ROŚ_S7_Szata roślinna

Komentarze

Transkrypt

ROŚ_S7_Szata roślinna
Raport
INWENTARYZACJI BOTANICZNEJ WRAZ Z OKREŚLENIEM WPŁYWU
NA STAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
oraz
WERYFIKACJA ISTNIEJĄCYCH DANYCH TERENOWYCH
DLA BUDOWY DROGI EKSPRESOWEJ S7 NA ODCINKU KOSZWAŁY KAZIMIERZOWO
Opracowała:
dr Magdalena Lazarus
Gdańsk 15.08.2013
Spis treści
1. Wstęp........................................................................................................................
3
2. Metody inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej..................................................
4
3. Wyniki inwentaryzacji...................................................................................................
6
4. Rzadkie, zagrożone i chronione gatunki roślin i grzybów….......................................
13
5. Siedliska przyrodnicze wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej.............
18
6. Ocena wpływu realizacji inwestycji na szatę roślinną...............................................
20
7. Literatura...................................................................................................................
22
2
1. Wstęp
Niniejsze opracowanie powstało na potrzeby raportu oddziaływania na środowisko
inwestycji w postaci budowy drogi ekspresowej S7 na odcinku Koszwały – Kazimierzowo.
Uwzględniono w nim wyniki własnych, szczegółowych badań terenowych, które porównano
z wynikami uzyskanymi w trakcie poprzednich inwentaryzacji zawartych w opracowaniach
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska z 2008 i 2010 r. (Kiczyńska i in. 2008, 2010).
Planowana do budowy droga ekspresowa będzie przebiegać przez obszar Żuław
Wiślanych, który według podziału geobotanicznego (Szafer 1977) jest położony w Krainie
Żuławy Wiślane Pasa Równin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich Działu Bałtyckiego.
Zgodnie z regionalizacją Matuszkiewicz (1993) należy on do Okręgu Żuław Wiślanych
Krainy Wschodniopomorskiej Działu Pomorskiego. Natomiast według podziału fizycznogeograficznego (Kondracki 2002) – należy on do mezoregionu Żuławy Wiślane
makroregionu Pobrzeża Gdańskiego prowincji Niżu Środkoweuropejskiego.
Krajobraz delty Wisły, od wieków poddany silnej antropopresji, został przekształcony
na
skutek
prowadzonych
na
tym
terenie
prac
odwadniających,
rolniczego
zagospodarowywania, wzmożonego osadnictwa oraz intensywnego odlesiania, które
doprowadziło do niemal całkowitego zaniku lasów łegowych, dębowo-grabowych i olsów na
tym obszarze (Herbich, Markowski 2005). Żuławy Wiślane charakteryzuje silnie
rozbudowana sieć hydrologiczna, szczególnie dotyczy to sieci rowów odwadniających. Ze
względu na znaczną żyzność występujących tu gleb, dominującym elementem krajobrazu
Żuław są pola uprawne. Występują one w mozaice z użytkami zielonymi oraz wilgotnymi
pastwiskami. Udział zbiorowisk naturalnych na omawianym obszarze jest nieduży.
Roślinność tego typu, stanowiąca niezwykle cenny element szaty roślinnej Żuław Wiślanych,
związana jest niemal wyłącznie z rowami odwadniającymi, ciekami oraz zbiornikami
wodnymi, na brzegu których powszechnie występują zbiorowiska szuwarów właściwych oraz
ziołorośla nadrzeczne, natomiast w wodzie – zbiorowiska roślin wodnych. Na omawianym
obszarze niemal brak lasów. Nieduże zakrzewienia i zadrzewienia związane są najczęściej
z osadami ludzkimi (sady, ogrody przydomowe) lub z przydrożami, brzegami rowów, cieków
oraz zbiorników wodnych.
3
2. Metody inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej
Prace podzielono na trzy etapy:
Etap 1 (lipiec 2012) objął szczegółowe studium dostępnych materiałów, w tym
opracowań naukowych (m.in. Piotrowska 1976, Jutrzenka-Trzebiatowski 1991, 2002, 2005,
Środa i in. 2002, Afranowicz 2005, Brzeska 2007, Gałka 2011), dostępnych raportów
oddziaływania na środowisko sporządzonych dla przedmiotowej inwestycji w poprzednich
latach (Kiczyńska i in. 2008, 2010), własnych materiałów niepublikowanych, jak i map
topograficznych w skali 1:25 000 oraz zdjęć satelitarnych (http://www.geoportal.gov.pl/). Na
podstawie zebranych danych przygotowana listę wszystkich gatunków roślin oraz siedlisk
przyrodniczych, o których wiadomo, że występują lub mogą potencjalnie występować na
obszarze badań. Następnie zgromadzono i przygotowano niezbędne do przeprowadzenia prac
terenowych podkłady map papierowych w skali 1: 10 000. Na podkłady map naniesiono
znane stanowiska gatunków roślin szczególnej troski oraz miejsca występowania siedlisk
przyrodniczych. Kolejnym etapem było opracowanie szczegółowego harmonogramu prac
terenowych.
Etap 2 objął szczegółowe prace terenowe, które przeprowadzono w sezonie
wegetacyjnym w 2012 roku (sierpień i wrzesień) oraz w 2013 roku (czerwiec i lipiec). Prace
te miały na celu identyfikację wszystkich cennych przyrodniczo zbiorowisk roślinnych oraz
stanowisk chronionych, rzadkich i zagrożonych gatunków roślin oraz grzybów (tzw.
gatunków szczególnej troski). Szczegółową inwentaryzacją został objęty obszar planowanej
inwestycji wraz z terenami bezpośrednio do niej przyległymi (do 250 m od osi drogi), na
które inwestycja może mieć niekorzystny wpływ. Identyfikacji stanowisk gatunków oraz
płatów zbiorowisk dokonano metodą marszrutową (Faliński 1990-1991). Kartowanie
roślinności, w tym siedlisk przyrodniczych, wykonano w terenie na podkładzie mapy
topograficznej w skali 1:10 000. W przypadku gatunków szczególnej troski, odczytano
współrzędne geograficzne dla punktu centralnego ich stanowisk przy pomocy uprzędzenia
GPS. W celu prawidłowej identyfikacji siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektyw
Siedliskowej uwzględniono cechy diagnostyczne, charakterystyki fizjonomii i struktury oraz
reprezentatywne gatunki zawarte w Poradnikach ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000
(Herbich 2004).
4
Etap 3 objął analizę zebranych danych, przygotowanie ostatecznego opracowania
kartograficznego oraz tekstowego wraz z listą przewidywanych zagrożeń wynikających
z realizacji inwestycji oraz możliwych działań łagodzących.
Nazewnictwo taksonów roślin naczyniowych podano zgodnie z wykazem Mirka i in.
(2002), nazewnictwo gatunków grzybów przyjęto za wykazem Wojewody (2003) i Chmiel
(2006), natomiast nomenklaturę zbiorowisk roślinnych przyjęto za Matuszkiewiczem (2006).
