THE CITY wrzesień 2013

Komentarze

Transkrypt

THE CITY wrzesień 2013
NR 8 / (39)
WRZESIEŃ 2013
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 EURO
(w tym 8% VAT)
WRZESIEŃ 2013
Jak ożywić
ulice handlowe?
KADROWE
UKŁADANKI
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
ja
II
Ed
yc
Smart
Strategies
for Real Estate
December 4-5, 2013
Novotel Warszawa Centrum
Warsaw
UDZIAŁ Y
N
T
A
Ł
P
Z
E
B
JSC
E
I
M
A
B
Z
LIC
ONA
Z
C
I
N
A
R
OG
ACJA
REJESTR com.pl
city.
forum.the
9.2013 r.
a od 26.0
j
Rejestrac
Będziemy rozmawiać o strategiach
i trendach na rynkach: handlowym,
biurowym i magazynowym.
Wśród tematów znajdą się m.in.:








Najatrakcyjniejsze obszary inwestowania
Skuteczny PR w branży nieruchomości
Obalanie mitów certyfikowania – komu potrzebne są zielone certyfikaty
Zatrudnienie w branży nieruchomości
Zarządzanie nieruchomościami w trakcie rozbudowy i przebudowy
Biznes w zabytkach
E-commerce jako szansa dla powierzchni magazynowych
Nieruchomości komercyjne przy dworcach i lotniskach
Property Media Group
tel. +48 22 851 03 05
[email protected]
www.thecity.com.pl
Organizator jest wydawcą:
THE POLISH
COMMERCIAL
REAL ESTATE
REVIEW
BOOK
04
SPIS TREŚCI
WRZESIEŃ 2013
TeMaT NUMeRU
kOMeNTaRZe I OPINIe
28
KOMERCJALIZACJA RIVIERY
TO SUKCES W CZASACH KRYZYSU
Marek ciszewski
dyrektor centrum handlowego Riviera
w Gdyni
OBCOKRAJOWCY CENIENI BARDZIEJ
OD RODZIMYCH MENEDŻERÓW?
PRZEMEBLOWANIE W KADRACH
10
Cały rok 2012 był bardzo interesującym okresem dla działów personalnych i headhunterów na rynku nieruchomości. Wydawałoby się, że po intensywnym okresie nastąpi
wyciszenie. Nic bardziej mylnego, pierwsze półrocze 2013 r. pokazało, że przetasowania personalne
i nowy nabór trwają w najlepsze, a to lato było szczególnie gorącym okresem wśród największych
graczy na rynku.
05 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .EDYTORIAL
06 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . FOKUS
08 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .DANE Z RYNKÓW
WYWIad
Mark Twomey
rekruter rynku nieruchomości,
partner zarządzający TARA HR Consultants
WIadOMOŚcI W SkRÓcIe
30 . . . . . . . . . . . . . . BIURA
35 . . . . . . . . . . . . .HANDEL
39 . . . . . . . . . . MAGAZYNY
41 . . . . . . . . . . . . . HOTELE
43 . . . . . . . . . . TRANSFERY
44 . . . . . . . eNGlISH PaGeS
RYNEK MAGAZYNOWY ŻYJE,
I TO ŻYJE DOBRZE
16
Rozmawiamy z Radosławem T.
Krochtą, wiceprezesem MLP Group,
o rekordowym półroczu firmy, planach wejścia
na giełdę, ekspansji w najbliższych latach
i o tym, co ma realny wpływ na rynek
magazynowy nad Wisłą.
o
issn
/ (39)
nR 8
20
W Polsce ulice handlowe przegrywają
konkurencję z centrami handlowymi, które wyrastają jak grzyby po deszczu.
Może się to zmienić wraz z rozwojem miast,
renowacją zabytkowych obszarów i napływem
turystów. To jednak następuje powoli. Czy ulice handlowe mają szansę zachwiać dominacją
dużych galerii?
3
Cena
40 PLn
NIeRUcHOMOŚcI HaNdlOWe
DOBRA LUKSUSOWE
DLA MILIONÓW
24
W Polsce obecnych jest 68 proc. marek luksusowych i z górnej półki. Po
otwarciu butiku Louis Vuitton w Warszawie do
wejścia na nasz rynek przymierzają się kolejne
domy mody. O wolną powierzchnię rywalizują
z rozwijającymi się markami zagranicznymi i rodzimymi. Walka toczy się o 2,75 mln klientów
oraz ich budżet przekraczający 200 mld zł.
EuR
/ 10
(w tym
8% VAT)
1-168
208
2013
Jak ożywić
ndlowe?
ulice ha
ń 2013
EsiE
wRz
NIeRUcHOMOŚcI HaNdlOWe
HANDEL ZDOBYWA ULICE.
POWOLI
EsiEń
wRz
owneK i
KaudKr
łada
.PL
do
Zapraszamy
serwisu
TY.COM
WWW.THECI
4 14:09:22
2013-09-0
Projekt okładki:
Arkadiusz Chorąży
Zdjęcie na okładce:
Justyna Bergmann, Marek Ciunowicz,
Agnieszka Mierzwicka, Edyta Bobek, Maciej Mędrek,
Del Chandler, Dorota Hołda, Jakub Kaźmierczak,
Rafał Koralewski, Jan Barbasiewicz, Piotr Murtaś,
Marta Mikołajczyk-Pyrć, Ewelina Kałużna,
Wojciech Zawierucha, Anna Scipio del Campo, Tomasz Trybus,
Fabrice Paumelle, Anna Stolarczyk
01 okladka
wrzesien
d 1
nowa.ind
Zdjęcia na str. 12, 13, 14 pochodzą z Fotolii.
Jeśli nie zaznaczono inaczej, fotografie i wizualizacje
zamieszczone w magazynie pochodzą z materiałów prasowych.
Redakcja nie zwraca
materiałów niezamówionych, zastrzega sobie prawo
redagowania nadsyłanych tekstów oraz nie odpowiada
za treść zamieszczonych reklam i ogłoszeń.
WRZESIEŃ 2013
Drzwi obrotowe
Ostatnie miesiące na rynku nieruchomości to wzmożony ruch w działach
kadr wielu firm. Specjaliści zmieniają barwy, a w firmach widać ostre przygotowania do projektów, które wystartują w IV kwartale tego roku.
Redakcja:
Tomasz Szpyt
redaktor naczelny
[email protected]
Magdalena Fabijańczuk-Antkowicz
redaktor
[email protected]
Marta Ryczywolska
dziennikarz
[email protected]
Łukasz Marynowski
dziennikarz
[email protected]
TOMASZ SZPYT / redaktor naczelny
Rynek pracy w sektorze nieruchomości
komercyjnych jest bardzo specyficzny
i od lat ogranicza się do kilku tysięcy
specjalistów w Polsce. Pole do rekrutacji
nie rozciąga się aż po horyzont i nie jest
nieprzebrane, niemniej dzieje się na nim
zaskakująco dużo. O tym, które firmy
rekrutują, a które są „dawcami” doświadczonych specjalistów, piszemy w tekście
okładkowym.
Sporo dzieje się na rynku magazynowym, który wydawał się podzielony
przez kilku największych graczy. Okazuje się jednak, że także mniejsze firmy
próbują uszczknąć na nim coś dla siebie
WSTĘP
i szykują ekspansję. O planach rozwoju
MLP rozmawiamy z Radosławem T.
Krochtą, wiceprezesem MLP Group.
Postanowiliśmy też zajrzeć na polskie
ulice handlowe, które nie mogą wyjść
z cienia centrów handlowych. Może się to
zmienić wraz z rozwojem miast, renowacją zabytkowych obszarów i napływem
turystów. Proces ten postępuje powoli,
ale wraz z nowymi inwestycjami handel
coraz odważniej zdobywa ulice.
Aby przyciągnąć klientów czy to do
sklepu na prestiżowej ulicy handlowej,
czy do galerii, trzeba mieć odpowiednie
marki. Nic tak nie rozpala wyobraźni
kupujących jak sklepy z produktami
luksusowymi i premium. W Polsce obecne jest w tej chwili 68 proc. światowych
marek luksusowych i z górnej półki. Po
otwarciu butiku Louis Vuitton w Warszawie do wejścia na nasz rynek przymierzają się kolejne domy mody. O wolną
powierzchnię rywalizują z rozwijającymi
się brandami zagranicznymi i rodzimymi.
Walka toczy się o 2,75 mln klientów oraz
ich budżet przekraczający 200 mld zł.
Zapraszamy również do zapoznania się
z najnowszymi wiadomościami z rynku
nieruchomości, które codziennie można
znaleźć w serwisie www.TheCity.com.pl.
Tomasz Papiernik
dziennikarz/tłumacz
[email protected]
Arkadiusz Chorąży
DFG studio
skład, łamanie
i opracowanie graficzne
Katarzyna Szol
korektorka
Reklama:
Daniel Jabłoński
dyrektor zarządzający
[email protected]
Hubert Wasiak
project manager
[email protected]
Cezary Goss
project manager
[email protected]
ul. Stępińska 22/30
00-739 Warszawa
tel. + 48 22 840 65 21
tel. + 48 22 841 31 52
www.thecity.com.pl
05
06
FOKUS
Wrzesień 2013
Biegiem do Metropolitanu
Firma Cushman & Wakefield, zarządca budynku Metropolitan, organizuje cykl treningów biegowych dla najemców. Ambasadorem akcji jest znany polski lekkoatleta
Mariusz Giżyński.
B
iegi odbywają się raz
w tygodniu w okresie od
27 czerwca do 3 października
w okolicy budynku Metropolitan,
na pl. Piłsudskiego i na terenie
Ogrodu Saskiego. W spotkaniach,
po rejestracji na oficjalnej stronie
internetowej, może wziąć udział
każdy pracownik firm wynajmujących biura w Metropolitanie. Ambasador projektu Mariusz Giżyński
to czołowy polski maratończyk
z rekordem życiowym 2:11:20 h.
Jest on uczestnikiem mistrzostw
Europy w Barcelonie, wielokrotnym medalistą mistrzostw Polski
w biegach długich, w tym mistrzem Polski w półmaratonie i wicemistrzem Polski w maratonie.
– Mariusz Giżyński biega z nami
dwa razy w miesiącu. Oprócz niego
treningi prowadzą doświadczeni
trenerzy warszawskich ścieżek
biegowych, a podczas wybranych
treningów spotkamy się również
z ekspertami z zakresu fizjoterapii
i żywienia – mówi Aneta Rogowicz-Gała, dyrektor Działu Zarządzania
Nieruchomościami w Cushman
& Wakefield.
Galaxy w nowej odsłonie
Uruchomienie 21-metrowej fontanny oficjalnie zakończyło przebudowę wnętrz CHR Galaxy w Szczecinie. Na
premierę połączoną z wieczorem rabatów w sklepach
przybyło blisko 40 tys. mieszkańców Szczecina i regionu.
M
odernizacja wnętrza CHR
Galaxy trwała ponad rok
i kosztowała ok. 10 mln zł. W odświeżonym centrum handlowo-rozrywkowym dominują teraz jasne
barwy. Wymieniono ok. 13 tys.
mkw. okładzin ściennych i podłogowych. We wnętrzu zamontowano
2 tys. ledowych punktów świetlnych. Główną atrakcją i symbolem
renowacji stała się największa w regionie, nowocześnie podświetlana
fontanna.
Galaxy to centrum handlowo-rozrywkowe Echo Investment
w regionie zachodniopomorskim.
Powierzchnia przeznaczona pod
wynajem to 42 tys. mkw. W Galaxy
klienci mogą korzystać z oferty 170
sklepów różnych branż, wielosalowego kina i hipermarketu Real.
Obiekt zaprojektowany przez pracownię architektoniczną OTH został
otwarty w 2003 r. W maju 2013 r.
obiekt uzyskał certyfikat ekologiczny
BREEAM In-Use.
CBRE stawia na internet
CBRE otworzyła Globalną Platformę Działu Badań Rynku
(Global Research Gateway) – nowy portal internetowy
z dostępem zewnętrznym do raportów, analiz, prognoz
i badań rynkowych przygotowywanych przez CBRE we
wszystkich sektorach rynku nieruchomości na całym
świecie.
G
lobal Research Gateway po
raz pierwszy łączy globalnie
wszystkie działy badań rynku CBRE
na jednej platformie. Na portalu
dostępne będą analizy i komentarze eksperckie oraz ponad 3 tys. raportów o globalnym, regionalnym
i lokalnym rynku nieruchomości,
publikowanych co roku przez CBRE.
Platforma CBRE z zaawansowaną
funkcjonalnością i licznymi opcjami
wyszukiwań wprowadza nowe
globalne zasady rejestracji, które
pomogą klientom i innym osobom
odwiedzającym stronę internetową
w ustawieniu własnych preferencji wyszukiwań odpowiednich
raportów dopasowanych do ich
potrzeb. Na portalu online będą
dostępne również nagrania wideo
prezentujące wywiady z ekspertami wyższego szczebla z Globalnej
Grupy Badań Rynku i Doradztwa
w CBRE.
4000
restauracji ma marka
Subway w Europie
Ibis ma złote godło
Kapituła Programu Najwyższa Jakość Quality International 2013 przyznała marce ibis tytuł laureata oraz Złote
Godło QI 2013 w kategorii QI Services za najwyższej jakości
usługi.
K
onkurs odbywa się pod patronatem Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Polskiej Agencji Rozwoju
Przedsiębiorczości i Klubu Polskie
Forum ISO 9000. Gala Najwyższej
Jakości QI 2013 odbędzie się 18 października 2013 r. w Poznaniu. Podczas wydarzenia laureatom zostaną
wręczone medale i dyplomy za udział
w tegorocznej edycji plebiscytu.
Wrzesień 2013
S
tena Recycling stworzyła na terenie inwestycji
wewnętrzną stację recyklingu,
złożoną z kilkunastu kontenerów
przystosowanych do odbioru 14
różnych frakcji, np. gruzu, wełny
mineralnej, folii, ziemi czy odpadów niebezpiecznych. Na całym
terenie budowy, w tym w pobliżu
pomieszczeń socjalnych, rozmieszczono specjalne pojemniki
na papier, metal oraz plastik,
a w biurze wykorzystano tzw.
multisort – system segregacji odpadów biurowych. Nad logistyką
wewnętrzną oraz prawidłowym
klasyfikowaniem materiałów czuwają koordynatorzy ds. odpadów
– pracownicy Stena Recycling,
a także wyznaczone osoby ze
strony generalnego wykonawcy
i podwykonawców.
Inwestorem obiektu jest SwedeCenter, a generalnym wykonawcą
PORR, na którego zlecenie Stena
Recycling opracowała i przeprowadza projekt optymalizacji
zarządzania odpadami budowlanymi.
07
NoVa Park
z nagrodą
Recykling
na budowie
w Poznaniu
Stena Recycling wprowadziła innowacyjne
rozwiązanie gospodarki
odpadami do realizowanego kompleksu biurowego
Business Garden Poznań.
Cel inwestycji to uzyskanie
minimum 75 proc. odzysku
surowców z odpadów
powstających na terenie
budowy.
FOKUS
Otwarte w kwietniu 2012 r.
Centrum Handlowe NoVa
Park zostało uhonorowane srebrną statuetką
i tytułem Budowy Roku 2012
w konkursie organizowanym przez Polski Związek
Inżynierów i Techników
Budownictwa.
Do Wieliczki na solankę
Zabytkowa Kopalnia Soli „Wieliczka” wzbogaci się o kolejną
turystyczną atrakcję. Będzie to tężnia solankowa z wieżą
widokową, którą w 12 miesięcy wybuduje Skanska.
W
artość inwestycji to 6,8 mln
zł netto (8,4 mln zł brutto).
Tężnia solankowa będzie gotowa
w sierpniu 2014 r. Ciekawym
architektonicznie elementem
tężni będzie wysoka na 22,5 m,
ośmiokątna wieża, pod którą
znajdzie się maszynownia.
Wieża będzie najwyższym punktem
dostępnym dla turystów. Projekt
tężni z wieżą widokową wchodzącą w bryłę obiektu nawiązuje
do nieistniejących już chłodni
kominowych. Tężnia będzie
dostosowana do potrzeb osób
niepełnosprawnych. Wokół obiektu
powstaną elementy małej architektury – ławki, kosze na śmieci,
gabloty na wystawy tematyczne.
Alejki otaczające tężnię zostaną
oświetlone w taki sposób, żeby
podkreślały charakterystyczne
punkty zagospodarowania terenu
oraz prezentowane rzeźby.
D
o nagrody II stopnia obiekt
został zgłoszony przez Warbud – generalnego wykonawcę
projektu, należącego do grupy
Caelum Development i Futureal.
Łączna powierzchnia handlowa
NoVa Park to ponad 32 tys. mkw.
Do dyspozycji klientów jest 900
darmowych miejsc parkingowych,
a na terenie obiektu funkcjonują
supermarket Piotr i Paweł oraz
liczne sklepy i punkty usługowe,
w tym marki nieobecne dotąd na
rynku lokalnym, takie jak H&M, Lindex, Intersport, KappAhl, KFC, Pure
Fitness, Home & You, Super-Pharm,
Cubus, Centro, Smyk, Sephora,
W.KRUK, Mohito czy 4F.
Niemiecki gigant chroni się
przed wierzycielami w sądzie
Zarząd spółki IVG Immobilien AG wystąpił do sądu w Bonn o wszczęcie postępowania
ochronnego (tzw. Schutzschirmverfahren), a ten prośbę przyjął. Wniosek dotyczy wyłącznie spółki dominującej z grupy IVG – IVG Immobilien AG z siedzibą w Bonn. Wszystkie jednostki zależne IVG, jak i jej biznes operacyjny mają nadal funkcjonować bez zmian.
W
niosek do sądu to efekt
nieudanych negocjacji
z wierzycielami firmy. – Pomimo
tygodni intensywnych mediacji,
negocjacji i wysiłków ze strony IVG,
poszczególne grupy wierzycieli nie
były niestety w stanie zgodzić się
na polubowne rozwiązanie, biorąc
Dom Mody Klif
w nowej odsłonie
pod uwagę wszystkie interesy
udziałowców – przekonuje dr
Wolfgang Schäfers, prezes IVG
Immobilien AG. – Jest to tym
bardziej godne ubolewania, że ​​
kluczowi akcjonariusze spółki zasygnalizowali chęć wsparcia planu
restrukturyzacji przedstawionego
przez przedstawicieli wierzycieli,
z pożyczki SynLoan I / LBBW i obligacji zamiennych. Droga do porozumienia z wierzycielami, a tym
samym do uzdrowienia IVG będzie
teraz przebiegać alternatywną
trasą – ale to nic nie zmienia, nasze
cele są jasne – zapewnił Schäfers.
Sprostowanie
Na str. 36 czwartej edycji Almanachu Centrów Handlowych zamieściliśmy nieaktualne zdjęcie Domu
Mody Klif w Warszawie. Za pomyłkę
serdecznie przepraszamy.
Redakcja
DANE Z RYNKÓW
08
WRZESIEŃ 2013
RYNEK INWESTYCYJNY/POLSKA
Stopy zwrotu z najlepszych nieruchomości
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
2001
2002
2003
2004
magazyny
2005
2006
obiekty handlowe
2007
2008
2009
2010
2011
2012
biura
2013
Źródło: Colliers International
RYNEK GRUNTÓW W POLSCE
Średnie ceny gruntów inwestycyjnych w poszczególnych regionach
PLN/m2
700
600
600
500
400
350
300
200
180
180
150
100
250
230
200
200
150
220
180
180
180
150
160
200
150
100
bli
n
w
Lu
Rz
e
Tr
ój
Kr
mi
ak
szó
ów
to
as
na
Po
z
Wr
oc
tra
Po
lsk
a
cen
ław
lna
sk
oli
ok
Wa
r
sza
wa
Ślą
ce
to
as
mi
wa
sza
Wa
r
ń
50
0
Źródło: AXI IMMO
RYNEK INWESTYCYJNY/POLSKA
Wartość transakcji (mln euro)
RYNEK GRUNTÓW/POLSKA
Ceny za biurowy grunt inwestycyjny (euro/m2 GLA)
5000
MIASTO/REGION
MIN.
MAX.
POWIERZCHNIA (mkw.)
4000
Warszawa: centrum
400
800
600
Kraków
150
400
275
Łódź
150
320
235
Poznań
140
280
210
Górny Śląsk
75
160
117,5
Trójmiasto
100
300
200
Wrocław
120
350
235
3000
2000
1000
0
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 I poł.
2013
Źródło: Colliers International
Źródło: Colliers International
WRZESIEŃ 2013
DANE Z RYNKÓW
09
Rynek handlowy/Europa
Najpopularniejsze regiony pod względem inwestycji w nieruchomości handlowe
2010 – średnia kwartalna
2011 – średnia kwartalna
3 Euro
2012 – średnia kwartalna
2013 – średnia kwartalna
2 Euro
wa
ko
iow
rod
dn
rop
aŚ
aP
ołu
Eu
Fr
a
rop
rop
(be
z
Z
Ni W. B ach
em ry ód
iec tan
i F ii,
ra
nc
ji)
nc
ja
nia
od
aW
sch
na
dy
Eu
Wi
el
Sk
ka
an
Br
Ni
yta
em
wi
a
cy
nia
0 Euro
a
1 Euro
Eu
Wolumen kwartalny (mld euro)
4 Euro
Źródło: Cushman & Wakefield, KTI, RCA oraz Property Data
Rynek biurowy/Warszawa
Absorpcja powierzchni biurowej (mkw.)
Absorpcja netto (mkw.)
Rynek biurowy/Trójmiasto
Podaż nowej pow. biurowej w Trójmieście (tys. mkw.)
Absorpcja netto – prognoza (mkw.)
Gdańsk
300 000
120
250 000
100
200 000
80
150 000
60
100 000
40
50 000
20
0
2009
2010
2011
2012
2013F
2014F
0
2008
2009
2010
Gdynia
2011
Sopot
2012
Źródło: CBRE
2013F
2014F
Źródło: CBRE
RYNEK MAGAZYNOWY/POLSKA
Największe transakcje najmu w I połowie 2013 r.
Najemca
Sektor
Park
Rodzaj umowy
Strefa
Metraż
Castorama
Eko Holding
Polaris
Inter Cars
Recticel
Żabka
Tradis BTS
France Telecom Group
Volkswagen
Spedimex
Coca-Cola
Dirks Consumer Logistics
Henkel
Inter Cars
Autopartner
Fiege
ND Transport
Stalgast
Sonoco
Allegro
Sieć sklepów
Art. spożywcze
Art. motoryzacyjne
Art. motoryzacyjne
Inne
Sieć sklepów
Operator logistyczny
Inne
Art. motoryzacyjne
Operator logistyczny
Art. spożywcze
Operator logistyczny
FMCG
Art. motoryzacyjne
Art. motoryzacyjne
Operator logistyczny
Operator logistyczny
Inne
Operator logistyczny
Sieć sklepów
BTS Castorama Stryków
Prologis Park Wrocław V
BTS Polaris Opole
Goodman Sosnowiec Logistic Centre
Panattoni Park Łódź South
SEGRO Industrial Park Tychy
Prologis Park Wrocław V
Panattoni Park Pruszków
Prologis Park Poznań II
Panattoni Park Stryków
Panattoni Park Mysłowice
S-Logistic
Panattoni Park Poznań II
Panattoni Park Mysłowice
MLP Bieruń
Prologis Park Dąbrowa
Point Park Poznań
ProLogis Park Warsaw II
ProLogis Park Wrocław III
Europolis Park Błonie
Nowa umowa
Nowa umowa
Nowa umowa
Nowa umowa
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Nowa umowa
Odnowienie umowy
Nowa umowa
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Nowa umowa
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Nowa umowa
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Odnowienie umowy
Nowa umowa
Polska Centralna
Wrocław
Opole
Górny Śląsk
Polska Centralna
Górny Śląsk
Wrocław
Okolice Warszawy
Poznań
Polska Centralna
Górny Śląsk
Wrocław
Poznań
Górny Śląsk
Górny Śląsk
Górny Śląsk
Poznań
Warszawa Miasto
Wrocław
Okolice Warszawy
50 000
35 000
34 000
25 000
20 000
19 000
18 000
17 000
17 000
17 000
17 000
15 000
15 000
15 000
15 000
15 000
14 000
13 000
11 000
10 000
Źródło: Jones Lang LaSalle, magazyny.pl, I poł. 2013
10
TEMAT NUMERU
wrzesień 2013
Przemeblowanie
w kadrach
Cały rok 2012 był bardzo interesującym okresem dla działów personalnych i headhunterów na rynku
nieruchomości. Wydawałoby się, że po intensywnym okresie nastąpi wyciszenie. Nic bardziej mylnego,
pierwsze półrocze 2013 r. pokazało, że przetasowania personalne i nowy nabór trwają w najlepsze, a to
lato było szczególnie gorącym okresem wśród największych graczy na rynku.
Łukasz Marynowski
R
ynek pracy w sektorze nieruchomości komercyjnych jest bardzo
specyficzny i od lat ogranicza się
do kilku tysięcy specjalistów w Polsce.
Pole do rekrutacji nie rozciąga się aż po
horyzont i nie jest nieprzebrane, niemniej
jednak dzieje się na nim zaskakująco
dużo. Wystarczy zerknąć na ostatnie
dwa, trzy miesiące, aby zorientować się,
że działy personalne wielu firm musiały
przełożyć urlopy.
Na polskim rynku nieruchomości
komercyjnych widać ostre przygotowania do projektów, które wystartują
w IV kwartale tego roku, zarówno wśród
funduszy, deweloperów, jak i agencji.
Jones Lang LaSalle właśnie przebudował
swój dział zarządzania nieruchomościami
w związku ze stratami na rzecz konkurencyjnego CBRE. Podobna sytuacja jest
obecnie w DTZ, który potrzebuje zmian
po odejściach do BNP Paribas. Ten ostatni gracz rozwija się ostatnio bardzo dynamicznie – mówił w czerwcu na łamach
portalu The City Mark Twomey, rekruter
rynku nieruchomości, partner zarządzający TARA HR Consultants.
Pracodawca ze snów i pracownik
idealny
– W ciągu minionego roku, od mniej
więcej lipca 2012 r. do dziś, zbyt wiele
w preferencjach kandydatów na rynku
pracy sie nie zmieniło – twierdzi Oskar
Kasiński, head of Property & Construction Poland. Nadal jako topowe organizacje, o których kandydaci często mówią
jako o pożądanych miejscach pracy,
wymieniane są takie firmy, jak Ghelamco,
Skanska Property, Echo Investment, jeśli
mowa o nieruchomościach biurowych.
W obszarze retailu, według osób z branży, bardzo dobrze widziane jest środowisko biznesowe w ECE Projektmanagement, Unibail-Rodamco, Apsys oraz
Neinver. Natomiast sektor nieruchomości logistyczno-magazynowych to rynek
opanowany przez kilka największych
firm, jak Prologis, Panattoni, Segro czy
Goodman, gdzie w zasadzie każda z nich
cieszy się bardzo dobrym PR-em na
rynku pracy. W consultingu prym wiodą
Jones Lang LaSalle, CBRE oraz Savills
– wylicza Oskar Kasiński. Potwierdza
to Mark Twomey, dodając jeszcze do
listy wymarzonych pracodawców firmy
Hochtief, Kulczyk Silverstein i GTC.
Niewątpliwe w oczy rzuca się fakt, że
wśród wymienionych „pracodawców
ze snów” niezbyt wielu jest rodzimych
przedsiębiorców. Jak tłumaczy Twomey,
niestety cały czas w przypadku rodzimych firm pokutuje mit, że nie płacą tak
dobrze jak międzynarodowe koncerny
lub że nie inwestują w swoich pracow-
Przetasowania i roszady wśród
pracowników widoczne są szczególnie w przypadku przejęć firm
lub gdy do konkurencji przechodzi szef
dużego działu, który ma zaufany zespół.
