Powstanie politechniki w Gdańsku

Komentarze

Transkrypt

Powstanie politechniki w Gdańsku
U
Powstanie politechniki w Gdañsku
tworzeniu politechniki w Gdañsku poœwiêcono ju¿ tak
wiele publikacji, ¿e w zasadzie trudno siê zdecydowaæ na
opracowanie jeszcze jednej. Studiuj¹c jednak te publikacje,
odnosi siê bardzo czêsto wra¿enie, ¿e s¹ one niepe³ne i podkreœlaj¹ – zale¿nie od okolicznoœci – takie czy inne zdarzenie, i to
nie na podstawie oryginalnego dokumentu, ale na podstawie
wypowiedzi, wspomnienia, w³asnej interpretacji faktu itp. W tej
sytuacji wydaje siê celowe przedstawienie pewnych faktów historycznych daj¹cych obraz warunków istniej¹cych w Gdañsku
pod koniec ubieg³ego stulecia, a wiêc w okresie prac przygotowuj¹cych utworzenie Politechniki Gdañskiej.
Rozpocz¹æ nale¿y od przedstawienia nastêpuj¹cych wa¿nych dat historycznych:
1558 – utworzenie w Gdañsku Gimnazjum Akademickiego.
1711 – utworzenie w Gdañsku pierwszej szko³y technicznej
w Polsce „Oficyna sztuki matematycznej i mechanicznej
Paw³a Patera”.
1743 – utworzenie Gdañskiego Towarzystwa Przyrodniczego
(Societas Physicae Experimentalis).
1772 – pierwszy rozbiór Polski; znaczny spadek polskiego eksportu przez Gdañsk, przede wszystkim zbo¿a. Liczba mieszkañców Gdañska zmniejsza siê do 36 tysiêcy.
1793 – Gdañsk w wyniku drugiego rozbioru Polski zostaje wcielony do Prus.
1807 – Gdañsk zostaje zajêty przez Francuzów i staje siê Wolnym Miastem; przekszta³cenie miasta w bazê militarn¹.
1813 – kapitulacja Gdañska; zmniejszenie liczby mieszkañ- ców
do 16 tysiêcy.
1815 – Kongres Wiedeñski ustala nowe granice, w wyniku których Gdañsk zostaje wcielony do Prus.
1815 – utworzona zostaje pruska prowincja „Prusy Zachodnie”
ze stolic¹ w Gdañsku; silne zniemczenie miasta, g³ównie
przez nap³yw niemieckich urzêdników; utworzenie garnizonu pruskiej marynarki wojennej; Gdañsk siln¹ twierdz¹ morsk¹.
1817 – likwidacja Gimnazjum Akademickiego.
1824 – Prusy Zachodnie z Gdañskiem i Prusy Wschodnie z Królewcem tworz¹ prowincjê Prusy ze stolic¹ w Królewcu; przeniesienie w³adz prowincji do Królewca; upadek gdañskiego
handlu.
1821 – pocz¹tek rozwoju przemys³u stoczniowego w Gdañsku
(stocznia Klawittera).
1840 – pocz¹tek rozwoju przemys³u zbrojeniowego w Gdañsku.
1844 – powstanie w Gdañsku królewskiej pruskiej stoczni marynarki wojennej (Königliche Preussische Marinenwerft).
1851 – wodowanie w Gdañsku pierwszego pruskiego okrêtu
wojennego o napêdzie parowym.
1871 – przekszta³cenie królewskiej pruskiej stoczni marynarki
wojennej w stoczniê cesarsk¹ (Kaiserliche Werft Danzig)
specjalizuj¹c¹ siê w budowie okrêtów wojennych, przede
wszystkim kr¹¿owników i torpedowców, a nastêpnie ³odzi
podwodnych.
1876 – w wyniku prowadzonej „walki o kulturê” (Kulturkampf)
str. 3
jêzyk niemiecki uzyskuje w ca³ych Prusach monopolistyczn¹ pozycjê w administracji i s¹downictwie.
1878 – utworzenie prowincji Prusy Zachodnie ze stolic¹ w Gdañsku; wzrost liczby mieszkañców do oko³o 100 tysiêcy.
1885 – rugi pruskie – wydalanie z granic pañstwa pruskiego
Polaków pochodz¹cych z zaborów rosyjskiego i austriackiego.
1886 – rozpoczêcie dzia³alnoœci Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej (Preussische Ansiedlungskommission) – intensywny
wzrost osadnictwa niemieckiego na okupowa- nych ziemiach
polskich.
1891 – przeniesienie stoczni Schichaua z Elbl¹ga do Gdañska.
1894 – powstanie Niemieckiego Zwi¹zku Kresów Wschodnich
(Ostmarkenverein); aktywizacja niemieckiego kapita³u i rozwój przemys³u na wschodzie monarchii.
1897 – admira³ Tirpitz mianowany sekretarzem stanu w Krajowym Urzêdzie Marynarki Wojennej (Reichsmarineamt);
powstanie planów rozbudowy niemieckiej floty wojennej.
1898 – powstanie Zwi¹zku Wschodnio-Niemieckich Przemys³owców (Verband Ostdeutscher Industrieller).
Przedstawione w poprzednim artykule rozwa¿ania (patrz
„Pismo PG” nr 2/2002), dotycz¹ce formowania siê wy¿szego
szkolnictwa technicznego w œcis³ym zwi¹zku z przewodz¹cym
na okreœlonym obszarze przemys³em, przy równoczesnym poparciu ze strony sfer rz¹dz¹cych, odpowiadaj¹ w pe³ni warunkom panuj¹cym w Gdañsku w koñcu minionego stulecia, a wiêc
w okresie realizacji dzia³añ maj¹cych na celu utworzenie politechniki w Gdañsku.
Zestawione powy¿ej fakty historyczne œwiadcz¹ o tym, ¿e
Gdañsk i ziemia gdañska, podobnie zreszt¹ jak Pomorze, Wielkopolska i Œl¹sk, by³y przedmiotem dzia³añ maj¹cych na celu
ich przekszta³cenie w ziemie kulturowo i jêzykowo nieroz³¹cznie zwi¹zane z ziemiami niemieckimi, a œciœle z ziemiami zamieszka³ymi w przewa¿aj¹cej czêœci przez ludnoœæ niemieck¹.
Uznano, ¿e proces ten jest szczególnie daleko posuniêty w odniesieniu do Gdañska, bêd¹cego od ponad stu lat pod zaborem
pruskim, a zaliczonego – obok Królewca i Wroc³awia – do miast
le¿¹cych na wschodzie pruskiej monarchii.
Likwidacja Gimnazjum Akademickiego przy równoczesnym
proniemieckim dzia³aniu Gdañskiego Towarzystwa Przyrodniczego, mieszcz¹cego siê w mieœcie, które staje siê stolic¹ pruskiej prowincji, pozwala na twierdzenie, i¿ inteligencja gdañska by³a w wiêkszoœci inteligencj¹ niemieck¹. Œwiadczy o tym
tak¿e wychodz¹ca w Gdañsku prasa codzienna, która od po³owy XlX wieku staje siê wyrazem przekonañ jedynie gdañskiego spo³eczeñstwa niemieckiego („Danziger Allgemeine Zeitung”, „Danziger Zeitung”, „Westpreussisches Volksblatt”
i „Danziger Katolisches Kirchenblatt” – Pelczar, M. (1969):
Nauka i kultura w Gdañsku [w:] Gdañsk. Jego dzieje i kultura,
Warszawa, 1969).
Z redaktorem naczelnym „Danziger Zeitung”, Henrykiem
Rickertem, zwi¹zane s¹ dzia³ania maj¹ce na celu powstanie
w Gdañsku uniwersytetu, który mia³by staæ siê „oœrodkiem ¿ycia duchowego” (Sammelstelle des geistlichen Lebens) Prus Zachodnich, podobnie jak oœrodkiem takim sta³ siê dla Prus
PISMO PG
Wschodnich uniwersytet w Królewcu (Keyser, E. (1929): Die fizyki, a w ogóle ca³y „zawód in¿ynierski”. Prusy posiadaj¹ trzy
Bergründung der Technischen Hochschule Danzig. Zeitschrift takie uczelnie: Charlottenburg ko³o Berlina, Hanower i Akwides westpreussischen Geschichtsvereins, H. 69, Danzig, 1929). zgran; jeœli nawet nadzwyczajne urz¹dzenia i wybitni nauczyPrzebieg dzia³añ maj¹cych na celu utworzenie wy¿szej uczel- ciele tych zak³adów mogliby byæ wystarczaj¹cy i to bez ¿adni w Gdañsku, pozbawionym – w wyniku likwidacji w roku nych w¹tpliwoœci co do wykszta³cenia potrzebnych dla Prus
1817 Gimnazjum Akademickiego – nawet pozoru szkolnictwa techników z wy¿szym wykszta³ceniem, to zwraca uwagê fakt,
wy¿szego, nie jest udokumentowany. Z pracy E. Keysera wyni- i¿ Prusy maj¹ tylko trzy takie instytucje, podczas gdy pozosta³e
ka, ¿e w gazecie „Kölnische Zeitung” ukaza³ siê dnia 28 wrze- pañstwa niemieckie maj¹ ich a¿ szeœæ, a mianowicie w DreŸnie,
œnia 1896 roku artyku³ przedstawiaj¹cy plan powo³ania uniwer- Monachium, Sztuttgarcie, Karlsruhe, Darmstadt i Brunœwiku.
sytetów w prowincjach Poznañ i Prusy Zachodnie. W wyniku W porównaniu do powierzchni i liczby mieszkañców Prusy s¹
tego aryku³u, wspomniany wy¿ej Henryk Rickert w swojej ga- znacznie ubo¿sze w wy¿sze uczelnie techniczne ni¿ pozosta³e
zecie „Danziger Zeitung” napisa³:
pañstwa niemieckie; natomiast pomiêdzy Berlinem, Dreznem
„Na ca³ym Wschodzie nie ma chyba miasta, które mog³oby i Ryg¹ nie ma wy¿szych uczelni technicznych w ogóle. Kto ze
przedstawiæ lepsze warunki wstêpne dla utworzenia uniwersy- wschodnich prowincji chce studiowaæ technikê, jest zmuszony
tetu ni¿ przedstawia to Gdañsk. Jednocz¹ siê tutaj pomniki wiel- iœæ co najmniej do Berlina. Wschód, jest wiêc nie tylko ca³kokiej przesz³oœci z przyjemnoœciami zachwycaj¹cego otoczenia. wicie pozbawiony wy¿szych uczelni technicznych, ale jest takCo oznacza Heidelberg i Freiburg dla Po³udnia, to oznacza ¿e biedny, jeœli chodzi o liczbê uniwersytetów. Na wschód od
Gdañsk dla Pó³nocnego Wschodu. Tutaj rozsadza siê aktualnie Berlina uniwersytety maj¹ tylko Wroc³aw i Królewiec, na pó³œcis³y pancerz, który otacza³ dotychczasowe miasto. Nie wia- noc od Berlina tylko Greifswald. Wy¿sza uczelnia techniczna
domo, czy nastêpne dziesiêciolew Prusach Zachodnich bêdzie miacie nie przyniesie dalszego rozwo³a bardzo du¿e znaczenie i to daleju miasta i dalszego w nim postêko poza granicami prowincji.
Przedstawione w poprzednim artykule
pu. By³oby to w ka¿- dym razie
Otrzyma swoich studentów rówrozwa¿ania (patrz. „Pismo PG” nr 2/2002),
du¿e osi¹gniêcie dla narodowego
nie¿ z Prus Wschodnich, Zachoddotycz¹ce formowania siê wy¿szego
rozwoju Wschodu, jeœliby mo¿na
niego Pomorza, Poznania i pewnej
szkolnictwa technicznego w œcis³ym
by³o rozpocz¹æ co najmniej twoczêœci Œl¹ska. Otrzyma tak¿e na
zwi¹zku z przewodz¹cym na okreœlonym
rzenie wy¿szej szko³y rolniczej w
pewno studentów z Rosji, gdy¿
obszarze przemys³em, przy równoczeGdañsku”.
w dziedzinach technicznych egzasnym poparciu ze strony sfer rz¹dz¹cych,
Propozycja powy¿sza by³a pominy pañstwowe nie s¹ jeszcze
odpowiadaj¹ w pe³ni warunkom panuj¹dobno przedmiotem dyskusji prawszêdzie tak niezbêdne, jak
cym w Gdañsku w koñcu minionego stusowej prowadzonej w Grudzi¹dzu
w dziedzinach uniwersyteckich, do
lecia, a wiêc w okresie realizacji dzia³añ
na ³amach gazety „Der Gesellige”
których nap³yw studentów rosyjmaj¹cych na celu utworzenie politechnii w Gdañsku na ³amach gazety
skich ca³kowicie usta³”
ki w Gdañsku.
„Westpreussisches Volksblatt”;
Dalsza czêœæ wywodów Dr.
chodzi³o g³ównie o zg³oszon¹
Jentzscha poœwiêcona jest mo¿liprzez Grudzi¹dz chêæ utworzenia
wemu zakresowi wy¿szej uczelni
w tym mieœcie uniwersytetu, przy za³o¿eniu, ¿e Grudzi¹dz ma technicznej, przy czym podkreœla on przede wszystkim, i¿
podobne warunki jak Heidelberg.
