Metodologia, analizy i diagnoza stanu obecnego

Komentarze

Transkrypt

Metodologia, analizy i diagnoza stanu obecnego
Roman Szewczyk (redaktor naczelny), Jan Piwiński, Tadeusz Missala
Janusz Kacprzyk, Jan Tomasik, Adam Woźniak, Jacek Salach
Olga Iwasińska-Kowalska, Wojciech Winiarski, Rafał Kłoda
Magdalena Komorowska, Sławomir ZadroŜny
Foresight priorytetowych,
innowacyjnych technologii
na rzecz automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej
Metodologia, analizy
i diagnoza stanu obecnego
Warszawa, grudzień 2008
www.foresightarp.pl
ISBN 978-83-61278-02-3
Wydawca:
Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP
Al. Jerozolimskie 202, 02-486 Warszawa
www.piap.pl
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
2
WSTĘP…………………………………………………………………………………..5
1. METODOLOGIA FORESIGHTU AUTOMATYKI, ROBOTYKI I TECHNIKI
POMIAROWEJ ……………………………………………………………………..7
1.1. Istota i rodzaje projektów typu foresight ..........................................................7
1.1.1. Istota foresightu i próba definicji.............................................................7
1.1.2. Rodzaje foresightu ..................................................................................9
1.2. Cel projektu oraz problematyka obszarów badawczych ................................. 10
1.3. Metody i narzędzia badawcze ......................................................................... 12
1.4. Podsumowanie ................................................................................................ 15
2. ANALIZA WYJŚCIOWA POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POLSKI
NA PODSTAWIE DANYCH STATYSTYCZNYCH .......................................... 16
2.1. Gospodarcze usytuowanie Polski .................................................................... 16
2.2. Analiza kapitału społecznego w Polsce............................................................ 19
2.2.1. Wykształcenie ...................................................................................... 19
2.2.2. Aktywność zawodowa ......................................................................... 20
2.2.3. Struktura zatrudnienia .......................................................................... 22
2.3. Polski potencjał gospodarczy .......................................................................... 23
2.3.1. Wpływ światowego kryzysu finansowego na polski potencjał
gospodarczy ........................................................................................ 26
2.4. Polski potencjał innowacyjny .......................................................................... 27
2.5. Proponowane zmiany w polskiej nauce i w szkolnictwie wyŜszym ............... 31
2.6. Podsumowanie ................................................................................................ 33
3. SPÓJNOŚĆ PROJEKTU FORESIGHT ARP Z CELAMI POLSKICH
DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH .............................................................. 35
3.1. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 .................................. 36
3.1.1. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka ................................... 37
3.2. Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013 .................................................. 38
3.3. Strategia Rozwoju Kraju na lata 2007-2015................................................... 40
3.4. Regionalne Strategie Innowacji ...................................................................... 40
3.5. Regionalne Programy Operacyjne .................................................................. 41
3.6. Strategie Rozwoju Województw ................................................................... 41
3.7. Strategia zwiększenia nakładów na działalność B+R w celu osiągnięcia
załoŜeń Strategii Lizbońskiej ......................................................................... 42
3.8. Projekty typu foresight w Polsce...................................................................... 43
3.9. Podsumowanie ................................................................................................ 46
4. OCENA POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO I INNOWACYJNEGO
POSZCZEGÓLNYCH WOJEWÓDZTW (REGIONÓW)……………………….. 47
4.1. Przyjęta metodyka ......................................................................................... 47
4.2. Charakterystyka kluczowych gałęzi przemysłu ............................................. 47
3
4.3.
4.4.
4.5.
4.6.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej .......................................................... 50
Kluczowe klastry i parki technologiczne w województwach ........................ 50
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe w województwach 52
Ocena potencjału rozwoju w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej w poszczególnych województwach ............................................ 53
4.6.1. Województwo dolnośląskie .................................................................. 53
4.6.2. Województwo kujawsko-pomorskie .................................................... 61
4.6.3. Województwo lubelskie ....................................................................... 67
4.6.4. Województwo lubuskie ........................................................................ 71
4.6.5. Województwo łódzkie ......................................................................... 75
4.6.6. Województwo małopolskie .................................................................. 82
4.6.7. Województwo mazowieckie ................................................................ 90
4.6.8. Województwo opolskie ...................................................................... 102
4.6.9. Województwo podkarpackie .............................................................. 106
4.6.10. Województwo podlaskie .................................................................. 111
4.6.11. Województwo pomorskie ................................................................ 115
4.6.12. Województwo śląskie ...................................................................... 122
4.6.13. Województwo świętokrzyskie ......................................................... 131
4.6.14. Województwo warmińsko-mazurskie .............................................. 135
4.6.15. Województwo wielkopolskie ........................................................... 138
4.6.16. Województwo zachodniopomorskie ................................................ 145
4.7. Podsumowanie ............................................................................................. 150
5. DIAGNOZA STANU OBECNEGO AUTOMATYKI, ROBOTYKI
I TECHNIKI POMIAROWEJ W POLSCE ......................................................... 153
5.1. Analiza SWOT .............................................................................................. 153
5.1.1. Automatyka ....................................................................................... 153
5.1.2. Robotyka ............................................................................................ 155
5.1.3. Technika pomiarowa ......................................................................... 156
5.2. Analiza trendów ............................................................................................ 157
5.2.1. Automatyka ........................................................................................ 159
5.2.2. Robotyka ............................................................................................ 160
5.2.3. Technika pomiarowa ......................................................................... 160
5.3. Analiza potrzeb ............................................................................................. 161
5.4. Główne czynniki utrudniające działalność gospodarczą w Polsce
– zidentyfikowane na podstawie zrealizowanych wyjazdów studialnych ... 162
5.5. Podsumowanie .............................................................................................. 163
Zakończenie................................................................................................................ 164
Bibliografia................................................................................................................. 166
Załącznik .................................................................................................................... 170
4
WSTĘP
Celem projektów typu foresight jest wskazanie i ocena przyszłych potrzeb, szans
i zagroŜeń związanych z rozwojem społecznym, gospodarczym i technologicznym. Jego
celem jest takŜe przygotowanie odpowiednich działań wyprzedzających z dziedziny
nauki i techniki. Foresight to systematyczny, ukierunkowany na przyszłość, sposób
pozyskiwania i wykorzystania informacji w celu zbudowania średnio- lub długookresowej wizji rozwojowej wraz z jej kierunkami i priorytetami.
Projekty typu foresight wpisują się w społeczno-gospodarczą politykę Unii
Europejskiej. Unia w obliczu przemian wynikających z globalizacji oraz wyzwań nowej,
opartej na wiedzy gospodarki potrzebuje przejrzystego i strategicznego programu
rozwoju. Innym niebagatelnym wyzwaniem jest teŜ niezwykle trudna i niestabilna
sytuacja ekonomiczno-finansowa, z którą borykają się praktycznie wszystkie państwa
Unii, a właściwie całego świata. W związku ze światowym kryzysem finansowym,
z którym Europa zmagać się będzie w 2009 r., a najprawdopodobniej jeszcze
w następnych latach, władze UE i poszczególnych państw członkowskich muszą
wypracować i podjąć konkretne działania.
Strategia Lizbońska jest obecnie najwaŜniejszym programem społecznogospodarczym krajów członkowskich UE. Jej celem jest uczynienie z UE wiodącej
gospodarki świata w perspektywie do 2010 r., tj. konkurencyjnej, opartej na wiedzy,
zdolnej do systematycznego, a przy tym zrównowaŜonego wzrostu gospodarczego,
zapewniającej większą liczbę miejsc pracy w warunkach większej spójności społecznej.
Obecnie gospodarki krajów UE są w fazie spowolnienia gospodarczego. Strategia
Lizbońska powinna więc tak ukierunkować swoje działania, aby na nowo kraje UE
zdolne były do systematycznego rozwoju.
Celem projektu „Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej” jest wskazanie priorytetowych,
innowacyjnych technologii, scenariuszy rozwoju tych technologii oraz kierunków badań
o znaczeniu strategicznym, których rozwój w następnych 20 latach będzie miał kluczowe
znaczenie w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce. Realizacja
projektu będzie ukierunkowana przede wszystkim na potrzeby krajowych
przedsiębiorstw oraz sfery badawczo-rozwojowej, z uwzględnieniem dziedzin, form
organizacyjnych, ram czasowych itp. Polska będzie mogła konkurować w tych
dziedzinach z czołowymi krajami, w sensie prac badawczo-rozwojowych oraz produkcji
nowoczesnej aparatury i oprogramowania.
W niniejszej monografii przedstawiono główne załoŜenia projektu oraz unikatową
metodykę realizacji projektów typu foresight opracowaną w Przemysłowym Instytucie
Automatyki i Pomiarów.
Automatyka, robotyka i technika pomiarowa to nierozerwalnie związane ze sobą,
przenikające się dziedziny techniczne. Znajdują zastosowanie we wszystkich obszarach
działalności gospodarczej, o duŜym znaczeniu ekonomicznym i społecznym, jak równieŜ
o wielkim potencjale innowacyjnym i wciąŜ niezaspokojonej potrzebie praktycznego
wykorzystania innowacyjnych rozwiązań.
5
Innowacyjność jest czynnikiem wpływającym w znaczącym stopniu na
konkurencyjność gospodarki regionów i państw. Przewidywanie i wyznaczanie
kierunków rozwoju i postępu technologicznego, które mogą wywrzeć największy wpływ
na tempo rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, jest procesem złoŜonym,
długotrwałym i ciągłym. Wymaga ono zastosowania wyspecjalizowanych instrumentów.
Jednym z nich jest metodologia typu foresight – narzędzie pomagające wskazać kierunki
poŜądanych inwestycji i przedsięwzięć w sferze B+R.
„Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej” obejmie nie tylko otoczenie wiodących ośrodków
przemysłowych czy badawczych, ale będzie prowadzony na poziomie krajowym,
poniewaŜ określenie kierunków badań będzie mieć znaczenie dla całego kraju.
PowyŜsze załoŜenia stały się fundamentem uwzględnienia foresightu w działaniu 1.1.
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka „Wsparcie badań naukowych dla
budowy gospodarki opartej na wiedzy”.
Niniejsze opracowanie składa się z pięciu części. W pierwszej części została
zaprezentowana metodologia projektów typu foresight. MoŜna tu wymienić metodę
Delphi, analizę SWOT oraz krzyŜową analizę wpływów. W drugiej części zawarto
analizę potencjału gospodarczego Polski. Natomiast w części trzeciej poddano analizie
spójność projektu z programami i inicjatywami Unii Europejskiej i innymi dokumentami
strategicznymi szczebla narodowego. W czwartej części na podstawie przyjętej metodyki
dokonano oceny potencjału rozwoju w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej w poszczególnych województwach. Ostatnia, piąta część zawiera wyniki
diagnozy stanu obecnego obszarów badawczych projektu na podstawie analiz SWOT,
trendów, analizy potrzeb. Ponadto zidentyfikowano podstawowe bariery ograniczające
rozwój i innowacyjność przedsiębiorstw w Polsce na podstawie zrealizowanych
wyjazdów studialnych do wybranych producentów i integratorów rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
Niniejsza publikacja jest próbą diagnozy obecnego stanu rozwoju technologii oraz
uwarunkowań ekonomiczno-społecznych w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej w Polsce i stanowi podstawę do dalszej realizacji projektu. Tom ten jest
takŜe pierwszym z serii „Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej”, prezentującym zarówno sam proces
foresight, jak i jego realizację na terenie kraju. Wersja elektroniczna dokumentu
znajduje się na stronie projektu www.foresightarp.pl.
6
1. METODOLOGIA FORESIGHTU AUTOMATYKI,
ROBOTYKI I TECHNIKI POMIAROWEJ
1.1. Istota i rodzaje projektów typu foresight
1.1.1. Istota foresightu i próba definicji
Angielskie słowo foresight moŜna rozumieć jako spojrzenie lub proaktywne sięgnięcie
w przyszłość. Przy czym nie chodzi tu tylko o „pasywną” prognozę, ale takŜe
o moŜliwość wpływu na bieg wydarzeń.1
Foresight ma na celu wskazanie i ocenę przyszłych potrzeb, szans i zagroŜeń
związanych z rozwojem społecznym, gospodarczym i technologicznym. Jego celem jest
takŜe przygotowanie odpowiednich działań wyprzedzających dotyczących nauki
i techniki, uwzględniające ogólniejsze uwarunkowania społeczne, ekonomiczne,
technologiczne itp. Foresight to systematyczny, przyszłościowy sposób pozyskiwania
informacji oraz jej wykorzystania w celu budowania średnio- lub długookresowej wizji
rozwojowej, wraz z jej kierunkami i priorytetami.
Foresight często jest mylony z innymi działaniami zorientowanymi na przyszłość,
takimi, jak: prognozowanie, badania nad przyszłością oraz planowanie strategiczne.
Foresight nie moŜe być mylony z przewidywaniem, które bardziej wyraźnie ustala
załoŜenia dotyczące tego, w jaki sposób rozwinie się przyszłość. W rzeczy samej, osoby
prognozujące aspirują do precyzji w swoich próbach przewidzenia, w jaki sposób świat
moŜe wyglądać w danym punkcie przyszłości. W odróŜnieniu od nich, foresight nie ma
na celu tak wąsko rozumianego przewidywania: jest to proces szukający wspólnych
wizji przyszłości, wizji, które zainteresowane strony chcą zrealizować przez działania
podejmowane aktualnie. W ten sposób foresight nie jest związany tylko z pasywnym
przewidywaniem przyszłości, a raczej z aktywnym jej tworzeniem. WaŜne jest takŜe,
aby zauwaŜyć, iŜ foresight nie zastępuje prognozowania, badań nad przyszłością czy
planowania strategicznego. KaŜde z tych działań ma swoją specyfikę oraz rolę do
odegrania. W wielu przypadkach role tych działań mogą się wzajemnie wspierać.2
Jedna z bardziej elastycznych definicji foresight obejmuje kluczowe elementy
procesu, które są zazwyczaj zaniedbywane w niektórych powszechniejszych
definicjach:
„Proces foresightu obejmuje intensywne, powtarzające się okresy otwartej refleksji,
tworzenia sieci, konsultacji oraz dyskusji, prowadzące do wspólnego doskonalenia wizji
przyszłości oraz powszechnej własności strategii, w celu eksplorowania
długoterminowych moŜliwości otwartych dzięki wpływowi nauki, technologii oraz
innowacji na społeczeństwo… To właśnie odkrycie wspólnych przestrzeni na otwarte
myślenie o przyszłości oraz inkubacja podejść strategicznych…” (Jennifer Cassingena
Harper, Maltańska Rada Nauki i Technologii).3
1
2
3
Źródło: www.nauka.gov.pl
„Foresight Technologiczny” Tom 1: Organizacja i metody. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.
tamŜe
7
Foresight tworzy język debaty społecznej oraz kulturę budowania społecznej wizji
myślenia o przyszłości. W przypadku projektów typu foresight analizy i oceny
przeprowadzane są przy szerokim udziale róŜnych podmiotów społecznych, takich jak:
przedsiębiorcy, naukowcy, przedstawiciele administracji publicznej, organizacji
pozarządowych i społecznych, politycy itp. Mają oni bezpośredni kontakt z nauką
i gospodarką oraz regulacjami prawnymi, dlatego szybko przewidują i opisują problemy
oraz wskazują na moŜliwości ich rozwiązania.4
Wynikiem analiz i prognoz jest wiedza o nowych tendencjach rozwojowych, które
pomogą uzgodnić scenariusze rozwoju, pozwolą zharmonizować działania partnerów
społecznych oraz słuŜą pomocą w ustaleniu kryteriów finansowania nauki i techniki.
Zarówno sam proces foresightu, jak i jego wyniki, są wykorzystywane przede
wszystkim jako sposób tworzenia, a następnie realizacji polityki naukowej, technicznej
i innowacyjnej państwa, a takŜe jako narzędzie rozwijania w społeczeństwie kultury
myślenia o przyszłości.5
Projekty typu foresight wpisują się w politykę Unii Europejskiej, która w 2000 roku
stała w obliczu przemian wynikających z globalizacji i wyzwań nowej, opartej na
wiedzy gospodarki. Uzasadniało to potrzebę określenia przez Unię przejrzystego
i strategicznego programu rozwoju. Takim dokumentem stała się Strategia Lizbońska,
która jest obecnie najwaŜniejszym programem społeczno-gospodarczym krajów
członkowskich. Jej celem jest uczynienie z UE wiodącej gospodarki świata
w perspektywie do 2010 r. tj. konkurencyjnej, opartej na wiedzy, zdolnej do
zrównowaŜonego, systematycznego wzrostu gospodarczego i zapewniającej większą
liczbę miejsc pracy w warunkach większej spójności społecznej.6 ZałoŜenia te niestety
będą bardzo trudne do zrealizowania, poniewaŜ w ostatnich dwóch latach znacznie
pogorszyła się sytuacja ekonomiczna i finansowa na całym świecie. Bez wątpienia,
Europa w 2009 r. będzie się zmagać z kryzysem. Obecnie gospodarki krajów UE są
w fazie spowolnienia. Strategia Lizbońska powinna tak skorygować swoje działania,
aby na nowo kraje UE zdolne były do systematycznego rozwoju.
Projekt „Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej” (określany dalej skrótowo jako Foresight ARP) ma na
celu dokonanie szczegółowej oceny potencjału polskiej gospodarki i jej potrzeb
w obszarze innowacji. Ponadto projekt zdefiniuje podstawowe bariery ograniczające
rozwój województw oraz zaproponuje działania mające na celu ich eliminację
w przyszłości.
Polska dysponuje ogromnym potencjałem zgromadzonym w zasobach
intelektualnych, naukowo-badawczych i materialnych, tradycji oraz kulturze
4
5
6
Na podstawie: Narodowy Program Foresight „Polska 2020”. Instytut Podstawowych Problemów
Techniki Polskiej Akademii Nauk (IPPT PAN)
„Strategia zwiększenia nakładów na działalność B+R w celu osiągnięcia załoŜeń Strategii Lizbońskiej”,
Departamentem Innowacyjności Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa marzec
2004
J. M. Radło „Wyzwanie konkurencyjności. Strategia Lizbońska w poszerzonej Unii Europejskiej”
Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2003.
8
przemysłowej. Odpowiednie wykorzystanie tego potencjału moŜe stworzyć nową
jakość, gwarantującą międzynarodową pozycję państwa wśród krajów rozwiniętych.
Będzie to wymagało twórczej transformacji systemu opartej na długookresowych,
spójnych inwestycjach w kluczowe technologie.
1.1.2. Rodzaje foresightu
Terminy „foresight technologiczny” oraz „foresight” są wykorzystywane zamiennie.
Ten pierwszy, w duŜej mierze, zastępowany przez twórców polityki prostym terminem
„foresight”, z racji rosnącego zastosowania tego typu technik w dziedzinach
nietechnologicznych. W rzeczy samej, uwaŜa się, iŜ zadania foresightu technologii
często w równej mierze dotyczą kwestii gospodarczych, społecznych oraz kulturowych,
jak i rozwoju technologicznego, tym samym sprawiając, iŜ termin „foresight
technologiczny” jest nieco mylący.
Foresight nie jest działaniem jednolitym. Prognozowanie dotyczyć moŜe wielu
aspektów Ŝycia, w tym wszelkiego rodzaju wyzwań cywilizacyjnych. Techniki
foresightu wykorzystywane są szczególnie do badań społecznych (np. ekonomii,
zarządzania, prawa, administracji, edukacji), technicznych (np. inŜynierii chemicznej,
energetyki, infrastruktury, architektury, urbanistyki, biotechnologii, budownictwa,
technologii informacyjnych) oraz dziedzin stricte naukowych (np. medycyny, fizyki,
matematyki, chemii, geologii, biologii).7
W związku z róŜnorodnością zastosowania foresightu istnieje potrzeba usystematyzowania tego działania. Podstawowym podziałem, podawanym w literaturze, jest
podział na foresight technologiczny (Technology Foresight) i foresight regionalny
(Regional Foresight). Podział ten wynika z celu, na jaki jest ukierunkowany.
Dodatkowo część autorów wyróŜnia takŜe foresight branŜowy. Oczywiście nie jest to
podział jednoznaczny. DuŜa część realizowanych obecnie foresightów ma charakter
mieszany, w szczególności foresight dotyczący jednostek administracyjnych państwa,
oraz narodowy, uwzględniający wszelkie aspekty Ŝycia społecznego na badanym
obszarze. Wytyczenie wyraźnej granicy pomiędzy podstawowymi rodzajami foresightu
nie jest moŜliwe. Bardziej stosowna wydaje się klasyfikacja z punktu widzenia
analizowanych przezeń aspektów. Często stosowany jest podział projektów ze względu
na korzyści, jakie moŜna osiągnąć poprzez stosowanie tego działania.8
Foresight regionalny – usystematyzowany proces gromadzenia wiedzy dotyczącej
przyszłości w krótszym lub dłuŜszym okresie czasu, podejmowanie decyzji i zachęcanie
do przyszłych działań na określonym obszarze geograficznym. Składa się on z kilku
elementów: a) oczekiwanie (anticipation); b) partycypacja (participation); c) sieciowanie (networking); d) wizja (vision); e) działanie (action).
7
8
Popper R., Keenan M., Butter M., EFMN 2005 Mapping Report
R. Szewczyk, K. Mieczkowski, C. Lichodziejewski, T. Missala, W. Winiarski, M. Osęka, K. Lipiec,
K. Pietruszyńska, K. Rzeplińska-Rykała, A. Sprońska, M. Komorowska „Jak realizować projekty
foresight dla zrównowaŜonego rozwoju regionów? – Podręcznik”, Warszawa 2008
9
Foresight technologiczny – proces polegający na systematycznym patrzeniu
w długiej perspektywie w przyszłość nauki i techniki, ekonomii i społeczeństwa,
powiązany z umiejętnością dobierania strategicznych technologii, mających przynieść
wielkie ekonomiczne i społeczne korzyści.
Foresight technologiczny to proces zaangaŜowany w systematyczne próby
spojrzenia na długoterminową przyszłość nauki, technologii gospodarki oraz
społeczeństwa. Jego celem jest identyfikacja obszarów badań strategicznych oraz
powstających technologii generycznych, które mają potencjał przyniesienia
najwyŜszych korzyści gospodarczych i społecznych.9
Ze względu na tematykę badań projekty typu foresight moŜemy podzielić na:
• przemysłowe
• technologiczne
• społeczne.