Do
waloryzacji
botanicznej
terenu
wykorzystano
wykaz
gatunków
roślin
podlegających ochronie prawnej, który przyjęto zgodnie z Rozporządzeniem… (2012),
wykaz gatunków grzybów podlegających ochronie (Rozporządzenie… 2004), a także wykaz
gatunków umieszczonych w II załączniku Dyrektywy Siedliskowej (Dyrektywa Rady
92/43/EWG z dnia 21 maja 1992). Do analizy udziału w badanej florze gatunków ginących
i zagrożonych w skali regionu oraz całego kraju wykorzystano następujące listy:
1. czerwoną listę roślin naczyniowych Polski autorstwa Zarzyckiego i Szeląga (2006);
2. czerwoną księgę roślin naczyniowych Polski autorstwa Kaźmierczakowej i Zarzyckiego
(2001);
3. listę gatunków roślin naczyniowych ginących i zagrożonych na Pomorzu Zachodnim
(Żukowski i Jackowiak 1995);
4. listę gatunków roślin naczyniowych rzadkich i zagrożonych na Pomorzu Gdańskim
(Markowski i Buliński2004).
Każde ze zidentyfikowanych stanowisk gatunków roślin szczególnej troski zostało
scharakteryzowane pod kątem oceny stanu zachowania populacji oraz jej siedliska przy
użyciu:
1. parametrów
stosowanych
w
pracach
monitoringowych
gatunków
roślin
wykonywanych przez GIOŚ (Perzanowska 2010) – dla gatunków z Załącznika II
Dyrektywy Siedliskowej;
2. parametrów, które określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 lutego
2010 r. (Rozporządzenie… 2010) – dla pozostałych gatunków szczególnej troski.
W przypadku waloryzacji fitosocjologicznej zwrócono uwagę na występowanie na
omawianym obszarze siedlisk przyrodniczych o znaczeniu wspólnotowym określonych w
oparciu o Dyrektywę Rady 92/43/EEC (ze zmianami 97/62/EEC) i odpowiednie
5
Rozporządzenie Ministra Środowiska (Rozporządzenie… 2010). W celu prawidłowej
identyfikacji siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektyw Siedliskowej każdorazowo
uwzględniano
cechy
reprezentatywne
diagnostyczne,
gatunki
charakterystyki
zawarte
w
fizjonomii
Poradnikach
i
struktury
ochrony
oraz
siedlisk
i gatunków Natura 2000 (Herbich 2004). Parametry stanu zachowania siedlisk
przyrodniczych oceniono zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 17 lutego
2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000.
W przypadku pozostałych, „nienaturowych” zbiorowisk roślinnych – przygotowano
ich krótką charakterystykę obejmującą m.in. skład gatunkowy, fizjonomię oraz powierzchnię
płatów.
Dodatkowo wykonano również szczegółową dokumentację fotograficzną.
3. Wyniki inwentaryzacji
Zbiorowiska wodne
W związku z charakterystyczną dla Żuław, rozbudowaną siecią wodną, zbiorowiska
roślin wodnych stanowią istotny element roślinności omawianego obszaru. Występuję one
w starorzeczach, stawach, rowach odwadniających, ciekach o niedużym przepływie (m.in.
Kanał Piaskowy, Kanał Śledziowy, Kanał Wiślano-Zalewowy, Kanał Panieński, Struga
Orłowska) oraz w strefie przybrzeżnej większych rzek (Linawa, Nogat). Do najpospolitszych
należą zbiorowiska ze związków Potamnion i Nymphaeion, takie jak: zespół grążela żółtego i
grzybieni
białych
Nupharo-Nymphaeetum
albae,
zespół
żabiścieku
pływającego
Hydrocharitetum morsus-ranae, zespół rogatka sztywnego Ceratophylletum demersi, zespół
moczarki kanadyjskiej Elodeetum canadensis, zespół rdestnicy pływającej Potametum
natantis, zespół rdestnicy przeszytej Potametum perfoliati. Pospolicie występują również
płaty zbiorowisk z klasy Lemnetea minoris: zespół rzęsy trójrowkowej Lemnetum trisulcae i
zespół spirodeli wielokorzeniowej Spirodelletum polyrhizae, a także szczególnie interesujący
zespół rzęsy drobnej i salwinii pływającej Lemno minoris-Salvinietum natantis, w płatach
którego występuje objęty ochroną prawną gatunek wodnej paproci – salwinii pływającej.
Wymienione
zbiorowiska
charakteryzują
się
najczęściej
ubogim
składem
florystycznym. W ich skład wchodzą zarówno byliny o liściach pływających na powierzchni
wody, takie jak: grażel żółty Nuphar lutea, grzybienie białe Nymphaea alba, rdestnica
pływająca Potamogeton natans, jak i rośliny unoszące się w toni wodnej: rogatek sztywny
6
Ceratophyllum demersum, moczarka kanadyjska Elodea canadensis, a także drobne
lymneidy: spirodela wielokorzeniowa Spirodeal polyrhiza, rzęsa trójrowkowa Lemna trisulca,
rzęsa drobna Lemna minor.
Fot. 1. Płat zespołu Nupharo-Nymphaeetum albae w Linawie (M. Lazarus).
Zbiorowiska szuwarowe
Zbiorowiska szuwarów właściwych ze związku Phragmition występują pospolicie na
obrzeżach zbiorników wodnych, rowów oraz cieków. Do najczęstszych należą: zespół trzciny
pospolitej Phragmitetum australis, zespół pałki szerokolistnej Typhetum latifoliae, zespół
pałki wąskolistnej Typhetum angustifoliae oraz szuwar manny mielec Glycerietum maximae,
Rzadziej występują: zespół strzałki wodnej i turzycy zaostrzonej Sagittario-Sparganietum
emersi, zespół oczeretu jeziornego Scirpetum lacustris, zespół jeżogłówki gałęzistej
Sparganietum erecti, zespół manny jadalnej Glycerietum plicatae. W nieco większej
odległości od brzegu rozwijają się szuwary turzycowe ze związku Magnocaricion, przede
wszystkim zespół mozgi trzcinowatej Phalaridetum arundinaceae, zespół turzycy zaostrzonej
Caricetum gracilis oraz zespół turzycy brzegowej Caricetum ripariae.
Wymienione zbiorowiska należą do zbiorowisk skąpogatunkowych, w których
dominuje gatunek szuwarotwórczy charakterystyczny dla danego zespołu. W domieszce
występują najczęściej: pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, przytulia czepna Galium aparine¸
7
karbieniec pospolity Lycopus europaeusi, krwawnica pospolita Lythrum salicaria, rdest
ziemnowodny w odmianie lądowej Polygonum amphibium fo. terrestre, kościenica wodna
Myosoton aquaticum, bylica zwyczajna Artemisia vulgaris, śmiałek darniowy Deschampsia
caespitosa, tojeść pospolita Lysimachia vulgaris, mięta wodna Mentha aquatica, marek
szerokolistny Sium latifolium wierzbownica kosmata Epilobium hirsutum, uczep trójlistkowy
Bidens tripartita oraz kielisznik zaroślowy Calystegia sepium.