Gdañsk jest jedynym miejscem dla prowadzenia studiów z zaDalszym, czêsto cytowanym przyczynkiem do powstania kresu budowy okrêtów, g³ównie wobec istnienia stoczni cesarPolitechniki Gdañskiej jest wyst¹pienie Dr. Karola Alfreda skiej, stoczni Schichaua, portu handlowego oraz pobytu w GdañJentzscha, profesora geologii uniwersytetu w Królewcu, który sku niemieckich okrêtów wojennych. Swoje wywody koñczy
na ³amach gazety „Danziger Zeitung” w dniach 17 i 18 paŸ- nastêpuj¹cym stwierdzeniem:
dziernika 1896 roku w artykule pt. „Zachodnio-pruska przy‚„Wynik naszego omówienia daje siê nastêpuj¹co zwiêŸle
sz³oœciowa uczelnia wy¿sza” (Die westpreussische Hochschule przedstawiæ: Jeœli Prusy Zachodnie maj¹ zamiar tworzyæ wy¿der Zukunft) twierdzi, ¿e wobec istnienia uniwersytetu w s¹sia- sz¹ uczelniê, to powinien to byæ nie uniwersytet, a wy¿sza szko³a
duj¹cym Królewcu nie ma ¿adnych podstaw do tworzenia uni- techniczna. Szko³a taka bêdzie ³atwiej dostêpna, a po jej powowersytetu w Prusach Zachodnich, z tym jednak, ¿e proponuje ³aniu bardziej ¿ywotna i o znacznie wiêkszym znaczeniu; jej
on:
naturalnym miejscem by³by Gdañsk. Czy i kiedy cel ten zosta„Po tym, jak wierzymy, i¿ uzasadniliœmy, ¿e d¹¿enie do uni- nie osi¹gniêty, nie jesteœmy w stanie okreœliæ”.
wersytetu jest bez widoków na powodzenie, pozostaje pytanie,
W styczniu 1897 roku, i to w gazecie „Danziger Neuesten
jaka inna uczelnia mog³aby tê lukê zape³niæ? Akademii górni- Nachrichten”, poœwiêcono podobno tej sprawie trochê uwagi,
czej nie bêdzie tutaj nikt zak³ada³. Na akademiê leœn¹ nie ma przy czym dopiero w dniu 22 wrzeœnia 1897 roku za³o¿ono
absolutnie ¿adnego zapotrzebowania, gdy¿ istniej¹ce akademie w prezydium prowincji akta pod tytu³em „Utworzenie uniwerw Eberswalde i Münden, mimo czêœciowo niskiej liczby s³u- sytetu w Prusach Zachodnich” (Acta des Kgl. Ober-Präisidiums
chaczy, s¹ tak dalece wystarczaj¹ce, ¿e przed paru laty – nieste- Westpreussen. Vol. 1,TilVIII Sect., 4, Fach 400 Nr. 5 – wg E.
ty bez powodzenia – sprawa zamkniêcia Münden przedstawio- Keysera).
na mog³a byæ do publicznej oceny. Akademia rolnicza nie ma
E. Keyser przedstawia nastêpuj¹cy przebieg dzia³añ, które
równie¿ ¿adnych szans, gdy¿ wszyscy studiuj¹cy rolnicy chc¹ mia³y na celu uzyskanie mo¿liwoœci utworzenia wy¿szej uczeliœæ do miast uniwersyteckich i to z bardzo wyraŸnym ukierun- ni technicznej w Gdañsku (przebieg dzia³añ przedstawiony ogólkowaniem na zachód, Pozostaj¹ wiêc tylko, i to w w¹skim aspek- nie przez E. Kaysera zosta³ uzupe³niony danymi z artyku³ów
cie, wy¿sze uczelnie techniczne, które obejmuj¹ obszerne dzie- zestawionych na koñcu niniejszego tekstu – 1 ,2, 3, 4, 5, 6, 7, 8,
dziny budownictwa i maszynoznawstwa, stosowanej chemii i 9, 10, 14, 15, 16):
PISMO PG
str. 4
Gmach G³ówny politechniki w Gdañsku, rok 1904
28. 10. 1887 – wyk³ad redaktora Henryka Rickerta w Towarzystwie Przemys³owym w Gdañsku na temat utworzenia wy¿szej uczelni w Gdañsku.
16.11. 1987 – przedstawienie ministrowi wyznañ i oœwiaty oraz
finansów przez ówczesnego nadburmistrza Gdañska
Delbrücka i podskarbiego miejskiego Ehlersa ¿yczenia miasta Gdañska utworzenia wy¿szej szko³y technicznej.
17.11.1897 – przekazanie ministrowi wyznañ i oœwiaty przez
prezydenta prowincji Gustava von Gosslera memoria³u dotycz¹cego utworzenia wy¿szej szko³y technicznej w Gdañsku.
30.11.1987 – wniosek magistratu do zgromadzenia radnych
miejskich w sprawie zakupu za 250 000 marek parceli przy
parku Uphagena w Gdañsku – Wrzeszczu.
7. 12. 1897 – pismo Gdañskiego Towarzystwa Przyrodniczego
do ministra wyznañ i oœwiaty, popieraj¹ce wniosek miasta
Gdañska i wskazuj¹ce na mo¿liwoœæ udostêpnienia bardzo
bogatej biblioteki Towarzystwa nowo utworzonej uczelni.
21.12.1897 – cesarz Wilhelm II przekazuje w Toruniu prezydentowi prowincji von Gosslerowi swoje poparcie dla idei
utworzenia wy¿szej uczelni technicznej w Gdañsku oraz informuje, ¿e przekaza³ odpowiednie polecenia w tej sprawie
swoim ministrom.
Styczeñ 1898 – na polecenie cesarza odby³o siê spotkanie w ministerstwie wyznañ i oœwiaty w Berlinie, w którym to spotkaniu pod przewodnictwem dyrektora ministerstwa Friedricha Althoffa udzia³ wziêli najbli¿si doradcy ministerstwa,
a mianowicie prof. Lexis z Berlina, matematyk Felix Klein
z Getyngi oraz prof. Alois Riedler w imieniu wy¿szych uczelni technicznych oraz, co jest godne podkreœlenia, najwa¿niejsi przedstawiciele budownictwa okrêtowego (prof.
Flamm, Berlin) i budownictwa wodnego (prof. Intze, Akwizgran). Wynikiem spotkania by³ plan wybudowania ca³kowicie nowej wy¿szej uczelni technicznej, obejmuj¹cej wszystkie wydzia³y i wyposa¿onej we wszystkie najnowoczeœniejsze urz¹dzenia laboratoryjne i badawcze.
Ciekawe jest uzasadnienie przedstawione przez ówczesnego rektora wy¿szej szko³y technicznej w Berlinie, prof. Aloisa
RiedIera (Riedler, A. (1898): Unsere Hochschulen und die Anforderungen des zwanzigstens Jahrhunderts. Wyd. A. Seydel,
Berlin 1898), który stwierdza, ¿e wy¿sza uczelnia techniczna
powinna powstaæ w Gdañsku ze wzglêdu na potrzeby i mo¿liwoœci w zakresie budownictwa wodnego, budownictwa okrêtowego i marynarki, zaznaczaj¹c, ¿e ¿adna uczelnia techniczna
nie stworzy przemys³u na Wschodzie; mo¿e siê jednak przyczyniæ do rozwoju potrzebnych do tego si³.
16.03.1989 – na posiedzeniu parlamentu (Haus der Abgeord-
str. 5
neter) poœwiêconemu bud¿etowi na rok 1898, po d³ugiej
i ostrej dyskusji miêdzy zwolennikami utworzenia wy¿szej
szko³y technicznej we Wroc³awiu oraz w Gdañsku (m.in.
pose³ Henryk Rickert), minister wyznañ, oœwiaty i medycyny (Minister der geistlichen, Unterrichts- und Medizin-angelegenheiten) Dr Bosse informuje zgromadzonych pos³ów,
¿e cesarz osobiœcie zdecydowa³, i¿ wy¿sza szko³a techniczna zostanie utworzona w Gdañsku. Z pracy K-H. Manegolda
(Manegold, K-H. (1979): Die Technische Hochschule Danzig im Rahmen der deutschen Hochschulgeschichte [w:]
Beiträge und Dokumente zur Geschichte der Technischen
Hochschule Danzig 1904-1945, Hannover 1979) wynika, ¿e
decyzjê powy¿sz¹ cesarz podj¹³ w zwi¹zku z planami silnej
rozbudowy niemieckiej floty wojennej. Zwraca przy tym
uwagê na fakt, ¿e sekretarzem stanu w Krajowym Urzêdzie
Marynarki Wojennej (Reichsmarineamt) by³ admira³ Tirpitz,
który podobno sam przygotowa³ wnioski do decyzji cesarza
w tej sprawie.
4.04.1889 – minister finansów von Miquel, minister wyznañ
i oœwiaty Bosse i dyrektor tego ministerstwa F. Althoff przeprowadzaj¹ wizjê lokaln¹ proponowanych przez miasto
dwóch parceli pod budowê uczelni, a mianowicie przy parku Uphagena i przy ulicy Michaelsweg (obecna ulica R. Traugutta).
19.09.1889 – decyzja ministra wyznañ i oœwiaty o wyborze
parceli pod budowê przysz³ej Politechniki Gdañskiej przy
ulicy Michaelsweg (obecna ulica R. Traugutta).
Zima 1898/1899 – przygotowanie w zainteresowanych ministerstwach programu budowy i statutu politechniki w Gdañsku. W ministerstwie robót publicznych pod kierunkiem radcy
Eggerta i Dr. Türa zostaje opracowany wstêpny projekt budowlany trzech podstawowych budynków (gmachu g³ównego, gmachu instytutu chemii i gmachu instytutu elektrycznego wraz z laboratorium maszynowym). Na osobiste ¿yczenie cesarza, architektura zewnêtrzna ma nawi¹zywaæ do gdañskiego renesansu.
2.03.1899 – przedstawienie przez ministrów finansów i wyznañ,
oœwiaty i medycyny pruskiemu parlamentowi memoria³u
w sprawie utworzenia politechniki w Gdañsku.
16.03.1899 – uchwalenie przez parlament pruski œrodków na
budowê politechniki w Gdañsku.
20.03.1899 – przekazanie wstêpnego projektu budowlanego
Akademii Budownictwa do sprawdzenia.
Kwiecieñ 1899 – powo³anie inspektora A. Carstena do ministerstwa robót publicznych na g³ównego projektanta i kierownika budowy obiektów uczelni.
3.05.1899 – przyjêcie projektu przez Akademiê Budownictwa
po wprowadzeniu drobnych poprawek.
15.07.1899 – przekazanie projektu budowlanego wraz z planem zabudowy cesarzowi i prezydentowi prowincji, którzy,
a szczególnie cesarz, wnieœli liczne zmiany uwzglêdnione
w dalszych etapach projektowania i podczas budowy.
29.01.1890 – z³o¿enie przez inspektora Carstena drugiej wersji
projektu.
13.02.1900 – bezp³atne przekazanie przez radê miejsk¹ rz¹dowi pruskiemu parceli przy ulicy Michaelsweg (obecna ulica
R. Traugutta).
11.05.1900 – przekazanie placu budowy.
7.06.1900 – wmurowanie kamienia wêgielnego.
Wrzesieñ 1900 – rozpoczêcie robót budowlanych.
9.02.1901 – zakoñczenie czwartej i ostatniej wersji projektu
przez Carstena; przekazanie tej wersji do realizacji.
PISMO PG
Hol w Gmachu G³ównym, rok 1904
Sierpieñ 1904 – zakoñczenie budowy.
6.10.1904 – uroczyste otwarcie przez cesarza Wilhelma II politechniki w Gdañsku wraz z inauguracj¹ pierwszego roku
akademickiego nowej uczelni. Z okazji uroczystoœci otwarcia wydany zostaje okolicznoœciowy medal i opracowanie,
charakteryzuj¹ce szczegó³owo poszczególne obiekty uczelni wraz z wyposa¿eniem. Podczas uroczystoœci otwarcia przemówienie wyg³osi³ tak¿e cesarz, przy czym szczegó³owy opis
przebiegu tej uroczystoœci zawarty jest w specjalnym wydawnictwie opracowanym przez pierwszego rektora prof.
Hansa von Mangoldta.
17.10.1904 – rozpoczêcie wyk³adów.
Od chwili ukazania siê pierwszej wzmianki o potrzebie utworzenia w Gdañsku wy¿szej uczelni do chwili jej uroczystego
otwarcia up³ynê³o zaledwie 10 lat. Jest to okres bardzo krótki,
jeœli weŸmie siê pod uwagê zakres prac przygotowawczych i sam¹ budowê obiektów uczelni. Powodem takiego tempa mog³o
byæ tylko bezpoœrednie zainteresowanie g³owy pañstwa spraw¹
utworzenia uczelni, co oznacza, ¿e równie¿ w przypadku politechniki w Gdañsku zastosowanie znalaz³a teza, któr¹ szczegó³owo scharakteryzowano w poprzednim rozdziale. Mo¿na bowiem stwierdziæ, ¿e cesarz chcia³ mieæ siln¹ flotê i potrzebna
mu by³a do tego na miejscu wykszta³cona kadra specjalistów
i bogate zaplecze badawcze. Tak siê te¿ sta³o.
