Rhinoceros antiquitatis Blum. s. tichorhinus Fi

Komentarze

Transkrypt

Rhinoceros antiquitatis Blum. s. tichorhinus Fi
—
223
—
Rhinoceros
Atelodes simus
antiquitatis
Muz. Dworskie
w Wiedniu
ze Staruni
Ryc.
26—31
Ryc.
I,
l
Ate]odes bicornis'
Muzeum
-
Muz.
HI, IV,
Ryc.
II,
V, VII, VIII
VI
hr.
najbardziej na zewntrz wykoci jarzmowych a przednim
brzegiem oczodou
sunit
w
Warszawie
czci
koca processus
200
220
210
(O
40
200
postglenoidalis od
tylnego brzegu wyrostka stawowego (condylus)
Szczka
33.
34.
36.
37.
38.
górna:
Odlego
brzegu szczki górnej od guza czó.
mierzona tasiemk
280
320
240
320
mierzona cyrklem
225
270
195
220
30
30
35. Najmniejsza
szeroko koci midzy-szczkowej
Szeroko szczk
»
Dugo
górnych (pm 2 )
»
(m 2 )
•>
otworu podniebieniowego
39. Oddalenie
koca koci midzyszczkowej
od
.
.
.
rodka
od
kta szczki
poziomej
45.
46.
Dugo
80
80
60
110
300
300
390
380
305
290
340
530
410
575
550
430
590
tylnego brzegu processus coro-
kta szczki
Wysoko wstpujcej czci szczki
nnideus od
44.
250
brzegu processus artlcularis
od przedniego brzegu szczki
43. Oddalenie
160
160
dolna:
41. Oddalenie przedniego brzegu
42. Oddalenie tylnego
130
200
koci podniebieniowej
od dolnego brzegu otworu potylicznego
Szczka
200
50
130
tyl-
nego brzegu koci podniebieniowej
40. Oddalenie tylnego brzegu
150
powierzchni stawowej
Bra-
nickich
pomidzy
31. Oddalenie
32. Oddalenie
hr.
Dzieduszyckich
Rh antiuitatis
ze Zot. Potoka
225
200
260
230
210
280
90
75
120
110
115
125
—
224
Zestawienie wymiarów czaszek
Czaszka: ze Staruni
Ryc.
Ab ossium incisivorum
marginem
anteriore margine ad
ad
crista occipitali
oss.
narium anteriorem marginem
Ossium zygomatic. partium magis prominentium
a margine foraminis
Ossis occipitis altitudo
ad
inferiore
Suamae
cristae occipitis
ossis occipitis latitudo
Cranii faciei superioris inter
distantia
superiorem marginem
pone narium aperturas
.
.
.
.
.
700
680
840
340
360
235
227
220
210
220
215
110
80
cyrklem 200
tasiemk 240
740
215
ta. 300
cyrki.
inde ab oss. narium apice ad
maxillam
200
Aperturae nasalis altitudo inde a medio maxillae ad ossium narium superiorem marginem
Ossium nasalium
latitudo in
longitudo
ab
inde
100
medio
cyrki.
Anguli anterioris orbitae distantia a meatu auditorio
ab oss.
longit.
180
ta. 220
295
250
.
.
.
cyrki.
130
ta. 150
ossium incisivorum
uscrae ad extremitatem processuum pterygoideorum
Ejusdem
|
Kausza
760
79
ossis frontis an-
teriorem partem
Palati
z
Ryc. XX, XXI, XXII
medium fossarum temporalium
marginum orbitalium
Aperturae nasalis longitudo,
Walawy
ossis occipitis
latitudo in facie superiore
Cranii latitudo inter
z
Ryc. IX, X, XI
fo-
raminis ossis occipitalis
A
26—31
cyrki.
extremitate
incis.
apice usque ad choanas.
.
.
.
.
410
300
(od nasady 240)
Distantia inter extremitatem ossis incisivi anteriorem uscrue
ad molarium initium
Longitudo
140
w
a molaribus obsessi
spatii
linii
prostej
290
215
po strome zewn. 310
Utriusque lateris primi molaris distantia
rodk. 150
kraw. wewn. 95
Utriusque
lateris, ultimi
molaris distantia
rodk. 150
kraw. wewn. 120
Choanarum
longitudo (ad
Choanarum
distantia a foramine occipitali
Ab unius
medium
proc. pterygoid.)
marginem exteriorem ad
condyli
.
.
.
120
280
alterius condylij
exteriorem
220
150
Foraminis occipitalis latitudo
55
45
Ejusdem
80
90
180
140
medio
altitudo in
Cavitatum glenoidarum ossis temporum distantia
Ab ossium narium
sivi anterioris
Ossium narium
A
foraminis
anterioris marginis
marginis
medio ad
ossis inci-
medium
75
anterioris marginis latitudo
iniraorbitalis
posteriore
margine
16
ad
orbitae
anteriore
110
orbitae
marginem anteriorem
Ab
140
120
margine ad fossae temporalis poste-
riorem marginem
390
400
.
120
120
110
Longitudo fossae temporalis inde a marginis anterioris medio ad marginem ejus posteriorem
220
260
220
Fossae temporalis latitudo supra meatum auditorium
.
.
120
ta. 140
—
225
wedug wzoru
Hryniawy
Ryc. XVI, XVII
z
Brandta
F.
1
ydaczowa
Ryc. XVIII, XIX
)
(w mm).
ze Surocliowa
nos.
z
Ryc. XII, XIII,
XIV,
At
Ryc.
XV
nos. At. simus
bicornis
VI
II,
III,
I,
IV, V,
ze
VII, VIII
720
690
830
840
wochatego
Zotego Potoka 2 )
nosor.
Ryc.
w
550
660
porodku 780
z
720
boku 810
360
305
342
340
245
255
190
225
240
215
215
160
110
80
350
90
110
+
200
180
70
90
cyrklem 230
cyrklem 240
cyrklem 270
cyrklem 190
cyrklem 280
cyrklem 250
tasiemk 260
tasiemk 260
tasiemk 320
tasiemk 260
tasiemk 340
tasiemk 315
230
216
130
145
200
100
90
110
100
cyrklem 160
cyrklem 160
cyrklem 160
cyrklem 120
cyrklem 165
cyrklem 170
tasiemk 200
tasiemk 210
tasiemk 210
tasiemk 180
tasiemk 320
tasiemk 185
280
280
330
240
310
440
400
295
290
260
80
370
(oct'
170
w
po
(od nasady 200)
nasady 250)
prostej
str.
220
250
w
po
zewn. 230
prostej
str.
linii
270
zewn. 300
rodków
110
75
kraw. wewn. 60
kraw. wewn. 80
rodków
rodków 160
130
105
180
linii
rodków
(od nasady 255)
110
w
po
prostej linir290
str.
zewn. 330
w
prostej
po
str.
linii
rodków 150
kraw. wewn. 100
(niewyrose jeszcze)
rodków 125
kraw. zewn. 115
kraw. wewn. 90
150
110
120
140
200
280
240
120
150
145
170
160
55
55
50
55
50
50
60
60
40
140
190
140
180
170
70
70
105
70
210
85
58
140
120
100
110
115
140
80
150
100
360
400
370
400
350
120
120
110
130
110
230
260
210
240
260
100
400
230
zewn. 260
Observationes ad Rliinocerotis tichornini
Collectanea Palaeontologica Rossiae. Auctore Joannh Fr. Brandt. Fasa I
1849.
T.
V.
Ser.
IV.
Petersb.
de
St.
imp.
d.
Sc.
„„.
o
Historiam spectantes. Mem. d. l'Acad.
ro Krakowie 1Q1
1913.
2
Czaszka nosoroca wochatego ze Zotego Potoka. Spr. Kom. fu. Ak. Urn.
) Niezabitowski Lubicz Ed.
i)
•
w
WYKOPALISKA STARUSK'E
29
226
Zestawienie wymiarów czaszek
Czaszka: ze Staruni
Ryc.
A
foramine iniraorbitali
ad ossis
incisivi
z
Walawy
Ryc. IX, X, XI
z
Kausza
Ryc. XX, XXI, XXII
anteriorem mar-
230
ginem
A
26-31
marginis orbitalis anteriore margine ad ossis nasi ante-
riorem marginem
360
390
Arcus zygomatici longitudo inde ab orbitae anteriore margine ad meatus auditorii aperturam (cyrki, mierzona)
270
270
Ossis occipitis scpiamae in medio latitudo
210
190
cyrklem 180
cyrklem 220
cyrklem 180
tasiemk 220
tasiemk 240
tasiemk 220
145
140
200
200
90
90
.
Ossis occipitis marginis superioris latitudo
.
Cranii latitudo inter foramina iniraorbitalia
Cranii latitudo inter
orbitae inferioris marginis
nis
Ab
medium
nem
margine ad fossae temporalis margi-
210
200
temporum longitudo
115
110
molari ultimo ad foraminis jugularis initium
170
interiorem
Cavitatis glenoidalis ossis
A
Ab
medio ad superioris margi-
ejus
orbitae anteriore
ossis zygomatici interiore facie
ad proc. pterygoidei
in-
85
teriorem faciem
A meatu
240
auditorio dextro ad sinistrum distantia
Condylorum
inferiore
165
marginum orbitalium superiorum po-
steriorem angulum
Ab
+
ossis occipitis distantia in
margine anteriore
.
270
240
et
.
.
30
20
—
wedug wzoru
Hryniawy
Ryc. XVI, XVII
z
F.
227
Brandta (w mm).
ydaczowa
Ryc. XVIII, XIX
z
ze
Surochowa
Ryc. XII, XIII,
XIV,
XV
200
220
410
370
420
280
270
nos. At. bicornis
Ryc.
II,
VI
nos. At. simus
Ryc.
wochatego
Zotego Potoka
nosor.
I,
III,
VII,
IV, V,
VHI
ze
210
230
270
340
350
245
280
270
300
170
160
130
280
210
cyrklem 200
cyrklem 200
cyrklem 17
cyrklem 230
cyrklem 180
tasiemk 270
tasiemk 22
tasiemk 260
tasiemk 210
160
130
150
155
220
180
260
220
70
60
75
80
180
160
230
180
100
110
110
114
140
240
215
tasiemk 260
150
±
210
70
80
190
190
100
25
.
90
100
95
270
220
250
225
30
25
14
21
228
>
Ma
O
*i
LJ
3
5
r*
o
3
c
CL
C
1
t-
3
P
hi
ct>
PS
5T
5"
5
p
M
CD*
*-"
o
-'
*
•-i
O
i"
CL
Hj
CU
CD
3
p
n
C,
o
3
-3
o.
w'
B
P
5'
fra
a
ra
s
o
3
3.
o
o
3
O
f
P
p
CD
la
3
3
p
3
-
d
5"
<
p
B
p
O
3
S"
Cl
O
P
CD
- ce-
f-S
c
o
u
CL
3
&
—
p
3
CL.
3
t
Cl
O
5'
3
en
P
g,
CT.
0. 3>
S»
fc-
<d
i.
£
O
3
3.
&
P
33
3
CL
c
•^
S
g
3
o
_
3
I
2.
8
O
ja
2 era
S-S'
CD
a>
o 3
tr co
< 3
0>
o
CD
g,
c?
a
3
3
PL
0~
°
CL
P
0=
CD
e
3
3.
*
0)
i
c
p
-3
B.
5
3
B
o
3
CD
.
P
Cl
•<,
3 "H.
c^
lT
p 2
3
era
O
Cl
42
3
5"
•a
P.
•a
N
fCD
f5
CIS
Si
o
2.
13
O
M
ca
N
»• J
CD
1
"»
4-
(->
(-•
H^
o o
(X
c-i
to
i—
O *c
hf>-
o;
w'l
ij
C
co
—
O O
*>
O'
- h—1
3 o
c o c co
<!
cc
O' *—
to
1—
!C
H c
N
CD
3
=3
CD
03
3 d
o
o
05
c;
Ol
O O
O
O 0C
O CD
I-i
l->
rf^
IG H*
Ci
CD
O
I-i
o o o
CJi
o o o
S
13
I
Ol
ser
»
ii
Si
to
<
LL
rf^
co
to
— O
c
u
tO hh^ O CC
O O
O O
3
g
<,
5
CL
8
»
o
•i
CD
O
3
CL
g.
Cl
CD
O)
era
3
P
p
3.
3
>
P-
o
3
P
&
""O
B
-
p"
3
£.
3
era
p
l
P
3
~
*V
o
S
§
en
C
L
3
S.
en
p"
3-
5
tL
3
era
3
CD
.
p
o"
&
T.
—
£_
O
>T3
o
CL
era
1
p
CL
P
3
3
5
r
3
p
p
p
p
1
p
CL
cl
CD
e-
3
co
p
£
>-t
TO
W
|-l
p
w:
non
> o
t-r"
O)
•e-
CD
4^
CC
o CD
o
Ir*.
3
IO
o
id
c
M
—
o
h-;
K>
i
•:
05
03
Ol
IO
*.
O o o
C _ ©
_
M
O!
o o
c
I
Ol o<
*
to
C = O O
k—
h-
*-
I-*
h!)
K-
~]
to
o
to
-a
o
X
B
N N
>
o
I
i-i
2
CO
Oi
oi
CC
O
-J
Oi
Ol
H
"J
^
O
CD
oi
o ^
O
P3
en
oi
cc
oi
oi
o o
rf^
o:
^i
o
<SS >
X er
X
ej
< 3
3
C/5
o
co
cCD iCD
c/s cn-
O o
CD
\
=
to
c
o
a
co
S;
<
ffl
>-»
-a
er.
IO
*~i
Oi
O
s
„ 3
co
M
B
o o
OS
oi
CC
oi
M
*-
o
Oi
-a
oi
0<
cc cc
o
o
—1
oc
o
X
X
<J
S
3
O
CO
>
§
—
—
229
opatka
(Scapula).
Tab. XVIII. Rye. 57, 58. Tab. XIX. Ryc. 59.
U nosoroca
angidns cermcalis brzeg
licy
opatki
górze
ku
ukowato wypuky,
na
jest
1
nastpstwie
powierzchnia
otwarta;
górze
w
jest
w tem
opatki
a brzeg
jej
w czci
— 2 mm
ku
a
i
cignie
koca
do
w
kowate
postaci
jest
opatki
paska,
szeroka,
Camtas
ku tyowi
silnie
w czci
tylnej,
w
swej
ciaa lekko ukowato wygita
czci
i
w
szyi
i
oddzielonego od
oko-
ukowaty (wypukoci ku
gruby. Angulus dorsalis jest
lekko
mm
do 25
mm
gruboci.
Brzeg przedni,
ukowato wycity. Fossa
ku tyowi
paska.
Grzebie opatkowy
sze-
ostrym
ktem
w
okolicy
ku tyowi skierowan.
tworzy ponad fossa infraspinata
w czci
szczytu
Grzebie
czciowo u-
swej przedniej, odpowiadajcej fossa siipra-
zaokrglona, po stronie wewntrznej
przedniej nieco
zwona,
ksztatu owakiego,
porodku swej dugoci na 20
w
zaczyna
równoramiennego trójkta, wierzchokiem do
odpowiadajcej fossa infraspinata, wypuka.
snpraglenoidalis anterior wystpuje
czci
i
po stronie zewntrznej
glenoidalis,
w
odamany. Brzeg górny
Brzeg grzebienia rozszerza si
opatki.
Fossa subscapidaris
sklepienie.
spinata,
do
jest
tylko
camtas glenoidalis walcowato wklsa, a std
Fossa infraspinata, w dolnej czci wazka, wal-
tworzy tu szorstk trójktn powierzchni,
sam pochylony
gdy
pochylenia grzebienia opatkowego
silnego
jest
jest
gruby; brzeg tylny jest
górnej (tylnej) szeroka,
si bez widocznej granicy
tyu skierowanego,
dochodzi
miejscu
wicej si rozpaszcza.
coraz
cowato wklsa,
i
jest
i
siipraspinata
roko
na szeroko kilku milimetrów
jej
pomidzy anguhts dorsalis
ang. cermcalis
skierowany), a w porodku swej dugoci na 20
zaokrglony,
lekko
zachowaa si niemal caa,
opatka
Staruskiego
postaci
potnego
guza,
camtas glenoidalis pytk, na 40
Szyjka
spaszczona.
jest
w
osi
mm
gboka. Processus
pooonego w przedniej
mm
szerok brózdk, która
si ku powierzchni podopatkowej na 70 mm.
rozszerza
Wymiary opatki (w mm):
Najwiksza
dugo
»
szeroko
»
»
Szeroko
301
»
150
fossa siipraspinata
fossa infraspinata
»
»
»
»
«
»
»
w nasadzie
w polowie dugoci
przy
80
90
kocu
180
140
szyjki
»
Dugo
501
opatki
100
cavitas glenoidalis
Szeroko
Wysoko
»
85
»
grzebienia
76
opatkowego
Oddalenie Uiberositas snpraglenoidalis anterior od tylnego brzegu cavitas glenoidalis
Oddalenie górnego
Oddalenie górnego
koca
koca
szczytu (acromion) od tylnego brzegu
szczytu (acromion) od
koca
....
170
70
Oddalenie szczytu (acromion) od powierzchni opatki
camtas glenoidalis
opatki
opatka nosoroca Staruskiego róni si od opatki, zrekonstrowanej
uamków przez Brandta, pod nastpujcymi wzgldami:
300
200
z niezupenych
—
Brzeg górny
1)
dug Brandta
w
to
jest
w
dugoci opatki do najwikszej
Staruskim wynosi 501
uwzgldni si szeroko pierwotn,
pularis
mula
jest
brzeg opatki
niej
to
ni
silniej
winita.
ktny
u At. bicornis.
i
cz
501
310.
:
czarnego
jesl
a
po angulas
stosunkowo
jest
wiksz ni
2:1,
jest jak
zachowan, gdy
za
Incisura sca-
2)
Powyej
wykonanym przez
(At, bicornis).
dorsalis ukowato
Tuberositas supraglenoidalis anterior
4)
Fossa supra-
ponad
sterczy
rycinie
1)
Brzeg przedni
Brandta,
wycity,
silnie
jest
na
w
opatki,
górze
za
5)
grzebienia
Tylna powierzchnia
Spina
a
roztrój-
jej
w samym
i
u Mercka incisura
U
u Rh. antiuitatis.
mniej
przedni
prostopad do powierzchni
opatk nosoroca Mercka (wedug
scapulae znacznie jest wiksza, ponad ni
opisu
z
wypuky ni u
Rh, hundsheimensis
nos. staruskiego,
a górny,
mia
miast grzebie opatkowy, który u nos. Staruskiego
mensis
u At. bicornis.
brzeg
wypuklony, brzeg tylny bardziej wycity a szczyt grzebienia przypada znacznie
mocniej
ni
dole
jest
ostry.
opatka nosoroca Staruskiego. porównana
Brandta), wykazuje,
stawowa
Powierzchnia
4)
uko-
jest
s niemal równo szerokie.
prawie tak wysoka jak
jest
tylko
jest
ni kt
tworzy z
infraspinata
i
fossa infraspinata.
tylko bardzo nieznacznie spaszczona.
niej
szerokoci
ku górze, czego na rysunku,
stromo
prostopady. 2)
Spina scapulae
jest
jak
róni si opatka staruska tem, e:
opisu Giebla
waty a nie prosty
6)
stosunek ten bdzie
podobna do teje nos.
i
tylko
jej
bo gdy we-
wyrostek wysuwa si ponad fossa infraspinata.