Źródło: R. Popper, M. Keenan, M. Butter „EFMN Mapping Report”
Rys. 1.1. Struktura projektów typu foresight ze względu na zasięg oddziaływania w Europie
1.2. Cel projektu Foresight ARP oraz problematyka obszarów
badawczych
Głównym celem projektu „Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na
rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej” jest identyfikacja priorytetowych,
innowacyjnych technologii oraz kierunków badań o znaczeniu strategicznym, których
rozwój w następnych 20 latach będzie miał kluczowe znaczenie w zakresie automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Technologie te są wykorzystywane do sterowania
i optymalizacji wszelkiego rodzaju procesów produkcyjnych w celu zwiększania
wydajności, powtarzalności, jakości, bezpieczeństwa oraz z punktu widzenia potrzeb
ekologicznych.
9
Źródło: www.mg.gov.pl
10
Automatyka, robotyka i technika pomiarowa to nierozerwalnie związane ze sobą,
przenikające się dziedziny techniczne. Są obecne we wszystkich obszarach działalności
gospodarczej, o duŜym znaczeniu ekonomicznym i społecznym, jak równieŜ o wielkich
moŜliwościach innowacyjnych, wciąŜ nie w pełni wykorzystanych w praktyce. Dlatego
teŜ, w niniejszym projekcie, planowana jest równoczesna i całościowa analiza dziedzin
i obszarów ich zastosowania przy uŜyciu nowatorskiej, zunifikowanej metodyki oraz
efektywnych, sprawdzonych narzędzi.
Projekt swym zasięgiem obejmie nie tylko otoczenie wiodących ośrodków
przemysłowych czy badawczych, ale obszar całej Polski. Prace w trakcie projektu będą
koncentrowały się wokół praktycznego zastosowania metody Delphi oraz krzyŜowej
analizy wpływów, których skuteczność w zastosowaniach w zakresie foresightu została
praktycznie zweryfikowana w trakcie realizacji foresightu technologicznego
województwa mazowieckiego.
Wskazanie priorytetowych technologii z obszaru automatyki, robotyki i systemów
pomiarowych umoŜliwi ukierunkowanie wzrostu innowacyjności polskich
przedsiębiorstw produkcyjnych z uwzględnieniem tendencji światowych. Natomiast
wskazanie kierunków badań o znaczeniu strategicznym (powiązanych z priorytetowymi
technologiami) otworzy drogę do zwiększenia roli nauki polskiej w zrównowaŜonym
rozwoju gospodarczym kraju oraz uzyskaniu konkurencyjności polskiej gospodarki
w tym zakresie na poziomie światowym. Właściwie ukierunkowany wzrost
innowacyjności przedsiębiorstw i rozwój badań naukowych spowoduje wzrost udziału
innowacyjnych produktów w polskiej gospodarce, a w rezultacie umoŜliwi tworzenie
nowych, trwałych miejsc pracy związanych z budową gospodarki opartej na wiedzy.
Dodatkowym celem jest opracowanie scenariuszy rozwoju wskazanych
innowacyjnych technologii i kierunków badań strategicznych w zakresie automatyki,
robotyki i systemów pomiarowych w Polsce. Kolejnym celem realizacji projektu jest
stworzenie bazy danych obejmującej ekspertów odgrywających wiodącą rolę w rozwoju
technologii uznanych za priorytetowe. Otwarty dostęp do bazy ekspertów umoŜliwi
szybkie i skuteczne realizowanie analiz strategicznych oraz prac rozwojowych.
Ponadto projekt Foresight ARP doprowadzi do zainicjowania i animowania
szerokiej debaty publicznej, obejmującej zarówno przedstawicieli przedsiębiorstw, jak
i świata nauki i administracji publicznej. W rezultacie wyniki projektu będą
uwzględniały najwaŜniejsze oczekiwania naukowców i praktyków, a wzrost
świadomości proinnowacyjnej obu tych grup poprawi moŜliwości skutecznego
wdroŜenia wyników projektu do praktyki.
W aspekcie praktycznego wykorzystania wyników planuje się opracowanie
specyficznych wytycznych rozwojowych dla konkretnych przedsiębiorstw
i przedsiębiorców. Udostępnianie, wyników w trakcie trwania projektu, będzie
nieodpłatne. Rezultatem tej działalności będzie pogłębienie współpracy sfery
badawczo-rozwojowej i przedsiębiorców poprzez rzeczywiste zbliŜenie ich działalności
w zakresie wykorzystania innowacyjnych technologii w praktyce gospodarczej.
11
Planuje się, Ŝe prace realizowane w projekcie obejmą następujące trzy obszary
badawcze:
• Automatyka:
zaawansowana
automatyzacja
procesów
przemysłowych
i wytwarzania, zaawansowana automatyzacja procesów pozaprzemysłowych,
systemy inteligentnego sterowania i systemy wspomagania podejmowania decyzji
(w tym systemy ekspertowe i systemy typu inteligentnych obliczeń typu „soft
computing”), napędy i sterowanie napędami, bezpieczeństwo technologiczne, w tym
bezpieczeństwo funkcjonalne oraz inne zastosowania automatyki technicznej.
• Robotyka: robotyka inspekcyjna, przemysłowa, medyczna i rehabilitacyjna,
robotyka do powszechnego uŜytku, robotyka na rzecz bezpieczeństwa, robotyka
usługowa oraz inne zastosowania robotyki (w tym np. edukacyjne zabawki
robotyczne).
• Technika pomiarowa: sensory, przetworniki pomiarowe i systemy pomiarowe
stosowane w układach kontroli i sterowania procesami przemysłowymi
i wytwórczymi; przeznaczone do automatycznej kontroli i badania wyrobów,
monitorowania infrastruktury krytycznej (w tym pomiary bezinwazyjne
i nieniszczące) oraz rozproszone systemy pomiarowe, w tym systemy
monitorowania środowiska i zagroŜeń naturalnych, inne zastosowania elementów
i systemów techniki pomiarowej.
1.3. Metody i narzędzia badawcze
Projekt Foresight ARP będzie realizowany w latach 2008-2010 przez Konsorcjum
w składzie:
• Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów (jednostka wiodąca Konsorcjum)
• Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk
• Politechnika Warszawska, Instytut Metrologii i InŜynierii Biomedycznej.
W projekcie Foresight ARP zostaną wykorzystane dotychczasowe doświadczenia
zdobyte w trakcie realizacji projektu „Monitorowanie i prognozowanie (Foresight)
priorytetowych, innowacyjnych technologii dla zrównowaŜonego rozwoju
województwa mazowieckiego” zrealizowanego w latach 2006-2008 w ramach
Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”.
W trakcie realizacji tego projektu w Przemysłowym Instytucie Automatyki i Pomiarów
opracowano unikalną metodykę realizacji projektów foresight dostosowaną do polskich
warunków. Projekt Foresight ARP będzie realizowany zgodnie z tą metodyką. Schemat
blokowy jego głównych zadań podano na rys. 1.2.
Analiza obecnego stanu rozwoju technologii oraz uwarunkowań ekonomicznospołecznych w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce,
zrealizowana w projekcie Foresight ARP obejmie:
− analizę danych statystycznych GUS
− wstępną analizę trendów
− analizy SWOT w kaŜdym z trzech obszarów badawczych
12
− analizę potrzeb
− analizę sytuacji przykładowych, reprezentatywnych, krajowych form będących
zarówno producentami, jak i integratorami automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej.
Źródło: opracowanie własne
Rys. 1.2. Schemat blokowy głównych zadań projektu Foresight ARP
W kolejnym etapie realizacji projektu zostanie zastosowana metoda Delphi. Metoda
ta, to ustrukturyzowany proces zbierania i syntetyzowania wiedzy od grupy ekspertów
za pomocą serii kwestionariuszy połączonych z kontrolnym zbieraniem opinii
zwrotnych. Kwestionariusze są przedstawiane w formie anonimowej.10 NaleŜy
podkreślić, Ŝe w projekcie Foresight ARP metoda Delphi będzie realizowana
niezaleŜnie, w ramach kaŜdego z trzech obszarów badawczych.
KrzyŜowa analiza wpływów (zwana równieŜ analizą wzajemnych oddziaływań),
pozwala ocenić prawdopodobieństwo zajścia oraz termin realizacji kaŜdego ze zdarzeń
z uwzględnieniem róŜnych kolejności. Zazwyczaj jest ona powiązana z metodą Delphi,
gdyŜ wiele elementów jednej (wielkość siły i waŜności oddziaływania) ustala się za
pomocą drugiej. Z tego względu takŜe krzyŜowa analiza wpływów będzie zrealizowana
niezaleŜnie, w ramach kaŜdego z obszarów badawczych.
Na rys. 1.3. przedstawiono przepływ wiedzy w projekcie Foresight ARP podczas
realizacji metody Delphi i krzyŜowej analizy wpływów. Fundamentalne znaczenie dla
powodzenia projektu będzie miało zaangaŜowanie się w jego realizację szerokiego
grona ekspertów, reprezentujących proporcjonalnie wszystkie trzy obszary badawcze.
Ponadto, w trakcie realizacji projektu szczególny nacisk zostanie połoŜony na
10
R. Szewczyk, K. Mieczkowski, C. Lichodziejewski, T. Missala, W. Winiarski, M. Osęka, K. Lipiec,
K. Pietruszyńska, K. Rzeplińska-Rykała, A. Sprońska, M. Komorowska „Jak realizować projekty
foresight dla zrównowaŜonego rozwoju regionów? – Podręcznik”, Warszawa, 2008.
13
rzeczywiste zaangaŜowanie przedstawicieli krajowego przemysłu. Planuje się, Ŝe
w badaniach weźmie udział co najmniej 150 ekspertów branŜowych oraz 15 ekspertów
kluczowych o szczególnie wysokim poziomie kompetencji.
Bardzo waŜnym elementem projektu będą teŜ konsultacje społeczne uzyskanych
wyników. UmoŜliwią one uwzględnienie wyraŜonych bezpośrednio przez
przedsiębiorców i naukowców opinii, a w rezultacie końcową weryfikację wybranych,
kluczowych kierunków rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce.
Ostatecznie, na podstawie wszystkich uzyskanych wyników, zostaną opracowane
prognozy moŜliwych scenariuszy rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
oraz zostanie dokonany wybór priorytetowych technologii.
Źródło: opracowanie własne
Rys. 1.3. Przepływ wiedzy w projekcie Foresight ARP, w trakcie realizacji badań
metodą Delphi i podczas krzyŜowej analizy wpływów
Scenariusze rozwoju zakładać będą zróŜnicowane moŜliwości rozwoju regionu
w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej, uwzględniając zarówno
zdarzenia pozytywne, jak i negatywne. Zaletą budowania scenariuszy jest ich
czytelność, bowiem pokazują przyszłość w przystępny sposób, bez potrzeby
wykorzystania specjalistycznej wiedzy do interpretacji wyników.
Projektowane badania pozwolą na świadomy wybór kluczowych technologii na
podstawie scenariuszy rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Podstawą
procesu krytycznej oceny zaproponowanych technologii będą przeprowadzone
wcześniej badania, uzyskane dane i opracowane prognozy. Równie istotnym elementem
14
oceny będą etyczne implikacje rozwoju danej technologii oraz scenariusze wykonane
przez ekspertów – specjalistów w zakresie etyki w nauce – powołanych przez
konsorcjum. W tej fazie projektu zostanie wskazanych kilkanaście priorytetowych
technologii, które będą stanowiły główny wynik projektu. Technologie wskazane na
liście powinny mieć charakter priorytetowy z punktu widzenia polskiej automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej.
1.4. Podsumowanie
Foresight to systematyczny, przyszłościowy sposób pozyskiwania informacji i jej
odpowiedniego wykorzystania w celu budowania średnio- lub długookresowej wizji
rozwoju, jej kierunków i priorytetów. Generalnie, projekty typu foresight, mają na celu
wskazanie i ocenę przyszłych potrzeb, szans i zagroŜeń związanych z rozwojem
społecznym
i gospodarczym
oraz
przygotowanie
odpowiednich
działań
wyprzedzających z dziedziny nauki i techniki. Ponadto foresight tworzy język debaty
społecznej oraz kulturę budowania społecznej wizji myślenia o przyszłości.
W przypadku projektów typu foresight analizy i oceny przeprowadzane są z szerokim
udziałem podmiotów społecznych takich, jak: przedsiębiorcy, naukowcy,
przedstawiciele administracji publicznej, organizacji pozarządowych i społecznych,
politycy.
Z względu na zakładane cele, foresigt dzielimy na foresight technologiczny
(Technology Foresight) i foresight regionalny (Regional Foresight). Natomiast ze
względu na terytorialny zasięg foresight moŜemy podzielić na: regionalny, krajowy,
transgraniczny i ponadnarodowy.
Projekt „Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej” (Foresight ARP) jest krajowym foresightem
technologicznym. Głównym celem projektu Foresight ARP jest identyfikacja
priorytetowych, innowacyjnych technologii oraz kierunków badań o znaczeniu
strategicznym, których rozwój w następnych 20 latach będzie miał kluczowe znaczenie
w obszarze automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Główne etapy budowania
foresightu w projekcie Foresight ARP obejmą analizę stanu obecnego, zastosowanie
metody Delphi oraz krzyŜową analizę wpływów, konsultacje społeczne
i prognozowanie scenariuszy rozwoju. W końcowej fazie projektu zostaną wskazane
priorytetowe technologie, które powinny być rozwijane w Polsce w zakresie
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
15
2. ANALIZA WYJŚCIOWA POTENCJAŁU
GOSPODARCZEGO POLSKI NA PODSTAWIE
DANYCH STATYSTYCZNYCH
2.1. Gospodarcze usytuowanie Polski
PołoŜenie Polski w środku Europy ma strategiczny wpływ na rozwój gospodarczy
i społeczny kraju. Przez Polskę przechodzą główne szlaki komunikacyjne i handlowe
między wschodem i zachodem, północą i południem, co sprzyja rozwojowi
gospodarczemu oraz dynamice eksportu i importu. Ponadto dostęp do Morza
Bałtyckiego wpływa na rozwój Ŝeglugi, rybołówstwa, wymiany handlowej drogą
morską oraz rozwój sektora gospodarki morskiej.
Polska jest członkiem najwaŜniejszych światowych organizacji międzynarodowych,
takich jak: Organizacja Narodów Zjednoczonych, Organizacja Traktatu
Północnoatlantyckiego
(NATO),
Światowa
Organizacja
Handlu
(WTO),
Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF), Organizacja Współpracy Gospodarczej
i Rozwoju (OECD). Ponadto Polska jest członkiem regionalnych, europejskich
organizacji międzynarodowych, takich jak: Unia Europejska, Rada Europy,
Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (CEFTA), Grupa
Wyszehradzka. NajwaŜniejszą organizacją, która ma kluczowe znaczenie dla rozwoju
kraju jest Unia Europejska.
Polska, wstępując do Unii Europejskiej (UE) w maju 2004 r., włączyła się
w realizację jednej z waŜniejszych wspólnotowych polityk – polityki spójności, mającej
na celu promowanie harmonijnego rozwoju całego terytorium Unii – poprzez działania
prowadzące do zmniejszania dysproporcji w poziomach rozwoju jej regionów, a tym
samym do wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej Wspólnoty.
Członkostwo Polski w Unii Europejskiej wpływa stabilizująco na warunki
funkcjonowania gospodarki polskiej. Dzięki odpowiedniemu ukierunkowaniu działań
realizowanych w ramach polityki spójności, przy wsparciu finansowym funduszy
strukturalnych i Funduszu Spójności oraz wejścia naszych przedsiębiorstw na jednolity
rynek europejski, Polska ma szansę na odrobienie zaległości rozwojowych oraz znaczne
przyspieszenie procesów rozwijających gospodarkę.
Polska jako członek UE w czasach globalizacji i globalnego kryzysu finansowego
w znacznym stopniu odczuje efekty szybszego przepływy towarów, usług i kapitału,
migracji, gwałtownej ekspansji korporacji ponadnarodowych, w tym wprowadzenia
zasad planowania strategicznego i optymalizacji produkcji w globalnej skali oraz
przesuwania produkcji przemysłowej do krajów o niŜszych kosztach pracy. Chiny, Indie
i inne kraje dotychczas uznawane za rozwijające się, stają się istotnymi ośrodkami
gospodarczymi. To będzie miało wielki wpływ na sytuację społeczno-ekonomiczną
w Polsce i w Europie oraz na sposób, w jaki nasz przyszły rozwój będzie mógł być
realizowany.
Z drugiej strony nadal będzie postępował proces integracji europejskiej. W interesie
Polski i Europy będą dalsze działania znoszące wewnętrzne bariery pomiędzy
członkami Unii w przepływie usług, ludzi, towarów i kapitału oraz podejmowaniu
16
działalności gospodarczej. Na Polskę w coraz większym stopniu wpływać bowiem będą
czynniki zewnętrzne, takie jak: postęp naukowo-techniczny, zmiany środowiska
przyrodniczego i zmiany demograficzne.
Liberalizacja handlu międzynarodowego stwarzać będzie polskim przedsiębiorstwom zarówno szansę ekspansji na rynki pozaunijne, jak i powodować rosnące
zagroŜenie rosnącym „tanim” importem na rynek krajowy. Unia Europejska jest juŜ dziś
dla Polski najwaŜniejszym partnerem handlowym. Na 27 krajów Unii przypadało
78,9 % wymiany handlowej Polski z zagranicą.
Źródło: opracowanie własne na podstawie
Działu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki
Rys. 2.1. Struktura wymiany handlowej Polski z zagranicą
Gospodarcze usytuowanie Polski ma kluczowy wpływ na strukturę polskiej
wymiany handlowej. Od kilkunastu lat najwaŜniejszym partnerem gospodarczym Polski
są Niemcy. ZauwaŜyć naleŜy nadal wzrastające znaczenie taniego, a co za tym idzie
słabej jakości importu z Chin (wzrost udziału w polskim imporcie o 1,3 % w stosunku
do 2006 r.), w największym stopniu wynikające ze zwiększonego importu sprzętu
AGD, mebli, zabawek, obuwia i Ŝywności z tego kraju. Tabela 2.1. przedstawia
procentowy udział najwaŜniejszych polskich partnerów gospodarczych w obrocie
handlu zagranicznego.
Tabela 2.1. NajwaŜniejsi partnerzy handlowi Polski
Import
Niemcy
23,9 %
Rosja
8,8 %
Chiny
7,2 %
Eksport
Niemcy
25,8 %
Włochy
6,8 %
Francja
6%
Źródło: Mały słownik statystyczny Polski. 2008
NajwaŜniejszą grupą towarową w polskim handlu w 2007 r. według sekcji scalonej
nomenklatury CN była grupa wyrobów elektromaszynowych. Maszyny i urządzenia,
sprzęt elektryczny i elektrotechniczny stanowiły 24,4 % importu i 25,1 % eksportu.
Metale nieszlachetne i artykuły z nich stanowiły 12,6 % polskiego importu i 13,3 %
17
eksportu. Trzecią najwaŜniejszą grupą towarową był sprzęt transportowy. Udział tej
grupy w imporcie stanowił 11,4 %, a w eksporcie 16,4 %. Natomiast 11 % polskiego
importu stanowiła grupa produktów mineralnych.11. W ujęciu rzeczowym w 2008 r.
eksport miał wynieść ok. 112,9 mld euro, a import ok. 131,2 mld euro, natomiast saldo
–18,3 mld euro.12
Na liście 30 największych pozycji towarowych w polskim eksporcie (według sekcji
scalonej nomenklatury CN), stanowiących blisko 44 % ogólnego eksportu, pojawiło się
5 nowych towarów. Większość z nich moŜna zaliczyć do grupy wyrobów o wysokim
lub średnio wysokim poziomie technologicznym. Dotyczy to przede wszystkim części
i podzespołów elektronicznych (wzrost eksportu o ponad 130 %). Towary te znalazły
się w pierwszej piętnastce produktów, których eksport przekroczył 1 mld EUR.
W kaŜdej z czterech pozostałych pozycji towarowych, m.in. leków i urządzeń
chłodniczych, równieŜ odnotowano dynamiczny wzrost eksportu (co najmniej 2-krotnie
szybszy od przeciętnego tempa wzrostu eksportu krajowego). Spadek na dalsze pozycje
listy dotyczy większości towarów o relatywnie niŜszym stopniu przetworzenia (m.in.
węgla, miedzi, drutu miedzianego, wyrobów celulozowo-papierniczych).
W 2007 r. nastąpiło widoczne spowolnienie tempa wzrostu eksportu w grupach
towarów wytwarzanych z reguły przez małe i średnie przedsiębiorstwa, funkcjonujące
głównie bądź wyłącznie na bazie kapitału krajowego w przemysłach skórzanym,
lekkim, drzewnym i ceramicznym. Spadek eksportu dotyczył takŜe produktów
mineralnych (głównie węgla kamiennego).13
Pomimo dobrego gospodarczego usytuowania Polski w Europie coraz bardziej
negatywnie ocenia się naszą politykę wewnętrzną. Polska przestaje być postrzegana
jako lider przemian europejskich. W świetle międzynarodowych porównań i rankingów
poziom konkurencyjności polskiej gospodarki nie jest wysoki. W większości rankingów
Polska jest jednym z najsłabiej ocenianych krajów w grupie państw-członków Unii
Europejskiej.
Raporty Banku Światowego są jednym z najbardziej znanych i najczęściej
cytowanych opracowań tego typu. Najnowsza edycja raportu Banku Światowego
dotyczy okresu od kwietnia 2006 r. do czerwca 2007 r. Raport zwraca uwagę na Polskę
jako kraj, którego „postępy” bardzo niepokoją. Polsce zarzuca się jedno z najwyŜszych
w Unii bezrobocie, a zagraniczni inwestorzy napotykają tu największą liczbę utrudnień
i problemów. Niejasny jest system podatkowy, brak jest wyraźnego postępu w rozwoju
infrastruktury, której obecny stan podnosi koszty prowadzenia działalności
gospodarczej. Raport zwraca uwagę na spowolnienie reform.
Komisja Europejska sygnalizuje spore opóźnienia w wielu dziedzinach, zwracając
szczególną uwagę na wyraźny spadek wydatków na badania naukowe i rozwój od
1999 r., duŜe opóźnienia w informatyzacji usług instytucji rządowych oraz na to, Ŝe
11
12
13
Źródło: dane GUS 2008
Źródło: Analiza sytuacji gospodarczej Polski w II kwartale, Ministerstwo Gospodarki. Warszawa sierpień
2008
Źródło: Polska 2008. Raport o stanie gospodarki. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2008
18
pomimo problemów występującego bezrobocia, przedsiębiorcy wciąŜ spotykają się
z licznymi utrudnieniami.