Gdañsk w koñcu ubieg³ego wieku by³ w pierwszym rzêdzie
portem lub oœrodkiem handlowym, a nie miastem przemys³owym. Posiada³ przede wszystkim stocznie, i to umo¿liwiaj¹ce
budowê najwiêkszych, jak na owe czasy, statków. Stocznia cesarska uleg³a od roku 1890 znacznej rozbudowie, przy czym
jedna z najwiêkszych stoczni niemieckich, a mianowicie stocznia Schichaua, przeniesiona zosta³a w roku 1891 w zakresie
budowy statków do Gdañska. Zatrudnia³a ona w roku 1900 oko³o
10 tysiêcy robotników i budowa³a tak dla marynarki wojennej,
jak i handlowej, ze statkami pasa¿erskimi w³¹cznie. Budowa³a
tak zwane jednostki o najwiêkszych wymiarach, przy czym s³awna by³a ze wzglêdu na rozwój ³odzi torpedowych oraz wówczas
najszybszych kr¹¿owników œwiata, dostarczanych najwiêkszym
morskim potêgom œwiata. Czy na 15 lat przed wybuchem I wojny
œwiatowej nie myœlano ju¿ o przygotowaniach do niej?
A jak wygl¹da³a sprawa polityki wschodniej? W oddzielonej w 1878 roku od Prus Wschodnich prowincji Prusy Zachodnie, zamieszka³ej w wiêkszoœci przez ludnoœæ narodowoœci polskiej, przewa¿a³o rolnictwo. W 1900 roku tylko 15% ludnoœci
by³o zatrudnione w przemyœle i rzemioœle, a 7% – w handlu
i komunikacji. Mog³o to oznaczaæ, ¿e na in¿ynierów po wy¿szych studiach nie by³o specjalnie zapotrzebowania, jeœli siê
PISMO PG
nie weŸmie pod uwagê w³aœnie rozwoju przemys³u okrêtowego. Z tego te¿ wzglêdu podstawowy motyw le¿¹cy u podstaw
ówczesnej propagandy, mówi¹cy o przemys³owym rozwoju prowincji i narodowym interesie, móg³ byæ traktowany jako ¿yczenie w odniesieniu do dalekiej przysz³oœci.
Charakterystycznym przyczynkiem zgodnym z za³o¿on¹ tez¹
jest fakt, i¿ za spraw¹ specjalnego zarz¹dzenia cesarza, politechnika w Gdañsku ju¿ w momencie jej otwarcia otrzyma³a
swój statut, daj¹cy jej wszystkie prawa akademickie, które inne
starsze uczelnie uzyskiwa³y w miarê ich rozwoju i to stopniowo, po latach. Stwierdziæ mo¿na równie¿, ¿e najwa¿niejszym
wydzia³em (oddzia³em), maj¹cym najwiêksze uprawnienia, by³
wydzia³ budowy okrêtów i maszyn okrêtowych, na którym stosunkowo szybko utworzono katedry okrêtowych maszyn spalinowych i turbin okrêtowych oraz elektrotechniki okrêtowej.
Ponadto szczególn¹ cech¹ uczelni, i to od czasu jej przejœcia
pod zarz¹d Wolnego Miasta Gdañska, by³y silne zwi¹zki z budow¹ okrêtów wojennych, co objawia³o siê miêdzy innymi tym,
¿e wielu dyrektorów i wysokich urzêdników stoczniowych oraz
oficerów marynarki wojennej by³o wyk³adowcami w uczelni.
Niezale¿nie od takiej czy innej rzeczywistej przyczyny utworzenia na pocz¹tku obecnego wieku politechniki w Gdañ- sku
jedno jest pewne: Gdañsk sta³ siê miastem akademickim, w którym wydarzenia nastêpnych dziesiêcioleci znajdowa³y zawsze
szeroki oddŸwiêk wœród spo³ecznoœci akademickiej.
Dla porz¹dku historycznego nale¿y zaznaczyæ, ¿e liczba studentów na pocz¹tku roku akademickiego 1904/1905 wynosi³a
246 osób. Liczba nauczycieli akademickich rozpoczynaj¹cych
wówczas pracê obejmowa³a 60 osób, wœród których by³o 27
profesorów zwyczajnych.
Pierwszej promocji doktorskiej dokonano w dniu 16 czerwca 1906 roku, natomiast pierwszym doktorem honoris causa
zosta³ w dniu 14 listopada 1905 roku wielki ksi¹¿ê Oldenburga.
Boles³aw Mazurkiewicz
Wydzia³ Budownictwa Wodnego i In¿ynierii Œrodowiska
1) Die Eröffung der neuen Technischen Hochschule in Danzig. Stahl und
Eisen, 15 Oktober 1904, Jhrg.24, Nr. 20.
2) Rössler,G. (1910): Die Technische Hochschule zu Danzig. Zeitschrift des
Vereins deutscher Ingenieure. Band 54, Nr. 26, 25.Juni 1910.
3) Predeck,A, (1930): Technische Hochschule Danzig /w:/ Das akademische
Deutschland, Bd.1,1930.
4) Schulze, F.W.O. (1931):Die Entwicklung der Danziger Technischen Hochschule. Danziger Allgemeine Zeitung.13.Febr. 1931.
5) Schulze, F.W.O. (1941): Technische Hochschule Danzig /w:/ Die Deutschen Technischen Hochschulen. Verlag der Deutschen Technik, München,
1941,
6) Keyser, E. (1954): Die Gründung der Technischen Hochschule Danzig /
w:/ Technische Hochschule Danzig 1904-1954. Tell 1‚ Wuppertal, 1954.
7) Martyrer, E (1954): 50 Jahre Technische Hochschule Danzig. /w:/ Technische Hochschule Danzig 1904-1954, Tell 1, Wuppertal, 1954.
8) Keyser, E. (1964): Die Technische Hochschule Danzig. Aufgabe und Leistung (1904-1945) /w:/ Deutsche Universitäten und Hochschulen in Osten.
Köln, 1964.
9) Wangerin, A. (1984): Technische Hochschule Danzig 1904-1945 /w:/
Westpreussen-Jahrbuch Band 34, Münster 1984.
10) Ruhnau, R (1985):Technische Hochschule Danzig 1904-1945. Danzigcr
Berichte, H. 4. Stuttgart‚ 1985.
11) Technische Hochschule in Danzig. Festschrift zu Eröffnung 6. Oktober
1904.
12) Roloff, G. (1905): Schulthess, Europäischer Geschichtskalender. Münchcn
1905
13) Mangoldt, H. von (1904) Denkschrift über die Eröttungsfeier der Königlichen Technischen Hochschule zu Danzig am 6 Oktober 1904.
14) Predeek, A. (1926): Danzigs Anteil an der Begründung der Technischen
Hochschule. /w:/ Mitteilungsblatt der Gesellschaft der Freunde der Techn.
str. 6
Hochschule Danzig e.V., Nr. 38, Oktober 1993, str. 22-27.
15) Wangerin, A. (1975): Die Technische Hochschule Danzig und die Gesellschaft der Freunde. Ein Bericht über ihr Werden und Wirken. /w:/ Mitteilungsblatt der Gesellschaft der Freunde der Techn. Hochschule Danzig
e.V., Nr. 21, Juni 1975, str. 11-16.
16) Wangerin, A (1974): Die Technische Hochschule Danzig. Bericht übcr ihr
Werden und Wirken vorgetragen am 21. Juni 1974 zum 70.Stiftungsfest
des YDSt Danzig, str. 1-16.
17) Stremme, H. (1929): Die Entwicklung der Technischen Hochschule Danzig von 1904 bis 1929. /w:/ Technische Hochschule Danzig 1904-1929,
str. 9-23.
18) Sommer, J. (1929): Wachsen und Werden. Fünfundzwanzig Jahre Technischen Hochschule Danzig. Sonderbeilage der Danziger Neuesten Nachrichten, 18, Juli 1929.
19) Kalähne, A. (1929): Die Bedeutung der Danziger Hochschule für das Deutschtum. Danziger Allgemeine Zeitung, 19. Juli 1929.
20) Schulze-Pillot, G. (1929); Zum fünfundzwanzigjährigen Jubelfest. Danziger Akademische Rundschau. No 5, 1929, 18. JuIi 1929.
21) Strunk, H. (1929); Die kulturelle Bedeutung der Technischen Hochschule.
Ostdeutsche Monatshefle, August 1929, str. 337-344.
22) Kloeppel, O. (1929): Die Abteilung für Architektur an der Technischen
Hochschule Danzig. Ostdeutsche Monatshefte‚ August 1929, str. 365-367.
23) Kohnke, R.(1929): Abteilung für Bauingenieurwesen. Ostdeutsche Monatshefte. August 1929, str. 367-369.
D
Jubileuszowy Rok Akademicki 2004/2005
na Politechnice Gdañskiej
zieje politechniki w Gdañsku, nierozerwalnie zwi¹zane
z histori¹ Gdañska i splataj¹ce siê z histori¹ naszego narodu, to fascynuj¹cy fragment rozwoju uniwersytetów technicznych w Europie,
Historiê politechniki w Gdañsku wyznaczaj¹ dwie podstawowe daty, tj. 6 paŸdziernika 1904 roku i 24 maja 1945 roku.
Pierwsza data zwi¹zana jest z rozpoczêciem edukacji technicznej na poziomie akademickim w Gdañsku. W tym dniu odby³a
siê pierwsza inauguracja roku akademickiego na nowo otwartej
Królewskiej Wy¿szej Szkole Technicznej w Gdañsku (Königliche Technische Hochschule zu Danzig), pruskiej uczelni, której zadaniem by³o kszta³cenie techniczne na poziomie akademickim oraz pog³êbianie wiedzy technicznej na obszarze Pomorza.
W okresie prawie czterdziestoletniego funkcjonowania uniwersytetu technicznego w Gdañsku, obok studentów niemieckich, studiowali tu miêdzy innymi: £otysze, Litwini, Ukraiñcy
oraz znacz¹ca grupa studentów polskich. Polscy studenci mieli
tutaj swoje organizacje spo³eczne, polityczne, naukowe i sportowe – tworz¹c piêkn¹ kartê historii polskiego œrodowiska akademickiego. W programach dzia³ania tych organizacji znajdujemy przede wszystkim has³a patriotyczne, a ponadto program
przeciwstawienia siê dyskryminacji i szykanom, na jakie nara¿eni byli polscy studenci, ostatecznie bezprawnie relegowani
z uczelni w lutym 1939 roku.
Druga data zwi¹zana jest z powo³aniem Politechniki Gdañskiej, polskiej pañstwowej uczelni akademickiej.
Trwa³y jeszcze dzia³ania wojenne, gdy w styczniu 1945 roku
rozpoczê³y siê przygotowania do uruchomienia Politechniki
Gdañskiej. Powsta³y dwie grupy operacyjne do spraw zabezstr. 7
24) Erbach R. (1929): Die Abteilung für Schiffs und Flugtechnik der Technischen Hochschole Danzig. Ostdeutsche Monatshefte, August 1929, str. 369373.
25) Schulze-Pillot, G. (1929): Maschinenbau und Elektrotechnik. Ostdeutsche
Monatshefte, August 1929, str. 374-377.
26) Kindermann, H.(1929): Die Bedeutung der Geisteswissenschaftlichen
Abteilung and der Technischen Hochschule Danzig. Ostdeutsche Monatshefte, August 1929, str. 377-381.
27) Schilling, F. (1929): Abteilung für Mathemaik und Physik. Ostdeutsche
Montashefte, August 1929, str. 381-383.
28) Prinzhorn, F. (1929): Die Technische Hochschulbibliothek Danzig. Ostdeutsche Monatshefte, August 1929, str. 393-395.
29) Donop, G. (1929): Der Sport and der Technischen Hochschule. Ostdeutsche Monatshefte, August 1929, str. 395-397.
30) Schulze, F.W.O (1941): Die Technische Hochschule Danzig nach 1914/
18, /w:/ Beiträge und Dokumente zur Geschichte der Technischen Hochschule Danzig 1904-1945, Hannover 1979.
31) Carsten, A.(1929): Die Bauten der Technischen Hochschule Danzig /w:/
Beiträge und Dokumente zur Geschichte der Technischen Hochschule
Danzig 1904-1945, Hannover 1979.
32) Keyser, E. (1954): Die Technische Hochschule Danzig, ihre Entwicklung
und ihre Bedeutung. /w:/ Technische Hochschule Danzig 1904-1954,
Wuppertal 1954, Teil 2, str. 35-37.
pieczenia i organizacji uczelni. Pierwsz¹ powo³ano w Lublinie,
na wniosek in¿. Franciszka Otto, drug¹ zaœ w Krakowie, gdzie
ówczesny minister oœwiaty Stanis³aw Skrzeszewski podpisa³ 17
lutego 1945 roku odpowiednie nominacje.