Od
3)
ju
wliczajc
281,
:
Tylny brzeg opatki
3)
Spina scapulae
5)
to
do
podnosi si
Brandta, nie wida.
i
wyrana
ale
do dugoci opatki o wiele szerszy,
stosunku
stosunek najwikszej
okazie
—
230
pod wierzchokiem nieco city
jest
i
x
)
brzeg tylny
zdaje si,
jest
silniej
sam
taki
ksztat trójkta,
wycity,
Nato-
prawie.
u Rh. hundshei-
powodu ma ksztat mniej wicej
z tego
tra-
opatka okazu Staruskiego róni si od opatki dzi yjcego nos. czarnego (At. bicornis) silniej wypukym przednim, a wicej wycitym tylnym brzegiem,
oraz szerszym
jeszcze równiej ucitym górnym brzegiem. U nos. biaego (At. simus)
brzeg przedni w czci dolnej podobny jest do tego Rh. antiuitatis, ale na /3 granicy
pezoidalny.
i
l
górnej nagle tworzy wycicie, które przechodzi dalej
w
puky (wicej ni u At. bicornis). U Rh, indicus
puky a tylny mniej city ni u Rh. antiuitatis,
brzeg górny,
brzeg
do
silnie
opatki
przedni
ukowato wy-
jest
brzeg górny zaokrglony,
mniej
wy-
wreszcie na-
sada grzebienia nie biegnie prosto jak u Rh. antiuitatis lecz esowato.
porównamy opatk staruska
Jeeli
z
opatk
nos.
jawaskiego
(Rh. sundai-
e u nos. jawaskiego przedni brzeg
zaokrglony od poowy dugoci
spada ku wierzchokowi tak, e opatka w górze
znacznie wsza, podczas gdy u Rh.
antitiitatis opatka rozszerza si niemal a do szczytu. Dalej brzeg górny opatki u nos.
ciis).
obaczymy,
jest silniej
i
jest
jawaskiego
jest
zaokrglony a brzeg tylny stosunkowo gbiej
silnie
u staruskiego wycity.
Wreszcie
ktny, ku tyowi skierowany
i
jest
')
podobnie
Prof.
Dr.
silnie
Franz
1,
2.
Wien
1902.
jawaskiego wyrostek
nie tak regularnie jak
grzebienia, bardzo silny,
do grzebienia stojcy, siga wierzchokiem
podobnie jak u
C.
trój-
swym
sumatrensis,
u którego
Hundsheim
Rhinoceros (Ceralorhinus
Bd. XIX. Heft I. Tab. VI.
i
górny brzeg
zaokrglony.
Toula.
Osborn) hundsheimensis nov. form.
Fi?.
nos.
prostopadle
niemal do tylnego brzegu opatki,
opatki
u
i
D a s Nashorn von
Abhandl.
d.
k. k.
geol.
Reichsanstalt.
—
—
231
wic opatka nosoroca Starmiskiego przypomina uksztatowaniem brzegu górporód kopalnych najwicej opatk nosoroca Rh. hundsheimensis, z yjcych za
Wogóle
nego z
podobna do
At. bicornis; zreszt najwicej jest
za
cus, najmniej
do Rh. sumatrensis
Ko
At. simus, nastpnie do At. bicornis
i
indi-
sundaicus.
i
ramieniowa (Humerus).
Tab. XIX. Ryc. 60-62. Tab. XX. Ryc. 63.
Ko
ramieniowa nosoroca Starmiskiego
za
od typowych koci nosoroca wochatego. Poniewa
tem opisów
miemy si
porówna rónych
i
i
jak np. Giebla,
potnie rozwinita
jest
bya
przeto
wydua
i
przedmio-
wielokrotnie
pokrótce
tylko
tutaj
zaj-
si
w
kierunku poprzecznym.
wewntrzna tworzy gówk, w kierunku poprzecznym lekko owaln, mao wypuk
ku tyowi pochylon. Z ni od strony zewntrznej czy si
o powierzchni
cz
ksztatu nieregularnego czworoboku, nierówna, chropawa,
stawowej.
przestrzeni
tej
równa, jak
ta
rozszerzenie
silne
tpym
góry,
ek
hakowato ku tyowi
zagina si
przyczem
cz
spaszczona,
powierzchnia
w
jego spodnia
tylnej
jest
zewntrzna
jest
ulega
podnosi si na 60
górze,
wypuka
w
a
ksztat trójkta,
mm
nad powierzchni
w
trzonu,
czci przedniej
za walcowato wypuka. Wewntrzna jej
dole
Diafyza
swej
poduny lekko ukowato wklsy; powierzchprofil jej ma w porodku bardzo silne ukowate
a profil
nieco przypaszczona
ma
nie-
tyowi skierowanego. Wierzcho-
i
znacznemu cieczeniu.
w
spaszczona
walcowato
widziana,
wierzchokiem ku doowi
i
na 210 mm, powodujc
epifyzy jest guzowata,
deltoidowa,
krótk podstaw do
ten
Przednia
trzonu.
zupenie jakkolwiek
nie oddzielona
Cz zewntrzna przedua si w dó
krawd
gdyby powygryzana. Cz
od zewntrz
brózd od czci
nia
ta
jej
nieco
na
ko
ksztatem u okazu Starmiskiego.
jej
Górna epifyza
Cz
autorów,
pod wzgldem swego ksztatu
nie odbiega
jej
mm.
Epifyza dolna nie ley w tej samej paszczynie co epifyza górna, lecz jest zewntrznym swym brzegiem skrcona nieco ku tyowi tak, e condylus eocternus jest bardziej ku tyowi wysunity ni condylus internus.
przedni epifyzy dolnej
spodni
wycicie, dugie na 180
Cz
i
trochlea, której powierzchnia stawowa wiksza wynosi 120 mm, zewntrzna
80 mm. Krawd wewntrzna trochlei przechodzi ku tyowi w jajowaty, ku górze rozszerzajcy si, chropowaty condylus internus, 84 mm dugi, 55 mm szeroki, oddzielony od trochlei
bardzo nieznacznem, rowkowaem zagbieniem. Krawd zewntrzna trochlei przechodzi ku
zajmuje
tyowi
nieco
w 85 mm dugi, 58 mm szeroki
zwony. Oba condyli przeduaj
zlewajce si powyej
rior,
na 80
ku górze
28
mm
i
mm gbok,
wewntrz.
gboka, 77
czci
jest
ksztatu
jest
diafyz
i
która
ma
duga, 45
i
obejmujce midzy
do góry
sob
w dwa waowate
mm
szeroka,
anterior,
ma
zgrubienia,
fossa supratrochlectris poste-
ksztat nieregularnie eliptyczny
ksztat
i
idzie
znacznie
od
dou
pytsza,
i
zewntrz
bo tylko na
elipsy nieco nieregularnej,
bie-
wewntrz do dou zewntrz, a której wiato w dolnej wewntrzpowierzchni stawow trochlei nieco zacinite. Bok zewntrzny epifyzy dolnej
i
mniej wicej jajowatego,
tyu do przodu
si ku tyowi
Fossa supratrochlearis
mm
gncej skonie od góry
nej
z
condylus ezternus, ksztatu jajowatego, ku górze
i
i
o powierzchni
zwajcej si w tyme samym
nieregularnej, spadajcej
w
kierunku od
kierunku. Przed przednim brzegiem trochlei
232
zwierzchnia
la
przebiegajce.
cz,
ma zagbienie
Cz
od
wewntrzna boczna
odpowiadajca
trochlei, jest
w
dou do
(Jmmerus)
mniej wicej kolisty;
epiiyzy dolnej, posiada ksztat
za
rowkowato wgbiona, odpowiadajca
lekko,
zewntrznemu (condylus internusj,
koci ramieniowej
osi
kykciowi
lekko wypuka.
Wymiary koci ramieniowej (w mm).
Tab. XIX. Ryc. 60, 61, 62. Tab. XX. Ryc. 63.
Okazy Czerskiego
c
3
-S
CS3
N
N
tS
S^
c vs
o
=
T3
4)
03
3 3
©T3
-_
o
o
o
3
o
§
3 bo
Mf§
09
O
)
3
JSO
U
be
3
8
p.
o
.
jS,
0>
t/2
Cakowita
dugo
475
Wymiar
przednio-tylny
gówki
Wymiar
przednio-tylny
górnej
.
.
.
420
398?
112
117
145
182
162?
150
120
117
118
126
108?
230
220
221
229
211?
112
103
Wymiar poprzeczny
diafyzy
Wymiar poprzeczny
w
....
wysokoci
381
450
101?
99
148?
159?
99
148
103?
122
106
180
180
210
183
230
120
108
100
98
105
116
99
84
177
165
174
166
170
108?
102
103
101
114
it-
bercul. deltoideum
180
Najwikszy wymiar poprzeczny
dol-
nej epifyzy
185
160
165
208
188
189
184
183
126
111
112
114
111
trochlei
u dou
120
110
112
»
u góry
.
69
65
70
strzak. trochlei
.
120
»
392
107
górnej (ca-
240
Wymiar poprzeczny
429
(caej pow.
ej epiiyzy)
Wymiar najwikszy
355
czci
staw.)
Wymiar poprzeczny czci
415?
106
(caej epifyzy)
Wymiar poprzeczny gówki
420
130
.
103
Szeroko zagbienia: fovea supra80
irocklearis anterior
Wysoko
45
Szeroko zagbienia: fovea supra82
trochlearis posterior
Wysoko
72
e
jakkolOdnonie do koci ramieniowej nosoroca Staruskiego zaznaczy trzeba,
ta przewysza wymiarami znacznie koci odpowiek by to osobnik mody, to jednak
ko
wiedne starych nawet osobników, opisane przez Giebla
Ko
i
Czerskiego.
promieniowa (Radius).
Tab. XX. Ryc. 64—67.
W
niowej
okazie
epifyza dolna nie jest jeszcze zronita.
(capitulum radii)
ma
ksztat
Beitrage
zur
Osteologie
')
E. Giebel.
Halle. 3 Jhg.
2
)
T.
Staruskim
des
trójcienny.
Rhinoceros.
Powierzchnia
Jahresbericht
des
koci promiejej
stawowa,
naturwiss.-Vereins
in
1850.
Czerski
XL. 1892.
nieregularnie
Gówka
J.
D. Beschreibung der posttertiaren Saugethiere.
Mem. de
1'Acad. imp.
d.
St.
Petersb.
—
suca
do poczenia z
ramieniow, skada si z dwóch wklsych powierzchni, przedzie-
wypukym waem, idcym w
lonych
sza,
k.
—
233
Z tych powierzchni mniej-
kierunku od przodu do tyu.
ma w
zewntrzna, pochylona na zewntrz,
w
wymiarze przednio - tylnym 51 mm,
po-
Wiksza wewntrzna powierzchnia jest pochylona ku wewntrz
ma
w wymiarze przednio-tylnym 65 mm, w poprzecznym 80 mm. Krawd tylna tych powierzchni
wiksz, w miejscu, odpowiadajcem
stawowych, na granicy midzy powierzchni mniejsz
tylnej czci wau, obie powierzchnie dzielcego, podnosi si, idc zwolna od wewntrz do zewntrz, w postaci tpego trójciennego wyrostka do góry skierowanego, poza którego nasad
przecznym 56 mm.
i
i
po stronie zewntrznej znajduje si lekkie wcicie.
Krawd
w
wypuko.
wida na 20
puko
wau
tego
miejscu
(o
mm
której
w dó
tworzy równie pókulist
ma,
poniej krawdzi pow. stawowej
wspomina
tu
a
Giebel),
i
ni
za
przednia powierzchni stawowych
Po stronie zewntrznej gówki
poprzeczn, na 33
mm
szerok wy-
biegncy od krawdzi
niewielki grzebie,
okoo 50 mm. Po stronie przedniej gówki,
w porodku szyjki, znajduje si talerzykowate wgbienie, okoo 40 mm rednicy majce. Na
cianie tylnej gówki znajduje si powierzchnia, ksztatu mniej wicej trójktnego, w czci
wchodzca w trójktne
dolnej nieco chropawa, suca do poczenia z koci okciow
stawowej
i
nieco na zewntrz, na przestrzeni
i
wgbienie poniej camtas sigmoiclea ulnae pooone. Powierzchnia ta ma w porodku
(20 mm poniej nasady) ostry grzebie, ku doowi na przestrzeni okoo 40 mm biegncy
wewntrz w niewielk guzowat wyrosi. Po stronie
rozszerzajcy si ku dolnemu kocowi
zewntrznej tego grzebienia znajduje si powierzchnia stawowa ksztatu trójkta, zaokrglonym
i
i
mm
wierzchokiem ku doowi skierowanego, na 40
czy
Powierzchnia ta
ni stawow,
nym brzegu
niemal
siebie
si ponad pocztkiem grzebienia od wewntrz
ksztatu trapezoidalnego, przy krawdzi
mm,
10
zewntrznym 20
przy
ktem
pod
o podstawie
wysokiego,
Diafyza
prostym.
mm
szerok.
lekko
jest
53
górnej
mm
Obie
te
mm
65
drug
z
dug,
powierzch-
przy
wewntrzstoj do
powierzchnie
na zewntrz wygita
i
dugiej.
ma w
prze-
kroju ksztat trójkta o zaokrglonych bokach, wierzchokiem ku przodowi skierowanego. Prze-
dnia
krawd
koci
tylko
u dou
cakiem paska,
nia tylna dia!yzy
modego
osobnika,
o
jakim
mm wysoka. Powierzchnia
20 mm wysoka, w czci swej
jej tylna,
wysokoci
ca
powierzchni na górn
w
wkls
Epifyza
dolna,
jeszcze
niezronita z diafyz,
wewntrznej wysunita znacznie ku doowi,
Sama powierzchnia
doln.
Kt
poprzecznym.
Powierzchnia
jej
dolny
jej
37
mm
biegnie
Powierzchnia przednia dolnej epifyzy
Krawd
górnej przypaszczona. Powierzch-
ksztatu mniej wicej romboidowego, 120
ksztatu nerkowatego,
zwrócona do dou.
zewntrz.
i
kierunku
powierzchnia stawowa,
w poowie
mm
ma
biegnie
jest
szeroka
ma w porodku
rowkowate zagbienie, biegnce równolegle do podstawy
swej
tyu skierowana)
wyrana,
lekko
wspomina.
75
szerokie,
i
ukowato (wklsoci do tyu) wygita. Zagbiemówi Giebel, jest niewidoczne, podobnie jak u pewnego
jest
arteria radialis, o której
nie dla
i
jest ostra
i
dzielce
ukowato (wypukoci do
zewntrzny cina maa, wklsa
duga
od tyu
a
i
14
mm
wysoka,
krawdzi
wewntrz ku przodowi
i
na
ksztat bardzo nieregularnie romboidalny.
a
zewntrzna, poczwszy od powyej opisanej maej powierzchni stawowej, idzie
swe J dugoci do dou i wewntrz, nastpnie ;;a zwraca si ku górze, na zewntrz i nieco
jej
do 7 3
ku przodowi. Wskutek tego
wypuka
i
wiksz
i
krawd
ta
ma
przebieg esowaty. Powierzchnia przednia jest lekko
przedzielona pytkiem, szerokiem, pionowo
wewntrzn
WYK0PALISK4 STARIJSKIE.
mniejsz. Przednia
i
idcem zagbieniem, na
cz zewntrzn
tylna powierzchnia epifyzy schodzi
si ze sob po
30
—
tpym ktem. Od
zewntrznej pod
stronie
wypuk,
wynosi 50 mm,
lekko
—
234
wewntrznej
strony
przy dolnym tylnym brzegu nieco wgniecion.
wysoko krawdzi
80 mm,
górnej
wierzchni doln epifyzy dolnej zajmuje cakowicie
cian
Szeroko
90 mm,
dolnej
krawdzi
jej
przodu
45 mm.
tylnej
i
zewntrz do tyu
cz
ma
Po-
ksztatu nieregu-
powierzchnia stawowa,
kocu zewntrznym citym skonie od
powierzchni stawow dla k. okciowej.
o
eliptycznego,
larnie
przedniej
epifyza ograniczona jest
Tylna
powierzchni jest
wewntrz przez
waowato wzniesiona, a wzniesienie to bardzo silnie zwa si na zewntrz. Przedni
pytsza (dla o. intermedium),
powierzchni zajmuj dwie wklsoci, zewntrzna wiksza
gbsza (dla o. radiale).
oraz wewntrzna mniejsza
i
cz
i
i
Wymiary koci promieniowej (w mm):
Okazy Czerskiego
r-
^
=
bftfS
3
Xi
J3<5
v
«
on
O
a
X!
X
rct
^£
O
E
.22
n.S
Ja-2
-3 ci
o
o
o
o
o
o
aj
-a
H
Dugo
cakowita
425
316
392
377
394
386
376
361
349
352
341
386
Wymiar poprzeczny gówki
120
103
113
115
117
119
111
117
107
107
106
110
90
115
118
108
113
107
106
105
80
62
62
67
57-5
605
57
60
59
70
124?
129
113
115
112
119
105
130
93
101
95
93
87
93
87
80
78?
86
76
72
77
69
50
50
54
49
50
49
54
48
»
szyjki
»
przednio-tylny
»
poprzeczny trzonu
»
»
dolnej epifyzy
130
»
»
dolnej powierzchni stawowej
100
przednio-tylny dolnej epifyzy
»
»
Reichenbach
v.
370 mm,
z Kraiburga
w
rodku: z
najw.
z Kr. 83
mm,
115
nastpujce wymiary: najwiksza
górze: z Kr.
mm,
55
z West.
u dou:
z West.
103
405 mm, najw.
grubo w
szer.
96
przytacza
)
mm,
66
40 5 mm, najw.
z West.
u dou:
Kr.
-
.
z Westerhaven
mm,
Westerhaven 97
ko
.
.
dolnej pow. stawowej
»
Stromer
z
80
.
gówki
»
z
Kr.
w
szer.
80 mm,
najw.
górze:
130 mm, z West.
mm,
rodku: z
108
tak silnie
nia
u
komi,
opisanemi
modych okazów
oddziela
mm,
47
grubo
postaci
z odpo-
Okaz ten jednak, jako osobnik mody,
przez Giebla.
sucych
które to
ko
Kr.
mm.
61
wystajcych powierzchni,
dla ttnicy promieniowej,
najw. szero-
najw.
mm,
Okaz staruski koci promieniowej zgadza si pod wzgldem swej
wiedniemi
okazu
115 mm,
z Kraiburga
z West. 68
grubo w
dugo
70
do przyczepu
mini
i
wizade
nie
ma
oraz zagbie-
zagbienie powoduje szersza wolna przestrze, jaka
okciow
od promieniowej.
Ko okciowa
(Ulna).
Tab. XX. Ryc. 68, 69. Tab. XXI. Ryc. 70—72.
W
okazie
Staruskim
podczas gdy Cuvier
i
ko
okciowa zachowaa
Giebel mieli przed
M Stromer von Reichenbach.
sob
tylko
jej
si,
jakkolwiek
uamki.
Ueber Rhinocerosreste
Ko
in
pknita,
ta jest
Museum
z
w
caoci,
ukowato (wklu
Leiden.
1890.
—
soci
w
ku tyowi)
—
235
do tyu wygita
kierunku od przodu
i
na obu kocach
po
(silniej
stro-
nie górnej) zgrubiaa.
zakoczona jest od tyu i góry potnym trójgraniastym wyrostkiem
(olecranonj, biegncym skonie od cavitas sigmoiclea do tyu i góry. Szczyt
Epifyza górna
okciowym
w
wypuklony,
jego
do
przedni
ma równie
przodu.
ciana wewntrzna
a
w czci
tego
podobne wgbienie,
trójkta
ma
krótszym bokiem zwró-
i
wyr. okciowego spaszczona, spada od góry
swej przedniej
wewntrz do dou
i
zagbienie, biegnce od góry
lekkie
ksztal
w porodku ukowato wklsy, bok
tylko w swej czci wewntrznej.
jest
mniejsze
ale
ma
przypaszczony,
silnie
zaokrglonych wierzchokach,
o
Bok wewntrzny
conego
wewntrznej
przedniej
równoramiennego
prawie
trójkta,
czci
swej
przodu
i
i
zewntrz,
do tyu
i
dou,
wskutek czego wyr. okciowy pochyla si nieco ku wewntrz. ciana zewntrzna wyr. okcio-
wego pówalcowato wypuka, spaszcza si nieco ku przodowi. Obie te ciany schodz si od
tyu ze sob pod ktem ostrym
tworz
krawd, lekko ukowato wycit. ciana prze-
tp
i
dnia wyr. okciowego
w
kierunku do przodu
okoo 50
sadzie
prawie paska, a
jest
mm
dou
i
w
mm)
zewntrznej
nej,
Cz
w
trzona,
górna
i
i
rozszerzona (80 mm),
przechodzi nastpnie
w
zwa si
jzykowaty wyrostek (w na-
cz zagbienia camtas sigmoiclea.