Nieraz można zaobserwować takie
„masowe przepływy” – Joanna Kowalczyk,
Construction & Property Team Leader
Nowe centrum
Riviera w Gdyni!
· Położone w centrum komunikacyjnym
· 70 000 m2 GLA powierzchni handlowej
· Otwarcie już w październiku 2013
Skontaktuj się z działem leasingu:
TEL: +48 22 546 98 09
KOM: +48 510 009 043
EMAIL: [email protected]
www.centrumriviera.pl
12
TEMAT NUMERU
Różne metody
rekrutacji
Mark Twomey
rekruter rynku nieruchomości,
partner zarządzający
TARA HR Consultants
M
niejsze firmy stają
przed większym
wyzwaniem, gdy szukają
pracowników, niż ich
więksi konkurenci.
Z tego powodu bywa,
że decydują się na
zatrudnienie mniej doświadczonej osoby
i jej gruntowne przeszkolenie pod kątem
potrzeb stanowiska. Z kolei osoby z doświadczeniem mają szansę, by w mniejszej
firmie szybciej awansować. W krótkim
czasie można mieć kontakt z szeroką paletą nowych wyzwań, działać na styku kilku
obszarów i dzięki temu szybciej się uczyć.
Tego raczej nie oferują duzi gracze. Tam
każdy ma swoją działkę, za którą odpowiada, takie „od-do”, poza które – do czasu
ewentualnego awansu – nie może wyjść.
wrzesień 2013
ników. Być może kiedyś faktycznie tak
było, ale dziś to już tylko stereotyp.
Głównym celem osób planujących
karierę w nieruchomościach jest zdobycie
zatrudnienia w jednej z czołowych międzynarodowych agencji – to już połowa
drogi do sukcesu. Następne kilka lat
upływa na zdobywaniu doświadczenia
i specjalistycznej wiedzy, nawiązywaniu kontaktów z międzynarodowymi
klientami oraz specjalistami w branży,
co dopiero otwiera ścieżkę kariery. Ze
względu na fakt, że jest to stosunkowo
niewielki rynek, rotacja pracowników
w pewnych jego sektorach jest znaczna
– mówi Małgorzata Nowotna, associate
director, Financial Controller and Office
Manager Savills.
Kandydaci, którzy zdecydowali się na
związanie swojej przyszłości z sektorem
nieruchomości komercyjnych, muszą
spełniać wiele wymogów w zależności od
konkretnego stanowiska. Inne wymogi
stawiane są np. rzeczoznawcy majątkowemu, a inne pośrednikowi w wynajmie
powierzchni magazynowej.
Jednak wśród największych agencji
i firm przyjęty jest pewien kanon, który
obejść jest bardzo ciężko. – Kompetencją kluczową w branży nieruchomości
komercyjnych jest bardzo dobra znajomość języka angielskiego. Wynika ona ze
specyfiki sektora, w którym większość
klientów to firmy zagraniczne, takie
jak np. międzynarodowe fundusze inwestycyjne czy grupy deweloperskie.
Z drugiej strony część osób w Jones Lang
LaSalle i globalnych firmach o podobnym profilu to cudzoziemcy, a językiem
komunikacji wewnętrznej jest angielski
– wylicza Magdalena Kuśmierska, dyrektor w Dziale Personalnym, Jones Lang
LaSalle.
Istotne jest również wykształcenie
wyższe kierunkowe, np. finansowe, ekonomiczne, inżynierskie, rachunkowość,
geodezja – w zależności od danego stanowiska. Do działów wycen w agencjach
doradczych na samodzielne stanowiska
poszukiwani są licencjonowani rzeczoznawcy, najchętniej z certyfikatami typu
RICS. Oczywiście, niezwykle ważne jest
również doświadczenie na podobnym
stanowisku i przy projektach, szczególnie
w dziale property management. W przypadku zespołu ds. wynajmu powierzchni
biurowej czy handlowej bardzo istotne
są umiejętności negocjacyjne. Należy też
wspomnieć o absolutnej konieczności
sprawnego posługiwania się narzędziami
typu Excel i umiejętnościach analitycznego myślenia – dodaje Magdalena
Kuśmierska
Czy duży może więcej?
Branża nieruchomości jest dość hermetycznym środowiskiem, choć z tezą tą
nie do końca zgadza się Mark Twomey.
Przyznaje jednak, że osoby które raz
weszły na rynek pracy w nieruchomościach, już raczej z niego nie rezygnują.
I zapewne dlatego czasami można odnieść wrażenie, że wciąż widzi się te
same twarze, choć w barwach różnych
„klubów” i z innym logo na wizytówce.
Jak zatem przebiega proces rekrutacji
w takich warunkach?
Każda z firm ma własny sposób zdobywania nowych pracowników. Niektóre same wychodzą na rynek z ofertą
bądź szukają pracowników z polecenia,
a niektóre korzystają z zewnętrznego
wsparcia. Rynek nieruchomości komercyjnych jest relatywnie mały, a przy tym
organizuje wiele imprez branżowych,
mniej lub bardziej oficjalnych, więc
większość osób z branży po prostu się
zna. Jednak zupełnie czym innym jest
wiedzieć, kto pracuje w branży, a innym
– kto myśli o zmianie pracodawcy lub na
taką zmianę byłby otwarty. Tu pojawiają
się wyspecjalizowane agencje wyszukujące idealnych kandydatów – mówi Mark
Twomey. Czy jednak wszystkie firmy
korzystają z ich usług?
wrzesień 2013
Joanna Kowalczyk, Construction
& Property Team Leader, tłumaczy, że
duże znaczenie ma kultura organizacyjna
firmy i jej kapitał. Firmy z Europy Zachodniej przenoszą zwyczaj korzystania
z firm konsultingowych, w tym rekrutacyjnych. Jeżeli firma współpracuje z wyspecjalizowaną firmą doradztwa personalnego, to także buduje tym samym
swoją markę jako profesjonalnego pracodawcy. Nie wyklucza to jednak samodzielnych kroków, jak publikacja ogłoszeń na portalach pracowych i polecenia
od pracowników. Firmy bardzo często
maksymalizują szanse na zrekrutowanie
odpowiedniej osoby poprzez działania
wielokanałowe, a jednocześnie prowadzą
badanie rynku i rywali poprzez rozmowy
z kandydatami z konkurencyjnych firm.
Dla mniejszych firm koszty związane
z korzystaniem z usług firmy doradztwa
personalnego są zniechęcające i wolą one
korzystać z poczty pantoflowej/znajomości lub ewentualnie ogłoszeń.
Tyle headhunterzy, a jak sprawę komentują sami zainteresowani? Małgorzata
Nowotna z firmy Savills mówi, że sposób
prowadzenia rekrutacji jest uzależniony
TEMAT NUMERU
przede wszystkim od rodzaju stanowiska. – Z usług firm doradztwa personalnego lub typu executive search korzystamy przy poszukiwaniach pracowników
na stanowiska wyższego szczebla, wspomagając się dodatkowo opiniami naszych
obecnych pracowników oraz klientów.
Dodatkowo należy podkreślić, iż ze
względu na charakter tego rynku znamy
większość osób będących w naszej grupie
docelowej. W przypadku rekrutacji na
niższe stanowiska w strukturze firmy
zamieszczamy oferty pracy w czołowych
internetowych serwisach rekrutacyjnych
lub ogłaszamy nabór kandydatów poprzez studenckie koła nieruchomościowe
i biura karier – tłumaczy Nowotna.
Podobnie postępuje Jones Lang LaSalle,
gdzie projekty rekrutacyjne przebiegają
wielotorowo. – Zamieszczamy ogłoszenia rekrutacyjne w internecie, używamy
kanałów takich jak social media, jak
również tzw. poczty pantoflowej, a czasami korzystamy również ze wsparcia
profesjonalnych agencji rekrutacyjnych,
znających specyfikę branży – szczególnie
w sytuacjach, kiedy w szybkim tempie
należy pozyskać osoby z bardzo kon-
13
John czy Jan?
MAGDALENA KUŚMIERSKA
dyrektor w Dziale Personalnym,
Jones Lang LaSalle
K
ilka lat temu, w I
dekadzie XXI wieku
na wyższych stanowiskach w agencjach
doradczych dominowali
cudzoziemcy, którzy
przekazywali swoją wiedzę i know-how polskim zespołom. Rynek
dopiero się zaczynał, a centrale międzynarodowych firm miały ograniczone zaufanie
co do kompetencji polskich specjalistów.
Jednak od 10 lat obserwujemy rewolucję
w branży – wielką zmianę jakościową. Te
osoby, które zaczynały w poprzedniej dekadzie, rozwijały swoje kompetencje często
za granicą, dziś mają kierownicze stanowiska i decydują o rozwoju branży. Tzw. top
management opanowali polscy eksperci,
z kilkunastoletnim doświadczeniem oraz
znajomością specyfiki polskiego rynku.
14
TEMAT NUMERU
kretnymi kwalifikacjami – zaznacza Magdalena Kuśmierska z Jones Lang LaSalle.
Z kolei Małgorzata Ślusarczyk, specjalista
ds. marketingu i sprzedaży w MLP Group, przyznaje: – Nasza branża jest dość
hermetyczna i większość z nas dobrze się
zna z kolegami z innych firm. W procesie
rekrutacji często wykorzystujemy własne
kontakty, polegamy na referencjach od
znanych nam osób. Czasami również
publikujemy ogłoszenia i zawsze mamy
dużą liczbę zgłoszeń.
to było naprawdę gorące lato…
W ciągu ostatnich trzech miesięcy najwięcej działo się wśród agencji
doradczych. Największy odpływ pracowników zanotował DTZ. Jeszcze
w kwietniu 2013 r. z firmą pożegnał
się Patrick Delcol, który pełnił funkcję
prezesa agencji DTZ w Polsce. Odeszli
także Del Chandler, szef działu rynków
kapitałowych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, Grzegorz Dudziak,
dyrektor strategiczny ds. zarządzania
nieruchomościami w regionie CEE, oraz
Erik Drukker, dyrektor zespołu powierzchni biurowych w DTZ. W czerwcu szeregi BNP Paribas Real Estate
zasilił Robert Borowicz, który w DTZ
zajmował funkcję Marketing & PR
Managera. Szeregi DTZ opuścili także
wRzEsiEń 2013
Marta Mikołajczyk-Pyrć (obecnie zespół
zarządzania nieruchomościami Savills)
i Wojciech Zawierucha (obecnie dyrektor ds. operacyjnych i rozwoju biznesu
Savills), dołączając do firmy Savills, która
obok agencji Jones Lang LaSalla tego lata
jest jednym z najaktywniejszych pracodawców. DTZ w czerwcu informował
o przybyciu trzech nowych specjalistów:
Craiga Maguire’a, Łukasza Maciaka
i Miry Kantor-Pikus, którzy wzmocnili
dział rynków kapitałowych.
Wydaje się, że największym beneficjentem zmian kadrowych w DTZ jest
Savills. Marta Mikołajczyk-Pyrć, Wojciech Zawierucha oraz Rafał Koralewski
(obecnie kierownik działu windykacji
Savills) to trójka nowych pracowników
związanych wcześniej z konkurencyjną
agencją. Do grona pracowników Savills
dołączyli także Maciej Mędrek (negocjator w dziale powierzchni handlowych)
i Piotr Murtaś (property manager).
Bardzo aktywny na rynku był Jones
Lang LaSalle, który na przełomie lipca i sierpnia informował o 10 nowych
pracownikach działu zarządzania nieruchomościami. Są to: Łukasz Mazurczak,
Anna Scipio del Campo, Dorota Hołda,
Joanna Pergół, Norbert Fijałkowski,
Jakub Kaźmierczak, Martyna Stoń, Tomasz Trybus, Agnieszka Mierzwicka
oraz Piotr Gostomski. W tym czasie
szeregi JLL opuściły trzy osoby na
rzecz Colliers International: Ewelina
Kałużna (obecnie dyrektor działu wynajmu powierzchni biurowych Colliers),
Adam Pastusiak (obecnie specjalista ds.
systemów informatycznych Colliers)
oraz Jan Barbasiewicz (obecnie associate
director, dział powierzchni logistycznych
i przemysłowych Colliers). Najspokojniejsze lato mieli przedstawiciele działu
zarządzania personaliami w CBRE, gdzie
dołączyło dwóch nowych pracowników
– Rafał Sękowski do działu powierzchni
biurowych i Dariusz Szulc do działu
doradztwa budowlanego.
a jaka będzie zima?
Rynek nieruchomości ma tę specyfikę,
że rekrutacja uzależniona jest od nowych
projektów, i firma, która się ich podejmuje,
zwykle potrzebuje zatrudnić nowe osoby.
Mark Twomey mówi: – Są firmy takie
jak na przykład Skanska, które zaczynają
nowy projekt dopiero po ukończeniu
poprzedniego, więc całe zespoły po prostu przenoszą się z jednego projektu na
następny. Są też firmy, które mają przerwę
dwu-, trzyletnią między kolejnymi projektami, i zdarza się, że po zakończeniu projektu zwalniają, by wraz z rozpoczęciem
nowej inwestycji znów zatrudniać. 
Łacina Shopping Center:
Located at the very heart of Poznań.
99 000 m² gLA.
300 commercial and service units, including: 40 medium sized units, 220 boutiques and 40 restaurants and cafes.
3 300 parking places.
Opening: Autumn 2015.
APSYS POLSKA SP. Z O. O., ATRIUM CENTRUM, AL. JANA PAWŁA II 27, 00-867 WARSZAWA
Tel.: 22 701 92 00, Fax: 22 701 92 01, [email protected], WWW.APSYSgROUP.COM
MAREK BŁĘDOWSKI, [email protected], TEL.: 22 701 92 57
16
WYWIAD
wrzesień 2013
Rynek magazynowy
żyje, i to żyje dobrze
Rozmawiamy z Radosławem T. Krochtą, wiceprezesem MLP Group, o rekordowym półroczu firmy,
planach wejścia na giełdę, ekspansji w najbliższych latach i o tym, co ma realny wpływ na rynek
magazynowy nad Wisłą.
Łukasz Marynowski: Ostanie miesiące to pracowity okres
dla MLP, jakie macie plany na najbliższy czas?
Radosław T. Krochta: To pierwsze półrocze faktycznie było
dla nas rekordowe – jeśli chodzi o powierzchnię magazynową,
wynajęliśmy około 50 tys. mkw. Warto zaznaczyć, że mówimy
o nowej powierzchni, a nie o odnowionych umowach. Najbliższy czas wygląda dla nas bardzo obiecująco, nasza strategia
zakłada w ciągu 4 lat podwojenie posiadanej powierzchni. Ważne jest to, że widzimy ożywienie na rynku, transakcje, które
wcześniej były zamrożone, dzisiaj wracają.
Szykujecie się do debiutu na giełdzie, jest to już drugie
podejście. Dlaczego zdecydowaliście się właśnie teraz na ten
krok?
2–3
proc.
to wskaźnik pustostanów
we wszystkich obiektach
MLP w Polsce
Wyceny spółek porównywalnych są na chwilę obecną lepsze
niż 2–3 lata temu, gdy robiliśmy pierwsze podejście do GPW,
i wydają się nam rozsądne. Złożyliśmy prospekt i jesteśmy
w trakcie rozmów z KNF. Myślę, że debiut powinien nastąpić w okolicach października/listopada tego roku. Spółka jest
w dobrej kondycji finansowej. Warto podkreślić, że do tej pory
rozwijaliśmy się zgodnie ze scenariuszem zakładającym debiut
giełdowy, mimo że ostatecznie nie zrealizowaliśmy planowanej
emisji akcji ani nie wyemitowaliśmy obligacji. Jeśli tym razem
przeprowadzimy IPO, to nasza ekspansja będzie jeszcze bardziej dynamiczna i szybciej powiększymy wartość spółki.
Czy nowe projekty, o których Pan wspomina, to będą
nowe centra, rozbudowy już istniejących czy magazyny w formule BTS realizowane poza istniejącymi parkami logistycznymi?
Będą to trzy wymienione. Oczywiście priorytetem jest dla nas
rozwój własnych centrów logistycznych, przy których możemy
dobudować jeszcze ok. 400 tys. mkw. magazynów. Liczymy
jednak na potencjalne akwizycje nowych obszarów, na których
moglibyśmy budować kolejne centra magazynowe.
Ma Pan na myśli jakieś konkretne lokalizacje?
Myślimy o okolicach Górnego i Dolnego Śląska. Na Dolnym
Śląsku jeszcze nie działamy, a na Górnym Śląsku mamy już
jeden park w całości wynajęty, drugi w Bieluniu dokupiliśmy
ostatnio i będziemy go rozwijać. Wracając jeszcze do poprzedniego pytania, chcemy się również skupić na projektach BTS,
kwiecień 2013
WYWIAD
17
Radosław T. Krochta, wiceprezes MLP Group
które znajdą się poza naszymi parkami. Wierzymy w duży
potencjał rynku w tym segmencie i jesteśmy w trakcie bardzo
zaawansowanych negocjacji przy kilku projektach.
MLP jest kojarzone ze sporym bankiem ziemi – 150 ha.
Ile z tego pozostało do zabudowania?
Około 86 ha, na których możemy postawić jeszcze ponad
400 tys. mkw. magazynów.
Jesteście obecni na Mazowszu, Śląsku, w Wielkopolsce,
wspominał Pan o Dolnym Śląsku – kierunek Wrocław?
Jesteśmy we wszystkich regionach istotnych z punktu
widzenia naszej strategii biznesowej, na razie jeszcze poza
Wrocławiem. Jesteśmy w Warszawie, w Poznaniu, na Śląsku
mamy dwie lokalizacje i niewykluczone, że niedługo może
będzie tam następna. Nie ma nas we Wrocławiu, a jest to rynek
bardzo perspektywiczny, widzimy tam duży potencjał i możliwość rozwoju. Możliwe, że dokonamy jakiegoś zakupu w tym
rejonie.
A co Pan powie o Szczecinie?
To niewątpliwie ciekawy kierunek i bierzemy pod uwagę
realizację projektów w tych okolicach. Ale zaistniejemy, gdy
tylko będą tam konkretne przedsięwzięcia, spekulacyjnie raczej
nie kupimy tam żadnych gruntów. Bardziej interesują nas tereny
Torunia i Bydgoszczy niż północ Polski.
18
WYWIAD
wrzesień 2013
Nasza strategia zakłada w ciągu 4 lat podwojenie posiadanej powierzchni. Ważne jest to,
że widzimy ożywienie na rynku, transakcje,
które wcześniej były zamrożone, dzisiaj wracają.
Dwa z pięciu parków MLP znajdują się w specjalnych strefach ekonomicznych. Jak zapatrują się na te projekty najemcy,
czy przyciągają one bardziej i czy prowadzenie tam biznesu jest
inne?
Dla nas jako dewelopera nie ma żadnej różnicy, pewnie jest to
istotne dla klientów produkcyjnych, którzy są beneficjentami ulg
podatkowych. W przypadku klientów logistycznych nie jest to
istotna kwestia. Także niedawne zamieszanie wokół przedłużania
funkcjonowania tych stref ma dla nas marginalne znaczenie.
À propos marginalnego znaczenia, CBRE twierdzi, że
e-commerce ma coraz większy wpływ na rynek magazynowy
w Polsce, czy zgadza się Pan z tym twierdzeniem? Czy wśród
najemców MLP jest to zauważalne?
Moim zdaniem nie ma to żadnego wpływu. Wzrost znaczenia
e-commerce ma wpływ wyłącznie na klientów posiadających
sklepy np. w galeriach handlowych. Ale dla nas jako dewelopera
powierzchni logistycznych nie jest to paląca kwestia. Przedsiębiorcy prowadzący działalność w sektorze handlowym i tak
mają zaplecze logistyczne. Dla nas jako dewelopera magazynowego nie ma znaczenia, czy firma, która miała np. 20 sklepów,
będzie dostarczać towar z magazynu do każdego z nich, czy
przyjedzie firma kurierska i będzie realizować pojedyncze dostawy. Na jedno wychodzi, powierzchnia do magazynowania
towaru wciąż jest potrzebna.
Jak wygląda współczynnik pustostanów w Państwa
obiektach, czy jest on różny w zależności od regionu?
Podejrzewam, że nasz współczynnik wygląda najlepiej w Polsce, co jest plusem i minusem jednocześnie – oscyluje w granicach 2–3 proc. we wszystkich parkach. Niestety nie daje nam to
możliwości szybkiej reakcji na natychmiastowy popyt na powierzchnię ze strony potencjalnego najemcy. Jednak dzięki temu
mamy pewność i stabilność rozwoju firmy oraz stały przepływ
gotówki. Przez ostatnie lata działaliśmy dość konserwatywnie,
dlatego dziś jesteśmy na 4. pozycji na rynku. W najbliższym
czasie chcemy jednak rozwijać się znacznie szybciej niż rynek.
Skąd ten optymizm?
Patrzę na wskaźniki konwergencji. Poziom powierzchni handlowych w Polsce i krajach zachodnich jest dość podobny, dość
szybko dogoniliśmy średnią europejską. W branży magazynowej
mamy cztery razy mniej powierzchni w przeliczeniu na mieszkańca. Daje nam to komfort i nadzieję na rozwój tego rynku.
Potencjał wciąż jest duży. Ponadto rynek magazynowy jest na
tyle dojrzały, że wejście nowych graczy będzie bardzo trudne.
Czy rozważacie sprzedaż centrów logistycznych ze swojego portfolio?
Zawsze rozważmy każdą interesującą propozycję. Biorąc
pod uwagę to, że Polska jest bardzo atrakcyjnym rynkiem dla
funduszy zainteresowanych nieruchomościami, a część naszych
parków jest już ukończonym i dobrze wynajętym produktem,
taka transakcja jest możliwa.
Podobno w planach macie inne inwestycje poza Polską?
Tak, myślimy o regionie Europy Środkowo-Wschodniej
i Zachodniej. Obecnie przyglądamy się kilku projektom, ale jest
zbyt wcześnie na konkrety. Naszą bazą jest jednak Polska, tu
chcemy inwestować, ten rynek jest stabilny i wciąż widzimy na
nim ogromny potencjał. Nie wyklucza to oczywiście obrania
kierunku na Wschód czy Zachód, np. Holandia, Niemcy. Czas
pokaże.
Jeśli chodzi o inwestycje, mówiliśmy już o gruntach, a czy
rozważacie zakup inwestycji już rozpoczętych?
Jesteśmy deweloperem, który może dokonać akwizycji
dwóch rodzajów projektów, albo to będą grunty i zaczynamy
od zera, albo projekt rozpoczęty w 20–30 proc. z dużym potencjałem rozwoju. Nie kupujemy gotowych projektów, nie
jesteśmy funduszem inwestycyjnym, ale jako deweloper chętnie
pochylimy się nad perspektywicznym projektem, który został
rozpoczęty.
Trochę abstrakcyjne pytanie na koniec, które dla branży
centrów handlowych takie było kilka lat temu. W sektorze
biurowym standardem są certyfikaty ekologiczne, w handlowym też stają się coraz bardziej popularne. Czy ten trend przeniesie się również na rynek magazynów?
Jest to bardzo wątpliwe. W Stanach czy w Europie Zachodniej ten trend nie przeszedł na rynek magazynowy. Nie mamy
żadnego magazynu sensu stricto zielonego, z certyfikatem
BREEAM czy LEED. Rozważamy takie kwestie jak np. ogniwa
fotowoltaiczne na dachach naszych obiektów, ale jest to kwestia ustawodawstwa dotyczącego zielonej energii. Będziemy to
rozważać z punktu widzenia biznesowego i jeśli te rozwiązania
będą efektywne i zasadne ekonomicznie, wprowadzimy je. Certyfikowanie magazynu na dzień dzisiejszy nie wchodzi w grę,
ale nie można tego wykluczyć, jeśli rynek pójdzie w tę stronę
i wymusi takie zmiany. Wtedy oczywiście dostosujemy się do
realiów, obecnie nie ma takiej potrzeby.
Rozmawiał
Łukasz Marynowski
REKLAMA
20
HANDEL
wrzesień 2013
Handel zdobywa
ulice. Powoli
W Polsce ulice handlowe przegrywają konkurencję z centrami handlowymi, które wyrastają jak grzyby
po deszczu. Może się to zmienić wraz z rozwojem miast, renowacją zabytkowych obszarów i napływem
turystów. To jednak następuje powoli. Czy ulice handlowe mają szansę zachwiać dominacją dużych
galerii?
Marta Ryczywolska
N
sąsiednia Praga i Budapeszt. – Podróżujący do Londynu, Brukseli czy Paryża
Polacy odczuwają brak spacerowych
ulic handlowych po powrocie do kraju
– mówi Wioleta Wojtczak, starszy konsultant w Dziale Badań i Rozwoju Savills.
W Polsce popularniejszym formatem
wciąż są galerie handlowe. Dla wielu
Fot. CBRE Global Investors Poland
ajdroższa ulica w Polsce, warszawski Nowy Świat, jest dopiero
43. na liście 62 najdroższych ulic
handlowych na świecie – tak wynika
z zeszłorocznego raportu „Main Streets Across the World” firmy Cushman
& Wakefield. Wyprzedzają nas nie tylko
Paryż, Mediolan czy Londyn, ale nawet
Plac Trzech Krzyży w Warszawie i kompleks Holland Park, który niebawem czekają spore zmiany.
klientów stały się nie tylko miejscem zakupów, ale i centrum rozrywki oraz spędzania wolnego czasu. – Centra handlowe
charakteryzuje szeroka oferta zarówno
modowa, jak i usługowa, gastronomiczna
i rozrywkowa, skoncentrowana w jednym
miejscu, w którym dodatkowo łatwo
zaparkować – wyjaśnia ten fenomen Anna
Wysocka, dyrektor Działu Wynajmu
Powierzchni Handlowych Jones Lang
LaSalle. Ich przewaga wynika również
z mało sprzyjającej pogody i historii: po
transformacji ustrojowej dużo łatwiej
było zbudować galerię, niż zainwestować
w ulicę handlową. Barier, które spowalniają rozwój ulic handlowych w polskich
miastach, jest jeszcze kilka: – Ograniczona
dostępność powierzchni spełniającej kryteria wielkości i standardów międzynarodowych sieci, niejasna sytuacja własnościowa lokali, które potencjalnie mogłyby
być atrakcyjne dla najemców, konieczność
poniesienia znaczących nakładów finansowych przy adaptacji lokalu do wymagań
najemców, długotrwałe procedury administracyjne wynikające z zabytkowego
charakteru budowli oraz mała dostępność
miejsc parkingowych. Istotnym wyzwaniem jest również brak spójnej polityki
zagospodarowania śródmiejskich przestrzeni, zarówno ze strony władz miasta,
jak i samych właścicieli – wylicza Anna
Wysocka z JLL.
wrzesień 2013
HANDEL
21
Wizualizacja biurowca Chmielna 25, który wybudował LHI, sugeruje, jak mogłaby wyglądać cała ul. Chmielna. Niestety nie wygląda.
Turyści robią różnicę
Najważniejszą barierą jest jednak
słabo rozwinięta turystyka. Napływ turystów jest głównym motorem rozwoju
ulic handlowych. Dlatego w Polsce prym
wiedzie Kraków, gdzie handel koncentruje się w historycznym kwartale,
w obrębie zabytkowego starego miasta.
W zeszłym roku stolicę Małopolski odwiedziło blisko 9 mln turystów. Główny
odcinek wiedzie szlakiem dawnej Drogi
Królewskiej, od Bramy Floriańskiej,
wzdłuż ulicy Floriańskiej przez Rynek
Główny do ulicy Grodzkiej i placu
Dominikańskiego. Przy krakowskich
ulicach handlowych ulokowało się kilka
znanych marek, jak Swarovski, Pandora,
Schubert, Kobe czy Red Rubin, oraz
lokalni jubilerzy i sklepy z pamiątkami.