Wojska wyzwalaj¹ce Gdañsk wkraczaj¹ do miasta 29 marca
1945 roku, a ju¿ 5 kwietnia przyby³a do Gdañska delegacja
Ministerstwa Oœwiaty ds. Politechniki Gdañskiej, w sk³adzie:
dr Stanis³aw Turski, in¿. Kazimierz Kopecki, dr Kazimierz
Kubik, in¿. Franciszek Otto, Stanis³aw Szymañski, przejmuj¹c
mury po spalonej uczelni.
W dwa tygodnie po zakoñczeniu II wojny œwiatowej, dekretem z dnia 24 maja 1945 roku powo³ana zostaje Politechnika
Gdañska – najwiêksza uczelnia techniczna Polski Pó³nocnej.
W dniu 22 paŸdziernika 1945 roku, uroczystym wyk³adem prof.
Ignacego Adamczewskiego rozpoczêto naukê na wszystkich
wydzia³ach. By³ to pierwszy wyk³ad w jêzyku polskim, wyg³oszony w tych murach. Podczas tego historycznego wyk³adu mia³a
miejsce krótka wizyta ówczesnych naczelnych w³adz Polski
z Prezydentem i Premierem na czele.
Tak wiêc w Jubileuszowym Roku Akademickim 2004/2005
uczelnia obchodziæ bêdzie jubileusz 100-lecia politechniki
w Gdañsku oraz 60-lecie Politechniki Gdañskiej. Rok jubileuszowy stanowi wyj¹tkow¹ okazjê do dyskusji, bez przemilczeñ i niedomówieñ, do przemyœleñ i refleksji nad ca³¹ 100letni¹ histori¹ tej wy¿szej uczelni technicznej w Gdañsku. Co
wiêcej, nale¿y wykorzystaæ jubileusz jako okazjê do twórczej
otwartej dyskusji na temat roli i strategii rozwoju uczelni w XXI
wieku, z uwzglêdnieniem: identyfikacji wymagañ regionalnego otoczenia oraz warunków zmieniaj¹cego siê Œwiata (rok 2004
– to zapowiadany rok naszego wejœcia do Unii Europejskiej).
PISMO PG
Wizyta przedstawicieli polskiego rz¹du w czasie inauguracyjnego
wyk³adu z fizyki prof. Ignacego Adamczewskiego na PG –
22 paŸdziernika 1945 r. W œrodku: prof. I. Adamczewski; siedz¹:
prezydent KRN Boles³aw Bierut, premier Edward Osóbka-Morawski
i wiceprzewodnicz¹cy KRN Stanis³aw Szwalbe
(fot. M. Dobrzykowski, repr. „Gdañsk 1945-1955”.
wybór i opracowanie Stefan Figlarowicz), Gdañsk 2000
Jubileusz nie powinien byæ wy³¹cznie afirmacj¹ historycznej
przesz³oœci. Dla ¿yj¹cych dzisiaj, wydarzenie to musi mieæ równie¿ wymiar u¿yteczny dla kszta³towania po¿¹danej przysz³oœci, a wiêc powinno wprowadziæ nowy strategiczny rozmach
dla rozwoju Politechniki Gdañskiej w XXI wieku.
Dla realizacji tych celów Senat Politechniki Gdañskiej powo³a³ przewodnicz¹cego, a nastêpnie w³adze akademickie naszej
uczelni – Komitet Organizacyjny Obchodów Jubileuszowego Roku
Akademickiego 2004/2005, w sk³adzie: prof. Janusz Rachoñ –
przewodnicz¹cy; cz³onkowie: prof. Andrzej Baranowski (Wydz.
Architektury), prof. Andrzej Stepnowski (Wydz. Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki), prof. Bo¿ys³aw Bogdaniuk (Wydz.
In¿ynierii L¹dowej), mgr in¿. Stefan Figlarowicz (Muzeum Narodowe w Gdañsku), prof. Boles³aw Garbacik (Wydz. Zarz¹dzania
i Ekonomii), in¿. Bo¿ena Hakuæ (Dyrektor Biblioteki G³ównej
PG), dr in¿. Jacek Jettmar (przedstawiciel Stowarzyszenia Absolwentów PG), prof. Waldemar Kamrat (Wydz. Elektrotechniki i
Automatyki), mgr Jerzy Kulas (Biuro Rektora), mgr Ewa Mazur
(Dyrektor Administracyjny PG), mgr Janusz Markowski (kierownik Studium Wychowania Fizycznego i Sportu PG), mgr in¿. Ryszard Markowski (przedstawiciel Stowarzyszenia Absolwentów
PG), mgr Renata Nowakowska-K³usak (kierownik Studium Praktycznej Nauki Jêzyków Obcych PG), prof. Zygmunt Paszota
(Wydz. Oceanotechniki i Okrêtownictwa), prof. W³odzimierz Przybylski (Wydz. Mechaniczny), prof. Henryk Sodolski (Wydz. Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej), prof. Romuald Szymkiewicz (Wydz. Budownictwa Wodnego i In¿ynierii Œrodowiska),
przedstawiciel Samorz¹du Studenckiego.
Komitet Organizacyjny Jubileuszowego Roku Akademickiego planuje i przygotowuje na lata 2004 / 2005 szereg przedsiêwziêæ i imprez w trzech g³ównych kategoriach.
I. Kategoria historyczna
1. Wystawa „100 lat politechniki w Gdañsku” (4/6 paŸdziernika 2004)
2. Wystawa „Politechnika Gdañska. Wczoraj – Dziœ – Jutro”
(maj 2005)
3. Wydawnictwo albumowe „100 lat politechniki w Gdañsku”
4. Historyczny (archiwalny) materia³ filmowy o Politechnice
Gdañskiej
5. Monografia o roboczym tytule „Pionierzy – o ludziach, którzy na gruzach budowali Politechnikê w Gdañsku”
PISMO PG
Komitet redakcyjny monografii:
prof. Edmund Wittbrodt, prof. Zygmunt Paszota, prof. Janusz Rachoñ.
Wydawnictwo bêdzie poœwiêcone pamiêci ludzi, którzy
w bardzo trudnych warunkach lat 1945 - 50 budowali laboratoria, oraz tworzyli katedry i wydzia³y naszej uczelni. To
dziêki ich wyobraŸni i poœwiêceniu mo¿emy pracowaæ na
Politechnice Gdañskiej, która dzisiaj jest licz¹c¹ siê wy¿sz¹
uczelni¹ techniczn¹ Europy.
Chcielibyœmy, aby monografia ta zawiera³a wspomnienia
bezpoœrednich œwiadków tamtych wydarzeñ (wspó³pracowników, studentów, cz³onków rodzin) a tym samym, aby informacje zawarte w tym wydawnictwie by³y wiarygodne. Do
przygotowania tej monografii przywi¹zujemy bardzo wiele
uwagi. Uwa¿amy bowiem, i¿ jest rzecz¹ niezmiernie wa¿n¹
wiedzieæ „sk¹d przyszliœmy i jakie s¹ nasze korzenie”, tym
bardziej, ¿e wraz z up³ywem czasu kontakt z naocznymi
œwiadkami tamtych lat bêdzie coraz bardziej ograniczony.
6. Politechnika Gdañska w anegdocie (publikacja)
7. Znacz¹cy dorobek Politechniki Gdañskiej to samorz¹dnoœæ
studencka, studencki ruch naukowy, kulturalny, turystyczny
i sportowy. Temu fragmentowi naszej historii poœwiêcony
bêdzie szereg monografii dotycz¹cych:
• Uczelnianego Parlamentu Studentów Politechniki Gdañ- skiej
(publikacja),
• Studenckiej Agencji Radiowej (publikacja),
• AZS PG (publikacja).
II. Kategoria Promocji Uczelni
1. Miêdzynarodowy zlot ¿aglowców
2. Miêdzynarodowa Konferencja „Erasmus Student Network”
3. Festiwal Chórów Akademickich (maj/czerwiec 2005)
4. Ogólnopolski Przegl¹d Studenckiej Dzia³alnoœci Artystycznej (maj/czerwiec 2005)
5. Konferencja Studenckich Kó³ Naukowych
6. Miêdzynarodowe Mistrzostwa Szkó³ Wy¿szych w Areobiku
(wiosna 2005)
7. Festiwal zespo³ów muzycznych kiedykolwiek afiliowanych
przy PG
8. Festiwal naukowo-techniczny dla m³odzie¿y szkó³ œrednich
9. Bedeker PG
10. Materia³y informacyjne (foldery, CD itp.)
III. Kategoria strategiczna
Politechnika Gdañska w swej 60-letniej historii odegra³a znacz¹c¹ rolê w odbudowie i rozwoju naszego regionu. Poza swoimi
statutowymi obowi¹zkami kszta³cenia na poziomie akademickim
i prowadzenie dzia³alnoœci naukowej, nasza uczelnia posiada niezaprzeczalny dorobek w odbudowie i rozbudowie miasta i województwa, przemys³u okrêtowego, elektronicznego, farmaceutycznego czy te¿ spo¿ywczego, transportu i energetyki.
Komitet Organizacyjny stoi na stanowisku, i¿ œwiêto jubileuszu nie mo¿e byæ wy³¹cznie œwiêtem uczelni, a powinno byæ
wydarzeniem spo³ecznoœci Trójmiasta i wydarzeniem ogólnopolskim. Nale¿y poszukiwaæ nowych form wspó³pracy ze œwiatem polityki i biznesu.
Jedn¹ z form tego typu dzia³alnoœci bêdzie seria warsztatów,
organizowanych wspólnie ze Stowarzyszeniem Absolwentów
Politechniki Gdañskiej, pt. „Politechnika Gdañska w XXI wieku
– formu³owanie strategicznego i dynamicznego programu rozwoju uczelni w kontekœcie wymagañ i oczekiwañ regionalnego otoczenia", z udzia³em: kadry akademickiej PG, naszych absolwentów (przede wszystkim tych, którzy odnieœli sukces w ¿yciu zawodowym), aktualnych studentów, przedsiêbiorców (zatrudniastr. 8
j¹cych naszych absolwentów), w³adz administracyjnych i samorz¹dowych regionu, polityków.
Do pierwszej edycji tego typu warsztatów przyjêli ju¿ nasze
zaproszenie absolwenci Politechniki Gdañskiej, w³aœciciele i twórcy firm sukcesu naszego regionu.
W ramach tej serii spotkañ chcemy dyskutowaæ na temat anatomii sukcesu, pozytywnych i negatywnych doœwiadczeñ rozwojowych, perspektyw dalszego rozwoju i utrzymania siê na rynku
(w kontekœcie naszego wejœcia do UE), transferu technologii i
komercjalizacji wyników badañ naukowych (bariery i hamulce),
jakoœci naszych absolwentów, mo¿liwoœci robienia wspólnego
interesu.
Doœwiadczenia i dorobek tych warsztatów bêd¹ podstaw¹ do
organizacji Miêdzynarodowej Konferencji Uczelni Basenu Morza Ba³tyckiego na temat komercjalizacji wyników badañ naukowych, organizowanej z okazji jubileuszu 100 lat politechniki w
Gdañsku (czerwiec 2005).
Podstawowym i strategicznym celem planowanych warsztatów, tego typu spotkañ i wymiany pogl¹dów, jest zbudowanie szerokiego lobby na rzecz Politechniki Gdañskiej.
Absolwenci Politechniki Gdañskiej, dzia³aj¹cy dzisiaj w ¿yciu
gospodarczym i politycznym, tak kraju jak i regionu, zaanga¿uj¹
siê w rozwój i w lobbing naszej uczelni, gdy bêd¹ mogli uczestniczyæ w kszta³towaniu programu jej rozwoju i uznaj¹ go za s³uszny.
Na progu nowego stulecia powinniœmy myœleæ o wielkich przedsiêwziêciach w formie du¿ych wieloletnich projektów rozwojowych uczelni, jak równie¿ powiêkszania jej bazy materialnej na
miarê tego jubileuszu. Takie projekty wymagaj¹ poparcia i zaanga¿owania œwiata polityki i biznesu, w tym przede wszystkim naszych absolwentów, tj. mened¿erów i liderów postêpu technologicznego. Je¿eli wykorzystamy jubileusz do budowy nowych wiêzi
ze œwiatem przemys³u i polityki, to zyska on wówczas szczególn¹
jakoœæ dla przysz³oœci naszej Alma Mater.
Przedstawione w tym opracowaniu wstêpne za³o¿enia i program obchodów rocznicy 100 lat politechniki w Gdañsku i 60.
rocznicy Politechniki Gdañskiej s¹ otwarte. Komitet Organizacyjny zwraca siê z ogromnym apelem do œrodowiska akademickiego naszej uczelni o krytyczne uwagi do prezentowanych tutaj
zamierzeñ, o dodatkowe propozycje, jak równie¿ o wsparcie, pomoc i szeroki udzia³ w planowanych przedsiêwziêciach.