Wymiar
mm.
nasadzie wynosi 30
Camtas sigmoiclea posiada
opatrzonej zbatem wyciciem,
nachylonym ku przodowi
i
czci
górnej swej
stanowicy górn
szeroki),
poprzeczny wyr. okciowy
wie
(30
w
ksztat mniej wicej trójkta równoramiennego, o podstaa wierzchoku przesunitym na zewntrz
do dou; caa
wic
i
równoczenie
powierzchnia stawowa skada si z czci: gór-
wewntrznej.
mniej wicej prostoktna, u góry zaokrglona
jest
mm
podstawie na 50
szeroka.
lekkiem wyciciem opa-
i
Cz zewntrzna, wazka, jzykowato wyduona,
skie-
wewntrz ku doowi zewntrz szeroko jej przy podstawie wynosi
45 mm, w poowie dugoci 25 mm; wierzchoek jej jest zaokrglony a od zewntrz nieco sparowana
jest
od góry
i
i
szczony.
Cz wewntrzna
szeroka,
skierowana
dziela
si
tylko po
jest
;
ksztatu póeliptycznego, ostro zakoczona, przy podstawie 35
mm
wewntrz. Camtas sigmoiclea
od-
od góry
i
zewntrz ku doowi
i
bokach od cian koci okciowej rowkami, podczas gdy u góry przednia po-
wierzchnia wyr. okciowego dochodzi bez adnej widocznej granicy
a
do brzegu powierzchni
stawowej. Przytem, gdy brzeg powierzchni zewntrznej stawowej wznosi si tylko bardzo nie-
znacznie nad powierzchni
Diafyza
najkrótszym
k.
okciowej
do zewntrz
okciowej, to
k.
ma w
w
jest
skierowanego.
dolnej paska.
ciana zewntrzna
jest
ciana
w
l
/ 3 górnej
mm ponad
ni
wzniesiony.
bardzo nieznacznie wy-
diafyzy,
swej
czci w
kierunku
dugoci
ro^
ogó biorc wypuka, ma w czci
koci promieniowej, podstaw do góry
przednia, na
swej górnej wewntrznej silne trójktne zagbienie dla
mm
prawie 70
przekroju ksztat trójkta, wierzchokiem do tyu a bokiem
puka, niemal paska. ciana wewntrzna
wkowato zagbiona,
wewntrzny
mm
Na zewntrz od niego
znajduje si trójktna powierzchnia, stykajca si pod ktem rozwartym z zewntrzn czci
camtas sigmoiclea. Powierzchnia ta przedua si na wewntrz wzkim (15 mm) paskiem,
cinajcym si z ni prawie pod kidcym pod wewntrzn czci cavitas sigmoiclea
(65
dug), wierzchokiem do dou zwrócone
i
95
wysokie.
i
tem prostym.
koci,
piero
W
wida lad
na samym
dolnej
poowie
przedniej powierzchni diafyzy,
nizkiego: grzebienia, który biegnie
dole prawie
ku doowi,
w / wewntrznej jej szerosi spaszcza dow dolnej
na granicy z processus styloicles
1
3
'/
i
3
silnie
si uwydatnia. Midzy
—
doln
czci
suca
do poczenia z
Z
mm
95
chropowata powierzchnia,
k.
krawdzi wewntrzn
a
tego grzebienia
—
236
55
wysoka,
promieniow
mm
diafyzy znajduje
si trójktna, paska,
duga, podstaw ku doowi skierowana,
(raclius).
krawdzi koci okciowej wewntrzna, zaczynajca si poniej camtas sigmol-
trzech
dou zewntrz mniej wicej do poowy dugoci, skd idzie dalej
wewntrz a w /, dolnej rozszczepia si na dwa ramiona, obejznowu ukowato ku doowi
mujce wyej opisan trójktn przestrze. Sama krawd jest w górnej poowie ostra cienka,
dea, biegnie ukowato do
i
1
i
i
i
piero
mm
na przestrzeni 80
a poniej
przygnieciona
silnie
e
tak,
niemal
poza punktem rozszczepienia si oba ramiona staj si znowu wyraniejsze
Krawd
tylna
krglona,
w rodku
w
do
dugoci jest
dugoci najciesza.
caej swej
swej
ukowato wgita,
regularnie
Krawd
zewntrzna
sigmoidea,
której oddziela
ocl
j
mm
na 20
pytki,
do
i
mao
czci zagbienia
do-
ostre.
i
gruba,
szeroka, tpa,
pujca, biegnca równie ukowato, zaczyna si poniej zewntrznej
a
zupenie zanika
zao-
wyst-
cavitas
szeroki rowek.
Wyrostek rylcowy (processus styloides) tworzy w przedueniu k. okciowej
raczej w poowie jej zewntrznej potny, pryzmatyczny, czworoboczny wyrostek na 110 mm
dugi.
ciana
jego przednia,
mm
okoo 46
szeroka,
mniej wicej prostoktna,
lekko zaokr-
przedueniem przedniej ciany diafyzy. Krawd jej wewntrzna do poczenia
z k. promieniow jest ukowato wklsa. ciana zewntrzna jest ksztatu nieregularnego prostokta, w górze na 70 mm, poniej rodka 55 mm, w dole na 45 mm szeroka.
górze przeglona,
jest
W
w gadk cian zewntrzn
chodzi ta ciana podobnie jak poprzednia bez widocznej rónicy
krawd
dou tyu. Krawewntrzna ciany jest zaokrglona niewyrana, krawd zewntrzna u dou ukowato wycita, krawd dolna w czci wewntrznej ma ukowate wcicie, przechodzce na krawd
doln ciany przedniej. Powierzchni tyln prostoktn zajmuje w /3 jej dolnej czci paszczyzna
dolnej wystawowa, wklsa pomidzy ni a krawdzi górn. Szeroko krawdzi górnej
nosi 55 mm, szeroko ciany w rodku dugoci 45 mm. Powierzchnia wewntrzna do poczenia z k. promieniow jest mniej wicej prostoktna, w dole zwona, w górnej poowie
k.
okciowej,
a sama
górna biegnie skonie
od przodu
góry do
i
i
wd
1
i
mocno w kierunku poprzecznym wgbiona; jej krawd górna, 55 mm duga, biegnie
skonie nieco od przodu
góry do tyu i dou; jej krawd przednia, ukowato wypuka, jest
dolno -tyln wyrostka zaj90 mm duga, krawd wewntrzna prosta, teje dugoci.
muj nastpujce powierzchnie:
swej
i
Cz
1)
Powierzchnia stawowa dla zewntrznego brzegu dolnej epifyzy
walcowato- poprzecznie wypuka,
szym, ukowato wycitym,
dolnej 26
mm,
tylnej
2) Brzeg
maa
mniej
w dó
dolny
powierzchni
powierzchnia stawowa,
wicej ksztatu trapezu,
bokiem równolegym
Dugo
górnej wynosi
skierowanego.
mm,
nierównolegej 23
dium
(ulnare),
wierzchnia ta
3)
a
jest
Wiksz
biegnca
lekko
cz
w
dla dolnej
eliptycznego,
rzca przeduenie powierzchni stawowej na
kierunku
jej
przedniej 12
stawowej
ksztatu
promieniowej, pó-
k.
k.
24
krawdzi
mm
krawdzi koci promieniowej cina
mm
duga
dla
i
12
mm
poczenia
zewntrz ku tyowi
i
40
mm.
promieniowej
od przodu
krót-
i
two-
szeroka,
z os
interme-
wewntrz.
Po-
wklsa.
dolnego
koca
k.
okciowej zajmuje siodowata (w wymiarze prze-
dnio-tylnym zaklsa) powierzchnia stawowa, dla
biegnca nieco skonie od przodu
i
os.
tdnare 42
wewntrz do tyu
i
mm
zewntrz.
szeroka a 45
mm
duga,
—
4) Tylna
cz
zewntrzna
tej
—
237
powierzchni styka si
ktem
wysok a
pod
stawow dla os pisiforme, ksztatu póeliptycznego, 30 mm
dug, prawie pask. Powierzchnia, ta do tyu góry skierowana,
i
wewntrznej ciany
k.
45°
38
z
powierzchni
mm
znajduje si
u podstawy
w przedueniu
okciowej.
Ko okciowa
przewanie niestawowo,
czy
2) z
si wic u dou
os intermedium,
1)
3) z
z
k.
promieniow
stawowo
i
wyej
os ulnare, 4) z os pisiforme.
Wymiary koci okciowej (w mm):
Okazy Czerskieg
IZ)
.__.
«* Xi
Dugo
Wymiar
cakowita
540
przednio -tylny wyr.
midzy
ok.
£<x>
ca
00
cen
5o
e*>
o
OJ
o
473
485
471
95
93
92
87?
115
115
113
109
115
48
50
48
51
48
466
naj-
wysunitym ku przodowi punktem
krawdzi caviias sig. a tyln cian
bardziej
górnej
wyr.
ok
130
Wymiar przednio -tylny wyr. ok. midzy najwikszem zagbieniem ccwitas sig. a tyln
cian
wyr.
ok
Wymiar poprzeczny
85
szczytu wyr.
ok
...
»
poduny
»
przednio-tylny trzonu
poowie dug.
55
»
poprzeczny najmniejszy ccwitas sigm.
55
59
55
61
57
59
52
55
69
103
106
99
102
94
97
94
»
»
w
najwikszy
44
46
43
100
103
65
54
48
52
40
46
44
43
42
»
»
czci zewntrz. »
»
»
czci wewntrz. »
przednio-tylny dolnego koca koci ok.
70
78
72
89
77
80
81
78
79
»
poprzeczny
50
46
62
69
56
57
55
56
59
»
poduny
45
47
49
52
53
51
49
48
47
»
poprzeczny
42
41
39
38
38
38
38?
40
»
»
»
»
»
»
»
Giebel z
Dugo
»
»
doi.
»
»
pow. staw. (dla os ulnare)
»
»
uamków koci
»
»
60
okciowych, które opisa, podaje tylko nastpujce wymiary:
0140 mm, rednia szeroko jego 0105 mm, na okazie z Gebra 0100 mm. Najwiksza rozwarto otworu dla powierzchni stawowej k. ramieniowej wynosi na okazie z Gebra 100 mm, z Egeln 0105 mm,
wyr. okciowego wynosi bez epifyzy na okazie z Egeln
0102 mm. Szeroko teje (mierzona na k. prom.) na okazie z Gebra 9 7 mm,
z Egeln 0100 mm, z Quedlinburga 1099 mm. Oddalenie najwyszego punktu brzegu pow. staw.
od dolnego koca na okazie z Gebra 0150 mm.
-
z Quedlinburga
Stromer
v.
Reichenbach podaje równie niektóre wymiary koci okciowych,
go od dolnego brzegu fossa sigmoides (mierzona na
k.
np.:
prom.) na okazie z Kraiburga 310
du-
mm,
—
—
238
mm, najwiksza szeroko na
z Westerhaven 360
mm, najwiksza grubo po stronie
Westerhaven 88 mm. po stronie zewntrznej u
wewntrznej
81
sterhaven
105 mm, z
grubo w
68 mm. Najwiksza
l
dugoci na
górnej
/a
sterhaven
44 mm; najwiksza szeroko tame
Ko
czóenkowata (Os
radiale
na
okazie
We-
z
Kraiburga
z
mm, u drugiego
mm, z We63 mm, u drugiego 41 mm.
pierwszego 82
okazie z Kraiburga wynosi 62
u pierwszego
Koci nadgarstka (Ossa
okoo 100 mm,
okazie z Kraiburga
carpi) strony lewej.
= naviculare = scaphoideum).
Tab. XXI. Ryc. 73-77.
Ma
ksztat trójciennego ostrosupa, wierzchokiem do zewntrz skierowanego,
w
podstawa przedua si poziomo ku zewntrz
ciana górna
i
i
krawd
Zewntrzna
wewntrz;
i
wewntrz;
i
wewntrz;
zewntrz ku tyowi
od przodu
i
zewntrz ku tyowi
koci promieniowej
wgbiona
a ponad
cz
e
tak,
ni
mm
krawd
krawd
krawd
trójkta,
wntrzna 55
mm
w
dugoci
caej
góry,
i
;
jej
Krawd
zewntrz
i
jej
mm
przednia zewntrzna, 68
ma dwa
Sam
dou.
czci
zewntrz
pow.
mm
duga,
cz
k.
na 55
duga, prawie
Krawd
o.
tylna
za
powierzch-
ma
ksztat
duga,
wypuka.
krawd,
jej
we-
ciana
utworzona
mm
duga (mieduga, jest ukowato
59
promieniowej,
tylna,
mm
55
sabiej
górna
stawowej
ku doowi.
i
mm
prosta, biegnie
mm
dolna 100
wycicia przy sobie lece: zewntrzne pytsze
pierwsze odpowiada powierzchni stawowej dla
idzie
powierzchni stawow
ukowato wklsa,
jest
ma
mm duga, idzie nieco
mm duga, ukowato zao-
kt wewntrzny. Górna
ksztatu nieregularnie trapezowatego;
tyu, do przodu,
swej zewntrznej
sze
górna
ze-
biegnie
duga,
powierzchni koci promieniowej,
tylnej
zewntrzna 65
silniej,
ukowato wycita.
jest
Krawd
wewntrz
jest
jest
50
przednia,
przez brzeg powierzchni stawowej dla
rzona cyrklem),
wypuka.
krawd
którego
duga,
przednio-wewntrzna
w przedueniu
i
wewntrzna, 60
nia tego trójciennego wyrostka zaokrglona, spada skonie do
mniej wicej
mm
55
jego tylna, prosta,
tworzy waowate wzniesienie,
przednia
trzonu,
promieniow,
duga, lekko zaokrglona,
wznosi si do góry tylko tylny
ciana tylna, leca
koci
odpowiadajce wypukej
biegnce wgbienie,
poprzecznie
przedziela
czci
z górnej
j.
do poczenia z
wewntrz ku zewntrz.
krglona, biegnie ukowato (wypuko) od
t.
piramid.
trójciennego wyrostka, ku doowi
tego trapezu 35
i
i
jest
suca
zewntrz ku przodowi
od przodu
dwu czci,
z
czci owego
z górnej
skierowanego. Powierzchnia stawowa,
ksztat trapezu.
od tyu
koci skada si niejako
stawow
zajtej powierzchni
wntrz
tej
zakoczon
trójcienn, ostro
którego
i
skonie od
w czci
wewntrzne gbduga,
carpale tertium, drugie dla
o.
carpale
secunchim.
ciana
medium),
zewntrzna ma
medium, ksztatu
do
góry),
górnej wynosi
od tyu
i
k.
ksiycowej
fos inter-
oddzielone szerokim rowkiem, który biegnie niemal prostopadle, a przeszedszy na
powierzchni doln,
ci
dwie powierzchnie stawowe dla
a
idzie
trapezowatego,
krawd
40 mm,
Powierzchnia stawowa górna dla os inter-
poziomo ku zewntrz.
jej
jest
dolna
dolnej
zewntrz, do przodu
w
swej
w tem
l
/3
miejscu
wewntrznej katowao zaamana (wypuko-
ma
lekkie wycicie.
50 mm, przedniej 15 mm,
i
wewntrz
a
w
tylnej
27
mm.
Dugo
krawdzi
jej
Biegnie ona skonie
górze cina si z powierzchni
stawow
dla
—
—
239
koci promieniowej. Powierzchnia stawowa dolna
stronie tego trójciennego wyrostka,
mm
ma
dla os
intermedium, umieszczona na
ksztat trójkta prostoktnego,
tylnej
na zewntrz skierowa-
ukowato wklsej. Krawd jej górna jest 30 mm,
zewntrzna 40 mm duga. Powierzchnia ta, biegnca skonie od góry, zewntrz i przodu, do
tyu, dou
wewntrz, jest nierówna, a w dole cina si z powierzchni stawow dolnej ciany
nego, o przeciwprostoktni 35
dugiej,
i
dla 05
carpale tertium.
ciana dolna, w
tylnej swej
czworobocznego ksztatu,
cz wyrostka, ma
tworzca spodni
przednia,
czci
jest
chropawa.
Sam
trzy powierzchnie stawowe.
Cz
jej
koniec wyrostka
wklsa powierzchnia stawowa dla os carpale tertium; dugo jej
krawdzi przedniej wynosi 37 mm, tylnej (w rodku ukowato wycitej) 33 mm
zewntrznej 30 mm. Ku wewntrz styka si z ni czworoboczna, w kierunku poprzecznym siodozajmuje trójktna, lekko
i
wato wygita, powierzchnia stawowa dla os carpale secundum.
szeroka
i
czenia
j.
si ku zewntrz. Z ni od
mm
duga
a 13
Os radiale
czy
si z ssiedniemi
od góry z
dou trzema
strony
wewntrznej
ta,
35
mm
graniczy, dla po-
carpale primum, maleka powierzchnia stawowa, wierzchokiem do przodu
z os
skierowana, 25
t.
zwa
tyle duga,
Powierzchnia
mm
przy podstawie szeroka.
komi
szecioma powierzchniami stawowemu
promieniow, od zewntrz dwoma powierzchniami z os intermedium, od
k.
powierzchniami z
o.
carpale primum,
o.
carpale secundum,
o.
carpale tertium.
Wymiary koci czóenkowatej (w mm):
Tab.
Najwiksza
dugo w
XXV.
kierunku poprzecznym
»
wysoko w
»
szeroko (grubo)
110
...
wymiarze strzakowym
nastpujce wymiary
Giebel podaje
73—77.
Ryc.
k.
70
80
czóenkowatej:
Gebra
doln powierzchni stawow po stronie wewntrznej
Wymiar poprzeczny pow. stawowej dla os multangulum minus (carpale secundum)
»
»
»
»
»
»
»
majus (prawdopodobnie carOddalenie
midzy górn
i
.
.
pale tertium)
O
powierzchni stawowej dla os carpale
kostka ta bowiem
primum
nie
wspomina
-
033
Quedlinburg
-
029
035
0*035
0-030
0-030
-
ani Giebel ani Brandt,
bya im nieznan.
Ko
ksiycowa (Os
intermedium
=
lunatum
= semilunare).
Tab. XXII. Ryc. 78—83.
Ko
ta
posiada
ksztat
klina,
wyduonego w
kierunku
przodu ku tyowi.
od
wierzchnia przednia, ksztatu trapezu, którego bok równolegy krótszy,
liczy
32
mm, bok równolegy duszy ku
60 mm. Dolna
jest
cz
tej
powierzchni, na 30
w caoci waowato wypuk
na powierzchni górn
górze skierowany 65
tej
koci.
mm
mm,
wysoka, chropawa,
ku doowi skierowany,
boki
jest
przewana
tej
powierzchni
nierównolege po
woln. Górna zajta
wydua si jeszcze
suy do zestawienia
powierzchni stawow, która jzykowato
Cz
Po-
—
—
240
w czci za najbardziej na zewntrz wysunitej do poczenia z k. oktylnej rozszerzon, w czci rodkowej zwciow. Powierzchni górn w czci przedniej
on, zajmuje w czci swej przedniej owe zagbione, jzykowate przeduenie górnej czci
z
promieniow,
k.
i
dla zestawienia
powierzchni przedniej
Po
od
mm
wypuka. 40
chropawa,
duga, 50
Cz
promieniow.
k.
mm
tylna
powierzchni wolna,
tej
szeroka, spada ukowato ku powierzchni
dolnej.
wewntrznej koci spotykamy dwie powierzchnie stawowe, ostr krawdzi
stronie
mm
Powierzchnia stawowa górna, 60
oddzielone.
siebie
z
duga
mm
20
i
w
wysoka,
po-
suy do zeukowaty (wklsoci ku wewntrz)
stawienia z os radiale. Od wystajcej krawdzi dolnej oddziela si ta powierzchnia rowkiem,
w czci przedniej na 27 mm, w tylnej na 10 mm szerokim, sucym do przyczepienia wiwewntrz do tyu zewntrz.
zade. Sama powierzchnia stawowa biegnie skonie od góry
rodku dugoci wycita,
posiada przebieg
i
i
W
czci
przedniej
krawd,
mm
wierzchni stawow, 30
od tyu
wewntrz do przodu
i
paska,
dniej
nym kocu
i
dla os radiale.
od góry
tej
mm
IV
pale
Od
V.
góry
i
mm
duga, 30
suy
1
/a
swej prze-
szeroka,
o
swoj postaci
i
trójkt prostoktny,
i
sta-
podstaw krótk do
Bok przedni
ku doowi zagity.
tego trójkta
mm
dugi.