Najemcy z kategorii moda i biżuteria
upodobali sobie w szczególności ulice
Grodzką i Floriańską. Rynek Główny
oferuje rozbudowaną ofertę gastronomiczną, na czele z legendarną restauracją
Hard Rock Cafe, która ulokowała się
tuż przy kościele Mariackim. Dom handlowy Pasaż 13 u zbiegu ul. Grodzkiej
i Rynku Głównego to przykład udanej
adaptacji zabytkowych kamienic na
nowoczesny obiekt handlowy, który
zwabił do grona najemców m.in.: Pollini,
Likus Concept Store, Vinicio Pajaro czy
Diesel. Kilka marek z kategorii premium:
MaxMara, Paul & Shark, Escada & Marc
Cain czy sklep multibrandowy Mirage,
otworzyło butiki niedaleko, przy ul.
Grodzkiej. Jednak – jak podkreśla Jones
Lang LaSalle – w zestawie najemców
krakowskich ulic handlowych brakuje
sklepów popularnych marek odzieżo-
wych. Przyczyną jest niedostatek odpowiednich lokali.
Potencjał do zagospodarowania
Na tle Krakowa nieco gorzej wypada
Warszawa ze sztandarowym Nowym
Światem oraz ulicami: Marszałkowską,
Mokotowską, Chmielną, Bracką i placem
Trzech Krzyży. Jednak powoli dogania
stolicę Małopolski. W czerwcu do Domu
Mody VitkAc wprowadził się butik kultowej marki Louis Vuitton. Znajdzie się
w doborowym towarzystwie salonów
Lanvin, Yves Saint Laurent, Gucci czy
Giorgio Armani. Właściciel Holland
Park, Kulczyk Silverstein Properties,
planuje w przyszłym roku zacząć jego
rozbudowę i przebudowę. W efekcie
powierzchnia handlowa w Holland Park
podwoi się do 2,5 tys. mkw. Niedawno
HANDEL
skończyła się też budowa Chmielnej 25,
prestiżowego biurowca, który zaoferuje
na parterze 1,6 tys. mkw. powierzchni
handlowej. Z badań inwestora, spółki
LHI, wynika, że ulica Chmielna ma
gigantyczny potencjał: odwiedza ją 233
tys. przechodniów tygodniowo, prawie
12 mln w ciągu roku. Aż 30 proc. z nich
jako cel wizyty jednoznacznie deklaruje
zakupy.
U zbiegu Chmielnej i Brackiej stanął
dwa lata temu Nowy Dom Jabłkowskich
z przeszklonym handlowym parterem.
A to dopiero zaczątek większej inwestycji, bo Jabłkowscy liczą, że jesienią uda
im się ostatecznie odzyskać sąsiednią
stuletnią kamienicę przy Brackiej 25.
Sąd wydał wyrok nakazujący popularnej
księgarni Traffic opuszczenie zajmowanego budynku. Dawny Traffic ma szansę
stać się za kilka lat nowoczesnym domem
handlowym z historycznym akcentem.
Wielu polskich projektantów, jak Maciej
Zień, Robert Kupisz czy Ania Kuczyńska, otworzyło luksusowe butiki przy ul.
Mokotowskiej. W ciągu ostatniej dekady
wyremontowanych zostało również kilka
zabytkowych kamienic na Nowym Świecie i Dom Dochodowy o Trzech Frontach. Oblicze warszawskich ulic handlowych staje się coraz atrakcyjniejsze.
– Duże nadzieje związane są z ulicami
Chmielną oraz Świętokrzyską. Jednak
Kraków, ul. Floriańska.
wrzesień 2013
Jak rozwinąć potencjał ulic handlowych
Anna Wysocka
Dyrektor Działu Wynajmu Powierzchni Handlowych, Jones Lang LaSalle
R
ozwojowi ulic handlowych w głównych miastach Polski sprzyjają działania inwestorów i władz miasta, które obejmują wdrożenie spójnej
strategii profilowania poszczególnych stref ulic handlowych, zarówno
pod względem oferty, jak i pozycjonowania. Tak właśnie jest w Europie
Zachodniej – przykładowo w Londynie – gdzie inwestorzy i fundusze posiadają w swoim portfolio całe odcinki ulic i prowadzą konsekwentną politykę gospodarowania lokalami, przyczyniając się tym samym do bardzo
mocnej pozycji ulic w ogólnym krajobrazie handlowym miasta. Rozwojowi ulic handlowych
jako destynacji zakupowych sprzyjają takie czynniki jak rewitalizacja centralnych kwartałów
miast. Przyciąga ona zarówno turystów, jak i mieszkańców, którzy chętnie spędzają czas
wśród odrestaurowanych kamienic, a co za tym idzie – najemców. Napływ turystów jest
głównym motorem rozwoju ulic handlowych przede wszystkim w Krakowie. Kolejny element
to zmieniające się – powoli, ale jednak – nawyki polskich konsumentów. Istotna jest również
polityka międzynarodowych marek, szczególnie z wyższej półki. Dla takich firm posiadanie
sztandarowego butiku na prestiżowej ulicy handlowej to element strategii rozwoju.
to, czego potrzeba, aby dodatkowo ulice
się rozwinęły, to przede wszystkim inwestycje w infrastrukturę. Remont dróg,
odrestaurowanie kamienic, wylegające na
ulice nowe lokale gastronomiczne wpływają na polepszenie wizerunkowe miejsc,
powrót spacerowiczów, a co za tym idzie,
na wzrost atrakcyjności ulic handlowych
dla marek modowych – wyjaśnia Wioleta
Wojtczak, starszy konsultant w Dziale
Badań i Rozwoju Savills. Ale akurat
Fot. Jones Lang LaSalle
22
w tym zakresie nie szykują się w Warszawie żadne większe inwestycje. Plac
Trzech Krzyży miał być co prawda remontowany, ale rzecznik miasta Bartosz
Milczarczyk tłumaczy krótko: – Na razie
nie mamy na to pieniędzy.
Na mapie ulic handlowych w polskich
miastach trzeba też wyróżnić Półwiejską
we Wrocławiu i Paderewską w Poznaniu. W Katowicach popularna jest ulica
3 Maja, a w Łodzi oczywiście Piotrkowska. We Wrocławiu prym wiedzie ulica
Świdnicka.
– Od kilku lat obserwujemy wzrost zainteresowania ulicami handlowymi. Globalna strategia takich marek, jak Gucci
czy Montblanc, wymaga, aby salony były
zlokalizowane przy najbardziej prestiżowych ulicach, co ma zapewnić doskonałą
ekspozycję produktów. Z kolei sieciówki
lokują na ulicach handlowych swoje
sztandarowe salony – mówi Wioleta
Wojtczak z Savillsa. Idzie ku dobremu:
nawyki polskich konsumentów – powoli,
ale jednak – ulegają zmianie, a najemcy
coraz częściej szukają odpowiednich
powierzchni w centrach miast. Ulice handlowe w Polsce od kilku lat się rozwijają.
Czy jednak mają szansę zachwiać dominacją centrów handlowych? Anna Wysocka z Jones Lang LaSalle odpowiada, że
wcale nie muszą. – Obydwa formaty handlowe nie stanowią dla siebie konkurencji,
ich oferty będą się rozwijać równolegle,
jako że odpowiadają na inne potrzeby
zakupowe – tłumaczy. Najważniejsza jest
zdrowa konkurencja. Jednak Jones Lang
LaSalle prognozuje, że to centra handlowe
będą w następnych latach rozwijać się
szybciej niż ulice handlowe. n
ICSC Retail
Connections
4 March 2014
Business Design Centre, London, United Kingdom
Your platform for success
with international retailers
The exclusive Pan-European business meeting connecting
leasing professionals and retailers in one place - one efficient day.
Confirmed Exhibitors to date:
CBRE
Colliers
Cushman & Wakefield
ECE
Hammerson
Immofinanz
Inter IKEA Centre Group
Jones Lang LaSalle
Klépierre-Steen & Strøm
mfi management für
immobilien
Multi Corporation
Sonae Sierra
Unibail Rodamco
Westfield Shoppingtowns
ICSC European Partners
Gold Sponsor
FOR MORE INFORMATION EMAIL [email protected]
OR VISIT WWW.ICSC.ORG/2014LRC
24
HANDEL
wrzesień 2013
Dobra luksusowe
dla milionów
W Polsce obecnych jest w tej chwili 68 proc. marek luksusowych i z górnej półki. Po otwarciu butiku
Louis Vuitton w Warszawie do wejścia na nasz rynek przymierzają się kolejne domy mody. O wolną
powierzchnię rywalizują z rozwijającymi się markami zagranicznymi i rodzimymi. Walka toczy się
o 2,75 mln klientów oraz ich budżet przekraczający 200 mld zł.
Agnieszka Janas
13
czerwca 2013 r. koncern
LVMH uruchomił w warszawskiej galerii handlowej
vitkAc pierwszy, i prawdopodobnie
jedyny, salon firmowy marki Louis
Vuitton w naszym kraju. Butik został
urządzony na 500 mkw. znajdujących się
na dwóch kondygnacjach połączonych
wewnętrznymi schodami. Oferuje sławne
torby oraz akcesoria: obuwie, galanterię
skórzaną, apaszki, biżuterię dla kobiet
i mężczyzn.
– Polska jest krajem z bogatą historią
i kulturą, objawiającą się również w postaci wysokiej jakości rzemiosła. Rynek
dóbr luksusowych w Polsce ma ogromny
potencjał rozwojowy. Wierzymy, że
nadszedł właściwy moment na otwarcie
pierwszego sklepu Louis Vuitton w Warszawie – mówił Roberto Eggs, prezes
Louis Vuitton North Europe.
Czy salon, w którym np. kopertówka
kosztuje 7 tys. zł, a cena sławnej torebki
Alma w jednym z najmniejszych rozmiarów to ponad 4 tys. zł, znajdzie klientów
w ogarniętej spowolnieniem gospodarczym Polsce?
Bogaci i aspirujący
Z raportu „Rynek dóbr luksusowych
w Polsce. Edycja 2012” firmy KPMG
wynika, że w ubiegłym roku w naszym
kraju żyło ponad 750 tys. osób zamożnych (określanych też jako bogate), czyli
takich, których dochód to ponad 7,1 tys.
zł brutto miesięcznie. Ich łączne zarobki
wynoszą 130 mld zł rocznie. Oznacza
to wzrost tej grupy o blisko 23 tys. osób
w stosunku do roku 2011 i aż o 90 tys.
w porównaniu do 2010 r. Analitycy
KPMG szacują, że trend wzrostowy
będzie kontynuowany. Uważają oni, że
w 2015 r. w Polsce może mieszkać nawet
839 tys. osób zamożnych. Pieniądze,
którymi będą dysponowali, to ok. 160
mld zł rocznie.
Wyodrębniła się też duża grupa osób
aspirujących do zamożności o ponadprzeciętnych dochodach, czyli od 3,7 do
7,1 tys. zł brutto miesięcznie. Dokonują
oni okazjonalnych zakupów dóbr luksusowych w nieco niższej cenie. Autorzy
raportu oszacowali, że wielkość tej
grupy w 2012 r. osiągnie blisko 2 mln
osób. Łącznie ich roczny dochód zbliży
się do 97 mld zł. Za dwa lata w Polsce
może mieszkać nawet 2,2 mln osób
aspirujących, które będą dysponowały
113 mld zł.
Takie dane kuszą i skłaniają do rozwoju zarówno firmy z sektora dóbr
luksusowych, jak i marki oferujące artykuły wysokiej jakości, oznaczone rozpoznawalnym logo, ale ze średniej półki
cenowej. Wśród nich są brandy zarówno
polskie, jak i zagraniczne. Jednym z nich
jest hiszpańska marka biżuteryjna Tous,
oferująca też torby i zegarki.
– Mamy dla kogo pracować. Jeśli porównamy paragon z naszego kraju np.
z tym z salonu w Europie Zachodniej,
wyraźnie widać, że choć ma on niższą
wartość, to jest krótszy. Oznacza to, że
w naszych salonach kupowane są droższe przedmioty. Mamy klientki skłonne
zapłacić 700 zł za srebrną zawieszkę
w kształcie misia. Zrobią to jednak tylko
wtedy, jeśli ozdoba będzie się im podobała oraz gdy będą wiedziały, że kupują
światowy produkt. Potrzebna jest więc
edukacja klientów i uświadomienie im
potrzeby posiadania pięknych i dobrze
zaprojektowanych przedmiotów. Na
szczęście czasy złotych bransoletek-lokatówek mamy już za sobą – podkreśla Eugeniusz Jasikiewicz, prezes firmy
Oriens Bijou, która jest jedynym przedstawicielem Tous w Polsce.
W poszukiwaniu miejsca
Marek Noetzel, partner firmy doradczej Cushman & Wakefield, zwraca
uwagę, że w Polsce w tej chwili obecnych
jest 68 proc. światowych marek dóbr
luksusowych. Większość z tych, których
jeszcze nie ma na rynku, sprawdza jego
potencjał i przymierza się do wejścia.
Do tego dochodzą jeszcze polskie marki
plasujące się na wyższej półce.
– Wszystkie zmagają się z tym samym
problemem: brakiem odpowiedniej
powierzchni przy ulicach handlowych.
To sprawia, że są one gotowe na pewne
kompromisy, np. otwarcie salonu w śródmiejskiej galerii handlowej przy założe-
wrzesień 2013
niu, że będzie tam odpowiednie sąsiedztwo i wejście z ulicy. Dlatego duże nadzieje wiązane są z rewitalizacją kamienic
oraz innych budynków w historycznych
centrach miast. W Warszawie wszyscy
zainteresowani czekają na rozpoczęcie
remontu i przebudowy Hotelu Europejskiego. Na parterze planowane są lokale
handlowe – mówi Marek Noetzel.
Jego zdaniem wejście Louis Vuitton
może być traktowane z dużą dozą ostrożności jako zapowiedź otwarcia butików
przez takie marki jak Chanel czy Dior.
Niewykluczone jest także pojawienie się
kolejnych ekskluzywnych marek typu
Hermes czy Fendi. Trzeba będzie natomiast poczekać jeszcze na luksusowe
szwajcarskie marki zegarmistrzowskie oraz
najdroższe butiki jubilerskie. Polska ma za
mały popyt wewnętrzny na takie wyroby,
a ich amatorzy robią zakupy w dobrze
zaopatrzonych sieciach jubilerskich oferujących różne marki lub za granicą.
Jest gdzie otwierać
Sytuacja na rynku nieruchomości handlowych jest teraz taka, że nowe marki
mogą wybierać wedle upodobania. W 2013
r. podaż powierzchni galerii handlowych
będzie znacznie wyższa niż w 2012 r.
vitkAc w Warszawie
– Wynika to z procesu deweloperskiego. W tym roku planowane jest otwarcie 22 centrów handlowych w Polsce
o łącznej powierzchni najmu 500 tys.
mkw. Największe otwarcia to: Galeria
Katowicka, Poznań City Center czy
Riviera w Gdyni. Jednak większość debiutujących marek dąży do uruchomienia
swoich sklepów w galeriach handlowych
o ustabilizowanej, uznanej pozycji na
rynku. Walczą w nich o miejsce z dobrze
znanymi już na naszym rynku brandami
– dodaje Justyna Bartosz, starszy negocjator w dziale powierzchni handlowych
Cushman & Wakefield.
Potwierdza to przedstawicielka polskiej firmy odzieżowej Aryton. – Interesują nas tylko funkcjonujące galerie
o określonym tenant miksie najemców.
Tylko takie bowiem wypracowały sobie
silną pozycję rynkową i opinię wśród
HANDEL
25
klientów, np. centrum młodzieżowego,
osiedlowego, rozrywkowego itp. Analizujemy grono najemców. Jeśli w centrum
znajduje się za mało marek skierowanych do kobiet +30, klasycznych lub
nowoczesnych, oznacza to, że nie jest to
obiekt dla nas. Tak naprawdę w Polsce
jest nie więcej niż 50 galerii, które spełniają nasze wymagania. Kilka lat temu
korzystaliśmy z tego, co oferował nam
rynek. Był bowiem problem z wolnym
miejscem w obiektach, do których aspirowaliśmy. Do tego dochodziły trudności
negocjacyjne. Teraz jest inaczej. A jeśli
w znanych działających galeriach brakuje miejsc, to czekamy, aż pojawi się
propozycja – tłumaczy Sylwia Cierocka
z Arytonu.
Lista otwarć
W pierwszej połowie 2013 r., poza Louisem Vuittonem, nastąpiło kilka istotnych
debiutów marek z wyższej i średniej półki.
W Galerii Mokotów otwarte zostały: butik
Michaela Korsa z torebkami i akcesoriami,
26
HANDEL
wrzesień 2013
Galeria Katowicka
jedyny w Europie Wschodniej sklep Hollister, należący do kultowej w Ameryce
firmy Abercrombie & Fitch Co., oraz salon
z odzieżą francuskiej marki Gerard Darel.
W Arkadii otwarty został pierwszy w Europie sklep pod szyldem Bering, duńskiej
marki oferującej zegarki i biżuterię, oraz
pierwszy w Polsce (i czwarty w Europie)
salon firmowy Samsung Brand Store. Na
286 mkw. powierzchni oferowane są tam
produkty Samsunga. Mimo spowolnienia
gospodarczego z nowymi firmami o dobre lokalizacje konkurują znane na rynku
marki.
– W tej chwili mamy siedem butików:
w Krakowie, Warszawie, Katowicach,
Łodzi, we Wrocławiu, w Poznaniu oraz
Szczecinie. Właśnie szykujemy otwarcie kolejnego salonu w Bielsku-Białej.
W 2013 r. chcemy uruchomić łącznie
CH Riviera w Gdyni (dawniej Wzgórze)
sześć–osiem placówek – opowiada Eugeniusz Jasikowski, przedstawiciel marki
Tous.
Także Aryton planuje otwarcie kolejnych placówek.
– Prawdopodobnie w tym roku otworzymy dwa salony. Jesteśmy na etapie
negocjacji warunków, więc nie możemy
na razie zdradzić dokładnych miejsc.
Są to jednak bardzo prestiżowe galerie
w Poznaniu oraz w Warszawie. Jeśli
chodzi o nasze plany na następne lata, to
chcielibyśmy jeszcze zaistnieć na południu Polski, zwłaszcza w Krakowie oraz
Katowicach – wylicza Patrycja Cierocka.
Justyna Bartosz wyjaśnia, że w tym
segmencie cenowym wymagania wobec
poszukiwanych lokali są często bardzo
dokładnie sprecyzowane. Lokalizacja
musi być uznana za odpowiednią na
wielu płaszczyznach. Na takie idealne
miejsce firmy są skłonne czekać nawet
kilka lat. Jest liczna grupa marek, które
w ten selektywny sposób poszukują
nowych miejsc na kolejne salony. Wśród
nich są m.in.: Longchamp, Swarovski,
Marc O’Polo, Guess, Gerry Weber, Paul
& Shark, Estee Lauder, COS (marka
z wyższej półki należąca do koncernu
Hennes & Mauritz).
W najlepszych centrach handlowych
w Warszawie stawki czynszu wynoszą
od 75 do 85 euro za 1 mkw. miesięcznie
w zależności od wielkości wynajmowanej
powierzchni, jej umiejscowienia i branży
najemcy. W pozostałych aglomeracjach
to 35–40 euro za 1 mkw. miesięcznie.
wrzesień 2013
HANDEL
27
– Brak wolnej powierzchni handlowej w Warszawie sprawia, że najemcy
nie mogą tu liczyć na obniżki czynszu.
W miastach o średniej wielkości i dużym nasyceniu powierzchnią handlową
pojawia się pewna elastyczność w negocjacjach. Przy czym z reguły takie
lokalizacje nie są rozpatrywane przez
marki z wyższej półki w pierwszej fazie
ekspansji – podkreśla Justyna Bartosz.
Cała nadzieja na rozwój w modernizacji zabytkowych obiektów, rekomercjalizacji oraz rozbudowie „gwiazd” na
rynku. Niedawno otwarta została kolejna
dobudowana część Galerii Mokotów. Nie
ma już śladu po wolnej powierzchni. n
Poznań City Center
28
KOMENTARZE i opinie
WRZESIEŃ 2013
Marek Ciszewski
dyrektor centrum handlowego Riviera w Gdyni
Komercjalizacja Riviery to sukces w czasach kryzysu
W
ciągu zaledwie dwóch
lat procesu komercjalizacji gdyńskie Centrum Riviera
pozyskało najbardziej liczące
się polskie i światowe marki. W efekcie 250 najemców,
w tym ponad 40 największych
operatorów, także debiutujących
w Trójmieście, obejmie 70 tys.
mkw. największego na Pomorzu
obiektu. Skomercjalizowanie
Riviery na poziomie 96 proc. to
niewątpliwy sukces, jeśli weźmie
się pod uwagę, że projekt został
przejęty w momencie nasilonego
kryzysu, kiedy to właściciele sieci
i sklepów zaczęli weryfikować
efektywność swoich salonów, wyczekując, jak gospodarka poradzi
sobie w trudnym momencie.
Najemcy pilnie obserwowali
postępy w budowie centrum.
Mayland starał się na bieżąco
modyfikować projekt, tak aby
jak najlepiej dostosować go do
oczekiwań właścicieli sklepów.
Niektórzy operatorzy, tak jak
np. Van Graaf, decyzję o wejściu
w projekt podjęli dopiero po jego
uwiarygodnieniu się na rynku,
z kolei niektórzy z pozyskanych
już najemców postanowili w trakcie trwania budowy powiększyć
powierzchnię, jak np. Zara.
Wspomniane zachowania znajdują
odbicie w skomercjalizowanym
już centrum. Pomimo wysokiego
stopnia wynajmu nie wszystkie
sklepy rozpoczną działalność podczas październikowego otwarcia.
Znowelizowane w 2010 r. Prawo
budowlane, które wydłużyło proce-
dury administracyjne, powoduje, iż
nawet przy wytężonych działaniach
inwestora i znakomitej współpracy
z lokalnymi władzami pewnych ram
czasowych nie da się przeskoczyć.
Otwarcie wspomnianej Zary
będzie możliwe dopiero w połowie
grudnia, gdyż na życzenie najemcy
musieliśmy w dość istotny sposób
powiększyć i przearanżować
wnętrza. Z podobnych powodów
Saturn i Van Graaf otworzą się
w przyszłym roku. Cały proces
otwarć powinien się zakończyć
wiosną 2014 r.
Mówiąc o sukcesie w komercjalizacji Riviery, należy podkreślić, że
jest to projekt, który obronił swoją pozycję na trudnym obecnie
rynku. Nasi najemcy docenili potencjał centrum, które po otwarciu będzie jedynym w Trójmieście
z tak zróżnicowaną ofertą i z tak
dużą liczbą najsilniejszych i największych konceptów handlowych. Doskonale zlokalizowanym,
egalitarnym i nowoczesnym.
Mark Twomey
rekruter rynku nieruchomości, partner zarządzający TARA HR Consultants
Obcokrajowcy cenieni bardziej od rodzimych menedżerów?
P
o pamiętnym roku 2008 mogliśmy obserwować prawdziwy
exodus ekspertów z Polski. Firmy
cięły koszty, a pensje zagranicznych pracowników należały
do najwyższych. Polacy, którzy
wcześniej pracowali w zespołach
zarządzanych przez zagranicznych ekspertów, zdobyli w tym
czasie odpowiednią wiedzę oraz
doświadczenie, aby móc objąć
ich stanowiska, jednak za niższe
pensje. I można powiedzieć, że ta
tendencja utrzymała się do dzisiaj.
Owszem, niektóre międzynarodowe firmy nadal wolą mieć „swojego człowieka” w polskim oddziale,
co wynika z potrzeby kontroli ja-
kości, ale może się okazać, że jest
to jedyny obcokrajowiec w biurze.
W niektórych obszarach rynku
jest większe zapotrzebowanie na
obcokrajowców. Należą do nich
asset management oraz fundusze
inwestycyjne. I niekoniecznie
wynika to z preferencji, lecz raczej
z konieczności. W Polsce jest coraz
więcej wybitnych asset managerów, lecz jak na potrzeby rynku
to i tak nadal zbyt mało. I dlatego
wciąż trzeba ściągać odpowiednio
wykwalifikowanych pracowników
z zagranicy.
W bieżącym
roku
zawarto
w Polsce wiele
dużych transakcji strategicznych, a w samym
drugim kwartale
wynajęto ponad
500 tys. mkw. powierzchni magazynowej. Do
rozwoju rynku
magazynowego
przyczyniają się
sieci handlowe
planujące dalszą ekspansję,
operatorzy logistyczni 3PL zainteresowani poprawą łańcucha
logistycznego
oraz międzynarodowe firmy produkcyjne, które
budują nowe lub
rozbudowują
istniejące obiekty. Spodziewamy
się utrzymania
trendu w najbliższych miesiącach
– twierdzi Tom Listowski, partner,
dyrektor Działu Powierzchni
Przemysłowych
i Magazynowych
firmy Cushman
& Wakefield
w Polsce i Relacji
z Klientami Korporacyjnymi na
Europę Środkowo-Wschodnią.
bĄdŹ dobrze
PoinForMowany
nr 3 / (35)
MARZEC 2013
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 Euro
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 Euro
nr 5 / (37)
(w tym 8% VAT)
MAJ 2013
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 Euro
(w tym 8% VAT)
MAJ 2013
wynajmuje
kwiecień 2013
kwiecień 2013
MARZEC 2013
Mayland reloaded
Polish projects at
MIPIM 2013
Budżetówka
nr 4 / (36)
(w tym 8% VAT)
InWEsTYCYjnY
OdPłYW
Rossmann
KRYzYs zMIEnIa
OBLICzE HandLu
chce być
– WYWIad z MaCIEjEM KaRWOWsKIM
z MILLWaRd BROWn
wszędzie
BIznEs
na kaMIEnICaCH
Podchody
Publiczno-Prywatne
SALE
Women
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
czerwiec 2013
ISSN 2081-1683
2013-02-10 09:57:02
Cena 40 PLN / 10 Euro
PLaża, słOńCE
I PIENIąDzE
wRzEsiEń 2013
issn 2081-1683
Cena 40 PLn / 10 EuRo
1 MLd zł
na InWEsTYCjE
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
2013-03-01 14:18:54
nR 8 / (39)
(w tym 8% VAT)
01 okladka kwiecien.indd 1
The PolISh
CommerCIAl
REAL ESTATE
REVIEW
Jak ożywić
ulice handlowe?
BOOK
ISSN 2081-1683
ALMANAC
OF SHOPPING
CENTRES
ISSN 2081-1683
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Almanach
CENTRÓW HANDLOWYCH W POLSCE
Kadrowe
uKładanKi
Almanach Centrów Handlowych w Polsce 2 0 1 3 /2 0 1 4
wywiad z jarOsłaWEM baTOrEM,
dyrektorem zarządzającym ds. nieruchomości w PkP sa
2013-05-07 21:08:15
(w tym 8% VAT)
PROPERTY BOOK 2 0 1 3
do nieruchomości
01 okladka maj.indd 1
2013-04-08 14:38:20
– rynek nieruchomości
wakacyjnych odżywa
Pociąg
HB REavIs:
WYDANIE 4
– wywiad z DIaNą PaszkOWską,
dyrektor operacyjną w sieci Centro
01 okladka marzec.indd 1
wRzEsiEń 2013
CZERWIEC 2013
NajEMCa WYbIEra
z rOzWagą
NOW
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
01 okladka luty.indd 1
nr 6 / (38)
Refurbishment
2013/2014
Real
FOR
Partner strategiczny / Strategic Partner
Partnerzy Merytoryczni / Contents Partners
Partner
Partnerzy merytoryczni / Contents Partners
Partnerzy / Partners
®
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
01 okladka czerwiec.indd 1
2013-06-05 11:16:15
01 okladka wrzesien nowa.indd 1
2013-09-04 14:09:22
001 okladka RER 2013.indd 1
2013-02-06 17:34:07
001 okladka almanach.indd 1
2013-07-04 16:52:33
zaMów PrenuMeratĘ
zaMawiajĄC roCznĄ PrenuMeratĘ otrzyMujesz 9 wydaŃ the City
+ wydania sPeCjalne: ProPerty booK,
alManaCh Centrów handlowyCh i oFFiCe booK
Property Media Group
tel. 22 851 03 05
[email protected]
www.thecity.com.pl
Warszawa przekracza
granicę 4 mln mkw.
powierzchni biurowej
W I półroczu 2013 r. całkowity zasób
powierzchni biurowej Warszawy
przekroczył 4 mln mkw., a kolejne
188 tys. mkw. może zasilić rynek
w nadchodzących miesiącach – wynika z raportu Jones Lang LaSalle.