Prof. dr hab. in¿. Janusz Rachoñ
Przewodnicz¹cy Komitetu Organizacyjnego
Jubileuszowego Roku Akademickiego 2004/2005
Prof. Jacek Namieœnik
Dziekan Wydzia³u Chemicznego Politechniki Gdañskiej
Laureatem Nagrody Naukowej Miasta Gdañska im. Jana Heweliusza
za 2001 rok w kategorii nauk œcis³ych i przyrodniczych
czwartek 24 stycznia 2002 r. Komitet Nagrody Nauko
wej im. Jana Heweliusza, podczas posiedzenia w siedzibie Oddzia³u PAN w Gdañsku przy Jaœkowej Dolinie 31, zdecydowa³ w g³osowaniu tajnym, ¿e laureatem Nagrody za 2001 r.
w kategorii nauki œcis³ych i przyrodniczych zosta³ prof. Jacek
NAMIEŒNIK, dziekan Wydzia³u Chemicznego (w kadencjach
1996-1999 oraz 1999-2002), kierownik Katedry Chemii Analitycznej. Drugim laureatem w kategorii nauk humanistycznych
zosta³ znany gdañski historyk prof. Roman WAPIÑSKI z Uniwersytetu Gdañskiego. Dotychczas nagrodê tê – ustanowion¹
w 1987 r. z inicjatywy prof. Roberta SZEWALSKIEGO, ówczesnego przewodnicz¹cego Oddzia³u Gdañskiego PAN, b. rektora PG, w trzechsetn¹ rocznicê œmierci Jana Heweliusza – przyznawano tylko w jednej kategorii (nauki œcis³e i przyrodnicze).
W tym roku po raz pierwszy formu³a zosta³a poszerzona o nauki humanistyczne.
Pierwszym laureatem Nagrody, okreœlanej GDAÑSKIM
NOBLEM, za rok 1988 zosta³ prof. Edward BOROWSKI,
równie¿ z Wydzia³u Chemicznego PG. Przyznano Mu j¹ za
opracowanie teoretycznych podstaw projektowania chemoterapeutyków do leczenia infekcji grzybowych u chorych na AIDS
oraz przeciwnowotworowych leków antrachinowych o zmniejszonej kardiotoksycznoœci. Kolejnym laureatem z naszej Uczelni
(za 1997 r.) zosta³ prof. Edmund WITTBRODT, senator RP,
rektor PG w latach 1990-1996. Wówczas to doceniono Jego
wybitne osi¹gniêcia poznawcze dotycz¹ce modeli obliczeniowych i programów komputerowych do analizy dynamiki z³o¿onych uk³adów mechanicznych.
str. 9
(fot. J. Kulas)
W
Prof. Jacka Namieœnika uhonorowano za szczególnie wyró¿niaj¹ce siê osi¹gniêcia naukowe w zakresie tematyki: Nowe
rozwi¹zania metodyczne i aparaturowe w zakresie analityki
œrodowiskowej. Rektor PG, który by³ wnioskodawc¹, w uzasadnieniu napisa³, ¿e prof. Namieœnika cechuje niezwyk³a aktywnoœæ naukowa, dydaktyczna i organizacyjna na rzecz poprawy czystoœci œrodowiska zarówno w obrêbie Gdañska, województwa pomorskiego, Kraju i w zasiêgu globalnym. Imponuj¹ca jest liczba opublikowanych prac naukowych (210 publikacji, 4 opracowania ksi¹¿kowe, 4 rozdzia³y w ksi¹¿kach
zagranicznych, ponad 120 publikacji z tzw. listy filadelfijskiej). Jest autorem wdro¿onych unikatowych rozwi¹zañ apa-
PISMO PG
raturowych dotycz¹cych ochrony œrodowiska. Stworzy³ szko³ê
naukow¹. Wypromowa³ 12 doktorów. Prace Profesora by³y
cytowane prawie 500 razy przez innych autorów. Aktywnie
dzia³a w wielu organizacjach, komisjach i komitetach szczebla
lokalnego, krajowego i œwiatowego. Miêdzy innymi od 1996
roku jest przedstawicielem Polski w presti¿owej Komisji Metod Separacji w Chemii Analitycznej IUPAC. W 1999 roku Uniwersytet w Bukareszcie nada³ Mu tytu³ i godnoœæ PROFESO-
RA HONORIS CAUSA. Reasumuj¹c, mo¿na stwierdziæ, ¿e
osi¹gniêcia naukowo-badawcze profesora Namieœnika stawiaj¹ Go w rzêdzie najbardziej zas³u¿onych specjalistów z dziedziny analityki zanieczyszczeñ œrodowiska. Uroczystoœæ przyznania Nagrody odby³a siê 27 lutego 2002 r. w Ratuszu G³ównego Miasta w Gdañsku.
Przedruk: „Serwis Informacyjny Politechniki Gdañskiej”, nr 98 z 19 lutego
2002 r.
Wyst¹pienie prof. J. Namieœnika podczas uroczystoœci wrêczania nagrody im. J. Heweliusza
Szanowny Panie Prezydencie,
Panie i Panowie!
W tej tak dla mnie szczególnej chwili pozwolê sobie na krótk¹
refleksjê zwi¹zan¹ z Nagrod¹ Naukow¹ Miasta Gdañska imienia Jana Heveliusza.
Bra³em udzia³ w charakterze goœcia w uroczystoœci wrêczenia
pierwszej nagrody, któr¹ w roku 1988 otrzyma³ profesor Edward
Borowski z Wydzia³u Chemicznego, którym mam zaszczyt obecnie kierowaæ. By³o to dla mnie wielkie prze¿ycie i na pewno ani
przez chwilê nie pomyœla³em wtedy, ¿e kiedyœ te¿ mogê otrzymaæ
to zaszczytne wyró¿nienie.
W tym miejscu chcia³bym zdradziæ wielk¹ tajemnicê. A¿ do
matury nie lubi³em chemii, a moj¹ pasj¹ by³a (i czêœciowo nadal
pozosta³a) historia. Panowa³o ogólne zdziwienie, ¿e zdecydowa³em siê na studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Gdañskiej. Wa¿n¹ rolê przy wyborze kierunku studiów odegra³o popularne w tamtych czasach has³o „Chemia ¿ywi i ubiera”. Jestem
jednym z tych, którzy uwierzyli w przes³anie z niego wynikaj¹ce.
Choæ sytuacja uleg³a ca³kowitej zmianie, to z ca³ym przekonaniem chcia³bym stwierdziæ, ¿e nie ¿a³ujê podjêtej wtedy decyzji. Teraz chcia³bym poœwiêciæ kilka s³ów zagadnieniom analityki i monitoringu œrodowiskowego. Zgodnie z powszechnymi opiniami wyra¿anymi nie tylko przez specjalistów, analityka i monitoring œrodowiskowy s¹ tymi dzia³ami chemii analitycznej, czy
te¿ raczej analityki chemicznej, które rozwijaj¹ siê najszybciej.
Proszê zwróciæ uwagê na fakt, ¿e dzieje siê tak w sytuacji, gdy ani
analityka, ani te¿ monitoring bezpoœrednio nie prowadz¹ do rozwi¹zania jakiegokolwiek problemu z zakresu szeroko rozumianej
ochrony œrodowiska. Stanowi¹ one jedynie potê¿ne narzêdzie
pozwalaj¹ce uzyskiwaæ informacje o stanie œrodowiska i zachodz¹cych w nim procesach.
Wyzwanie jest ogromne, bo chodzi o oznaczanie zwi¹zków
o bardzo zró¿nicowanym charakterze, wystêpuj¹cych we wszystkich elementach œrodowiska na bardzo niskich poziomach stê¿eñ. Potrzebne s¹ wiêc nowe techniki przygotowania próbek oraz
nowe przyrz¹dy analityczne.
Efekt dzia³añ analityków mo¿na rozpatrywaæ w ró¿nych aspektach.
Po pierwsze – w efekcie tych dzia³añ, opieraj¹c siê na informacjach analitycznych, naukowcy z innych dziedzin mog¹ uzyskiwaæ jednoznaczne potwierdzenie dla swoich niekiedy zaskakuj¹cych teorii. Tak by³o choæby z teori¹ profesorów Rowlanda
i Moliny, dotycz¹c¹ wyjaœnienia zjawiska niszczenia stratosferycznej warstwy ozonu. Zosta³a ona w sposób jednoznaczny udowodniona dopiero wtedy, gdy uda³o siê za pomoc¹ detektora wychwytu elektronów wykryæ, a póŸniej tak¿e oznaczyæ freony w górnych warstwach atmosfery. Freony, które ze wzglêdu na swoj¹
trwa³oœæ i d³ugi czas ¿ycia mog¹ dotrzeæ w wyniku dyfuzji do
stratosfery, gdzie w wyniku procesów fotochemicznych nastêpuje
odszczepienie rodników wchodz¹cych póŸniej w reakcjê z ozonem.
PISMO PG
Po drugie – informacje uzyskane przez analityków mog¹ i powinny byæ wykorzystywane przez politycznych i gospodarczych
decydentów choæby na etapie podejmowania decyzji inwestycyjnych i to nie tylko tych szczególnie uci¹¿liwych dla œrodowiska.
Po trzecie – informacje analityczne dotycz¹ce œrodowiska stanowi¹ wa¿ny element edukacji proœrodowiskowej spo³eczeñstwa.
Trzeba przy tym zdawaæ sobie sprawê z tego, ¿e rozpowszechnianie informacji o stanie œrodowiska mo¿e powodowaæ wzrost
poczucia, jeœli nie zagro¿enia, to przynajmniej dyskomfortu psychicznego. Dlatego niezmiernie wa¿ne jest, by informacje o stanie œrodowiska by³y rozpowszechniane w sposób rzetelny. Tutaj
te¿ analitycy maj¹ do spe³nienia niezwykle wa¿ne zadanie, bo
potrzebna jest w³aœciwa interpretacja tych informacji, które s¹
podawane do wiadomoœci publicznej.
Stan œrodowiska nie mo¿e byæ tematem taniej sensacji. A takie przypadki mia³y miejsce tak¿e i w naszym regionie.
Analityka chemiczna jest typowym przyk³adem interdyscyplinarnej dziedziny naukowej. Aby uzyskaæ informacje analityczne
o badanym obiekcie materialnym, nie wystarczaj¹ ju¿ operacje
czysto chemiczne wykonywane w laboratorium. Niezbêdne s¹ elementy: elektroniki, informatyki, chemometrii, automatyki, instrumentacji, biologii. Wynik koñcowy ³¹cznie z jego interpretacj¹
jest zazwyczaj wynikiem dzia³ania zespo³owego. Jestem wiêc
w zdecydowanie odmiennej sytuacji od prof. dr. hab. Romana Wapiñskiego, który swoje znakomite dzie³a opracowa³ sam. Tak nie
jest w moim przypadku. Bez wspó³pracy szerokiego grona osób
(zarówno nauczycieli akademickich, jak i doktorantów z Katedry
Chemii Analitycznej), nie by³oby mo¿liwe opracowanie tych nowych rozwi¹zañ metodycznych i konstrukcyjnych z zakresu analityki i monitoringu œrodowiskowego.
Jestem zaszczycony tym, ¿e mam szczêœcie kierowaæ tak wspania³ym zespo³em wspó³pracowników. Wszystkim Im nale¿¹ siê
s³owa uznania i podziêkowania. Mam te¿ nadziejê, ¿e uda siê
nam zrealizowaæ przynajmniej czêœæ z naszych naukowych zamierzeñ. Na pewno Nagroda bêdzie stanowi³a wa¿ny stymulator
do dalszej pracy.
Mam wiele do zawdziêczenia mojemu szefowi i mistrzowi,
nie¿yj¹cemu ju¿ Profesorowi Edmundowi Koz³owskiemu, który
uczy³ mnie w³aœciwego podejœcia do zagadnieñ analitycznych oraz
wdra¿a³ do precyzji zarówno dzia³añ, jak i sformu³owañ.
Na zakoñczenie chcia³bym podziêkowaæ: mojej Rodzinie,
a w szczególnoœci ¯onie Krystynie za wyrozumia³oœæ i przejêcie
troski o dom; w³adzom Politechniki Gdañskiej, a w szczególnoœci
JM Rektorowi Profesorowi Aleksandrowi Ko³odziejczykowi za
to, ¿e dostrzegli mój dorobek; w³adzom Miasta Gdañska za tak
wspania³e uhonorowanie pracy analitycznej.
Jacek Namieœnik
Wydzia³ Chemiczny
str. 10
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
1234567890123456789012345678901212345678901234567890123456789012123456789012345678901234567890121234567890123456789012345678901212345
NOMINACJE PROFESORSKIE I HABILITACJE
Andrzej Stepnowski urodzi³ siê w
1940 w Bia³ej Podlaskiej. Studia
wy¿sze odby³ w latach 1958-1964
na Wydziale Elektroniki Politechniki Gdañskiej, gdzie w roku 1964
uzyska³ tytu³ zawodowy magistra
in¿yniera elektronika.
Stopieñ naukowy doktora nauk
technicznych uzyska³ w 1974 r. na
Wydziale Elektroniki Politechniki
Gdañskiej na podstawie wyró¿nionej rozprawy doktorskiej pt.: „Analiza i model echa hydrolokacyjnego w zastosowaniu do szacowania
zasobów rybnych”. Stopieñ naukowy doktora habilitowanego
nada³a mu Rada Wydzia³u Elektroniki Politechniki Gdañskiej
w roku 1992, na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt.: „Zarys
teorii i technika hydroakustycznych metod oceny si³y celu i populacji ryb”.