Powierzchnia ta biegnie
zewntrz, a
suy
do zestawienia z os car-
w porodku
duga,
tyl-
zewntrz.
wewntrz do tyu
mm
ksztatu trapezowatego, 50
idc
do poczenia z os carpale ter-
zewntrz cina si z ni powierzchnia stawowa
i
po-
powodu cicia przez wyej opisan
z
38 mm, zewntrzny okoo 50 mm, wewntrzny 60
-\-
w
powierzchnia stawowa,
wzkim
i
ku tyowi skierowany
niemal poziomo od przodu
elipsy,
koci spotykamy cinajce si ze sob dwie powierzchnie
powierzchnia przypomina
przodu, wierzchokiem
ma
co poczenia z doln powierzchni os
Powierzchnia ta
wewntrz ku doowi
i
zewntrznej
stronie
wowe Dolna
jest
wyduona
szerokim zaokrglonym, przednim
idzie
Po
suc
zewntrz, a
i
cita
jest
szerok, ksztatu ostro zakoczonej
mocno yeczkowato wklsa, 64
a dalej
doln powierzchni
tittm
mm
13
Poniej krawdzi znajduje si
radiale.
obie powierzchnie stawowe,
oddzielajca
dug,
i
w
na 10 mm,
tylnym
os nlnare,
dla
kocu na
18
mm
szeroka, o kcie przednim ostrym, tylnym zaokrglonym, biegnca w kierunku od przodu ku
tyów. Powyej tej powierzchni znajduje si rowek, poziomo niemal od przodu do tyu idcy,
który
k.
oddziela
okciowej.
t
doln powierzchni
Ta druga powierzchnia
ku przodowi, 16
mm za dug
Os intermedium
ciu
ci
dla
ma
7
wierzchni z os
od powierzchni górnej stawowej dla
ksztatu trójktnego,
podstaw ku tyowi
23
z
k.
mm
duga, wierzchokiem
skierowana.
su
powierzchni stawowych, które
nastpujcemi komi: od góry
okciow
jest
os tilnare
do zestawienia z pi-
promieniow fradiusj, od góry
i
zewntrz
z ko-
jedn powewntrz dwoma powierzchniami z os radiale
dou z os carpale IV + V, od zewntrz
cuneiforme III; od zewntrz
(ulna),
od
i
.i
z os ulnare.
Wymiary koci ksiycowej
fos
intermedium) (w mm):
Tab. XXII. Ryc. 78.
Najwikszy wymiar przednio-tylny
»
»
poprzeczny
»
»
strzakowy
(z
80
przodu)
.
65
60
241
Ko
= triquetrum = plramidale = cuneiforme).
(Os ulnare
trójgraniasta cz. klinowata
Tab. XXII. Ryc. 84—89.
Ko
w dolnej swej czci
silnie na zewntrz.
ciana jej przednia a zarazem
zewntrzna ma posta nieregularnego trapezoidu. Krawd dolna tej ciany, 51 mm duga, biegnie w swych / zewntrznych prawie poziomo, poczem lekko obnia si ku doowi; krawd wewntrzna stoi do dolta posiada
ksztat mniej wicej czworocianu, wycignitego
i
2
3
prostopadle
nej
skonie
biegnie
ocl
mm
równie 51
jest
i
dou
wewntrz do
i
klem mierzona), biegnie (idc
góry
ku doowi
stawy, nastpnie spada stromo
wntrznego górnego naroa ciany. Sama
krawd
górna (w
ta
ciana
jest
duga,
prostej cyr-
linii
okoo 40 mm, równolegle do pod-
przestrzeni
si esowato do
nieco ku zewntrz, przewijajc
i
mm
zewntrzna, okoo 37
zewntrz;
i
wewntrz) na
ocl
krawd
duga;
chropowata
wypuka w
i
ze-
kierunku po-
przecznym.
cian górn
w
40 mm,
w
siodowato
wierzchnia,
koci tworz dwie powierzchnie stawowe. Wiksza wewntrzna po-
tej
kierunku
poprzecznym 55
ni
stromo ku doowi. Z
mm
wewntrz do przodu
ciana t y n o - w e w n
od tyu
47
36
mm
mm
duga, tworzy tyln
wntrzna
górna,
mm
57
t
cyrklem),
w
wymiarze przednio - tylnym
spada po stronie zewntrznej
mm
prostym cina si od tyu, 41
duga, 17
Posiada ona ksztat lancetowaty
i
biegnie
r
Krawd
z n a jest nieregularnie picioboczna.
krawd
powierzchni
wklsa,
duga, ukowato
krawd
pionow;
prawie
jest
stawowej
biegnie
dla
wewntrzna,
ukowato wklsa,
górna,
k.
jej
okciowej;
krawd
i
krawd zewntrzna dolna, 33 mm duga, idzie skonie od tyu
krawd dolna, 55 mm duga (mierzona cyrklem), jest w poowie
dou;
regularnie
póksiycowatego
Górna
powierzchnia, 36
ostro,
jej
Na
cianie
ksztatu: górna
mm
duga a 15
Powierzchnia stawowa
dolna,
wierzchni
jest taki
sam
wynioso, okoo 20
40
znajduj si dwie powierzchnie stawowe,
dolna,
i
mm
mm
rowkiem poziomym od
mm
duga, 10
mm
jej
nie-
siebie oddzielone.
najwikszej szerokoci majca, na zewntrz
duga,
13
idzie
mm
w
szeroka,
kierunku od przodu
jest
przednim, tylnym zaokrglonym.
jak poprzedniej; przy
swej
kocu
szeroka.
u dou uko-
Przebieg
tej
po-
przednim znajduje si paska, owalna
Obie te powierzchnie
su
do poczenia
intermedium.
cian doln
i
48
kocu
wato wycita, o ostro zakoczonym
z os
tej
na wewntrz tpo zakoczona, paska, prawie prostopada,
do tyu.
góry
i
wewntrznej ukowato wycita.
ze-
pocztkowo od góry ku doowi,
a potem ku zewntrz;
do przodu
mm
zewntrz.
i
wypuka,
duga, ukowato
ktem
dla os pisiforme.
i
1
tylnym wklsa,
-
duga (mierzona
prawie pod
powierzchnia stawowa
szeroka,
przednio
mm
zajmuje powierzchnia stawowa dla os carpale
szeroka, ksztatu nieregularnie jajowatego,
Wymiary ogólne koci
wklsa w
trójgraniastej
IV + V,
46
mm
kierunku przednio-tylnym.
(w mm).
Tab. XXII. Ryc. 84-89.
Najwikszy wymiar poprzeczny
»
»
pionowy
»
WYKOPALISKA STARUSKIE
»
....
przednio-tylny
.
70
60
...
duga
55
31
—
Ko trójgraniasta czy si
od góry z
k.
medium, od
—
242
komi:
powierzchniami stawowemi z nastpujcemi
okciow (nlna), od wewntrz dwoma powierzchniami stawowemi z os
dou z os carpale IV -\- V, od tyu, góry zewntrz z os pisiforme.
inter-
i
Wymiary koci
nosoroca Staruskiego zestawione
trójgraniastej
z
wymiarami podanymi
przez Giebla (w mm):
Okazy Giebla
Okaz
Rh. antiuitatis
Staruski
Rh. bicornis
z
wysoko
Najwiksza
Wymiar
przednio
przedniej powierzchni
- tylny
Gebra
z Quedlinburg'a
z Egeln
53
53
56
53
56
40
40
46
45
49
46
41
49
47
44
40
39
34
40
38
pow. stawowej dla
Wymiar poprzeczny powierzchni stawowej
IV -\- V
dla os carpale
Wymiar poduny teje
powierzchni
.
Ko
.
.
grochowa (Os pisiforme)
')-
Tab. XXIII. Ryc. 90—95.
Ko
stawowej
silnie
z
ta,
wsza
do
rozszerza si
ksztat siekierowaty,
w
nagle ku tyowi
t.
zn.,
e
w czci
swej przedniej
wymiarze strzakowym; z boków
swym zagita ku wewntrz. Odróni mona na
wewntrzn przedni.
ciniona, a wierzchokiem
ciany,
t.
zewntrzn,
j.
dugoci
owie swej
ogranicza
w
od
prostej,
linii
góry;
i
poowy
pi
si na
nagle podnosi
znowu lekko skonie do tyu
naprzód
niej
jest
trzy
i
cian zewntrzn
wd
ma
boku widziana,
swej
krawdzi.
wysoko
krawd
dugoci
dolna,
lekko
Krawd
górna, 55
mniej wicej
10
mm
duga,
mm, poczem
w
po-
biegnie
okoo 50 mm duga, idzie od nasady
ukowato (wypukoci ku doowi); kra-
okoo 50 mm duga, idzie od góry ku doowi, naprzód w linii prostej, póniej
lekko ukowato wypuka; krawd przednia górna, tworzca krawd zewntrzn powierzchni
zewntrz do góry
westawowej górnej, idzie skonie na przestrzeni okoo 32 mm od dou
wntrz; krawd dolna przednia, tworzca krawd zewntrzn powierzchni stawowej dolnej,
wewntrz do dou zewntrz na przestrzeni 25 mm i styka si z poprzedni
idzie od góry
pod ktem prawie prostym. Sama powierzchnia zewntrzna, w czci przedniej prawie paska,
w reszcie wypuka, od poowy dugoci podnosi si równoczenie zagina ku tyowi.
ciana wewntrzna posiada posta zewntrznej, lecz skutkiem lekkiego zgicia caej koci ku wewntrz, jest lekko ukowato wklsa. Krawd dolna, tworzca lini zetkniostrzejsz ni dwa razy grubsza
cia si ciany zewntrznej z wewntrzn, jest ciesz
krawd górna. Przedni
koci zajmuj dwie powierzchnie stawowe, póeliptycznego
tylna,
i
i
i
i
i
i
cz
ksztatu, zetknite ze
szeroka, 26
*)
mm
sob
duga,
pod
ktem
lekko zaklsa,
Cuvier, Blainville, Giebel
i
prawie prostym.
suy
Górna powierzchnia stawowa, 30
do zestawienia z
Brandt nie znali
tej
kostki
k.
okciow
nosoroca wochatego
(nlna).
mm
Dolna
—
zewntrz ku doowi
i
si wic
z
mm
34
powierzchnia stawowa,
i
wysoka,
suy
uln
wewntrz,
dwiema komi,
t.
j.
z
—
243
mm
20
wypuka w
duga, lekko
i
kierunku
od góry
Ko grochowa czy
do poczenia z os ulnare.
z os ulnare.
Wymiary ogólne koci grochowej (w mm).
Tab. XXIII Ryc. 90—95.
dugo
Najwiksza
Wysoko w czci
80
tylnej
55
przed powierzchniami stawowemi
«
Grubo
najwiksza z przodu
i
40
.
....
tylu
35
Ko wieloktna wiksza (Os carpale primum = multangulum maius = trapezium = rhomboides).
Tab. XXIII. Ryc. 96—98.
Brandt przypuszcza istnienie
maej powierzchni
stawie
stawowej,
primum
trapezoidowego, w górze
prostolinijny,
take u kopalnych nosoroców,
jak zauwaa na
w
przy nasadzie ciesza,
poziomo idcy,
jest
okoo 20
od wewntrz ukowato zaokrglona,
runku poprzecznym.
i
przodu. Brzeg
jej
Brzeg dolny
mm
dugi
w
i
mm
17
tylny,
zewntrzn
rowkiem.
wntrzna
wic
z
kostki
wolna,
jest
dwiema komi,
suy
ta
t.
j.
dugi,
wolnym
lekko
wypuka
z os radiale
i
od zewntrz równo
ta,
od tyu
idzie
góry do tyu
góry
i
i
do
kie-
dou
dou. Brzeg przedni
i
w caoci
trójktna, lekko
mm
na 10
wklsa
szeroki,
oddzielony od powierzchni stawowej
z
w
30 mm.
pasek, zaledwie tylko
poczenia
do
i
jego wynosi
dolnej idcy, o powierzchni nierównej,
Powierzchnia
mm
kostki zajmuje prawie
tej
wierzchnia stawowa, pozostawiajca
krawdzi
33
dugi, idzie od przodu
dugo
czci zajty
swej
tylnej
wycignita ku tyowi a wypuka si
jest
kostki,
tej
spada prawie pionowo ku doowi a
cian
ku tyowi od
i
Brzeg górny kostki
dole grubsza.
powierzchni stawow dla poczenia si z os radiale. Powierzchnia
ucita,
a to na pod-
os radiale na zewntrz
sama kostka jednake bya mu nieznan.
nosoroca Staruskiego przedstawia si jako maa, paska kostka,
Os carpale
prawie
kostki
os carpale secundum.,
powierzchni stawowej dla
ksztatu
tej
os
wzdu
wzkim
weOs carpale primum czy si
carpale
nierówna.
po-
ciana
secundum.
os carpale secundtim.
Wymiary ogólne koci wieloktnej wikszej (w mm).
Tab. XXIII. Ryc. 96—98.
Najwikszy wymiar przednio-tylny
35
Wysoko w
pionowej
39
w
w
górze przy pow. staw.
10
dole
18
osi
Wymiar poprzeczny
»
Ko
»
=
multangulum minus
wieloktna mniejsza (Carpale secundum
Tab. XXIII. Ryc. 99-101. Tab. XXIV. Ryc. 102—104.
Kostka
ta posiada ksztat mniej
o krawdzi przedniej 35
mm
dugiej,
wicej szecienny. ciana
jej
ukowato wypukej, innych
= trapezoideum).
górna
jest
czworoboczna,
prostolinijnych,
wewntrznej
—
na
mm, zewntrznej na 30 mm,
2(5
tylnej
244
—
na 27
mm
muje powierzchnia stawowa dla os radiale
przodu ku tyowi,
wewntrzna ma ksztat poziomo
s ukowato wycite. Krawd przednia tej
ciana
i
górna
krawd
podobnie jak
mm,
wynosi 32
stawowa
i
os
dla
tylna
mm
33
duga.
lecej
tyle
carpale primum, a
góry do przodu
i
krawd,
dou; od
zewntrzna ma
zajmuje
w caoci
dolna za
ksztat
rozgraniczajca obie
czci
z
wystajc zewntrzn
trapezu,
czci
wewntrzne,
wntrzna
mm
duga,
i
ciany, prostolinijna, 40
nia
i
wewntrz.
Ca
mm
cian doln
metacarpale secundum.
os
z
przodu
o
ukowato wypuka, 30
w
duga,
krawd wewntrzna równie ukowato
przodu do tyu; krawd tylna, równie
wntrz do przodu
poowa
jej
zestawia si z os car-
Krawd
mocno zaokrglone.
ze-
kierunku od przodu ku tyowi; kra-
od przodu
idzie
okoo 30
mm
zewntrz ku tyowi
i
mm
wypuka, na 30
duga, biegnie
duga,
idzie
w
kie-
i
ze-
od tyu
zajmuje powierzchnia stawowa dla zestawie-
w
Powierzchnia ta
wewntrz jest wkls.
ciana przednia ma ksztat
Powierzchni
metacarpale II
kostki os
s
idzie
wewntrz;
runku od
dou biegncym.
którego bok równolegy krótszy jest zwrócony
za
przednia, lekko
ciany wewntrznej po-
wymiary ciany wewntrznej.
i
ku wewntrz, a naroa, szczególnie
wd
doln,
powierzchnie, biegnie sko-
te
przedniej nierównej
powierzchnia stawowa, której górna
ciana dolna posiada ksztat
tej
krawd
stawowa posiada
ta
rowkiem, prostopadle od góry do
jest
ciana
pale tertium,
wypuka,
górze cina powierzchnia stawowa dla os radiale powierzchni sta-
wierzchnia stawowa oddzielona
pask
lekko
jest
dolnej.
w
i
duga,
Tyln poow ciany wewntrznej zajmuje powierzchnia
carpale primum, majca 23 mm w wymiarze przednio - tylnym, 25 mm
równie
ukowato zaokrglon;
nie od tyu
mm
dolna
jej
punktów kocowych krawdzi górnej
Oddalenie
wymiarze pionowym. Powierzchnia
dla os
zaj-
kierunku od
gdy krawd
»X«,
litery
ciany, 35
w porodku dugoci w
wow
ciany
ni wewntrznej.
po stronie zewntrznej
silniejsze
w
siodowate wgbienie
okazuje
i
ca
dugich. Powierzchni
kierunku
ocl
tyu
i
zewntrz do
i
powierzchni
wypukej,
nieregularnego kwadratu, o bokach 30
nieco
szorstkiej,
w
ku tyowi
okolicy
— 32 mm
dugich,
zewntrznego górnego kta
wgniecionej.
ciana tylna ma ksztat romboidu,
wntrznej
i
zewntrznej na 30
mm
przecznym zaklsej, podobnie jak
dugiej,
ju
to
o
krawdzi
górnej
i
dolnej
o powierzchni nierównej,
Giebel
zauwaa
na 27 mm,
lekko
w
we-
kierunku po-
na jedynym znanym
mu
okazie
z Gebra.
Os carpale secundum
komi:
z os
ocl
góry
z
os radiale,
czy
si wic powierzchniami stawowemi
od wewntrz z os
metacarpale secundum, od zewntrz
Wymiary ogólne
Tab. XXIII. Ryc.
i
nastpujcemi
carpale primum, od zewntrz
góry z os carpale tertium.
wieloktnej mniejszej (w mm).
k.
z
99—101. Tab. XXIV. Ryc. 102—104.
Najwikszy wymiar przednio-tylny
»
»
pionowy
»
>
poprzeczny
...
50
38
....
36
i
dou
—
Ko
gówkowa (Os
—
245
carpale tertium
= magnum = capitatum).
Tab. XXIV. Ryc. 105—109.
Ko
gruby
buta.
ma
ta
ksztat nieregularnej piramidy, przeduajcej si do przodu
koczysty wyrostek
i
e
tak,
w
Z wyjtkiem maej powierzchni
caoci, jak
przedniej
ju
to
ca
dou w
zauwaa, podobna
Brandt
wyrostka,
i
i
ko
zreszt
dugi,
jest
do
pi po-
okrywa
wierzchni stawowych.
ciana przednia posiada ksztat mniej wicej poziomo uoonego deltoidu, ostrzejszym ktem ku wewntrz skierowanego, którego bok dolny duszy w czci zewntrznej uleg
silnemu wypukleniu. Z krawdzi, otaczajcych t cian, górna wewntrzna, zaledwie ukowato
wklsa, jest 40 mm duga, górna zewntrzna prostolinijna jest na 25 mm, zewntrzna uko-
wklsa
wato
56
mm
22
mm,
za ukowato
dolna
Od krawdzi
duga.
w czci
(zwaszcza
wewntrznej ciany przedniej
górnej
wypuka,
swej zewntrznej)
ku tyowi niemal
biegnie
mm
poziomo powierzchnia stawowa, ksztatu trójktnego, dla poczenia z os radiale, okoo 52
cz
kocowa zaamuje si w
wewntrz pod ktem prostym tak, e
duga, której V3
do tylu
i
Od krawdzi
wntrz.
tyln
cz
odpowiednio
tylnej
do
jest
25
mm
przy zaokrglonym
w czci
powierzchni skierowana
wypuk
kocu
i
mm, najwiksza
jej
Ksztat
ku we-
jest
na gówkowat
w czci
swej przedniej paska,
a
to
jest
krawd
swej
powierzchni stawowej
tej
ku zewntrz,
w
drug.
przechodz jedna
poczenia
tej
z os
intermedium,
sty-
i
zewntrzna (na
objta
krawdzi we-
przednia
lekko
dugo
a
wewntrz
krawdzi zewntrzn,
powierzchni
os carpale IV'+ V; najwiksza
i
zewntrz
i
przedni zamykaj od przodu dwie krawdzie,
prawie prostym,
swej górnej wewntrznej do
(tasiemk) 90
jej
powierzchnia ta skierowana
ukowato
lekko
w czci
stawowa,
Cz
ktem
pod
dalej
;
cz
do ksztatu gówki pókulisto wypuka.
sob
ze
duga)
wntrzn,
z
powierzchnia
trudny do okrelenia.
kajce si
ta
biegncej skonie od przodu
zewntrznej biegnie ku tyowi
górnej
piramidy
linii,
wkls,
które
Powierzchnia ta
suy
ukowato
w
dolnej do
poczenia
mm,
powierzchni (mierzona cyrklem) wynosi 60
szeroko (w
1
/3
tylnej)
25 mm, najmniejsza
w
poowie du-
goci 18 mm.