W pierwszych sześciu miesiącach
2013 r. popyt brutto (z uwzględnieniem przedłużeń umów) w Warszawie
osiągnął poziom 334 tys. mkw. i był o
12 proc. wyższy niż w analogicznym
okresie ub.r. W II kw. popyt brutto
sięgnął 178 tys. mkw., a netto ok.
130,5 tys. mkw. Największe nowe
umowy najmu zawarto poza centrum
Warszawy i były to: Urząd Rejestracji
Produktów Leczniczych (13 tys. mkw.
w Ochota Office Park), Unilever (5,4
tys. mkw., przednajem w Eurocentrum Office Complex) oraz Grupa
Żywiec (4,3 tys. mkw. w Konstruktorska Business Centre). Duże umowy
w kompleksie Wiśniowy Business Park
odnowiły Johnson & Johnson (7,25
tys. mkw.) i Royal Bank of Scotland
(5,3 tys. mkw., odnowienie i ekspansja).
– Mimo że pierwsze sześć miesięcy
wypadło bardzo dobrze pod względem popytu na nowe powierzchnie
biurowe, to z powodu dużej liczby
projektów oddanych do użytku
wskaźnik powierzchni niewynajętych
na stołecznym rynku wzrósł do 10,5
proc. Należy jednak pamiętać, że
poziom pustostanów w Warszawie
jest jednym z najniższych wśród stolic
państw Europy ŚrodkowoBudowa Warsaw Spire
wrzesień 2013
-Wschodniej, co oznacza, że warszawski rynek biurowy nadal cieszy się
bardzo dużym zainteresowaniem firm
planujących uruchomienie lub rozszerzenie swojej działalności – podsumowuje Tomasz Czuba z Jones Lang
LaSalle.
W I połowie roku w Warszawie
oddano 152 tys. mkw., z czego
76 tys. mkw. zasiliło rynek w I kw.
Z analiz Jones Lang LaSalle wynika,
że w tym roku na rynek trafi najwięcej nowej powierzchni od 2000 r.
– ukończone może zostać łącznie
nawet 336 tys. mkw. (188 tys. mkw.
w II połowie roku).
Na koniec II kw. poziom pustostanów w Warszawie wzrósł do 10,5
proc., z 9,9 proc. w kwartale poprzedzającym.
900 mln na Warsaw Spire
Warsaw Spire uzyskał rekordowe
w historii polskiego rynku nieruchomości finansowanie bankowe
w wysokości blisko 904 mln zł.
Międzynarodowemu deweloperowi
i generalnemu wykonawcy inwestycji
– firmie Ghelamco – kredytu udzieliły
cztery banki: Bank Polska Kasa Opieki, Bank Zachodni WBK, Powszechna
Kasa Oszczędności Bank Polski oraz
BRE Bank.
Realizacja Warsaw Spire rozpoczęła
się w połowie 2011 r. i dotychczas
spółka prowadziła inwestycję bez
finansowania bankowego. Obecnie
finalizowane są już prace związane
z konstrukcją budynku B – jednego
będzie miał biurowiec, który planuje postawić Balmoral
Properties w ramach krakowskiej inwestycji Browar Lubicz.
BIURA
5 tys. mkw.
30
z trzech obiektów wchodzących
w skład inwestycji. Środki pozyskane
z finansowania bankowego zostaną
przeznaczone na realizację kolejnych
faz inwestycji.
– Jesteśmy dumni z tego, że przyznano finansowanie naszej inwestycji,
szczególnie w obecnej sytuacji makroekonomicznej, która znacząco wpłynęła na politykę banków w zakresie
kredytowania inwestycji komercyjnych – komentuje Jeroen van der Toolen, dyrektor zarządzający Ghelamco
na Europę Środkowo-Wschodnią.
Kompleks biurowy Warsaw Spire
powstaje w Warszawie w kwartale ulic
Grzybowskiej, Łuckiej, Towarowej
i Wroniej. Projekt tworzą trzy budynki, które łącznie dostarczą około 100
tys. mkw. nowoczesnej powierzchni
biurowej: 49-kondygnacyjny budynek
wieżowy A, którego najwyższe piętra
sięgną wysokości 180 m (220 m z iglicami) oraz dwa 55-metrowe budynki
sąsiadujące B i C (każdy po 15 pięter).
Pierwszym najemcą inwestycji jest
europejska agencja Frontex, która
przejmie swoje powierzchnie we
wrześniu 2014 r.
Poczta Polska sprzedaje
sztandarową nieruchomość w Warszawie
Poczta Polska ponownie wystawiła
na sprzedaż jedną ze swoich sztandarowych nieruchomości: hektarową
działkę w centrum Warszawy, przy
ul. Chmielnej 75.
To już trzecie podejście do sprzedaży atrakcyjnej nieruchomości, na
której pocztowcy chcieli kilka lat
temu budować wieżowiec. Parcela
pójdzie pod młotek z ceną wywoławczą 89,3 mln zł.
Działka o powierzchni 1 ha przy ul.
Chmielnej 75 u zbiegu z ul. Żelazną
może się okazać łakomym kąskiem
dla inwestorów. Grunt leży w ścisłym
centrum miasta, w doskonałym punkcie komunikacyjnym: w sąsiedztwie
znajdują się Dworzec Centralny,
stacja Ochota, kolejka WKD i pełen
wachlarz środków miejskiego transportu. Niedaleko mieszczą się wieżowiec Warty oraz Millennium Tower.
Studium zagospodarowania miasta
pozwala na wybudowanie na działce
kolejnego biurowca.
Na razie grunt jest niezabudowany,
ponieważ kilka lat temu pocztowcy
Business in the City
nr 6 / (38)
CZERWIEC 2013
THE CITY BUSINESS FORUM
Smart Strategies for Real Estate
czerwiec 2013
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 Euro
NajEMCa WYbIEra
z rOzWagą
ALMANAC
OF SHOPPING
CENTRES
ISSN 2081-1683
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Almanach
2013/2014
– wywiad z DIaNą PaszkOWską,
dyrektor operacyjną w sieci Centro
(w tym 8% VAT)
PLaża, słOńCE
I PIENIąDzE
– rynek nieruchomości
wakacyjnych odżywa
Pociąg
THE CITY
Commercial real estate magazine
News, interviews, reports, analyses
do nieruchomości
wywiad z jarOsłaWEM baTOrEM,
dyrektorem zarządzającym ds. nieruchomości w PkP sa
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
01 okladka czerwiec.indd 1
2013-06-05 11:16:15
CENTRÓW HANDLOWYCH W POLSCE
WYDANIE 4
Almanach Centrów Handlowych w Polsce 2 0 1 3 /2 0 1 4
Partner strategiczny / Strategic Partner
Partnerzy merytoryczni / Contents Partners
Partnerzy / Partners
001 okladka almanach.indd 1
2013-07-04 16:52:33
THE ALMANAC OF SHOPPING CENTRES
Yearbook, a compendium of knowledge about
the situation of retail property in Poland
The PolISh
CommerCIAl
REAL ESTATE
REVIEW
BOOK
ISSN 2081-1683
PROPERTY BOOK 2 0 1 3
PROPERTY BOOK
The only complete guide on the market
that presents new investments in commercial
real estate in Poland – shopping centres,
offices, warehouses
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Partnerzy Merytoryczni / Contents Partners
Partner
®
001 okladka RER 2013.indd 1
2013-02-06 17:34:07
PORTAL AND DAILY NEWSLETTER
Latest information, opinions and comments from the market
Property Media Group
tel. + 48 22 851 03 05
[email protected]
www.thecity.com.pl
BIURA
Działka Poczty Polskiej przy ul. Chmielnej 75
wyburzyli stojące tu budynki dawnego Dworca Pocztowego. Przy ul.
Chmielnej spółka chciała zbudować
swoją nową siedzibę, dostała nawet
wuzetkę na 130-metrowy wysokościowiec. Ostatecznie zrezygnowała
z tych planów i przeniosła centralę
do wieżowca Intraco przy ul. Stawki.
Działka przy Chmielnej była wystawiana w przetargu już dwukrotnie
z ceną wywoławczą 112,5 mln zł, ale
chętnych nie było. Trzecia licytacja
ma się odbyć 18 września. Tym razem
cena wywoławcza jest niższa i wynosi
89,3 mln zł. Spółka wymaga uprzedniej wpłaty wadium w wysokości 10
proc. tej kwoty.
Wieżowiec jak kryształ
stanie w centrum
Warszawy
Spółka Echo Investment rozpoczęła
realizację 155-metrowego biurowca
Q22 przy skrzyżowaniu al. Jana Pawła
II i ul. Grzybowskiej.
155-metrowy biurowiec o nazwie
Q22, który będzie oferował blisko 52
tys. mkw. powierzchni biurowej, powstanie w miejscu rozebranego hotelu
Mercure. Spółka Echo Investment
dysponuje już pozwoleniem na budowę. Na wrzesień 2013 r. zaplanowano
start budowy parkingu Q22, która potrwa około 12 miesięcy. Zakończenie
realizacji biurowca zaplanowano na
I kw. 2016 r. Wartość inwestycji to
500 mln zł. W budynku ma być miejsce do pracy dla ok. 5 tys. osób.
Projekt niebotyku powstał w pracowni architektonicznej Kuryłowicz
& Associates we współpracy z Buro
Happold Polska.
LC Corp rozpoczęło
budowę biurowca za
60 mln zł w Katowicach
Rozpoczęła się realizacja projektu
biurowego przy ul. Roździeńskiego
w Katowicach. LC Corp przekazała
teren generalnemu wykonawcy,
firmie Budimex.
W ramach inwestycji w pierwszym
etapie powstanie 8-piętrowy budynek
biurowy z garażem podziemnym
oraz wydzieloną częścią handlowo-usługową. Łączna powierzchnia
najmu wyniesie ponad 13 tys. mkw.
Zakończenie prac datowane jest na
ostatni kwartał 2014 r. W kolejnej fazie
tego projektu planowany jest ponad
100-metrowy wieżowiec.
Europlan rozpoczął
prace nad Sobieski
Business Park
W lipcu ruszyły prace związane
z budową biurowca w ramach
kompleksu Sobieski Business Park
przy ul. Mangalia w Warszawie.
Sobieski Business Park
powierzchni w biurowcu Wola Center zajmie
firma meblowa Martela.
wrzesień 2013
700 mkw.
32
Rozpoczęte zostały prace związane
z przebudową infrastruktury technicznej polegające na przebudowie:
kanalizacji sanitarnej, centralnego
ogrzewania, wodociągu oraz kanalizacji telekomunikacyjnej.
Następnie wykonawca przystąpi
do rozbiórki istniejących obiektów,
tj. myjni oraz podziemnego zbiornika pożarowego. Te prace mają być
wykonane do końca września 2013 r.,
po czym inwestor przystąpi do robót
zasadniczych, związanych z realizacją
biurowca.
Nowy biurowiec dostarczy
ok. 8 tys. mkw. przestrzeni biurowej.
Termin zakończenia budowy przewidziany jest na IV kw. 2014 r.
Monday Development
buduje kameralny
biurowiec na poznańskich
Małych Garbarach
Na początek 2014 r. Monday Development zaplanowała rozpoczęcie
budowy kameralnego biurowca,
który powstanie na poznańskich Małych Garbarach. Biura będą jednak
oferowane nie pod wynajem, ale na
sprzedaż. Inwestor prowadzi już rozmowy z potencjalnymi nabywcami.
Inwestycja powstanie na działce
u zbiegu ulic Małe Garbary i Bóżniczej w Poznaniu. Na parterze budynku zaplanowano lokal handlowy
z ekspozycją od strony ul. Solnej. Na
wyższych kondygnacjach powstaną
lokale biurowe o powierzchni od
Biurowiec Monday Development w Poznaniu
wrzesień 2013
75 do 120 mkw. W budynku znajdą
się również recepcja oraz miejsca
postojowe w hali garażowej. Łączna
powierzchnia użytkowa obiektu
wyniesie ok. 1,2 tys. mkw.
Orange ma gotową
siedzibę
Firma Bouygues Immobilier Polska
zakończyła budowę Miasteczka
Orange zlokalizowanego w Alejach
Jerozolimskich 160 w Warszawie,
które od września będzie główną
siedzibą Grupy Orange.
Nowa siedziba Grupy Orange
została zaprojektowana przez znanego architekta, Stanisława Fiszera.
Kompleks jest małym miasteczkiem.
3300 pracowników ma tam do dyspozycji infrastrukturę, na którą składają
się: kantyna z ponad 300 miejscami
siedzącymi, sklep spożywczy, kiosk,
kawiarnia, klub fitness oraz zadrzewiony ogród z fontanną i drewnianym
tarasem. Dodatkowo do dyspozycji
pracowników są w pełni wyposażone
kuchnie. W budynkach zaprojektowano też otwierane okna.
Kompleks składa się z pięciu
6-kondygnacyjnych gmachów
połączonych ze sobą na poziomie
Miasteczko Orange
parteru i pierwszego piętra. Łącznie
obiekt będzie miał 45 tys. mkw.
powierzchni użytkowej. Podziemny parking pomieści ponad 1050
samochodów oraz 120 rowerów.
W podziemiu przewidziano też
szatnie i prysznice dla rowerzystów.
Miasteczko Orange już na etapie
projektowym otrzymało certyfikat
BREEAM z oceną Very Good.
Od początku realizacji tej inwestycji
Grupa Orange jest wyłącznym najemcą budynku. Po zakończeniu budowy
biurowiec został sprzedany, a następnie przekazany właścicielowi, spółce
Qatar Holding należącej do Qatar
Investment Authority.
Miasteczko Orange to rezultat długoterminowej współpracy pomiędzy
Orange Polska i Bouygues Immobilier
Polska. Jej początkiem było podpisanie umowy najmu pod koniec 2009 r.
oraz rozpoczęcie budowy kompleksu
biurowego na zasadzie build-to-suit,
co zaowocowało podpisaniem protokołu odbioru obiektu w lipcu 2013 r.
Jest to pierwsze wspólne przedsięwzięcie Grupy Bouygues Immobilier
oraz Qatar Holding. Jest to zarazem
pierwszy projekt katarskiego państwowego funduszu inwestycyjnego
nie tylko w Polsce, lecz także w Europie Centralnej.
BIURA
33
Fundusz Zarządzany
przez IVG na zakupach
w Warszawie.
Niewykluczone
kolejne transakcje
Fundusz inwestycyjny zarządzany
przez IVG Institutional Funds GmbH
kupił budynek Royal Trakt Offices
w Warszawie od spółki SMFP.
Warunki finansowe transakcji
nie zostały ujawnione.
– Zakup budynku Royal Trakt Offices potwierdza, iż warszawski rynek
nieruchomości oferuje ciekawe okazje, które pasują do zróżnicowanych
strategii inwestycyjnych uczestników
rynku nieruchomości. IVG konsekwentnie realizuje swoją strategię,
inwestując w najlepsze nowoczesne
budynki biurowe zlokalizowane
w prestiżowych częściach Warszawy.
Co więcej, IVG zamierza utrzymać
swoją wysoką aktywność na warszawskim rynku inwestycyjnym w najbliższych kilkunastu miesiącach – mówi
Maciej Zajdel, dyrektor zarządzający
w IVG Poland.
Royal Trakt Offices to kolejny
budynek biurowy zakupiony przez
IVG w imieniu prowadzonych przez
niego funduszy w ciągu ostatnich lat.
Wcześniej zakupione biurowce to
34
Biura
wrzesień 2013
11-kondygnacyjny budynek biurowy z częścią usługową na parterze
oraz sąsiadujący z nim hotel Marriott
Courtyard stanowią pierwszy etap
realizacji wielofunkcyjnego kompleksu Gdynia Waterfront.
Całkowita powierzchnia obiektu,
usytuowanego na działce o powierzchni 3,6 ha w sąsiedztwie Skweru
Kościuszki w Gdyni, wyniesie około
90 tys. mkw. Oprócz biur i hotelu
centrum będzie oferować powierzchnię komercyjną, mieszkania, a także
zaplecze kulturalne i wypoczynkowe.
Zakończenie pierwszego etapu inwestycji planowane jest na rok 2015.
CBRE pracuje dla Kulczyka
Royal Trakt Offices
m.in.: Victoria Building, BTC, Ujazdowskie 10, N21, Norway House czy
Pałac Młodziejowskiego. Savills działał
jako doradca komercyjny kupującego,
Dentons odpowiadał za doradztwo
prawne. Doradcami podatkowymi
kupującego były firmy Poellath + Partners i Dentons. Agentem sprzedającego
była Kancelaria Brochocki, zaś CDZ
i NOERR Legal Advisors zapewnili
doradztwo prawne spółce SMFP.
Ghelamco sprzedaje
biurowiec w Warszawie
Fundusz CCPIII zarządzany przez
Tristan Capital Partners kupił od
Ghelamco warszawski kompleks
biurowy Mokotów Nova za 121 mln
euro.
Mokotów Nova oferuje łącznie
40 tys. mkw. powierzchni. W skład
kompleksu wchodzą trzy połączone
ze sobą budynki biurowe, liczące od
7 do 12 kondygnacji. Trzy poziomy
podziemne przeznaczone są na garaż,
a przy biurowcu znajduje się parking
na ponad tysiąc samochodów. Inwestycja została oddana do użytku pod
koniec 2011 r.
Wśród najemców Mokotów Nova,
poza samym deweloperem – Ghelamco Poland – znajdują się m.in.: Hyundai Motor Poland, BMW, Cargill,
Medicover, LG Electronics Polska,
CBG International i Lego Polska.
Budynek jest skomercjalizowany w 90
proc. W transakcji doradzały firmy
CBRE, Dentons i cmT.
Nordea Bank głównym
najemcą części biurowej
Gdynia Waterfront
SwedeCenter podpisało umowę najmu w budynku biurowym kompleksu
Gdynia Waterfront. Najemcą 11,5
tys. mkw. będzie Nordea Bank Polska.
– Nasza decyzja jest konsekwencją
umowy z 2009 r. i projektu połączenia jednostek banku rozproszonych
obecnie w trzech różnych lokalizacjach na terenie Trójmiasta – mówi
Sławomir Żygowski, prezes Nordea
Bank Polska.
Warta Tower
Firma doradcza CBRE została agentem odpowiedzialnym za komercjalizację i marketing warszawskiego
biurowca Warta Tower, którego
właścicielem jest Kulczyk Real Estate Holding.
Warta Tower, o łącznej powierzchni
ponad 27 tys. mkw., to jeden z największych kompleksów biurowych
w Warszawie. Nieruchomość składa
się z 82-metrowej wieży biurowej
oraz 6-piętrowego podium. Budynek
znajduje się w centrum stolicy, przy
ul. Chmielnej. Właścicielem Warta
Tower jest Kulczyk Real Estate Holding, a zarządcą Kulczyk Silverstein
Properties.
Jak wynika z badań przeprowadzonych przez CBRE, obecnie w Europie
w budowie jest rekordowa ilość
powierzchni handlowych, bo aż
11,9 mln mkw. Stanowi to 50-proc.
wzrost w ujęciu rocznym w porównaniu z 2012 r., kiedy w budowie było
7,2 mln mkw. W Polsce powstaje
obecnie 750,4 tys. mkw. nowoczesnych powierzchni handlowych.
Całkowita podaż powierzchni
handlowych w Polsce wynosi 9,3
mln mkw. w 420 obiektach. Ponad
połowa powierzchni zlokalizowana
jest w największych polskich aglomeracjach: w Warszawie (1,4 mln mkw.
w 42 centrach), w Katowicach (1,03
mln mkw.), w Trójmieście (blisko 620
tys. mkw.), we Wrocławiu (540 tys.
mkw.), w Łodzi i Poznaniu (po 510
tys. mkw.) oraz Krakowie (495 tys.
mkw.). Nowoczesne powierzchnie
handlowe zlokalizowane są głównie
w centrach handlowych, ale także
w parkach handlowych i centrach
outletowych. Najwięcej powierzchni
handlowych jest w Trójmieście, gdzie
500 mkw. przypada na 1 tys. mieszkańców. Wśród dużych miast najniższy wskaźnik notowany jest w aglomeracji krakowskiej – 250 mkw./1
tys. mieszkańców. Średnie nasycenie
dla ośmiu aglomeracji wynosi 413
mkw./1 tys. mieszkańców, a uwzględniając powierzchnie będące obecnie
w budowie, jest to 444 mkw./1 tys.
mieszkańców.
– Spośród wszystkich polskich
aglomeracji warszawski rynek powierzchni handlowych pozostaje jednym z najmniej nasyconych – wskaźnik nasycenia wynosi 443 mkw. na
1 tys. mieszkańców. W pierwszej
połowie 2013 r., dzięki ukończeniu
trzech obiektów, podaż nowych
powierzchni wzrosła o blisko 40 tys.
mkw., a kolejne 5,3 tys. mkw. zostanie oddane do użytku w październiku, po ukończeniu budowy centrum
obiektu wielofunkcyjnego Plac Unii
– mówi Beata Kokeli, senior director,
Dział Powierzchni Handlowych,
CBRE w Polsce.
W fazie planowania jest obecnie
kilka projektów, m.in. GTC Wilanów
i Białołęka, Galeria Nova w Piasecznie
czy Galeria Kabaty, jednak w ostatnim czasie w Warszawie nie rozpoczęła się ani jedna budowa, zatem
w 2014 r. podaż nowych powierzchni
będzie znacznie ograniczona. – Między innymi z tego powodu rozkwitają
ulice handlowe w Warszawie. Obszar
pomiędzy ul. Świętokrzyską a placem
Zbawiciela wyłania się jako znacząca strefa handlowa w Warszawie i
rozszerza się obecnie wzdłuż Traktu
Królewskiego i ul. Marszałkowskiej
oraz ulic Brackiej i Mokotowskiej
– dodaje Beata Kokeli.
Nowa Hala Koszyki ma
ruszyć pod koniec 2015 r.
Na ukończeniu jest projekt architektoniczny Hali Koszyki, który na
zlecenie funduszu zarządzanego
przez Griffin Group przygotowuje
pracownia JEMS Architekci. Inwestor chce uzyskać pozwolenie na
budowę jeszcze w tym roku. Zakończenie inwestycji przewidziane jest
na koniec 2015 r.
Projekt powstaje na bazie koncepcji Juliusza Dzierżanowskiego
z 1909 r. i ma odtworzyć kubaturę dawnej hali w jej pierwotnym
kształcie i z zachowaniem powiązań
komunikacyjnych we wnętrzu. Inwestor zapewnia, że zabezpieczona
historyczna stalowa konstrukcja hali
zostanie wyeksponowana. Integralną
częścią projektu będą również dwie
zachowane oficyny, które zawierają
nieliczne w Warszawie secesyjne
detale architektoniczne.
Budynki o funkcji handlowo-biurowej zostały zaprojektowane jako
kamienice uzupełniające zabudowę
pierzejową. Tylna ściana będzie oparciem dla wewnętrznej uliczki handlowo-gastronomicznej łączącej część
handlową z zewnętrznym placykiem
przed budynkiem. Koszyki zaoferują
Nowa Hala Koszyki
sklepów działa pod szyldem marki Duka w Polsce.
Markę ma na celowniku Grupa Grass.
W Warszawie nadal
brakuje wysokiej jakości
powierzchni handlowych
HANDEL
29
wrzesień 2013
35
ok. 8 tys. mkw. powierzchni handlowej oraz ok. 11 tys. mkw. biur. Plany
inwestora zakładają, że w nowej Hali
Koszyki znajdą się delikatesy, sklepy,
restauracje, kawiarnie, winiarnie czy
herbaciarnie oraz dostępna będzie
szeroko pojęta oferta związana ze
sztuką kulinarną. Elementami wyróżniającymi to miejsce mają być lokale
z wyposażeniem wnętrz, nowoczesnym designem, galerie sztuki, sklepy
dla hobbystów, miłośników podróży
i dobrych książek.
Galeria Pomorska
Galeria Pomorska
z pozwoleniem
na rozbudowę
Na początku sierpnia Galeria
Pomorska dostała prawomocne
pozwolenie na budowę nowej części
o powierzchni 10 tys. mkw. To oznacza, że główny etap prac konstrukcyjnych rozpocznie się zgodnie z planem pod koniec bieżącego roku.
Wniosek o pozwolenie na rozbudowę Galerii Pomorskiej został
w lipcu przyjęty bez zastrzeżeń przez
Urząd Miasta w Bydgoszczy. Pozwolenie uprawomocniło się na początku
sierpnia, otwierając drogę do następnych faz prac związanych z rozbudo-
36
HANDEL
wrzesień 2013
wą Galerii, czyli: budowy wielopoziomowego parkingu dla klientów na
900 miejsc parkingowych (jesień 2013
– wiosna 2014) oraz nowej, jednopoziomowej części handlowej (wiosna
2014 – wiosna 2015).
Wstępna faza prac, obejmująca
utworzenie w miejscu dotychczasowej strefy dostaw nowego parkingu
dla klientów na 160 miejsc oraz budowę nowego wejścia do Galerii, jest
realizowana zgodnie z harmonogramem, a jej zakończenie nastąpi prawdopodobnie wczesną jesienią 2013 r.
Polbud rozbuduje
CH Rywal w Białej
Podlaskiej, w 2015 r.
naprzeciwko powstanie
nowa galeria
Wystartowała rozbudowa Centrum Handlowego Rywal w Białej
Podlaskiej. Właściciel obiektu – Real
Estate inwestorbp – poinformował
o wyborze generalnego wykonawcy, firmy Polbud. Prace budowlane
rozpoczęły się z początkiem sierpnia,
a ich zakończenie planowane jest
w I kw. 2014 r. Na tym nie koniec: do
2015 r. inwestor wybuduje w mieście
kolejną galerię.
CH Rywal – ulokowane w ścisłym
centrum Białej Podlaskiej – to najdłużej funkcjonujący obiekt Real Estate
inwestorbp (dawniej Biuro Prawno-Finansowe Inwestor). Był już
dwukrotnie modernizowany w 2007
i 2008 r. Nowa część zwiększy powierzchnię centrum do 25 tys. mkw.
Na poziomie zero przewidziany jest
dodatkowy parking na 89 miejsc
CH Rywal
Silesia City Center
(łącznie obiekt będzie miał ich 180).
Deweloper sfinalizował już umowę
z marką H&M na dwukondygnacyjny salon o powierzchni 1,4 tys. mkw.,
z Drogeriami Natura na lokal o
powierzchni 413 mkw. oraz sklepem
dziecięcym Świat Zabawek. Trwają
negocjacje umów z pozostałymi najemcami. Większość mieszkańców
oczekuje także multipleksu kinowego, który zostanie umiejscowiony
w antresoli na poziomie pierwszym.
– To nie koniec naszych działań
inwestycyjnych na tym terenie. W Białej Podlaskiej zrealizujemy także plan
budowy kolejnego obiektu handlowego, odrębnego z parkingiem na ok.
