów lub nadmierne spożycie płynów.
Nadmierne spożycie płynów wymaga stoso­
96
wania worków z wyższymi stężeniami glukozy,
które dostarczają organizmowi dodatkowe
kalorie.
Gdy zaczniesz odnosić korzyści z DO i poczu­
jesz się fizycznie lepiej, przypuszczalnie
nabierzesz chęci do zwiększenia aktywności
fizycznej.
Intensywność ćwiczeń należy zwiększać
powoli. Zacznij od prac domowych i spacerów,
a gdy poczujesz się lepiej, dodaj inną aktyw­
ność, np. grę w tenisa. Zawsze pytaj swojego
lekarza / pielęgniarkę lub fizjoterapeutę, jakie
ćwiczenia są dla Ciebie najlepsze. Ćwiczenia
zależą od Twojego wieku i stanu zdrowia.
Pływanie
Pływanie jest dopuszczalne pod pewnymi
warunkami. Ogólnie nie jest zalecane pływanie
w basenach publicznych, rzekach i jeziorach.
Zanim zaczniesz to robić, skonsultuj się
z lekarzem lub pielęgniarką DO. Po pływaniu
lub uprawianiu aktywnych sportów jak naj­
szybciej weź natrysk i oczyść ujście cewnika.
Zamawianie i przechowywanie swoich
­materiałów dializacyjnych
Proszę pamiętać: zmian na liście zapotrzebo­
wania zawsze musi dokonywać lekarz!
Twoje pierwsze zamówienie
dostawy. Pracownik działu dystrybucji uzgodni
z Tobą każdą dostawę na kilka dni przed
transportem. Przedstawiciel obsługi klienta
kontaktuje się z pacjentem dwa tygodnie po
pierwszej dostawie, aby określić stan zapasów
i pomóc w zamówieniu zapasów kolejnej
dostawy. Wszystkie opisane w zapotrzebo­
waniu płyny oraz inne elementy, zgodnie
z zapotrzebowaniem, zostaną dostarczone
do Twojego miejsca zamieszkania lub innego,
uzgodnionego z Tobą, miejsca (miejsce terapii).
Zamawianie i przechowywanie swoich materiałów dializacyjnych
Zalecenia dializacyjne są dopasowane do
Twoich potrzeb. Twój lekarz oraz pielęgniarka
wypełniają druki zapotrzebowania, opisując
potrzebne ilości odpowiednich płynów i innych
składników na określony czas terapii.
Twoim pierwszym zamówieniem zajmie się
pielęgniarka DO. Skontaktuje się ona z przed­
stawicielem obsługi klienta i zamówi zapasy,
których potrzebujesz na początek. Obejmują
one worki z płynem do DO, nakrętki dezynfe­
kujące oraz podgrzewacz płynu*.
Przedstawiciel obsługi klienta skontaktuje się
z Tobą i omówi harmonogram dostaw. Prze­
dyskutuj z przedstawicielem wszelkie ewentu­
alne wątpliwości i Twoje wymagania doty­
czące dostaw, takie jak adres, gdzie mają być
dostarczone oraz w jakim miejscu domu mają
zostać złożone. Pierwsza dostawa zawiera
zapasy wystarczające na pięć tygodni.
Następne dostawy będą obejmowały zapas
przeznaczony na cztery tygodnie.
Wszystkie zapasy zostaną dostarczone do
Twojego miejsca przechowywania. Termin
transportu dostosowany będzie do Twoich
możliwości. Pacjent otrzymuje płyny zawsze
przed upływem 4 tygodni od poprzedniej
* Podgrzewacz płynu zostaje wypożyczony pacjentowi.
97
Zamawianie i przechowywanie swoich materiałów dializacyjnych
W dniu dostawy
W dniu dostawy bądź w domu lub poproś,
aby ktoś odebrał Twoje zapasy. Jeżeli masz
jakieś szczególne życzenia związane z dosta­
wą, powiedz o nich przedstawicielowi obsługi
klienta, gdy zadzwoni w sprawie zamówienia.
Jeżeli w ostatniej chwili okaże się, że w dniu
dostawy będziesz poza domem i nikt nie
będzie mógł odebrać Twoich zapasów, zostaw
na drzwiach wejściowych podpisaną notatkę.
Daj kierowcy pełne instrukcje, np. aby zostawił
zapasy w garażu, u sąsiada, na osłoniętym
ganku lub w innym wskazanym miejscu.
Kierowca uzna Twoją podpisaną notatkę jako
upoważnienie do pozostawienia zapasów.
Kierowca doceni to, ponieważ oszczędzisz
mu drugiego kursu do Twojego domu. Poza
tym unikniesz ryzyka, że skończą Ci się zapasy,
zanim przyjedzie ponownie.
Kierowca zostawi zapasy w uzgodnionym
miejscu. Nie może on wejść do Twojego
domu, dopóki nie będzie w nim kogoś upoważ­
nionego do podpisania odbioru zapasów.
Kierowca poprosi o podpisanie potwierdzenia
dostawy.
98
Zanim je podpiszesz upewnij się, że:
• Kartony zostały umieszczone wewnątrz
domu w wybranym przez Ciebie miejscu.
• Kartony nie mają uszkodzeń i przecieków.
• Liczba dostarczonych kartonów jest taka
sama, jak na potwierdzeniu odbioru.
• Oznakowanie kartonów z płynem do
DO odpowiada zamówionym rodzajom
roztworów.
Pamiętaj
Worki z płynem do DO i akcesoria muszą
być przechowywane suche i zabezpie­
czone przed mrozem oraz przegrzaniem.
Jeżeli masz uwagi, podpisz dokument
­opisując na nim w jasny sposób problem.
Natychmiast powiadom o problemie
­przedstawiciela obsługi klienta, najlepiej
zanim kierowca odjedzie.