Krawd
dolna zewntrzna ciany
przedniej
i
krawd
w
dolna teje ciany
wntrznych swej dugoci wysyaj do tyu wielk powierzchni stawow, ksztatu
42
mm
48
szerokiego, o podstawie
mm
(cyrklem mierzonej). Powierzchnia
dnio-tylnym siodowato wklsa,
suy
7 3 wewntrzna
przedniej
mniej wicej
mm
dolnej
krawdzi
prostoktnego,
w
/ 3 ze-
trójkta,
kierunku prze-
do poczenia z os metacarpale tertium.
Pozostaa
ciany wysya do tyu powierzchni stawow, ksztatu
12 mm w porodku szerok
czci swej przedniej
mm w
26
ta,
2
i
wato wypukej.
krawdzi zewntrznej gboko ukowato wklsej, wewntrznej lekko ukodou a suy do
Powierzchnia ta stawowa idzie od przodu i góry do tyu
poczenia
metacarpale
a 46
dug,
z os
o
i
II.
Z samego kta wewntrznego
przedniej
ciany
biegnie od
wewntrz do tyu
zewntrz trójktna powierzchnia stawowa, wierzchokiem do
przodu, podstaw do tyu skierowana. Powierzchnia ta, 41 mm duga, o podstawie 36 mm
szerokiej, suy do poczenia z os carpale II.
przodu
i
i
W
miejscu,
gdzie
w
dole
wowych, zaczyna si wyrostek
tego
zwony,
jest
ostro
kocz
tylny.
si szczyty wszystkich tych 5
Wyrostek
zakoczony
a
w
ten,
w
—
6 powierzchni sta-
nasadzie swej otoczony rowkiem
dolnej swej
czci
i
dla
przypaszczony; powierzchnia
—
—
246
wewntrzna ma w nasadzie paskie,
wyrostka wynosi 70 mm, szeroko 36 mm, wysoko 30 mm.
jego górna jest nierówna a
Ko gówkowa
od góry
diale,
wntrz
intermedium
z os
os metacarpale III,
z
wewntrz z os raos carpale IV + V, od dou
ze-
graniczy powierzchniami stawowemi od góry
zewntrz
i
od
dou
oraz
z
wewntrz
i
Dugo
szerokie wgniecenie.
i
i
z os
metacarpale
II,
od zewntrz
II
z os carpale
dwa okazy tej koci z Quedlinburg'a oraz z Obergebra i opisa je pod
nazw os multangulum minus. Okazy te, o ile z krótkiej jego notatki wnosi mona, nie
Giebel posiada
róni si
od okazu Staruskiego.
Wymiary ogólne
gówkowej (w mm):
k.
Tak XXIV.
Ryc. 105—109.
....
Najwikszy wymiar przednio-tylny
»
»
pionowy
»
»
poprzeczny
100
60
120
Okaz z Kraiburg'a (wedug Stromera) (w mm):
Najwiksza szeroko przedniej powierzchni
wysoko
»
Wysoko
Wymiar
Ko
»
»
Wierzchoek ten
ma
ksztat
wydua
trójciennej
si
si ku przodowi podobnie
dalej
jak
.
38
w
w
82
+ V = unciforme = hamatum = uncinatum).
XXV. Ryc. 111—113.
piramidy,
gruby,
koci
59
dou
przednio-tylny od
haczykowa (Os carpale IV
ta
52
po stronie wewntrznej
Tab. XXIV. Ryc. 110. Tab.
Ko
.
zwróconej
owalny,
poprzedniej,
nieco
ale
wierzchokiem do tyu
i
dou.
spaszczony wyrostek, zaginajcy
krótszy,
grubszy
i
w
nasadzie nie
zwony.
cian przedni
puka
koci
ograniczaj trzy
Krawd
dwie górne, ukowato wklse.
i
130
liczy
tej
mm; krawd
górna
dolna
mm
wewntrzna, 40
krawdzie,
(po
t.
j.
dolna ukowato
wy-
wypukoci mierzona tasiemk)
duga (mierzona
cyrklem),
idzie
od
wewntrz ku górze zewntrz
tu styka si pod ktem prostym z krawdzi górn
zewntrzn, 65 mm dug, biegnc naprzód ku doowi
zewntrz, nastpnie za do tyu.
Najwiksza szeroko przedniej ciany wynosi 90 mm, najwiksza wysoko 50 mm. Sama
powierzchnia przedniej ciany jest lekko wypuka, szorstka. Od krawdzi górnej wewntrznej
ciany przedniej idzie do tyu trójktna powierzchnia stawowa, której bok wewntrzny (dolny)
liczy 50 mm, zewntrzny (górny) 41 mm dugoci. Powierzchnia ta, w czci przedniej wklsa,
dou
i
i
i
i
w
tylnej
wypuka,
w
okolicy
wierzchoka zaamuje si ktowato ku doowi
i
suy
do zesta-
wienia z os intermedium.
Od krawdzi
czworobocznego,
idnare.
górnej zewntrznej idzie do
siodowato
Krawd
jej
w
kierunku
wewntrzna
tyu równie powierzchnia stawowa, ksztatu
poprzecznym wypuka,
prostolinijna,
45
mm
suca
do zestawienia z os
w
kierunku od przodu
duga, biegnie
—
ku tyowi;
krawd
i
krawd
tylna esowato wygita, 35
dugo
Najwiksza
zewntrz.
w
mm
mm
zewntrzna, 30
—
247
duga, idzie od przodu
zewntrz do tyu
i
duga, przewija si od przodu
i
wewntrz;
wewntrz ku tyowi
powierzchni w kierunku poprzecznym wynosi 50 mm,
tej
i
wymiarze przednio-tylnym 60 mm.
Od krawdzi
duszym
trapezu,
ciany odchodzi ku tyowi powierzchnia stawowa ksztatu
bokiem równolegym do przodu skierowanego. Krawd jej zewntrzna
dolnej przedniej
mm duga, biegnie od przodu zewntrz
duga, zda od przodu
wewntrz do tyu
32
do tyu
i
i
skonie od zewntrz ku wewntrz.
szeroko 45 mm; powierzchnia
przedniej ciany, jest
w
IV
i
os
t.
j.
dla os
wewntrzna, 60
48
górna,
mm
duga,
mm
idzie
ciany wynosi 110 mm, najwiksza
do ukowatego
kierunku poprzecznym wypuka.
si czterech powierzchni stawowych,
carpale
krawd
dugo
odpowiednio
krawd
wewntrz;
zewntrz;
i
Najwiksza
jej,
i
przebiegu
krawdzi
dolnej
Powierzchnia ta powstaa ze zlania
carpale III, os metacarpale III, os meta-
accessorium hamahtm, granice jednak poszczególnych powierzchni
s
niewidoczne.
Wyrostek hakowaty
w
bez widocznej granicy
od powierzchni
lekko zagity do przodu.
jest
powierzchni stawow doln koci
i
wewntrzna
ostra
jest
jest
od
wewntrz
wzniesiona.
i
dou
i
Dugo
o wiele krótsz
jest
j
wyrostka dolnej, oddzielonej od otaczajcych
bokim rowkiem. Wyrostek ten
dolna
Powierzchnia jego górna przechodzi
gkrawd
powierzchni stawowych
ciniony
nieco
gadsz
i
i
wskutek tego
wyrostka, liczc od góry od dolnego brzegu
mm, dugo wyrostka od dou, liczc od dolnego brzegu
stawowych 70 mm; szeroko najwiksza wyrostka 30 mm. grubo
stawowej, wynosi 34
powierzchni
górnych powierzchni
30 mm.
Ko
góry
i
ta
czy
wewntrz
tertium,
o.
z
o.
si wic
z
nastpujcemi
intermedium, od góry
metacarpale tertium
i
o.
i
komi zapomoc
zewntrz
z
o.
powierzchni stawowych: od
tclnare, od
dou
metacarpale uartum, od zewntrz
z
z
o.
o.
carpale
accesso-
rium hamatum.
Wymiary ogólne
haczykowej (w mm).
k.
Tab. XXIV. Ryc. 110. Tab.
Wymiar najwikszy
Zestawienie
wymiarów
XXV.
Ryc. 111—113.
»
pionowy
»
»
poprzeczny
k.
.
105
....
60
...
90
przednio-tylny
»
.
haczykowej okazu ze Staruni z okazami Giebla (w mm):
Okaz ze Staruni
Szeroko
Dugo
powierzchni stawowej dla
o.
tilnare
wyrostka od górnego brzegu pow. staw.
.
z
Gebra
z Quedlinburg'a
69
90
89
50
65
55
50
50
41
70
85
70
248
Os accessorium hamatum
XXV. Ryc. 114-117.
Tab.
ksztat
posiada
ciana
od przodu do tyu.
trójciennego
nieregularnego,
graniastosupa,
lekko wypuka,, nierówna,
jego przednia,
ustawionego
ma posta
podstaw do dou, wierzchokiem do góry 'skierowanego,
trójkta równobocznego,
w
kierunku
mniej wicej
kady
którego
bok wynosi 41 mm.
ciana górna zewntrzna jest mniej wicej czworoboczna. Krawd jej przednia liczy
41 mm, wewntrzna 35 mm, tylna 30 mm, zewntrzna 37 mm. Sama powierzchnia jest
nierówna. ciana dolna jest równie mniej wicej czworoboczna, 36 mm
lekko wypuka
i
duga, 26
mm
metacarpale IV, 25
tyln
jej
/s
mm duga,
os carpale IV-\-
zajmuje dla
Ma ona
kostki.
tylna, trójktna,
wewntrzn
1
szeroka, a
mm
15
V
mm
ksztat czworoboku, na 35
jest
podobna do
na 2
mm
V
-\-
mm
szerokiego a 33
cz
górn
tu ponad nasad
przedniej.
IV
przedziela szczelina tylko
cian wewntrzn
szeroka, ksztatu póeliptycznego.
powierzchnia stawowa, która zagina si jeszcze
zestawiajca si z os carpale
i
powierzchni zajmuje paszczyzna stawowa dla os
Jej
cian
na
ciana
dugiego.
zajmuje powierzchnia stawowa
od którego
wyrostka,
szeroka. Kostka ta zestawia
si wic
z os
t
kostk
carpale 1 V-\- V
os metacarpale IV.
Wymiary ogólne
kostki
Wymiar
Tab.
Ko
silnie
doln.
XXV. Ryc.
w caoci
ta,
»
strzakowy
»
poprzeczny
W
rowanego.
swej
Paszczyzn górn
w
35
mm,
si
ta powierzchnia
wyniosoci,
w caoci
czci zewntrznej
3
epifyzy
zajmuj
i
w
przednio
ku
dalszej
tylnym 40
-
górze,
za
swej
40
30
= secundutn.
129.
walcowat (w kierunku poprzecznym) epifyz
ma
ma
ksztat
ta
mm
tworzc
czci
duga.
w
jest
trójkta,
ko
trzy powierzchnie
krawdzi ukowat na zewntrz
eliptycznego,
a
7
....
....
ku wewntrz wygita, posiada szerok spaszczon diafyz,
od góry widziana,
górna,
40
XXVI. Ryc. 121, 124, 127, 128,
118. Tab.
rozwinit trójcienn epifyz górn
Epifyza
...
przednio-tylny
metacarpi internum
lekko
(w mm).
XXV. Ryc. 114—117.
Tab.
Os
hamatum
accessorium
o.
siln
wynioso ku
stawowe.
skierowana,
W
wierzchokiem do tyu
czci
jest
górze zwrócon.
Powierzchnia,
w
skie-
ksztatu pó-
wymiarze poprzecznym
swej przedniej
zewntrznej podnosi
cian zewntrzn powyej wymienionej
siodowat (wypuk w wymiarze poprzecznym) suy
ten sposób
do poczenia z os carpale II.
i
Na zewntrz
graniczy ona z jzykowato ku tyowi
wygit pask powierzchni stawow, idc skonie od góry wewntrz do dou zewntrz a cinajc si z ni pod ktem 45°. Powierzchnia ta w wymiarze przednio - tylnym na 45 mm, w poprzecznym od przodu na 15 mm duga, suy do
poczenia z os carpale III Z ni prawie pod ktem rozwartym cina si, niemal pionowo
wycignit
i
ku doowi
i
i
ku doowi ustawiona powierzchnia stawowa, ksztatu trójktnego, wierzchokiem do tyu, pod-
staw do przodu
skierowana,
suca
do poczenia z os metacarpale
III
Krawd
prze-
—
dnia
duga
i
wypukoci
powierzchni, lekko ukowata,
tej
prawie prostopadle od góry
idzie
—
249
tyu do przodu
i
mm duga, idzie w kierunku
mm duga (cyrklem), od góry
ziomo uoona, 40
wato wklsa, 35
jest
W
wkls
ukowato
rodku
ku wewntrz.
do przodu skierowana,
i
mm
okoo 20
krawd dolna, prawie potyu, krawd za górna, uko-
dou;
od przodu do
przodu do tyu
ma na
Diafyza
i
jest
i
przekroju
dou.
ksztat
Caa
ta powierzchnia
spaszczonej
elipsy.
dugoci najciesza najwsza, grubieje i rozszerza si zwolna ku obydwom
epifyzom, podnoszc si w swej górnej czci zewntrznej grzebieniasto w wyrostek górny
epifyzy.
Epifyza dolna, w czci swej zewntrznej wgbiona, ma na swej powierzchni paszczyzn stawow pó-walcowat, o krawdzi górnej przedniej ukowato wypukej, tylnej prostolinijnej,
swej
i
za
krawdziach
o
powierzchni stawowej
dwie powierzchnie,
bocznych strzakowych, do
wypuka,
jest jednostajnie
gbsz
wewntrzn
i
tylna
siebie
za
równolegych.
Przednia
poowa
nizkim grzebieniem rozdzielona na
zewntrzn pytsz,
obie
suce
do
poczenia
z pierwsz falang palca wewntrznego.
Ko
ta
czy
si wic powierzchni stawow wewntrzn górn
z os carpale
II
zewntrzn górn z os carpale III, zewntrzn boczn z os metacarpale III, powierzchni za stawow dolnej epifyzy z czonkiem pierwszym palca wewntrznego.
Wymiary ogólne
metacarpi intemum (w mm):
kostki os
ta
tub
°5
s
im
-2
O
>
N
N
C3
N
N
CS
O
Dugo
cakowita
ta
175
O
s
a
O3N
N
ca
c
Kraiburga
tao
U
Stromera)
N
z
N
ca
-x
O
(wedug
Okaz
-X
O
162
152
143
60
60
55
45
45
42
155
30
Wymiar poprzeczny
.
55
...
47
poowie dug.
45
górnej epifyzy
»
przednio-tylny
»
poprzeczny trzonu
»
przednio-tylny
»
»
w
»
»
»
poprzeczny epifyzy dolnej
»
przednio-tylny
Szeroko pow.
»
»
wewntrznej
»
zewntrznej
Ko
dobna
jest
XXV. Ryc.
ta jest
do teje
24
25
21
40
35
40
38
....
....
47
45
41
doi. epif.
20
»
»
38
(circa)
47
15
(ca)
35
45
(ca)
17
metacarpi medium
118, 120. Tab.
= tertium.
XXVI. Ryc. 123, 126. Tab. XXVII. Ryc. 130, 131.
wicej paska ni poprzednia. Górna jej epifyza pometacarpi interni, od której róni si powierzchni stawow boczn
dusza,
o.
25
40
Os
Tab.
.
»
»
staw.
»
.
szersza
i
powierzchni stawow górn zewntrzn, rozdzielon na dwie czci, z których tylna zestawia si z inn koci, t. j. z o. metacarpale IV.
wewntrzn
(której
WYKOPALISKA STARUNSKIE
tam
nie byo), a powtóre
32
—
—
250
stawowa wewntrzna biegnie prawie prostopadle od góry
zewntrz do dou
ostroktnym wierzchokiem
Powierzchnia
i
wewntrz od przodu ku tyowi. Posiada ona ksztat trójkta,
do tyu
dou skierowanego, o boku przednim, 20 mm dugim, idcym od góry zewntrz
wewntrz, boku górnym, 80 mm dugim, ukowato wypukym, który podobnie jak
do dou
Powierzchnia ta sioclowato
taki sam bok dolny skierowany jest od przodu ku tyowi.
w kierunku od przodu do tylu wypuka, suy do poczenia z o. metacarpale II Powierzchnia górna wewntrzna przypomina postaci te o. metacarpale II, jest jednak odpowiednio wiksza
posiada kt tylny
wewntrzny wicej zaokrglone. W kierunku poprzecznym siodo wato wklsa, ma w wymiarze przednio-tylnym 50 mm, w poprzecznym 55 mm
(cyrklem)
suy do poczenia z o. carpale tertium.
i
i
i
i
i
i
i
i
i
chokiem ku tyowi skierowanego
od przodu co tyu.
i
idzie
Krawd
krawd
zewntrz,
i
jej
biegnie
i
przednia, 26
mm
wewntrzna, 36
krawd
od przodu do tyu;
wntrz do tyu
ma
stawowa górna zewntrzna przednia,
Powierzchnia
wewntrz. Powierzchnia
ta
tpym
wierz-
wewntrz do dou zewntrz, oraz
duga, idzie od góry
wewntrz ku doowi
od
góry
mm
i
i
i
w
duga, ukowato
zewntrzna
ksztat trójkta,
kierunku strzakowym wypuka,
tylko bardzo nieznacznie idzie
suy
do poczenia z
od przodu
czci
zewntrzn
o.
ze-
i
car-
pale IV.
Powierzchnia stawowa górno-zewntrzno-tylna, ksztatu owalnego, 21
szeroka, oddzielona jest od poprzedniej
ze
samym szczytem
runku od tyu do przodu
wntrzn
nastpnej rowkiem, na 10
mm
duga, 15
szerokim, a
mm
czy
si
powierzchni poprzedniej za porednictwem wziutkiej krawdzi zewntrz-
wewntrzno-górnej.
stawowej
nej powierzchni
i
mm
i
od góry
powierzchni stawow
o.
i
Drobna
ta
wewntrz do dou
powierzchnia stawowa idzie
czy
zewntrz a
i
w
kie-
si z tylno-we-
metacarpale IV.
Z powierzchni przednio - górno - zewntrzn cina si prawie pod ktem prostym powierzchnia stawowa zewntrzna epifyzy górnej, suca do poczenia z o. metacarpale IV.
Powierzchnia ta trójktna, ostrym wierzchokiem, ku tyowi mocno zaokrglonym, w dó
skierowana, jest okoo 40 mm duga
17 mm wysoka, paska. Diafyza, silnie spaszczona,
rozszerza si zwolna od góry ku doowi. Dugo jej od przodu pomidzy krawdziami
i
stawowych obu
powierzchni
epiiyz
wynosi 135
mm, od tyu 125 mm.
dnia diafyzy jest bardzo gadka, oba; powierzchnia tylna
wzdu
po bokach szorstka. Powierzchnia stawowa epifyzy dolnej
jest
lekko walcowato zaokrglona,
cej.
Cz
tylna
tej
ma
trzy grzebieniaste
w czci
lekko
wklsa, gadka,
swej przedniej gadka,
(wypukoci
o krawdzi górnej ukowato
powierzchni
rodka
Powierzchnia prze-
do góry) przebiegaj-
wyniosoci, dwie boczne
i
jedn rod-
dwa rowkowate wgbienia. Krawd tylna górna
okazuje
powierzchni stawowej idzie nieco skonie od dou i zewntrz do góry i wewntrz
w miejscach, odpowiadajcych rowkowatym wgbieniom powierzchni stawowej, odpowiedne
kow, wskutek
czego powstaj
midzy
niemi
i
wygicie.