100 miejsc, zlokalizowanego przy ul.
Narutowicza, vis-à-vis obecnego budynku CH Rywal. Tu rozpoczęcie prac
zaplanowaliśmy na pierwszy kwartał
2014 r., a otwarcie na wiosnę 2015 r.
– zapowiada Katarzyna Czajkowska,
rzecznik Real Estate inwestorbp.
Jest oficjalna zgoda na
przejęcie Silesia City
Center
UOKiK wydał zgodę na przejęcie
przez Allianz Finance katowickiego
centrum handlowego Silesia City
Center.
Silesia City Center to centrum handlowe kupione w 2006 r. przez Immofinanz. Pod koniec 2011 r. zakończyła się rozbudowa obiektu, która
kosztowała ok. 50 mln euro. Obecnie
SCC ma ok. 89 tys. mkw. powierzchni z prawie 340 sklepami. SCC zlokalizowana jest przy ul. Chorzowskiej
107 w Katowicach i wchodzi w skład
większego założenia urbanistycznego
rozplanowanego na parceli o powierzchni ok. 30 ha, które obejmuje
jeszcze m.in. osiedle Dębowe Tarasy
i dwa budynki biurowe.
Umowa sprzedaży za 412 mln euro
została podpisana 27 maja 2013 r.,
zgoda UOKiK była czynnikiem warunkującym sfinalizowanie transakcji.
Nabywcą jest międzynarodowe konsorcjum inwestorów, na którego czele
wrzesień 2013
stanie Allianz Finance. Przejmujący
jest spółką inwestycyjną, która nabywa i sprzedaje papiery wartościowe,
kontroluje i zarządza portfelami
inwestycyjnymi oraz inwestuje
w nieruchomości.
Ikea planuje zakup
centrum handlowego
w Warszawie
Inter Ikea Centre Group Poland podpisała przedwstępną umowę kupna
udziałów Centrum Handlowego
Wola Park w Warszawie.
Inter Ikea Centre Group Poland
planuje sfinalizować transakcję do
końca 2013 r.
– Wola Park ma bardzo atrakcyjny
dobór najemców oraz świetną lokalizację, która po planowanej w tej części
Warszawy rozbudowie infrastruktury
transportowej stanie się dostępna dla
znaczącej części mieszkańców stolicy.
Centrum to stanie się ważnym elementem w wachlarzu naszych produktów,
znacznie zróżnicuje i uatrakcyjni naszą
ofertę – powiedział Mikael Andersson,
Galeria ECE w Bydgoszczy
HANDEL
37
dyrektor zarządzający Inter Ikea
Centre Group Poland.
Centrum Handlowe Wola Park
usytuowane jest w zachodniej części
Warszawy na Woli, przy ul. Górczewskiej. Obiekt ma powierzchnię
58,13 tys. mkw. (w tym 18,13 tys.
mkw. to hipermarket Auchan stanowiący odrębną własność), która jest
wynajmowana 197 najemcom, głównie z branży modowej. Transakcję
wspierają firmy doradcze: Colliers
International, Dentons oraz PwC.
Inditex bierze ponad
5 tys. mkw. w galerii
w Bydgoszczy
Sklep Helly Hansen
ECE Projektmanagement
podpisała umowę z grupą Inditex
na wynajem łącznie ponad 5,1 tys.
mkw. powierzchni w swojej galerii
w Bydgoszczy.
(590 mkw.), Bershka (780 mkw.) oraz
Oysho (220 mkw.). Otwarcie kompleksu handlowego w Bydgoszczy
zaplanowano na 2015 r. Na jego terenie
będzie się znajdowało ok. 180 sklepów.
W powstającym właśnie centrum
znajdą się takie marki, jak: Zara (na
dwóch poziomach 2,67 tys. mkw.),
Massimo Dutti (460 mkw.), Stradivarius (440 mkw.), Pull & Bear
CCC w centrach
handlowych Rank
Progress
Rank Progress podpisał umowę
najmu powierzchni handlowej
z siecią obuwniczą CCC.
Salony marki CCC zostaną otwarte
w realizowanych przez Rank Progress
centrach handlowych w Chojnicach,
Kielcach i Oleśnicy oraz galeriach
w Pile i Mielcu. Jako pierwsi z oferty sklepu obuwniczego będą mogli
skorzystać klienci Bramy Pomorza
w Chojnicach, której otwarcie planowane jest na jesień 2013 r. W 2014 r. do
użytku oddane zostaną galerie w Pile
i Mielcu oraz centrum w Oleśnicy.
Otwarcie centrum handlowego w Kielcach planowane jest na rok 2015.
Pierwszy w Polsce sklep
Helly Hansen
Norweska firma Helly Hansen
produkująca odzież i akcesoria
sportowe we wrześniu otworzy
swój pierwszy sklep w Polsce.
Miejscem, które firma wybrała
na pierwszą lokalizację, jest
Galeria Katowicka.
Marka Helly Hansen specjalizuje
się w produkcji odzieży i obuwia
do uprawiania sportów na wolnym
38
HANDEL
wrzesień 2013
tu. Za realizację całości prac oraz
komercjalizację centrum odpowiada
firma BOIG.
Galeria Handlowa Gryf (15 tys.
mkw. GLA) będzie dwupoziomowym obiektem handlowo-usługowym zlokalizowanym w ścisłym
centrum Starogardu Gdańskiego.
Ofertę obiektu uzupełnią popularne
marki modowe, operator kinowy
oraz strefa food-court i supermarket
spożywczy. Galeria będzie dysponowała wielopoziomowym parkingiem
na ok. 300 miejsc.
Dom Mody Klif: nowe
salony jesienią
Galeria Gryf, Starogard Gdański
powietrzu (żeglarstwo, narciarstwo
klasyczne i alpejskie, wędrówki górskie). Firma Helly Hansen powstała
w 1877 r. i jest jedną z niewielu firm
odzieżowych działających nieprzerwanie od XIX stulecia. Obecnie ma
ponad 150 sklepów na całym świecie.
Założycielem był Juel Helly Hansen – norweski żeglarz, wynalazca
pierwszej na świecie wodoodpornej
tkaniny. W Galerii Katowickiej
sklep zajmie lokal o powierzchni 120
mkw. na II piętrze budynku.
Dom Mody Klif
CCC i Neonet w Gryfie
Dwie marki sieciowe: salon
obuwniczy CCC oraz Neonet
dołączą do galerii Gryf powstającej
w Starogardzie Gdańskim. Oba
salony łącznie zajmą powierzchnię
blisko 1 tys. mkw.
W ostatnich tygodniach Gryf
otrzymał prawomocne pozwolenie
na budowę, a prace budowlane ruszą
w ciągu najbliższych kilku tygodni.
Obecnie trwa komercjalizacja obiek-
Jesienią oferta Domu Mody Klif powiększy się o nowe salony. Do grona
najemców dołączą marki: H&M wraz
pierwszym w Warszawie konceptem
Home, COS i Tommy Hilfiger, a także
oferujące biżuterię i akcesoria marki
Tous oraz Yes Prestige.
Dom Mody Klif to warszawska galeria handlowa, w której na powierzchni
18 tys. mkw. mieszczą się butiki takich
marek, jak: Baldinini, Guess, iBlues,
Marina Rinaldi, Marella MaxMara,
Marlboro Classics, Lacoste, Pandora,
Paul & Shark, Pollini, Stefanel, Tretorn,
Tru Trussardi. Na dwóch poziomach
znajduje się ponad 100 sklepów, w tym:
Delikatesy Alma, restauracje, kawiarnie
i punkty usługowe.
wrzesień 2013
MAGAZYNY
39
Bez większych zmian
na rynku gruntów
przemysłowych
Według raportu Jones Lang LaSalle
w I połowie 2013 r. na rynku działek
przemysłowych nie odnotowano
większych zmian.
Panattoni Europe wystartowało
z największą budową na rynku od
początku roku. Jest nią realizacja
magazynu centralnego dla Castorama Polska o powierzchni 50 tys.
mkw. Nowy obiekt powstanie w Strykowie – strategicznej lokalizacji
dewelopera.
Castorama Polska, sieć w kraju
hipermarketów budowlano-dekoracyjnych tzw. sektora DIY, należąca
do angielskiego koncernu Kingfisher,
realizuje swoje zapowiedzi intensywnego rozwoju i ekspansji.
Wynikiem tego będzie inwestycja
w Strykowie o łącznej powierzchni
50 tys. mkw., której deweloperem jest
Panattoni Europe. Obiekt posłuży
najemcy za centrum logistyczne,
którego hala magazynowa o powierzchni ok. 49,22 tys. mkw. będzie
dopasowana do potrzeb efektywnego
zarządzania różnorodnymi źródłami
zaopatrzenia. Pozostała część ponad
780 mkw. będzie przeznaczona na
powierzchnię biurową. W transakcji
pośredniczyła agencja nieruchomości
Colliers International.
Nowa inwestycja w Segro
Industrial Park Tychy
Dayco, producent części do silników,
uruchamia zakład produkcyjny w Polsce. Fabryka zlokalizowana jest w tyskiej podstrefie Katowickiej Specjalnej
Strefy Ekonomicznej, na terenie Segro
Industrial Park Tychy. Docelowo
w nowoczesnej hali produkcyjnej
o powierzchni prawie 20 tys. mkw.
zatrudnienie znajdzie ok. 300 osób.
Segro Industrial Park Tychy
powierzchni będzie zajmować
CCC w Prologis Park Wrocław IV.
Panattoni Europe
zbuduje duże centrum
logistyczne
dla Castoramy
Magazyn dla Castoramy
10 900 mkw.
Obecnie ceny gruntów przemysłowych wahają się w granicach 400–700
zł za 1 mkw. w Warszawie i 60–160 zł
w Polsce Centralnej. W pozostałych
regionach stawki znajdują się w przedziale od 80 zł do 230 zł, w zależności
od lokalizacji i jakości działki. Jednak często ceny ofertowe różnią się
znacznie od wartości transakcji, gdyż
w celu osiągnięcia lepszej pozycji
negocjacyjnej sprzedający nierzadko
zawyżają wysokość oferty.
Mariusz Zborowski, starszy konsultant w Dziale Powierzchni Magazynowo-Przemysłowych Jones Lang
LaSalle, wyjaśnia: – Największym
zainteresowaniem cieszą się tereny
w okolicach Poznania, Wrocławia
oraz Górnego Śląska. Więcej zapytań nie przekłada się na zwiększenie
liczby transakcji. Proces zakupu
trwa zwykle od 12 do 18 miesięcy,
a kupujący są obecnie ostrożni i ich
oczekiwania co do przygotowania
gruntu są bardzo wysokie. Dotyczy
to nie tylko przyłączenia do systemu
drogowego i niezbędnych mediów,
ale często także uzyskania decyzji
środowiskowej, a nawet ważnego
pozwolenia na budowę.
Uruchomienie produkcji planowane jest w IV kw. 2013 r. Obecnie
trwa intensywny proces rekrutacji
do wszystkich obszarów firmy,
zwłaszcza na stanowiska techniczne
i produkcyjne. Tylko w 2013 r. tyski
zakład Dayco ma zatrudnić ok. 100
pracowników.
Segro Industrial Park Tychy jest
zlokalizowany na 13-hektarowym
terenie w pobliżu drogi krajowej 86,
zaledwie 22 km od Katowic i oferuje
56 tys. mkw. powierzchni przeznaczonej na działalność magazynową
i produkcyjną.
Polaris Industries Inc.
zadomowi się w Opolu
Panattoni Europe wybuduje
pierwszą w Europie fabrykę Polaris
Industries Inc. Obiekt o charakterze
BTS dla amerykańskiego producenta
m.in. quadów powstanie w Opolu, na
terenie Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Invest-Park, i będzie
liczył 33 tys. mkw. powierzchni.
Polaris Industries Inc. – amerykański producent skuterów śnieżnych,
quadów, motocykli i pojazdów elektrycznych typu NEV – wchodzi tym
samym na rynek Polski. Założona
w 1954 r. firma zdecydowała się na
ulokowanie pierwszej europejskiej
fabryki pojazdów terenowych
Magazyn Polaris Industries Inc.
40
MAGAZYNY
w Opolu, na terenie Wałbrzyskiej
Strefy Ekonomicznej Invest-Park.
Lokalizacja nowej fabryki Polaris
Industries to teren Wałbrzyskiej
Strefy Ekonomicznej Invest-Park,
w obrębie ewidencyjnym Półwieś
i w jednostce ewidencyjnej Opole,
przy ul. Wspólnej.
Hala produkcyjna planowanego
obiektu zajmie 25,6 tys. mkw. magazyn 3400 mkw., natomiast strefa
socjalno-biurowa 3981 mkw. Zakończenie budowy zaplanowane jest na
połowę lutego 2014 r.
Goodman wybuduje
magazyn dla ILS z Grupy
Inter Cars
Goodman wybuduje w Sosnowcu magazyn o powierzchni 25,844
tys. mkw. dla firmy logistycznej
ILS, należącej do Grupy Inter Cars,
największego w Europie Środkowo-Wschodniej dystrybutora części
samochodowych. Umowa najmu
została podpisana na 10 lat.
Magazyn zostanie dostosowany
do indywidualnych potrzeb ILS,
a jego przeznaczeniem będzie magazynowanie i dystrybucja części
samochodowych na rzecz Inter Cars.
Będzie obejmował 25,844 mkw.
powierzchni magazynowej oraz
Prologis Park Wrocław
wrzesień 2013
1 tys. mkw. powierzchni biurowej.
Nowy obiekt zostanie zlokalizowany
w miejscowości Maczki Bór, w odległości 10 km od Sosnowca, blisko
dobrze rozwiniętej infrastruktury
komunikacyjnej, w tym drogi S1 oraz
autostrady A4.
magazynowe oraz większą i bardziej
reprezentacyjną powierzchnię biurową na terenie Prologis Park Wrocław
III firma planuje uruchomienie piątego budynku o łącznej powierzchni
16,2 tys. mkw. w ramach projektu
Small Business Units (SBU).
Prologis podsumowuje
półrocze i planuje kolejne
inwestycje
Valad Europe
wydzierżawił 17 tys.
mkw. powierzchni
dla Central European
Industrial Fund
Prologis wynajął 0,5 mln mkw.
w pierwszym półroczu 2013 r.,
ponadto deweloper ma obecnie
w budowie 71 tys. mkw. powierzchni
magazynowej.
W I półroczu Prologis zakończył
budowę dodatkowych 7 tys. mkw.
obiektu dystrybucyjnego w Prologis
Park Janki dla firmy Rohlig Suus Logistics oraz rozpoczął budowę trzech
budynków magazynowych build-to-suit o całkowitej powierzchni 71 tys.
mkw. na terenie Prologis Park Wrocław V: 17,8 tys. mkw. dla sprzedawcy
hurtowego i detalicznego AGD, RTV
i IT (budynek 2), 18,3 mkw. dla firmy
Tradis stanowiącej część Grupy Eurocash (budynek 3) oraz 35 tys. mkw. dla
firmy Eko Holding (budynek 4).
W odpowiedzi na zapotrzebowanie klientów na mniejsze moduły
Valad Europe wydzierżawił łącznie 17,23 tys. mkw. trzem nowym
najemcom działającym w imieniu
Central European Industrial
Fund w Czechach, Polsce i na
Węgrzech.
W Czechach firma Jena-nabytek,
sprzedawca detaliczny elementów
wyposażenia domowego, wynajęła
6448 mkw. powierzchni przemysłowej w Parku Przemysłowym
Ivancice. W Polsce, w Parku Biznesowym Błonie 5,9 tys. mkw.
zostało wynajętych producentowi
elementów oświetlenia Multidekor.
Na Węgrzech firma Tobroco Machinery wynajęła natomiast 4675 mkw.
powierzchni przemysłowej w Eger
Business Park.
wrzesień 2013
HOTELE
41
Otwarcie pięcio-gwiazdkowego hotelu
w Mikołajkach
we wrześniu
Realizowany przez spółkę Inpro
obiekt zlokalizowany jest w samym
sercu Mazur na Ptasiej Wyspie i półwyspie przy Jeziorze Mikołajskim.
Otwarcie hotelu zaplanowano na
wrzesień 2013 r.
Rozpoczęcie inwestycji miało miejsce w maju 2011 r., natomiast zakończenie budowy hotelu i apartamentów na wyspie (I etap) zaplanowano
na 30 września 2013 r. (mała architektura – 30 października 2013 r.).
W skład pięciogwiazdkowego
hotelu wchodzą: pokoje hotelowe,
restauracja z widokiem na Mikołajki,
recepcja, basen, SPA, pomieszczenia
odnowy biologicznej, siłownia, sala
zabaw dla dzieci. Na półwyspie zlokalizowany będzie budynek restauracyjno-konferencyjny z lobby barem i recepcją. Będzie tam również kompleks
konferencyjny wraz z recepcją oraz
marina z miejscami do cumowania.
Novotel Gdańsk Marina
Novotel Gdańsk Marina
w nowej odsłonie
Zakończyła się modernizacja
powierzchni ogólnodostępnych
w hotelu Novotel Gdańsk Marina.
Goście mogą już w pełni korzystać
z odnowionego lobby, recepcji
oraz baru.
W hotelu zakończono liczne modernizacje, projekt opracowała firma
Hotel w Mikołajkach
Virgo Studio Projektowe Edgar Kaszubski, wykonawcą części budowlanej była zaś firma PB „Cekbud”
Ludomir Kwiatkowski. Novotel
Gdańsk Marina jest usytuowany
na granicy Gdańska i Sopotu, nad
samym Bałtykiem, tuż przy piaszczystej plaży. W obiekcie jest centrum rekreacji, gdzie goście mają do
dyspozycji kryty basen, saunę i salę
fitness. Dodatkowo są też plac zabaw
dla dzieci, boiska do gry w siatkówkę oraz koszykówkę, a także korty
tenisowe.
W ofercie hotelu Novotel Gdańsk
Marina znajduje się 9 w pełni wyposażonych sal konferencyjnych oraz
parking, które dają możliwość organizacji konferencji, spotkań integracyjnych, targów lub bankietów. Sale
mogą pomieścić do 300 osób. Hotel
dysponuje 176 pokojami.
42
HOTELE
wrzesień 2013
powiększać sieć zarządzanych hoteli
o ok. 10 obiektów rocznie.
Sun & Snow organizuje
konkurs na projekt
condohotelu
w Szklarskiej Porębie
Firma Sun & Snow organizuje konkurs na projekt architektoniczny
hotelu w Szklarskiej Porębie. Obiekt
powstanie w ramach kompleksu wypoczynkowego Sun & Snow Resorts
– Szklarska Poręba. Jego budowa ma
ruszyć na przełomie 2013/2014 r.
DoubleTree by Hilton w Łodzi
Pierwszy DoubleTree by
Hilton w Polsce otwarty
Nowy czterogwiazdkowy hotel
powstał na terenie dawnej łódzkiej
Wytwórni Filmów Fabularnych przy
ul. Łąkowej.
Obiekt ma 12 kondygnacji, w tym
jedną podziemną przeznaczoną na
parking dla 87 samochodów. Na
terenie hotelu jest też parking dla 21
samochodów. Po zachodniej stronie
budynku zlokalizowano część biurowo-konferencyjną, po wschodniej
zmodernizowano stare kino. Jest to
pierwszy obiekt marki DoubleTree
by Hilton w Polsce. Wykonawcą
inwestycji był Budimex, a inwestorem – spółka Toya.
Orbis zainwestuje
100 mln zł, najwięcej
w hotele w Warszawie
Do 2014 r. Orbis chce zainwestować
kwotę 100 mln zł. Najwięcej pieniędzy ma trafić na rynek warszawski,
m.in. na modernizację Sofitelu,
Novotelu Centrum oraz Mercure
Centrum.
Najwięcej Orbis planuje przeznaczyć na modernizację hotelu Sofitel
– będzie to 35 mln zł. W Novotelu
Centrum zamierza zainwestować 20
mln zł i taką samą kwotę w Mercure
Centrum Warszawa. Spółka chce
m.in. przeznaczyć 5 mln zł na wprowadzenie nowej marki w czterech
hotelach klasy Ibis – trzech w Warszawie i jednym w Łodzi.
Na inwestycje w Warszawie ma
trafić łącznie 90 proc. planowanych
nakładów. Będą one realizowane ze
środków własnych i mają pomóc
spółce przeciwstawić się silnej konkurencji na rynku hotelarskim
w stolicy oraz przygotować część
hoteli do ewentualnej sprzedaży.
Grupa Orbis zarządza obecnie
60 hotelami w 28 miastach w Polsce.
W Warszawie grupa posiada 11 hoteli. Spółka planuje w kolejnych latach
Pokój w warszawskiej Victorii
Pięciogwiazdkowy hotel jest planowany jako jeden z czterech budynków
kompleksu wypoczynkowego Sun
& Snow Resorts w Szklarskiej Porębie.
Według wstępnych założeń ma oferować ok. 150-200 luksusowych pokoi
hotelowych. Architekci biorący udział
w konkursie muszą zaplanować w budynku sale restauracyjne i balowe, salę
zabaw dla dzieci i sale zabiegów SPA
wraz z częścią basenową. – Nasz hotel
będzie jedynym pięciogwiazdkowym
obiektem w Szklarskiej Porębie, dlatego
tak dużą wagę przykładamy do jego
projektu architektonicznego – mówi
Marcin Dumania, prezes zarządu Sun
& Snow. Do współpracy przy wyborze
docelowego projektu inwestor zaprosił
władze samorządowe, stowarzyszenia
architektów w Polsce, swoich klientów
i inwestorów.
wrzesień 2013
TRANSFERY
43
Nick Axford został globalnym dyrektorem
Działu Badań Rynku w CBRE
Firma CBRE poinformowała, że dr Nick Axford został globalnym dyrektorem Działu
Badań Rynku. Axford był dyrektorem Działu Badań Rynku na Azję i Pacyfik w CBRE,
a nową globalną funkcję objął w trybie natychmiastowym.
W nowej roli Nick Axford będzie odpowiedzialny za zarządzanie Globalnym Działem Badań Rynku
w CBRE, stworzenie strategicznego planu rozwoju oraz dostarczanie klientom firmy raportów dotyczących globalnych trendów na rynku nieruchomości komercyjnych.
Dr Axford posiada 23-letnie doświadczenie na rynku nieruchomości komercyjnych. W latach
1998–2010 kierował Zespołem Badań Rynku na Europę, Bliski Wschód i Afrykę.
Nowy dyrektor rynków
kapitałowych w BNP Paribas
Real Estate
Del Chandler został nowym dyrektorem Działu Rynków Kapitałowych
w BNP Paribas Real Estate na obszar
Europy Środkowo-Wschodniej (CEE).
Del Chandler przez
ponad 16 lat pełnił
funkcję dyrektora
zarządzającego
w Dziale Structured
Leasing Services CEE
w ING Lease. Był
członkiem rad nadzorczych wielu spółek działających Polsce
i na zagranicznych rynkach, dbając o ich
prawidłowe funkcjonowanie i rozwój. Ma
duże doświadczenie w pracy zarówno
w instytucjach finansowych, jak i spółkach
doradczych.
Mercure z nową dyrektor
ds. franczyzy
Ewa Bluhm, która przez ostatnie
cztery lata zarządzała hotelem
Mercure Warszawa Grand, objęła
stanowisko dyrektora ds. franczyzy
marki Mercure.
Swoje pierwsze doświadczenia w branży
Ewa Bluhm zbierała w hotelu Marriott,
gdzie sprawowała wiele kluczowych funkcji.
Następnie podjęła decyzję o dołączeniu do
Grupy Hotelowej Orbis i pracy dla marek
Ibis i Mercure. Przez ostatnie cztery lata
zarządzała czterogwiazdkowym hotelem
Mercure Warszawa Grand w centrum
stolicy. Funkcję dyrektora ds. franczyzy
w Mercure objęła 1 lipca br.
Mark Weinberger globalnym
prezesem firmy doradczej EY
Mark Weinberger pełni funkcję
globalnego CEO firmy doradczej
EY. Zastąpił na tym stanowisku Jima
Turleya, który odszedł na emeryturę
po 12 latach bycia prezesEM i 36 latach
pracy w EY.
W swojej karierze
Mark Weinberger (51
lat) obejmował wiele
kierowniczych stanowisk, zarówno w EY,
jak i poza tą firmą.
Pełnił m.in. funkcję
globalnego szefa działu
doradztwa podatkowego EY. Przez wiele
lat doradzał też największym klientom EY.
Weinberger ma bogate doświadczenie we
współpracy z sektorem publicznym w USA.
Prezydent Bill Clinton powołał go do Amerykańskiej Rady ds. Ubezpieczeń Społecznych (US Social Security Advisory Board),
a z kolei podczas prezydentury George’a W.
Busha Weinberger doradzał sekretarzowi
skarbu państwa ds. regulacji podatkowych.
Znad Balatonu nad Wisłę
Firma Cushman & Wakefield ogłosiła,
że Charles Taylor objął stanowisko
partnera zarządzającego w Polsce.
Taylor zastąpił Richarda Petersena,
który kierował firmą Cushman
& Wakefield w Polsce od momentu
jej powstania w 1991 r.
Charles Taylor posiada ponad 22-letnie
doświadczenie w zakresie nieruchomości,
które przez ostatnie 15 lat zdobywał na
rynku węgierskim. Pełnił funkcję partnera
zarządzającego w budapeszteńskim biurze
firmy i kieruje działem
rynków kapitałowych
w Europie Środkowej.
Ma na swoim koncie
wiele transakcji, w tym
niedawno zawartą
transakcję nabycia
w imieniu firmy Heitman
dużego portfela nieruchomości biurowych
w Budapeszcie [Millennium Towers (JV),
Science Park i Alkotás Point] oraz zakup
centrum handlowo-rozrywkowego Arena
Centar w Zagrzebiu firmy TriGranit.
Z DTZ do Griffin Group
Stanowisko leasing director
w Griffin Group objęła Edyta Bobek.
Nowa dyrektor ma na swoim koncie
zarządzanie projektami wynajmu
i przebudowy prestiżowych centrów
handlowych w Polsce. W Griffinie
będzie odpowiedzialna za proces
komercjalizacji istniejących
i tworzonych obiektów.
Edyta Bobek ma
12-letnie doświadczenie
na rynku nieruchomości
handlowych. Odpowiadała m.in. za proces
rekomercjalizacji w
Centrum Janki, Centrum
Korona we Wrocławiu, CH Ster w Szczecinie czy CH Ursynów
w firmie Apsys. Współtworzyła koncepcję
i proces wynajmu Galerii Krakowskiej i Galerii
Kaskada w Szczecinie, prowadziła proces
rekomercjalizacji Galerii Bałtyckiej, opracowała również koncepcję wynajmu i przebudowy
Centrum Alfa w Gdańsku. Przed dołączeniem
do zespołu Griffin Group pracowała na stanowisku associate director w DTZ, wcześniej
związana była z ECE Projektmanagement
Polska i Apsys.
TABLE OF CONTENTS
44
SEPTEMBER 2013
COVeR STORY
COMMeNTARY
61
COMMERCIALIZATION OF RIVIERA
� SUCCESS DURING CRISIS
Marek Ciszewski
Director of the Riviera Gdynia shopping centre
FOREIGNERS MORE VALUABLE THAN
LOCAL MANAGERS?
Mark Twomey
real estate recruiter, Managing Partner
at TARA HR Consultants
STAFF MAKEOVER
50
The whole 2012 was a very interesting period for the HR departments and headhunters
in the real estate market. It would seem that after the intensive season it is time for
a more quiet period, but the first half of 2013 demonstrated that shuffles and a new intake of
employees carry on as if there was no tomorrow. This summer proved a particularly hot term for
the largest market players.