Ważne jest monitorowanie stanu zapasów.
Comiesięczne dostawy są uzależnione od
tego, czym dysponujesz. Prowadzenie
dokładnego stanu zapasów pomoże uniknąć
nadmiaru jednego i niedoboru innego asor­
tymentu. Braki lub nadmiar danego asorty­
mentu pacjent zgłasza pielęgniarce lub
w dziale obsługi klienta. Pacjent nie składa
żadnych zamówień bezpośrednio do firmy
dostarczającej płyn do DO. Odbywa się
to za pośrednictwem pielęgniarki z ośrodka
DO. Każdy transport jest zatwierdzany
przez pielęgniarkę lub lekarza z ośrodka DO.
Pamiętaj
Zamawianie i przechowywanie swoich materiałów dializacyjnych
Stan zapasów
Twoje obowiązki to :
• Sprawdzanie, czy dostawa jest
­zgodna z zamówieniem.
• Upewnienie się, że najpierw zużywasz
najstarsze dostępne zapasy.
• Prowadzenie wykazu zapasów i zama­
wianie ich z wyprzedzeniem, aby
dysponować nimi w razie potrzeby.
• Powiadamianie dostawcy, gdy opusz­
czasz dom na określony czas, np.
wyjazd na wakacje, hospitalizacja itd.
99
Zamawianie i przechowywanie swoich materiałów dializacyjnych
O czym należy porozmawiać podczas
­szkolenia z ­zakresu DO
• W jaki sposób zamawiać zapasy :
• Jak często będziesz otrzymywać zapasy :
• Co zrobić, gdy nie możesz być w domu o umówionej godzinie :
• Co zrobić, gdy zapomnisz złożyć zamówienie :
• W jaki sposób przechowywać zapasy :
• Zwracanie zapasów :
Chociaż obsługa klienta i dostawcy będą się wywiązywać ze swych obowiązków jak
najlepiej, zawsze mogą pojawić się problemy. Przestrzegaj instrukcji dotyczących:
• Uszkodzonych zapasów :
• Niekompletnych dostaw :
• Nieprawidłowych dostaw :
• Opóźnionych dostaw :
100
Podczas sortowania odpadów ważne jest
upewnienie się, że nie zetkną się z nimi inne
osoby, ponieważ stanowiłoby to ryzyko infekcji.
Postępowanie
Natychmiast po użyciu umieść je w odpowied­
nim twardościennym pojemniku na ostre
narzędzia. Pojemnik usuń zgodnie z zalece­
niami.
Zamawianie i przechowywanie swoich materiałów dializacyjnych
Postępowanie z odpadami
Przestrzegaj udzielonych przez pielęgniarkę
wskazówek dotyczących sortowania, przecho­
wywania i usuwania odpadów dializacyjnych.
Wylewaj zbędny płyn do DO oraz zdrenowany
dializat do toalety! Nie wyrzucaj wypełnionych
płynem worków do śmieci !
Twoje odpady po dializie otrzewnowej można
podzielić na następujące kategorie :
Odpady gospodarstwa domowego
Inne odpady, takie jak puste worki po
­płynie do DO, opakowania zewnętrzne,
­karton, papier i plastik.
Postępowanie
Ze względów higienicznych podczas prze­
chowywania i zbierania odpadów przed
ich dodaniem do odpadów gospodarstwa
domowego zaleca się ich zapakowanie
w szczelny worek plastikowy.
Pamiętaj
• Utrzymuj czystość i porządek. Unikaj
niehigienicznych warunków. Pamiętaj
o higienie osobistej ; myj ręce po pracy
z odpadami dializacyjnymi.
• Używaj wyłącznie opakowań przezna­
czonych na określone odpady.
• Wylewaj zbędny płyn dializacyjny oraz
zdrenowany dializat do toalety.
• Wilgotne, płynne lub cieknące odpady
pakuj do plastikowych worków.
• Nie przepełniaj opakowania.
• Nie ściskaj odpadów.
• W razie rozlania natychmiast
­posprzątaj.
• W przypadku uszkodzenia opakowa­
Kliniczne odpady wysokiego
ryzyka – „materiały ostre”
nia, zapakuj ponownie, nie otwierając
uszkodzonego opakowania.
Strzykawki i igły stosowane do leków.
­Dotyczy również niezużytych strzykawek.
101
Urlop i podróż
Przeczytaj uważnie niniejsze instrukcje, aby
zapamiętać czas potrzebny do zrealizowania
Twojego zamówienia wakacyjnego oraz
sprawdzenia, czy niezbędne specyficzne
produkty są dostępne w kraju, będącym
celem podróży.
W niniejszej części podajemy pewne ważne
informacje dotyczące karty ubezpieczenia
zdrowotnego, którą należy zabrać na wypadek
nagłego zachorowania w miejscu docelowym,
dzięki czemu koszty ewentualnej wizyty lekar­
skiej zostaną pokryte przez firmę ubezpie­
czeniową.
Urlop i podróż
Firma Fresenius Medical Care oferuje szeroki
zakres miejsc docelowych, do których może
dostarczyć materiały. Zapewniamy wyczer­
pujący serwis obejmujący transport płynów
do DO oraz wyposażenia do uzgodnionego
miejsca docelowego.
Poniżej znajdziesz listę kontrolną dokumentów,
które należy ze sobą zabrać oraz kilka wska­
zówek dotyczących pakowania walizek na
wyjazd wakacyjny.
Życzymy przyjemnych i dających radość
wakacji !
103
Urlop i podróż
Serwis urlopu i podróży firmy
Fresenius Medical Care
Poniższe procedury pomogą Ci zorganizować
podróż. Dzięki temu podróż może być łatwa
i przyjemna.