Ko
komi:
i
od
wewntrz
epiryza
cz kam
ta
wewntrz
z
dolna
i.
czy
o.
si zatem powierzchniami stawowemi
z
o.
metacarpale
II,
od góry
i
zewntrz
carpale IV, od zewntrz oraz od góry
czy
si z
epifyzy górnej z
i
z
falang pierwsz redniego
carpale III, od góry
o.
zewntrz
nastpujcemi
z
o.
metacarpale IV;
palca, a od tyu z trzesz-
—
Wymiary
Dugo
metacarpi medium (w mm):
kostki os
Okaz ze Staruni
z Gebra
z Egeln
200
180
160—170
155-173
65
60-65
64—72
cakowita
Wysoko
55
porodku dug.
60
52
48—64
30
25
25
30
51-54
24-26
56
50—53
52-55
55
42
26
22
41-42
25-30
40—45
26—30
przednio-tylny
»
poprzeczny trzonu
»
przednio-tylny
»
poprzeczny epifyzy dolnej
»
powierzchni stawowej
»
przednio-tylny dolnej epifyzy
»
»
»
w
»
»
Wymiar poprzeczny
powierzchni
dla
o.
carpale terthim
dla
o.
carpale
XXV. Ryc.
Ko
spaszczona
tak,
71
.
55
epif. doi.
25
.
.
»
26
»
stawowej
=
metacarpi externum
118, 119. Tab.
XXVI. Ryc. 122,
ukowato wygita ku
ta jest silnie
wypuk
....
uartum
Os
Tab.
»
zewntrznej
»
75
61
wewntrznej
staw.
»
quartum.
125. Tab. XXVII. Ryc. 132, 133, 134.
stronie
zewntrznej
ku wewntrz zwrócona), a przytem strona
e
Quedlinburg'a
....
....
górnej epifyzy
»
Szeroko pow.
z
40
epifyzy dolnej
Wymiar poprzeczny
wntrz,
251
w
diafyza
jej
(wkls
wewntrzna
przekroju nie jest ksztatu eliptycznego jak
stron ku
bardzo
jest
w
ze-
silnie
koci poprzedniej
lecz raczej trójktnego.
Epif y za górna
przednia,
mm w
liczca 40
trójkta, bardzo ostrym
do
wewntrz
i
jej
powierzchnie
wewntrz do tyu
i
Powierzchnia
stawowe.
wymiarze przednio - tylnym,
suy
dou, oraz od przodu do tyu, a
tylna,
przedzajcej rowkiem na 3
wntrzno-tyln
cztery
17
mm w
wewntrzna
strzakowym,
ma
ksztat
wierzchokiem ku tyowi skierowanego. Przebiega ona od zewntrz
Powierzchnia wewntrzna
i
ma
mm
zewntrz
prawie
o 20
kolista,
szerokim, idzie od
i
suy
i
góry
do poczenia z metacarpus medius.
mm
tyu
i
rednicy, paska, oddzielona od pogóry do
do poczenia z
dou
i
przodu a od przodu
powierzchni stawow górno-ze-
metacarpus medius.
kostki
Powierzchnia stawowa górna
ma
ksztat nieregularnego trójkta,
podstaw do
przodu,
wewntrz skierowanego. Krawd przednia tej powierzchni wynosi
50 mm, zewntrzna 60 mm, wewntrzna 50 mm. Powierzchnia ta ukada si prawie poziomo;
wewntrz idzie rowkowate zagbienie, szersze
rodkiem jej od przodu
zewntrz do tyu
wierzchokiem do tyu
i
i
i
od przodu a
wsze
od tyu. Powierzchnia ta
Ostatni wreszcie powierzchni
miarze przednio-tylnym 30
do tyu skierowana,
mówiono o
diafyzie,
suca
mona
suy
stawow
górnej epifyzy jest paszczyzna,
jeszcze
doda,
majca w wy-
mm, wyduona ostrym wierzchokiem
os accessorium hamatum. Do tego, co wyej
mm, w poprzecznym
co poczenia z
do zestawienia z os carpale IV.
e
15
i
gdy przednio - zewntrzna
jej
cz
jest
oba,
—
to
wewntrzna
znajduje
si
paska a
jest
wynioso
o powierzchni nierównej,
Epifyza dolna
odwrotnie
tylko
a
t.
wgbienie po
zn.,
stronie
wklsa. Na
tylna
w
jest
e
—
252
stronie
wewntrznej, powyej
suca
do poczenia z metacarpus medius.
koci podobnie zbudowana,
tej
powierzchnia stawowa wewntrzna,
bocznej
ley od wewntrz
epifyzy,
carpus medius, po obu stronach
epifyzy
dolnej
a
jak
w metacarpus
wntrzny (4 mm).
Zewntrzna
intemus,
jest
wsza ni
nie
od zewntrz (na meta-
zewntrzna
znajduj si wypukoci, wchodzce
zagbienia). Nadto grzebie, oddzielajcy owe powierzchnie stawowe,
ni u metacarpus intemus,
poowy dugoci,
a rowek zewntrzny znacznie
gbszy
te
wyszy ostrzejszy
mm), ni u tego we-
jest
(6
w
i
ko
ródrcza (o. metacarpi externum) czy si od przodu wewntrz,
oraz od wewntrz
tyu z metacarpus medius, od góry z os carpale uartum
z os
accessorium hamatum.
i
i
Wymiary
i
kostki os
metacarpi externum (w mm):
Okaz ze Staruni
Okaz
z
Gebra
162
150
165
30
Wymiar poprzeczny
»
górnej epifyzy
powierzchni dla carpus)
60
47
(tylko
51
50
(tylko powierzchni dla
45
poprzeczny diafyzy
carpus)
45
26
40
50
46
Szeroko pow.
»
»
staw.
»
wewntrznej
dolnej epifyzy
zewntrznej
18
25
»
»
Palec wewntrzny.
Czonek
Tab.
XXV. Ryc.
Kostka ta
118. Tab.
ma ksztat
pierwszy (Phalanx prima).
XXVI. Ryc. 128, 129. Tab. XXVIII. Ryc. 136, 139, 148.
czworociennego graniastosupa, którego ciana zewntrzna, skutkiem
zetknicia si z odpowiedni kostk palca rodkowego spaszczona, nierówna,
od powierzchni
wewntrzn, spadajc ku doowi. ciana dolna ma w czci swej tylnej poprzeczne waowate zgrubienie,
w czci za przedniej przed krawdzi powierzchni stawowej rowkowat wklso. Powierzchnia stawowa tylna (górna), suca do poczenia z metacarpus, jest prawie kolista, talerzyprzodu do dou
biegnie od góry
kowato wgbiona (silniej nieco w kierunku strzakowym)
wewntrz. Wymiar jej strzakowy wynosi
zewntrz do tyu
tyu, oraz nieco od przodu
35 mm, poprzeczny 38 mm. Powierzchnia stawowa przednia, suca do poczenia z drustawowej epifyzy dolnej oddzielona
jest
rowkiem. ciana górna zlewa si z
i
i
i
i
i
—
ma
gim czonkiem,
—
253
ksztat nieregularnego romboidu, o kcie dolnym wewntrznym,
silniej
do
wewntrz wycignitym. Krawd jej dolna ma 35 mm, wewntrzna 30 mm, górna 27 mm,
zewntrzna 28 mm. Sama powierzchnia stawowa jest lekko siodekowata, gdy krawd zewntrzna wewntrzna s nieco wzniesione.
i
Wymiary czonka pierwszego
Dugo
wewntrznego (w mm):
palca
cakowita
54
Najwikszy wymiar poprzeczny
w czci
Wymiar przednio-tyny
»
»
Czonek
Kostka
wewntrz.
przedniej
.
tylnej
.
.
25
45
medii).
digiti
118. Tab. XXVII. Ryc. 130, 131, 135. Tab. XXVIII. Ryc. 138, 147.
do
la jest
»
pierwszy palca redniego (Phalanx prima
XXV. Ryc.
Tab.
45
Powierzchnia
zbudowana
symetrycznie
jej
stawowa
tylna,
suca
tylko bardzo
i
nieznacznie
do poczenia z metacarpus, eliptyczna,
wklsa w
po stronie wewntrznej nieco rozszerzona, po stronie dolnej spaszczona,
ma
strzakowym,
wierzchnia
mm w
55
wymiarze poprzecznym a 34
suca
stawowa przednia,
prostoktna, o naroach zaokrglonych
wklsej a krawdzi wewntrznej
szeroka
25
i
mm
nieco
krawdzi
tej
zagbienie a
szerokie poprzeczne
nej
i
ale
wntrzna
jest
linii
rodkowej
le
Dugo
Tab.
jest
wycignity
rednicy 34
dolnej
ukowato
powierzchnia, 55
podobne wgbienie poprzeczne jak
o wiele silniejsze.
i
Po
stronie
zewntrz-
nieco
wklsa.
mm):
61
kocu
przy przednim
»
tylnym
»
.
.
30
.
.
45
zewntrznego (Phalanx prima
digiti
externi)
118. Tab. XXVII. Ryc. 132, 133, 134. Tab. XXVIII. Ryc. 137, 146.
nieco
tylna,
mm,
w
kierunku
suca
biegnie
do tyu
zewntrz
i
i
z tego
do poczenia z metacarpus,
skonie od góry
czworoboczna,
zewntrznej wycignita ku tyowi,
kolista,
przodu do tyu
i
o
i
miseczkowato
wg-
dou.
ktach górnych zaokrglonych,
w czci za
wypuk
powodu asymetryczny.
górnej przechodzi
falangi,
ograniczona ukowato
jest
na górn
krawdzi. Wymiar poprzeczny tej
wierzchni stawowej wynosi 40 mm, strzakowy 20 mm. Sama powierzchnia za jest
powierzchni
mm
43
»
Powierzchnia stawowa przednia,
w czci
ma
najwiksza
pierwszy palca
XXV. Ryc.
Powierzchnia stawowa
biona, o
(tylna)
wewntrzna
Szeroko najwiksza
Wymiar przednio-tyny
Czonek
dolnej
wicej
jest
cz. pierwszego palca redniego (w
»
mniej
po 4 for amina nutritwa. Powierzchnia kostki ze-
lekko wypuka, powierzchnia
Wymiary
jest
wypuk w kierunku strzakowym.
kostki jest ksztatu trapezowatego, w porodku dugoci ma
wymiar jej poprzeczny w poowie oddalenia obu powierzchni
przesunite wicej ku przodowi
wewntrznej od
kierunku
wymiarze strzakowym. Po-
duszej ni zewntrznej. Sama
stawowych wynosi 31 mm. Powierzchnia dolna
ciana przednia
w
ukowato wypukej,
górnej
(w porodku szerokoci) wysoka,
Powierzchnia górna (przednia)
mm
do poczenia z czonkiem drugim,
i
wygita ku
posio-
—
dekowat,
t.
wierzchnia
jej
zn.
wypuk w
kierunku strzakowym,
górna (przednia) podobnie
gbienie poprzeczne urywa si po
dolna (tylna)
w czci
w czci
wewntrznej
ma
wsze w czci
i
Wymiary cz. pierwszego
»
XXV. Ryc.
Tab.
Kostka
118. Tab.
asymetrycznie zbudowana.
a 25
od tyu
XXVI. Ryc. 128,
mm w
falang,
tyma
jest
jest
strzakowym.
w czci
na 35
mm
i
.
30
41
digiti
interni).
tylna,
suca
z tego
i
do poczenia
powodu
z czonkiem
wklsa w kierunku strzakowym,
wewntrz; w wymiarze poprzecznym ma 45
i
wewntrznej
wewntrz do
wymiarze strzakowym,
.
lekko
Powierzchnia stawowa
tylnej
.
129. Tab. XXVIII. Ryc. 136, 142, 151.
Powierzchnia stawowa
duga, gdy przednia
mocno skonie od dou
wypuk w
swej
»
.
poprzecznym na wewntrz
kierunku
zewntrz do przodu
i
kocu
tylnym
pierwszym, ksztatu nieregularnie nerkowatego,
nieco
górn.
45
przy przednim
»
w
wzniesiona
zewntrznego (w mm):
palca
wewntrznego (Phalanx secunda
wycignita
ta jest
dwoma foramina
w porodku jest nieco
zmiany w powierzchni
szorstka,
i
tylko za-
Powierzchnia
znacznie pytsze.
jest
Po-
40
»
drugi palca
rodkowym,
palcu
najwiksza
Szeroko najwiksza
Wymiar przednio-tylny
Czonek
w
poprzecznym.
zewntrznej, przebite porodku
Powierzchnia zewntrzna, oba, przechodzi bez widocznej
Dugo
kierunku
rowkowate wgbienie poprzeczne, szersze
pytkie
Powierzchnia wewntrzna, paska
nutritwa.
wkls w
uksztatowana jak
jest
stronie
swej przedniej
wewntrznej,
—
254
góry
ma
i
suca
przednia,
silnie
wycignita
zaledwie 25
mm.
(4
mm) w
mm
do poczenia z trzeci
z tego
Krawd
zewntrz. Powierzchnia
wkls za
i
idzie
jej
ta jest
powodu
krawd
wewntrzna
siodekowat,
kierunku od przodu
i
idzie
t.
zn.
góry do tyu
midzy krawdziami górnej dolnej powierzchni stawowej na
17 mm duga, spada od zewntrz ku wewntrz, zagbiajc si dosy znacznie od poowy
szerokoci. ciana dolna (tylna), 19 mm duga, jest w poowie czci przedniej wgnieciona.
ciana zewntrzna jest w czci swej górnej silnie wypuka, w dolnej za nieco przypaszczona.
ciana wewntrzna lekko oba, zlewa si ze cian wewntrzn.
i
dou. ciana górna (przednia)
Wymiary cz.
Dugo
i
drugiego palca
wewntrznego (w mm):
najwiksza
37
Szeroko najwiksza
Wymiar przednio-tylny najwikszy
Czonek
Tab.
XXV. Ryc.
Przypomina
i
wicej paski.
sw
drugi palca
45
.
.
34
redniego (Phalanx secunda
digiti
medii).
118. Tab. XXVII. Ryc. 130, 131, 135. Tab. XXVIII. Ryc. 141, 150.
postaci czonek pierwszy,
Powierzchnia stawowa
tylna,
ale
suca
w czci
przedniej jest od niego szerszy
do poczenia z
czonkiem
pierw-
szym, ksztatu eliptycznego, jest w wymiarze strzakowym 26 mm, w poprzecznym 55 mm
duga a w kierunku strzakowym wklsa. Powierzchnia stawowa przednia (dolna), mocno
—
—
255
wyduona, ksztatu eliptycznego, o krawdzi dolnej ukowato wklsej, jest w kierunku strzakowym wypuk. Wymiar jej poprzeczny wynosi 64 mm, strzakowy 22 mm. Powierzchnia
górna, pomidzy powierzchniami stawowemi przedni
tyln na 22 mm duga, ma w porodku poprzeczne rowkowate wgbienie. Powierzchnia dolna (tylna) posiada wgbienie pytsze, ni odpowiednia powierzchnia czonka pierwszego.
Powierzchnie boczne, zewntrzna
wewntrzna, s wicej wypuke, ni w czonku pierwszym.
i
i
Wymiary
Dugo
cz. drugiego palca redniego (w
najwiksza
35
Szeroko najwiksza
Wymiar przednio-tylny
Tab.
XXV,
i
góry
przy przednim
drugi palca
kocu
tylnym
»
»
.
.
22
.
.
31
zewntrznego (Phalanx secunda
externi).
digiti
Ryc. 118. Tab. XXVII. Rye. 132, 133, 134. Tab. XXVIII. Ryc. 140, 143.
Czonek drugi
zewntrz i
do tyu
nia z
64
»
»
Czonek
mm):
jest
szerszy
z tego
ni
wycignity
pierwszy a przytem
w czci
powodu asymetryczny. Powierzchnia stawowa
tylna,
zewntrznej
pocze-
dla
czonkiem pierwszym, jest ksztatu nieregularnego trapezu, podstaw dusz do
(przodu) skierowanego, w kierunku strzakowym lekko wklsa. Wymiar jej najwikszy
mm, strzakowy 28 mm.
poprzeczny wynosi 40
Powierzchnia stawowa przednia,
suca
do
poczenia z czonkiem trzecim, wydua si silnie w swej zewntrznej, tylnej czci do tyu
zewntrz
liczy w wymiarze poprzecznym 48 mm, w strzakowym 22 mm (cyrklem).
i
i
Powierzchnia ta
wym.
jest
siodowat,
t.
wkls w
j.
Powierzchnia górna, rowkowato
wymiarze poprzecznym,
wklsa
wypuk w
(gbiej po stronie zewntrznej),
strzako-
jest
15
mm
duga (midzy krawdziami powierzchni stawowych). Powierzchnia zewntrzna 14 mm duga,
oba, w rodku jest wypuka. Powierzchnia wewntrzna stroma, ucita, 17 mm duga, w porodku dugoci jest równie wypuka.
Wymiary
Dugo
cz. drugiego palca
najwiksza
35
Szeroko najwiksza
Wymiar przednio-tylny
Tab.
Kostka
w
ta,
postaci paskiej
grubsza
trzeci
XXV. Ryb.
mocno
i
46
przy przednim
»
»
Czonek
»
skrócona,
blaszki.
ni wewntrzna. ciana
21
mm
»
rozszerza
Z
tylna
strzakowym,
.
26
.
.
31
tertia digiti interni).
tego
si na wewntrz poza powierzchnie stawowe
jest
cz
powodu
(górna),
w
3
/i
zewntrzna
kostki
jest
wielekro
swe i zewntrznej czci zajta przez
wyduona, majca 41
wszym kocem
mm w
wymiarze
na zewntrz skierowana, podczas
74 wewntrzn ciany tworzy tylko wazka krawd, na 2
ma ksztat mocno na wewntrz wyduonego trójkta, 15 mm
gdy
.
XXVI. Ryc. 128, 129. Tab. XXVIII. Ryc. 136, 145.
powierzchnie stawowe (dla drugiego czonka), jajowato
poprzecznym,
kocu
tylnym
palca wewntrznego (Phalanx
118. Tab.
cienkiej,
zewntrznego (w mm):
mm
szeroka.
ciana przednia
wysokiego, o podstawie 70
mm
—
dugiej.
Powierzchnia
szorstka
ta jest
zagina
i
—
256
si
w
czci wewntrznej ku tyowi.
w czci swej tylnej, wewntrznej
swej
ciana górna (przednia), ksztatu mniej wicej romboidalnego,
nieco na wewntrz wycignita, ma okoo poowy swej szerokoci (w wymiarze poprzecznym),
pókoliste wcicie, odpowiadajce powyej opisanej powierzchni stawowej. Krawd zewntrzna
tej
ciany
jest
mm
32
powierzchnia ciany
jest
duga,
jest
krawd
ciana
nierówna.
wysza ni w czci wewntrznej,
Wymiary cz.
Dugo
wewntrzna,
nieregularnie
trzeciego palca
Czonek
mm w
jest
mm
biona
20
duga,
podunie
mm
ma
mm
mm
20
wysoka,
.2 —
digiti
(w wymiarze poprzecznym)
wysok
eliptyczna
dolna tego
medii).
cian
a 86
mm
ksztatu
jak
przednia,
jej
duga, nierówna,
tyln podobnie jak
dug,
zajmuje
w czci
i
86
poprzednia,
mm
w
po-
poprze-
rodkowej
po bokach wicej
stawowa,
powierzchnia
ciana
duga,
zag30
mm
powierzchni nierówn.
Wymiary cz.
trzeciego palca redniego (w
....
30
Szeroko
»
....
Wymiar przednio-tylny
86
Dugo
najwiksza
.
Czonek
Tab.
podobny
ciana
25
.