45 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . EDITORIAL
46 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . HIGHLIGHTS
48 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .MARKET DATA
NeWS iN BRieF
62 . . . . . . . . . . . . . OFFICES
65 . . . . . . . . . . . . . . RETAIL
68 . . . . . . . . . WAREHOUSE
69 . . . . . . . . . . . . . HOTELS
70 . . . . . . . . . . .TRANSFERS
FACe TO FACe
INDUSTRIAL MARKET IS ALIVE
AND DOING WELL
o
54
issn
/ (39)
nR 8
3
Cena
40 PLn
ReTAil
RETAIL CONQUERS
THE STREETS. SLOWLY
58
In Poland, shopping streets are loosing the competition with shopping
centres which are springing up like mushrooms after a rain shower. It might change along
with the development of cities, restoration
of historic areas and inflow of tourists. These
processes, however, need time. Can shopping
streets undermine the dominance of large
centres?
EuR
/ 10
(w tym
8% VAT)
1-168
208
2013
Jak ożywić
ndlowe?
ulice ha
ń 2013
EsiE
wRz
We talk to Radosław T. Krochta,
Vice-President of MLP Group about
the firm’s record first half of the year, its plans
to go public, expansion in the nearest years
and about what has the real influence on the
Polish industrial market.
EsiEń
wRz
owneK i
KaudKr
łada
.PL
serwisu
TY.COM
WWW.THECI
4 14:09:22
2013-09-0
Cover photo:
Justyna Bergmann, Marek Ciunowicz,
Agnieszka Mierzwicka, Edyta Bobek, Maciej Mędrek,
Del Chandler, Dorota Hołda, Jakub Kaźmierczak,
Rafał Koralewski, Jan Barbasiewicz, Piotr Murtaś,
Marta Mikołajczyk-Pyrć, Ewelina Kałużna,
Wojciech Zawierucha, Anna Scipio del Campo, Tomasz Trybus,
Fabrice Paumelle, Anna Stolarczyk
do
Zapraszamy
01 okladka
wrzesien
d 1
nowa.ind
Pages 51, 52, 53 contain photos from Fotolia.
Cover project:
Arkadiusz Chorąży
Unless otherwise stated, photographs and visualisation
published in the magazine come from press releases.
Property Media Group does not take any responsibility for the
contents of the advertisements published in the magazine.
SEPTEMBER 2013
Revolving door
The past months in the property market have seen some increased activity
in the HR departments of many firms. Specialists change their employers and
the market is making intensive preparations for projects that are to start
in Q4 this year.
The City:
Tomasz Szpyt
editor-in-chief
[email protected]
Magdalena Fabijańczuk-Antkowicz
editor
[email protected]
Marta Ryczywolska
journalist
[email protected]
Łukasz Marynowski
journalist
[email protected]
TOMASZ SZPYT / editor-in-chief
The labour market in the commercial
real estate industry is very specific and, for
years, it has been limited to several thousand specialists in Poland. The available
employee pool is not boundless; nonetheless, a lot is going on there. In our cover
story you will find out which firms are
recruiting and which are ‚donating’ experienced specialists.
A lot is going on in the industrial market,
which seemed divided between a few major
players. However, it turns out that smaller
firms are trying to snatch something for
themselves and are preparing expansions.
We talk to Radosław T. Krochta, Vice-
EDITORIAL
President of MLP Group, about its development plans.
We have also decided to have a look
at Polish shopping streets, which cannot
escape the shadow of dominating shopping
centres. It might change along with the development of cities, restoration of historic
areas and inflow of tourists. The process is
slow, but together with new investments,
retail is coming out on the streets more and
more boldly.
In order to attract clients to a store in a
prestigious shopping street or in a centre,
there must be some proper brands available. There is nothing better than luxurious
and premium brand stores to kindle the
imagination of the buyers. Currently, in
Poland there are 68 percent of the world’s
luxurious and top-shelf brands. After the
opening of the Louis Vuitton boutique in
Warsaw, further fashion houses are thinking about entering the Polish market. They
will be fighting for available space with
developing foreign and domestic brands.
It is about 2.75 million customers and their
budget exceeding PLN 200 billion.
We also invite you to have a look at the
newest information from the property market which can be found every day at www.
TheCity.com.pl
Tomasz Papiernik
journalist/translator
[email protected]
Arkadiusz Chorąży
DFG studio
DTP, graphics
Sales:
Daniel Jabłoński
managing director
[email protected]
Hubert Wasiak
project manager
[email protected]
Cezary Goss
project manager
[email protected]
ul. Stępińska 22/30
00-739 Warszawa
tel. + 48 (22) 840 65 21
tel. + 48 (22) 841-31-52
www.thecity.com.pl
45
46
HIGLIGHTS
September 2013
Run Metropolitan
Cushman & Wakefield, manager of the Metropolitan
building, organises training running sessions for its
tenants. Mariusz Giżyński, a well know Polish athlete,
is the ambassador of the action.
T
he sessions take place once
a week, from 27 June to
3 October in the area of the
Metropolitan building, at pl.
Piłsudskiego and in the Saski
Garden. Every employee of firms
being tenants in Metropolitan
can participate upon registration
on the official website.
The ambassador of the project,
Mariusz Giżyński, is a Polish top
marathon runner with a lifetime
record of 2:11:20 h. He participated in European Championship
in Barcelona and is a multiple
medalist of the Polish Championship in long distance running,
as well as the Champion of
Poland in half marathon and
runner-up in marathon.
„Mariusz Giżyński runs with us
twice a month, other trainings
are led by experienced trainers
from Warsaw Running Routes.
During some training sessions
we meet with experts on physiotherapy or nutrition,” says Aneta
Rogowicz-Gała, Head of Property
& Asset Department at Cushman
& Wakefield.
Galaxy’s new version
Launching of a 21 metres tall fountain officially
finished the refurbishment of interiors in CHR Galaxy
in Szczecin. The première combined with an evening
of discounts in stores was visited by 40,000 inhabitants
of Szczecin and its area.
T
he modernisation of CHR Galaxy
took over a year and costed
PLN 10 million. The refurbished
shopping and entertainment centre
is now dominated by bright colours.
Over 13,000 sqm of wall and floor
coverings have been replaced.
Inside, 2,000 of LED lights have been
installed. The renovation’s symbol
and the main attraction of the
refurbished centre is the illuminated
fountain which is largest in the
region. Galaxy is Echo Investment’s
shopping and entertainment centre
in Zachodniopomorskie Voivodeship. The leasable area is 42,000
sqm. In Galaxy, customers can visit
170 shops of various specialisations,
a multi-screen cinema and the
Real hypermarket. The project has
been designed by OTH architectural
studio and was opened in 2003. In
May 2013 the building was awarded
a BREEAM In-Use certificate.
CBRE bets on Internet
CBRE has launched Global Research Gateway – a new
website offering external access to reports, analyses,
forecasts and market research prepared by CBRE in all
real estate sectors across the world.
G
lobal Research Gateway for the
first time globally combines all
the market research departments
of CBRE on a single platform. The
portal will make available analyses
and experts’ comments as well as
over 3,000 reports on global, regional and local real estate market,
published each year by CBRE.
CBRE’s platform with plentiful
functions and advanced search
options will introduce new global
terms of signing up, which will
help the clients and other visitors
of the site to adjust the search
preferences to their needs. The
on-line portal is also going to offer
videos containing interviews with
senior experts from CBRE Global
Research and Consultancy.
4000
Subway restaurants
in Europe
Ibis has Złote Godło award
The competition jury of the Najwyższa Jakość Quality
International 2013 program awarded ibis with the title
of the laureate and Złote Godło QI 2013 in the QI Services
category for the highest quality of service.
T
he competition took place
under the patronage of the
Ministry of Regional Development,
the Polish Agency for Enterprise
Development and the Club Polish
Forum ISO 9000. The Najwyższa
Jakość QI 2013 gala will take place
on 18 October 2013 in Poznań. The
laureates will be granted medals
and diplomas for the participation
in this year’s edition of the competition during the ceremony.
September 2013
HIGLIGHTS
Nova Park
awarded
Recycling on
construction
site in Poznań
Stena Recycling has
introduced an innovative waste management
solution at the site of the
Business Garden Poznań
office complex. The aim
of the investment is to
get at least 75 percent
of recycling from waste
being produced at the
construction site.
O
n the site of the investment,
Stena Recycling has created
an internal recycling station
consisting of several containers
adapted to collect 14 different
waste fractions such as debris,
mineral wool, foil, earth or
hazardous waste. Special containers for paper, metal and plastic
have been placed on the whole
construction site, especially near
welfare facilities, while the office
features the so-called Multisort
– the system of office waste segregation. On the site, there are
waste coordinators who watch
over internal logistics and proper
classification of materials – they
are both Stena Recycling employees as well as persons selected
by the general contractor and
subcontractors.
SwedeCenter is the investor and
PORR the general contractor.
It is the latter who ordered Stena
Recycling to prepared and implement the project of optimisation
of construction waste management.
47
NoVa Park Shopping Centre,
opened in April 2012, was
granted the silver statuette and the title of the
Construction of the year
2012 in a contest organised
by the Polish Association
of Construction Engineers
and Technicians.
New attraction in Wieliczka
The historic Salt Mine in Wieliczka will have another
tourist attraction. It will be a brine graduation tower
with a lookout tower to be constructed by Skanska
in 12 months.
T
he value of the investment is PLN
6.8 million net (PLN 8.4 million
gross). The brine graduation tower
will be completed in August 2014.
The 22.5 metres tall octagonal tower
with the machine room located
underneath will be an interesting
element of the project.
The tower will be the highest point
available to visitors. The design with
the lookout tower being part of the
entire structure refers to the nolonger existent cooling towers. The
graduation tower will be fully adapted to the needs of disabled people.
The structure will be surrounded
with street furniture – benches, bins
and case displays for thematic exhibitions. The alleys surrounding the
graduation tower will be illuminated
so as to emphasise characteristic
landmarks and sculptures.
T
he building was nominated
by Warbud – the general
contractor of the project belonging to Caelum Development and
Futureal. The total retail area of
NoVa Park is over 32,000 sqm.
Clients can use 900 free parking
spaces; the project offers the
Piotr i Paweł supermarket and
numerous shops and services
points including brands previously unavailable in the local
market, such as H&M, Lindex, Intersport, KappAhl, KFC, Pure Fitness, Home&You, Super–Pharm,
Cubus, Centro, Smyk, Sephora,
W.KRUK, Mohito or 4 F.
German giant seeks protection
from creditors in court
Management Board of IVG Immobilien AG applied to the court in Bonn for the opening of
protective shield proceeding (the so-called. Schutzschirmverfahren), and the court approved.
The application concerns only the parent company from IVG Group – IVG Immobilien AG seated
in Bonn. All subsidiaries of IVG and its operating business are to function unchanged.
T
he application to the court is the
result of unsuccessful negotiations with the firm’s creditors. „Despite weeks of intensive mediations,
negotiations and efforts on the part
of IVG, some creditors were unfortunately unwilling to agree to an
amicable settlement which would
New image
of Dom Mody Klif
take all shareholders’ interest into
account,” convinces Dr Wolfgang
Schäfers, CEO of IVG Immobilien AG.
„It is even more regrettable given
the fact that the key shareholders
have signaled willingness to support the restructuring programme
proposed by the representatives of
the creditors to be financed from
SynLoan I / LBBW and convertible
bonds. The way to the settlement
with the creditors and thus to the
recovery of IVG will now take the
alternative route, yet it does not
change anything as our goals are
clear,” Schäfers ensured.
Correction
On page 36 of the fourth edition of
the Almanac of Shopping Centres
we have added and outdated photo
of Dom Mody Klif in Warsaw. We
are apologise for this mistake.
Editorial team
MARKET DATA
48
SEPTEMBER 2013
INVESTMENT MARKET/POLAND
Rates of return from prime properties
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
2001
2002
2003
2004
industrial space
2005
2006
retail space
2007
2008
2009
2010
2011
2012
office space
2013
Source: Colliers International
INVESTMENT LAND MARKET IN POLAND
Average prices of land for investment in each province
PLN/m2
700
600
600
500
400
350
300
200
180
180
150
100
150
220
180
180
180
150
160
200
150
100
n
bli
Lu
ów
esz
Rz
Cr
Tr
i-
ac
Cit
ow
y
ń
na
Wr
oc
al
Ce
ntr
Po
z
nd
Po
la
a
esi
ar
–
Wa
r
sa
w
Sil
ea
y
cit
–
sa
w
Wa
r
ław
50
0
Source: AXI IMMO
INVESTMENT MARKET/POLAND
Transaction value (EUR millions)
LAND MARKET/POLAND
Prices of land for office investments (EUR/sqm GLA)
5000
CITY/REGION
4000
3000
2000
1000
0
250
230
200
200
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
IH
2013
Source: Colliers International
MIN
MAX
FLOORAGE (SQM)
Warsaw: CBD
400
800
600
Cracow
150
400
275
Łódź
150
320
235
Poznań
140
280
210
Upper Silesia
75
160
117,5
Tri-City
100
300
200
Wrocław
120
350
235
Source: Colliers International
SEPTEMBER 2013
MARKET DATA
49
RETAIL MARKET/EUROPE
Most popular regions in terms of investments in retail properties
2010 – quarterly average
2011 – quarterly average
3 Euro
2012 – quarterly average
2013 – quarterly average
2 Euro
Ge
OFFICE MARKET/WARSAW
Net absorption - forecasted (sqm)
Gdańsk
120
250 000
100
200 000
80
150 000
60
100 000
40
50 000
20
2009
2010
2011
2012
2013F
e
Eu
al
ntr
Ce
Stock of new office space in Tri-City (thousands sqm)
300 000
0
Source: Cushman & Wakefield, KTI, RCA oraz Property Data
OFFICE MARKET/TRI-CITY
Absorption of office space (sqm)
Net absorption (sqm)
rop
rop
Eu
ern
uth
nc
Fr
a
Eu
rn
ste
Sc
Ea
So
e
e
rop
ia
an
Ge
din
rm
av
an
UK
y
0 Euro
e
1 Euro
We
st
( ern
rm exclu Eur
an di op
y a ng e
nd UK
Fr ,
an
ce)
Wolumen kwartalny (mld Euro)
4 Euro
2014F
0
2008
2009
2010
Gdynia
2011
Sopot
2012
Source: CBRE
2013F
2014F
Source: CBRE
INDUSTRIAL MARKET/POLAND
Major lease transactions in H1 2013
TENANT
SECTOR
Park
PARKTYPE OF AGREEMENT
ZONE
FLOORAGE
Castorama
Eko Holding
Polaris
Inter Cars
Recticel
Żabka
Tradis BTS
France Telecom Group
Volkswagen
Spedimex
Coca Cola
Dirks Consumer Logistics
Henkel
Inter Cars
Autopartner
Fiege
ND Transport
Stalgast
Sonoco
Allegro
Shop chain
Food products
Automotive products
Automotive products
Other
Shop chain
Logistics operator
Other
Automotive products
Logistics operator
Food products
Logistics operator
FMCG
Automotive products
Automotive products
Logistics operator
Logistics operator
Other
Logistics operator
Shop chain
BTS Castorama Stryków
Prologis Park Wrocław V
BTS Polaris Opole
Goodman Sosnowiec Logistic Centre
Panattoni Park Łódź South
SEGRO Industrial Park Tychy
Prologis Park Wrocław V
Panattoni Park Pruszków
Prologis Park Poznań II
Panattoni Park Stryków
Panattoni Park Mysłowice
S-Logistic
Panattoni Park Poznań II
Panattoni Park Mysłowice
MLP Bieruń
Prologis Park Dąbrowa
Point Park Poznań
ProLogis Park Warsaw II
ProLogis Park Wrocław III
Europolis Park Błonie
New agreement
New agreement
New agreement
New agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
New agreement
Renewal of agreement
New agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
New agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
New agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
Renewal of agreement
New agreement
Central Poland
Wrocław
Opole
Upper Silesia
Central Poland
Upper Silesia
Wrocław
Warsaw area
Poznań
Central Poland
Upper Silesia
Wrocław
Poznań
Upper Silesia
Upper Silesia
Upper Silesia
Poznań
Warsaw City
Wrocław
Warsaw area
50 000
35 000
34 000
25 000
20 000
19 000
18 000
17 000
17 000
17 000
17 000
15 000
15 000
15 000
15 000
15 000
14 000
13 000
11 000
10 000
Source: Jones Lang LaSalle, magazyny.pl, I poł. 2013
50
COVER STORY
SEPTEMBER 2013
Staff makeover
The whole 2012 was a very interesting period for the HR departments and headhunters in the real
estate market. It would seem that after the intensive season it is time for a more quiet period,
but the first half of 2013 demonstrated that shuffles and a new intake of employees carry on as if there
was no tomorrow. This summer proved a particularly hot term for the largest market players.
Łukasz Marynowski
T
he labour market in the commercial
real estate industry is very specific
and, for years, it has been limited
to several thousand specialists in Poland. The available employee pool is not
boundless; nonetheless a lot is going on
there. It would be enough to have a look
at the latest two, three months to realise
that HR departments in many firms had
to postpone leaves.
The Polish commercial real estate
market is making some intensive preparations for projects that are to start in
Q4 this year among funds, developers
and agencies. Jones Lang LaSalle has
just restructured its property management department due to losses to its rival
CBRE. A similar situation is taking place
in DTZ, which needs changes to replace
employees who left to BNP Paribas. As
Mark Twomey, real estate recruiter and
Managing Partner at TARA HR Consultants said in the pages of the June issue
of The City, the latter entity was undergoing a period of dynamic development
recently.
Employer of dream vs. perfect
employee
„During the past year, since July 2012,
there haven’t been many changes in
terms of preferences of candidates on the
labour market,” states Oskar Kasiński,
head of Property & Construction Poland.
„Among the top organisations which are
frequently mentioned by candidates as
desirable workplaces, there still are firms
such as Ghelamco, Skanska Property or
Echo Investment when talking about
office properties. According to the industry, the business environment in ECE
Projektmanagement, Unibail-Rodamco,
Apsys and Neinver is perceived as the
best in the retail sector. Whereas in the
industrial sector, the market is dominated
by a few large firms such as Prologis,
Panattoni, Segro, or Goodman, each of
which is popular in the labour market. In
consulting, Jones Lang LaSalle, CBRE
and Savills are the most popular,” Oskar
Kasiński enumerates. It is confirmed
by Mark Twomey who adds Hochtief,
Kulczyk Silverstein and GTC to the list
of ideal employers. It is obvious that
among the above-mentioned „employers
of one’s dreams” there are few businesses
from Poland; however, as Mark Twomey
explains, unfortunately the myth is still
believed that domestic firms do not pay
as well as international companies or that
the former do not invest in their employees. Perhaps it used to be so, but nowadays it is but a stereotype.
„The main aim of people planning
their career in the real estate sector is to
get employed by one of the leading international agencies which is believed to
be halfway to success. The following few
years are spent gaining experience and
specialist knowledge, establishing contacts with international clients and spe-
Shuffling and reshuffling of
employees is particularly visible
in case of acquisitions of firms
or when a head of a large department,
who has a trusted team, goes to
another firm. Such ‚mass movements’
take place frequently – Joanna
Kowalczyk, Construction & Property
Team Leader.
SEPTEMBER 2013
cialists in the industry, which opens the
real career path. Due to the fact that this
is a relatively small market, the employee
rotation in certain sectors is of significant
size,” says Małgorzata Nowotna, Associate Director, Financial Controller and
Office Manager at Savills.
The candidates who decide to bind
their future with the commercial real estate must meet a number of requirements
depending on the particular position
– a real estate appraiser must face different expectations than an agent who leases
industrial space.
„However, the largest agencies and
firms have adopted a certain formula
which is difficult to get around. The key
skill in the commercial real estate industry is a very good command of English.
It results from the specificity of the sector, in which most customers are foreign
businesses such as international investment funds or developers. On the other
hand, some people at Jones Lang LaSalle
and other global firms of similar profile
are foreigners and English is the language
of internal communication,” enumerates
Magdalena Kuśmierska, Director of HR
at Jones Lang LaSalle.
What is also important is higher education in the field – e.g. in finances, economics, engineering, accounting, geodesy
– depending on a given position. Valuation departments in consulting agencies
look for licensed appraisers, preferably
with RICS and alike certificates, for independent positions. Obviously, what
is invaluable is experience on a similar
COVER STORY
51
position and in projects, especially in
property management. In case of a position in an office or retail agency, negotiating skills are very important. It is also
worth mentioning the absolute necessity
of skills such as proficiency in e.g. Excel
and analytic thinking,” adds Magdalena
Kuśmierska.
Can bigger do more?
The real estate industry is a rather
hermetic environment, though Mark
Twomey does not entirely agree with that
thesis. However, he admits that people
who once started working in the real estate are not going to resign. This might be
why it is easy to get the impression that
there are still the same faces, although
playing for different ‚clubs’ and with
52
COVER STORY
Various methods
of recruitment
Mark Twomey
real estate recruiter,
Managing Partner
at TARA HR Consultants
S
maller businesses
are faced with
a bigger challenge when
they are looking for new
employees than their
larger rivals. For this
reason it happens that
they decide to employ a less experienced
person and to thoroughly train them for the
needs of the position. On the other hand,
experienced people have greater chances
for promotion in a smaller firm. In a short
time it is possible to experience a whole
range of new challenges, to operate at
the intersection of a few areas and thus
to learn faster. Such opportunities are not
offered by big players. There, everyone is
responsible for their respective field or, you
could say, ‚from-to’ limits which no one can
cross until a promotion comes.
SEPTEMBER 2013
another logo on the visiting card. How
does the recruitment process look like in
such conditions?
„Every firm has its own ways to find
new employees. Some of them advertise
a vacant position in the market or look
for recommendations, while other use
external support. The commercial real
estate market is relatively small and it
organises numerous more or less official
events; therefore, most of people from
the industry simply know each other.
However, knowing who works in the
industry and who considers changing
the employer or would be open to such
a change are two different things. This is
where specialised agencies seeking perfect
candidates come into play,” says Mark
Twomey. Do all firms use the services
rendered by them?
Joanna Kowalczyk, Construction &
Property Team Leader explains that the
organisational structure of a firm and its
capital are significant. Businesses from
Western Europe have brought the custom
of using consulting companies, including
those dealing with recruitment. If a firm
cooperates with a specialised HR consulting company, it also creates its image
of a professional employer. It does not
exclude, however, the possibility of publishing job advertisements on specialised
websites and asking own employees
about recommendations. Firms often
maximise their chances to find a proper
person using a multi-channel search and
at the same time they conduct market
and competition analysis through interviews with candidates from rival companies. Smaller firms find the costs of HR
consulting companies discouraging and
prefer to search through word of mouth/
connections or advertisements.
That much about headhunters, and
how do the interested themselves comment on the topic? Małgorzata Nowotna
from Savills says: „The recruitment process depends on the type of position. We
make use of HR consulting companies or
‚executive search’ services when looking
for senior management staff, additionally consulting them with our current
employees and clients. Additionally, it is
worth emphasising that because of the
character of the market, we know most
people who are in our target group. In
case of recruitment for lower positions in
our structures, we publish job offers on
leading online recruitment sites or announce the intake of employers through
student real estate organisations and academic career centres.” This looks similar
at Jones Lang LaSalle, where recruitment
projects take place through numerous
channels at the same time. „We publish
job advertisements on the internet, we use
channels such as social media as well as the
so-called ‚word of mouth’. Sometimes we
also use services provided by professional
recruitment agencies which are familiar
with the industry, particularly in situations when we need a person with very
specific skills on a very short notice,” says
Magdalena Kuśmierska from Jones Lang
LaSalle. Małgorzata Ślusarczyk, marketing and sales specialist at MLP Group
admits:”Our industry is rather hermetic
and most of us know their colleagues from
other firms well. In the recruitment process we often use our network of contacts
and rely on recommendations of the people we know. Sometimes we also publish
advertisements and we always have a large
number of applicants.”
It was a really hot summer…
During the last three months a lot happened in consulting agencies. DTZ recorded the highest outflow of employees;
back in April 2013 Patrick Delcol, who
worked as the CEO of DTZ agency in
Poland, left the firm. He was followed by
Del Chandler, Head of Capital Markets
for CEE, Grzegorz Dudziak, Strategic
Head of Property Management CEE and
SEPTEMBER 2013
Erik Drukker, Head of Office Agency at
DTZ. In June, Robert Borowicz joined
BNP Paribas Real Estate; in DTZ he
worked on the position of Marketing
& PR Manager. Next to leave DTZ were
Marta Mikołajczyk-Pyrć (currently in
the Property Management at Savills) and
Wojciech Zawierucha (currently Head of
Operations and Business Development
at Savills) who joined Savills which along
Jones Lang LaSalle was the most active
employer this summer. In June, DTZ announced employing three new specialists:
Craig Maguire, Łukasz Maciak and Mira
Kantor-Pikus, who have strengthened the
Capital Markets department.
It would seem that Savills is the biggest
beneficiary of personnel changes at DTZ.
Marta Mikołajczyk-Pyrć, Wojciech Zawierucha and Rafał Koralewski (currently
Credit Control Manager at Savills) are
the three new employees who were previously associated with the rival firm. Savills
team will be also joined by Maciej Mędrek
(Senior Negotiator at Retail Agency)
and Piotr Murtaś (Property Manager).
Jones Lang LaSalle was also very active;
at the turn of July and August, the firm
informed abut 10 new employees at the
property management department: Łukasz
Mazurczak, Anna Scipio del Campo,
Dorota Hołda, Joanna Pergół, Norbert
Fijałkowski, Jakub Kaźmierczak, Martyna
Stoń, Tomasz Trybus, Agnieszka Mierzwicka and Piotr Gostomski. Meanwhile,
JLL was abandoned by three persons who
went to Colliers International: Ewelina
Kałużna (currently Head of Office Agency at Colliers), Adam Pastusiak (currently
Information Systems Specialist at Colliers)
and Jan Barbasiewicz (currently Associate
Director, Industrial and Logistics Agency
at Colliers). The HR department of CBRE
enjoyed the most peaceful summer; the
firm was joined by two new employees:
Rafał Sękowski joined the Office Agency
and Dariusz Szulc the Building Consultancy Team.
What about the winter?
In real estate market, recruitment depends on new projects and the firm that
undertakes them usually needs to hire
new employees. Mark Twomey says:
„There are firms such as Skanska, which
start a new project only after the previous
one has been completed, which means
that entire teams simply move from one
project to another. There are also firms
which take a two-, three-year break between projects and sometimes it happens
that they dismiss employees only to hire
again come the start of a new investment.” n
COVER STORY
53
Jan or John?
MAGDALENA KUŚMIERSKA
Associate Director of HR at Jones
Lang LaSalle.
A
few years ago, in
the first decade of
the 21 century, senior
positions in consulting
agencies were dominated by foreigners who
gave their knowledge
and know-how to Polish teams. The market
was just starting and headquarters of international firms had limited trust towards the
competency of Polish specialists. However,
for past 10 years we have been observing a revolution in the industry – a great
qualitative change. These persons who
started in the last decade and developed
their skills abroad now occupy executive
positions and decide about the development of the industry. The so-called top
management was taken by Polish experts
with several years of experience who are
familiar with the specificity of the Polish
market.
54
FACE TO FACE
SEPTEMBER 2013
Industrial market is
alive and doing well
We talk to Radosław T. Krochta, Vice-President of MLP Group about the firm’s record first half
of the year, its plans to go public, expansion in the nearest years and about what has the real influence
on the Polish industrial market.
Recent months were a busy time for MLP, what are your
plans for the nearest future?
The first half of the year was indeed a record for us – in terms
of warehouse space we managed to rent approx. 50,000 sqm.
Notably it is new space and not renewals. The future looks very
promising for us; our strategy for the nearest 4 years involves
doubling the amount of space we have. What is important is
the fact that we have seen some revival of the market; deals that
previously were on hold are now coming back.
You are preparing to go public and it will be the second
approach – why have you decided to do it now?