Pracê zawodow¹ prof. A. Stepnowski rozpocz¹³ w roku 1965
jako in¿ynier sta¿ysta w kierowanej przez profesora Z. Jagodziñskiego Katedrze Radionawigacji Wydzia³u Elektroniki Politechniki Gdañskiej, gdzie kontynuowa³ j¹ do roku 1970 jako
asystent i starszy asystent. W latach 1970-1974 by³ doktorantem zorganizowanego przez profesora J. Seidlera – pierwszego
w Politechnice Gdañskiej – Studium Doktoranckiego z Cybernetyki Technicznej. Od roku 1975 pracowa³ jako adiunkt w Instytucie Radiokomunikacji Politechniki Gdañskiej, od 1992 jako
adiunkt z habilitacj¹ w Katedrze Akustyki PG. Od roku 1994
do chwili obecnej pracuje na stanowisku profesora nadzwyczajnego PG.
W ci¹gu ponad 30 lat swojej dotychczasowej dzia³alnoœci
naukowej i dydaktycznej prof. Andrzej Stepnowski zapraszany
by³ wielokrotnie do pracy w zagranicznych uczelniach i instytutach naukowych, gdzie w sumie przepracowa³ blisko szeœæ
lat. I tak, w roku 1976 powierzono mu funkcjê konsultanta akustycznego w Organizacji ds. Wy¿ywienia i Rolnictwa Narodów
Zjednoczonych FAO. W latach 1986-1987 pracowa³ jako visiting scientist w Technical University of Nova Scotia TUNS
w Kanadzie, a nastêpnie w latach1987-1988 jako acoustic expert
w Seastar Instruments Ltd. W latach 1990-1991 pracowa³ jako
visiting professor w Middle East Technical University METU
w Turcji, a w latach 1992-1995 jako international academic
consultant w Institute Pertanian Bogor IPB w Indonezji.
Niezale¿nie od wymienionych wy¿ej kontraktów, prof. Stepnowski odby³ dwa zagraniczne sta¿e naukowe w presti¿o- wych
instytucjach naukowych, a mianowicie: w Massachussetts Institute of Technology MIT, w Laboratorium C.S. Drapera w 1980
roku oraz w Instytucie Badañ Rybackich IRPeM Narodowego
Centrum Badawczego CNR w Ankonie w 1983 roku.
Dorobek naukowy prof. dr. hab. in¿. Andrzeja Stepnowskiego obejmuje ogó³em 111 publikacji oryginalnych prac twórczych autorskich i wspó³autorskich oraz ponad 40 opracowañ
niepublikowanych. W dorobku tym na szczególn¹ uwagê zas³uguj¹ 2 monografie oraz publikacje w wiod¹cych pismach
z listy filadelfijskiej, jak JASA, Acta Acustica, Physical Acoustics i in., oraz wiele referatów zaproszonych, opublikowanych w materia³ach najbardziej presti¿owych konferencji na-
str. 11
ukowych o œwiatowym zasiêgu, takich jak European Conference on Underwater Acoustics, ECUA, czy sympozja International Council for Exploration of Sea ICES i European Acoustics
Association EAA.
W latach 1999-2001 prof. A. Stepnowski opracowa³ monografiê naukow¹ pt. „Systemy akustycznego monitoringu œrodowiska morskiego”, poœwiêcon¹ wspó³czesnym metodom i systemom monitorowania ekosystemów morskich, a w szczególnoœci dna morza i jego zasobów ¿ywych oraz, skojarzonych
z wymienionymi, systemamom informacji geograficznej GIS,
a tak¿e informacji nawigacyjnej i map elektronicznych ECDIS.
Monografia ukaza³a siê w 2001 r nak³adem Gdañskiego Wydawnictwa Naukowego i stanowi pierwsz¹ w piœmiennictwie
polskim ksi¹¿kê naukow¹ z dziedziny systemów monitorowania œrodowiska morskiego, jak i systemów hydroakustycznych
oraz morskich systemów informacyjnych w ogóle.
Badania naukowe prof. A. Stepnowskiego obejmuj¹ ogólnie
problematykê telekomunikacji i akustyki, a w szczególnoœci
zagadnienia systemów telemonitoringu œrodowiska morskiego,
przetwarzania danych hydroakustycznych oraz systemów informacyjnych w zastosowaniach morskich. W tych dziedzinach
osi¹gn¹³ on znacz¹ce wyniki, wnosz¹c istotny wk³ad w rozwój
nauki i techniki, zw³aszcza poprzez wprowadzenie nowych
metod estymacji populacji zasobów rybnych i ich implementacji w systemach komputerowych czasu rzeczywistego, opracowanie oryginalnych metod klasyfikacji typu dna morskiego za
pomoc¹ analizy falkowej i fraktalnej oraz wieloelementowych
systemów przetworników hydroakustycznych i systemów filtracji przestrzennej.
Wiêkszoœæ opublikowanych w ostatnich latach prac prof.
Stepnowskiego ma charakter zespo³owy, co jest wynikiem jego
twórczej wspó³pracy z gronem doktorantów i m³odych doktorów i wi¹za³o siê bezpoœrednio z promotorstwem czterech rozpraw doktorskich, z których trzy zosta³y zakoñczone, a obrona
czwartej przewidywana jest w czerwcu br.
Badania naukowe prof. A. Stepnowskiego i jego zespo³u by³y
m.in. przedmiotem piêciu projektów badawczych KBN (w tym
trzech promotorskich). Problematyk¹ systemów telemonitoringu œrodowiska morskiego prof. Stepnowski zdo³a³ zainteresowaæ m³odych naukowców i pozyskaæ ich do stworzonej przez
niego od podstaw w 1999 roku w Politechnice Gdañ- skiej Katedry Systemów Telemonitoringu. W ten sposób powsta³a szko³a
naukowa morskich systemów telemonitoringu, a wyniki prac
zespo³u znane s¹ zarówno w kraju, jak i za granic¹. Najnowsze
prace badawcze prof. Andrzeja Stepnowskiego dotycz¹ zagadnieñ trójwymiarowego obrazowania i mapowania powierzchni
dna morskiego, jego rozpoznawania metodami neuronowo-rozmytymi oraz aplikacji morskich systemów informacyjnych w sieci Internet.
Szereg opracowañ prof. A. Stepnowskiego z zakresu systemów hydroakustycznych i przetwarzania danych oraz systemów
monitoringu œrodowiska morskiego znalaz³ zastosowanie
w praktyce. Wyrazem tego jest m.in. autorstwo i wspó³autorstwo 7 przyznanych patentów oraz wdro¿enie i komercjalizacja 4 morskich systemów informacyjnych (w tym 3 za granic¹):
• system szacowania zasobów ryb metod¹ „cienkich warstw”,
opracowany wspólnie z prof. R. Salamonem, W. Martinem
PISMO PG
i J. Burczyñskim dla statku badawczego „Profesor Siedlecki” w ramach projektu UNDP FAO, w latach 1972-74;
• zintegrowany system przetwarzania danych hydroakustycznych ECOLOG II – zbudowany pod jego kierunkiem w firmie Seastar Instruments Ltd. (Kanada) w latach 1987-1988
i wdro¿ony w Bedford Institute of Oceanography;
• dynamiczny system informacji geograficznej dla badañ rybackich ECHOBASE, który powsta³ w 1995 r. na zamówienie firmy C-MAP Environmental we W³oszech i zosta³ wdro¿onych w ró¿nych instytucjach badawczych, m.in. w FAO;
• system rozpoznawania dna morskiego w czasie rzeczywistym VBT – Visual Bottom Typer, opracowany wspólnie z dr.
M. Moszyñskim w ramach wspó³pracy z BIOSONICS Inc.
w Seattle, USA, w latach 1998-2000.
Prof. Andrzej Stepnowski jest uznanym autorytetem naukowym, zarówno w kraju, jak i za granic¹, w dziedzinach zwi¹zanych z analiz¹ i przetwarzaniem sygna³ów w systemach hydroakustycznych, ich interpretacj¹ oraz implementacj¹ w systemach
monitoringu œrodowiska morskiego i morskich systemów informacyjnych. Bra³ on wielokrotnie udzia³ i przewodniczy³ w komitetach naukowych i organizacyjnych miêdzynarodowych konferencji naukowych, takich jak ICA/EAA Symposium on Hydroacoustics, International EAA/FAE Symposium on Hydroacoustics and Ultrasonics, International Symposium on Fisheris Acoustics i in. Jest aktualnie przewodnicz¹cym Komitetu
Naukowego 6th European Conference on Underwater Acoustics
– ECUA 2002 – najpowa¿niejszej europejskiej konferencji akustycznej, która z jego inicjatywy, po raz pierwszy odbêdzie siê
w Polsce, kraju niebêd¹cym cz³onkiem Unii Europejskiej.
Wybór w 1999 roku prof. A. Stepnowskiego na funkcjê associate editor (jedynego z kraju spoza Unii Europejskiej) w najbardziej presti¿owym europejskim periodyku z dziedziny akustyki – ACTA ACUSTICA oraz powierzenie mu funkcji przewodnicz¹cego Komitetu Naukowego wspomnianej ju¿ 6th European Conference on Underwater Acoustics w 2002 roku
w Gdañsku stanowi¹ najbardziej aktualne potwierdzenie jego
miêdzynarodowego autorytetu naukowego.
Po uzyskaniu stopnia doktora habilitowanego prof. A. Stepnowski zainicjowa³ tworzenie nowego zespo³u naukowego, co
pozwoli³o to na zorganizowanie i powo³anie w 1999 roku wymienionej powy¿ej Katedry na Wydziale ETI PG. Na podkreœlenie zas³uguje aktywnoœæ naukowa tego m³odego zespo³u,
który sta³ siê nie tylko zauwa¿alny przez wielu naukowców na
forach miêdzynarodowych konferencji naukowych, lecz równie¿ zaznaczy³ wyraŸnie swoj¹ pozycjê naukow¹ poprzez dorobek publikacyjny. M.in. zespó³ ten, mimo ¿e jest najmniejsz¹
liczbowo ze wszystkich 20 katedr Wydzia³u ETI, opublikowa³
w 2001 roku najwiêcej artyku³ów, w tym równie¿ najwiêcej w
czasopismach z listy filadelfijskiej.
Dzia³alnoœæ dydaktyczn¹ Andrzej Stepnowski rozpocz¹³
w roku 1966 w Katedrze Radionawigacji na Wydziale Elektroniki Politechniki Gdañskiej od prowadzenia æwiczeñ z przedmiotów Urz¹dzenia Radiolokacyjne i Nawigacji Technicznej.
Nastêpnie wspó³uczestniczy³ w tworzeniu przez prof. Z. Jagodziñskiego nowej specjalnoœci – Hydroakustyka, w ramach której opracowa³ programy wielu przedmiotów dla studentów tej
specjalnoœci. Prowadzi³ wyk³ady i laboratoria z Systemów Hydroakustycznych, Teorii Sygna³ów Hydrolokacyjnych, Analizy
i Konwersji Sygna³ów, Sygna³ów Mowy, Akustyki Morza, Przetworników UltradŸwiêkowych i Hydroakustyki Rybackiej.
W roku 1993 prof. Andrzej Stepnowski opracowa³ i wdro¿y³ wspólnie z prof. R. Salamonem program nowej specjalnoPISMO PG
œci Akustyka Œrodowiska. W roku 1997 zmodyfikowa³ program
tej specjalnoœci i przekszta³ci³ j¹ w now¹ specjalnoœæ na kierunku Telekomunikacja pod nazw¹ Systemy Telemonitoringu.
Opracowa³ programy ramowe tej jedynej w kraju specjalnoœci
i programy wyk³adów z niemal po³owy wszystkich prowadzonych tam przedmiotów. Aktualnie, prowadzi wyk³ady z przedmiotów: Systemy Hydroakustyczne, Systemy Telemonitoringu,
Morskie Systemy Informacyjne, Systemy Informacji Przestrzennej GIS i in. Wyk³ady te obejmuj¹ najbardziej aktualne zagadnienia z dziedziny telemonitoringu i systemów informacyjnych
w zastosowaniach morskich, a skojarzone z nimi zajêcia laboratoryjne, w³¹cznie z laboratorium terenowym, poszerzaj¹ wiadomoœci z wyk³adów poprzez praktyczne zapoznanie siê z systemami pomiarowymi i oprogramowaniem u¿ytkowym, pozyskiwanymi m.in. dziêki aktywnej wspó³pracy miêdzynarodowej z wiod¹cymi firmami w tej dziedzinie.
W okresie wieloletniej dzia³alnoœci dydaktycznej prof. Andrzej Stepnowski by³ promotorem ponad 40 prac dyplomowych.
Dwie z nich, prowadzone w trybie studiów indywidualnych,
zosta³y w latach 1998 i 1999 wyró¿nione, a jedna, w roku 2000,
nagrodzona przez JM Rektora PG i Prezydenta Miasta Gdañska nagrod¹ II stopnia w kategorii wyró¿niaj¹cych siê prac o wybitnych walorach praktycznych.
Praca dydaktyczna A. Stepnowskiego nie zamyka siê jedynie w obszarze uczelni, by³ On bowiem, jak ju¿ wspomniano,
w sumie przez ponad 5 lat, wyk³adowc¹ na 3 uniwersytetach
zagranicznych, gdzie zapraszany by³ kilkakrotnie zarówno do
prowadzenia wyk³adów, jak i opracowania programów studiów,
a tak¿e realizacji ekspedycji badawczych.