Rozwiązaniem problemów moŜe być rekordowo wysoka pomoc finansowa Unii dla
Polski. W latach 2007-2013, Polska ma otrzymać z Unii ponad 67 mld EUR na
realizację Narodowej Strategii Spójności. Rząd przyjął załoŜenia Programu
Operacyjnego „Innowacyjna Gospodarka”. Na realizację programu zostanie
przeznaczonych ponad 9,7 mld zł, z czego 8,3 mld będzie pochodziło ze środków UE.
40 % środków zostanie przeznaczone na bezpośrednie wsparcie przedsiębiorców.
Z pozostałej puli skorzystają inne kategorie beneficjentów, m.in. jednostki administracji
centralnej, instytucje sfery B+R, instytucje otoczenia biznesu a takŜe obywatele.
Oficjalnym celem programu jest podniesienie na wyŜszy poziom innowacyjności
polskiej gospodarki. Przewidziano w nim, Ŝe zainwestowane będą spore środki
w rozwój energetyki atomowej, centra technologiczne, dotacje dla firm wysokich
technologii. Wśród zadań finansowanych z programu będą takie projekty, jak rozwój
wynalazczości i zwiększenie efektywności badań naukowych, rozwój nowych
technologii i budowa społeczeństwa informacyjnego.
2.2. Analiza kapitału społecznego w Polsce
W perspektywie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej polski rząd podjął działania
zmierzające do wyznaczenia długookresowych celów rozwoju kraju, w tym
modernizacji gospodarki przyczyniającej się do niwelowania róŜnic w rozwoju
regionalnym. Na tle sytuacji w tych obszarach dokonano przeglądu głównych tendencji
i wskaźników w sferze społecznej, tj. rozwoju demograficznego Polski, warunków
i jakości Ŝycia Polaków, społecznych problemów rynku pracy (bezrobocie, fluktuacja
kadr14), stanu i ochrony zdrowia, edukacji przeciwdziałania bezrobociu
i wyrównywaniu dystansów cywilizacyjnych, mieszkalnictwa, tendencji w udziale
wydatków społecznych w PKB. Tym samym dokonano porównania miejsca Polski wg
syntetycznego wskaźnika rozwoju społecznego – HDI (Human Development Index) na
tle innych państw UE i krajów kandydujących. W kaŜdym z wymienionych problemów
uwzględniono kwestię statusu kobiet w Polsce.
2.2.1. Wykształcenie
Cechy charakterystyczne struktury wykształcenia w Polsce:
− niŜszy odsetek ludności z wykształceniem wyŜszym i średnim niŜ w większości
państw wysoko rozwiniętych gospodarczo
− ludność aktywna zawodowo jest lepiej wykształcona niŜ bezrobotni
− wyŜszy odsetek kobiet w stosunku do grupy męŜczyzn z wykształceniem wyŜszym
14
Fluktuacja (płynność) z ang. fluctuation. Jest to proces przychodzenia i odchodzenia pracowników
w określonej jednostce czasu. Płynność moŜe być zaleŜna, bądź niezaleŜna od woli pracowników.
19
− znacznie wyŜszy poziom wykształcenia ludności miejskiej niŜ wiejskiej (łatwy
dostęp do nauki ludzi mieszkających w duŜych ośrodkach miejskich, migracja
ludności wykształconej ze wsi do miasta)
− zwiększenie dostępu mieszkańców wsi w zdobywaniu wykształcenia.15
Źródło: GUS
Rys. 2.2. Struktura wykształcenia ludności Polski w wieku powyŜej 13 lat
w 2006 r. w %.
Analizując dane statystyczne moŜna stwierdzić, Ŝe konkurencyjność polskiego
kapitału społecznego w porównaniu z najbardziej rozwiniętymi krajami UE jest nadal
mała. Pomimo małego odsetka ludności z wykształceniem wyŜszym lub policealnym,
naleŜy zauwaŜyć znaczny wzrost tego wskaźnika w ostatnich latach. Istotną cechą
polskiej struktury wykształcenia jest znaczny wzrost odsetka ludności wiejskiej
posiadającej wykształcenie wyŜsze lub policealne. Jest to wynikiem większej
dostępności i rozwoju systemu szkolnictwa w ostatnich latach oraz wzrostu mobilności
terytorialnej ludności wiejskiej.
2.2.2. Aktywność zawodowa
W latach 2005-2007 roczny wskaźnik wzrostu polskiej gospodarki wynosił 5,4 %.
Zgodnie z przewidywaniami, PKB na jednego mieszkańca w 2007 r. osiągnął poziom
55 % średniej UE. Przyczyną wzrostu był głównie popyt krajowy, szczególnie
inwestycje i konsumpcja gospodarstw domowych. Znacznie poprawiły się warunki na
rynku pracy. Stopa bezrobocia w 2007 r. zmalała do 9,6 %, w porównaniu z 17,7 %
w 2005 r. Nadal utrzymują się jednak powaŜne problemy na rynku pracy, wskazujące
na najniŜszą stopę zatrudnienia w UE wynoszącą 2007 r. 57 % (wśród kobiet 50,6 %).16
Obecnie w Polsce są prowadzone działania mające na celu zwiększanie stopy
zatrudnienia. Biorąc pod uwagę wzrost wskaźnika ubóstwa (z 17 % w 2003 r. do 21 %
w 2005 r.) – obecnie najwyŜszy w Europie – to obraz nie jest optymistyczny. Polska
stoi przed koniecznością zwiększenia nacisku na realizację programów wczesnego
15
16
Źródło: Dane GUS. Rocznik demograficzny 2008
Źródło: Eurostat 2007
20
zapobiegania ubóstwu i tworzenia rynku pracy opartego na integracji osób zagroŜonych
ubóstwem i wykluczeniem społecznym.
Polska ma najniŜszy wskaźnik zatrudnienia osób starszych (29,7 %)17 oraz jeden
z najniŜszych wskaźników przeciętnego wieku odejścia z rynku pracy w UE (59,5 lat
w roku 2005)18. By temu przeciwdziałać konieczna jest szeroko zakrojona strategia
z silnymi zachętami do dłuŜszej aktywności zawodowej, lepszym dostępem do szkoleń
oraz zachętami dla pracodawców do zatrudniania osób starszych. Strategii powinien
towarzyszyć przegląd systemu świadczeń w zakresie wcześniejszych emerytur
i niezdolności do pracy oraz przekierowanie środków z pasywnej do aktywnej polityki
zatrudnienia19. Zmiany powinny spowodować, by to praca się opłacała, a nie
wcześniejsza emerytura.
Niski wskaźnik zatrudnienia oraz istniejące niedopasowanie popytu i podaŜy pracy
stanowią nadal jeden z powaŜniejszych problemów polskiej gospodarki. Uwzględniając
specyfikę polskiego rynku pracy z jego strukturalnym charakterem bezrobocia,
problemy te mogą ulec pogłębieniu. Rosnącej emigracji zarobkowej wykwalifikowanych pracowników z Polski towarzyszy zmniejszenie liczby osób aktywnych
zawodowo. Coraz większą barierą dla przedsiębiorców stają się trudności z dostępem
do siły roboczej, zarówno tej wykwalifikowanej, jak równieŜ niewykwalifikowanej. Do
negatywnych czynników wpływających na rynek pracy w Polsce moŜna zaliczyć
równieŜ:
− niewystarczający poziom wykształcenia kapitału ludzkiego, zwłaszcza wśród ludzi
po 35 roku Ŝycia oraz osób bezrobotnych
− niski poziom mobilności zawodowej i terytorialnej ludności wynikający m.in.
z niedostatku mieszkań oraz złej infrastruktury transportowej.
Zdaniem Komisji Europejskiej, Polska powinna podnieść poziom i skuteczność
aktywnej polityki zatrudnienia przez opracowanie kompleksowej strategii zgodnej ze
zintegrowanym podejściem opartym na europejskim modelu flexicurity20, czyli
równowadze między elastycznością i pewnością zatrudnienia, szczególnie w zakresie
zatrudnienia osób starszych oraz pochodzących z grup społecznych zagroŜonych
ubóstwem. Polska powinna równieŜ przeprowadzić przegląd systemu zabezpieczenia
socjalnego, aby zwiększyć liczbę bodźców do podejmowania pracy, wdroŜyć strategię
uczenia się przez całe Ŝycie, ulepszyć system edukacji i szkoleń z uwzględnieniem
potrzeb rynku pracy.21
17
18
19
20
21
Stopa zatrudnienia starszych pracowników jest obliczana jako stosunek liczby osób zatrudnionych
w wieku od 55 do 64 do całej populacji w tej samej grupie wiekowej.
Wskaźnik ten określa średni wiek osób aktywnych, które ostatecznie wycofują się z rynku pracy.
Aktywna polityka państwa na rynku pracy bazuje na wykorzystaniu odpowiednich instrumentów
mających na celu zmniejszenie rozmiarów bezrobocia. Obejmuje ona wzrost popytu na siłę roboczą,
obniŜenie rozmiarów podaŜy siły roboczej oraz poprawę funkcjonowania rynku pracy.
Flexicurity: ang. flexibility (elastyczność); security (bezpieczeństwo)
Komunikat Komisji do Rady Europejskiej - Sprawozdanie strategiczne na temat odnowionej Strategii
Lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia: rozpoczęcie nowego etapu (2008–2010).
Utrzymanie tempa zmian. Bruksela 11.12.2007
21
Realizacja celów w zakresie rozwoju gospodarczego i tworzenia miejsc pracy
napotyka w Polsce na pewne trudności, wynikające z powiązanych ze sobą problemów
społecznych i strukturalnych, do których zaliczyć naleŜy niski stopień wykorzystania
potencjału siły roboczej, aktywne starania pracowniczych związków zawodowych na
rzecz przywileju wcześniejszego odchodzenia na emeryturę, wolno postępującą
restrukturyzację gospodarki, niedoinwestowanie oraz brak równowagi finansów
publicznych.
Wyeliminowanie czynników zniechęcających do podejmowania pracy
i zmniejszenie środków na system świadczeń socjalnych, z równoczesnym
przeznaczeniem ich na działania na rzecz wzrostu gospodarczego, mogłoby przyczynić
się do poprawy funkcjonowania rynku pracy, a jednocześnie do zwiększenia stabilności
finansów publicznych.
Realizacja celów europejskiej polityki społecznej oraz próba kompleksowego
i szczegółowego uregulowania takich kwestii, jak pełne zatrudnienie i bezpieczeństwo
pracy, wysoki poziom ochrony socjalnej i spójność społeczna składają się na
nowoczesną politykę społeczną. Powinna ona być oparta na prawach obywateli,
równości, a nie na zasadzie dobroczynności.
2.2.3. Struktura zatrudnienia
Wykresy z rys. 2.3 i 2.4 prezentują procentowy rozkład zatrudnienia w trzech głównych
sektorach gospodarki na przełomie czterech lat. W czasie przystępowania Polski do
struktur UE ponad połowa osób zatrudniona była w sektorze usług, co było jednym
z najniŜszych wskaźników wśród pozostałych krajów Wspólnoty.
Źródło: GUS: aktywność ekonomiczna ludności Polski III kwartał 2004 r.
Rys. 2.3. Struktura zatrudnienia w Polsce w III kwartale 2004 r.
Źródło: GUS: aktywność ekonomiczna ludności Polski I kwartał 2008 r.
Rys. 2.4. Struktura zatrudnienia w Polsce w I kwartale 2008 r.
22
Prawie 20 % osób aktywnych zawodowo zatrudnionych było w rolnictwie, co było
jednym z najwyŜszych wskaźników wśród krajów Unii (rys. 2.3.)
Przez okres czterech lat proporcje w strukturze zatrudnienia zasadniczo się nie
zmieniły. Nastąpił niewielki wzrost zatrudnienia w sektorze usług, pomimo to nadal jest
jednym z najniŜszych w UE. Natomiast widoczny jest spadek zatrudnienia w rolnictwie.
Jest to spowodowane migracją zarobkową mieszkańców wsi do miast, wzrostem
przedsiębiorczości oraz dynamiczną urbanizacja terenów wiejskich.
2.3. Polski potencjał gospodarczy
Na przestrzeni ostatnich trzech lat Polska odnotowała dynamiczny wzrost gospodarczy
i była najszybciej rozwijającym się krajem europejskim dawnego „bloku wschodniego”.
Radykalne reformy Leszka Balcerowicza z początków lat 90. okazały się skuteczne.
Pomimo zaniechania reform w kolejnych latach, to polska gospodarka na przestrzeni
ostatnich kilkunastu lat najbardziej się rozwinęła w porównaniu z 1989 rokiem.
Analizując europejską sytuację makroekonomiczną moŜna stwierdzić, Ŝe najlepiej
rozwijającymi krajami wśród krajów dawnego „bloku wschodniego” w 2007 roku były
kraje nadbałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia). Jednak doświadczenie ostatnich miesięcy,
jakim był światowy kryzys finansowy powaŜnie odbił się na tych krajach. W ubiegłych
latach kraje nadbałtyckie znajdowały się na czele, pod względem wzrostu
gospodarczego wśród państw UE. Teraz państwa te znajdują się na szarym końcu –
w trzecim kwartale 2008 roku PKB Łotwy zmniejszył się o 4,2 procent. Tak głębokiego
załamania nie odnotowano w Ŝadnym z 27 państw UE. Estonia walczy
z 3,3 procentowym spadkiem. W miarę dobrej sytuacji znajduje się tylko Litwa
z cztero-, pięcioprocentowym wzrostem gospodarczym (spadek 2-3 %).22
Pomimo znaczącego wzrostu gospodarczego Polska jest krajem na średnim
poziomie rozwoju i naleŜy do najbiedniejszych państw rozszerzonej Unii Europejskiej.
Kraj charakteryzuje bardzo duŜe zróŜnicowanie wewnętrzne. Województwo
mazowieckie jest na podobnym poziomie co większość regionów Hiszpanii (73 %
średniej unijnej). NaleŜy jednak pamiętać, Ŝe PKB tego województwa wytwarza
głównie Warszawa, a pozostałe regiony nie przekraczają nawet połowy średniej w UE.
Ponadto województwa tzw. ściany wschodniej (warmińsko-mazurskie, podlaskie,
lubelskie, świętokrzyskie, podkarpackie) naleŜą do najbiedniejszych w całej Unii
Europejskiej.
W szczegółowych analizach Polska korzystnie lokuje się we wskaźnikach
opisujących edukację, gorzej w sprzedaŜy nowych produktów oraz w wydatkach na
badania i rozwój w branŜach o średnio i wysoko zaawansowanej technologii. Najgorzej
oceniany jest obszar własności intelektualnej – bardzo mała jest liczba nowych
patentów. Negatywnie, na tle UE, są oceniane wskaźniki eksportu przemysłu o wysoko
zaawansowanej technologii, wydatki firm na badania i rozwój oraz wskaźniki dostępu
do szerokopasmowego Internetu.
22
Opracowano na podstawie www.money.pl
23
Będąc dziś jednym z biedniejszych krajów Unii Europejskiej Polska dysponuje
powaŜnym potencjałem materialnym i ludzkim – dobrze wykształconymi robotnikami,
inŜynierami, technikami oraz szybko kształtującą się kadrą zarządzającą. Nie da się
jednak uruchomić tego potencjału, jeśli nie nakreśli się programu gospodarczego, który
umoŜliwi kaŜdemu obywatelowi wykorzystać jego kapitał ludzki i stworzy korzystny
klimat dla rozwoju przedsiębiorczości.
Czynnikiem ograniczającym dynamikę wzrostu gospodarczego w Polsce jest
niesprawność rynku pracy, który w warunkach wzmoŜonej podaŜy pracy
i jednoczesnego zmniejszenia się popytu na pracę ze strony restrukturyzowanych
przedsiębiorstw, nie potrafi zaabsorbować nadwyŜek siły roboczej. Wyrazem tej
niesprawności jest wzrost strukturalnego bezrobocia, którego rozmiary świadczą o duŜej
skali związanego z tym marnotrawstwa zasobów produkcyjnych.
Kolejną przyczyną słabości konkurencyjnej polskiej gospodarki jest niedostateczny
rozwój rynku kapitałowego. Niesprawność rynku kapitałowego utrudnia szybkie
udostępnianie oszczędności do dyspozycji najbardziej efektywnych inwestorów
w sferze produkcyjnej. Powoduje to długotrwałe utrzymywanie się wysokich kosztów
pozyskania kapitału na finansowanie rozwoju przedsiębiorstw.23
Ostatnie dwa lata były okresem szybkiego wzrostu PKB, rosnącego zatrudnienia
i spadającego bezrobocia, niskiej inflacji. Źródłem przyspieszenia był początkowo
dynamicznie rosnący eksport. Z czasem rosło znaczenie konsumpcji i inwestycji.
Przyspieszenie wzrostu PKB nie było tylko rezultatem polityki gospodarczej
prowadzonej w ostatnich latach. Wśród jego przyczyn naleŜy wskazać takŜe:
• przystąpienie do Unii Europejskiej
• dobrą koniunkturę w gospodarce światowej
• oddolną restrukturyzację przedsiębiorstw
• obniŜenie inflacji do niskiego poziomu.
Ostatnie dwa lata to równieŜ okres nasilania się sygnałów o moŜliwym gwałtownym
wzroście nierównowagi w gospodarce. Wyraźnie wzrosła dynamika podaŜy pieniądza24,
co było jedną z przyczyn obecnego światowego kryzysu finansowego. Jednocześnie
narastała presja płacowa, co drastycznie zwiększało koszty pracy w Polsce.
Do waŜniejszych problemów polskiej gospodarki naleŜy zaliczyć przedłuŜającą się
restrukturyzację firm państwowych w górnictwie, hutnictwie, energetyce, cięŜkiej
chemii, czy przemyśle stoczniowym. W ciągu kilku lat zasadnicze przekształcenia
strukturalne powinny się zakończyć. Z drugiej strony, bardzo szybko rozwija się sektor
prywatny. Działają juŜ nie tylko duŜe firmy prywatne powstałe w wyniku prywatyzacji
dawnych przedsiębiorstw państwowych, ale teŜ te załoŜone od podstaw. Ostatni okres
23
24
Źródło: www.money.pl
PodaŜ pieniądza: całkowita wartość znajdujących się w obiegu zasobów pieniądza, traktowanego jako
środek wymiany. Obejmuje ona wartość gotówki (banknotów i bilonu) znajdującej się w obiegu
pozabankowym oraz wkładów bankowych płatnych na kaŜde Ŝądanie. Na wielkość podaŜy pieniądza
wpływają dwa główne czynniki: wartość wyemitowanych przez bank centralny znaków pienięŜnych
(baza monetarna) oraz udzielonych przez banki komercyjne kredytów w formie gotówkowej
i bezgotówkowej (kreacja pieniądza). PodaŜ pieniądza dzieli się na M0, M1, M1 plus, M3.
24
udowodnił, Ŝe polska gospodarka bardzo dobrze zaadaptowała się do warunków Unii
Europejskiej. Obserwuje się szybkie tempo wzrostu eksportu do innych krajów Unii.
Dysponując powyŜszymi atutami, Polska ma szansę w nadchodzących latach
przyciągnąć znaczne inwestycje, przede wszystkim te, które wymagają stosunkowo
rozwiniętego otoczenia biznesowego i wysokich kwalifikacji pracowników. Utrzymanie
przez Polskę pozycji kraju atrakcyjnego jako miejsca lokalizacji bezpośrednich
inwestycji zagranicznych (BIZ) pozwoli na wykorzystanie tych inwestycji jako
waŜnego czynnika zwiększania potencjału gospodarki, eksportu i restrukturyzacji
produkcji oraz poprawy konkurencyjności przedsiębiorstw.
Powody przyciągające inwestycje zagraniczne w Polsce:
• Zachęty inwestycyjne w specjalnych strefach ekonomicznych i gminach
• Dostępność środków z funduszy strukturalnych UE
• Dostępność duŜej gamy lokalizacji brownfield i greenfield po korzystnych cenach
• Klastry, parki przemysłowe i technologiczne
• Stabilność gospodarki w sferze realnej i monetarnej
• Trwały wzrost gospodarczy na średnim poziomie umoŜliwiający stopniową
konwergencję z krajami UE-27
• Ustabilizowana na niskim poziomie inflacja
• Relatywnie duŜe rezerwy walutowe
• Rosnąca otwartość gospodarki, mierzona poziomem wymiany handlowej
z zagranicą
• Wysoka dynamika eksportu
• Zmiana struktury eksportu w kierunku przemysłowych produktów przetworzonych
• DuŜa skala napływu inwestycji zagranicznych i związanego z tym transferu
nowoczesnych technologii i know-how.
W Polsce najbardziej rozwiniętymi gałęziami przemysłu są:
Przemysł wydobywczy (węgiel kamienny i brunatny, kopalnie soli)
Przemysł paliwowy, reprezentowany głównie przez rafinerie (Gdańsk, Płock) i inne
zakłady przemysłu naftowego
Przemysł hutniczy (stal i aluminium)
Przemysł motoryzacyjny, obejmujący produkcję i montaŜ samochodów osobowych
Przemysł stoczniowy, obecnie podlegający prywatyzacji i restrukturyzacji
Przemysł metalowy
Przemysł maszyn budowlanych
Przemysł maszyn rolniczych
Przemysł maszyn elektrycznych
Silny przemysł na potrzeby wojska
25
Przemysł elektrotechniczny, elektroniczny i IT, skupiony szczególnie
w Specjalnych Strefach Ekonomicznych oraz parkach przemysłowych
Przemysł chemiczny: produkcja nawozów azotowych, fosforowych, syntezy
włókien oraz zakłady przemysłu gumowego produkujące opony
Przemysł spoŜywczy (głównie regiony wschodnie oraz byłe gospodarstwa PGR)
Silni producenci i integratorzy systemów automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej.25
2.3.1. Wpływ światowego kryzysu finansowego na polski potencjał gospodarczy
Większość danych statystycznych, na których bazują przedstawione analizy to dane
zebrane do końca 2007 r. W trakcie realizacji pierwszego zadania projektu Foresight
ARP nie były jeszcze dostępne zagregowane dane statystyczne opisujące sytuację
ekonomiczną Polski oraz innych krajów europejskich w 2008 r.