Valuation of similar businesses is currently better than 2-3
years ago when we did the first approach to IPO on the Warsaw Stock Exchange and it seems reasonable. We have filed the
prospectus and are in the middle of negotiations with the Polish
Financial Supervision Authority. I believe that the début should
take place around October/November this year. The company
is in a good financial standing. It is worth emphasising that
until now we were developing according to the scenario which
involved going public, even though we eventually resigned from
the issuance of shares or bonds. If we carry out IPO this time,
our expansion will be even more dynamic and we will increase
the value of the company even faster.
Are the new projects you mentioned new centres, the
extensions of already existing ones or BTS warehouses developed outside existing logistics parks?
All of these. Obviously, our priority is to develop our own
logistics centres, which can be expanded by further 400,000 sqm
of warehouse space. We also hope to acquire some new areas
where we could build further warehouse centres.
Do you mean any particular locations?
We are thinking about the Upper and Lower Silesia region.
We don’t operate in Lower Silesia yet, while in the Upper Silesia
we already have one fully let park and the second one, which we
have just purchased and are going to develop, in Bieluń. Coming back to the previous question, we also want to focus on BTS
projects which will be located outside our parks. We are confident about the huge potential of this segment of the market and
are in advanced negotiations concerning a few projects.
MLP is associated with a large land portfolio of 150
hectares. How much of it remains to be developed?
Approx 86 ha, on which we can still develop 400,000 sqm
of warehouse space.
You are present in Mazovia, Silesia, Wielkopolska, you
mentioned Lower Silesia – destination Wrocław?
We are in all regions which are important to our business strategy,
apart from Wrocław. We are in Warsaw, Poznań, we have two facilities in Silesia with the third one possible in the nearest future. We are
not present in Wrocław yet although we perceive it is a prospective
market; we see a lot of potential and possibilities for development
there. It is possible we will do some purchase in the area.
SEPTEMBER 2013
FACE TO FACE
55
Radosław T. Krochta, Vice-President of MLP Group
And what can you say about Szczecin?
It certainly is an interesting destination and we are considering developing some projects in this area. But we will come
there as soon as there are some particular businesses there – we
are not going to purchase any land there speculatively. We are
more interested in the area of Toruń and Bydgoszcz than in the
Northern Poland.
Two out of five MLP parks are located in special economic zones. How do tenants perceive such projects, do they
attract more of them and does running a business in a zone
differ?
As a developer we see no difference, but I think it is important
for manufacturing customers who are beneficiaries of tax relief.
For logistics customers it is not an important matter. Therefore,
the recent heated debate concerning the prolongation of the
operations of the zones is of marginal importance to us.
As far as marginal importance is concerned, according to
CBRE, e-commerce has a growing influence on the industrial
market in Poland – would you agree with that statement? Can
it be observed in the case of MLP tenants?
In my opinion it has no influence at all. The growth of ecommerce impact applies only to customers who have their
shops e.g. in shopping centres. For us, as a developer of logistics
facilities, it is not a pressing issue. Entrepreneurs who conduct
business activities in the retail sector must have logistics facilities
anyway. For us it does not matter whether a firm which has e.g.
56
FACE TO FACE
20 shops, will deliver products from the warehouse to each of
them or whether a courier company will come and deliver single
orders. It is the same thing, storage space is still needed.
How does the vacancy rate look like in your facilities;
does it differ depending on the region?
I believe our vacancy rate is the best in Poland, which is
a good and a bad thing at the same time – it is around 2-3 percent in all parks. Unfortunately, it denies us the possibility to
react quickly if there is a potential tenant with immediate demand for space. On the other hand it provides us with certainty
and stable company growth as well as constant cash flow. For
the past four years we have been acting rather conservatively,
which gave us the 4th position on the market. In the near future,
however, we would like to start developing much faster than the
market.
Where does this optimism come from?
I am looking at the convergence rates. The amount of retail
space in Poland and Western countries is rather similar, we have
caught up with the European average rather fast. In the industrial
sector we have four times less space per resident. It gives us the
comfort and hope for the development of the market. The growth
potential is still high. Furthermore the warehouse market is mature enough to make it difficult for new players to enter.
Have you considered selling logistics centres from your
portfolio?
We always consider every interesting offer. Taking into account the fact that Poland is a very attractive market for funds
interested in properties, and that some of our parks are a completed and successfully let product, we believe that such a deal is
possible.
There is a rumour that you plan other investments outside Poland?
Yes, we are thinking about the CEE and Western Europe
region. We are currently looking at a few projects, but it would
be too soon to say anything in particular. Poland is our base and
this is where we want to invest; the market is still stable and we
still see its great potential. This does not preclude looking to the
East or West, e.g. to Germany or the Netherlands. The time will
show.
As far as investments are concerned, we have spoken
about the land, but have you considered purchasing some
investments that started already?
We are a developer who can acquire two types of projects:
either land where we start from scratch or a project which is
20–30 percent completed and has a high development potential.
We do not buy finished projects, we are not an investment fund,
although as a developer we are can focus on a promising project
that has been started.
I would like to finish with a bit abstract question which
used to be such in the shopping centre industry a few years
ago. In the office sector, ecological certificates are a standard
and they are becoming increasingly popular in retail as well.
Is this trend going to move to the industrial market?
I doubt it. In the US or Western Europe, this tendency did
not take root in the industrial market. We do not have any green
SEPTEMBER 2013
warehouse with a BREEAM or LEED certificate. We have considered ideas such as photovoltaic cells on roofs of our facilities,
but this is rather a matter of legislation on green energy. We will
think about it in business terms and if these solutions turn out
to be effective and economically viable we will introduce them.
Certifying a warehouse today is out of the question. However,
it still is possible if the market goes that way and forces such
changes. Then, of course, we will adapt to the situation, currently there is no need for that.
Interview by Łukasz Marynowski
Business in The City
nr 6 / (38)
CZERWIEC 2013
BUSINESS IN THE CITY
Strategie zarządzania w branży nieruchomości
czerwiec 2013
ISSN 2081-1683
Cena 40 PLN / 10 Euro
NajEMCa WYbIEra
z rOzWagą
ALMANAC
OF SHOPPING
CENTRES
ISSN 2081-1683
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Almanach
2013/2014
– wywiad z DIaNą PaszkOWską,
dyrektor operacyjną w sieci Centro
(w tym 8% VAT)
PLaża, słOńCE
I PIENIąDzE
– rynek nieruchomości
wakacyjnych odżywa
Pociąg
THE CITY
Magazyn Nieruchomości Komercyjnych
Informacje, wywiady, raporty, analizy
do nieruchomości
wywiad z jarOsłaWEM baTOrEM,
dyrektorem zarządzającym ds. nieruchomości w PkP sa
Zapraszamy do serwisu WWW.THECITY.COM.PL
01 okladka czerwiec.indd 1
2013-06-05 11:16:15
CENTRÓW HANDLOWYCH W POLSCE
WYDANIE 4
Almanach Centrów Handlowych w Polsce 2 0 1 3 /2 0 1 4
Partner strategiczny / Strategic Partner
Partnerzy merytoryczni / Contents Partners
Partnerzy / Partners
001 okladka almanach.indd 1
2013-07-04 16:52:33
ALMANACH CENTRÓW HANDLOWYCH
Rocznik, kompendium wiedzy na temat sytuacji
na rynku nieruchomości handlowych w Polsce
The PolISh
CommerCIAl
REAL ESTATE
REVIEW
BOOK
ISSN 2081-1683
PROPERTY BOOK 2 0 1 3
PROPERTY BOOK
Rocznik, prezentuje inwestycje
na rynku nieruchomości – centra handlowe,
biura, magazyny
Cena 98 (w tym 8% VAT)
Partnerzy Merytoryczni / Contents Partners
Partner
®
001 okladka RER 2013.indd 1
2013-02-06 17:34:07
SERWIS INFORMACYJNY I CODZIENNY NEWSLETTER
Informacje, opinie, komentarze
Property Media Group
tel. + 48 22 851 03 05
[email protected]
www.thecity.com.pl
58
RETAIL
SEPTEMBER 2013
Retail conquers
the streets. Slowly
In Poland, shopping streets are loosing the competition with shopping centres which are springing
up like mushrooms after a rain shower. It might change along with the development of cities,
restoration of historic areas and inflow of tourists. These processes, however, need time.
Can shopping streets undermine the dominance of large centres?
Marta Ryczywolska
A
ccording to the last year’s report
‚Main Streets Across the World’ by
Cushman & Wakefield, the most
expensive street in Poland, Nowy Świat
in Warsaw, ranked only 43rd on the list
of the 62 most expensive shopping streets
in the world. Ahead of us, there are not
only Paris, Milan or London, but even the
neighbouring Prague and Budapest. „Having travelled to London, Brussels or Paris,
Poles feel the lack of shopping streets after
returning to the country,” says Wioleta
Wojtczak, Senior Consultant, Research
and Consultancy, Savills.
In Poland, shopping centres are still
the leading format. For many clients,
Visualisation of Chmielna 25 office building developed by LHI, shows how the entire Chmielna Street
could look like. Unfortunately it doesn’t.
they have become not only shopping
places but also entertainment and leisure
centres. „Shopping centres are characterised by a wide range of fashion, services,
catering and entertainment products
concentrated in a single place, where it is
additionally easy to park one’s car,” Anna
Wysocka, Head of Retail Agency at Jones
Lang LaSalle explains the phenomenon.
Their advantage is also the result of rather
unfavourable weather conditions and
history as well: after the political system
transformation of 1989 it was much easier
to build a shopping centre than to invest
in a shopping street. There are a few
more obstacles that limit the development of shopping streets in Polish cities:
„Limited availability of space that would
meet the size and quality standards of
international retail chains; unclear ownership situation of locations which could
be potentially attractive for tenants; the
necessity of bearing significant capital
expenditures when adapting premises to
the needs of tenants; prolonged administrative procedures resulting from historic
character of some buildings and lack of
parking spaces. Another major challenge
is the lack of any coherent spatial development policy for urban areas, both on
the part of the city authorities and the
owners themselves,” Anna Wysocka from
JLL enumerates.
SEPTEMBER 2013
RETAIL
59
Fot. CBRE Global Investors Poland
Square of Three Crosses in Warsaw and Holland Park which is to undergo some major changes soon.
Tourists make a difference
The greatest problem is the poorly developed tourism. Inflow of tourists is the
main drive for the development of shopping streets. This is why it is Cracow
that leads the way in Poland, with retail
concentrated in the historic quarter within the Old Town. Last year, the capital of
Małopolskie Voivodeship was visited by
9 million tourists. The main route runs
along the historic Royal Route, starting
at St. Florian’s Gate, along Floriańska
Street, through Main Square to Grodzka
Street and Dominikański Square. There
are several renowned brands such as
Swarovski, Pandora, Schubert, Kobe or
Red Rubin, as well as local jewellery and
souvenir shops on Cracow’s shopping
streets. Tenants operating in the fashion
and jewellery sector are particularly
fond of Grodzka and Floriańska streets.
Main Square offers comprehensive food
and beverage offer with the legendary
Hard Rock Cafe located right next to
St. Mary’s Basilica. The Pasaż13 department store at the junction of Grodzka
and Main Square serves as an example
of successful adaptation of historic tenements for a modern retail scheme which
attracted brands such as Pollini, Likus
Concept Store, Vinicio Pajaro or Diesel.
A number of premium brands, such as
MaxMara, Paul&Shark, Escada & Marc
Cain, or multibrand Mirage have opened
their boutiques in the vicinity, in ul.
Grodzka. However, as Jones Lang LaSalle stresses, the tenant-mix of Cracow’s
shopping streets lacks shops of popular
clothing brands. This results from lack of
adequate premises.
Development potential
Against the background of Cracow,
Warsaw and its flagship – Nowy Świat
Street and Marszałkowska, Mokotowska,
Chmielna, Bracka streets and Square
of Three Crosses, looks a bit worse.
However it is slowly catching up with
the capital of Małopolskie Voivodeship.
In June, VitkAc Department Store welcomed a boutique of the iconic brand
Louis Vuitton. It will join the exclusive
company of boutiques of Lanvin, Yves
Saint Laurent, Gucci or Giorgio Armani.
The owner of Holland Park, Kulczyk
Silverstein Properties, is planning to
start its reconstruction and extension
next year. As a result, the retail space
of Holland Park will amount to 2,500
sqm. Recently, the construction of the
prestigious office building Chmielna 25
RETAIL
was completed. It will offer 1,600 sqm of
retail space on the ground floor. According to a research by the investor, LHI,
Chmielna Street has an enormous potential; it is visited by 233,000 passers-by a
week, almost 12 million a year. Up to 30
percent of them declare that they have
come exclusively for shopping.
At the intersection of Chmielna and
Bracka streets, Nowy Dom Jabłkowskich
with a glass ground floor designated for
retail was constructed two years ago. This
is just the beginning of a greater investment, as Jabłkowscy hope they can finally
get back the neighbouring 100 years old
tenement at ul. Bracka 25. The court
ruled that the popular Traffic bookstore
shall abandon the premises it occupies.
The former Traffic will have a chance to
become a modern department store with
historic accents in a few years time. Numerous Polish designers, such as Maciej
Zień, Robert Kupisz or Ania Kuczyńska,
have opened luxurious boutiques in Mokotowska Street. During the past decade,
a number of historic tenements in Nowy
Świat Street as well as the building named
‚Dom Dochodowy o Trzech Frontach’
were renovated. The image of Warsaw’s
shopping streets is becoming increasingly
attractive.
„There are some great expectations
related to Chmielna and Świętokrzyska
Kraków, ul. Floriańska.
SEPTEMBER 2013
How to develop shopping streets potential
Anna Wysocka
Head of Retail Agency at Jones Lang LaSalle Poland
T
he development of shopping streets in major Polish agglomerations is
favoured by both activities of investors and city authorities, which include implementing a coherent strategy of profiling each shopping street
both in terms of their offer and positioning. This is how it works in Western
Europe, e.g. in London, where investors and funds have whole streets in
their portfolios and can carry out a consistent policy of managing premises, thus strengthening the position of the street against the overall retail
cityscape. The development of shopping streets as shopping destination is also supported
by factors such as the revitalisation of the central quarters of cities, which attracts both
tourists and residents who are willing to spend their time amidst restored tenements and
their tenants. Inflow of tourists is the main drive for the development of shopping streets,
especially in Cracow. Another factor is the slowly changing habits of Polish consumers.
What is also important is the policy of international brands, particularly those from the top
shelf. For such firms, having a flagship boutique in a prestigious shopping street is part of
the development strategy.
streets. However, what is needed for the
streets to develop, is investments in the
infrastructure. Repair of roads, restoration of tenements, new places to eat on
the sidewalks improve the image of a
location, make the pedestrian return to
the area and thus increase the attractiveness of shopping streets for fashion
brands,” explains Wioleta Wojtczak,
Senior Consultant, Research and Consultancy at Savills. And yet, there are no
Fot. Jones Lang LaSalle
60
major investments in that field scheduled
in Warsaw. The Square of Three Crosses
was to be renovated, but as the spokesman for the city, Bartosz Milczarczyk,
explains: „So far, we do not have money
for that”.
The map of shopping streets in Polish cities should also include Półwiejska
Street in Wrocław and Paderewska in
Poznań. In Katowice, it is 3 Maja Street
and in Łódź – Piotrkowska Street. In
Wrocław, Świdnicka Street leads the way.
„For several years we have been
observing a growing popularity of
shopping streets. The global strategy
of brands such as Gucci or Montblanc,
requires that their stores are located in
the most prestigious streets in order to
ensure perfect exposition of their products, whereas retail chains place their
flagship stores in shopping streets,” says
Wioleta Wojtczak from Savillsa. It is all
heading in the right direction: habits of
Polish consumers, although slowly, are
changing and tenants increasingly often
look for suitable premises in city centres.
Shopping streets in Poland have been
developing for a few years.
Can they undermine the domination
of shopping centres Anna Wysocka from
Jones Lang LaSalle says that they not
necessarily have to. „Both retail formats
are not a direct competition; their offer
can develop simultaneously, since they
cater to different shopping needs,” she
explains Healthy competition is most
important. However, Jones Lang LaSalle
forecasts that shopping centres are going
to develop faster than shopping streets in
the years to come. n
SEPTEMBER 2013
COMMENTARY
Marek Ciszewski
Director of the Riviera Gdynia shopping centre
Commercialization of Riviera – success during crisis
W
ithin merely two years of
commercialization, the Riviera shopping centre in Gdańsk
secured the most important Polish and international brands. As
a result, 250 tenants, including 40
of the largest operators, some of
them appearing for the first time
in Tri-City, will lease 70,000 sqm
in the largest centre in Pomorskie
Voivodeship. Commercialization
of 96% of Riviera is undoubtedly
a success, especially if we take
into account the fact, that the
project was taken over during
a severe crisis, when owners of
chains and shops begun to verify
the effectiveness of their units,
and carefully observed how the
economy was coping with the
difficulties.
Tenants watched the developments in the construction of
Riviera closely. Mayland made all
efforts to modify the project on
a current basis in order to fit it to
the expectations of shop owners.
Some operators, like Van Graaf,
decided to enter the project only
after it gained credibility on the
market, and other tenants, like
ZARA, decided to enlarge their
designated areas when the centre was under construction.
These behaviours affect the
commercialized centre. Despite
the high percentage of area
under lease, not all of the shops
will open on the planned launch
date in October. Because of the
amendments to the Construction
Law from 2010, the administra-
tive procedures were extended
and even with intensive efforts of
the investor and good cooperation with local authorities, it was
not possible to overcome some
of the set time frames. For that
reason, ZARA will open only in
mid-December, as at the tenant’s
request, we had to significantly
enlarge and rearrange the interiors. For similar reasons, Saturn
and Van Graaf will open next
year. The entire process should
be completed in spring 2014.
While talking about the success
of commercialization of Riviera
we must emphasise that this
project managed to defend its
position despite difficult market
conditions. Out tenants appreciated the potential of the centre,
which after the launch will be
the only one in Tri-City with such
diversified offer and such a large
number of strongest and largest
retail concepts. It’s perfectly located, egalitarian and modern.
Mark Twomey
real estate recruiter, Managing Partner at TARA HR Consultants
Foreigners more valuable than local managers?
A
fter the memorable year
2008 we were able to watch
a true exodus of experts from
Poland. Businesses cut their costs
and foreign employees salaries
were among the highest. In
the meantime Poles, who were
previously employed in teams
managed by foreign experts, have
gained knowledge and experience necessary to take over their
positions, yet with lower salaries.
And it can be said that this tendency continues today. Although
some international firms still
want to have “their man” in the
branch in Poland for quality control reasons, it may turn out that
this is the only foreigner in the
office. Some market areas display
higher demand for foreigners.
These include asset management and investment funds. It
not necessarily is a preference
but a must. In Poland, there are
more and more excellent asset
managers, but still too few for the
needs of the market. Therefore,
properly skilled employees must
be imported from abroad.
61
“This
year,
a number of
major strategic deals were
concluded in
Poland; Q2 saw
over 500,000
sqm of warehouse space
leased. The
market is developed by actions of retail
chains planning further
expansion, 3PL
logistics operators interested in improving logistics
chain and
international
manufacturing building
new or extending already
existing facilities. We expect
the tendency
to continue
in the nearest
months,” says
Tom Listowski,
Partner, Head
of Industrial
Department
in Poland and
CEE Corporate
Relations at
Cushman & Wakefield.
Warsaw office stock has
exceeded 4 million sqm
According to Jones Lang LaSalle, in
H1 2013 the total stock of the office
space in Warsaw exceeded 4 million
sqm, with further 188,000 sqm to be
delivered to the market in the months to come.
During the first six months of 2013,
gross demand (including prolongations) in Warsaw amounted to 334,000
sqm and was 12 percent higher than
in the corresponding period of 2012.
In Q2, gross demand totalled 178,000
sqm and net demand - approx.
130,500 sqm. The most significant
new agreements involved location
out of Warsaw centre: The Office for
Registration of Medicinal Products
(13,000 sqm in Ochota Office Park),
Unilever (5,400 sqm, prelease in Eurocentrum Office Complex) and Żywiec
Group (4,300 sqm in Konstruktorska
Business Centre). Major agreements
in Wiśniowy Business Park have been
renewed by Johnson & Johnson (7,250
sqm) and Royal Bank of Scotland
(5,300 sqm, renewal and expansion).
„Although first six months looked
well in terms of demand for new
office space, due to a large number of
delivered projects, the vacancy rate
in Warsaw increased to 10.5 percent.
One must, however, remember,
that the vacancy rate in Warsaw is
one of the lowest among the CEE
region capitals, which means that
the Warsaw office market is still
popular with firms planning to start
or expand their operations,” says
Warsaw Spire construction site
SEPTEMBER 2013
Tomasz Czuba from Jones Lang
LaSalle.
H1 2013 witnessed delivery of
152,000 sqm, out of which 76,000 sqm
were delivered in Q1. According to
Jones Lang LaSalle analysis, this year
is going to see the most new space delivered to the market since 2000, with
a total of 336,000 sqm which may be
completed. (188,000 sqm in H2).
The vacancy rate in Warsaw in Q2
increased to 10.5 percent from 9.9
percent in the previous quarter.
900 million for Warsaw
Spire
Warsaw Spire has been granted bank
financing worth PLN 904 million,
which is the Polish market record.
Ghelamco, the international developer and general contractor of the
investment has been credited by four
banks: Bank Polska Kasa Opieki,
Bank Zachodni WBK, Powszechna
Kasa Oszczędności Bank Polski and
BRE Bank.
The development of Warsaw Spire
started in mid-2011; until now, the
company was conducting the investment without banking financing. Currently, works related to the construction of the building B, one of the three
of which the project consists, are being
finalised. The monies gained from the
bank financing will be used to develop
further phases of the investment.
„We are proud to have been granted
financing, particularly given the current macroeconomic situation, which
is the floorage of the office building to be developed by Balmoral
Properties as part of the investment Browar Lubicz in Cracow.
OFFICES
5,000 sqm
62
has significantly affected the bank
policy of crediting commercial investments,” says Jeroen van der Toolen,
Managing Director CEE at Ghelamco.
The Warsaw Spire office complex is
being constructed in Warsaw on a plot
limited by Grzybowska, Łucka, Towarowa and Wronia streets. The project consists of three buildings which
will provide 100,000 sqm of modern
office space in total: 49-storey tower
A, whose highest floors will reach 180
m (220 m with pinnacles) and two
55-metres tall neighbouring B and C
buildings (15 floors each).
The first tenant in the investment is
the European agency Frontex which is
to take over rented space in September
2014.
Poczta Polska (Polish
public post service)
is selling its flagship
property in Warsaw
Poczta Polska has again put up for
sale one of its flagship properties:
a 1-hectare plot in the centre of
Warsaw at ul. Chmielna 75.
So far it is the third attempt to sell
the attractive property, where Poczta
Polska wanted to develop a skyscraper
a few years prior. The plot will go
under hammer with an asking price of
PLN 89.3 million.
The 1-ha plot at the junction of
Chmielna and Żelazna streets may
prove a tempting target for the investors. The land is located in the core
centre of the city near an excellent
transport hub: in the vicinity, there are
the Central Railway Station, Ochota
station, the WKD light train station
and a full range of public transport
means. In the neighbourhood, there
are Warta and Millenium Tower high-
Plot belonging to Poczta Polska at ul. Chmielna 75
OFFICES
Crystallike skyscraper
in Warsaw
Echo Investment has started the
development of the 155 metres tall
office building at at the intersection of Jana Pawła II and Grzybowska streets.
The 155 metres tall building named
Q22 which will provide 52,000 sqm
of office space will be constructed on
the site of the demolished Mercure
hotel. Echo Investment already has
Q22
the building permit. The construction
of the Q22’s car park was scheduled
on September 2013; its estimated
construction time is 12 months. The
completion of the office building
construction is scheduled on Q1 2016.
The value of the investment is PLN
500 million. The building is going to
provide working space for approx.
5,000 people.
The design of the skyscraper was
created at Kuryłowicz & Associates
architecture studio in cooperation
with Buro Happold Polska.
LC Corp has started the
construction of office
building worth PLN 60
million in Katowice
The development of the project at
Roździeńskiego Street in Katowice
has started. LC Corp has handed the
site over to the general contractor
- Budimex.
The first phase of the investment
consists of an 8-storey office building
with an underground car park and a separate retail and services part. The total
leasable area will exceed 13,000 sqm.
The completion of works is scheduled
for Q4 2014. The next phase includes
an over 100 metres tall skyscraper.
Europlan started works
on Sobieski Business Park
In July, the works on the site of an
office building started within the
Sobieski Business Park complex at
Mangalia Street in Warsaw.
The works are related to the reconstruction of the technical infrastructuSobieski Business Park
700 sqm
rises. The study of spatial development
allows for the construction of another
office building on the plot.
So far, the land has remained undeveloped since the demolition of the
buildings of the former Post Railway
Station a few years ago. Poczta Polska
wanted to construct a new headquarters at ul. Chmielna, it even got the
land development conditions decision
for a 130-metres tall high-rise building.
Eventually, the firm resigned from these plans and moved its headquarters to
the Intraco skyscraper at Stawki street.
The plot at Chmielna street was put
up to tender twice with an asking price
of PLN 112.5 million, but nobody was
interested. The third auction is to take
place on 18 September. This time, the
asking price is lower - it amounts PLN
89.3 million. Poczta Polska additionally asked for a prior payment of deposit
worth 10 percent of the sum.
in the Wola Center office building will
be taken by a furniture firm Martela.
SEPTEMBER 2013
63
re involving redevelopment of sanitary
sewage, central heating, water supply
and telecommunication duct systems.
Next, the contractor will start
demolishing the existing structures,
namely a car wash and an underground fire-fighting water tank. These
works are to be completed by the end
of September 2013, and will be followed by proper works related to the
construction of the office building.
The new building will provide
approx. 8,000 sqm of office space. Its
completion is scheduled for Q4 2014
Monday Development
to construct small office
building at Małe Garbary
in Poznań
Monday Development has scheduled
the start of the construction of the
small office building, which is to be
developed at Małe Garbary Street
in Poznań, for the early 2014. The
offices will be offered for sale and
not for rent. The investor is already
negotiating with potential buyers.
The investment will be developed
on a plot at the corner of Małe Garbary and Bóżnicza streets in Poznań.
The ground floor of the building will
house a retail store facing Solna street.
The floors above will house office
premises of various sizes - from 75
to 120 sqm. The building will also
contain a lobby and parking spaces in
the garage. The total usable area of the
building will amount to 1,200 sqm.
Monday Development office building in Poznań
64
OFFICES
SEPTEMBER 2013
Fund managed by IVG
is shopping in Warsaw.
Further deals possible
An investment fund managed by
IVG Institutional Funds GmbH has
purchased the Royal Trakt Offices
building in Warsaw from SMFP.
Financial terms of the transaction
remain undisclosed.
Miasteczko Orange (Orange City)
Orange’s headquarters
completed
Bouygues Immobilier Polska has
finished the construction of Miasteczko Orange situated at Aleje
Jerozolimskie 160 in Warsaw, which
is going to be the new head office
of Grupa Orange come September.
The new headquarters of Grupa
Orange has been designed by a renowned architect Stanisław Fiszer.
The complex is a small town. 3,300
employees can use the infrastructure
consisting of a mess hall with over
300 seats, a food store, a kiosk, a café,
a fitness club and a garden covered
with trees, with a fountain and a
wooden terrace. Additionally, the
employees will be able to use fully
equipped kitchens. All buildings will
have opening windows.
The complex consists of five sixstorey buildings connected at the
ground floor and first floor level. The
project will boast the usable space of
45,000 sqm. An underground car park
will house over 1050 cars and 120
bikes. The underground level will also
house changing rooms and showers
for the cyclists. Miasteczko Orange
was granted BREEAM certificate with
a Very Good mark at the project stage.