• Skontaktuj się z ośrodkiem DO i sprawdź,
czy możesz podróżować.
• Wybierz miejsce docelowe podróży.
• Skontaktuj się z ośrodkiem DO na
­ iesiąc przed planowanym wyjazdem
m
i omów swoje wymagania.
• Następnie Twój ośrodek DO skontaktuje
się z koordynatorem firmy Fresenius
Medical Care, aby przeprowadzić niezbędne
przygotowania.
• Zorganizujemy dostawę płynów do DO
w Twoim miejscu docelowym w wymaga­
nym terminie.
• Aby zorganizować transport do określo­
nych krajów możemy potrzebować kopii
Twojego paszportu i / lub wizy, aby uzyskać
zgodę służb celnych na przewóz Twoich
zapasów. W razie potrzeby poinformujemy
Pamiętaj
Jeżeli dokonasz jakichkolwiek zmian
­planu podróży, musisz powiadomić
o tym ośrodek DO, który skontaktuje
się z nami i omówi niezbędne zmiany
Twoich planów.
104
o tym Ciebie i Twój ośrodek DO. Po otrzy­
maniu tych dokumentów potwierdzimy
rezerwację. Proszę przesłać te dokumenty
jak najszybciej, ponieważ opóźnienie może
uniemożliwić nam zrealizowanie Twojego
zlecenia wakacyjnego na czas.
• Przed podróżą otrzymasz potwierdzenie,
że Twoja dostawa została przygotowana.
• Arkusz potwierdzenia będzie zawierał
następujące informacje. Bardzo ważne
jest dokładne sprawdzenie tych danych!
– daty podróży / wakacji
– rodzaj płynów do DO, które mają
być dostarczone oraz miejsce, czas
i wielkość dostawy
– numer telefonu lokalnego ośrodka DO,
jeżeli ma to zastosowanie
– numer telefonu Twojego ośrodka DO
– numer telefonu Twojego koordynatora
w firmie Fresenius Medical Care
• Jeżeli jakiekolwiek dane są nieprawidłowe,
prosimy o niezwłoczny kontakt z koordy­
natorem firmy Fresenius Medical Care.
• Zanim wyjedziesz otrzymasz telefon od
koordynatora firmy Fresenius Medical
Care, który potwierdzi, że płyny do DO
zostały dostarczone. Jeżeli z jakiegokolwiek
powodu nie otrzymasz tego telefonu,
zadzwoń do koordynatora na wspomniany
wyżej numer. Nie należy podróżować
bez otrzymania tego ostatecznego potwier­
dzenia.
• Uważnie przeczytaj listę kontrolną, aby
niczego nie zapomnieć.
• Życzymy miłej i dającej radość podróży!
Zanim pojedziesz na wakacje upewnij się, że
dysponujesz następującymi elementami:
• Jeżeli jakiekolwiek dane są nieprawidłowe,
proszę jak najszybciej powiadomić koor­
dynatora firmy Fresenius Medical Care.
Nie czekaj do dnia podróży.
• Środek do dezynfekcji rąk.
• Potrzebne leki.
• Akcesoria do pielęgnacji miejsca ujścia.
• Numer telefonu do Twojego macierzy­
• Niewielki zapas płynów do CADO, aby
przeprowadzić wymianę w podróży lub na
wypadek nieprzewidzianych opóźnień
podróży.
• Dobrym pomysłem jest zabranie „dawki
awaryjnej” leków i materiałów dializacyj­
nych w bagażu podręcznym na wypadek
zgubienia bagażu głównego. Nie zapomnij
zabrać listu od lekarza, aby uniknąć proble­
mów ze służbami celnymi oraz liniami
lotniczymi.
• Podróżując poza krajem wewnątrz lub poza
Unią Europejską upewnij się, że zawsze
masz odpowiednie ubezpieczenie medyczne.
• Dla służb celnych musisz mieć kopię listu
poświadczającego, że korzystasz z terapii
DO i wymagasz podtrzymujących życie
produktów medycznych. Sprawdź w
ośrodku DO, czy nie potrzebujesz dodat­
kowej dokumentacji.
Urlop i podróż
Lista kontrolna zanim wyjedziesz
stego ośrodka DO.
• Przed wyjazdem koordynator firmy
­ resenius Medical Care skontaktuje się
F
z Tobą w celu potwierdzenia, że zapasy
dotarły do miejsca docelowego.
• Omów z pielęgniarką lub dietetykiem różne
dostępne diety. Ciesz się wakacjami, ale
nie przesadzaj !
• Jeżeli podróżujesz do strefy ciepłego
klimatu, wpłynie on na Twoją równowagę
płynów. Zapytaj pielęgniarkę, jak sobie
z tym radzić.
• Jeżeli jesteś na liście oczekujących na
przeszczep, nie zapomnij zostawić
­wiadomości, że jesteś w długiej podróży.
• Nie zapomnij powiadomić dostawcy
zapasów dializacyjnych, że jesteś na
wakacjach.
• Adres ośrodka DO najbliższego miejsca
docelowego Twoich wakacji.
• Wypełniony formularz uzgodnień urlopu
i podróży.
105
Urlop i podróż
Co zrobić, jeśli …
… trzeba dokonać wymiany płynu podczas podróży, a nie ma pewności, że
przeznaczona do tego powierzchnia jest
czysta ?
Otwórz nowy worek na śmieci i połóż go tak,
żeby powierzchnia i strona czołowa miejsca
wymiany zostały całkowicie przykryte.
Jak należy i jak nie należy
postępować w czasie podróży ?
Należy
• Przy wykonywaniu wymiany zawsze
upewnić się, że ręce są zdezynfeko­
wane.
• Pamiętać o unikaniu nadmiernego
„pociągania’’ cewnika.
… udajesz się do kraju, gdzie jakość
wody może być zła ?