.
zupenie eberko pomaraczy.
nieregularnie rowkowana.
ni w porodku. ciana
wysoka,
zewntrznej
wewntrznej
»
ta kostka
dni, póeliptycznego ksztatu,
65
70
stronie
palca redniego (Phalanx tertia
porodku wysoka a 86
rodku dugoci
wewntrznego (w mm):
118. Tab. XXVII. Ryc. 130, 131, 135. Tab. XXVIII. Ryc. 144.
Ksztatem przypomina
34
swej zewntrznej
35
>
trzeci
mm; sama
wgbionej.
najwiksza
»
XXV. Ryc.
w czci
dolna, szorstka, nierówna,
Szeroko
»
Wymiar przednio-tylny po
Tab.
nieregularnie przebiegajca, 25
trzeci
XXV. Ryc.
jest
jego przednia,
26
.
palca zewntrznego (Phalanx
118, Tab.
mm):
tertia digiti externi)
XXVI. Ryc. 132, 133, 134. Tab. XXVIII. Ryc. 143.
do tego palca wewntrznego,
ale
mniej wicej trójktna, nierówna,
duszy
wypuklona
i
wyduony
w
na zewntrz.
kierunku poprzecznym,
mm
duga (w wymiarze poprzecznym), w rodku na 25 mm wysoka, ma krawd górn
ukowato wycit. ciana tylna w swych 3/ 4 wewntrznych dugoci ma powierzchni stawow,
44 mm dug, 22 mm wysok, wkls, rozdzielon w porodku lekk wyniosoci.
ciany zewntrzna przechodzi w wazk krawd. ciana dolna, nierówna, w czci swej zewntrznej wgbiona, jest w rodku na 20 mm szeroka.
75
Cz
Wymiary cz.
trzeciego palca
Dugo
najwiksza
zewntrznego (w mm):
....
»
Szeroko
....
Wymiar przednio-tylny
.
.
35
75
20
—
257
—
koci ródrcza wewntrznej (Ossa sesamoidea metacarpi
Trzeszczki
intemi).
Trzeszczka wewntrzna (Os sesamoideum internum)
Tab. XXVIII. Ryc. 158, 159.
posiada
cieszym kocem zwróconego ku górze. Na jej przedniej po26 mm duga
20 mm szeroka, siodekowata powierzchnia stawowa
ksztat bobu,
wierzchni znajduje si,
dla
Cz tyln
metacarpus.
wntrzna
i
i
najszersza,
ma
kostki ograniczaj cztery powierzchnie,
tej
z których tylna ze-
ksztat trójktny.
Wymiary
trzeszczki
Najwiksza
wewntrznej (w mm):
dugo ....
40
...
22
szeroko
»
Wymiar
przednio-tylny
'6
.
,
Trzeszczka zewntrzna (Os sesamoideum externum)
Tab. XXVIII. Ryc. 156, 157.
podobna
tworz
silny
jest
tej
powierzchnie,
jej
ma
eliptyczna, 31
wewntrzna paska, podobnie
mm
schodzc si ze sob,
na kostce wewntrznej. ciana
wypuk, ciana tylno-wewntrzna wklsa. ciana zewntrzna
kostki jest
lekko wypuka, ciana
stawowa
obie tylne
ale
na wewntrz pochylony grzebie, którego nie
tylno-zewntrzna
jest
do wewntrznej,
duga, 15
Wymiary
mm
szeroka, jest
trzeszczki
Najwiksza
Wymiar
na kostce poprzedniej. Powierzchnia
wicej paska, ni kostki wewntrznej
zewntrznej (w mm):
dugo ....
38
...
20
szeroko
»
jak
przednio-tylny
.
23
.
koci ródrcza redniej (Ossa sesamoidea metacarpi
Trzeszczki
medii).
Trzeszczka wewntrzna (Os sesamoideum internum).
Tab. XXVIII. Ryc. 160, 161.
Postaci swoj zblia si
wntrzna wznosi si
w
kocem
grzebienia.
do góry skierowana,
wntrznym do tyu zagita
tak,
e
36
jest
dzieli
krawd
jej
tylko
mm
i
i
duga
i
23
mm
szeroka,
przy brzegu ze-
si na dwie czci, wewntrzn szerok
wntrzn wsz.
Wymiary
trzeszczki
Najwiksza
»
Wymiar
WYKOPALISKA STARUSKIE
we-
z obu stron
wewntrz skierowanego
Powierzchnia jej stawowa podunie jajowata,
do tyu
postaci trójktnego,
pytkim rowkiem ograniczonego
ostrym
do teje palca wewntrznego,
ta kostka
wewntrznej (w mm):
dugo ....
45
...
25
szeroko
przednio-tylny
.
.
20
33
i
ze-
—
—
258
Trzeszczka zewntrzna (Os sesamoideum externum)
Tab. XXVIII. Ryc. 154, 155.
róni si postaci
nie
niszy
i
nie
koczy si
Trzeszczki
wymiarami od wewntrznej, grzebie
i
tylko
jej
jest
troch
ktem.
tak ostrym
koci ródrcza zewntrznej (Ossa sesamoidea metacarpi
externi).
Trzeszczka wewntrzna (Os sesamoideum internum)
Tab. XXVIII. Ryc. 162, 163.
podobna do trzeszczki palca wewntrznego, posiada
niszy; powierzchnia
jej
stawowa
jest
Wymiary
mm
30
trzeszczki
Najwiksza
duga a 18
mm
szeroka.
wewntrznej (w mm):
dugo ....
36
...
20
Wymiar poprzeczny
przednio-tylny
»
grzebie zewntrzny, nieco
tylko
•
.
20
.
Trzeszczka zewntrzna (Os sesamoideum externum).
Tab. XXVIII. Ryc. 152, 153.
Powierzchnia
jej
tylna jest
w porodku
ku doowi
wypuklona, nie tworzy jednak
silnie
grzebienia.
Wymiary
trzeszczki
Najwiksza
dugo ....
szeroko
»
Wymiar
Trzeszczka
zewntrznej (w mm):
37
...
przednio-tylny
.
21
20
.
midzy czonkiem drugim
palca wewntrznego zgubiona.
W palcu rednim (Tab. XXVII. Ryc.
trzecim
i
z
psoidalnie
wyduon
kostk, u góry
i
135)
przedstawia ta trzeszczka
malek,
eli-
od przodu pask, z tyu opatrzon szeregiem fora-
mina mitritwa. Ley ona w samym rodku midzy czonkiem trzecim, z którym si zestawia krawdzi przedni a czonkiem drugim, z którym czy si powierzchni górn. Podobne trzeszczki znalaz F. Brandt na koczynach tylnych (»Monographie der Tichorhinen...«
p.
41.
Tal IX.
Wymiary
Fig.
13).
trzeszczki
Dugo w
Trzeszczka ta
trójgraniast, ostro
midzy czonkiem drugim
wymiarze poprzecznym
»
»
»
»
»
»
kosteczk.
....
przednio-tylnym
strzakowym
w palcu zewntrznym
zakoczon
a trzecim (w mm):
23
.
7
...
5
.
(Tab. XXVII. Ryc.
134)
przedstawia
ma,
—
Wymiary trzezczki
Dugo w
.
palca zewntrznego (w
wymiarze poprzecznym
....
»
»
przednio-tylnym
»
»
strzakowym
»
»
—
259
Co do uoenia palców wzgldem koci ródrcza,
w
okoo 120° wynoszcym. Nadto
czonka drugiego
5
...
5
stoj
to
one do nich pod
trzeci
wskutek czego
do dou,
i
34
.
zewntrznym czonek
palcu
o 45° na zewntrz
.
mm):
skrcony
wyduona
ktem
wzgldem
jest
cz
jego
ze-
wntrzna sterczy silnie ku doowi. W palcu wewntrznym czonek trzeci wobec drugiego
do dou. W ten sposób midzy palcem werównie jest skrcony o 40° na wewntrz
wntrznym i zewntrznym pozostaje u dou wolna przestrze, jak na koczynie okrytej czciami mikkiemi spotykamy.
drugiego palca wewntrznego
Giebel posiada siedem okazów czonka pierwszego
zewntrznego z Gebra, Egeln
Quedlinburga, które porówna z tymi nosoroca jawaskiego
i
i
i
i
i
czarnego.
DODATEK.
W
w
pokadach,
których znajdowa si nosoroec Staruski, znaleziono równie kilka
krgów, oraz jedno ebro nosoroca wochatego. Poniewa koci
byy
cakowicie
czci mikkich,
przeto
mona
pewnoci jednak zupenej mie
mieszczamy dodatkowo tu na kocu.
mego
osobnika,
Krg
ten
poprzecznych,
mona uwaa
oraz stosunek
leay lunie
tylko przypuszcza,
nie
mona. Z
tego
e
pozbawione
i
naleay do
te powodu
ich
tego saopis za-
szyjny szósty.
Tab. XXIX. Ryc. 168, 169. Tab.
Krg
te
XXX.
Ryc. 170, 171.
za szósty ze wzgldu na posta trzonu
redniego rozszerzenia co dolnego
i
pooenie otworów
zwenia
krgu, jakkolwiek
we wszystkiem zgadza si z tymi, podanymi
Stan zachowania tego krgu nie jest zbyt dobry, bo wyrostek
przez Czerskiego z nad Wilui
trzonu
ocisty
koce wyrostków poprzecznych s odamane a take przednia i tylna
stosunek
wymiarów poszczególnych czci
nie
*).
cz
i
nie
utrzymay si
w
caoci.
Trzon.
Powierzchnia przednia trzonu,
runku pionowym, 75
mm
wysoka,
silnie
jest
w
wypuka, ksztatu trapezowatego,
górnej swej
czci na 41 mm, w
wyduona w
kie-
na 62
mm
dolnej
Wissenschaf tli che Resultate der von der k. Akademie der
Wissenschaften zur Ertorschung des Janalandes und der Neusibirischen Inseln
in den Jahren 1885 und 1886 ausgesandten Expedition. (Memoires de 1'Academie imp. des
')
J.
D. Czerski.
sciences de St. Petersbourg. VII. Serie. T. XL. 1892).
—
wklsa,
nierówna
jest
mm
prawie paska, 40
wklsa,
Wysoko
epifyzy.
s
duga
od zewntrz
dugo
caa
dolnej ucita,
ciany
wynosi
tylnej
Powierzchnia górna trzonu (do przewodu rdzeniowego zwrócona)
i
Powierzchnia dolna trzonu,
tyle szeroka.
w porodku jest przedzielona grzebienist wyniosoci na
Wyrostki stawowe przednie s ustawione skonie a
skierowane
w
swej górnej zaokrglona,
powodu oderwania si
z
80 mm, szeroko 85 mm.
jest
w czci
Powierzchnia tylna trzonu,
szeroka.
—
260
dou
i
wewntrz
do
mm
i
ksztat
góry;
40
mm
duga,
dwie poowy.
stawowe
ich powierzchnie
tych
powierzchni
jest
eli-
mm. Wyrostki stawowe tylne,
sabiej rozwinite, maj powierzchnie stawowe skierowane od przodu
dou ku tyowi górze,
oraz od dou
wewntrz ku górze zewntrz. Powierzchnia ich, ksztatu podunie jajowatego, szerszym kocem skierowana do góry, jest 60 mm duga
30 mm szeroka.
ptyczny;
50
ich wynosi
przy szerokoci 35
i
i
i
i
i
Otwór rdzeniowy
mm
(for amen vertebralej, kopulasto wysklepiony,
jest
38
mm
wy-
Rowek midzykrgowy (sulcus intewertebralis), po stronie tylnej jest na 15 mm szeroki. Otwór poprzeczny (foramen transversum), ksztatu eliptycznego, jest niezupenie pionowo ustawiony; wysoko jego wynosi 26 mm, szeroko 16 mm;
ciana jego zewntrzna jest w osi krgosupa na 16 mm, w wymiarze poprzecznym na 7 mm
szeroka, a u dou ku tyowi przechodzi w trójgraniasty wyrostek, do ostry, wierzchokiem
40
soki a
u podstawy szeroki.
ku tyowi, górze
i
na zewntrz skierowany.
Wymiary krgu szyjnego
Dugo
Oddalenie
w
czci)
trzonu (zachowanej
rodków krawdzi górnych
»
dolnych
»
»
górnych tylnych
»
»
dolnych
»
»
górnej powierzchni trzonu
dolnej
»
wysoko
3.
Najwiksza
4.
Wymiar poprzeczny
5.
Najwiksza
9.
»
105
»
76
otworu poprzecznego
rodka wierzchoków wyrostków stawowych przednich
Dugo
8.
»
»
kolców po zewntrznej stronie
1.
7.
61
»
wysoko
szóstego
135
»
»
»
Wymiary krgu szyjnego
6.
50
.
»
2.
mm):
przednich wyrostków stawowych
»
»
»
porodku
szóstego (w
i
(foramen transversum)
(wedug wzoru
Czerskiego) (w
mm):
krgowego (zachowanej czci)
»
»
»
50
45
»
75
przedniej powierzchni stawowej trzonu
»
tylnej
»
»
51
»
80
powierzchni stawowej trzonu
75
100
i
»
»
»
Najmniejsza
11.
Dugo
12.
Najwiksza
13.
Najmniejsza
»
tylnych
»
160
111
»
szeroko górnego uku
uku
w
linii
100
50
rodkowej od góry
dugo
16.
górnej powierzchni uku
odlego pomidzy krawdziami dolnemi powierzchni staw. przednich wyrostków
Najwiksza odlego pomidzy górnemi krawdziami przednich wyrostków
Najmniejsza odlego pomidzy dolnemi krawdziami powierzchni staw. tylnych wyrostków
Najwiksza grubo przednich wyrostków stawowych
17.
Gboko
15.
.
wycicia midzy tylnymi wyrostkami stawowymi
140
76
Wymiar poprzeczny
»
»
»
»
Najmniejsza szeroko krgu pomidzy wyrostkami poprzecznymi
stawowymi
Najwiksza szeroko uku w okolicy przednich wyrostków stawowych
10.
14.
.
.
tylnych
90
.
60
136
.
65
31
32
—
18.
Najmniejsza
19.
Najwiksza
dugo
22.
uku
»
»
grubo tej
Wymiar poduny otw.
Najwiksza
23.
»
35
20
»
(for amen transversum)
...
jq
poprzecznego (foramen transversum)
32
»
»
»
Ig
Dugo
górnego wyrostka poprzecz. od krawdzi otw. poprzecznego (foramen transverstim)
25. Szeroko tego wyrostka w poowie dugoci
24.
26.
27.
16
ciany
poprzeczny
»
(od przodu do tyu)
szeroko zewntrznej ciany otworu poprzecznego
20. Najmniejsza
21.
nasady
grubo
—
261
.
28
18
Najwiksze oddalenie pomidzy kocami górnych wyrostków poprzecznych
Najmniejsza szeroko krgu z tyu pod górnymi wyrostkami poprzecznymi
140
100
pomidzy dolnym brzegiem ujcia przedniego otw. poprzecznego (foramen transterswn) a przednim brzegiem uku w okolicy dolnego koca powierzchni stawowej przednich
28. Oddalenie
wyrostków stawowych
29.
Wymiarów od 29 — 35
36.
Wysoko
37.
Szeroko
75
,
byo mona wykona
nie
powodu uszkodzonego krgu.
z
przewodu rdzeniowego od przodu
»
»
38
'.44
»
krg
Pierwszy
Tab.
W
piersiowy.
XXX. Ryc.
172, 173.
krgu tym wyrostek ocisty jest w /3 górnej odamany, a z czci przedni trzonu
trzonu krgu 7 szyjnego, mieszczca na sobie owaln powierzchni
zronita jest tylna
stawow dla gówki pierwszego ebra, 35 mm dug a 30 mm szerok,. Natomiast brakuje
tylnej
1
cz
czci
si
trzonu, która widocznie zrosa
pozostaa przy trzonie nastpnego krgu.
i
Trzon.
Trzon
górna, do
tego
krgu
jest
owalny,
wyduony w
przewodu rdzeniowego skierowana,
jest
wystajcemi krawdziami. ciana dolna krgu
(50
mm)
z
a podzielona na dwie
krawdzi
rowana,
w czci
tylnej.
jest
prawie paska, od przodu
jest
ksztatu trapezowatego.
powodu cicia przez powierzchnie stawowe
(100 mm). Powierzchnia
lajcym si
kierunku poprzecznym. Powierzchnia jego
jej
dla
na dwa
tylnej
grzebieniem,
jest
w
biegncym
rowkiem oddzielone od
guzki,
tyu ograniczona
od przodu
wsza
gówki ebra, od tyu szersza
zagbiona, od przodu i tyu ograniczona
poowy podunym
i
wystajcemi krawdziami,
osi
krgosupa
siebie a
i
rozdzie-
stojce na brzegu
Powierzchnia stawowa dla gówki, nerkowata, wyciciem ku przodowi skie-
na 88
mm
duga a 25
mm szeroka, w rodku za
38 mm dugie, 50 mm (w
Wyrostki poprzeczne,
skierowane od przodu
dou ku tyowi
i
wierzchnia stawowa 34
mm
duga,
24
i
górze.
mm
Na
szeroka,
okoo 14 mm gboka.
osi krgosupa) szerokie,
ich dolnej powierzchni,
owalna,
lekko
s
znajduje si po-
zagbiona
dla
tubercu-
luni costae.
s
25
Wyrostki stawowe przednie (przednie zygapofyzy), silnie rozwinite, skierowane
od tyu, wewntrz
dou ku górze, zewntrz przodowi. Wymiar ich poprzeczny wynosi
mm, przednio-tylny 40 mm, a ksztat ich przypomina trójcienny pryzmat. Powierzchnie
i
i
stawowe tych wyrostków,
w czci
swej dolnej
wyrostkowi ocistemu.
wntrznych od
siebie
nieregularnego
ksztatu,
do góry wewntrz
wewntrznej zawijaj si kracem swym na 10
i
przodu skierowane,
— 15 mm
do
góry ku
okoo 45 mm, a oddalenie krawdzi górnych
wynosi 95 mm, wewntrznych dolnych 25 mm.
rednica
ich wynosi
ze-
—
Wyrostki stawowe
nasad wyrostka
ku doowi
czci wystaj ponad
jajowatego, wszym kocem
tylne, sabo rozwinite, zaledwie górn
Powierzchnie ich stawowe, ksztatu
ocistego.
zewntrz skierowane,
i
—
262
s
mm
50
dugie a 33
mm
Oddalenie
szerokie.
ich kra-
wdzi wewntrznych od siebie wynosi
mm, zewntrznych 71 mm. Powierzchnie te stawowe id od tyu, góry wewntrz do dou, przodu zewntrz, a s oddzielone do gbo'7
i
i
kim rowkiem.
Otwór rdzeniowy (for amen verebrale) jest
wyrostek ocisty, potny, paski, GO mm szeroki.
kopulasty o szczycie zaokrglonym;
Wymiary pierwszego krgu piersiowego (w mm):
Dugo
trzonu
w
osi
krgosupa
57
Oddalenie zewntrznych punktów wyrostków poprzecznych
170
,
Wymiar poprzeczny przewodu rdzeniowego
36
»
»
przednich wyrostków stawowych
»
»
tylnych
120
60
»
»
Odlego rodków powierzchni stawowych tylnych wyrostków
Wymiar poprzeczny midzy punktem, lecym midzy przednimi wyrostkami stawowymi
wyrostków poprzecznych
Wymiar poprzeczny
»
Szeroko
czci
przedniej
»
w
poowie
20
56
krgu
piersiowego
60
»
80
mm
dugiej,
30
krg
piersiowy.
zachowaa si
tylko nasada
mm
szerokiej
i
górn
poow
.
na
tylko
XXX.
mm
duga
Ryc. 174, 175.)
lecz tak uszkodzony,
i
jeden z ostatnich
i mona byo
nastpujce wymiary:
Wysoko
powierzchni stawowej przedniej trzonu
55
Szeroko
Wysoko
60
powierzchni stawowej tylnej trzonu
Szeroko w górze
Szeroko przewodu
Wysoko
Dugo
»
60
110
rdzeniowego spaszczonego
»
35
23
»
powierzchni stawowej przednich wyrostków stawowych
Szeroko
i
30
mm
przednich wyrostków stawowych.
Nadto razem z poprzednimi krgami znaleziono równie
piersiowych (Tab.
(240
wraz z tylnymi wyrostkami stawowymi o powierzchni stawo-
wyrostka ocistego
szeroka)
wej,
drugiego
30
trzonu
»
»
60
•
Drugi
Z
98
270
dugoci
tej
Grubo (w wymiarze poprzecznym)
Wysoko przewodu rdzeniowego
Wysoko przedniej powierzchni stawowej
tylnej
100
»
wyrostka ocistego
wyrostka ocistego
»
100
,
»
zachowanej
kocem
powierzchni stawowej tylnej trzonu
»
Dugo
50
a
.