Fot. 2. Szuwary otaczające niewielkie starorzecze na wysokości miejscowości Solnica
(M. Lazarus).
Użytki zielone, wilgotne łąki, ziołorośla nadrzeczne
W kompleksie pól uprawnych występują dość często użytki zielone z dominacją
życicy trwałej Lolium perenne oraz wilgotne pastwiska ze związków Calthion palustris
i Alopecurion pratensis. Są to najczęściej różnie wykształcone płaty zespołu wiązówki błotnej
i
situ
rozpierzchłego
Epilobio-Juncetum
effusi,
zbiorowiska
śmiałka
darniowego
Deschampsia caespitosa oraz zespołu wyczyńca łąkowego Alopecuretum pratensis. Wzdłuż
rowów odwadniających oraz cieków występują również niewielkiej powierzchni płaty
ziołorośli z rzędu Filipendulion ulmariae, w których poza wiązówką błotną Filipendula
ulmaria występują również pospolicie: tojeść pospolita Lysimachia vulgaris, kielisznik
zaroślowy Calystegia sepium, czy krwawnica pospolita Lythrum salicaria.
8
Wartościowym elementem szaty roślinnej badanego obszaru są ziołorośla nadrzeczne
z rzędu Convolvuletalia sepium tworzące tzw. zbiorowiska welonowe na skraju zarośli
wierzbowych i terenów otwartych. Występują one najczęściej nad większymi rzekami: Wisłą
i Nogatem. Tworzą je płaty zbiorowiska pokrzywy zwyczajnej i kielisznika zwyczajnego
Urtico-Calystegietum
i
wierzbownicy
sepium,
kosmatej
zbiorowiska
z
dominacją
Calystegio-Epilobietum
hirsuti
kielisznika
oraz
zaroślowego
zbiorowiska
starca
nadrzecznego Senecionetum fluviatilis.
Fot. 3. Płat ziołorośli zespołu Urtico-Calystegietum sepium nad Nogatem (M. Lazarus).
Łąki świeże
Płaty łąk świeżych związane są z obwałowaniami Wisły, które porośnięte są przez
łąkę owsicową Arrhenatheretum elatioris. Dominującym w płatach gatunkiem jest rajgras
wyniosły Arrhenatherum elatius. Znaczy udział mają również: kupkówka pospolita Dactylis
glomerata, jastrun właściwy Leucanthemum vulgare, marchew zwyczajna Daucus carota,
dzwonek rozpierzchły Campanula patula, barszcz zwyczajny Heracleum sibiricum, szczaw
rozpierzchły Rumex thyrsiflorus.
9
Fot. 4. Płat łąki świeżej Arrhenatheretum elatioris na obwałowaniach Wisły (M. Lazarus).
Lasy i zarośla wierzbowe
Ponieważ obszar Żuław jest niemal w całości dolesiony, udział zbiorowisk leśnych na
badanym obszarze jest niewielki. Ogranicza się on do jednego niedużego płatu łęgu olszowojesionowego Fraxino-Alnetum, przy czym jego skład oraz struktura są zniekształcone. W
drzewostanie dominuje olsza czarna Alus glutinosa, niższą warstwę drzewostanu buduje
natomiast klon zwyczajny Acer platanoides. W warstwie krzewów występuje dziki bez
czarny Sambucus nigra oraz klon polny Acer campestris, natomiast na warstwę roślin
zielnych składają się głównie: pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, jeżyny Rubus sp.,
niecierpek drobnokwiatowy Impatiens parfivlora, bluszczyk kurdybanek Glechoma
hereracea, trędownik bulwiasty Scrophularia nodosa.
Znacznie pospolitsze są natomiast nadrzeczne zarośla wierzbowe Salicetum triandroviminalis. W niniejszym opracowaniu zdecydowano się na zaliczenie do tego typu zarośli
również płaty wyróżniane w poprzednich opracowaniach (Kiczyńska i in,. 2008, 2010) jako
płatów nadrzecznego łęgu wierzbowego Salicetum albo-fragilis. Decyzję taką podjęto
analizując skład gatunkowy oraz strukturę zbiorowiska. Zarośla wierzbowe budują gatunki
wierzb: wierzba biała Salix alba, wierzba wiciowa Salix viminalis, kruszyna Frangula alnus,
czeremcha zwyczajna Padus avium, głóg jednoszyjkowy Crataegus monogyna oraz
pojedyncze osobniki olszy czarnej Alnus glutinosa. W runie występują: jeżyna popielica
Rubus caesius, kielisznik zwyczajny Calystegia sepium, tojeść pospolita Lysimachia vulgaris,
10
pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, żywokost lekarski Symphytum officinale, chmiel
zwyczajny Humulus lupulus, wiechlina błotna Poa palustris, mozga trzcinowata Phalaris
arundinacea, gwiazdnica gajowa Stellaria nemorum, wyka ptasia Vicia cracca, jaskier
rozłogowy Ranunculus repens, prosownica rozpierzchła Milium effusum, podagrycznik
pospolity Aegopodium podagraria oraz kuklik zwisły Geum riale.
Wzdłuż planowanej do budowy drogi występują przydrożne drzewa (brak drzew o
rozmiarach pomnikowych). Są to głównie: lipa drobnolistna Tilia cordata, jesion wyniosły
Fraxinus excelsior oraz topola Populus sp.
Fot. 5. Fragment łęgu Fraxino-Alnetum z rozbudowaną warstwą runa (M. Lazarus).
Zbiorowiska pól uprawnych
Dominującym elementem szaty roślinnej badanego terenu są pola uprawne ze
zbiorowiskami chwastów polnych im towarzyszących. Z dominujących tu zbiorowisk z klasy
Stellarietea mediae dominują: zbiorowisko maku piaskowego Papaveretum argemones,
zbiorowisko wyki czteronasiennej Vicietum tetraspermae, zespół żółtlicy drobnokwiatowej
i włośnicy zielonej Galinsogo-Setarietum oraz zespół jasnoty białej i przetacznika lśniącego
Lamio-Veronicetum politae. W skład wymienionych zbiorowisk wchodzą zarówno gatunki
rodzime, jak i liczne archeofity, m.in.: maruna bezwonna Matricaria maritima ssp. indora,
chaber bławatek Centaurea cyanus, jasnota biała Lamium album, przymiotno ostre Erigeron
acer czy komosa biała Chenopodium album.
11
Fot. 6. Pola uprawne – dominujący element krajobrazu Żuław Wiślanych (M. Lazarus).
Zbiorowiska ruderalne
Na terenach zabudowy wiejskiej, na przydrożach, miedzach, oraz w miejscach
wyłączonych z rolniczego użytkowania występują zbiorowiska ruderalne z klasy
Artemisietea. Reprezentują je płaty zespołu bylic i wrotycza Artemisio-Tanacetetum vulgaris,
zespół podagrycznika pospolitego i pokrzywy zwyczajnej Urtico-Aegopodietum podagrariae,
zespołu łopianów i bylic Arctio-Artemisietum vulgaris, zbiorowisko ostrożnia polnego
Cirsium arvense, czy też zbiorowisko serdecznika i mierznicy czarnej Leonuro-Ballotetum
nigrae. Zbiorowiska roślinności ruderalnej rozwijają się również wzdłuż rowów
odwadniających, na wyniesieniach za pasem szuwarów.