Umyj ręce i dodatkowo zdezynfekuj je
­używając środka do dezynfekcji rąk.
… kończą się zapasy.
Niezwłocznie skontaktuj się z macierzystym
ośrodkiem DO. Szczegóły na ten temat
­ ożna znaleźć w formularzu uzgodnień urlopu
m
i podróży. Jeżeli nie możesz uzyskać stamtąd
pomocy, lub w nagłym przypadku, zadzwoń
do najbliższego ośrodka DO w miejscu doce­
lowym Twoich wakacji.
106
• W przypadkach nagłych kontaktować
się z najbliższym lub macierzystym
ośrodkiem DO.
• Cieszyć się wakacjami !
Nie należy
• Ogrzewać worka z płynem do DO
w wodzie.
• Nigdy wykonywać wymiany, gdy nie
ma pewności, że miejsce jest czyste.
Urlop i podróż
Ubezpieczenie
W razie nagłego zachorowania
Jeżeli planujesz podróż, omów to z lekarzem.
Skontaktuj się z uznanym towarzystwem
ubezpieczeniowym zajmującym się ubezpie­
czeniami turystycznymi i, zamawiając ubez­
pieczenie turystyczne, prześlij mu wydruk
swojej dokumentacji medycznej. Towarzystwo
ubezpieczeniowe podczas obliczania składki
uwzględni podwyższone ryzyko. Dzięki temu
uzyskasz pełne ubezpieczenie, niezależnie
od choroby, która może wystąpić.
107
Urlop i podróż
Płatność za terapię dializacyjną
podczas urlopu
Do czego upoważnia niebieski certyfikat
ubezpieczenia zdrowotnego UE ?
Niebieski certyfikat ubezpieczenia
zdrowotnego UE (zastępuje
wcześniejszy certyfikat E111)
Okaziciele niebieskiej karty ubezpieczenia
zdrowotnego UE są upoważnieni do leczenia
na takich samych warunkach, jakie oferuje
publiczna opieka zdrowotna w danym kraju.
Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego
(European Health Insurance Card, EHIC)
Jest to plastikowa karta wielkości karty
­kredytowej. Można ją zamówić osobiście
w placówce NFZ w miejscu zamieszkania
lub za pośrednictwem poczty. Karta jest
bezpłatna. Zabierz tę kartę na wakacje
i okaż w ośrodku dializ.
108
Urlop i podróż
W jaki sposób korzystać z certyfikatu ?
Niebieski certyfikat ubezpieczenia zdrowot­
nego UE należy okazywać lekarzom,
w ­szpitalach, aptekach itp. za granicą.
Możliwość refundacji
w przypadku leczenia dializami poza UE oraz
w ośrodkach w UE, których kosztów nie
pokrywa niebieski certyfikat ubezpieczenia
zdrowotnego UE. Jeżeli nie można użyć
niebieskiego certyfikatu ubezpieczenia
zdrowotnego UE, proszę zapytać lekarza
lub pielęgniarkę, zajmujących się dializami,
o możliwość refundacji. W regionach lub
miastach gwarantujących refundację lekarz
lub pielęgniarka zajmą się formalnościami.
Po otrzymaniu refundacji można wybrać
płatność za leczenie dializami w formie
czeku bankowego w walucie danego kraju
lub zapłacić samodzielnie z góry i otrzymać
zwrot kosztów za leczenie dializami po
powrocie do domu. Zawsze należy prosić
o rachunek, ponieważ dany region lub
miasto może go wymagać jako dowodu,
że terapia odbyła się.
109
Urlop i podróż
Paszport leków
W jaki sposób uzyskać paszport leków ?
Jest to zaświadczenie lekarskie, które należy
okazywać na żądanie władzom, potwierdza­
jące, że posiadane leki są przeznaczone na
własny użytek.
Zaświadczenie takie otrzymasz od swojego
lekarza z ośrodka DO.
Jakiego rodzaju leków to dotyczy ?
Leki objęte paszportem medycznym wyma­
gają zalecenia lekarskiego, nawet jeżeli są to
leki dostępne bez recepty, takie jak aspiryna.
W razie wątpliwości należy zapytać swojego
lekarza w ośrodku DO.
110
Informacje o szpitalu
Dane dotyczące zamówienia
Nazwa szpitala
Nr ref.
Adres
Nr zamówienia FME
Urlop i podróż
Uzgodnienie urlopu i podróży
Sposób dostawy
Telefon
Data
Osoba kontaktowa w szpitalu
Adres e-mail szpitala
Szczegóły dotyczące pacjenta
Nazwisko pacjenta
Nr klienta FME
Adres domowy
Telefon
Faks
e-mail
Telefon komórkowy
Szczegóły podróży
Adres w miejscu docelowym
Kontakt
Telefon
Organizator podróży Faks
Telefon organizatora podróży Nazwisko osoby, która zarezerwowała podróż (jeśli inna niż pacjent) Płyny mają być dostarczone do (jeśli adres inny niż adres pobytu na czas wyjazdu) e-mail
Nr rezerwacji
Telefon
Telefon
Kontakt
Data urlopu od
do System pacjenta (proszę zaznaczyć) CADO czas trwania: tygodnie / dni
ADO proszę wymienić :
Zamówione materiały
Nr artykułu
Opis produktu
Kopia listu ze szpitala w załączeniu Wielkość worka Liczba w kartonach
jeśli nie załączone, dane szpitalne zostaną przysłane
Inne informacje
Zamówienie zatwierdzone / sprawdzone
Zamówienie zatwierdzone i sprawdzone przez
Data
111
Słownik
Słownik
Ta część stanowi słownik, objaśniający pojęcia
związane z leczeniem. Każde pojęcie jest
opisane bardziej szczegółowo, aby objaśnić
informacje, instrukcje i ilustracje, które możesz
napotkać w ciągu najbliższych kilku tygodni
szkolenia i w okresie późniejszym. Jeżeli
masz jakiekolwiek pytania, dotyczące okre­
ślonych słów, zapytaj o nie pielęgniarkę.