46
35
krgów
na nim wyko-
—
26B
ebro
ebro
w
to
stosunku do swej dugoci
Gówka ebra
gbokiem, okoo 30 mm
staej,
lecego
o
jest
bardzo szerokie
i
paskie.
do
niewiele co niej od
niej.
(ttiberculum costaej, owalnego ksztatu,
jest
trzykro mniejszy od
dusza biegnie ukonie nieco od przodu wewntrz, do tyu zewntrz.
Trzon ebra, w czci nasadowej ukowaty, ku doowi w czci swej kocowej staje
jego
i
si cakiem prostym a sam koniec
jego jest bardzo
ebra, na krawdzi jego przedniej, znajduje si
i
Ryc. 176.
(capitulum costaej, trójktna, dosy dua, oddzielona jest
szerokiem wyciciem od guzka ebrowego (ttiberculum co-
Guzek ebrowy
gówki;
pierwsze.
XXX.
Tab.
—
zewntrz idce
Krawd
wgniecenie.
ebra
silnie
w
rozszerzony.
ukonie od dou
szerokie,
tylna
i
W
i
poowie dugoci
wewntrz do góry
ni
górze jest ostrzejsz
przednia.
Wymiary ebra pierwszego (w mm):
Dugo
cakowita
380
Ciciwa uku ebra
Dugo gówki
Oddalenie
Dugo
370
40
pomidzy
najdalej
wysunitymi na zewntrz punktami gówki
i
guzka ebrowego
najwiksza guzka ebrowego
Szeroko
»
Wymiar poprzeczny
»
»
strzakowy
Szeroko ebra
»
17
szyjki
,...'.
30
45
szyjki
w
porodku dugoci
na
kocu
przy
»
110
20
40
•
65
Grubo ebra w porodku dugoci
»
...
30
»
gówki
»
»
»
,
20
kocu
20
Oddalenie gówki od guzka
30
ebrowego
UWAGI OGÓLNE.
wzgldem czasu
miejsca wystpowania. Rozprzestrzenienie jego. siga % podobnie, jak mamuta ocl
jako te
rodkow Azy oraz rodkow pónocn Europ
Ameryki pónocnej przez ca pónocn
Nosoroec wochaty by nieodstpnym towarzyszem mamuta,
tak pod
i
i
i
(z
wyjtkiem Skandynawii). Co do centrum powstania
tego gatunku zdania
s
podzielone, bo
uwaa za nie Azy to M. Pawów w swej pracy »E tu des sur 1'Histoire
Paleontologi u e des on gul es VI «, mniema, e gatunek ten powsta w Europie.
gdy np. Brandt
Na caej
waj
tej
olbrzymiej przestrzeni,
znajdowane jego koci
x
)
J.
F.
Brandt
1.
i
nale
nie
c; Giebel E.
noceros-Arten. (Palaeontographica.
II.
1.
c;
któr niegdy nosoroec wochaty zamieszkiwa, bywcale co rzadkoci. Na ziemiach Polski koci jego
M.
Pawów
Bd. 1864. 5
Lig.).
1.
c;
Hermann von Meyer: Die
diluvialen Rhi-
—
do
bywaj równie
przyczyny, zdaje si, naley
uchodz uwagi
atwiej
i
cho
czsto,
muzea
to
ni potne koci mamuta.
zawieraj pojedyncze koci, zby
1
czego
),
powodu atwiej
uledz zniszczeniu,
nosoroca wochatego a najbogatsze
(najczciej bez szczki dolnej)
zbiory posiadaj
z którego
ich wielkoci,
mniejszej
Wszystkie wiksze muzea europejskie
czaszki
ni mamutowe wykrywane
stosunkowo rzadziej
szuka w
mogy
—
264
w
F.Brandt
rosyjskie.
cae nawet
lub
wzgldu
z tego
»Observationes ad Rhino»Versuch einer Monographie
monografiach
cerontis tichorhini historiam spectantes«
der Tichorhinen Nashórner«. opar swe badania na czterech czaszkach ze szczkami
dolnemi
27 czaszkach bez szczk dolnych, znajdujcych si w muzeach rosyjskich, a M. Pawów w swojej wyej przytoczonej pracy wymienia a 70 czaszek.
Jednake w innych krajach Europy, spotykaem w muzeach
bogate zbiory koci
czaszek nosoroca wochatego. Tak np. w Muzeum narodowem w Budapeszcie widziaem
czaszek, w Zakadzie Geologicznym tame trzy; w Hofmuseum w Wiedniu sze;
w Zakadzie paleontologicznym we Wrocawiu trzy; w Muzeum ces. Fryderyka w Poznaniu
trzy; w Zakadzie Geologicznym w Berlinie cztery, w Muzeum fur Katurkunde tame,
równie cztery; w Museum of natural history w Londynie osiem (cztery syberyjskie cztery
angielskie).
Zakad geologiczny Uniwersytetu Jagielloskiego posiada równie dwie czaszki
i
i
do
i
i
pi
i
a nawet przy wejciu do katedry na Wawelu, wisi od
przymocowana czaszka nosoroca wochatego
W Muzeum
udowej mamuta.
si
duje
O
Do
pi
jeszcze
zaliczy
takich
mona dwa
zachowany okaz, znajdujcy si
Znaleziono
einer
go,
jak napis przy
Gletscher
diluvialen
-
i
koci
we Lwowie, oprócz okazu Staruskiego,
znaj-
pochodzcych ze wschodniej
czaszek,
si
w
szkielety,
w
zbiorach
Morane
cae,
znajdujce si
in einer
w
r.
tame
w
Galicyi.
zupene
nigdy,
szkielety.
najlepiej
stosunkowo
w Monachium (Tab. XXXI.
1869, w torfowisku dyluwialnem,
Byc. XXXI).
Brukseli
12 Fuss machtigen
Podobnie jak ciaa mamutów, tak samo
w
rodkowej
jakkolwiek
Kronberger Hof bei Aschau im Innthal, unfern Kraiburg«.
szych czasów
i
i
zbiorach Akademii
nim wiadczy
acucha
towarzystwie szczki dolnej wieloryba
im. Dzieduszyckich
rzadziej napotyka
wiele
w
niepamitnych czasów do
te
Torfeinlagerung
ten okaz nie
I
jest
»ausserhalb
nosoroców przechoway si
i
Loss von
in
zupenym
a
2
).
do na-
zamarzej ziemi Syberyi pónocnej. Najczciej stosunkowo bywaj znajdowane
pojedyncze rogi nosoroców, z których Brandt opisa dziewi, znajdujcych si
w
Mu-
zeum Akademii nauk w Petersburgu. Cztery z nich tylko byy cakowite, inne natomiast
z boków jak gdyby ociosane. Brandt sdzi, e rogi te uszkodzone zostay przez mieszkaców Syberyi. Jednak, o ile z rycin przez niego podanych mona wnosi, uszkodzenia owe
x
A. lósarski
)
1.
c;
prace liczne
G. Ossowskiego;
Die Rhinocerosarten des westpreussischen Diluviums (Schriften
zig. Nr.
XIII. Bd.
2
1.
c;
Dr. Rudolf
3 und 4 Heft. 1913).
Brakuje
)
Hermann:
der Naturforschenden Gesellschaft in Dan-
E. Niezabitowski
mu koci
krzyowej, wszystkich
koczyny
krgów ogonowych, ebra
2,
16, 18-go strony pra-
czonka
czonka I-go palca rodkowego
przedniej
lewej:
zewntrznego, z koczyny
opatki, oleeranon
dolnej czci koci okciowej, os centrale, carpale II, wszystkich czonków palca
zewntrznego, czonka 1, 3 palca rodkowego, cz. 1, 2, 3 palca wewntrznego, dalej czci biodrowej
miednicy; z koczyny tylnej prawej: patelli, wszystkich koci stopy
palców, z wyjtkiem czci calcanens
oraz os metacarpi internum i ejeternum; z koczyny tylnej lewej brakuje: femur, patella, os carpale III IV -\-V, oraz wszystkich czonków palców.
wej,
2, 5, 7, 8,
9-go strony lewej, z
2-go palca wewntrznego,
przedniej prawej: opatki, oleeranon, os atrpale I, II,
i
i
i
i
—
—
265
rk
zostay dokonane
ludzk, lecz spowodowane odpadniciem (w nastpstwie zmacerowania) warstw krótszych bocznych wókien rogu, taksamo jak na rogach nosoroca Staruskiego
i
jak to miaem sposobno widzie take na okazie rogu, okoo 80 cm dugiego, pochonie
w »Museum
dzcego ze Syberyi a znajdujcego si
fur
w
Naturkunde«
samej
Berlinie, z tej
przyczyny paskiego jak deska.
Równie
cae ciaa nosoroców byy ju wielokrotnie znajdowane w Syberyi, ale
z dwu zaledwie dostay si czci do zbiorów Akademii nauk w Petersburgu, gdzie do dzi
dnia si mieszcz. Pierwszy z nich zosta wymyty przez fale ze stromego piaszczystego
i
brzegu rzeki Wilui, powyej miejscowoci »Werchnoje Wiljujskoe Zimowje«, gdzie go
r.
1771 znaleli
z czego
do
gow
urzdu w
i
drug za nog tyln odesano do
Pallas,
Gow
grudniu
odnóa,
trzy
Argunow
J.
kancelaryi
pre-
do gubernialnego urzdu, poleci ówczesny gubernator,
odda bawicemu tame podówczas Pallasowi. Szcztki te byy mocno
chcc je wysuszy, woy je do gorcego pieca, przyczem spalia si
A. de Bril,
wic
(bez rogów)
tyln zawióz naczelnik okrgu jakuckiego
i
Irkucku,
Okazy, dostawione
jakuckiej.
gow
nosoroca odcito
tego
nog przedni
oraz
gubernialnego
fektury
Z ciaa
Jakuci.
w
nadgnie,
przednia
pozosta nog opisa Pallas pokrótce (Novorum commentariorum
vol. XVII)
odesa do Petersburga, gdzie, przechowane w Muzeum Akademii nauk, posuyy w kilkadziesit lat póniej F. Brandtowi do szczegóowego opisu. Do tego Muzeum
dostaa si póniej
druga tylna noga, gdzie podzidzie znajduj si razem wszystkie te
noga.
i
i
i
trzy okazy.
W
przeszo
sto
lat
póniej,
bo
w
nad rzek Chalbui, prawym dopywem
Jany,
zwoki nosoroca, okryte
gow
odcito take tylko
Gow
t,
nalec
jako
Dr.
dostaa si
Leopold
v.
nog
1877,
rzeki Bytantai,
skór
a po
(która póniej
ta
w
znaleziono
Syberyi
czci
i
Schrenck, jako
Równie
sierci.
gdzie si zapodziaa)
do modego nosoroca wochatego, opisa
gowa
68'5°
pod
p.
sz.,
wpadajcej z lewej strony do rzeki
No
Otd. imp. Russk. Geogr. Obszcz. T. IX.
wostoczno-sibirsk.
potem
i
jeszcze
r.
5
—
6,
i
J.
i
okazu
z tego
odesano do Irkucka.
D. Czerski
w
»Izwiest
W
1878 «.
31. dec.
rok
tam opisa j
Muzeum Akademii nauk w Petersburgu
przynalen do Rh. Merckii Jaeg., w pracy »Der erste Fund
do
i
einer Leiche von Rh. Merckii Jaeg.« (Memoires de Academie imp. des sc. de St. Petersbourg VII. Serie T. XXVII N. 7. 1880). J. D. Czerski jednak w swej pracy, ogoszonej nastpnie w r. 1892, »Wissenschaf tliche Resultate der von der K. Ak. der Wiss.
zur Erforschung des Janalandes und der Neusibirischen Inseln in den
Jahren 1885 und 1886 ausgesandten Expedition. Ab. IV«, (Memoires de F Acade1'
mie imp. des
sc.
de
St.
Petersbourg,
VII.
Serie,
T.
XL, N.
1),
na podstawie uksztatowania
symfyzy dolnej szczki, stosunku processus pterygopalatinus do canalis vidianus a po
czci
zbów, o
przy poprzedniem swem
postaci
i
Mercka,
pracy,
ile je
przy uyciu sztucznego owietlenia widzie
twierdzeniu,
jak
twierdzi
Schrenck.
przeto
trudno
t spraw
Schrencka
jest
to jest
Poniewa
gowa nosoroca wochatego
Czerski
ostatecznie
nie
a nie nosoroca
poda dokadnych rysunków
rozstrzygn.
O
ile
obstaje
w
swej
jednak opis podany przez
gowa nosoroca z nad Jany, jak to zaznaczylimy na pocztku,
od gowy równie bardzo modego nosoroca Staruskiego pod wielu wzgl-
dokadny,
róni si wybitnie
dami, a
e
byo mona,
midzy innymi take ksztatem
Trzeciego wreszcie
WVK0PAUSKA STARUSKIE
i
maowiny
usznej.
najdoskonalej zachowanego okazu dostarczya Starania.
To
34
osta-
—
wykopalisko
tnie
wntrznej jako te
gów, uszu
warg,
i
i
uzupenieniem
niejako
jest
nogi tylnej a okaz
Staruski posiada cakowit niemal
gdy
zwierzcia,
caego ciaa
z
nasze o szkielecie
w
gow
i
tylko
wzgldem postaci
dostarczy gowy bez
pod
tak
z
nad Jany gowy równie bez rogów,
a
skór prawie
na podstawie dotychczasowych wykopalisk,
sposób,
i
poprzednich,
Gdy bowiem okaz z nad Wilui
wewntrznej.
oraz
—
266
z
mona ju
odtworzy
ogon pozosta jeszcze nieznany.
sobie
Równie
gdy
uzbieniu nosoroca wochatego zostay uzupenione,
ro-
okaz
W
caego jednego boku.
ten
posta caego
i
wiadomoci
niektóre
byy jeszcze opisane.
Posta zewntrzn nosoroca wochatego mona scharakteryzowa zatem
koci do
to
ze-
zby
pory nie
tej
pokrótce
sposób nastpujcy:
Gowa
silnie
wyduona,
z
boków ciniona,
z
czoem
silnie spada-
jcem, okolicami oczów
koci policzkowych silnie wystajcemi. Pysk
w czci swej górnej szeroki, w dolnej wszy, o wardze górnej równo
ucitej, bez ladu jakiegokolwiek wyrostka, krótko rozcity tak, e kt
ust siga zaledwie tak daleko, jak tylny brzeg romboidalnego otworu
nosowego. Oczy mae, skonie ustawione. Uszy dugie, wazki e, ostro zakoczone. Róg nosowy dugi, jajowatego ksztatu w podstawie; róg. czoowy od nosowego krótszy, o podstawie ksztatu romboidalnego. Szyja
krótka, z boków ciniona. Na karku w poowie jego dugoci niewielka
guzowata wynioso, nie bdca w zwizku z wyrostkami ocistymi krgów. Ponad opatkami dosy silnygarb, utworzony przez wyrostki ociste
pierwszych krgów piersiowych. Ciao ogrubne. Odnóa stosunkowo krótkie, w o k o
cy metacarpus metatarsus silnie zwone. Skóra zupenie gadka,
niepodzielona na tarcze, tworzca naokoo oczów nieliczne, drobne fady.
i
1 i
i
Z poród nosoroców dzi yjcych, nosoroec Staruski najwicej przypomina
staci
wielkoci
i
nosoroca biaego
na okazach, znajdujcych si
dwom
wspólne
Silnie
kt
s nastpujce
wyduona
w
w
zbiorach
simus), jak
(At.
Wiedniu,
to
Berlinie,
miaem sposobno
Stuttgarcie
i
po-
stwierdzi
Oby-
Londynie.
zewntrzne cechy:
gowa, równa, wyrostkiem nieopatrzona warga,
sigajcy zaledwie
krawd
nozdrzy, ksztat
oka, silnie wystajca okolica oczów
koci policzkowych, may garb na
karku (opisany u nosoroca biaego pora pierwszy przez T. Roosevelta)
posta oraz
odnóy. Od nosoroca biaego za róni si nosoroec Staruski przedewszystkiem:
pyskiem, dugiemi wzkiemi uszami, oraz uwosieniem.
Podobiestwo zewntrzne obu tych nosoroców jest w zwizku nietyle z ich rzeust
tak daleko, jak tylna
i
i
dugo
wszym
czywistem pokrewiestwem, jak raczej z podobnymi warunkami zewntrznymi,
yy. Nosoroec wochaty
bowiem, podobnie jak obecnie
lege równiny, a pokarm jego stanowiy trawy
jest
wprawdzie podobna do
cznie,
z
gowy nosoroca
zwaszcza ksztatem uszu
nad Jany.
modego,
jest
(o ile
Przytem
gowa nosoroca
znacznie
wiksz
opis
i
i
Schrencka
jakich
nosoroec biay, zamieszkiwa
nisze roliny.
z nad Wilui,
wród
Gowa nosoroca
róni si jednak od
jest
dokadny!),
od
roz-
Staruskiego
niej
do
zna-
gowy nosoroca
Staruskiego, jakkolwiek naley do osobnika bardzo
(najwiksza
jej
dugo
wynosi 800
mm) ni nosoroca
z nad
—
mm)
Wilui (698
moe
Jany (710 mm), co
i
—
267
naley odnie do waciwoci rasowych
lub,
co
prawclopodobniejsza, do rónic pciowych.
Wielko.
moemy wprost
nie
chium,
300 78
:
x 3-8 = 304
za
i
obaczymy,
to
przedstawia si:
80
Wielkoci nosoroca Staruskiego, nie posiadajc cakowitego jego ciaa,
wymierzy. Jeeli jednak uwzgldnimy szkielet, znajdujcy si w Mona-
cm,
x 80 = 160
siaby 2
dugo
zwierzcia,
dugo
ni
razy wicej
= 3-8.
czyli,
wysokoci
do
dugoci caego ciaa
Poniewa dugo czaszki
stosunek
czaszki.
staruskiego
szkieletu
to
Z
w
ogona)
do
dugoci
e
wynikaoby,
tego
czaszki
staruskiej wynosi 80 cm,
wynosiaby okoo
3 m.
okazie Monachijskim wynosi ona 156 cm,
byoby zupenie zgodnem
cm, co
(bez
przeto
Odnonie
dwa
czyli
wysoko szkieletu ze Staruni wynodugoci nogi przedniej okazu Sta-
z
wynoszcej 157 cm, a przy uwzgldnieniu zgicia kolanowego 146 cm. Jeeli teraz do tych wymiarów szkieletu dodamy jeszcze odpowiedni poprawk ze wzgldu na czci
ruskiego,
mikkie,
to
za
dugo
soko za okoo
simus, którego
cakowit naszego zwierzcia przyj
Odpowiadaoby
170 cm.
dugo
wic
to
wedug Smitha wynosi
moemy
okoo 335 cm, za wy-
mniej wicej stosunkowi wymiarów u At.
12'1",
wysoko
5'7".
Nosoroec Staruski, jakkolwiek bardzo mody, dochodzi wic ju bardzo imponujcych
rozmiarów i gdyby si nie by utopi, z pewnoci dorównaby albo nawet przewyszy najwiksze okazy gatunku At. simus, których dugo bywa podawan na 366 400 cm, wy-
soko za
na 180
— 195
—
cm.
Nosoroec wochaty
the Rhinoceroses of
grup, która
w
pleistocenie
nalece do V-tej linii Atelodinae (Phylogeny of
Europ by H. F. Osborn); tworz poród niej ograniczon
silnie si rozwina
pod koniec jego równoczenie z mamutem
i
Mercka,
1
),
i
wygina.
Ze nosoroec wochaty, podobnie jak mamut,
wiadcz o tern
si te odnosi
liczne wykopaliska a
i
(ob.
o
jeszcze
wspóczenie z czowiekiem,
nawet rysunki na cianach pieczar
do nosoroca Mercka)
do przyczyny wyginicia tego gatunku,
dziano
y
rk
to
i
w
mona
x
)
Bulletin of the
American Museum
mog
ogóle
za
do niego to wszystko, co powie-
innych gatunków zwierzt kopalnych
174).
str.
zreszt
przedhistorycznego czowieka wykonane. Co
zastosowa
przyczynach wyginicia mamuta
(które
of Natural History. Vol. XIII. 1900.