Skład florystyczny zbiorowisk ruderalnych jest zróżnicowany. Najczęściej w
fitocenozach występują: żywokost lekarski Symphytum officinale, bniec biały Melandrium
album, lnica polna Linaria vulgaris, mlecz kolaczasty Sonchus asper, pięciornik gęsi
Potentilla anserina, wyka czteronasienna Vicia tetrasperma, koniczyna polna Trifolium
arvense, krwawnik posplity
Achillea millefolium, wrotycz pospolity Tanacetum
vulgare,bylica zwyczajna Artemisia vulgaris,nostrzyk żółty Melilotus officinalis,nostrzyk
biały Melilotus albus, Pasternak zwyczajny Pastinaca sativa, skrzyp polny Equisetum
arvense,wierzbówka kiprzyca Chamaenerion angustifolium, łopian pajęczynowaty Arctium
tomentosum, pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, mierznica czarna Ballota nigra,
12
Fot. 7. Płat zbiorowiska ruderalnego występujący na obrzeżu rowu odwadniającego
ciągnącego się wzdłuż pola uprawnego (M. Lazarus)
4. Rzadkie, zagrożone i chronione gatunki roślin i grzybów
Chronione i zagrożone gatunki roślin naczyniowych i grzybów
Na badanym obszarze stwierdzono występowanie łącznie 9 gatunków roślin objętych
ochroną prawną (Rozporządzenie… 2012), rzadkich lub zagrożonych (Markowski & Buliński
2004, Zarzycki & Szeląg 2006, Żukowski & Jackowiak 1995). Ich wykaz przedstawiono
w tabeli 1, natomiast rozmieszczenie stanowisk znajduje się na mapie będącej załącznikiem
do niniejszego opracowania. Nie stwierdzono natomiast gatunków grzybów objętych ochrona
prawną. W 2007 roku (Kiczyńska i in. 2008) stwierdzono stanowisko purchawicy olbrzymiej
na południe od opracowywanego terenu. Nie udało się jednak odnaleźć grzybni purchawicy
na terenie objętym inwentaryzacja w ramach niniejszego opracowania.
Tab. 1. Wykaz gatunków roślin szczególnej troski stwierdzonych na obszarze objętym
inwentaryzacją wraz ze statusem ochrony i/lub kategorią zagrożenia.
L.p.
Nazwa polska
Nazwa naukowa
OG
PL
PZ
PG
1
Salwinia pływająca
Salvinia natans
OS
V
V
VU
2
Pływacz zwyczajny
Utricularia vulgaris
OS
.
NT
3
GrąŜel Ŝółty
Nuphar lutea
OC
.
.
.
13
4
Grzybienie białe
Nymphaea alba
OC
.
.
DD
5
Starzec nadrzeczny
Senecio fluviatilis
.
.
V
VU
6
Rzęsa garbata
Lemna gibba
.
.
.
NT
7.
Mikołajek płaskolistny
Eryngium planum
.
.
R
NT
8.
Krwawnik wierzbolistny
Achillea salicifolia
.
.
.
VU
9.
Wolfia bezkorzeniowa
Wolffia arrhiza
.
.
V
VU
Objaśnienie skrótów w tabeli: OG – ochrona gatunkowa (Rozporządzenie… 2012): OS –
ochrona ścisła, OC – ochrona częściowa, PL – Polska (Zarzycki, Szeląg 2006): V – gatunek
narażony na wyginięcie, PZ – Pomorze Zachodnie (Żukowski, Jackowiak 1995): V – gatunek
narażony na wyginięcie, R – gatunek rzadki, PG – Pomorze Gdańskie (Markowski, Buliński
2004): VU – narażony na wyginięcie, NT – bliski zagrożenia, DD – niedostateczne dane co
do stopnia zagrożenia.
Tab. 2. Wykaz gatunków roślin szczególnej troski stwierdzonych na obszarze objętym
inwentaryzacją wraz z ich lokalizacją (km drogi) oraz oszacowaną wielkością
populacji.
Kilometr
drogi S7
Nazwa polska
25 km
Krwawnik wierzbolistny
Achillea salicifolia
Rzęsa garbata
Lemna gibba
Krwawnik wierzbolistny
26 km
33 km
34 km
44 km
Oszacowana wielkość
populacji
Uwagi
20-30 osobników
gatunek nie objęty
ochroną
kilkanaście osobników na
pow. ok. 0,25 m2
gatunek nie objęty
ochroną
Achillea salicifolia
20-30 osobników
gatunek nie objęty
ochroną
Mikołajek płaskolistny
Eryngium planum
5 osobników
gatunek nie objęty
ochroną
Salwinia pływająca
Salvinia natans
kilkadziesiąt osobników
na pow. ok. 2 m2
gatunek objęty
ochroną ścisłą
Salwinia pływająca
Salvinia natans
populacja występuje
płatowo tworząc trzy
większe skupienia wzdłuŜ
cieku, szacowana l.
osobników – ok. 200 na
łącznej pow. 10 m2
gatunek objęty
ochroną ścisłą
Wolfia bezkorzeniowa
Wolffia arrhiza
osobniki rozproszone na
pow. ok. 5 m2
gatunek nie objęty
ochroną
GrąŜel Ŝółty
Nuphar lutea
do 100 osobników
gatunek objęty
ochroną częściową
Grzybienie białe
Nymphaea alba
ok. 15 osobników
gatunek objęty
ochroną częściową
GrąŜel Ŝółty
Nuphar lutea
ok. 20 osobników
gatunek objęty
Nazwa naukowa
14
ochroną częściową
Salwinia pływająca
Salvinia natans
populacja szacowana na
ok. 50 osobników
występujących na pow. 5
m2
Grzybienie białe
Nymphaea alba
ok. 20 osobników
gatunek objęty
ochroną częściową
GrąŜel Ŝółty
Nuphar lutea
populacja liczna,
szacowana na
kilkadziesiąt osobników
gatunek objęty
ochroną częściową
Pływacz zwyczajny
Utricularia vulgaris
ok. 10 osobników
gatunek objęty
ochroną ścisłą
gatunek objęty
ochroną ścisłą
45 km
46 km
48 km
gatunek objęty
ochroną ścisłą
Salwinia pływająca
Salvinia natans
populacja bardzo liczna,
osobniki tworzą gęsty
koŜuch na pow. ok. 1 ha
(kilka tysięcy osobników)
GrąŜel Ŝółty
Nuphar lutea
populacja liczna,
szacowana na 100-200
osobników
gatunek objęty
ochroną częściową
Starzec nadrzeczny
Senecio fluviatilis
do 100 osobników
tworzących dwa wyraźne
skupienia
gatunek nie objęty
ochroną
Salwinia pływająca (Salvinia natans) – gatunek paproci wodnej, na Żuławach Wiślanych
częsty (Gałka 2011, Lazarus, niepubl.), występujący miejscami masowo zarówno w wodach
stojących, jak i wolno płynących. Zagrożeniem dla populacji, poza fizycznym zniszczeniem
roślin może być również drastyczna zmiana warunków siedliskowych (zanieczyszczenia), a
zimą również ingerencja w osady znajdujące się na dnie koryt rzecznych lub zbiorników
wodnych, w których saliwnia pływająca występuje. Badania naukowe (Gałka 2011), jak i
własne obserwacje terenowe wskazują na to, że populacja Salvinia natans na Żuławach
Wiślanych jest stabilna i niezagrożona. Na terenie objętym inwentaryzacją salwinię
stwierdzono w dwóch rzekach: Nogacie i Linawie oraz w uchodzących do Linawy: kanale
Wiślano-Zalewowym oraz Strudze Orłowskiej. Jednocześnie potwierdzono stanowiska
stwierdzone w latach poprzednich na tym terenie (Kiczyńska i in. 2008, 2010). Chociaż
Salvinia natans nie należy obecnie na Żuławach Wiślanych do silnie zagrożonych, należy
jednak dołożyć wszelkich starań, aby zachować istniejące populacje.