A
Adekwatność
Termin odnoszący się do skuteczności
leczenia dializacyjnego. Aby zmierzyć
adekwatność, przeprowadza się testy
sprawdzające, czy z Twojej krwi usuwana
jest wystarczająca ilość płynów i pro­
duktów przemiany materii.
Albumina
Białko występujące we krwi. Wskaźnik
stanu odżywienia.
Antybiotyk
Lek, który zabija bakterie lub spowalnia
ich wzrost. Nie działa na wirusy, grzyby
lub pasożyty. Antybiotyk stosuje się do
leczenia infekcji.
112
Antygen
Ciało obce powodujące, że organizm
wytwarza przeciwciała zwalczające je
(np. wirus, bakteria).
Antykoagulant
Lek opóźniający lub hamujący krzepnięcie
krwi. Przykładem jest heparyna.
Anuria (bezmocz)
Brak wytwarzania moczu.
Automatyczna dializa otrzewnowa (ADO)
Wspomagana przez cykler metoda DO,
która z reguły prowadzona jest w nocy.
Bakterie
Organizmy jednokomórkowe zdolne
do szybkiego namnażania się. Są one
obecne wszędzie. Niektóre są nie­
szkodliwe, inne powodują infekcje.
Białka
Zawierające azot związki, które składają
się z aminokwasów. Białka są niezbędne
do budowy i naprawy tkanek organizmu.
C
CADO
Skrót od: ciągła ambulatoryjna dializa
otrzewnowa. Rodzaj dziennej dializy
otrzewnowej.
CCDO
Skrót od: ciągła cykliczna dializa otrzew­
nowa. Odnosi się z do dializy otrzewnowej
z użyciem aparatu.
Biozgodność
Cecha oznaczająca brak toksyczności
i wywoływania uszkodzeń tkanek orga­
nizmu.
Cewnik
Giętka rurka, przez którą płyny mogą
dostawać się lub być usuwane z orga­
nizmu. W DO cewnik jest wszczepiany
do jamy brzusznej.
Błona półprzepuszczalna
Błona, której pory (otwory) umożliwiają
przenikanie określonych substancji
­rozpuszczonych, zależnie od rozmiarów
cząsteczki.
Ciągła ambulatoryjna dializa
otrzewnowa (CADO)
Metoda DO. Płyn do DO jest wymieniany
ręcznie, bez udziału urządzenia, zwykle
cztery razy dziennie.
Bufor
Substancja utrzymująca we krwi prawi­
dłowe pH, np. wodorowęglan, mleczan.
Ciśnienie rozkurczowe
Ciśnienie tętnicze krwi mierzone w mo­
mencie rozkurczu serca między dwoma
kolejnymi skurczami. Jest to druga liczba
w odczycie ciśnienia krwi.
Bufor wodorowęglanowy
Bufor fizjologiczny utrzymujący prawi­
dłowe pH krwi.
Słownik
B
BUN (azot mocznika krwi)
Badanie krwi mierzące ilość mocznika
we krwi.
113
Słownik
Ciśnienie skurczowe
Występuje, gdy serce kurczy się i wypycha
krew przez naczynia krwionośne. Jest
to pierwszy dźwięk słyszany przez steto­
skop. Odpowiada mu pierwsza liczba
odczytu ciśnienia.
Czas zalegania
Okres pozostawania płynu do DO w jamie
otrzewnowej. W tym czasie ma miejsce
proces dializy.
D
Ciśnienie (tętnicze) krwi
Ciśnienie krwi jest wywierane na ściany
naczyń krwionośnych. Wyrażone jest jako
dwie liczby np. 120/80 mmHg. Skurczowe
(pierwsza liczba) to ciśnienie skurczu
serca. Rozkurczowe (druga liczba) to
ciśnienie, gdy serce jest w rozkurczu.
Cukrzyca
Choroba polegająca na tym, że organizm
nie może metabolizować węglowodanów,
co powoduje wysokie stężenia glukozy
we krwi.
Cykl
Wymiana lub cykl otrzewnowy to infuzja,
zaleganie i drenaż określonej objętości
roztworu do DO (płynu dializacyjnego),
zgodnego z zaleceniem DO.
Cykler
Urządzenie służące do infuzji płynu diali­
zacyjnego i drenażu dializatu z jamy
otrzewnowej. Służy głównie do prowa­
dzenia wymian nocnych.
114
Dializa
Oczyszczanie krwi z niepożądanych
toksyn, produktów przemiany materii oraz
usuwanie nadmiaru wody z organizmu.
Ponadto dializa koryguje kwasicę metabo­
liczną. Rodzaje dializy to hemodializa
oraz dializa otrzewnowa.
Dializa otrzewnowa (DO)
Rodzaj dializy, w którym błona wyścielają­
ca jamę brzuszną (błona otrzewnowa)
działa jak naturalny filtr, usuwając nadmiar
płynów i substancji toksycznych oraz
korygując kwasicę metaboliczną.
Dializat
Roztwór zawierający wodę, elektrolity
i wodorowęglan lub mleczan, który prze­
chodzi przez błonę półprzepuszczalną
(w DO: błonę otrzewnową). Powoduje on
usuwanie z krwi nadmiaru płynów i produk­
tów przemiany materii oraz skorygowanie
niedoborów.
Dożylnie
Podawanie substancji płynnych bezpo­
średnio do żyły.
Drenaż
Etap dializy otrzewnowej, w czasie którego
jama otrzewnowa jest opróżniana z płynu.