Jednak analiza danych cząstkowych za minione miesiące 2008 r., analiza prognoz na
2009 r. oraz wskaźników wyprzedzających koniunktury (np. publikowanych przez
BIEC www.biec.org) prowadzą nieuchronnie do wniosku, Ŝe istnieje realne ryzyko
załamania się głównych, pozytywnych trendów zachodzących w gospodarce polskiej,
europejskiej i globalnej. Trafnym przykładem takiego załamania się pozytywnego
trendu moŜe być sytuacja Łotwy – kraju, który w 2007 r. zanotował ponad 10 % wzrost
PKB. Wstępne szacunki wskazują, Ŝe w 2008 r. PKB Łotwy zmniejszy się o 1,5 % do
3 %, zaś prognozy uwzględniają nawet ryzyko 10 % zmniejszenia się PKB Łotwy
w 2009 r.
Główne, obserwowane w 2008 r. symptomy potwierdzające ryzyko załamania się
trendu wzrostowego w gospodarce polskiej to:
• gwałtowny wzrost zmienności kursu złotego w odniesieniu do najwaŜniejszych
walut, jak równieŜ w odniesieniu do koszyka walutowego
• zakończenie długookresowego trendu aprecjacji złotego i jego gwałtowna
deprecjacja (cena 1 EUR wzrosła z około 3,20 zł do około 4 zł w okresie od lipca do
grudnia 2008 r.)
• szybkie obniŜenie tempa wzrostu produkcji przemysłowej w Polsce w 2008 r.
• wzrost deficytu na rachunku obrotów bieŜących połączony ze spadkiem eksportu
• permanentne problemy z dostępem do kredytów w okresie od września do grudnia
2008 r., dotyczące zarówno osób fizycznych jak i firm.
W odniesieniu do gospodarki światowej bardzo niebezpieczne tendencje potwierdza
załamanie się wskaźnika BDI (Baltic Dry Index http://www.dryships.com) opisującego
fracht towarów niskoprzetworzonych. Wskaźnik ten w okresie od początku lipca do
połowy października 2008 r. spadł z około 9000 punktów do wartości poniŜej
1000 punktów i na tym poziomie utrzymywał się przez cały grudzień. Potwierdziło to
spowolnienie w handlu światowym na skalę nieobserwowaną w ostatniej dekadzie.
25
Szczegółowa charakterystyka kluczowych gałęzi przemysłu w regionach w rozdziale 4.
26
NaleŜy podkreślić, Ŝe dalszy rozwój sytuacji gospodarczej w Europie jest w tej
chwili trudny do przewidzenia nawet w perspektywie 2010 r. Dlatego napływające
w trakcie realizacji projektu dane o sytuacji polskiego przemysłu (oraz całej gospodarki
polskiej i europejskiej) będą na bieŜąco uwzględniane w trakcie realizacji projektu, aby
na jego zakończenie istniała moŜliwość przedstawienia spójnych i aktualnych
scenariuszy rozwoju.
2.4. Polski potencjał innowacyjny
Nakłady finansowe na działalność B+R w gospodarce narodowej, zarówno ze środków
budŜetowych, jak i pozabudŜetowych wyniosły w 2006 r. 5892,8 mln zł i były wyŜsze
niŜ w 2005 roku o 5,7 %. Relacja nakładów na działalność B+R do PKB ukształtowała
się na poziomie 0,56 % (w UE-25 – 1,85 %) i nadal naleŜała do najniŜszych w Unii
Europejskiej.26
Zakłada się, Ŝe w 2008 r. osiągnie ona w Polsce poziom 1,65 %. Komitet Europejski
Rady Ministrów na posiedzeniu 10 lutego 2006 r. przyjął, iŜ planowany poziom
wydatków ogółem na B+R w 2010 r. wyniesie 2,2 % PKB.27
Większość środków na B+R w Polsce pochodzi z budŜetu państwa (57,5 % ogółu
nakładów w 2006 r.), natomiast udział podmiotów gospodarczych to 25,1 %, zaś
środków z zagranicy – 7 % (rys. 2.5.).
Źródło: Dane GUS
Rys. 2.5. Struktura nakładów na działalność B+R według źródeł finansowania (ceny bieŜące) w 2006 r.
W 2005 r. z ogólnej kwoty wydatków bieŜących na B+R 37,4 % przeznaczono na
badania podstawowe finansowane głównie ze środków budŜetowych. Na prace
rozwojowe wydatkowano 38,4 %, a na badania stosowane 24,2 %.28
Przedsiębiorstwa prowadzące działalność w Polsce, zwłaszcza MSP, mają znacznie
utrudniony dostęp do zewnętrznego kapitału, w szczególności na finansowanie
obarczonych podwyŜszonym ryzykiem przedsięwzięć innowacyjnych.
26
27
28
Dane GUS www.stat.gov.pl
Krajowy Program Reform na lata 2005-2008 na rzecz realizacji Strategii Lizbońskiej, Ministerstwo
Gospodarki, Warszawa grudzień 2005
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa
2007
27
Postęp technologiczny dokonuje się głównie poprzez unowocześnienie parku
maszynowego. W 2005 r. prawie 60 % ogółu inwestycji stanowiły nakłady na zakup
maszyn i urządzeń. Na działalność badawczo-rozwojową przedsiębiorstwa przeznaczały
prawie 10 % środków, a na zakup gotowych technologii prawie 2,5 %.
Poza wielkością nakładów, drugim waŜnym miernikiem poziomu innowacyjności
sektora przedsiębiorstw przemysłowych jest udział produktów nowych
i zmodernizowanych w produkcji sprzedanej ogółem, który odzwierciedla zdolność
wdroŜeniową przedsiębiorstw. W 2005 r. udział ten w przetwórstwie przemysłowym
wyniósł 25,1 %, wobec 18,5 % w 2000 r. Udział wyrobów wysokiej techniki w polskim
eksporcie od początku lat 90. utrzymuje się na poziomie 2-3 % (w krajach UE średnio
18 %).
Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013 powinien uwzględniać ścieŜkę wzrostu
nakładów na sferę B+R, docelowo osiągającą 3 % PKB w 2013 r. Wymagałoby to
odpowiedniego wykorzystania środków budŜetowych (których udział powinien wynosić
około 1 % PKB) i pozabudŜetowych – w tym środków unijnych i prywatnych (których
udział powinien wynieść około 2 % PKB).
Wzrost nakładów finansowych na B+R będzie się przyczyniać do rozwoju
istniejących i tworzenia nowych klastrów przemysłowych oraz platform
technologicznych. Klastry przemysłowe to geograficzna koncentracja konkurencyjnych
firm w powiązanych sektorach, związanych ze sobą gospodarczo, dzielących te same
umiejętności, technologię i infrastrukturę. W klastrze wielkie i małe przedsiębiorstwa
osiągają znacznie większe korzyści niŜ gdyby miały pracować same. Jest to moŜliwe
dzięki sieci związanych przedsiębiorstw, dostawców, usług, jednostek akademickich
skoncentrowanych na tym samym obszarze. Koncentracja wzajemnie ze sobą
powiązanych przedsiębiorstw na danym obszarze wspomagać będzie udoskonalanie
obecnych oraz tworzenie nowych produktów, a zarazem przyczyniać się będzie do
tworzenia nowych, lepszych miejsc pracy.
W tabeli 2.2. przedstawiono analizę SWOT polskiego sektora B+R. W analizie tej
przedstawiono słabe i mocne strony tego sektora oraz rysujące się przed nim szanse
i zagroŜenia.
S (Strengths) – mocne strony: wszystko to, co stanowi atut, przewagę
analizowanego obszaru badawczego.
W (Weaknesses) – słabe strony: wszystko to, co stanowi słabość, barierę
analizowanego obszaru badawczego.
O (Opportunities) – szanse: wszystko to, co stwarza dla analizowanego obszaru
badawczego szansę korzystnej zmiany.
T (Threats) – zagroŜenia: wszystko to, co stwarza dla analizowanego obszaru
badawczego niebezpieczeństwo zmiany niekorzystnej.
28
Tabela 2.2. Analiza SWOT sektora B+R uwzględniająca wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw oraz
rozwój społeczeństwa informacyjnego
Mocne strony
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Wysoka dynamika wydajności pracy
Znaczący potencjał ekonomiczny
polskiej gospodarki
Wysokie zdolności przystosowawcze
przedsiębiorstw (szczególnie małych
i średnich przedsiębiorstw MSP) do
sprostania presji konkurencyjności na
rynkach zewnętrznych
Atrakcyjna lokalizacja inwestycji
zagranicznych w niektórych obszarach
działalności (w tym równieŜ
w obszarach działalności innowacyjnej)
DuŜa podaŜ wykształconych
pracowników
Wzrastająca liczba doktoratów i liczba
zatrudnionych ze stopniem doktora
w sektorze B+R
Rosnąca grupa przedsiębiorców stale
wykorzystujących techniki
teleinformatyczne w działalności
gospodarczej (sprzedaŜ przez Internet,
kontakty biznesowe, strony www)
Wysoka dynamika wzrostu sektora usług
informacyjnych i komunikacyjnych
(ICT)
Dynamiczny rozwój rynku kapitałowego
i systemu usług finansowych
Zmiana struktury eksportu w kierunku
produktów przetworzonych
Wysokie zainteresowanie i znajomość
technologii informacyjnych wśród
młodych ludzi
Rozwój cyfrowych technologii
komunikacyjnych
Słabe strony
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Dominacja finansowania budŜetowego
i niewielki udział podmiotów
gospodarczych w tych nakładach
Relatywnie wysokie obciąŜenia
podatkowe i parapodatkowe
przedsiębiorstw
DuŜy udział pozapłacowych kosztów
pracy
Niski poziom produktywności
Niski poziom i niewłaściwa struktura
nakładów na B+R
Słaba współpraca pomiędzy sferą B+R
a gospodarką, niedopasowanie
prowadzonych badań do potrzeb rynku
Niski poziom wynalazczości, w tym niski
wskaźnik wynalazków zgłoszonych do
ochrony patentowej
Niski poziom inwestycji
w przedsiębiorstwach, szczególnie MSP
Niski poziom wykorzystania praw
własności intelektualnej w gospodarce
Niski udział produktów wysokiej techniki
i produktów wysokoprzetworzonych
w eksporcie
Wysokie bariery w dostępie do kapitału
przeznaczonego na tworzenie i rozwój
przedsiębiorstw
Niskie nasycenie gospodarki (w tym
przedsiębiorstw) nowoczesnymi
technologiami i opóźnienia w tworzeniu
społeczeństwa informacyjnego
Niska świadomość proinnowacyjna
wśród przedsiębiorców i na uczelniach
wyŜszych
Utrudniony dostęp do zewnętrznego
finansowania przedsięwzięć
innowacyjnych w początkowych etapach
wzrostu
Niekorzystna struktura wiekowa
pracowników naukowych
Niski poziom rozwoju infrastruktury
informatycznej, w szczególności na
obszarach wiejskich
29
Szanse
•
Dalszy wzrost konkurencyjności polskich
produktów w UE, a takŜe na rynkach
globalnych
•
Otwartość gospodarki i moŜliwość
łatwego przemieszczania dóbr, usług,
kapitału i ludzi
ZagroŜenia
•
Pogorszenie światowej koniunktury,
w tym w szczególności w UE, co moŜe
wpłynąć na spowolnienie dynamiki
wzrostu gospodarczego
•
Struktura kwalifikacji zawodowych
niedopasowana do potrzeb gospodarki
•
Wysokie koszty prowadzenia działalności
gospodarczej
•
Nieprzyjazna przedsiębiorcom
administracja oraz nieprzejrzyste otoczenie
prawne
•
Dostęp do finansowania zewnętrznego
(np. środki w ramach funduszy
strukturalnych)
•
Utrzymanie dynamiki wzrostu wydajności
pracy
•
Rozwój badań i międzynarodowej
współpracy naukowo-badawczej
•
Utrzymywanie się słabej dostępności firm
do zewnętrznych źródeł finansowania
•
Dostęp do osiągnięć światowych
w zakresie przedsiębiorczości i innowacji
•
•
Napływ inwestycji zagranicznych do
obszarów wysokich technologii opartych
na działalności B+R
Utrzymywanie się niskich nakładów na
B+R oraz zbyt małe zwiększanie
finansowania pozabudŜetowego prac B+R
•
Postępujący brak postaw
proinnowacyjnych wśród przedsiębiorców
•
Udział Polski w Europejskiej Przestrzeni
Badawczej
•
Koncentracja pomocy publicznej na
tradycyjnych sektorach gospodarki
•
Wzmocnienie sieci naukowych
i konsorcjów naukowo-przemysłowych
oraz platform technologicznych
•
Wzrost kosztów pracy prowadzący do
osłabienia konkurencyjności cenowej
polskich produktów
•
Przyspieszenie modernizacji gospodarki
poprzez usprawnienia i promocję
transferu nowoczesnych technik
i technologii
•
Nieprzejrzyste i ciągle zmieniające się
prawo
•
Odpływ najlepiej wykształconej
i doświadczonej siły roboczej do innych
krajów (brain drain)
•
Rozwój Narodowego Systemu Innowacji
poprzez prowadzenie spójnej polityki
w zakresie innowacji oraz wdraŜanie
Regionalnych Strategii Innowacji
stymulujących budowę regionów
opartych na wiedzy
•
Rozwój dostępu do sieci
teleinformatycznych
•
Wykorzystanie efektów globalizacji do
rozwoju rynku usług
Źródło: Na podstawie Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013 oraz POIG
30
Tabela 2.3. Nakłady i zatrudnieni w działalności badawczej i rozwojowej według województw w 2006 r.
Nakłady na działalność
badawczo-rozwojową
(ceny bieŜące)
Zatrudnieni
Pracownicy
naukowo-
w mln zł
w%
ogółem (liczba
osób stan z dnia
31 XII 2006)
Polska
5892,8
100,0
12 1283
100,0
dolnośląskie
298,2
5,1
8819
7,3
kujawsko-pomorskie
175,3
3,0
4820
4,0
lubelskie
180,8
3,1
7163
5,9
lubuskie
23,8
0,4
1053
0,9
łódzkie
355,1
6,0
7702
6,4
małopolskie
726,8
12,3
13 401
11,0
mazowieckie
2462,6
41,8
33 492
27,6
opolskie
36,3
0,6
1517
1,3
podkarpackie
157,3
2,7
3116
2,6
podlaskie
61,0
1,0
2361
1,9
Województwa
-badawczy
(w %)
pomorskie
307,1
5,2
6876
5,7
śląskie
495,6
8,4
11 543
9,5
świętokrzyskie
21,5
0,4
1240
1,0
warmińsko-mazurskie
55,1
0,9
2094
1,7
wielkopolskie
454,7
7,7
12 532
10,3
zachodniopomorskie
81,6
1,4
3554
2,9
Źródło: Dane GUS, Nauka i Technika w 2006 r., Warszawa 2007
Tabela 2.3. przedstawia nakłady finansowe i wielkość zatrudnienia w działalności
badawczo-rozwojowej według województw w 2006 r. Analizując dane moŜna
stwierdzić, iŜ nakłady na B+R w Polsce charakteryzuje strefowość. Najmniejsze są
w województwach wschodniej Polski, czyli na terenach, gdzie wiodącym sektorem
gospodarki jest rolnictwo i przemysł rolno-spoŜywczy. Ponadto niskie nakłady na
działalność badawczo-rozwojową, charakteryzuje województwa, w których działały
Państwowe Gospodarstwa Rolne (woj. zachodniopomorskie, lubuskie). Zaskakiwać
mogą niskie nakłady w województwach dolnośląskim i śląskim, które zdaniem Instytutu
Badań nad Gospodarka Rynkową są najbardziej atrakcyjne inwestycyjnie w kraju.
Zdecydowanym liderem zarówno pod względem nakładów i wielkości zatrudnienia
w obszarze B+R jest województwo mazowieckie.
2.5. Proponowane zmiany w polskiej nauce i w szkolnictwie wyŜszym
Na posiedzeniu Rządu 2 grudnia 2008 r. w Warszawie, przyjęto przygotowany przez
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyŜszego pakiet projektów ustaw reformujących
system badań naukowych. Reforma to priorytet rządu, czego dowodem jest
31
zdecydowany wzrost nakładów na naukę w projekcie przyszłorocznego budŜetu
o prawie 1,4 mld zł, czyli o 29 % (zaplanowana kwota w projekcie – 5,6 mld zł). Rząd
stawia na badania i rozwój, aby polska gospodarka mogła konkurować z najbardziej
rozwiniętymi rynkami na świecie.29
Pakiet 5 projektów ustaw "Budujemy na wiedzy – reforma nauki dla rozwoju
Polski" obejmuje:
1. Projekt ustawy o zasadach finansowania nauki
2. Projekt ustawy o Instytutach Badawczych
3. Projekt ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju
4. Projekt ustawy o Narodowym Centrum Nauki
5. Projekt ustawy o Polskiej Akademii Nauk30
Projekt ustawy o zasadach finansowania nauki wprowadza model, w którym
pieniądze przeznaczane na badania będą sukcesywnie wzrastać, a sposób ich
wydawania będzie uzaleŜniony od osiągnięć badawczych. Nowy sposób finansowania
odpowiada standardom światowym, w których badania opłacane są z kilku źródeł,
w tym z Narodowego Centrum Nauki, będącego instytucją niezaleŜną merytorycznie od
decyzji politycznych, czy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, prowadzącego
konkursy dla nauk aplikacyjnych. Proponowane regulacje gwarantują przekazywanie do
tych instytucji corocznie większej części pieniędzy, aby do 2015 r. osiągnąć poziom
50 % nakładów z budŜetu nauki, przeznaczanych na konkretne projekty realizowane
w drodze konkursów.
Projekt zakłada takŜe powołanie nowego ciała opiniodawczego przy ministrze nauki
– Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych. Komitet będzie oceniać jednostki
naukowe według standardów i zasad oceny uznanych na świecie. Pozwoli to na
rzeczywiste powiązanie wysokości finansowania z jakością prowadzonych prac
badawczych. W wyniku oceny, jednostki naukowe będą klasyfikowane do jednej
z trzech kategorii: A – poziom wiodący w skali kraju, B – poziom akceptowalny
z rekomendacją wzmocnienia działalności naukowej oraz C – poziom niezadowalający.
Dotychczasowa dotacja statutowa dla jednostek naukowych zostanie zastąpiona dotacją
bazową na utrzymanie potencjału badawczego, a najsłabsze ośrodki (zakwalifikowane
na poziomie C), nie otrzymają środków z dotacji.31
Projekt ustawy o instytutach badawczych zakłada, Ŝe dotychczasowe jednostki
badawczo-rozwojowe zostaną przekształcone w instytuty badawcze podlegające
ścisłym zasadom kontroli oraz systematycznemu audytowi. Podstawowym zadaniem
instytutów będzie realizowanie badań i prac rozwojowych na potrzeby gospodarki.
Do ich zadań naleŜeć będzie takŜe transfer technologii i przystosowywanie wyników do
oczekiwań przemysłu.
Projekt ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju wprowadza zmiany
w przepisach o NCB i R. Centrum zostało powołane do realizacji polityki państwa
29
Źródło: www.nauka.gov.pl (Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyŜszego)
tamŜe
31
tamŜe
30
32
w zakresie finansowania badań stosowanych, mających strategiczne znaczenie dla
rozwoju Polski i jej bezpieczeństwa.
Centrum będzie pełniło rolę katalizatora zmian w obszarze współpracy nauki
i przemysłu. Niezwykle waŜny jest udział przedsiębiorców, zarówno w ogłaszanych
konkursach, jak i w finansowaniu niektórych zadań Centrum, który obecnie jest
zdecydowanie za niski w porównaniu z krajami najwyŜej rozwiniętymi.
Czwarty projekt ustawy – o Narodowym Centrum Nauki, jest odpowiedzią na
wieloletnie zapotrzebowanie polskiego środowiska naukowego na stworzenie
niezaleŜnej od polityków, instytucji zarządzanej przez naukowców, finansowanej ze
środków publicznych i przyznającej granty badawcze we wszystkich obszarach nauki,
z zachowaniem konkursowych zasad. Rozwiązanie takie stosowane jest na całym
świecie i zapewnia podwyŜszenie jakości prac naukowych oraz sprzyja przejrzystości
przyznawania środków finansowych.
Narodowe Centrum Nauki, w odróŜnieniu od Narodowego Centrum Badań
i Rozwoju, będzie udzielać finansowania na badania podstawowe. WaŜnym elementem
działania NCN będzie zagwarantowanie przejrzystych zasad przyznawania pieniędzy
w drodze konkursów oraz zwrócenie uwagi na młodych naukowców, mających
trudności z uzyskaniem samodzielności badawczej, ze względu na brak dostępu do
środków finansowych. NCN będzie zobowiązane do przeznaczania min. 15 %
wszystkich grantów na badania prowadzone przez początkujących naukowców.
Ostatni projekt ustawy dotyczy funkcjonowania Polskiej Akademii Nauk.
W wyniku wprowadzenia proponowanych regulacji, PAN stanie się prekursorem zmian
jakościowych w polskiej nauce. Będąc korporacją prowadzącą wiele instytutów
naukowych, jako pierwsza będzie realizowała zasady rzetelności i najwyŜszej jakości
prowadzonych badań.
Korporacja uczonych PAN będzie musiała zmienić swoją strukturę. Ministerstwo
proponuje, aby przy wyborze członków decydował nie tylko ich dorobek naukowy, ale
teŜ wiek. Połowa składu nie będzie mogła być starsza, niŜ 55 lat. Poza tym członkowie
PAN, którzy ukończyli 70 lat będą dysponowali tylko czynnym, a nie biernym prawem
wyborczym, czyli nie będą mogli ubiegać się o stanowiska np. dyrektorów instytutów.32
2.6. Podsumowanie
PołoŜenie Polski w środku Europy ma strategiczny wpływ na rozwój gospodarczy
i społeczny kraju. Przez Polskę przechodzą główne szlaki komunikacyjne i handlowe
między wschodem i zachodem, północą i południem, co sprzyja rozwojowi
gospodarczemu oraz dynamice eksportu i importu. Dostęp do Morza Bałtyckiego
wpływa na rozwój Ŝeglugi, rybołówstwa, wymiany handlowej drogą morską oraz
rozwój sektora gospodarki morskiej. Wstępując do Unii Europejskiej w maju 2004 r.,
Polska włączyła się w realizację jednej z waŜniejszych wspólnotowych polityk –
polityki spójności. Ma ona na celu promowanie harmonijnego rozwoju całego
32
Źródło: www.platforma.org (Historyczne zmiany w nauce polskiej. 25-09-2008)
33
terytorium Unii poprzez działania prowadzące do zmniejszania dysproporcji
w poziomach rozwoju jej regionów, a tym samym do wzmocnienia spójności
gospodarczej, społecznej i terytorialnej Wspólnoty.