Populacje Salvinia natans na badanym obszarze oceniono na stabilną pod względem
liczebności, a jej strukturę wiekową, rozrodczość i śmiertelność na prawdopodobnie nie
odbiegające od normy (FV). Wielkość siedliska populacji oceniono na wystarczająco dużą, a
15
jego jakość na odpowiednio dobrą dla długoterminowego przetrwania gatunku (FV).
Oceniono również, iż obecnie brak większych, istotnych negatywnych oddziaływań
mogących zmniejszyć szanse zachowania gatunku, nie obserwuje się negatywnych zmian w
populacji i siedlisku. Szanse zachowania gatunku w perspektywie 10—20 lat oceniono na
bardzo dobre (FV). Ocena ogólna: FV.
Fot.8. Nogat na wysokości miejscowości Jazowa – tafla wody pokryta jest kożuchem
salwinii pływającej (M. Lazarus).
Pływacz zwyczajny (Utricularia vulgaris) – kilka osobników pływacza zaobserwowano
w starorzeczu w miejscowości Wężownica. Liczebność populacji oceniono na niższą od
potencjalnych możliwości obszaru (U1). Wielkość siedliska populacji oceniono na
wystarczająco dużą (FV). Oceniono również, iż obecnie brak większych, istotnych
negatywnych oddziaływań mogących zmniejszyć szanse zachowania gatunku, szanse
zachowania gatunku w perspektywie 10—20 lat oceniono na bardzo dobre (FV). Ocena
ogólna: U1. Stanowisko nie jest zagrożone w wyniku realizacji inwestycji.
Grążel żółty (Nuphar lutea) – gatunek pospolicie występujący zarówno w starorzeczach, jak
i w wolno płynących mniejszych i większych rzekach. Własne obserwacje wskazują, że jest
on dość odporny na oddziaływanie człowieka. Nawet po zabiegu koszenia i usuwania mułu z
dna koryta/dna zbiorników wodnych, jego liście pojawiają się już w kolejnym sezonie
wegetacyjnym. Łącznie parametry populacji grążela żółtego na badanym terenie oceniono
następująco: populacja stabilna pod względem liczebności, a jej struktura wiekowa,
rozrodczość i śmiertelność prawdopodobnie nie odbiegają od normy (FV), wielkość siedliska
16
populacji
jest
wystarczająco
duża,
a
jego
jakość
jest
odpowiednio
dobra
dla
długoterminowego przetrwania gatunku (FV), obecnie brak jest większych, istotnych
negatywnych oddziaływań mogących zmniejszyć szanse zachowania gatunku, nie obserwuje
się negatywnych zmian w populacji i siedlisku, szanse zachowania gatunku w perspektywie
10—20 lat są bardzo dobre (FV). Ocena ogólna: FV.
Grzybienie białe (Nymphaea alba) – nieco rzadszy na Żuławach Wiślany niż grążel żółty
gatunek nympheida. Na badanym obszarze został stwierdzony w Linawie oraz w starorzeczu
w miejscowości Wężownica przy czym jedynie ostatnie stanowisko wykazano w poprzednich
opracowaniach (Kiczyńska i in. 2008, 2010). Biorąc pod uwagę znaczną liczebność populacji
w Linawie należy przypuszczać, że utrzymuje się ona od dłuższego czasu w tym miejscu.
Parametry populacji oceniono następująco: populacja stabilna pod względem liczebności, a
jej struktura wiekowa, rozrodczość i śmiertelność prawdopodobnie nie odbiegają od normy
(FV), wielkość siedliska populacji jest wystarczająco duża, a jego jakość jest odpowiednio
dobra dla długoterminowego przetrwania gatunku (FV), obecnie brak jest większych,
istotnych negatywnych oddziaływań mogących zmniejszyć szanse zachowania gatunku, nie
obserwuje się negatywnych zmian w populacji i siedlisku, szanse zachowania gatunku
w perspektywie 10—20 lat są bardzo dobre (FV). Ocena ogólna: FV.
Starzec nadrzeczny (Senecio fluviatilis) – nie wykazany do tej pory z terenu objętego
inwentaryzacją (Kiczyńska i in. 2008, 2010) gatunek byliny z rodziny złożonych
(Asteraceae). Częsty nad dużymi rzekami, wchodzi w skład zbiorowisk ziołoroślowych.
Liczebność populacji oceniono na niższą od potencjalnych możliwości obszaru (U1).
Wielkość siedliska populacji oceniono na wystarczająco dużą (FV). Ze względu na naturalną
sukcesie ziołorośli w kierunku zarośli wierzbowych, szanse zachowania gatunku
w perspektywie 10—20 lat oceniono na niepewne, ale prawdopodobne (U1). Ocena ogólna:
U1.
Rzęsa garbata (Lemna gibba) – gatunek nie podawany do tej pory z terenu objętego
inwentaryzacją (Kiczyńska i in. 2008, 2010). Kilkanaście osobników rzęsy stwierdzono na
brzegu Wisły na wysokości mostu w Kiezmarku. Ponieważ Lemna gibba nie występuje
w rzekach o dość zwartym nurcie należy uznać, że obserwowane osobniki mogły zostać
przyniesione przypadkowo przez ptaki wodne. Oceniono, że populacja, ze względu na
niewielką
liczebność,
odznacza
się
zaburzoną
strukturą
względem
rozrodczości
i śmiertelności (U2). Oceniono również, że siedlisko, w którym występują osobniki rzęsy
17
niezapewniana długoterminowego przetrwania gatunku (U2). Szanse zachowania gatunku
oceniono na bardzo trudne (U2). Ocena ogólna: U2. Stanowisko nie jest zagrożone w wyniku
realizacji inwestycji.