Prof. Andrzej Stepnowski jest inicjatorem powo³ania w ramach 6th European Conference on Underwater Acoustics ECUA
2002, której organizacja zosta³a powierzona Politechnice Gdañskiej, specjalnych warsztatów, tzw. Tutorial Day, dla m³odych
europejskich naukowców – akustyków, które stanowiæ bêd¹ platformê zarówno do wymiany doœwiadczeñ, jak i zacieœnienia
wspó³pracy miêdzy m³odymi naukowcami Europy Œrodkowej i
krajów Unii Europejskiej.
Prof. Andrzej Stepnowski w ca³ym okresie swojej dotychczasowej pracy zawodowej, w kraju i za granic¹, wykazywa³
siê du¿¹ inwencj¹ i aktywnoœci¹ na polu organizacji nauki i jej
nowoczesnego managementu. Rezultaty jego ró¿norodnych
dzia³añ przynios³y i nadal przynosz¹ widoczne korzyœci zarówno dla rozwoju macierzystego Wydzia³u ETI, jak i ca³ej Uczelni. Profesor Stepnowski aktualnie jest przedstawicielem Wydzia³u ETI w Senacie Politechniki Gdañskiej, pe³nomocnikiem
Rektora PG ds. 5. Programu Ramowego Unii Europejskiej oraz
jest kierownikiem Katedry Systemów Telemonitoringu Wydzia³u
ETI.
Dzia³alnoœæ organizacyjna prof. A. Stepnowskiego na polu
nauki wykracza równie¿ poza macierzyst¹ uczelniê. Pe³ni On
funkcjê:
• associate editor w periodyku ACTA ACUSTICA, od 1999 r.
oraz jest cz³onkiem nastêpuj¹cych organizacji naukowych:
• sekcji hydroakustyki Komitetu Akustyki PAN, od 1994 r.,
• Gdañskiego Towarzystwa Naukowego GTN, od 1999 r.,
• Polskiego Towarzystwa Akustycznego PTA (dwukrotnie sekretarz generalny),
• IEEE, od 1998 r.
Niezale¿nie od swojej dzia³alnoœci naukowo-dydaktycznej
i organizacyjnej w Politechnice Gdañskiej, prof. A. Stepnowski zaanga¿owany jest równie¿ w dzia³alnoœæ innowacyjno-produkcyjn¹, czego wyrazem jest kierowanie przez niego, za³o¿ostr. 12
nym w 1993 roku, polskim oddzia³em firmy C-MAP Group,
która jest œwiatowym liderem w dziedzinie produkcji morskich
map cyfrowych i oprogramowania do komputerów nawigacyjnych (ang. chart plotter). W oddziale C-MAP Poland znajduje
aktualnie zatrudnienie ponad 100 pracowników, z czego niemal po³owê stanowi¹ studenci PG.
Za swoj¹ dzia³alnoœæ naukowo-badawcz¹ i dydaktyczn¹ prof.
A. Stepnowski by³ trzykrotnie nagradzany Nagrod¹ Ministra
Edukacji Narodowej oraz wielokrotnie nagrodami Rektora Politechniki Gdañskiej.
Prof. A. Stepnowski zosta³ odznaczony Krzy¿em Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Edukacji Narodowej oraz tytu³em honorowym Mistrz Techniki Polskiej.
30 listopada 2001 r. prof. Andrzejowi Stepnowskiemu zosta³ nadany przez Prezydenta RP tytu³ naukowy profesora nauk
technicznych.
Józef WoŸniak urodzi³ siê w roku
1947. Zainteresowania zawodowe
Józefa WoŸniaka skrystalizowa³y
siê wraz z decyzj¹ o wy- borze kierunku edukacji w gdañskim Technikum £¹cznoœci. Nastêpnym krokiem na tej drodze by³y oczywiœcie studia na Wydziale £¹cznoœci
– póŸniej Wydziale Elektroniki –
Politechniki Gdañskiej, na którym
dyplom magisterski uzyska³ w roku
1971 w specjalnoœci „Automatyka i Maszyny Matematyczne”. Praca dyplomowa, przygotowana pod
kierunkiem prof. Jerzego Seidlera, poœwiêcona by³a systemom
³¹cznoœci bezprzewodowej. Zainteresowania badaniami i dydaktyk¹ leg³y u podstaw wa¿kiej decyzji o zwi¹zaniu ¿ycia zawodowego z Politechnik¹ Gdañsk¹. Jednym z jej pierwszych
efektów by³a obroniona w 5 lat póŸniej, w 1976 r., praca doktorska pt. „Ocena wp³ywu kodowania oraz sprzê¿enia zwrotnego na jakoœæ przesy³ania informacji w asynchronicznych systemach wielodostêpowych”. Promotorem rozprawy by³ prof.
Wojciech Sobczak. Nie ulega w¹tpliwoœci, ¿e obaj wybitni naukowcy i nauczyciele wywarli silny wp³yw na postawê J. WoŸniaka jako naukowca i dydaktyka.
W tamtym okresie mgr in¿. J. WoŸniak prowadzi³, najpierw
jako asystent, a póŸniej starszy asystent i adiunkt, szerok¹ gamê
zajêæ dydaktycznych z zakresu rachunku prawdopodobieñ- stwa,
procesów stochastycznych, teorii systemów informacyjnych,
techniki cyfrowej oraz teorii sterowania. Lata 80. to okres systematycznego i szybkiego powiêkszania dorobku naukowego
oraz kszta³towania siê podstawowych tez planowanej rozprawy habilitacyjnej. W roku 1984 Józef WoŸniak odby³ sta¿ naukowy w Vrije Universitaet Brussel. Z kolei na prze³omie 1986
i 1987 roku przez okres 4 miesiêcy przebywa³, jako Visiting
Scientist, w jednym z najwa¿niejszych oœrodków naukowych
W³och – Politecnico di Milano w Mediolanie. Wspó³praca
z prof. Luigi Fratt¹ i przygotowanie wspólnie czterech artyku³ów przyczyni³y siê do ugruntowania wizerunku powa¿nego i cenionego w Europie badacza. Uczestnictwo i prezentacje referatów podczas szeregu presti¿owych konferencji, w tym: IFIP
COMNET Conference w Budapeszcie, IFIP World Computer
Congress w Dublinie, Kongresy ITC w Turynie i Kopenhadze
czy IEEE GLOBECOM w Tokio – pozycjê tê ugruntowa³y.
str. 13
Kolejnym wyzwaniem by³ pobyt w Uniwersytecie w Aalborgu jako Visiting Professor. Rok akademicki spêdzony w tym
ciekawym oœrodku duñskim by³ okresem wytê¿onej pracy dydaktycznej zwi¹zanej z opracowaniem i prowadzeniem autorskich zajêæ z „Protoko³ów komunikacyjnych i sieci komputerowych”. By³ to tak¿e czas zdobywania nowych doœwiadczeñ i zawierania nowych znajomoœci i przyjaŸni. Pobyt w Aalborgu
zosta³ równie¿ wykorzystany na przygotowanie ostatecznej postaci rozprawy habilitacyjnej pt. „Analiza i projektowanie protoko³ów komunikacyjnych dla radiowych sieci teleinformatycznych”. Rozprawa ta obroniona i zatwierdzona w 1991 r. stanowi³a uwieñczenie kilkunastoletnich prac poœwiêconych modelowaniu i badaniu efektywnoœci funkcjonowania systemów ³¹cznoœci bezprzewodowej.
W ca³ym okresie pracy w Politechnice Gdañskiej J. WoŸniak efektywnie uczestniczy³ w ¿yciu Wydzia³u i Uczelni. Od
1977 by³ nieprzerwanie pe³nomocnikiem dziekana ds. studenckich praktyk zagranicznych. Z kolei od 1990 r. reprezentowa³
PG w Porozumieniu Uczelni Technicznych na rzecz Kszta³cenia Ustawicznego, bêd¹c pe³nomocnikiem rektora ds. kszta³cenia ustawicznego i uniwersytetu otwartego.
W roku 1994 dr hab. in¿. Józef WoŸniak zosta³ mianowany
na stanowisko profesora nadzwyczajnego w Politechnice Gdañskiej, bêd¹c równoczeœnie profesorem we Francusko-Polskiej
Wy¿szej Szkole Nowych Technik Informatyczno- Komunikacyjnych – EFP w Poznaniu. W latach 1993-1996 prof. J. WoŸniak by³ prodziekanem ds. kszta³cenia, zaœ w roku 1996 zosta³
wybrany na stanowisko dziekana Wydzia³u ETI. W maju 1999
wybór ten zosta³ ponowiony.
Prof. J. WoŸniak jest autorem, b¹dŸ wspó³autorem ponad 150
artyku³ów i referatów konferencyjnych, wspó³autorem dwóch
ksi¹¿ek w tym „Sieci LAN, MAN i WAN – protoko³y komunikacyjne” – wydanej w 1998 roku (i wznowionej w 2000 r.), za
któr¹ otrzyma³ nagrodê Ministra Edukacji Narodowej. Jest te¿
autorem czterech skryptów studenckich oraz du¿ej liczby niepublikowanych raportów naukowo-badawczych. J. WoŸniak jest
promotorem 4 zakoñczonych i 3 otwartych przewodów doktorskich, a tak¿e opiekunem 6 innych s³uchaczy Studium Doktoranckiego na Wydziale ETI.
Prof. J. WoŸniak uczestniczy³ jako koordynator, wzglêdnie
lokalny koordynator w realizacji kilku miêdzynarodowych programów TEMPUS. Jest cz³onkiem komitetów redakcyjnych
kilku czasopism, w tym kwartalnika „Telekomunikacja Cyfrowa – Technologie i Us³ugi” oraz miesiêcznika „Infotel”, a tak¿e
„Pomorskiego Przegl¹du Gospodarczego”. Uczestniczy³ i
uczestniczy w pracach kilkunastu komitetów programowych
konferencji krajowych i zagranicznych.
Zainteresowania naukowe prof. WoŸniaka obejmuj¹ architektury sieciowe i protoko³y komunikacyjne, zagadnienia modelowania i oceny jakoœci pracy systemów telekomunikacyjnych, problemy bezpieczeñstwa sieci, aspekty zarz¹dzania mobilnoœci¹ w bezprzewodowych sieciach ATM oraz algorytmy
pracy sieci lokalnych i metropolitalnych, w tym problemy tworzenia i oceny efektywnoœci funkcjonowania sieci VLAN.
Prof. J. WoŸniak jest osob¹ niew¹tpliwie towarzysk¹, chocia¿by z racji posiadania licznej rodziny – ¿ony Renaty – doktora medycyny, i trzech doros³ych b¹dŸ dorastaj¹cych synów.
Najstarszy Piotr jest, jak jego mama, lekarzem i ma ju¿ swoj¹
rodzinê, œredni Tomek studiuje na Wydziale ETI (obecnie jednak zdobywa wiedzê we Francji), a najm³odszy Jacek zg³êbia
tajniki wiedzy ekonomicznej w UG.
PISMO PG
Prof. J. WoŸniak uczestniczy w wielu dzia³aniach pozanaukowych. Ogromnie sobie ceni przynale¿noœæ do „Klubu
D¿entelmena”. Zawsze by³ zwolennikiem aktywnego wypoczynku. W czasach m³odoœci „szkolnej” i „studenckiej” by³y to jak
zwykle rajdy b¹dŸ wakacyjne wypady. Z plecakiem wype³nionym niezbêdnym ekwipunkiem przewêdrowa³ wzd³u¿ i wszerz
szlaki górskie, zdobywaj¹c z³ot¹ odznakê GOT. W ostatnich
latach du¿¹ „konkurencj¹” dla wypadów z rodzin¹ w góry stanowi¹ wyjazdy nad kaszubskie jeziora i w Bory Tucholskie.
Poniewa¿ wakacje nie trwaj¹ ca³y rok, potrzeba ruchu sprawia,
¿e dziekan p³ywa, uprawia gry zespo³owe i spaceruje. W zajêciach tych czêsto towarzysz¹ mu ¿ona oraz synowie. Lubi te¿
graæ w ping-ponga i tenisa.
Zainteresowania prof. WoŸniaka s¹ ró¿norodne. Z upodobaniem chadza z rodzin¹ na koncerty i poch³ania ksi¹¿ki. W swojej bibliotece ma ich ponad 1500. Lubi Zolê i Greena, Wañkowicza i ¯eromskiego. Zawsze fascynowa³a go historia, i to ta
staro¿ytna. Zbiory „albumowe” s¹ zwi¹zane z „uprawian¹” przez
ca³¹ rodzinê turystykê zagraniczn¹. Wakacyjne woja¿e zagraniczne pozostawiaj¹ niezatarte wspomnienia, wzmagaj¹c chêæ
zobaczenia innych miejsc, b¹dŸ lepszego poznania miejsc wczeœniej odwiedzanych.