W wyniku wstąpienia do UE, Polska ma otrzymać w latach 2007-2013 z Unii ponad
67 mld EUR na realizację Narodowej Strategii Spójności. Rząd przyjął załoŜenia
Programu Operacyjnego „Innowacyjna Gospodarka”. Na realizację programu zostanie
przeznaczonych ponad 9,7 mld zł, z czego 8,3 mld będzie pochodziło ze środków UE.
Na bezpośrednie wsparcie przedsiębiorców zostanie przeznaczone 40 % środków.
Z pozostałej puli skorzystają inne kategorie beneficjentów, m.in. jednostki administracji
centralnej, instytucje sfery B+R, instytucje otoczenia biznesu, a takŜe obywatele.
Analizując dane statystyczne łatwo stwierdzić, Ŝe konkurencyjność polskiego
kapitału społecznego, w porównaniu z najbardziej rozwiniętymi krajami UE, jest mała.
Dotyczy to zarówno wykształcenia obywateli, jak i ich aktywności zawodowej,
w szczególności aktywności osób w wieku ponad 50 lat.
Kolejnym ograniczeniem konkurencyjności polskiej gospodarki jest niedostateczny
rozwój rynku kapitałowego. Jego niesprawność utrudnia szybkie udostępnianie
oszczędności do dyspozycji najbardziej efektywnych inwestorów w sferze
produkcyjnej. Powoduje to długotrwałe utrzymywanie się wysokich kosztów
pozyskania kapitału na finansowanie rozwoju przedsiębiorstw.
Ponadto nakłady finansowe na działalność B+R w gospodarce narodowej, zarówno
ze środków budŜetowych, jak i pozabudŜetowych, ukształtowały się na poziomie
0,56 % PKB (w UE-25 – 1,85 %) i nadal naleŜały do najniŜszych w Unii Europejskiej.
Większość środków na B+R w Polsce pochodzi z budŜetu państwa (57,5 % ogółu
nakładów w 2006 r.), natomiast udział podmiotów gospodarczych – to 25,1 %, zaś
środków z zagranicy – 7 %.
Zarówno sytuacja zewnętrzna, jak i problemy strukturalne wyznaczają pilne
potrzeby reform. Aby im sprostać Rada Ministrów przedłoŜyła pakiet projektów ustaw
reformujących system finansowania nauki, jednostki badawczo-rozwojowe, Narodowe
Centrum Badań i Rozwoju oraz projekt ustawy powołujący Narodowe Centrum Nauki
i reformujący Polską Akademię Nauk.
W Polsce w ostatnich latach nie było badacza, który nie narzekałby na niski poziom
finansowania polskiej nauki. Dlatego teŜ obecny rząd dąŜy do zwiększania nakładów na
rozwój nauki. Jednocześnie będą rosnąć wymagania stawiane naukowcom. Udział
finansowania działalności statutowej będzie się stopniowo zmniejszać na rzecz
konkursowych funduszy przeznaczanych na granty.
Zaproponowane zmiany, w tym audyt i ocena jednostek badawczych, powinny
doprowadzić do szybkiej poprawy zasad działania i finansowania instytucji naukowych.
Nowe rozwiązania pomogą takŜe wpłynąć na odmłodzenie kadry naukowej oraz
zagwarantowanie udziału w badaniach osób o największych osiągnięciach i najwyŜszym międzynarodowym prestiŜu. Proponowane zmiany mają zachęcić przedstawicieli
rządu, przemysłu i nauki do ścisłej współpracy.
34
3. SPÓJNOŚĆ PROJEKTU FORESIGHT ARP
Z CELAMI POLSKICH DOKUMENTÓW
STRATEGICZNYCH
Zgodnie z załoŜeniami projekt Foresight ARP wniesie trwały wkład w ukierunkowanie
w sposób zrównowaŜony wzrostu i poprawy konkurencyjności polskich regionów.
W szczególności przyczyni się do stworzenia warunków sprzyjających rozwojowi
działalności gospodarczej oraz inwestycji. Szczególny nacisk kładziony jest na działania
przyczyniające się do tworzenia i absorpcji wiedzy poprzez rozwój innowacji, a takŜe
przez stymulowanie działalności innowacyjnej w sektorach strategicznych rozwoju
kraju oraz w tych, które charakteryzują się największym potencjałem i moŜliwościami
rozwoju.
Realizowany projekt jest w pełni spójny z programami i inicjatywami Unii
Europejskiej i innymi dokumentami strategicznymi szczebla narodowego.
W szczególności jest zgodny z celami Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka oraz Narodową Strategią Spójności.
1. Diagnoza obecnego poziomu innowacyjności i konkurencyjności jest budowana
w oparciu o załoŜenia i priorytety następujących dokumentów strategicznych:
2. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 (Narodowa Strategia
Spójności) oraz Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG)
3. Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013
4. Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015
5. Regionalne Strategie Innowacji
6. Regionalne Programy Operacyjne
7. Strategie Rozwoju Województw
8. Strategia zwiększenia nakładów na działalność B+R w celu osiągnięcia załoŜeń
Strategii Lizbońskiej
Dokumenty te mają na celu odpowiednie ukierunkowanie działań realizowanych
w ramach polityki Unii Europejskiej. Działania te promują zrównowaŜony i harmonijny
rozwój całego terytorium Polski poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomach
rozwoju jej regionów, a tym samym do wzmocnienia spójności gospodarczej,
społecznej i terytorialnej. Kluczowym dokumentem wspierającym wzrost gospodarczy
i zatrudnienie w Polsce jest Narodowa Strategia Spójności na lata 2007-2013 (NSS).
Powstała ona na podstawie wytycznych UE określających główne cele polityki
spójności z uwzględnieniem uwarunkowań społeczno-gospodarczych Polski. Celem
strategicznym wymienionych dokumentów jest stworzenie w perspektywie najbliŜszych
lat warunków na rzecz wzrostu konkurencyjności nowoczesnej gospodarki opartej na
wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej trwały wzrost zatrudnienia oraz poziomu
spójności społeczno-gospodarczej.
Narodową Strategię Spójności naleŜy traktować jako jedno z narzędzi realizacji
Narodowego Planu Rozwoju, a Regionalne Programy Operacyjne jako narzędzia
realizacji Regionalnych Strategii Innowacji. Oznacza to, Ŝe wszystkie programy
35
strategiczne wzajemnie się uzupełniają i są komplementarne oraz mają się przyczynić
do osiągnięcia celów w nich określonych. W zakresie projektu Foresight jego
kluczowym,
horyzontalnym
celem
jest:
podniesienie
konkurencyjności
i innowacyjności polskiej gospodarki oraz przedsiębiorstw.
Polska, jak kaŜdy z pozostałych krajów członkowskich Unii Europejskiej,
odpowiedzialna jest za budowę społeczeństwa informacyjnego oraz tworzenie ram dla
funkcjonowania gospodarki i regionów opartych na wiedzy. Dlatego niezbędna jest
analiza celów i wytycznych zawartych w Regionalnych Strategiach Innowacji
i Regionalnych Programach Operacyjnych w ramach realizacji projektu Foresight ARP.
3.1. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013
(Narodowa Strategia Spójności)
Narodowa Strategia Spójności (NSS) (nazwa urzędowa: Narodowe Strategiczne Ramy
Odniesienia) to dokument strategiczny określający priorytety i obszary wykorzystania
oraz system wdraŜania funduszy unijnych Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Funduszu
Spójności w ramach budŜetu Wspólnoty na lata 2007–13.
Celem strategicznym NSS jest tworzenie warunków wzrostu konkurencyjności
gospodarki polskiej opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej wzrost
zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej.
Cel ten osiągany będzie poprzez realizację horyzontalnych celów szczegółowych.
Celami horyzontalnymi NSS są:
• Poprawa jakości funkcjonowania instytucji publicznych oraz rozbudowa
mechanizmów partnerstwa
• Poprawa jakości kapitału ludzkiego i zwiększenie spójności społecznej
• Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe
znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski
• Podniesienie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym
szczególnie sektora wytwórczego o wysokiej wartości dodanej oraz rozwój sektora
usług.
• Wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji
społecznej, gospodarczej i przestrzennej
• Wyrównywanie szans rozwojowych i wspomaganie zmian strukturalnych na
obszarach wiejskich.33
Obok działań o charakterze prawnym, fiskalnym i instytucjonalnym cele NSS będą
realizowane za pomocą programów (tzw. programów operacyjnych) zarządzanych
przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, programów regionalnych (tzw.
regionalnych programów operacyjnych) zarządzanych przez zarządy poszczególnych
33
„Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013”, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,
Warszawa, 2007
36
województw i projektów współfinansowanych ze strony instrumentów strukturalnych,
tj.:
1. Program Infrastruktura i Środowisko – EFRR i FS (41,9 % całości środków –
27,9 mld euro),
2. Program Innowacyjna Gospodarka – EFRR (12,4 % całości środków – 8,3 mld
euro),
3. Program Kapitał Ludzki – EFS (14,6 % całości środków – 9,7 mld euro),
4. 16 programów regionalnych – EFRR (24,9 % całości środków – 16,6 mld euro)
5. Program Rozwój Polski Wschodniej – EFRR (3,4 % całości środków –
2,3 mld euro)
6. Program Pomoc Techniczna – EFRR (0,8 % całości środków – 0,5 mld euro)
7. Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej – EFRR (0,7 mld euro)34
Finansowanie Narodowej Strategii Spójności
Łączna suma środków zaangaŜowanych w realizację Narodowej Strategii Spójności
wyniesie około 85,6 mld euro. Z tytułu realizacji NSS średniorocznie (do roku 2015)
będzie wydatkowane około 9,5 mld euro, co odpowiada około 5 % PKB. Z tej kwoty:
• 67,3 mld EUR będzie pochodziło z budŜetu UE,
• 11,9 mld EUR z krajowych środków publicznych (w tym ok. 5,93 mld EUR
z budŜetu państwa),
• ok. 6,4 mld EUR zostanie zaangaŜowanych ze strony podmiotów prywatnych.35
3.1.1. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
Cele projektu Foresight ARP są zgodne z głównym celem POIG – rozwojem polskiej
gospodarki ukierunkowanym na wzrost innowacyjności przedsiębiorstw. Projekt
umoŜliwi skierowanie nakładów krajowych przedsiębiorstw na działalność innowacyjną
tak, aby były one jak najefektywniej wykorzystane z ekonomicznego punktu widzenia.
Dodatkowo projekt ułatwi współpracę między krajową sferą badawczo-rozwojową
a przedsiębiorstwami, zarówno poprzez tworzenie powiązań między nimi, jak równieŜ
poprzez ukierunkowanie działalności sfery badawczo-rozwojowej na rzeczywiste
i aktualne potrzeby przedsiębiorstw.
Projekt Foresight ARP jest przede wszystkim zgodny z celem szczegółowym nr 1
POIG (zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw). W perspektywie jego realizacja
doprowadzi do wzrostu udziału innowacyjnej produkcji w Polsce i poprawy efektów
finansowych tej produkcji, a w rezultacie do realnego zwiększenia innowacyjności
polskich przedsiębiorstw.
Ponadto projekt jest zgodny z celami szczegółowymi nr 2 (wzrost konkurencyjności
polskiej nauki) i nr 3 (zwiększenie roli nauki w rozwoju gospodarczym). Wskazanie
34
35
Źródło: www.funduszestrukturalne.gov.pl
tamŜe
37
kierunków badań o znaczeniu strategicznym (powiązanych z priorytetowymi
technologiami) otworzy drogę do zwiększenia roli nauki polskiej w zrównowaŜonym
rozwoju gospodarczym kraju, jak równieŜ podniesie konkurencyjność polskich nauk
technicznych w Unii Europejskiej i na świecie. W rezultacie Projekt Foresight ARP
umoŜliwi dostosowanie kierunków rozwoju polskiej sfery badawczo-rozwojowej
z obszaru automatyki, robotyki i techniki pomiarowej do rzeczywistych, aktualnych
i przyszłych potrzeb gospodarki.
Właściwie ukierunkowany wzrost innowacyjności przedsiębiorstw i rozwój badań
naukowych spowoduje wzrost udziału innowacyjnych produktów w polskiej
gospodarce (w tym produktów eksportowanych) z obszarów automatyki, robotyki
i systemów pomiarowych, których zastosowanie w procesach wytwarzania będzie miało
korzystny wpływ na jakość, powtarzalność i wydajność produkcji oraz warunki BHP
i oddziaływanie na środowisko naturalne. W rezultacie umoŜliwi to tworzenie nowych,
trwałych miejsc pracy związanych z budową gospodarki opartej na wiedzy z większym
niŜ dotychczas wykorzystaniem innowacyjnych technologii z obszarów automatyki,
robotyki i systemów pomiarowych w Polsce. Dlatego projekt jest zgodny z celami
szczegółowymi nr 4 (zwiększenie udziału innowacyjnych produktów polskiej
gospodarki w rynku międzynarodowym) i nr 5 (tworzenie trwałych i lepszych miejsc
pracy).
Planuje się, Ŝe rezultaty projektu umoŜliwią przygotowanie wysokiej jakości
wniosków o finansowanie projektów rozwojowych (działanie 1.3 „Wsparcie projektów
B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe” POIG) jak
równieŜ projektów celowych (działanie 1.4 „Wsparcie projektów celowych” POIG)
realizowanych we współpracy z przemysłem krajowym. Realizowany projekt umoŜliwi
nie tylko wskazanie kierunków rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej,
lecz takŜe, poprzez budowę sieci powiązań między sferą badawczo-rozwojową
a przemysłem, doprowadzi do wzrostu chłonności innowacji i absorpcji finansowania
działalności proinnowacyjnej w polskiej gospodarce.
3.2. Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007-2013
W odróŜnieniu od Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004–2006, który jest
dokumentem programującym wykorzystanie przez Polskę funduszy strukturalnych
i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, Narodowy Plan Rozwoju (NPR) na lata 2007–
2013 będzie strategią obejmującą całokształt działań rozwojowych kraju, bez względu
na pochodzenie środków finansowych. Tak więc, poza przedsięwzięciami
współfinansowanymi z budŜetu UE, uwzględnione zostaną działania finansowane
wyłącznie z zasobów krajowych.
Narodowy Plan Rozwoju (NPR) jest nadrzędnym planem społeczno-gospodarczym,
który uwzględnia strategie rozwoju – strategie regionalne, najwaŜniejsze strategie
sektorowe (rolnictwo, energetyka, mieszkalnictwo, komunikacja, transport) oraz
strategie horyzontalne (jak np. edukacja, B+R, innowacje, ochrona środowiska). NPR
38
powinien być uŜytecznym narzędziem zarówno dla polityki wewnętrznej jak
i odpowiadać potrzebie elastycznego odnoszenia się do propozycji unijnych.36
Projekt Foresight ARP jest całkowicie zgodny z załoŜeniami Narodowego Planu
Rozwoju na lata 2007–2013 w zakresie reorientacji systemu nauki, edukacji oraz
budowy kapitału społecznego.
Polska polityka naukowa powinna mieć na uwadze, aby udział w realizacji
europejskich programów badawczych w jak największym stopniu odpowiadał specyfice
badawczej i potrzebom rozwojowym Polski, aby stanowił pomoc, a nie zagroŜenie dla
narodowych programów badawczych. Instrumenty stosowane w polskiej polityce
naukowej nie są jeszcze dostosowane do potrzeb współdziałania nauki polskiej
z europejską, w szczególności w zakresie finansowania. W polskim systemie nauki są
one adresowane bezpośrednio do badań podstawowych tak, jak te badania są
tradycyjnie rozumiane, zaś w programach unijnych instrumenty te słuŜą przed
wszystkim stymulowaniu innowacyjności i konkurencyjności gospodarki europejskiej,
istnieje więc konieczność opanowania umiejętności posługiwania się tymi
instrumentami.
W dobie budowania gospodarki opartej na wiedzy wydaje się uzasadnione
ukierunkowanie znaczącego strumienia finansowania badań naukowych na takie
dziedziny i dyscypliny naukowe, które zagwarantują szybszy rozwój gospodarczy kraju,
a zatem są z punktu widzenia tego rozwoju poŜądane (szczególnie w dziedzinie
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej). Prowadzenie badań naukowych nie moŜe
być we współczesnym państwie poddane zasadom wolnego rynku ani decyzji wyłącznie
samych naukowców. WaŜnymi uczestnikami procesu decyzyjnego powinni być oprócz
badaczy, takŜe przedsiębiorcy i rząd, jako twórca polityki naukowej państwa.
Zdaniem twórców NPR budŜetowe finansowanie nauki poniŜej poziomu 0,4–0,6 %
PKB wywołuje tzw. efekt progowy. Polega on na przeznaczaniu przez środowisko
nauki przyznanych środków finansowych na potrzeby związane z jej przetrwaniem,
przede wszystkim na badania podstawowe. Wielkość ta nie generuje jednak skutków
gospodarczych. Dopiero powyŜej poziomu progowego wzrost budŜetowego
finansowania nauki powoduje trzy – czterokrotnie szybszy wzrost finansowania
pozabudŜetowego.37
NPR zakłada takŜe wzmocnienie dotychczasowych działań w odniesieniu do
potencjału ludzkiego nauki polskiej. Pracowników naukowych dotyka niekorzystna
struktura demograficzna (zaawansowany wiek kadry profesorskiej, luka pokoleniowa
występująca w obszarze średniej kadry – doktorzy i doktorzy habilitowani, stosunkowo
znaczna i wzrastająca liczba doktorantów, z których jednak tylko nieliczni kontynuują
karierę naukową). Działania powinny dotyczyć m. in.:
• usprawnienia dróg awansu naukowego celem odmłodzenia kadry profesorskiej oraz
odbudowy średniego szczebla pracowników naukowych
• stworzenia zachęt (takŜe finansowych) do kontynuacji kariery naukowej
36
37
„ZałoŜenia Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013”, Warszawa, kwiecień 2004
tamŜe
39
• stymulacji uczestnictwa w europejskich programach badawczych
• wspierania tworzenia firm ‘odpryskowych’ (spin-off) przez pracowników uczelni
wyŜszych w celu rozwinięcia działalności innowacyjnej
• przeciwdziałania zjawisku tzw. drenaŜu mózgów (brain drain), m.in. poprzez
stworzenie systemu zachęt do powrotu do kraju osób o wybitnych osiągnięciach
naukowych uzyskanych za granicą.
3.3. Strategia Rozwoju Kraju na lata 2007–2015
Projekt Foresight ARP jest zgodny z załoŜeniem I Priorytetu Strategii Rozwoju Kraju
na lata 2007–2015, który przede wszystkim zakłada:
• podniesienie poziomu technologicznego gospodarki przez większe nakłady na
badania i rozwój oraz innowacje.
• zwiększanie dostępu do zewnętrznego finansowania inwestycji
• rozwój przedsiębiorczości i zwiększenie świadomości proinnowacyjnej.
Zwiększenie konkurencyjności gospodarki wymaga głębokich zmian w strukturze
produkcji przemysłowej z punktu widzenia jej nowoczesności. Potrzebne jest nasycenie
gospodarki wyrobami wysokiej techniki, opartymi na nowoczesnych technologiach.
W celu podniesienia poziomu technologicznego gospodarki rozwijane będą
inkubatory i parki technologiczne oraz centra zaawansowanych technologii w duŜych
ośrodkach akademickich. Zakłada się stworzenie sprawnych mechanizmów współpracy
i przepływu wiedzy pomiędzy placówkami naukowo-badawczymi a podmiotami Ŝycia
społeczno-gospodarczego.
Przewiduje się zwiększenie finansowania nauki i szkolnictwa wyŜszego, tak aby
osiągnąć przynajmniej średni poziom w Unii Europejskiej. Nakłady na badania i rozwój
powinny w coraz większym stopniu być ukierunkowane na wdraŜanie postępu
naukowo-technicznego.
3.4. Regionalne Strategie Innowacji
Regionalne Strategie Innowacji (RIS) to strategie budowania trwałego partnerstwa
między jednostkami naukowymi a przemysłem, podnoszeniem konkurencyjności
małych i średnich przedsiębiorstw poprzez wprowadzanie nowych technologii oraz
rozwijania specyficznych umiejętności pracowników w zakresie badań i innowacji.38
Regionalna Strategia Innowacji jest instrumentem wspierania rozwoju
gospodarczego regionów. Stanowi ona nowe podejście do tworzenia strategii,
ukierunkowane na poszukiwanie bezpiecznych i trwałych podstaw rozwoju wewnątrz
regionu przy szerokim zaangaŜowania środowisk lokalnych.
38
„Foresight województwa mazowieckiego. Metodologia, analizy i dane statystyczne”, Roman Szewczyk,
Krzysztof Mieczkowski, Tadeusz Missala, Cezary Lichodziejski, Mariusz Andrzejczak, Aleksandra
Bukała, Wojciech Winiarski, Katarzyna Pietruszyńska, Katarzyna Rzeplińska – Rykała, Dorota
Zbińkowska, Magdalena Komorowska, Krzysztof Roszkowski, Warszawa wrzesień 2006
40
Współcześnie o potencjale danego regionu czy kraju świadczy stopień
innowacyjności jego gospodarki. Innowacyjność ta jest określana w odniesieniu do
podmiotów gospodarczych i wedle tego jest oceniane wprowadzanie nowych, lepszych
produktów lub metod do gospodarki kraju lub regionu.
Przełamanie barier rozwoju technologicznego w Polsce wymaga szerokiej
współpracy. Regionalna Strategia Innowacji promuje taką współpracę między
gospodarką (w szczególności małymi i średnimi przedsiębiorstwami), sferą badawczorozwojową, infrastrukturą otoczenia biznesu oraz administracją publiczną.
Wypracowany konsensus pomiędzy tymi środowiskami jest kluczowy dla rozwoju
danego regionu.
3.5. Regionalne Programy Operacyjne
Regionalne Programy Operacyjne stanowią strategie rozwoju, które stworzono odrębnie
w poszczególnych województw, w całości współfinansowane są z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach RPO o unijne pieniądze moŜna starać się
o środki na wiele typów inwestycji z zakresu edukacji, ochrony zdrowia, infrastruktury
drogowej, infrastruktury naukowej i ochrony środowiska, społeczeństwa
informacyjnego, kultury, turystyki, sportu, a takŜe przyczyniające się do wzrostu
konkurencyjności przedsiębiorstw.