Mikołajek płaskolistny (Eryngium planum) – kilka osobników mikołajka płasko listnego
stwierdzono na wale przeciw[powodziowym w okolicy mostu w Kiezmarku. Gatunek ten nie
był do tej pory podawany w opracowaniach NFOŚu (Kiczyńska i in. 2008, 2010). Liczebność
populacji oceniono na znacznie niższą od potencjalnych możliwości obszaru (U1). Siedlisko
zaś na wystarczająco duże i jakościowo odpowiednio dobre dla długoterminowego
przetrwania gatunku (FV). Szanse zachowania gatunku w tym miejscu w dłuższej
perspektywie czasu nie są pewne (U1). Ocena ogólna: U1.
Krwawnik wierzbolistny (Achillea salicifolia) – gatunek nie podawany do tej pory z terenu
objętego opracowaniem (Kiczyńska 2008, 2010). Kilkadziesiąt osobników krwawnika
wierzbolistnego stwierdzono na międzywalu Wisły w pobliżu mostu. Liczebność populacji
oceniono na znacznie niższą od potencjalnych możliwości obszaru (U1). Siedlisko zaś na
wystarczająco duże i jakościowo odpowiednio dobre dla długoterminowego przetrwania
gatunku (FV). Szanse zachowania gatunku w tym miejscu w dłuższej perspektywie czasu są
duże (FV). Ocena ogólna: U1. Stanowisko nie jest zagrożone w wyniku realizacji inwestycji.
Wolfia bezkorzeniowa (Wolfia arrhiza) – najmniejsza znana roślina kwiatowa unosząca się
biernie na powierzchni wody. Gatunek ten został stwierdzony kilkakrotnie na badanym
terenie w roku 2001 (Afranowicz 2002), w 2007 oraz 2009 (Kiczyńska i in. 2008, 2010) oraz
w trakcie inwentaryzacji przeprowadzonej na potrzeby niniejszego opracowania w 2012 roku.
Liczebność populacji oceniono na znacznie niższą od potencjalnych możliwości obszaru
(U1). Siedlisko zaś na wystarczająco duże i jakościowo odpowiednio dobre dla
długoterminowego przetrwania gatunku (FV). Szanse zachowania gatunku w tym miejscu w
dłuższej perspektywie czasu nie są pewne (U1). Ocena ogólna: U1.
Na badanym terenie nie stwierdzono taksonów roślin zamieszczonych w Polskiej Czerwonej
Księdze Roślin (Kaźmierczakowa i Zarzycki 2001).
Gatunki roślin wymienione w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej
Na badanym terenie nie stwierdzono stanowisk roślin z Załącznika II Dyrektywy
Siedliskowej.
Gatunki roślin wymienione w Załączniku IV Dyrektywy Siedliskowej
18
Na badanym terenie nie stwierdzono stanowisk roślin z Załącznika IV Dyrektywy
Siedliskowej.
5. Siedliska przyrodnicze wymienione w Załączniku I Dyrektywy
Siedliskowej
Na obszarze objętym inwentaryzacją stwierdzono występowanie 4 siedlisk
przyrodniczych wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Rady 92/43/EWG:
A. 3150 – Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami
z Nymphaeion, Potamion
Starorzecza oraz innej genezy drobne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami roślinnymi ze
związku Nymphaeion, Potamion występują często na obszarze objętym inwentaryzacją.
Szczególnie dotyczy to okolic miejscowości Solnica. Głębokość zbiorników jest najczęściej
nieduża, a poziom ich wody waha się w ciągu roku. Trofia wody jest wysoka. Brzegi
starorzeczy porośnięte są najczęściej przez zbiorowiska szuwarowe, rzadziej przez zarośla
wierzbowe. Zagrożeniem dla siedliska jest eutrofizacja, która prowadzi do odkładania się
materii organicznej w postaci osadów na dnie zbiorników a tym samym do ich wypłycania.
Parametry siedliska oceniono następująco:
1. Powierzchnia: wykazuje powolny trend spadkowy (U1),
2. Struktura i funkcje: siedlisko w dobrym stanie, brak znaczących zaburzeń, zachodzą
typowe dla siedliska procesy ekologiczne, stan typowych gatunków właściwy,
różnorodność biologiczna związana z siedliskiem niezubożona (FV),
3. Szanse zachowania siedliska w stanie niepogorszonym w perspektywie 10-20 lat jest
niemal pewne (FV).
Ocena ogólna: U1.
B. 6430.3 – Niżowe, nadrzeczne ziołorośla okrajkowe
Zbiorowiska ziołoroślowe na omawianym obszarze występują nad Nogatem. Wykształcają się
one na siedliskach żyznych i wilgotnych, na skraju zarośli wierzbowych oraz terenów
otwartych. Ze względu na swoją strukturę, w tym duży udział pnączy (głównie kielisznik
zaroślowy, chmiel zwyczajny) wspinających się na wysokie byliny oraz krzewy wierzb,
nazywane są zbiorowiskami welonowymi.
19
Parametry siedliska oceniono następująco:
1. Powierzchnia: wykazuje powolny trend spadkowy (U1),
2. Struktura i funkcje: siedlisko wykazujące niewielkie zubożenie strukturalne w skutek
zubożenia rożnorodności biologicznej (U1),
3. Szanse zachowania siedliska w stanie niepogorszonym w perspektywie 10-20 lat nie
jest niemal pewne, ale prawdopodobne (U1).
Ocena ogólna: U1.
C. 6510-1 –
Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion
elatioris). Łąka rajgrasowa Arrhantheretum elatioris.
Łąka rajgrasowa występuje pospolicie na obwałowaniach Wisły. W trakcie poprzednich
inwentaryzacji (Kiczyńska i in. 2008, 2010) wykazaną ten typ siedliska również z innych
miejsc. W niniejszym opracowaniu zmieniono jednakże diagnozę tamtych płatów i zaliczono
je do łąk wilgotnych ze związku Alopecurion pratensis.
Parametry siedliska oceniono następująco:
1. Powierzchnia: nie zmniejsza się (FV),
2. Struktura i funkcje: siedlisko wykazujące niewielkie zubożenie strukturalne w skutek
zubożenia rożnorodności biologicznej (U1),
3. Szanse zachowania siedliska w stanie niepogorszonym w perspektywie 10-20 lat są
niemal pewne (FV).
Ocena ogólna: U1.
D. *91E0-3 – Niżowy łęg olszowo-jesionowy Fraxino-Alnetum
Na obszarze objętym inwentaryzacją stwierdzono jeden nieduży płat łęgu olszowojesionowego. Znajduje się on nad Nogatem. Jego skład gatunkowy przedstawiono w rozdziale
3. Biorąc pod uwagę jego strukturę warstwową oraz skład gatunkowy można przypuszczać,
że omawiany płat reprezentuje albo postać degeneracyjną lasu łęgowego, albo wręcz
przeciwnie – regeneracyjną.