Dyfuzja
Przechodzenie substancji rozpuszczonych
przez błonę półprzepuszczalną z roztworu
o wysokim do roztworu o niskim ich
stężeniu, co powoduje równomierny
rozkład cząsteczek po obu stronach
błony.
F
Słownik
Diureza
Wydalanie moczu przez nerki.
Fibryna
Białe, błonowate białko, które niekiedy
jest widoczne w drenażu otrzewnowym
(płynie odprowadzanym) i może bloko­wać przepływ roztworu. Fibryna to białko
biorące udział w krzepnięciu krwi.
Fosfor
Minerał niezbędny do prawidłowego
funkcjonowania organizmu, zwłaszcza
tworzenia kości.
Fosforan
Związek chemiczny fosforu i tlenu.
W ­warunkach prawidłowych fosfor
­spożywany w diecie jest wchłaniany
przez jelita do organizmu i wydalany
przez nerki do moczu jako fosforan.
E
Elektrolity
Jony zdolne do przewodzenia elektrycz­
ności. W organizmie elektrolitami są sód,
potas, wodorowęglan, magnez i chlorek.
Erytropoetyna (EPO)
Naturalny hormon wytwarzany przez
nerki, który stymuluje powstawanie
­krwinek czerwonych w szpiku kostnym.
G
Glukoza
Rodzaj cukru występującego we krwi
oraz płynie do DO. Glukoza, jako składnik
płynu do DO, stosowana jest w celu
usuwania z organizmu nadmiaru płynu
na drodze osmozy.
115
Słownik
H
Hematokryt
Frakcja krwinek czerwonych w krwi
pełnej.
Hemodializa
Oczyszczanie krwi z niepożądanych
toksyn, produktów przemiany materii oraz
nadmiaru płynów dzięki przepływowi
krwi przez dializator.
Hemoglobina
Składnik krwinek czerwonych, który
przenosi tlen z płuc do całego organizmu.
Heparyna
Antykoagulant, który spowalnia krzepnięcie
krwi oraz zapobiega powstawaniu fibryny
podczas dializy otrzewnowej.
Hormon
Białko wytwarzane przez dany narząd
(np. nerkę, tarczycę) i krążące we krwi
w celu wykonywania określonej funkcji,
np. erytropoetyna.
Hormon przytarczyc (parathormon, PTH)
Hormon, który reguluje stężenia wapnia
i fosforu we krwi. Zwany także parathor­
monem.
116
I
Ikodekstryna
Ikodekstryna to duża cząsteczka, będąca
pochodną skrobi, która może być stoso­
wana zamiast glukozy w płynach do DO
w celu usuwania nadmiaru wody podczas
długiego zalegania.
Infekcja (zakażenie)
Inwazja i namnażanie mikroorganizmów
w tkankach ciała. Odpowiedzią na zaka­
żenie jest z reguły zapalenie.
Infuzja (kroplówka)
Stopniowe wprowadzanie (wkraplanie)
płynu dializacyjnego do jamy otrzewnowej.
Insulina
Hormon wytwarzany w trzustce, który
reguluje metabolizm węglowodanów. Oprócz
tego, że jest podstawowym efektorem
w homeostazie węglowodanów, oddzia­
łuje również na metabolizm tłuszczów
i może zmienić zdolność wątroby do
uwalniania zapasów tłuszczu.
Jałowy
Niezawierający żadnych żywych mikro­
organizmów.
Jama otrzewnowa
Przestrzeń wokół narządów jamy brzusznej,
która znajduje się pod mięśniami brzucha.
Wapń
Elektrolit występujący we krwi. Ważny
w tworzeniu i wzroście kości, krzepnięciu
krwi, funkcjach nerwów i kości oraz akty­
wacji określonych enzymów.
K
KardioTermin medyczny odnoszący się do
serca.
Klirens
Szybkość, z jaką produkty przemiany
materii są usuwane z krwi przez nerki
i / lub dializę.
Końcowe stadium choroby nerek (KSCN)
Stadium choroby nerek, kiedy do pod­
trzymania życia wymagana jest dializa lub
transplantacja.
Słownik
J
Kreatynina
Produkt uboczny metabolizmu, który
w warunkach prawidłowych jest usuwany
przez nerki lub w trakcie dializy pacjentów
z niewydolnością nerek.
Krwinki białe
Rodzaj komórek krwi (krwinek), które
zwalczają infekcje w organizmie. Zwane
także leukocytami.
Krwinki czerwone (erytrocyty)
Komórki krwi (krwinki) zawierające
­hemoglobinę.
Kt/V
Częsta miara dawki dializy, gdzie K
­oznacza klirens mocznika, t – czas dializy,
a V – objętość dystrybucji mocznika
w organizmie pacjenta.
L
Koagulacja
Proces tworzenia skrzepu krwi.
Lek immunosupresyjny
Rodzaj leku, który tłumi odpowiedź od­
pornościową organizmu. Podawany
biorcy w celu zapobiegania odrzuceniu
przeszczepionej nerki.
117
Słownik
M
Magnez
Elektrolit biorący udział w regulacji funkcji
serca i układu nerwowego.
Naczynie włosowate
Najmniejsze naczynie krwionośne
w ­organizmie.
Miejsce ujścia
Miejsce na skórze, w którym wyprowadzony
jest cewnik otrzewnowy.
Naczyniowy
Dotyczący naczyń krwionośnych.
Mocz
Płyn wytwarzany w nerkach. Składa się
z ultrafiltrowanej wody oraz produk­tów przemiany materii, pochodzących
z ­pożywienia.
Mocznica
Nagromadzenie się produktów przemiany
materii z powodu braku możliwości ich
usunięcia przez nerki.