Regionalne Programy Operacyjne to dla mikro, małych i średnich firm główne
źródło dotacji unijnych na badania i rozwój oraz na bieŜące inwestycje. Dzięki
dotacjom moŜna znacząco obniŜyć koszt zakupu technologii.
Głównym celem Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2007–2013 jest
stworzenie warunków wzrostu konkurencyjności województwa poprzez wykorzystanie
regionalnego potencjału oraz przeciwdziałanie marginalizacji zagroŜonych obszarów,
w tym obszarów wiejskich, przy racjonalnym gospodarowaniu zasobami i dąŜeniu do
zapewnienia większej spójności województwa. Cel ten realizowany będzie poprzez pięć
celów szczegółowych:
1. Rozwój infrastruktury wzmacniającej konkurencyjność regionu
2. Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwach i wzmocnienie potencjału
innowacyjnego
3. Ochrona i zarządzanie zasobami środowiska przyrodniczego
4. Rozwój i modernizacja infrastruktury społecznej
5. Rozwój i modernizacja infrastruktury turystycznej i kulturowej.
Regionalne Programy Operacyjne są powiązane z innymi programami o znaczeniu
strategicznym. W szczególności sprawa dotyczy Regionalnych Strategii Innowacji
i Strategii Rozwoju Województw, które często pokrywają się zakresem działania.
3.6. Strategie Rozwoju Województw
Strategia Rozwoju Województwa jest najwaŜniejszym dokumentem przygotowywanym
przez samorządy województw, określa bowiem cele i priorytety polityki rozwoju,
41
prowadzonej na terenie regionu. Celem dokumentu jest wskazanie kierunków rozwoju
gospodarczego i infrastrukturalnego. Ma on stanowić takŜe narzędzie do poprawy
warunków Ŝycia mieszkańców województw. Obowiązek opracowania dokumentu został
nałoŜony na województwa ustawą z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa
(tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).
Jednym z kluczowych zadań samorządu województwa w procesie opracowywania
strategii jest takŜe zapewnienie właściwej współpracy z jednostkami lokalnego
samorządu terytorialnego z obszaru województwa, samorządem gospodarczym
i zawodowym, administracją rządową, innymi województwami, organizacjami
pozarządowymi oraz szkołami wyŜszymi i jednostkami naukowo-badawczymi.
Wykonując to zadanie, samorząd województwa moŜe i powinien równieŜ
współpracować z organizacjami międzynarodowymi i regionami innych państw,
zwłaszcza sąsiednich.
Uznając strategię za podstawowy akt planistyczny, będący punktem odniesienia dla
dokumentów operacyjnych na poziomie wojewódzkim, wyznaczono go w systemie
polityki rozwoju regionalnego państwa jako podstawę do oceny przez zarządy
województw projektu Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego oraz do prowadzenia
wszelkich działań rozwojowych na terenie województwa.
3.7. Strategia zwiększenia nakładów na działalność B+R w celu
osiągnięcia załoŜeń Strategii Lizbońskiej
Strategia określa reformy mające na celu wzrost poziomu nauki polskiej, podniesienie
jakości jednostek badawczo-rozwojowych oraz wzrost nakładów na B+R.
Zasadniczymi celami przekształceń strukturalnych jednostek badawczorozwojowych jest wzrost innowacyjności gospodarki, optymalizacja struktury jednostek
badawczo-rozwojowych i dostosowanie ich do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy,
a takŜe wymuszanie wzrostu poziomu naukowego prowadzonych badań i prac
rozwojowych oraz ich efektywności. W celu poprawy istniejącego stanu rzeczy
powinno się przede wszystkim:
• ograniczyć liczbę państwowych jednostek badawczo-rozwojowych
• zmniejszyć rozdrobnienie i zwiększyć potencjał badawczy JBR poprzez róŜne formy
ich konsolidacji
• zmienić strukturę organizacyjną i własnościową JBR stosownie do celów i zadań,
które powinny realizować
• umoŜliwić zespołom pracowniczym JBR partycypację we własności prywatnej.39
Jednak sam wzrost nakładów na działalność badawczą i rozwojową nie jest
wystarczający do osiągnięcia celów Strategii Lizbońskiej. Konieczna jest zmiana
alokacji przyznanych środków, działania zmierzające do restrukturyzacji zaplecza B+R,
by jego funkcjonowanie było lepiej dostosowane do potrzeb gospodarki. Konieczna jest
39
Departament Innowacyjności Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa marzec
2004
42
równieŜ reforma systemu finansowania badań naukowych, ukierunkowana m.in. na
zwiększenie powiązań sfery B+R z gospodarką, co przyspieszy wzrost jej
innowacyjności. Rezultatem podjętych działań w perspektywie długookresowej
powinno być m.in.:
• przyspieszenie rozwoju gospodarczego kraju mierzonego wzrostem PKB
• wzrost konkurencyjności polskiej gospodarki w stosunku do gospodarek
europejskich
• rozwój sektorów gospodarki opartej na wiedzy.40
3.8. Projekty typu foresight w Polsce
Polska dopiero ubiega się o przystąpienie do grona krajów, gdzie foresight jest
ugruntowaną praktyką. Dlatego teŜ w grudniu 2006 roku uruchomiony został przez
Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego Narodowy Program Foresight „Polska 2020”,
obejmujący trzy obszary badawcze:
1. ZrównowaŜony Rozwój Polski
2. Technologie Informacyjne i Telekomunikacyjne
3. Bezpieczeństwo.41
Rezultatem Narodowego Programu Foresight w Polsce powinno być
ukierunkowanie rozwoju badań i technologii na dziedziny gwarantujące dynamiczny
rozwój gospodarczy w perspektywie średnio- i długookresowej oraz racjonalizacja
nakładów realizowanych ze środków publicznych. Program realizowany jest przez
Konsorcjum Koordynujące, wybrane w drodze konkursu, w składzie:
• Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN (Koordynator Konsorcjum)
• Instytut Nauk Ekonomicznych PAN
• Pentor Research International.42
Pracami merytorycznymi w Programie kieruje Panel Główny pod przewodnictwem
prof. Michała Kleibera, prezesa Polskiej Akademii Nauk. Wraz z uruchomieniem
Narodowego Programu Foresight „Polska 2020” powstały projekty foresightu
branŜowego i regionalnego.
Prawie wszystkie projekty finansowane były w ramach Sektorowego Programu
Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (priorytet „rozwój
przedsiębiorczości i wzrost innowacji przez wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu”)
oraz będą finansowane w ramach poddziałania 1.1.1 Programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka (Projekty badawcze z wykorzystaniem metodologii foresight).
40
41
42
tamŜe
Źródło: www.mg.gov.pl
tamŜe
43
Lista regionalnych projektów foresight skierowanych do przedsiębiorców,
naukowców, administracji regionalnej w Polsce:
• Projekt „Monitorowanie i prognozowanie (Foresight) priorytetowych,
innowacyjnych technologii dla zrównowaŜonego rozwoju województwa
mazowieckiego” (Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów). Projekt miał na
celu identyfikację wiodących technologii o znaczeniu strategicznym, których
rozwijanie w następnych 20 latach będzie priorytetowe dla regionu województwa
mazowieckiego. W ramach projektu wykonana została prognoza rozwoju
technologii słuŜących zrównowaŜonemu rozwojowi w obszarach: poziom Ŝycia
społeczeństwa, energia, ekologia, technologie na rzecz ochrony środowiska, zasoby
naturalne i nowe materiały, infrastruktura, wzrost gospodarczy.43
• „Loris Plus. Regionalna Strategia Innowacji dla Województwa Łódzkiego”
(Uniwersytet Łódzki). Jego efektem ma być zwiększenie skuteczności Regionalnej
Strategii Innowacji przygotowanej w ramach programu RSI Loris. Ma wspomóc
rozwój mocnych stron regionu, a pośrednio przyczynić się do budowy wizerunku
regionu łódzkiego jako dynamicznie rozwijającego się i przyjaznego dla nauki
i biznesu.44
• „Priorytetowe technologie dla zrównowaŜonego rozwoju województwa
świętokrzyskiego” (Politechnika Świętokrzyska w Kielcach). Realizacja Projektu
polegała na opracowaniu Raportu Foresight Wiodących Technologii Województwa
Świętokrzyskiego, wyznaczającego najbardziej perspektywiczne kierunki rozwoju
technologii w Regionie.
• „Foresight technologiczny na rzecz zrównowaŜonego rozwoju Małopolski”
realizowany przez Małopolską Szkołę Administracji Publicznej Uniwersytetu
Ekonomicznego w Krakowie (lider projektu), Politechnikę Krakowską im. Tadeusza
Kościuszki oraz Akademię Górniczo-Hutniczą im. Stanisława Staszica w Krakowie.
Głównym celem projektu było stworzenie prognozy rozwoju technologii
w województwie małopolskim w trzech obszarach badawczych: infrastruktura
(w tym głównie transport), zasoby naturalne i nowe materiały oraz wzrost
gospodarczy.45
• „Priorytetowe technologie dla zrównowaŜonego rozwoju województwa
podkarpackiego” (Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza).
• „Loris Wizja. Regionalny foresight technologiczny” (Uniwersytet Łódzki).
Podstawowym celem projektu było opracowanie prognoz rozwoju technologii
w okresie do 2020 r. dla województwa łódzkiego w obszarze ZrównowaŜony rozwój
(poziom Ŝycia społeczeństwa, energia, ekologia, technologie na rzecz ochrony
środowiska, zasoby naturalne, nowe materiały, wzrost gospodarczy i infrastruktura)
decydujących o przyszłości województwa.46
43
44
45
46
Źródło: www.formazovia.pl
Źródło: www.lorisplus.pl
Źródło: www.foresight.msap.pl
Źródło: www.loriswizja.pl
44
• „UPRIS – WdroŜenie Regionalnej Strategii Innowacji na Dolnym Śląsku”
(Wrocławskie Centrum Transferu Technologii z Politechniki Wrocławskiej, partner
niemiecki – Steinbeis-Europa-Zentrum, Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego).
• „Priorytetowe technologie dla zrównowaŜonego rozwoju województwa śląskiego”
(Politechnika Śląska w Gliwicach). Celem projektu było opracowanie scenariuszy
rozwoju technologicznego w obszarach: biotechnologia, technologie dla energetyki,
technologie dla ochrony środowiska, technologie informacyjne i telekomunikacja,
produkcja i przetwarzanie materiałów, transport i infrastruktura transportowa, inne
technologie.47
PoniŜej przedstawiono listę branŜowych projektów foresight realizowanych
w Polsce:
• „Foresight technologiczny odlewnictwa polskiego.” Instytut Odlewnictwa
w Krakowie. Identyfikacja kluczowych technologii odlewnictwa
• „Scenariusze rozwoju technologicznego przemysłu wydobywczego węgla
kamiennego”. Główny Instytut Górnictwa w Katowicach
• „Foresight technologiczny w zakresie materiałów polimerowych.” Główny Instytut
Górnictwa w Katowicach
• „Scenariusze rozwoju technologicznego kompleksu paliwowo-energetycznego dla
zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju”. Główny Instytut Górnictwa
w Katowicach
• „Scenariusze Rozwoju Technologicznego Przemysłu Wydobycia i Przetwórstwa
Węgla Brunatnego”. „Poltegor – Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego we
Wrocławiu
• „Kierunki rozwoju technologii materiałowych na potrzeby klastra lotniczego Dolina
Lotnicza.” Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego „Dolina
Lotnicza” w województwie podkarpackim i lubelskim
• „Foremat: scenariusze rozwoju technologii nowoczesnych materiałów metalicznych,
ceramicznych i kompozytowych”. Celem projektu jest opracowanie dwóch
scenariuszy rozwoju technologii nowoczesnych materiałów metalicznych,
ceramicznych i kompozytowych prowadzących do powstania polskich specjalności
materiałowych na coraz bardziej konkurencyjnym rynku globalnym. Instytut
Metalurgii i InŜynierii Materiałowej.48
47
48
Źródło: www.roz4.woiz.polsl.pl/foresight/index.html
Źródło: www.imim.pl/fundusze-strukturalne/foremat
45
3.9. Podsumowanie
W rozdziale poddano analizie spójność projektu „Foresight priorytetowych,
innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej”
z programami i inicjatywami Unii Europejskiej oraz innymi dokumentami
strategicznymi szczebla narodowego.
Na potrzeby projektu Foresight ARP przeprowadzono analizę kluczowych
dokumentów szczebla narodowego, tj. Narodowej Strategii Spójności, Programu
Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007–
2013, Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007–2015 oraz Strategii zwiększenia nakładów
na działalność B+R w celu osiągnięcia załoŜeń Strategii Lizbońskiej. Ponadto
przeprowadzono analizę strategicznych dla regionów dokumentów takich, jak:
Regionalne Programy Operacyjne, Regionalne Strategie Innowacji oraz Strategie
Rozwoju Województw.
Ponadto w rozdziale przedstawiono listy regionalnych i branŜowych projektów, typu
foresight, realizowanych w Polsce.
Dokumenty te, mają na celu odpowiednie ukierunkowanie działań realizowanych
w ramach polityki Unii Europejskiej. Działania te promują zrównowaŜony i harmonijny
rozwój całego terytorium Polski poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomach
rozwoju jej regionów, a tym samym do wzmocnienia spójności gospodarczej,
społecznej i terytorialnej.
Celem strategicznym tych dokumentów jest stworzenie w perspektywie najbliŜszych
lat warunków na rzecz wzrostu konkurencyjności nowoczesnej gospodarki opartej na
wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej trwały wzrost zatrudnienia oraz poziom
spójności społeczno-gospodarczej.
Realizowany projekt jest w pełni spójny z celami Narodowej Strategii Spójności
oraz Programem Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka. Projekt Foresight ARP łączy
z POIG wspólny cel – rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne
przedsiębiorstwa.
Projekt umoŜliwi ukierunkowanie nakładów krajowych przedsiębiorstw na
działalność innowacyjną tak, aby były one jak najefektywniejsze z ekonomicznego
punktu widzenia.
46
4. OCENA POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO
I INNOWACYJNEGO POSZCZEGÓLNYCH
WOJEWÓDZTW (REGIONÓW)
4.1. Przyjęta metodyka
Region jest podstawową jednostką, która odpowiedzialna jest za wdraŜanie innowacji,
zarówno w Polsce jak i w Unii Europejskiej. W systemie organizacji terytorialnej
państwa region występuje jako pośrednie ogniwo zarządzania pomiędzy gminą lub
okręgiem (powiatem), a organami administracji centralnej. Region jest wystarczająco
duŜą jednostką terytorialną, która odznacza się odpowiednim potencjałem
gospodarczym, badawczym, intelektualnym oraz organizacyjnym, a ponadto regiony są
na tyle zwarte i jednorodne, Ŝe moŜliwa jest komunikacja między podmiotami
gospodarczymi oraz identyfikacja problemów i barier.
Polska, jak kaŜdy z pozostałych krajów członkowskich Unii Europejskiej
odpowiedzialna jest za budowę społeczeństwa informacyjnego oraz tworzenie ram dla
funkcjonowania gospodarek i regionów opartych na wiedzy. Dlatego w ramach
realizacji projektu Foresight automatyki, robotyki i techniki pomiarowej (ARP)
niezbędna jest analiza i charakterystyka województw w pięciu następujących obszarach:
1. kluczowe gałęzie przemysłu poszczególnych województw
2. potencjał sfery badawczo-rozwojowej
3. kluczowe klastry i parki technologiczne w województwach
4. kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe w województwach
5. potencjał rozwoju regionów w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
4.2. Kluczowe gałęzie przemysłu
Szereg prac, analiz oraz szczegółowych działań prowadzonych w ramach realizacji
projektu Foresight ARP pozwoli, między innymi na dokonanie szczegółowej oceny
potencjału kluczowych gałęzi przemysłu poszczególnych województw, potrzeb
regionów w obszarze innowacji, zdefiniowanie podstawowych barier ograniczających
rozwój województw oraz zaproponowanie działań mających na celu ich eliminację
w przyszłości.
Kluczowe znaczenie, na rzecz podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej
w regionach, ma przygotowanie odpowiednich warunków do realizacji gospodarki
opartej na wiedzy. W celu określenia potencjału gospodarczego województwa
niezbędne jest wskazanie głównych nośników gospodarki opartej na wiedzy w regionie.
Za nośniki te uznaje się:
• przemysł wysokiej technologii (w szczególności przemysł komputerowy,
elektroniczny, paliw nuklearnych, energii odnawialnej, farmaceutyczny,
biotechnologii, sprzętu telekomunikacyjnego, sprzętu lotniczego i kosmicznego)
47
•
•
•
•
naukę i zaplecze B+R (pod nadzorem MNiSW, MG, MPiPS, MRiRW)49
edukację
część usług biznesowych związanych z gospodarką opartą na wiedzy
usługi społeczeństwa informacyjnego.
Źródło: Opracowanie własne
Rys. 4.1. Geografia kluczowych gałęzi przemysłu
49
Ogólnopolska Baza Danych Jednostek Badawczo-Rozwojowych dostępna jest na stronie www.orgmasz.pl
48
Obszary te powinny rozwijać się równomiernie i zyskiwać na dynamice, wzajemnie
się uzupełniać zapewniając dopływ wykwalifikowanych kadr oraz nowoczesnych
rozwiązań technologicznych.
NajwaŜniejszym zadaniem w zakresie charakterystyki strategicznych gałęzi
przemysłu dla poszczególnych województw jest zdefiniowanie najwaŜniejszych
zakładów przemysłowych w regionie, które odznaczają się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim. Na podstawie wiedzy
ekspertów, dostępnej literatury, zawartości Internetu, odbytych wyjazdów studialnych
oraz cotygodniowych spotkań roboczych w ramach realizacji projektu Foresight ARP
dokonano odpowiedniej systematyki przedsiębiorstw:
1. przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
2. uŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej z podziałem na
sektory gospodarki
Tabela 4.1. Geografia listy 500 największych przedsiębiorstw w Polsce
Województwo
Liczba przedsiębiorstw
Procent ogółu
mazowieckie
192
38 %
śląskie
52
10 %
wielkopolskie
39
8%
dolnośląskie
36
7%
małopolskie
35
7%
łódzkie
21
4%
kujawsko-pomorskie
19
4%
pomorskie
18
4%
podkarpackie
17
3%
świętokrzyskie
17
3%
warmińsko-mazurskie
11
2%
zachodniopomorskie
10
2%
lubelskie
9
2%
lubuskie
8
2%
opolskie
8
2%
podlaskie
8
2%
Źródło: Na podstawie rankingu dziennika Rzeczpospolita
„500 największych przedsiębiorstw w kraju”
49
Tabela 4.1. przedstawia geograficzny rozkład pięciuset największych
przedsiębiorstw działających w Polsce. Tabela wyraźnie obrazuje stopień
uprzemysłowienia, potencjał gospodarczy oraz atrakcyjność inwestycyjną
poszczególnych regionów. Cechą charakterystyczną jest ogromna dysproporcja
pomiędzy województwem mazowieckim, a resztą regionów. Analizując tabelę naleŜy
podkreślić słaby rozwój gospodarczy województw tzw. „ściany wschodniej” oraz
województw, na obszarze których działały Państwowe Gospodarstwa Rolne.
W związku z tym województwa te charakteryzuje małe uprzemysłowienie, najmniejsza
liczba potencjalnych producentów, integratorów oraz odbiorców automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej.
4.3. Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Niezbędne jest takŜe wskazanie głównych jednostek, które prowadzą badania
innowacyjne, świadczą profesjonalne usługi pomocnicze, współpracują z regionalnymi
parkami technologicznymi, przedsiębiorstwami ulokowanymi w Specjalnych Strefach
Ekonomicznych oraz wspierające innowacyjność pozostałych jednostek gospodarczych
poprzez: doradztwo biznesowe, dostęp do know-how oraz obsługę prawną, szkoleniową
czy informacyjną. Usługi takie świadczą ośrodki naukowo-dydaktyczne, Jednostki
Badawczo-Rozwojowe, Ośrodki Przekazu Innowacji (IRC), Krajowa Sieć Innowacji
(KSI) oraz Krajowy System Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw (KSU). Są to
systemy grup usługodawców, organizacji wyspecjalizowanych w świadczeniu róŜnego
rodzaju usług doradczych o charakterze proinnowacyjnym, przedsiębiorstwom
i osobom podejmującym działalność gospodarczą zgodnie z określonym i badanym
standardem.50
4.4. Kluczowe klastry i parki technologiczne w województwach
Następnym krokiem oceny potencjału gospodarczego i innowacyjnego poszczególnych
województw jest wskazanie kluczowych klastrów i parków technologicznych oraz
Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) istniejących w danym województwie.
Klastry przemysłowe i technologiczne, to geograficzna koncentracja
konkurencyjnych firm w powiązanych sektorach, związanych ze sobą gospodarczo,
dzielących te same umiejętności, technologie i infrastrukturę. W klastrze wielkie i małe
przedsiębiorstwa osiągają znacznie większe korzyści niŜ gdyby miały pracować same.
Jest to moŜliwe dzięki sieci związanych przedsiębiorstw, dostawców usług, jednostek
akademickich skoncentrowanych na tym samym obszarze. Koncentracja wzajemnie ze
sobą powiązanych przedsiębiorstw na danym obszarze wspomagać będzie
udoskonalanie obecnych oraz wytwarzanie nowych produktów, a zarazem przyczyniać
się będzie do tworzenia nowych, lepszych miejsc pracy.
Parki technologiczne tworzone są dla osiągnięcia celów ekonomicznych oraz
społecznych.
50
www.ksu.parp.gov.pl
50
Cele ekonomiczne:
• zwiększenie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorców działających
w obszarze parku
• umoŜliwienie osiągania korzyści z transferu technologii i pobudzanie
innowacyjności wśród przedsiębiorców współpracujących z firmami działającymi
w obszarze parku
• stworzenie warunków do prowadzenia produkcji przemysłowej, doświadczalnej,
badań pilotaŜowych, prac badawczo-rozwojowych, wdroŜeń i inwestycji
• poprawa warunków rozwoju i wzrost udziału sektora MSP w gospodarce lokalnej
i regionalnej
• umoŜliwienie korzystania z preferencyjnych warunków opłat uŜytkowych
i podatkowych,
• zwiększenie wpływów do budŜetu miasta.