Parametry siedliska oceniono następująco:
1. Powierzchnia: wykazuje powolny trend spadkowy lub jest antropogenicznie
pofragmentowana (U1)
20
2. Struktura i funkcje: siedlisko wykazujące istotne, głębokie zaburzenia strukturalne,
zubożenie różnorodności biologicznej, utrata funkcji (U2)
3. Szanse zachowania siedliska w stanie niepogorszonym w perspektywie 10-20 lat
będzie bardzo trudne (U2).
Ocena ogólna: U2.
6. Ocena wpływu realizacji inwestycji na szatę roślinną
Planowana do realizacji inwestycja przebiega przez tereny szeroko wykorzystywane
rolniczo. Na znacznej długości biegnie ona wzdłuż istniejącego już korytarza drogowego.
Występująca tu flora roślin naczyniowych oraz zbiorowiska roślinne należą do pospolitych
i szeroko rozpowszechnionych w kraju. Udział zbiorowisk naturalnych jest stosunkowo
nieduży.
Gatunki roślin
Część stwierdzonych w trakcie inwentaryzacji stanowisk gatunków cennych znajduje
się poza ścisłym sąsiedztwem planowanej do budowy drogi (pływacz zwyczajny, krwawnik
wierzbolistny) w związku z czym realizacja inwestycji nie będzie miała wpływu na
zachowanie ich populacji. W przypadku gatunków roślin wodnych, których stanowiska
kolidują bezpośrednio z inwestycją (salwinia pływająca, grążel żółty, grzybienie białe, wolfia
bezkorzeniowa) – rośliny te należą w większości do częstych w skali regionu oraz względnie
odpornych na antropopresję. Kolidujące z inwestycją populacje starcza nadrzecznego
i mikołajka płasko listnego najprawdopodobniej ulegną zniszczeniu. Oba gatunki nie są
jednak objęte ochroną gatunkową, na terenie Żuław Wiślanych występują często, tak więc
dopuszcza się zniszczenie ich stanowisk w wyniku realizacji inwestycji.
Siedliska przyrodnicze
Na terenie objętym inwentaryzacją stwierdzono występowanie czterech siedlisk
przyrodniczych. Zagrożenia związane z realizacja inwestycji przedstawiono w tabeli 2.
21
Tab. 2. Wykaz siedlisk przyrodniczych, których płaty kolidują z inwestycją wraz
z przewidywanymi zagrożeniami oraz zaleceniami ochronnymi.
Siedlisko przyrodnicze
Zagrożenia w wyniku budowy
Zalecenia ochronne
6510 - łąka rajgrasowa
zbiorowisko łąki świeżej porasta
obwałowania Wisły na całej ich
długości, nieuniknione jest
zniszczenie części powierzchni
płatów siedliska, biorąc jednak pod
uwagę powszechność występowania
płatów łąki rajgrasowej na
obwałowaniach Wisły, niewielkie
zniszczenie powierzchni jest
dopuszczalne
zaleca się ograniczenie
powierzchni zniszczenia
siedliska wyłącznie do
terenu, przez który
będzie przebiegała droga
6430 – ziołorośla
nadrzeczne
płat zbiorowiska znajduje się blisko
przebiegu drogi, istnieje możliwość
zniszczenia mechanicznego siedliska
place budowlane i
tymczasowe składowiska
należy rozlokować poza
prawym międzywalem
Wisły tak, aby uniknąć
przypadkowego
zniszczenia siedliska
6430
–
ziołorośla
nadrzeczne
na etapie budowy nastąpi fizyczne
zniszczenie płatu w wyniku zajęcia
terenu pod budowę drogi, jednakże
biorąc pod uwagę niedużą
powierzchnię siedliska,
przewidywana strata jest
dopuszczalna
zaleca się ograniczenie
powierzchni zniszczenia
siedliska wyłącznie do
terenu, przez który
będzie przebiegała droga
*91E0 – łęgi olszowojesionowe
na etapie budowy nastąpi fizyczne
zniszczenie płatu w wyniku zajęcia
terenu
pod
budowę
drogi,
zbiorowisko lasu łęgowego wykazuje
jednak oznaki znacznej degeneracji i
jest mało reprezentatywne, należy
więc uznać, ze utrata powierzchni
siedliska nie będzie miała większego
znaczenia na stan zachowania i areał
siedliska zarówno w skali regionalnej,
jak i kraju
zaleca się ograniczenie
powierzchni zniszczenia
siedliska wyłącznie do
terenu,
przez
który
będzie przebiegała droga
3150 – starorzecza ze
zbiorowiskami z
Nymphaeion,
Potamion
na etapie budowy nastąpi fizyczne
zniszczenie płatu siedliska w wyniku
zajęcia terenu pod budowę drogi,
powierzchna
starorzecza,
które
zostanie zniszczone jest niewielka,
dopuszcza się jego utratę
Nogat
Obrzeża Wisły
Stanowisko
Pozostałe zalecenia
Na etapie realizacji inwestycji zaleca się:
22
1. przeprowadzenie prac budowlanych w taki sposób, aby nie doprowadzić do większych
zmian stosunków wodnych, co mogłoby wpłynąć na występujące tu siedliska
przyrodnicze,
2. w miejscach, gdzie w sąsiedztwie inwestycji występują starorzecza (szczególnie
okolice miejscowości Solnica), należy możliwie zachować siedliska w stanie
niezmienionym, a więc nie zasypywać zbiorników oraz uszczelnić kanalizację w taki
sposób, aby ograniczyć spływ ewentualnych zanieczyszczeń do starorzeczy,
3. ze względu na występowanie stanowisk gatunków chronionych w Linawie oraz
Nogacie, wskazane byłoby takie wykonanie kanalizacji, aby wody deszczowe
spływające po drodze zanieczyszczone m.in. w smary i oleje nie dostawały się
bezpośrednio do koryta rzecznego, a zostały wcześniej oczyszczone,
4. w przypadku konieczności ingerencji w stanowiska populacji salwinii pływającej
zaleca się zebranie osobników z powierzchni wody i przeniesienie na inne,
odpowiednie stanowisko pod nadzorem botanika.
7. Literatura
AFRANOWICZ R. 2002. Nowe stanowisko Wolffia arrhiza (L.) Wimm. Na Żuławach
Wiślanych. Acta Bot. Cassub. 3: 105 – 107.
BORYSIAK J., PAWLACZYK P., STACHOWICZ W. 2004. Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe
i jesionowe (Salicetum albae, Populetum albae, Alnenion glutinoso-inacanae, olsy
źródliskowe). [w:] Herbich J. (red.). Lasy i bory. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków
Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 5: 203241.
BRZESKA M. 2007. Florystyczna i fitocenotyczna różnorodność obrzeży Wisły między
Ostaszewem a Świbnem (Żuławy Wiślane). Praca magisterska wykonana w Katedrze
Taksonomii Roślin i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
CHMIEL M. A. 2006. Checklist of polish larger Ascomycetes. Krytyczna lista roślin
wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski. Instytut Botaniki im. W. Szafera
Polskiej Akademii Nauk, Kraków.
FALIŃSKI J. B. 1990-1991. Kartografia geobotaniczna. PPWK. Warszawa-Wrocław.