Mocznik
Produkt przemiany materii we krwi, po­
wstały wskutek rozkładu białek pocho­
dzących z żywności i tkanek mięśniowych,
który w warunkach prawidłowych jest
usuwany przez nerki. Często wyrażany
jako „azot mocznika krwi”.
118
N
Nadciśnienie / nadciśnieniowy
Wysokie ciśnienie krwi / odnoszący się
do wysokiego ciśnienia krwi.
Nadmiar płynu
Stan, w którym zbyt duża ilość płynu
w organizmie powoduje obrzęk, spłycenie
oddechu, nadciśnienie lub obciążenie
serca.
Napełnianie
Etap dializy otrzewnowej, podczas którego
jama otrzewnowa jest napełniana płynem
do DO.
Nefrektomia
Chirurgiczne usunięcie nerki.
Nefrolog
Lekarz specjalizujący się w chorobach
nerek.
Nefron
Jednostka filtracyjna nerki. W każdej
nerce znajduje się około miliona nefronów.
Nerki
Dwa narządy w kształcie fasoli znajdu­jące się z tyłu jamy brzusznej, po jednym
O
Słownik
Nefrologia
Dziedzina medycyny, która zajmuje się
chorobami nerek.
Obrzęk
Opuchlizna spowodowana nagromadze­
niem się płynu w tkankach. Obrzęk jest
najwyraźniejszy w okolicy stawów skoko­
wych, dłoni i na twarzy. Występuje on
u pacjentów dializowanych w wyniku
nadmiernego przyjmowania płynów lub
ich niewystarczającego usuwania pod­
czas dializy.
z każdej strony kręgosłupa.
Odwodnienie
Nerkopochodna choroba kości
Zmiany w kościach spowodowane brakiem
równowagi wapnia, fosforanu i PTH.
Niedociśnienie / niedociśnieniowy
Niskie ciśnienie krwi / odnoszący się do
niskiego ciśnienia krwi.
Niedożywienie
Stan nieprawidłowego funkcjonowania
organizmu będący skutkiem niedoboru
składników pokarmowych.
Nudności
Nieprzyjemne odczucie zlokalizowane
w okolicy gardła lub / i żołądka. Często
poprzedzają wystąpienie wymiotów.
Niewystarczająca ilość płynu w organizmie.
Może być spowodowana nadmiernym
usuwaniem płynu podczas dializy.
Osmoza
Przemieszczanie się płynu przez błony
półprzepuszczalne w celu osiągnięcia
równego stężenia po obu stronach błony.
Otrzewna
Półprzepuszczalna błona wyścielająca
jamę brzuszną i częściowo pokrywająca
narządy jamy brzusznej.
Oznaki czynności życiowych
Podstawowe oznaki życia: ciśnienie krwi,
tętno i temperatura ciała.
119
Słownik
P
Paratyreoidektomia
(wycięcie przytarczyc)
Chirurgiczne usunięcie całości lub części
przytarczyc.
PD Plus
Połączenie CCDO i CADO, które jest
stosowane najczęściej u pacjentów
­dializowanych otrzewnowo, wymagają­
cych większej dawki dializowania.
Peritonitis
Zapalenie otrzewnej.
Płukanie
Płukanie drenu infuzyjnego przed wypeł­
nieniem jamy otrzewnowej płynem do
DO. Ma ono na celu usunięcie powietrza
z drenu infuzyjnego do worka drenażo­
wego.
Płyn odprowadzany
Inne określenie roztworu drenowanego
z jamy otrzewnowej.
Posiew
Próbka pobrana z określonego miejsca
w celu identyfikacji organizmu powodu­
jącego infekcję.
120
Potas
Elektrolit niezbędny w organizmie dla
właściwego funkcjonowania mięśni,
nerwów i utrzymywania prawidłowej
­czynności serca.
Pozaustrojowo
Poza organizmem.
Produkty przemiany materii
Substancje, które są zbędne w orga­
nizmie i w warunkach prawidłowych
są ­w ydalane z moczem lub stolcem.
Przepis (zlecenie)
Sposób wykonania DO oraz stosowania
leków określone na podstawie indywidu­
alnych potrzeb pacjenta z niewydolnością
nerek.
Przepis (zlecenie) dializy
Sposób przeprowadzania dializy zalecony
przez lekarza na podstawie indywidualnych
potrzeb, w celu osiągnięcia i utrzymania
dobrego stanu fizycznego.
Przewlekła niewydolność nerek
Uszkodzenie nerek, którego nie można
odwrócić, zwykle ma charakter postę­
pujący.
Przetoka
Przetoka to rodzaj dostępu naczyniowego
w hemodializie. Znana także jako „przetoka
tętniczo-żylna” lub „przetoka AV”.
Przytarczyce
Niewielkie gruczoły znajdujące się na szyi,
które wytwarzają hormon przytarczyc.
R
Roztwór
Płyn zawierający określoną ilość substancji.
Płyn dializacyjny to roztwór zawierający
glukozę, elektrolity i bufor.
Stężenie
Siła roztworu. W dializie otrzewnowej jest
to ilość glukozy w płynie do DO wyrażona
procentowo (1,5 %, 2,3 % i 4,25 %).
Słownik
Przewlekły
Długotrwały lub często nawracający.
Substancja rozpuszczona
Substancja, która jest rozpuszczona
w cieczy, tworząc roztwór.
Sucha waga
Prawidłowa lub idealna waga pacjenta
bez nadmiaru płynu.
Sztuczna przetoka (graft)
W dializie: chirurgiczne umieszczenie
materiału syntetycznego łączącego tętnicę
i żyłę w celu wytworzenia dostępu dla
hemodializy.
Ś
S
Siła ciężkości
Naturalna skłonność płynów i ciał stałych
do spadania w kierunku środka Ziemi.
W dializie otrzewnowej płyny przemiesz­
czają się drenami dzięki sile ciężkości.