Cele społeczne:
• wsparcie procesów restrukturyzacji przemysłu przeprowadzanych w regionie
poprzez kreowanie przedsiębiorczości oraz alternatywnych form działalności
gospodarczej zapewniających nowe, lepsze miejsca pracy
• zaangaŜowanie osób z duŜym doświadczeniem zawodowym w zakresie przedmiotu
działalności parku
• budowa infrastruktury wspierającej powstawanie i rozwój przedsiębiorstw
wywodzących się z rynku lokalnego,
• tworzenie szans i warunków rozwoju zawodowego dla młodych ludzi.51
Specjalne Strefy Ekonomiczne
Specjalne Strefy Ekonomiczne (SSE) to udane połączenie potrzeb inwestorów
z potrzebami poszczególnych regionów, w których zostały utworzone. Inwestycje
przekładają się na przyspieszony rozwój gospodarczy regionów, zmniejszają
bezrobocie, a takŜe zwiększają konkurencyjność regionalnej gospodarki.
KaŜda strefa to wyodrębniona administracyjnie część terytorium Polski,
ukierunkowana na prowadzenie działalności gospodarczej na preferencyjnych
warunkach. Przedsiębiorca w SSE ma zapewnione ulgi podatkowe, a dodatkową
korzyścią jest fakt, Ŝe moŜe rozpocząć działalność na specjalnie przygotowanym,
uzbrojonym terenie.
W Polsce istnieje czternaście SSE w dziesięciu województwach. Charakterystyka
kaŜdej z nich przedstawiona jest w podrozdziałach 4.6. danego województwa
51
Źródło: Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych www.paiz.gov.pl
51
4.5. Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe
w województwach
WaŜnym krokiem oceny potencjału województw na potrzeby projektu Foresight ARP
jest wskazanie kluczowych projektów innowacyjnych i badawczo-rozwojowych oraz
listy beneficjentów w ramach działań:
• Działania 2.3. Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności
Przedsiębiorstw (SPO WKP). Działanie miało na celu zwiększenie
konkurencyjności polskich małych i średnich przedsiębiorstw poprzez
unowocześnienie ich oferty produktowej i technologicznej. Rys. 4.2. przedstawia
rozkład geograficzny liczby podpisanych umów o dofinansowanie wg stanu na dzień
30.09.2008 r. Świadczy to nie tylko o wysokiej świadomości proinnowacyjnej,
przedsiębiorczości oraz potrzebie rozwoju i podejmowaniu ryzyka, ale takŜe
o potencjale gospodarczym poszczególnych regionów.
Źródło: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Rys. 4.2. Liczba podpisanych umów SPO WKP działania 2.3. wg województw
• Działań realizowanych w ramach projektów wspieranych przez Program Operacyjny
Innowacyjna Gospodarka (POIG) na lata 2007–2013. W ramach osi priorytetowej
„Badania i rozwój nowoczesnych technologii” Programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka, 7 listopada 2008 r. Ośrodek Przetwarzania Informacji
przedstawił wyniki pierwszych naborów wniosków o dofinansowanie w ramach
działania 1.3 i poddziałania 1.1.1. Tabela 4.2. przedstawia aktywność
w pozyskiwaniu funduszy unijnych przez podmioty gospodarcze i naukowe
w poszczególnych województwach. Tradycyjnie liderem w pozyskiwaniu funduszy
zostało województwo mazowieckie, co świadczy o wysokiej świadomości
proinnowacyjnej oraz potrzebie rozwoju wśród sfery gospodarczej i naukowej.
52
Tabela 4.2. Liczba wniosków o dofinansowanie projektów (łącznie) złoŜonych do OPI w poszczególnych
poddziałaniach (z podziałem na województwa)
W tym
Województwo
Liczba
wniosków
1.1.1 projekty
badawcze
(metoda
foresight)
1.3.1
1.3.2
projekty
rozwojowe
wsparcie
ochrony
własności
przemysłowej
mazowieckie
56
6
47
3
śląskie
25
2
23
–
małopolskie
27
1
26
–
wielkopolskie
21
–
17
4
podlaskie
5
1
4
–
dolnośląskie
12
2
10
–
pomorskie
8
1
7
–
łódzkie
6
2
4
–
zachodniopomorskie
5
–
5
–
lubelskie
3
–
3
–
warmińsko-mazurskie
3
–
3
–
opolskie
2
–
2
–
podkarpackie
1
–
1
–
kujawsko-pomorskie
1
1
–
–
świętokrzyskie
1
–
–
1
176
16
152
8
Łącznie
Źródło: Ośrodek Przetwarzania Informacji, Warszawa listopad 2008 r.
4.6. Potencjał rozwoju regionów w zakresie automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej
Etapem zamykającym ocenę potencjału gospodarczego i innowacyjnego
poszczególnych województw jest analiza potencjału rozwoju regionu w zakresie
obszarów badawczych projektu foresight tj. automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
W dalszej części przedstawiono wyniki tej analizy.
4.6.1. Województwo dolnośląskie
Dolnośląskie naleŜy do jednych z najbardziej uprzemysłowionych regionów Polski.
Do najwaŜniejszych produktów eksportowych województwa, zarówno pod względem
wartości jak i udziału w eksporcie, naleŜą przede wszystkim: maszyny i urządzenia
energetyczne, wyroby hutnicze metali nieŜelaznych, środki transportu samochodowego,
53
meble i wyroby stolarskie, wyroby wyciskane i ciągnione z metali nieŜelaznych i ich
stopów, odzieŜ i bielizna osobista z tkanin, maszyny i urządzenia elektroenergetyczne,
środki transportu szynowego oraz wyroby elektroniczne.52
Szanse rozwojowe województwa:
• doskonała lokalizacja, sąsiedztwo Czech i Niemiec
• silnie rozwinięty przemysł elektromaszynowy
• bogate zasoby cennych surowców mineralnych
• chłonność rynku regionalnego
• największa liczba specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
• duŜy potencjał edukacyjny, naukowy
• dobrze rozwinięta gospodarka wielosektorowa
• dostępność wykwalifikowanej kadry pracowniczej
• dobrze rozwinięta infrastruktura transportowa (drogowa, kolejowa i lotnicza)
i teleinformatyczna
• dynamiczny sektor małych i średnich przedsiębiorstw
• dobre warunki do wytwarzania energii odnawialnej z biomasy
• bogactwo źródeł wód geotermalnych oraz moŜliwości ich wykorzystania jako
potencjalnego źródła energii odnawialnej.
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest sektor High-Tech, przemysł
elektromaszynowy oraz przemysł motoryzacyjny.
Województwo posiada wyspecjalizowane zaplecze naukowo-techniczne oraz centra
naukowe. W regionie znajduje się 1/3 rynku produkcji i usług IT w kraju. DuŜa podaŜ
wykwalifikowanych kadr oraz tradycje wynikające z wczesnych osiągnięć technicznych
sprawiają, Ŝe region w ostatnich latach jest postrzegany jako atrakcyjny dla firm
z sektora High-Tech.53
Dostępność wykwalifikowanej kadry inŜynierskiej, profil kształcenia w szkołach
technicznych oraz duŜa sieć potencjalnych kooperatorów i poddostawców dają
gwarancję dynamicznego rozwoju przemysłu elektromaszynowego i motoryzacyjnego.
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o POLTEGOR – Instytut Górnictwa Odkrywkowego, Wrocław – projekty
i technologie mechanizacji i automatyzacji procesu wydobycia kopalin; układów
sterowania maszyn i ciągów transportowych z mikroprocesorowymi
sterownikami
52
53
Źródło: www.dolnyslask.pl
Źródło: www.paiz.gov.pl
54
o BIAP, Wrocław – automatyka przemysłowa, automatyka budynków, napędy
elektryczne, robotyka, rozdzielnice elektryczne
o Centrum Projekt Sp. z o.o., Wrocław – firma specjalizuje się w automatyzacji
nowo budowanych i modernizowanych obiektów przemysłowych
o Systemy i Projekty InŜynierskie, Oleśnica – opracowywanie dokumentacji
technicznych, identyfikacja problemu, projektowanie, wdroŜenia, doradztwo,
szkolenia, tworzenie oprogramowania PLC oraz PC dla automatyki
o Endress + Hauser, Wrocław – dostawca przyrządów pomiarowych, usług
i rozwiązań automatyki procesów dla wszystkich gałęzi inŜynierii przemysłowej
o AMS Sp. z o.o., Świdnica – stanowiska i linie montaŜowe, stanowiska
kontrolno-pomiarowe, urządzenia transportu technologicznego
o STOEBER POLSKA Precyzyjna Technika Napędowa, Wrocław – precyzyjna
technika napędowa i serwonapędowa
o TOX PRESSOTECHNIK sp. z o.o., Wrocław – producent siłowników
pneumohydraulicznych Kraftpaket (Powerpackage)
o Phoenix Contact, Mirków – producent innowacyjnych rozwiązań dla automatyki
przemysłowej
o Eltron, Wrocław – kompleksowe zaopatrzenie przemysłu w elementy z zakresu
elektroniki, automatyki przemysłowej oraz elektrotechniki
o SONEL S.A., Świdnica – polski producent wysokiej jakości przyrządów
pomiarowych stosowanych w badaniach ochrony przeciwporaŜeniowej.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka oraz przemysł wydobywczy
o PGE Elektrownia Turów S.A. w Bogatyni
o Zakład Energetyczny Jelenia Góra S.A.
o ZEW Kogeneracja S.A. GK, Wrocław
o Kopalnia Węgla Brunatnego Turów Bogatynia
Przemysł metalowy
o KGHM, Lubin – producent miedzi
o HUTMEN S.A., Wrocław – jeden z największych producentów wyrobów
z metali nieŜelaznych w Polsce
Przemysł chemiczny
o Selena, Wrocław – producent klejów montaŜowych i chemii budowlanej
o Polifarb, Cieszyn – Wrocław – producent farb i lakierów
o Zakłady Chemiczne PCC „Rokita” w Brzegu Dolnym
BranŜa motoryzacyjna i elektromaszynowa
o Bombardier (dawniej Państwowa Fabryka Wagonów Pafawag), Wrocław –
producent taboru kolejowego
o KPH Przymierze Dolnośląska Fabryka Silników Elektrycznych Grzegorz
Kojro w Bierutowie
o Jelcz, Jelcz-Laskowice
55
Toyota
Volkswagen Motor Polska Sp. z o.o., Polkowice
Volvo Polska Sp. z o.o., Wrocław
FAURECIA (cztery zakłady w Wałbrzychu, Legnicy, Gorzowie
Wielkopolskim, Grójcu) – fabryka foteli samochodowych.
o TAKATA PETRI POLSKA Sp. z o.o., Wałbrzych – części zamienne do
samochodów osobowych
o Bosch Układy Hamulcowe Sp. z o.o., Mirków
o ABB (dawny DOLMEL), Wrocław – fabryka turbogeneratorów i silników
trakcyjnych
Producenci sprzętu AGD
o Polar Wrocław
o Whirlpool
o Wrozamet
o Fagor Mastercook S.A. Wrocław
o Electrolux (trzy zakłady: w Świdnicy, śarowie i Oławie)
Produkcja i eksport odbiorników LCD (Wrocław)
o LG Philips LCD
o LG Electronics
o Toshiba
o 3M i JVC
Inne
o Jelfa Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne S.A., Jelenia Góra
o Kudowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego.
o
o
o
o
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo dolnośląskie dysponuje niekwestionowanym potencjałem ośrodków
naukowo-dydaktycznych, prowadzących badania innowacyjne, wspierających kluczowe
gałęzie przemysłu, współpracujące z regionalnymi parkami technologicznymi oraz
przedsiębiorstwami ulokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.
• Uniwersytet Wrocławski
o Wydział Matematyki i Informatyki
• Politechnika Wrocławska
o Wydział Elektroniki
o Wydział Elektryczny
o Wydział Mechaniczno-Energetyczny
o Wydział Mechaniczny
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Głogowie
kształci w zakresie automatyki i robotyki.
56
Wymienione ośrodki prowadzą obecnie badania m.in. nad:
− sterowaniem i optymalizacją dyskretnych procesów produkcyjnych
(z uwzględnieniem elastycznych systemów produkcyjnych)
− przetwarzaniem obrazów wizyjnych (w robotyce i obróbce zdjęć satelitarnych) oraz
grafiki komputerowej w CAD
− sterowaniem procesami współbieŜnymi w systemach komputerowych
i produkcyjnych z uwzględnieniem rozdziału zasobów
− analizą spektralną i polaryzacją promieniowania rozproszonego
− reprezentacją czasowo-częstotliwościową do przetwarzania danych
− pomiarami wybranych charakterystyk dynamicznych
− opracowaniem metody projektowania dwubiegowych silników synchronicznych do
ekonomicznych napędów głównych wentylatorów kopalnianych
− konfiguracją i diagnostyką cyfrowych systemów pomiarowych w zastosowaniach
laboratoryjnych pod kątem parametrów metrologicznych z uwzględnieniem
przyrządów realnych i wirtualnych
− przepływami płynów i ich mieszanin w złoŜonych systemach hydraulicznych
− hydromechaniką techniczną
− robotami i układami kostno-mięśniowymi człowieka, implanty oraz biomanipulatory
− pomiarem i analizą chropowatości, falistości i kształtu powierzchni
− pomiarem i analizą odchyłek okrągłości, prostoliniowości i połoŜenia powierzchni
elementów maszyn.54
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Instytut Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów we Wrocławiu
• Instytut Automatyki Systemów Energetycznych we Wrocławiu
• Instytut Górnictwa Odkrywkowego „Poltegor – Instytut” we Wrocławiu
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Gospodarki Remontowej Energetyki we
Wrocławiu.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− przemysłowe systemy automatycznego sterowania
− badania nad aparaturą i systemami kontrolno-pomiarowymi
− automatyka obiektów energetycznych i przemysłowych w zakresie wytwarzania,
przesyłu, rozdziału i pomiarów energii elektrycznej
− technologia odkrywkowego wydobycia i przeróbki minerałów
− mechanizacja i automatyzacja procesów technicznych
− specjalistyczne urządzenia i oprzyrządowanie do mechanizacji prac remontowych
− metody badań diagnostycznych urządzeń energetycznych.
54
Źródło: www.pwr.wroc.pl
57
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Stowarzyszenie „Wolna Przedsiębiorczość” Centrum Wspierania Biznesu
w Świdnicy
• Wrocławskie Centrum Transferu Technologii
• Uniwersytet Ekonomiczny im. O. Langego we Wrocławiu
• Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
• Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Witelona w Legnicy
• Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo – Technicznych NOT „Zagłębia
Miedziowego” w Legnicy
• Uniwersytet Wrocławski
• WyŜsza Szkoła MenedŜerska w Legnicy
• Dolnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Wrocławski Park Technologiczny – stymulacja rozwoju przemysłu
zaawansowanych technologii (sektora IT, elektroniki, biotechnologii, kriogeniki,
motoryzacji)
2. Klaster Nutribiomed. Koordynator: Wrocławski Park Technologiczny S.A. – branŜe:
biotechnologia, farmacja, Ŝywność
3. LG Park Technologiczny (klaster firm) – produkcja modułów LCD oraz sprzętu
gospodarstwa domowego
4. Dolnośląskie Centrum Zaawansowanych Technologii – branŜe: biotechnologie,
zaawansowane technologie medyczne
5. Park Przemysłowy Bukowice (Brzeg Dolny) – stworzony na potrzeby sektorów
uciąŜliwych chemii cięŜkiej
6. Dolnośląski klaster surowcowy – cel: efektywne, innowacyjne i zgodne z zasadami
zrównowaŜonego rozwoju wykorzystywanie juŜ wykorzystywanych i nowych
zasobów surowcowych
7. Sieć Naukowo-Gospodarcza Biotach – branŜe: biotechnologie, zaawansowane
technologie medyczne.
Planowane klastry i parki technologiczne:
1. Dolnośląski Park Technologiczny „T-Park” w Szczawnie Zdrój k. Wałbrzycha
(w budowie) – preferowane branŜe: motoryzacja, budownictwo i materiały
budowlane, informatyka, elektronika, telekomunikacja
2. Regionalny Park Przemysłowo-Technologiczny w Polkowicach – branŜa
motoryzacyjna
3. KGHM Letia Legnicki Park Technologiczny S.A.
58
Na terenie województwa istnieją trzy Specjalne Strefy Ekonomiczne:
• Specjalna Strefa Ekonomiczna Legnica
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
elektromaszynowy (w tym motoryzacyjny)
metalowy
budowlany
tworzyw sztucznych.
• Specjalna Strefa Ekonomiczna Małej Przedsiębiorczości w Kamiennej Górze
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
elektromaszynowy (w tym motoryzacyjny)
metalowy
papierniczy
poligrafia.
• Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna "INVEST-PARK"
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
elektromaszynowy (w tym motoryzacyjny)
wyroby z gumy i tworzyw sztucznych
AGD.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny: Kod PKD 28-34; 7355
o „Budowa nowoczesnej fabryki silników.” KPH „PRZYMIERZE” Dolnośląska
Fabryka Silników Elektrycznych – Grzegorz Kojro, Bierutów – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Rozbudowa linii technologicznej do produkcji tulei stalowych i aluminiowych”
Elmsteel Polska Sp. z o.o., Komorniki – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności firmy poprzez zakup nowoczesnych maszyn
i urządzeń.” Jelczańskie Zakłady Usługowe Mazurkiewicz S.J., Jelcz-Laskowice
– kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „WdroŜenie innowacyjnej technologii laserowego wycinania i sterowanego
komputerowo wykrawania elementów metalowych” P.P.H. Wadex Sp. z o.o.,
Wrocław – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności firmy poprzez unowocześnienie parku maszynowego
i rozbudowę zakładu produkcyjnego.” AQUA-SZUT Sp. z o.o., Wrocław –
kwota wsparcia 1 250 000 zł
55
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
59
o „Poprawa konkurencyjności przedsiębiorstwa przez wdroŜenie innowacyjnej
technologii lutowania bezołowiowego.” SOWAR Sp. z o.o., Wrocław – kwota
wsparcia 885 017 zł;
• niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Zaawansowane molekularne urządzenia diagnostyczne – syntetyczne przeciwciała ze zdolnością rozpoznawania specyficznych białkowych markerów
procesów nowotworzenia w ramach działania 1.1. – orientacyjny koszt całkowity
inwestycji 24 mln zł dla Politechniki Wrocławskiej
o Czujniki i sensory do pomiarów czynników stanowiących zagroŜenia
w środowisku – modelowanie i monitoring zagroŜeń w ramach działania 1.1. –
orientacyjny koszt całkowity inwestycji 27 mln zł dla Politechniki Wrocławskiej
o Wykorzystanie nanotechnologii w nowoczesnych materiałach w ramach
działania 1.1. – orientacyjny koszt całkowity inwestycji 108 mln zł dla
Wrocławskiego Centrum Badań (EIT +)
o Dolnośląskie Centrum Materiałów i Biomateriałów Wrocławskie Centrum
Badań (EIT+) w ramach działania 2.1. – orientacyjny koszt całkowity inwestycji
503 mln zł dla Wrocławskiego Centrum Badań (EIT +)
o Od Wrocławskiego Parku Technologicznego do Innopolis Wrocław w ramach
działania 5.3. – orientacyjny koszt całkowity inwestycji 134 mln zł dla
Wrocławskiego Parku Technologicznego.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo dolnośląskie to region o duŜym potencjale w zakresie automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Region Dolnego Śląska to idealne miejsce do
inwestowania oraz prowadzenia działalności gospodarczej, dzięki nieporównywalnym
w kraju zasobom w Specjalnych Strefach Ekonomicznych, w jednostkach świadczących
róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze proinnowacyjnym oraz parkach
technologicznych. Województwo jest nowoczesnym oraz dobrze rozwiniętym
ośrodkiem przemysłowym, akademickim, naukowym i kulturalnym. Oprócz Wrocławia
w regionie jest wiele miast o znacznym potencjale gospodarczym: Wałbrzych, Legnica,
Jelenia Góra. Na terenie województwa znaczna liczba przedsiębiorstw i zakładów,
działająca w sektorach High-Tech, produkcji AGD oraz przemysłu elektromaszynowego jest odbiorcą automatyki, robotyki lub techniki pomiarowej. Sfera
badawczo-rozwojowa ściśle współpracuje i wspiera kluczowe gałęzie przemysłu.
Pomimo wysokiej rangi Wrocławia na gospodarczej i akademickiej mapie kraju,
region w umiarkowanym zakresie wykorzystuje środki unijne w ramach programów
SPO WKP oraz POIG.
PowaŜnym problemem jest sytuacja na rynku pracy. Stopa bezrobocia
rejestrowanego w 2008 r. wyniosła 12 %. Szansą dla Dolnego Śląska jest dalszy napływ
inwestycji zagranicznych oraz rozwój Specjalnych Stref Ekonomicznych.
60
4.6.2. Województwo kujawsko-pomorskie
Szanse rozwojowe województwa
• tradycje przemysłowe
• liczna wykwalifikowana oraz tania kadra inŜynierska oraz techniczna
• silne zaplecze naukowo-badawcze (wiele uczelni wyŜszych, pręŜne ośrodki
naukowe)
• niŜsze koszty zatrudnienia pracownika w porównaniu z innymi województwami
• innowacyjność, inicjatywy proinwestycyjne – Parki Przemysłowo-Technologiczne
w Toruniu, Solcu Kujawskim, Bydgoszczy, Świeciu i Grudziądzu
• tranzytowe połoŜenie regionu zarówno w skali kraju jak i Europy
• wiodąca rola w Polsce w zakresie budowy społeczeństwa informacyjnego
• bogactwa naturalne dające moŜliwość rozwoju rolnictwa, przemysłu rolnospoŜywczego, budownictwa i przemysłu drzewnego
• silna i rozbudowana infrastruktura społeczna (wiodące w kraju placówki medyczne,
rozbudowana baza uzdrowiskowo-sanatoryjna, znaczące placówki kultury
i dziedzictwa kulturowego, sprawny system edukacyjny)
• wysoko wykwalifikowana kadra medyczna wielu specjalizacji
• doskonałe warunki do wytwarzania energii odnawialnej z wykorzystania biomasy.56
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł chemiczny, sektor
High-Tech oraz przemysł maszynowy.
Województwo ma duŜe tradycje w produkcji przemysłowej w sektorze chemicznym.
Rozwój tego sektora, innowacyjne rozwiązania, niskie koszty produkcji, a przede
wszystkim dostępność wykwalifikowanej kadry pracowniczej oraz istniejące zaplecze
naukowo-badawcze świadczą o atrakcyjności inwestycyjnej oraz konkurencyjności
sektora. Czwarte miejsce w kraju w produkcji nawozów azotowych (15 %).