GAŁKA A. 2011. Biologia i ekologia ekspansywnych populacji Salvinia natans (L.) All. w
delcie Wisły. Praca doktorska wykonana w Katedrze Ekologii Roślin Uniwersytetu
Gdańskiego, Gdańsk.
23
HERBICH J. & MARKOWSKI R. 2005. Vegetation of the River Vistula Delta in the aspect of
antropogenic changes. – Peribalticum 9: 103–112.
JUTRZENKA-TRZEBIATOWSKI A. 1991. Zbiorowiska leśne i zaroślowe Żuław. – [w:] NOWICKI
J. (red.). Rozpoznanie i ochrona ekosystemów. IMUZ, Falenty/Elbląg-Olsztyn, s. 21 – 46.
JUTRZENKA-TRZEBIATOWSKI A. 2002. Flora zbiorowisk leśnych,
i ziołoroślowych Żuław Wiślanych. Acta Bot. Cassub. 3: 87 – 104.
zaroślowych
JUTRZENKA-TRZEBIATOWSKI A. 2005. Dotychczasowe wyniki badań nad zbiorowiskami
ziołoroślowymi Żuław Wiślanych. Acta Bot. Cassub. 5: 7 – 37.
KAŹMIERCZAKOWA R., ZARZYCKI K. (red.). 2001. Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki
i rośliny kwiatowe. Inst. Bot. PAN, Inst. Ochr. Przyr. PAN, Kraków.
KĄCKI Z., ZAŁUSKI T. 2004. Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion). [w:] Herbich J.
(red.). Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska, zarośla. Poradnik ochrony siedlisk
i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa.
T. 3: 159-176.
KICZYŃSKA A., FALKOWSKI M., KRECHOWSKI J., MAZURKIEWICZ A., KLIMASZEWSKI K.,
KAJZER K., POPCZYK B. 2008. Uproszczona inwentaryzacja przyrodnicza na trasie
nowoprojektowanej drogi ekspresowej nr S7 odcinek Koszwały – Kazimierzowo.
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa.
KICZYŃSKA A., FALKOWSKI M., KRECHOWSKI J., MAZURKIEWICZ A., KLIMASZEWSKI K.,
KAJZER K., POPCZYK B., HORBACZ A. 2010. Inwentaryzacja przyrodnicza terenów
przyległych do wybranego wariantu („Podstawowy + Rakowiska + Południowy” z
wariantem „Dworek” i„Ryki”) nowoprojektowanej drogi ekspresowej S7 odcinek
Koszwały-Kaziemierzowo. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa.
KLIMASZYK P. 2004. Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami
z Nympheion, Potamion. [w:] Herbich J. (red.). Wody słodkie i torfowiska. Poradnik
ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo
Środowiska, Warszawa. T. 2: 59-71.
KONDRACKI J. 2002. Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
KUCHARSKI L., PERZANOWSKA J. 2004. Niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie
(Arrhenatherion elatioris). [w:] Herbich J. (red.). Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska,
zarośla. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny.
Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 3, 192-211.
MARKOWSKI R., BULIŃSKI M. 2004. Ginące i zagrożone rośliny naczyniowe Pomorza
Gdańskiego. Acta Botanica Cassubica Monographiae 1. Wyd. Katedra Taksonomii Roślin
i Ochrony Przyrody UG.
MARKOWSKI R., ŻOŁKOŚ K., BLOCH-ORŁOWSKA J. 2004. Salvinia natans (L.) All. na Pomorzu
Gdańskim. Acta Bot. Cassub. 4: 187 – 196.
24
MATUSZKIEWICZ J. M. 1993. Krajobrazy roślinne i regiony geobotaniczne Polski. Prace
Geograf. 158: 3-106.
MATUSZKIEWICZ W. 2001. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski.
Ser. Vademecum Geobotanicum 3. PWN Warszawa.
MIREK Z., PIEKOŚ-MIRKOWA H., ZAJĄC A & ZAJĄC M. 2002. Flowering plants and
pteridophytes of Poland – a checklist. Biodiversity of Poland. Vol. 1. W. Szafer Institute
of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków, s. 442.
MRÓZ W. 2004. Ziołorośla górskie (Adenostylon alliariae) i ziołorośla nadrzeczne
(Convolvuletalia sepium). [w:] Herbich J. (red.). Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska,
zarośla. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny.
Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 3: 177-184.
OLSZEWSKI T. S., MARKOWSKI R. 2005. Uzupełnienie do pracy „Ginące i zagrożone rośliny
naczyniowe Pomorza Gdańskiego”. Acta Bot. Cassub. 5: 155 – 158.
PERZANOWSKA J. (red.). 2010. Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny część I.
Biblioteka Monitoringu Środowiska.
PERZANOWSKA J. (red.). 2012. Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny część II
Biblioteka Monitoringu Środowiska.
SZAFER W. 1977. Szata roślinna Polski Niżowej. [w:] Szafer W., Zarzycki K. (red.). Szata
roślinna Polski. PWN, Warszawa, T. II: 78-80.
ŚRODA M., SZAREJKO T., DZIEDZIC J. 2002. Flora roślin naczyniowych siedlisk wodnych,
podmokłych i łąkowo-pastwiskowych Żuław Wiślanych. Acta Bot. Cassub. 3: 49 – 85.
TRANSPROJEKT GDAŃSK 2008. Studium techniczno-ekonomiczno-środowiskowe budowy
drogi ekspresowej S7 Gdańsk–Warszaw–Chyżne, odc. Koszwały–Kazimierzowo. Tom II.
Raport o oddziaływaniu na środowisko. Transprojekt Gdańsk.
WOJEWODA W. 2003. Checklist of polish larger Basidiomycetes. Krytyczna lista
wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Instytut Botaniki im. W. Szafera
Polskiej Akademii Nauk, Kraków.
ZARZYCKI K., SZELĄG Z. 2006. Red list of the vascular plants in Poland. [w:] Z. MIREK,
K. ZARZYCKI, W. WOJEWODA & Z. SZELĄG (red.). Red list of plants and fungi on Poland.
W. Szafer institute of Botany, Polish Academy of Sciences. Kraków: 9-20.
ŻUKOWSKI W., JACKOWIAK B. 1995. Lista roślin naczyniowych ginących i zagrożonych
na Pomorzu Zachodnim i w Wielkopolsce. [w]: Ginące i zagrożone rośliny naczyniowe
Pomorza Zachodniego i Wielkopolski. Red. W. Żukowski, B. Jackowiak. Pr. Zakł. Taks.
Rośl. UAM 3: 9-96.
25
Akty prawne
•
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 w sprawie gatunków dziko
występujących roślin objętych ochroną. Dziennik Ustaw RP 81.
•
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko
występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1765).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 lutego 2010 r. w sprawie sporządzania
projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 (DZ. U. Nr 34. poz. 186).
•
•
Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk
przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony
w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz.U. 2005 nr 94 poz. 795).
•
Dyrektywa Rady 92/43/EEC z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk
przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, zmieniona Dyrektywą 97/62/EEC.
26

Podobne dokumenty