Sód
Elektrolit, który pomaga regulować
­zawartość płynów w organizmie. Chlorek
sodu jest znany jako sól kuchenna.
Środek dezynfekujący
Środek, który zabija bakterie i wirusy
po zetknięciu się z nimi.
Środki wiążące fosforan
Leki stosowane do zmniejszenia absorpcji
fosforanów przez organizm. Są przyjmo­
wane razem z posiłkami.
Świąd
Swędzenie.
121
Słownik
T
Technika jałowa
Czynności mające na celu uniknięcie
zanieczyszczenia. Procedura stosowana
dla zachowania obszaru w stanie wolnym
od zarazków.
Tętno
Uczucie tętnienia w tętnicach zgodne
z uderzeniami serca.
W
Węglowodany
Jeden z głównych składników pożywienia.
Kategoria żywności, która jest łatwo
przyswajana przez organizm w celu
produkcji energii. Do węglowodanów
należą skrobia i cukry.
Toksyna
Każda substancja trująca.
Witamina D
Witamina niezbędna do wchłaniania
wapnia. Choroba nerek upośledza
­przemianę witaminy D w jej aktywną
postać.
Transplantacja (przeszczep nerki)
Zabieg chirurgiczny mający na celu wsz­
czepienie nerki pochodzącej od dawcy.
Współczynnik redukcji mocznika
Odsetek mocznika, który został usunięty
dzięki dializie. Miara adekwatności dializy.
Tunel
Droga cewnika otrzewnowego przez
ścianę jamy brzusznej.
Wymiana
Jedna wymiana lub cykl otrzewnowy to
proces infuzji, zalegania i drenażu płynu
do DO.
Typowanie tkanek
Dopasowanie komórek krwi i tkanek
potencjalnego dawcy i biorcy przeszczepu.
U
Ultrafiltracja (UF)
Usuwanie nadmiaru płynu z krwi podczas
dializy.
122
Z
Zanieczyszczenie
Narażenie na zarazki. Umożliwienie
­kontaktu bakterii z obszarem jałowym,
co czyni go niejałowym i stwarza
­możliwość infekcji.
Zapalenie kłębuszków nerkowych
Zapalenie jednostek filtracyjnych nerek.
Zastoinowa niewydolność serca
Stan, w którym serce nieskutecznie
przemieszcza krew do innych części
ciała, powodując nagromadzenie
­nadmiaru płynu w płucach.
Zjonizowany wapń
Niezwiązana część wapnia we krwi, która
może zostać wykorzystana przez organizm.
Słownik
Zapalenie
Wstępna odpowiedź układu odporno­
ściowego na zakażenie lub podrażnienie.
Cechuje się miejscowym zwiększeniem
ucieplenia, zaczerwienieniem, obrzękiem
lub bólem.
Zwyrodnienie wielotorbielowate nerek
Dziedziczna choroba polegająca na
rozwoju torbieli w nerkach. Torbiele
­powiększają się i uszkadzają nerki.
Ż
Żyła
Naczynie, które przenosi krew z innych
części ciała z powrotem do serca.
123
Wyłączenie odpowiedzialności
Wyłączenie odpowiedzialności
Niniejszy przewodnik został stworzony jako
pomoc uzupełniająca szkolenie i edukację
nowych pacjentów poddawanych dializie
otrzewnowej (DO). Jego zadaniem jest wspar­
cie pacjentów i personelu medycznego, a nie
zastępowanie ocen klinicznych lub zaleceń
lekarza leczącego i pielęgniarki. Za terapię
DO oraz decyzje, dotyczące leczenia okre­
ślonego pacjenta, wyłączną odpowiedzial­
ność ponoszą lekarz leczący oraz pielęgniarka.
Firma Fresenius Medical Care i niniejszy
przewodnik dla pacjentów poddawanych
dializie otrzewnowej nie komentują i nie
doradzają w sprawie refundacji, zalecania,
możliwości zastosowania żadnych proce­dur, leków ani urządzeń.
Niniejszy przewodnik dla pacjentów leczonych
dializą otrzewnową nie ma na celu naruszenia
lub zastąpienia określonych zasad lub proce­
dur programów DO poszczególnych podmio­
tów świadczących usługi dializacyjne. Firma
Fresenius Medical Care i jej podmioty zależne
nie udzielają żadnych zaleceń i nie biorą
odpowiedzialności za zasady i procedury
ustalone w klinikach podmiotów świad­
czących usługi dializacyjne lub ośrodkach
dializ.
124
Copyright © by Fresenius Medical Care
Deutschland GmbH, Bad Homburg,
Niemcy 2009.
Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część
niniejszej publikacji nie może być reproduko­
wana, przechowywana w systemie wyszuki­
wania, kopiowana, rejestrowana lub przesy­
łana w żadnej formie i żadnymi środkami,
elektronicznie, mechanicznie, ani w żaden
inny sposób bez uprzedniego uzyskania
pisemnej zgody właściciela praw autorskich.
Uwagi
Uwagi
Uwagi
Uwagi
Uwagi
Uwagi
Uwagi
certified, PEFC/04-31-1056
© Copyright 2009 Fresenius Medical Care Deutschland GmbH F00002158 PL (1.0 BG-VCM 12.10)
Centrala: Fresenius Medical Care Deutschland GmbH · 61346 Bad Homburg v. d. H. · Niemcy · Telefon: +49 (0) 6172-609-0 · Faks: +49 (0) 6172-609-2191
Polska: Fresenius Medical Care Polska S.A. · Ul. Krzywa 13 · 60-118 Poznań · Telefon: +48 (61) 8392 600 · Faks: +48 (61) 8392 601 · E-mail: [email protected]
www.fresenius.com.pl · www.fmc-ag.com

Podobne dokumenty