Since the start of the investments,
Grupa Orange has been the exclusive
tenant of the building. After the completion of the construction, the office
building was sold and handed over to
the owner, Qatar Holding which is
part of Qatar Investment Authority.
Miasteczko Orange is the result
of a long-term cooperation between
Orange Polska and Bouygues Immobilier Polska. It started with the
signing of the lease agreement in the
end of 2009, followed by the start of
the construction of the office complex under the build-to-suit formula,
and ended with the signing of the
acceptance protocol in July 2013. It
is the first joint investment by Grupa
Bouygues Immobilier and Qatar
Holding. It is also the first project of
Quatar national investment fund not
only in Poland but in the entire Central Europe.
Royal Trakt Offices
„The purchase of the Royal Trakt
Offices building confirms that the Warsaw property market offers interesting
opportunities which suit diversified
investments strategies of the market
players. IVG consistently follows its
strategy investing in the best modern
office buildings situated in prestigious
locations in Warsaw. What’s more, IVG
intends to remain an active player in the
Warsaw market within the nearest years
or so,” says Maciej Zajdel, Managing
Director at IVG Poland.
Royal Trakt Offices is another
building purchased by IVG on behalf
of the funds it manages within the
last few years. The previously bought
office buildings include: Victoria Building, BTC, Ujazdowskie 10, N21,
Norway House or Pałac Młodziejowskiego. Savills acted as a commercial advisor for the buyer, while Dentons was its legal advisor. Poellath +
Partners i Dentons served the buyer
as tax advisors. Kancelaria Brochocki was the agent for the seller, while
CDZ and NOERR Legal Advisors
provided legal aid to SMFP.
RETAIL
SEPTEMBER 2013
65
Warsaw still lacks high
quality retail space
According to a research by CBRE,
a record amount of retail space is
currently under construction in
Europe – 11.9 million sqm. It is a 50
percent increase year-to-year as
compared to 2012, when 7.2 million
sqm were under construction.
Currently in Poland, 750,400 sqm
of modern retail space are being
developed.
The total supply of retail space
in Poland is 9.3 million sqm in 420
premises. Over a half of that space
is located in the largest Polish agglomerations: Warsaw (1.4 million
sqm in 42 centres), Katowice (1.03
million sqm), Tri-City (620,000 sqm),
we Wrocław (540,000 sqm), Łódź
and Poznań (510,000 sqm each) and
Cracow(495,000 sqm). Modern retail
space is predominantly situated in
shopping centres as well as in retail
parks and outlet centres. Tri-City has
the highest retail space density, at the
level of 500 sqm per 1,000 inhabitants. Among large cities, the lowest
density ratio is observed in the Cracow agglomeration – 250 sqm/1,000
inhabitants. The average density in
the eight agglomerations currently is
413 sqm/1,000 inhabitants, and including space under construction
– 444 sqm/1,000 inhabitants.
„Among all Polish agglomerations, the retail market in Warsaw
remains one of the least saturated
- the density ratio is 443 sqm per
1,000 inhabitants. In the first half of
2013, owing the the completion of
three projects, the stock of new space
increased by 40,000 sqm and is to be
followed by further 5,3000 sqm to be
commissioned in October, after the
completion of the mixed-use centre
Plac Unii,” says Beata Kokeli, Senior
Director,Retail Agency, CBRE
Poland.
There are a few projects at the
planning stage, i.e. GTC Wilanów
and Białołęka, Galeria Nova in Piaseczno or Galeria Kabaty; however,
there were no new constructions
started recently; therefore, the supply of new space is going to be
limited in 2014. „This is one of the
reasons shopping streets are flourishing in Warsaw. The area between
Świętokrzyska Street and Plac Zbawiciela is turning into a major retail
zone in Warsaw and is currently
New Hala Koszyki
expanding along Trakt Królewski and
ul. Marszałkowska as well as Bracka
and Mokotowkska streets,” says
Beata Kokeli.
New Hala Koszyki to
launch by the end of
2015
The architectural design of Hala
Koszyki, which is being prepared
by JEMS Architekci upon order of
Griffin Group, is almost ready. The
investor intends to get the building
permit this year. The completion
of the investment is scheduled for
late 2015.
The design is based on the concept
by Juliusz Dzierżanowski dating
back to 1909 and is to recreate the
structure of the former hall in its
original shape and to keep the walkways structure inside. The investor
ensures that the secured historic steel
frame of the hall will be exposed.
Two preserved outbuildings are an
integral part of the project; they
house architectural details from the
Art Nouveau period that are rare to
be found in Warsaw.
Buildings serving retail and office
purposes were designed as tenements complementing the building’s
frontage. The back wall will serve as
support for the interior shopping and
food street connecting the retail part
with an exterior square in front of the
building. Koszyki is going to provide
8,000 sqm of retail space and 11,000
sqm of office space. According to the
investor’s plans, Hala Koszyki will
house a delicatessen, shops, restaurants, cafés, wineries or teashops as
well as a broadly defined offer related
to culinary arts. An element to distinguish the place is premises with
interior design articles and modern
design, art galleries, shops for hobbyists, travel and good book lovers.
Galeria Pomorska
has the building permit
At the beginning of August, Galeria
Pomorska obtained final building
permit for the construction of a
new part with an area of 10,000 sqm.
It means that the main phase of the
construction works will start in
accordance with the schedule, at
the end of the year.
The application for the building permit for extension of Galeria
Pomorska was accepted without
qualification by the City Council
of Bydgoszcz. The permit became
final at the beginning of August, thus
allowing for further works related to
the extension of Galeria Bydgoszcz,
i.e. construction of a multi-storey car
park for customers with 900 parking
spaces (autumn 2013 – spring 2014)
Galeria Pomorska
and a new, single-storey retail part
(spring 2014 – spring 2015).
The preliminary phase of works,
which includes construction of a new
car park for the customers with 160
parking spaces on the site of the former supply zone and construction of
a new entrance to the centre, is being
carried out according to the schedule
and its completion is likely to take
place in early autumn 2013.
Polbud to extend CH
Rywal in Biała Podlaska,
a new centre to be
developed across the
street in 2015
The expansion of Rywal shopping
centre in Biała Podlask has started.
The owner of the property – Real
Estate inwestorbp – has announced
choosing Polbud as the general
contractor. Construction works
started in August 2014 and their
completion is scheduled for Q1 2014.
This is not the end: the investors is
going to build another shopping
centre in the city until 2015.
CH Rywal – situated in the core
centre of Biała Podlaska – is the longest operating project of Real Estate
inwestorbp (former Biuro PrawnoFinansowe Inwestor). It was already
modernised twice, in 2007 and 2008.
The extended part will increase the
floorage of the centre to 25,000 sqm.
The level 0 will house an additional
car park with 89 parking spaces (altogether, the centre will have 180). The
developer has already concluded the
agreement with H&M for a two-stoCH Rywal
SEPTEMBER 2013
rey shop with an area of 1,400 sqm,
with Drogeria Natura for a 413-sqm
premises and with the Świat Zabawek
toy store. Negotiations of agreements
with other tenants are underway.
Most inhabitants of Bydgoszcz are
also looking forward a cinema multiplex which will be situated in the
mezzanine on the level 1.
„This is not the end of our investment in the area. In Biała Podlaska
we are also going to develop another
retail project with a car park for
around 100 cars situated at ul. Narutowicza, vis-à-vis the current building of CH Rywal. The start of works
was scheduled for Q1 2014, and the
opening for spring 2015,” announced
Katarzyna Czajkowska, spokesman
of Real Estate inwestorbp.
Official authorisation
to overtake Silesia
City Center
UOKiK (Office of Competition and
Consumer Protection) has agreed
for the acquisition of Silesia City
Center in Katowice by Allianz
Finance.
Silesia City Center is a shopping
centre purchased in 2006 by Immofinanz. The extension of the centre was
completed in 2011; it costed approx.
PLN 50 million. Currently, SCC
offers approx 89,000 sqm of space
with 340 units. SCC is situated at ul.
Chorzowska 107 in Katowice and is
a part of a larger urban project which
occupies a 30-hectares plot and in-
were leased by CCC and Intermarche in
Galeria Neptun in Starogard Gdański.
RETAIL
2,965 sqm
66
cludes, among others, the Dębowe
Tarasy housing estate and two office
buildings.
The sales agreement worth approx.
EUR 412 million was signed on 27
May 2013; UOKiK’s approval was
a suspensive condition required to
complete the deal. International consortium of investors, headed by Allianz
Finance, is the purchaser. The acquirer
is an investment company which purchases and sells securities, controls and
manages investment portfolios and
invests in real property.
Ikea planning to
purchase a shopping
centre in Warsaw
Inter Ikea Centre Group Poland
has signed a preliminary agreement
of sales of shares in Wola Park
Shopping Centre in Warsaw.
Inter Ikea Centre Group Poland
intends to finalise the deal by the end
of 2013.
„Wola Park may boast an attractive selection of tenants and a great
location, which, after the planned
improvements to the transport infrastructure in the area, will become
available to a much more significant
part of residents of the capital. The
centre is going to become an important element of our portfolio; it will
significantly diversify and improve
the quality of our offer,” said Mikael
Andersson, Managing Director, Inter
Ikea Centre Group Poland.
Wola Park Shopping Centre is situated in the western part of Warsaw,
in Górczewska Street. The building
has 58,130 sqm (out of which 18,130
sqm belong to the Auchan hypermarket which is a separate property);
it has 197 tenants, mostly from the
fashion industry. Colliers International, Dentons and PwC acted as
advisors in the transaction.
CCC in Rank Progress’
shopping centres
Rank Progres has signed the lease
agreement with the footwear
company CCC.
Stores of CCC are going to be
opened in shopping centres developed by Rank Progress in Chojnice,
Kielce and Oleśnica as well as in
SEPTEMBER 2013
galleries in Piła and Mielec. The first
to visit the footwear store will be
the customers of Brama Pomorza
in Chojnice, which is to be opened
in autumn 2013. Shopping galleries
in Piła and Mielec and the shopping
centre in Oleśnica are to be commissioned in 2014. The opening of the
shopping centre in Kielce has been
scheduled for 2015.
Dom Mody Klif: new
stores in autumn
The offer of Dom Mody Klif is going
to be broadened by new stores in
Autumn. The tenants will be joined
by: H&M and its first in Warsaw
concept „Home”, COS and Tommy
Hilfiger, as well as brands offering
jewellery and accessories: Tous and
Yes Prestige.
Dom Mody Klif is a shopping
centre in Warsaw which, on an area of
18,000 sqm offers boutiques of brands
such as Baldinini, Guess, iBlues,
Marina Rinaldi, Marella MaxMara,
Marlboro Classics, Lacoste, Pandora,
Paul&Shark, Pollini, Stefanel, Tretorn
Galeria ECE in Bydgoszcz
RETAIL
67
or Tru Trussardi. Two levels will
house around 100 stores, including
the Alma delicatessen, restaurants and
cafés and services points.
The first Helly Hansen
in Poland
The Norwegian firm Helly Hansen,
which manufactures sports clothing
and accessories is to open its first
shop in Poland in September. It will
be located in Galeria Katowicka.
Helly Hansen specialises in production of clothes and footwear for
open air sports (sailing, Nordic and
Alpine skiing and hiking). Helly
Hansen was founded in 1877 and is
one of few clothing firms which have
been operating unceasingly since
the 19th century. Currently it has
over 150 stores all over the world.
The firm was founded by Juel Helly
Hansen – a Norwegian sailor and the
inventor of the first waterproof fabric
in the world. The shop swill occupy
120 sqm on the 2nd floor of Galeria
Katowicka.
Helly Hansen store
Inditex to take up over
5,000 sqm in a shopping
centre in Bydgoszcz
ECE Projektmanagement has signed
the lease agreement for a total of
5,100 sqm in its centre in Bydgoszcz
with Inditex group.
The centre, which currently is under
construction, will house brands such
as: Zara (two-storey unit, 2,670 sqm),
Massimo Dutti (460 sqm), Stradivarius
(440 sqm), Pull & Bear (590 sqm),
Bershka (780 sqm) and Oysho (220
sqm). The opening of the centre in Bydgoszcz has been scheduled for 2015.
It will house around 180 shops.
CCC and Neonet in Gryf
Two chain brands: footwear store
CCC and Neonet will join the Gryf
shopping centre which is being constructed in Starogard Gdański. Both
stores will together cover an area
of 1,000 sqm.
In recent weeks, Gryf has been
granted the final building permit and
the construction works are to start
within a few weeks. Currently, the
commercialisation of the centre in
underway. BOIG is responsible for
the construction and commercialisation of the centre.
Galeria Handlowa Gryf (15,000 sqm
GLA) will be a two-storey shopping
and services centre situated in the core
centre of Starogard Gdański. The offer
of the project will include popular
fashion brand, a cinema, a food-court
and a food supermarket. The centre
will offer a multi-storey car park with
300 parking spaces.
68
WAREHOUSES
SEPTEMBER 2013
No major changes
in the industrial market
According to a report by Jones Lang
LaSalle, in H1 2013, the market of industrial plots did not observe any
significant changes.
Panattoni Europe to build the firstin-Europe factory of Polaris Industries Inc. The BTS facility for the
American manufacturer of, among
others, ATVs will be developed in
Opole, in Wałbrzych Special Economic Zone Invest-Park in and will have
33,000 sqm of space.
Polaris Industries Inc. – the American manufacturer of snowmobiles,
quad ATVs, motorbikes and NEVs
(Neighbourhood Electric Vehicle) is
thus entering the Polish market. The
firm, established in 1954, decided to
situate its first European factory of
all terrain vehicles in Opole, within
Wałbrzych Special Economic Zone
Invest-Park. The location of the new
factory of Polaris Industries is Special
Economic Zone Invest-Park, within
the bounds of Półwieś, cadastral
district of Opole, at ul. Wspólna.
The production hall will take up
25,600 sqm, the warehouse 3,400 sqm,
whereas offices and staff facilities 3,981
sqm.. The completion of the construction is scheduled for mid-February 2014.
Prologis concludes H1
and plans further
investments
Prologis managed to lease 0,5
million sqm in H1 2013; additionally,
the developer may boast another
71,000 sqm of warehouse space
under construction.
In H1 2013, Prologis completed the
construction of 7,000-sqm distribution centre in Prologis Park Janki for
Rohlig Suus Logistics and started the
construction of three BTS warehouse
facilities with a total area of 71,000
sqm within Prologis Park Wrocław V:
17,800 sqm for a retailer and wholesaler of household appliances, electronics and IT (Building 2); 18,300
sqm for Tradis which is part of Eurocash Group (Building 3) and 35,000
sqm for Eko Holding (Building 4).
In response to the demand for
smaller warehouse modules and larger
and more representative office space,
Prologis is going to launch the fifth
building with a total area of 16,200 sqm
as a Small Business Units (SBU) project
within Prologis Park Wrocław III.
New investment in Segro
Industrial Park Tychy
Dayco, a manufacturer of car engine
parts is launching its manufacturing
facility in Poland. The factory will be
located in the Tychy subzone of Special Economic Zone Katowice, within
Segro Industrial Park Tychy. Ultimately, the modern production hall with
an area of 20,000 sqm will provide
workplaces for approx. 300 people.
will go to CCC in Prologis Park Wrocław IV.
The firm has prolonged the agreement.
Polaris Industries Inc.
in Opole
Castorma warehouse
10 900 SQM
Currently, industrial land prices
range from PLN 400 to PLN 700 for
1 sqm in Warsaw to PLN 60 – 160
in Central Poland. In the remaining regions, they vary from PLN 80 to PLN
230, depending on the location and
quality of the plot. However, often the
asking prices differ significantly from
the eventual value of transaction due
to the fact that the sellers frequently
overprice the offer in order to gain
a better negotiating position.
Mariusz Zborowski, Senior Consultant at Industrial Department of
Jones Lang LaSalle, explains that
land in the area of Poznań, Wrocław
and Upper Silesia enjoys the greatest
interest. A higher number of inquiries does not, however, translate into
an increased amount of deals. The
purchase usually takes from 12 to 18
months, and the buyers are currently
careful and their expectations towards
the land are very high. They require
not only connection to the road
transport system and necessary utilities, but often also getting the decision on environmental conditions
and even a final building permit.
The production is to start in Q4
2013. Currently, an intensive recruitment process to all department of
the firm is taking place, especially
for technical and production positions. Only in 2013 Dayco’s facility
in Tychy will employ about 100
employees.
Segro Industrial Park Tychy is situated on a 13-ha plot near the trunk
road No. 86, only 22 km away from
Katowice; it offers 56,000 sqm of
industrial space.
Panattoni Europe
to construct large
logistics centre
for Castorama
Panattoni Europe started the largest construction in the market since
the beginning of the year. It is the
development of a central warehouse for Castorama Polska with an
area of 50,000 sqm. The new facility is
to be constructed in Stryków – the
developer’s strategic location.
Castorama Polska, a chain of home
improvement hypermarkets from the
so-called DIY sector, which belongs
to the British concern Kingfisher, is
going through a period of intensive
development and expansions as previously announced.
It will result with the investment
in Stryków with the total area of
50,000 sqm to be developed by Panattoni Europe. The facility will serve
the tenant as a logistics centre with
a storage hall with an area of 49,220
sqm. It will be built to suit the requirements of effective management
of diversified supply sources. The
remaining 780 sqm will be designated
for an office part. Colliers International real estate agency acted as an
agent in the transaction.
Sun & Snow is organising the contest for the best architectural design of a hotel in Szklarska Poręba.
The facility will be constructed as
part of the holiday complex Sun &
Snow Resorts – Szklarska Poręba.
The commencement of the construction is set for the turn of 2013/14.
The five-star hotel will be one of
the four buildings of the Sun & Snow
Resorts in Szklarska Poręba. According to preliminary assumptions, it
will provide around 150-200 luxurious hotel rooms. The architects to
participate in the contest must include
in their designs restaurant and ball
rooms, a child playroom and a SPA
together with a swimming pool. „Our
hotel is going to be the only five-star
facility in Szklarska Poręba, therefore
we put so much attention to its architectural design,” says Marcin Dumania, President of the Management
Board of Sun & Snow. The investor
has asked the local authorities, architects associations in Poland, its clients
and investors to cooperate in choosing the winning design.
New version of Novotel
Gdańsk Marina
The modernisation of common
areas in Novotel Gdańsk Marina
has finished. Guests may now use
a completely renovated lobby,
reception desk and bar.
Numerous modernisation works
were completed; the design was created by „Virgo-Studio Projektowe
Edgar Kaszubski”, while PB „Cekbud”
Ludomir Kwiatkowski was the general
contractor. Novotel Gdańsk Marina is
situated on the border of the cities of
Gdańsk and Sopot, right by the Baltic
Sea, a few steps from a sandy beach.
The building offers a leisure centre
where guests can use a covered swimming pool, a sauna and a fitness room.
Additionally, there is a playground
for children, volleyball and basketball
courts as well as tennis courts.
The offer of Novotel Gdańsk
Marina includes 9 fully equipped
conference rooms and a car park,
which allow for organisation of conferences, team building meetings, fairs
or banquets. The rooms may house
up to 300 people. The hotel offers 176
rooms.
First DubleTree
by Hilton in Poland
has been opened
The new four-star hotel was constructed on the site of the former
Wytwórnia Filmów Fabularnych
(film studio) at ul. Łąkowa in Łódź.
The building may boast 12 storeys,
including one underground serving
as a garage with 87 parking spaces.
There is also a car park for 21 cars. The
western side of the building houses the
office and conference part, the eastern
one – a modernised old cinema. It is the
first DoubleTree by Hilton in Poland.
Budimex was the general contractor
and Toya – the investor.
Opening of five-star
hotel in Mikołajki set
for September
The facility being developed by Inpro
is situated in the heart of Mazury on
Ptasia Island and a peninsula by Lake
Mikołajskie. The opening of the hotel
was scheduled for September 2013.
The investment started in May
2011 while the completion of the construction of the hotel and apartments
(phase 1) on the island was set for
30 September 2013 (street furniture
– 30 October 2013).
The five-star hotel will contain
hotel rooms, a restaurant overlooking
Hotel in Mikołajki
million PLN was the construction cost of Dune Apartments
in Mielno. Firmus Group is the developer of the investment.
Sun & Snow is organising a contest for the best
design of condohotel
in Szklarska Poręba
HOTELS
52
SEPTEMBER 2013
69
Mikołajki, a reception desk, a swimming pool, a SPA, health and beauty
salons, a gym and a child playroom.
The peninsula will house a restaurant
and conference building with a lobby,
bar and a reception desk. The peninsula
will also house a conference complex
with a reception and a marina with
mooring places for boats.
Orbis to invest PLN
100 million, particularly
in hotels in Warsaw
By 2014 Orbis intends to invest PLN
100 million. Most of the money is
to be spent on the modernisation
of Sofitel, Novotel Centrum and
Mercure Centrum.
The greatest sum will be spent on
the modernisation of Sofitel – PLN 35
million. Novotel Centrum and Mercure Centrum Warszawa will each see
PLN 20 million worth investments.
The firm also wants to spend PLN
5 million for the introduction of a new
brand in the four Ibis hotels, three
in Warsaw and one in Łódź.
The investments in Warsaw will
consume 90 percent of the planned
expenditures. They will be paid from
firm’s own resources and are to help
withstand tough competition in the
hospitality market in the capital and
to prepare some hotels for sale shall it
take place.
Grupa Orbis currently manages 60
hotels in 28 cities in Poland. In Warsaw, it has 11 hotels. The firm intends
to expand the network of managed
hotels by about 10 each year.
70
TRANSFERS
September 2013
Nick Axford was appointed Global Head
of Research at CBRE
CBRE announced that Nick Axford was appointed Global Head of Research. Axford
previously was Head of Research for CBRE Asia Pacific, and will take the new position
immediately.
In this new role, Dr. Axford will have overall responsibility for managing the operations of CBRE Global Research, establishing a strategic development plan and providing clients with reports on global
trends affecting commercial real estate.
Nick Axford, PhD, has 23 years of experience in the commercial real estate market. In the years
1998-2010, Axford led CBRE’s Research team in Europe, the Middle East & Africa.
New Head of Capital Markets
at BNP Paribas Real Estate
Mark Weinberger next Global
Chairman and CEO of EY
Del Chandler was appointed new
Head of Capital Markets at BNP Paribas Real Estate for CEE.
Weinberger succeeded the previous
Global Chairman and CEO Jim Turley,
who retired having led EY for 12
years and working for the company
for 36.
Del Chandler worked
as Managing Director
in Structured Leasing
Services CEE at ING
Lease for over 16
years. He was member
of management boards of numerous firms
operating in Poland and in foreign markets,
taking care of their proper development.
He has considerable experience working
both in financial institutions and consulting
companies.
Mercure has new director
of the Mercure brand
franchise
Ewa Bluhm, who for the last four
years managed the hotel Mercure
Warszawa Grand, was announced
director of the Mercure brand
franchise.
Ewa Bluhm had her first experience in the
industry in the hotel Marriott, where she
worked on many key positions. Her next
decision was to join Grupa Hotelowa Orbis
and work for the ibis and Mercure brands.
For the past four years she managed the
4-star Mercure Warszawa Grand in the centre of the capital. She took the position of
the director of the Mercure brand franchise
on 1 July.
Mark, 50, has had a
distinguished career
with a track record
of leadership both
inside and outside
EY. He was, among
others, Global Head
of Tax at EY. For many
years he advised the largest clients of EY.
Weinberger has considerable experience
in cooperation with the public sector in the
USA. President Bill Clinton appointed him
to the US Social Security Advisory Board.
Weinberger also served as the Assistant
Secretary of the U.S. Treasury under George W. Bush.
From Hungary to Poland
Cushman & Wakefield announced
Charles Taylor as Managing Partner
in Poland. Taylor succeeded Richard
Petersen who led Cushman
& Wakefield in Poland since
its creation in 1991.
Charles Taylor has
22 years’ experience in the real estate
market which he has
been gaining for the
past 15 years on the
Hungarian market.
He worked as a managing partner in the
firm’s business in Budapest and headed
Capital Markets Departments in Central
Europe. His track record involves a number
of deals, including the recently concluded
purchase of a major portfolio of office properties in Budapest on behalf of Heitman
(Millennium Towers (JV), Science Park and
Alkotás Point) as well as the purchase of
TriGranit’s shopping and entertainment
centre Arena Centar in Zagreb.
From DTZ to Griffin Group
Edyta Bobek took the position of the
leasing director at Griffin Group. The
new director has a track record of
managing leasing and redevelopment
projects of many prestigious shopping
centres in Poland. In Griffin she will
be responsible for lease up of existing
and new developments.
Edyta Bobek is a 12–
year veteran of the
commercial real estate
market. She was responsible, among
others, for re-commercialisation of Centrum
Janki, Centrum Korona
in Wrocław, CH Ster in Szczecin or CH
Ursynów at Apsys. She was a co-author of
the concept and the process of lease up of
Galeria Krakowska and Galeria Kaskada in
Szczecin, led re-commercialisation of Galeria Bałtycka and designed the lease up and
redevelopment concept of Centrum Alfa
in Gdańsk. Prior to joining Griffin Group
she worked as associate director at DTZ,
previously she had cooperated with ECE
Projektmanagement Polska and Apsys.
the international
retail property
market
13-15 NOVEMBER 2013
Cannes - France
1 group, 6 brands and over 2,900
stores worldwide. The H&M
Group is on the retail fast track.
Let’s take a look at the group’s expansion strategy
by focusing on three of their young brands: Monki,
Cheap Monday and & Other Stories.
Monki
& Other Stories
Cheap Monday
Interested in learning more?
MAPIC is a registered trademark of Reed MIDEM- All rights reserved
Considered as the younger sister of H&M, Monki has been around
for nearly 7 years with a presence of over 60 stores worldwide.
Their e-commerce site however, has only been up for about 18 months.
Recently, they opened a shop next door to H&M in Paris with the goal
of bridging the gap between their online and offline presence via clever
actions on their very active social media sites.
Trying to push the notion of ‘consumer experience’, Monki isn’t
afraid to have a little fun, especially when it comes to their
stores, which offer a world full of color, mystery and magic for all
those who enter within (Monki store pictured above).
Combining “influences from street fashion and subcultures with a
catwalk vibe”, Cheap Monday is a brand sought out by stylish men
and women looking for affordable yet high-level fashion denim,
clothing and accessories always at an extremely good price. The
brand joined H&M in 2008.
Today, Cheap Monday includes collections for men, women, and
babies, and can be found in around 1,800 stores in more than
35 countries worldwide. Although experiencing rapid growth, the
company’s initial objective still remains to offer customers high
fashion pieces, without high fashion price tags.
H&M’s newest brand, & Other Stories believes that accessories,
lingerie and beauty regimens are just as important as clothing, and
brings everything together under one roof, letting women focus on
creating an entire look.
Collections are built around inspiring fashion stories, and creative
ateliers in Paris and Stockholm serve as the birthplace of designs.
Lines are varied and detail oriented, and materials are carefully
selected in order to offer lasting pieces for every woman, within
all price ranges.
Join Monki, Cheap Monday and & Other
Stories at MAPIC this November!
Register by
October 10th: € 1,295
www.mapic.com
O F F I CE
The Polish Office
Market Review
BOOK
2013/2014
Już w październiku – Office Book 2013/2014
Najnowszy rocznik to:
 artykuły redakcyjne, analizy ekspertów, wywiady i komentarze,
 sytuacja oraz prognozy rozwoju rynku powierzchni biurowej w Polsce,
 aktualna lista biurowców klasy B i A,
 dystrybucja na najważniejszych targach i konferencjach,
 dostęp do wersji elektronicznej on-line,
 prezentacja najciekawszych obiektów.
Property Media Group
tel. +48 22 851 03 05
[email protected]
www.thecity.com.pl

Podobne dokumenty