Trzeba tu koniecznie dodaæ, ¿e prof. WoŸniak jest zwolennikiem ci¹g³ego uczenia siê i podnoszenia poziomu swoich umiejêtnoœci, co tak¿e wyra¿a siê tym, ¿e jest pe³nomocnikiem rektora PG ds. kszta³cenia ustawicznego. Wykreowa³ konkursy organizowane przez Wydzia³ „Laur dla pracodawcy” i „Na wyró¿niaj¹ce siê osi¹gniêcia studenckie – indywidualne i zespo³owe”. Prof. Józef WoŸniak jest typem pozytywnego pracoholika, dobrze zorganizowanego, ¿yj¹cego swoj¹ prac¹. Lubi to co
robi, zaœ pytany, czy ma hobby, odpowiada niezmiennie – „tak,
moje hobby, to moja praca”.
2 stycznia 2002 r. prof. Józefowi WoŸniakowi zosta³ nadany przez Prezydenta RP tytu³ naukowy profesora nauk technicznych.
PISMO PG
Migawki
z dawniejszych lat (cd.)
INSPEKTOR PO¯ARNICTWA
By³o to wiosn¹ 1953 roku. Siedzia³em w pokoju asystenckim E-25 i sprawdza³em ostatnio otrzymane sprawozdania z
æwiczeñ laboratoryjnych. By³em ju¿ blisko zakoñczenia tego
zajêcia, gdy na kilkanaœcie minut przed jedenast¹ zapukano i
wszed³ ktoœ nieznajomy. Ubrany w przepisowy mundur oficera
po¿arnictwa, powiedzia³, ¿e chcia³by rozmawiaæ z kierownikiem Katedry na temat zlecenia pewnych odp³atnych prac pomiarowych. By³ to dzieñ, w którym Profesor mia³ wyk³ad w sali
E-41, koñcz¹cy siê o godzinie jedenastej. Wyjaœni³em zatem,
¿e nied³ugo kierownik Katedry bêdzie dostêpny, i zaprosi³em
interesanta, by zaczeka³ na wolnym krzeœle jednego z asystentów. Sprawdzanie sprawozdañ nie by³o pilne, a goœcia nale¿a³o
zabawiæ jak¹œ rozmow¹.
Nawi¹zuj¹c do sterty ju¿ ocenionych prac, powiedzia³em,
¿e w gronie studentów trafiaj¹ siê nieraz ciekawe nazwiska. Jako
przyk³ad poda³em, ¿e w roku akademickim 1945/46 na naszym
Wydziale oprócz mnie by³o jeszcze dwu starszych kolegów o
moim nazwisku. Miêdzy nami nie by³o jednak ¿adnego pokrewieñstwa. Ciekawszy przypadek zdarzy³ siê na pocz¹tku stycznia w Oliwie, na ulicy biegn¹cej przy parku. PóŸnym wieczorem, z dzia³aj¹cej tam restauracji wysz³o trzech podchmielonych m³odzieñców i zaczê³o popisy wokalne. Przechodz¹cy
milicjant usi³owa³ ich uciszyæ, a gdy wezwania nie skutkowa³y
– kaza³ okazaæ dowody to¿samoœci, by sprawê skierowaæ do
Kolegium ds. Wykroczeñ. Przyst¹pi³ do pisania protoko³u, ale
zaraz zrezygnowa³ i zwróci³ papiery. Powiedzia³. „Dzisiaj mo¿ecie ha³asowaæ bezkarnie, bo to wasz dzieñ!”. Dzia³o siê to 6
stycznia, a tê trójkê tworzyli nasz student o nazwisku Król, jego
brat rodzony oraz brat stryjeczny.
Tak zapocz¹tkowany temat trafi³ interesantowi do przekonania i opowiedzia³ on, i¿ przed wojn¹ zasadnicz¹ s³u¿bê wojskow¹ odbywa³ w Toruniu. W tej samej kompanii rekrutów by³ te¿
syn repatrianta, urodzony we Francji. Jego imiê „Piotr” w papierach wystêpowa³o w wersji francuskiej, a wiêc jako „Pierre”. Podczas sprawdzania obecnoœci rekruta tego wzywano
okrzykiem: „Pier Doliñski!” – co oczywiœcie wywo³ywa³o niek³aman¹ radoœæ.
Tu¿ przed nadejœciem Profesora uprzedzi³em interesanta, ¿e
nasz szef prawie nie s³yszy na lewe ucho; jest to skutek obra¿eñ, odniesionych podczas powstania warszawskiego. W chwilê póŸniej do pomieszczenia wszed³ Profesor, a za nim kilku
studentów odnios³o przyrz¹dy pomiarowe, które by³y demonstrowane podczas tego wyk³adu. Po odejœciu tych pomocników,
interesant przyj¹³ postawê zasadnicz¹ i g³oœno zameldowa³ siê.
„Inspektor po¿arnictwa PCHE£KA, szef s³u¿by przeciwpo¿arowej Centralnego Zarz¹du Przemys³u Torfowego”. Wyjaœni³,
str. 14
Od lewej: J. Dzier¿yñski, J. Sawicki i Cz. Gajdamowicz w sali
laboratoryjnej E-22, oko³o 1955 r.
¿e Zarz¹d chce zleciæ pomiary opornoœci uziemieñ odgromowych, jakie istniej¹ na poszczególnych obiektach produkcyjnych. Profesor zaprosi³ go do swego gabinetu i zlecenie przyj¹³.
Po owej rozmowie, inspektor przyszed³ do naszego pokoju,
by Romek Do³mat (prowadz¹cy dokumentacjê prac zlecanych
Zak³adowi Miernictwa Elektrycznego) wci¹gn¹³ do akt formalne pismo Centralnego Zarz¹du. Bardzo sympatycznie wspominam tego interesanta, który wyró¿nia³ siê znakomitym poczuciem humoru. Przy kolejnych naszych spotkaniach zawsze ze
szczerym rozbawieniem wspominaliœmy obaj pierwsz¹ rozmowê w pokoju asystentów.
Tak nawi¹zany kontakt trwa³ przez kilka lat, dopóki Centralny Zarz¹d Przemys³u Taryfowego mia³ siedzibê w Elbl¹gu, w
gmachu przy ulicy Trybunalskiej 2 (?). Podleg³e mu zak³ady
produkcyjne by³y niewielkie, lecz rozrzucone na rozleg³ym terenie. Wiêkszoœæ le¿a³a na obszarze by³ych Prus Wschodnich,
ale kiedyœ pojechaliœmy z Romkiem Do³matem na Pomorze, do
Czaplinka. Dojazd by³ k³opotliwy, bo trzeba by³o przesiadaæ
siê w Tczewie i Chojnicach, zaœ Czaplinek po³o¿ony uroczo na
przesmyku miêdzy dwoma jeziorami jest tak odleg³y od stacji,
¿e dojechaliœmy doñ furk¹ konn¹. Zatrzymaliœmy siê w schludnym hoteliku, sk¹d samochodem przewieziono nas do zak³adu.
Ogó³em by³y tam cztery piorunochrony – a ich pomierzenie
zabra³o nam pó³torej doby na dojazd i powrót.
Na terenie by³ych Prus Wschodnich obiekty by³y wyraŸnie
wiêksze, tak ¿e czasem nale¿a³o zbadaæ nawet 30 piorunochronów. Szczególnie ostre wymagania stawiane s¹ ochronie magazynów produktu koñcowego, gdzie normalnie wystêpuje zawiesina palnego py³u w powietrzu. Ma³a iskra mo¿e wywo³aæ groŸny
wybuch. Odleg³oœci miêdzy poszczególnymi zak³adami by³y z
regu³y tak du¿e, ¿e seria pomiarów zajmowa³a dwa kolejne dni
robocze – i to pomimo ¿e inspektor Pche³ka dowozi³ nas s³u¿bowym samochodem osobowym.
W roku 1955 na te pomiary pojecha³em razem z Jurkiem,
który by³ asystentem w naszej Katedrze. Jako adiunkt – by³em
oczywiœcie szefem tej ekipy. Zaraz po wyjœciu z dworca kolejowego w Elbl¹gu udaliœmy siê do hotelu, po³o¿onego po przeciwnej stronie tej ulicy. Recepcjonista, dokonuj¹cy zameldowania, zapyta³ mnie: „Mo¿e krewny Hanki?” – czemu zaprzeczy³em skwapliwie. Ówczesna propaganda partyjna operowa³a
dziwacznym okreœleniem odnoœnej osoby. Hanna Szapiro podczas okupacji pos³ugiwa³a siê sfa³szowanymi dokumentami,
opiewaj¹cymi na Krystynê Sawick¹. Co za pomys³, by praw-
dziwe imiê po³¹czyæ z fa³szywym nazwiskiem! Powiedzia³em
tak¿e, i¿ polski prawnik wystêpuj¹cy na Procesie Norymberskim równie¿ nie jest moim krewnym. Teraz recepcjonista zaj¹³ siê wpisaniem Jerzego; po poprzedniej „wpadce” nie odwa¿y³ siê na pytanie „Mo¿e krewny Feliksa?”. A tym razem strza³
by³by celny, gdy¿ Jurek Dzier¿yñski by³ autentycznym bratankiem Feliksa Dzier¿yñskiego! Mimo takiego pokrewieñstwa,
chocia¿ by³ cz³onkiem PZPR – kariery nie zrobi³. Przez pewien
czas by³ sekretarzem komórki na naszym Wydziale. Adolf, ojciec Jurka, przed wojn¹ w naszym wojsku by³ kapitanem.
NIE JEDNEMU PSU „BUREK”
Od szeregu lat mam na innym Wydziale Politechniki Gdañskiej rzekomego „sobowtóra”. Znacznie m³odszy ode mnie,
przed paru laty uzyska³ habilitacjê i z uwagi na prezentowane
walory zosta³ zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Wobec identycznego stanowiska, a tak¿e brzmienia imienia i nazwiska, stale dochodzi do pomy³ek w dorêczaniu imiennie adresowanej korespondencji kierowanej na nasz¹ uczelniê.
Gorsza wpadka przytrafi³a siê na pocz¹tku grudnia 1987. Poszed³em odebraæ kartki na miêso, które otrzymywa³o siê w sekretariacie naszego Instytutu. Pani Krystyna sprawdzi³a dwukrotnie listê przydzia³ow¹, ale mnie nie znalaz³a – „Przecie¿ z
RFN wróci³ pan w po³owie poprzedniego miesi¹ca i we w³aœciwym terminie rozliczy³ delegacjê s³u¿bow¹! Kartki nie przys³uguj¹ jedynie podczas pobytu za granic¹!”. W tym momencie
domyœli³em siê prawdziwej przyczyny: „Widocznie ten Jerzy
Sawicki z Hydrotechniki jest chyba na wyjeŸdzie. Centralna
administracja uczelni mog³a pomyliæ nasze osoby". Pani Krystyna zatelefonowa³a do odnoœnej komórki w administracji i
dowiedzia³a siê, ¿e domys³ mój jest s³uszny. W parê minut póŸniej poszliœmy do odpowiedniej urzêdniczki, która wyda³a nale¿n¹ mi kartkê Przeprosi³a tak¿e za niedopatrzenie, gdy¿ obaj
mamy ró¿ne numery identyfikacyjne, obowi¹zuj¹ce bez zmiany od kilku ju¿ lat.
Trafiaj¹ siê te¿ przypadki o wydŸwiêku niemi³ym. Dawno
temu zespó³ dwu s³uchaczy naszego Studium Wieczorowego
wykonywa³ pod moim kierunkiem pracê dyplomow¹ “Elektromilidynamometr okulistyczny”, gdzie nale¿a³o stosownie przebudowaæ miernik magnetoelektryczny i zbudowaæ specjalny
generator elektroniczny. Temat zosta³ wydany w lipcu 1972 r.,
a egzamin dyplomowy odby³ siê w grudniu roku nastêpnego.
Wobec niezwykle pozytywnej oceny tego rozwi¹zania, opracowanej przez Klinikê Okulistyczn¹ Szpitala Marynarki Wojennej, pracê tê zg³osiliœmy do konkursu, organizowanego przez
Oddzia³ Gdañski Stowarzyszenia Elektryków Polskich. Otrzyma³a ona pierwsza nagrodê, uroczyœcie wrêczon¹ obu dyplomantom w gdañskim budynku NOT-u. Komunikat o wyniku
konkursu zamieœci³ „G³os Wybrze¿a”, jednak z pewn¹ „korekt¹”. Przecie¿ nie mo¿na by³o wydrukowaæ wiadomoœci, ¿e Jerzy Sawicki (razem z koleg¹) wykona³ pracê dyplomow¹ pod
kierunkiem Jerzego Sawickiego! Jakoœ w redakcji nikt nie wpad³
na pomys³, by zapytaæ SEP o wyjaœnienie tej „omy³ki”.
Mimo du¿ej popularnoœci mojego nazwiska, pomy³kowe
rozmowy telefoniczne praktycznie siê nie trafiaj¹. W spisie abonentów miejskiej centrali telefonicznej w Gdañsku na rok 1998
wymienia siê 58 abonentów o nazwisku „Sawicki”, a imiê „Jerzy” oprócz mnie nosi 5 dalszych osób. Jest te¿ czterech Janów,
jak równie¿ czterech Stanis³awów.
Jerzy Sawicki
Wydzia³ Elektrotechniki i Automatyki

Podobne dokumenty