Województwo posiada wyspecjalizowane zaplecze naukowo-techniczne oraz centra
naukowe gwarantujące wysoki potencjał edukacyjny. DuŜa podaŜ wykwalifikowanych
kadr sprawia, Ŝe region w ostatnich latach jest postrzegany jako atrakcyjny dla firm
z sektora High-Tech. W regionie lokują swoje inwestycje firmy wspomagające badania
i rozwój, centra transferu technologii oraz przedsiębiorstwa elektroniczne. Współczesne
województwo kujawsko-pomorskie to fabryki japońskiego giganta elektronicznego
Sharp i jego poddostawców w Łysomicach pod Toruniem.57
Województwo ma duŜe tradycje związane z przemysłem maszynowym. Szanse na
rozwój inwestujących w tej branŜy podmiotów zwiększa sieć potencjalnych
kooperatorów i poddostawców. Nie bez znaczenia dla potencjalnych inwestorów jest
zaplecze naukowo-badawcze i odpowiednio wykwalifikowana siła robocza.
56
57
Na podstawie: www.coi.kujawsko-pomorskie.pl
Źródło: www.paiz.gov.pl
61
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o PHU Margo, Toruń – techniki utrzymania ruchu, a w szczególności łoŜysk dla
przemysłu, motoryzacji i rolnictwa oraz wyrobów towarzyszących
o Amator, Toruń – producent aparatury łącznikowej, pomiarowej oraz systemów
pomiarowych
o Kujawska Fabryka Manometrów KFM we Włocławku
o Automet Wielgie – przygotowywanie infrastruktury pod montaŜ robotów,
zabudowa stanowisk i ochrona przed szkodliwym promieniowaniem podczas
procesów spawania i cięcia plazmą
o RENEX: WyposaŜenie dla elektroników, Włocławek – jedyna na polskim rynku
firma oferująca klientowi całościową obsługę w zakresie produkcji i serwisu
urządzeń elektronicznych
o Zakład Energoelektroniki TWERD, Toruń – produkcja mikroprocesorowych
przemienników częstotliwości (tzw. falowników)
o Integrator-RHC, Toruń – oferuje roboty przemysłowe, manipulatory, kompletne
systemy wykorzystujące robotykę, a takŜe wyspecjalizowany serwis.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Przemysł chemiczny:
o ANWIL S.A., Włocławek
o Zakłady Chemiczne ZACHEM S.A., Bydgoszcz
o Kujawska Fabryka Farb i Lakierów NOBILES Sp. z o.o.
o ELANA S.A. w Toruniu – jedyny polski producentem włókien poliestrowych
i polimeru butelkowego
o Zakłady Azotowe i Fabryka Farb i Lakierów we Włocławku
o Zakłady sodowe w Inowrocławiu
o Inowrocławskie Zakłady Chemiczne SODA MĄTWY S.A. GK Inowrocław
o Janikowskie Zakłady Sodowe JANIKOSODA S.A., Janikowo
o Zakłady Chemiczne ,,NITRO-CHEM” S.A., Bydgoszcz
o KEMIRA Świecie Sp. z o.o., Świecie n.Wisłą – producent klejów
o Unilever, Bydgoszcz – zakład produkujący detergenty i kosmetyki
Sektor High – Tech oraz IT:
o SHARP Corp., sektor elektroniczny
o Lucent Technologies Network Systems Netherlis, Bydgoszcz – sektor
elektroniczny
Przemysł maszynowy:
o Lafarge w Piechcinie – producent materiałów budowlanych; cementu, betonu
i kruszyw
62
o Hydrapress Sp. z o.o., Białe Błota – projektowanie i budowa maszyn
o Przedsiębiorstwo Hydrauliki Siłowej HYDROTOR SA, Tuchola
o Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz SA Holding w Bydgoszczy
o Zakład Mechaniczny ZNTK SKRAW-MECH Sp. z o.o.
o Zakład Produkcyjno-Usługowy EKOPARTNER Sp. z o.o.
o Toruńskie Zakłady Urządzeń Okrętowych TOWIMOR S.A.
o Bydgoskie Zakłady Elektromechaniczne BELMA S.A. w Bydgoszczy
o ElektromontaŜ Pomorski S.A. w Bydgoszczy
o ElektromontaŜ Toruń Sp. z o.o. w Toruniu
o HYDRO-VACUUM SA w Grudziądzu
o INOFAMA SA w Inowrocławiu
o SCLICAN Sp. z o. o. w Bydgoszczy
o Zakład Urządzeń Okrętowych FAMOR SA w Bydgoszczy
o Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o.o., Bydgoszcz
Produkcja energii
o Zakład Energetyczny Bydgoszcz S.A.
o Zakład Energetyczny Toruń S.A.
Inne:
o Thyssen Krupp Energostal S.A., Toruń – wyroby hutnicze
o GCB Centrostal Bydgoszcz S.A., GK, Bydgoszcz – wyroby hutnicze
o Inowrocławskie Kopalnie Soli SOLINO S.A., Inowrocław
o Zakłady Tłuszczowe KRUSZWICA S.A., Kruszwica
o Frantschach Świecie S.A. – branŜa papiernicza
o Torfrarm S.A., Toruń – wiodący dystrybutor farmaceutyczny
o Provimi Polska Holding Sp. z o.o. w Osnowie – producent pasz, wytwórnie
w Świeciu i Brzozowie
o Adriana S.A., Kijewo Królewskie – producent mebli
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo kujawsko-pomorskie dysponuje niekwestionowanym potencjałem
ośrodków naukowo-dydaktycznych, prowadzącymi badania innowacyjne, wspierającymi kluczowe gałęzie przemysłu, współpracujące z regionalnymi parkami
technologicznymi.
• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
o Wydział Matematyki i Informatyki
• Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich
w Bydgoszczy
o Wydział Mechaniczny
o Wydział Telekomunikacji i Elektrotechniki
63
• Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
o Wydział Matematyki, Fizyki i Techniki
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− układami dynamicznymi
− budową modelu symulacyjnego systemu oceny eksploatacji autobusów
− podstawami umaszynowienia środowiska Ŝywności
− budową i eksploatacją maszyn środowiska chleba, wody i opakowań
− badania w zakresie dynamiki maszyn i przepływów
− analizą dynamicznych i wibroakustycznych moŜliwości wyciszania
interferencyjnego maszyn
− badaniem wytrzymałości statycznej i zmęczeniowej materiałów konstrukcyjnych,
zwłaszcza polimerowych i biologicznych
− poprawą trwałości zmęczeniowej połączeń nitowych stosowanych w konstrukcjach
lotniczych
− pomiarem wielkości mechanicznych ze szczególnym uwzględnieniem metod
interferencyjnych
− aplikacją systemów mikroprocesorowych w układach automatyki i sterowania
− energoelektronicznymi układami przekształtnikowych, nowoczesnych technik
pomiarowych wielkości nieelektrycznych
− automatyzacją złoŜonych systemów napędu elektrycznego
− mikroprocesorowymi układami i systemami do pomiaru i sterowania
− projektowaniem zespołów napędowych i roboczych rozdrabniaczy
− bioelektromechaniką i bioelektroakustyką kości i substytutów kości.58
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Instytut Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych „Metalchem” w Toruniu
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Sterowania Napędów w Toruniu.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− inŜynieria materiałowa, technologia wytwarzania, przetwarzania, recyklingu,
utylizowania i stosowania materiałów polimerowych, lateksów, kauczuków
syntetycznych, dyspersji, roztworów polimerowych, elastomerów, gumy, farb,
lakierów, barwników, pigmentów, rozjaśniaczy optycznych, półproduktów
organicznych i materiałów pochodnych
− technologia wytwarzania, przetwarzania, stosowania, recyklingu i utylizowania
materiałów kompozytowych, katalizatorów, emulgatorów i innych środków
pomocniczych stosowanych w technologii materiałów polimerowych
− działalności prototypowo-doświadczalnej maszyn, urządzeń i linii technologicznych
do wytwarzania, przetwarzania, modyfikowania, recyklingu i utylizowania
58
Źródło: www.umk.pl www.utp.edu.pl www.ukw.edu.pl
64
materiałów polimerowych, lateksów i kauczuków syntetycznych, dyspersji
i roztworów polimerowych, elastomerów, gumy, farb i lakierów, barwników,
pigmentów, rozjaśniaczy optycznych, półproduktów organicznych i materiałów
pochodnych
− energoelektroniczne układy napędowe prądu stałego i przemiennego, w tym:
mikroprocesorowe przemienniki częstotliwości, regulatory prądu stałego, sterowniki
połoŜenia, układy łagodnego rozruchu silników, układy napędowe z silnikami
bezszczotkowymi AC i DC
− automatyzacja procesów technologicznych, w tym kompleksowy system budowy
maszyn MB, urządzenia pozycjonujące, manipulatory z napędami pneumatycznymi
ze sterowaniem numerycznym, linie i stanowiska produkcyjne.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym w województwie naleŜą:
• Bydgoski Dom Technika Naczelnej Organizacji Technicznej Sp. z o.o.
• Kujawsko-Pomorski Związek Pracodawców i Przedsiębiorstw w Bydgoszczy
• Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
• Polska Izba Przemysłu Chemicznego z Województwa Kujawsko-Pomorskiego
• Centrum Transferu Technologii w Toruniu.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Park Kryształowy „Crystal Park” – kompleks elektroniczny (produkcja głównie
modułów ciekłokrystalicznych LCD), w Łysomicach/Ostaszewie koło Torunia
w obrębie Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W jego ramach działają lub
będą działać spółki córki takich międzynarodowych firm, jak: SHARP Corp.,
ORION Electric, Tenscho Electric Indistries, Sumitomo Chemical Co., Ltd, Tokai
Pressing Co. Ltd i Okaya&CO., Ltd, Sohbi Kohgei Co. Ltd i Hanwa Co.,
Ltd, Kimoto, Co., Ltd, Nyk Logistics, U-Tec Corporation
2. Toruński Park Technologiczny – realizuje wiele projektów, ukierunkowanych na
wpieranie rozwoju przedsiębiorczości, wspieranie innowacji i transferu technologii
3. Regionalne Centrum Innowacyjności w Bydgoszczy – celem jest rozwój
konkurencyjności i transfer technologii w regionie w zakresie dyscyplin
technicznych i rolniczych, pomoc wiodącym pod względem innowacyjności
przedsiębiorstwom z Pomorza i Kujaw
4. Bydgoski Park Przemysłowy – misją jest pobudzenie lokalnej przedsiębiorczości
i przyciągnięcie inwestorów zewnętrznych; specyfikacja branŜowa firm działających
na terenie BPP:
branŜa budowlana
recykling
produkcja tworzyw sztucznych;
5. Vistula Park – przewaŜająca obecność przedstawicieli sektora papierowego,
przetwórstwa drewna oraz usługowego
65
6. Park Przemysłowy w Solcu Kujawskim – preferowane sektory: przemysł
elektromaszynowy, spoŜywczy, tekstylny, materiałów budowlanych, rolnoprzetwórczy i inne niepowodujące pogorszenia stanu środowiska.
7. Grudziądzki Park Przemysłowy – celem jest uatrakcyjnienie terenów
przemysłowych i wzrost zatrudnienia w przemyśle.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7359:
o „Zakup i uruchomienie nowoczesnej automatycznej linii galwanicznej.” PPHU
Protech Sp. z o.o., Rypin – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności Spółki poprzez wdroŜenie innowacyjnych technologii
i nowych produktów” Belma Accessories Systems Sp. z o.o., Białe Błota –
kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Uruchomienie produkcji łączników krzywkowych, złącz elektrycznych
nierozbieralnych i folii opakowaniowej.” Zakłady Sprzętu Instalacyjnego
POLAM NAKŁO S.A., Nakło nad Notecią – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Unowocześnienie parku maszynowego związanego z kluczową działalnością
produkcyjną.” "METALBARK" PPU Z. Barłóg., Nowa Wieś Wielka – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Zakup nowej, innowacyjnej linii do produkcji zgrzewanych kształtowników
stalowych” GLOB PROFIL S.A. – kwota wsparcia 1 250 000 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Rozbudowa i rozwój działalności Toruńskiego Parku Technologicznego
w ramach działania 5.3. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 50 mln zł dla
Toruńskiej Agencji Rozwoju Regionalnego
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo jest bardzo silnym ośrodkiem przemysłu chemicznego oraz
maszynowego, które są potencjalnymi odbiorcami automatyki, robotyki lub techniki
pomiarowej. Ponadto region jest silnym ośrodkiem w zakresie potencjału klastrów oraz
parków technologicznych. Pomimo to region w zakresie potencjału obszarów
badawczych projektu Foresight ARP plasuję się w środku stawki województw. Na
terenie województwa umiarkowana liczba przedsiębiorstw produkuje, integruję
automatykę, robotykę czy technikę pomiarową. Ponadto niewielka liczba jednostek
badawczo-rozwojowych oraz niskie nakłady na działalność B+R zaburzają współpracę
sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Zarówno podmioty gospodarcze, jak i naukowe
59
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
66
działające w regionie umiarkowanie wykorzystały środki unijne w ramach programu
SPO WKP oraz bardzo słabo pozyskują środki w ramach programu POIG.
NaleŜy podkreśli, Ŝe województwo kujawsko-pomorskie ma jedną z najwyŜszych
stóp bezrobocia w kraju (15,4 %), co generuje bardzo wysokie koszty społeczne,
zmniejsza atrakcyjność inwestycyjną województwa oraz spowalnia rozwój lokalnej
gospodarki.
4.6.3.Województwo lubelskie
Lubelszczyzna specjalizuje się w uprawach ekologicznych. Dzięki sprzyjającym
warunkom glebowo-klimatycznym, tradycyjnemu modelowi gospodarowania opartemu
na rodzinnych gospodarstwach rolnych oraz dzięki czystości środowiska, region stał się
potentatem w produkcji Ŝywności ekologicznej. Rozwinął się tu równieŜ przemysł
maszynowy, przemysł lotniczy oraz chemiczny.
Szanse rozwojowe województwa:
• połoŜenie na międzynarodowym szlaku transportowym wschód-zachód
• sąsiedztwo rynku wschodniego
• duŜy potencjał edukacyjny oraz naukowo-badawczy uczelni wyŜszych
• duŜe zasoby taniej, wykwalifikowanej siły roboczej
• dobre warunki do rozwoju rolnictwa, przemysłu spoŜywczego, maszynowego,
lotniczego, drzewnego, chemicznego, usług oraz turystyki
• istnienie dogodnych warunków naturalnych do produkcji biopaliw oraz wytwarzania
energii na bazie biomasy.
Kluczową gałęzią przemysłu województwa jest przemysł maszynowy i lotniczy.
Województwo ma duŜe tradycje związane z przemysłem maszynowym (produkcja
samochodów osobowych i cięŜarowych). Szanse na rozwój inwestujących w tej branŜy
podmiotów zwiększa sieć potencjalnych kooperatorów i poddostawców, ale równieŜ ze
względu na istniejące podmioty tego sektora, odbiorców dostaw i usług.
Nie bez znaczenia dla przemysłu lotniczego i potencjalnych inwestorów jest
zaplecze naukowo-badawcze, działalność parków technologicznych i klastrów
przemysłowych, dostępność odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej oraz
relatywnie niskie koszty pracy. Wypracowane przez instytucje wspierające działalność
gospodarczą ulgi i zachęty inwestycyjne równieŜ przyczyniają się do podniesienia
atrakcyjności regionu.
Ponadto w województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym
potencjałem technicznym oraz dominującym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o ELMONT AKP, Biała Podlaska – automatyka przemysłowa i instalacje
elektryczne
67
o Wikpol Sp. z o.o., Motycz k/Lublina – firma projektuje, dostarcza, wdraŜa
i integruje ze sobą nowoczesne rozwiązania w zakresie robotyki przemysłowej
oraz systemów automatyki przemysłowej
o Aucor Piotr Kaczorek w Stoczku Łukowskim – kompleksowe rozwiązania
z zakresu sterowania, programowania i konstruowania urządzeń; projektowanie
i konstruowanie urządzeń – transportery, napędy liniowe jedno- i wieloosiowe,
podajniki
o Delta-Technika Sp. z o.o., Lublin – kompleksowe zaopatrzenia w automatykę
i pneumatykę.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka i przemysł wydobywczy
o Lubelski Węgiel „BOGDANKA” S.A. w Bogdance – największy dystrybutor
i jedyny producent węgla kamiennego na Lubelszczyźnie
o Lubelskie Zakłady Energetyczne "Lubzel"
o Zamojska Korporacja Energetyczna S.A.
Przemysł maszynowy
o Intrall Polska (dawna Lubelska Fabryka Samochodów CięŜarowych)
o Fabryka ŁoŜysk Tocznych, Kraśnik S.A. – produkcja łoŜysk tocznych
o TSUBAKI-HOOVER POLSKA Sp. z o.o., Kraśnik – produkcja wyrobów
metalowych
o Caterpillar Poland Zakład w Janowie Lubelskim – największy światowy
producent sprzętu budowlanego, górniczego, silników wysokopręŜnych
i przemysłowych turbin gazowych
Przemysł chemiczny
o Zakłady Azotowe, Puławy
o Atlas Neeif Holdings Limited (Lubelskie Zakłady Przemysłu Cementowego
w Chełmie)
Inne
o Black Red White, Biłgoraj – producent mebli
o Lubelskie Fabryki Wag FAWAG S.A
o Lubelsko-Małopolska Spółka Cukrowa S.A., Zamość
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie istnieje Politechnika Lubelska, która prowadzi działalność naukowodydaktyczną, badania innowacyjne, wspiera kluczowe gałęzie przemysłu oraz
współpracuje z regionalnymi parkami technologicznymi.
• Politechnika Lubelska:
o Katedra Automatyki i Metrologii oraz Katedra Napędów i Maszyn
Elektrycznych Wydziału Elektrotechniki i Informatyki.
68
o Katedra Automatyzacji oraz Katedra Mechaniki Stosowanej Wydziału
Mechanicznego.
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Chełmnie
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn oraz elektrotechniki
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Zamościu
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn
Ośrodki te obecnie prowadzą badania w zakresie:
− analiza i synteza zautomatyzowanych układów napędu elektrycznego
− algorytmy i systemy sterowania komputerowego
− badanie i projektowanie systemów pomiarowych z częstotliwościowym nośnikiem
informacji
− badania w zakresie dynamiki układów mechanicznych, drgań w procesach
skrawania, dynamiki samochodów i śmigłowców.60
Na terenie województwa prowadzi działalność Instytut Nawozów Sztucznych
w Puławach. W zakresie projektu Foresight ARP Instytut prowadzi między innymi
działalność w zakresie produkcji urządzeń i aparatury przemysłu chemicznego ze stali
węglowej i kwasoodpornej na potrzeby przemysłu chemicznego.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi o charakterze proinnowacyjnym
naleŜą:
• Wschodni Klub Techniki i Racjonalizacji w Zamościu
• Lubelska Fundacja Rozwoju
• Lubelskie Centrum Transferu Technologii na Politechnice Lubelskiej
Kluczowe klastry i parki technologiczne w regionie
1. Świdnik Regionalny Park Przemysłowy – na terenie parku funkcjonują
przedsiębiorstwa związane z branŜą:
lotniczą
motoryzacyjną
budowlaną (producenci stolarki drzwiowej i okiennej).
„PZL Świdnik” zajął drugie miejsce w Rankingu 500 najbardziej innowacyjnych
firm w Polsce w 2006 roku.
2. Klaster Producentów Komponentów Lotniczych w Świdniku
3. Puławski Park Przemysłowy – celem parku jest utworzenie obszaru
zrównowaŜonego rozwoju przemysłu chemicznego ukierunkowanego na rozwój
i stosowanie innowacyjnych, proekologicznych technologii, zgodnych z kierunkami
rozwoju Zakładów Azotowych „Puławy” S.A.61
Planowane jest utworzenie Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego.
60
61
Źródło: www.pollub.pl
Źródło: www.parkpulawy.pl
69
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7362:
o „Modernizacja przedsiębiorstwa w celu zwiększenia jego konkurencyjności
i efektywności poprzez zakup linii do łuszczenia i prostowania prętów.”
VIRMET Sp. z o.o. Zakład Przetwórstwa Stali, Niedrzwica DuŜa – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Nowoczesne rozwiązania dla przemysłu – wzrost konkurencyjności” SIGMA
S.A., Barak – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Uruchomienie linii do produkcji kabli elektroenergetycznych YAKY, YKY
oraz modernizacja dotychczasowego procesu produkcyjnego.” PP-H "ELPAR",
Parczew – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Zbudowanie montowni i uruchomienie produkcji innowacyjnych spiralnych
wymienników ciepła”. Przedsiębiorstwo WdraŜania Nowych Technologii
Remontowych ENERGOREMONT Sp. z o.o., Krasnystaw – kwota wsparcia
1 185 000 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka:
o ECOTECH-COMPLEX – Człowiek, Środowisko, Produkcja. – opracowanie
nowych technologii inŜynierskich i biologicznych mających na celu utrzymanie
równowagi ekologicznej. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 144 mln zł dla
Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej
o Budowa Parku Wodnego „Termy Nałęczowskie – EUROSPA 2012”w ramach
działania 6.4. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 78 mln zł dla Gminy
Nałęczów.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Region Lubelszczyzny pomimo bogatych tradycji przemysłu lotniczego i maszynowego
oraz rozwijających się parków technologicznych, wykazuje słaby potencjał
i wykorzystanie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Ponadto region notuje
niskie wartości technologicznego zaawansowania oraz automatyzacji przemysłu, gdyŜ
jest to region typowo rolniczy.
Region charakteryzuje mała ilość producentów i integratorów działających
w zakresie obszarów badawczych realizowanego projektu. Ponadto region otrzymuje
niskie noty w zakresie potencjału jednostek badawczo-rozwojowych, szkół wyŜszych
oraz pozyskiwania środków unijnych, co nie sprzyja rozwojowi współpracy ze sferą
gospodarczą. WyŜszą pozycję region zajmuje pod względem wysokości nakładów na
badania i rozwój, co naleŜy przypisać głównie Lublinowi jako rozwijającemu się
ośrodkowi akademickiemu.
62
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
70
Stopa bezrobocia rejestrowanego w porównaniu z innymi województwami Polski
wschodniej jest stosunkowo niska (13,3 %), pomimo to jest wyŜsza od średniej
krajowej, co spowalnia rozwój gospodarczy regionu.
4.6.4. Województwo lubuskie
Lubuskie naleŜy do regionów średnio uprzemysłowionych. W wyniku szybkiej
transformacji i restrukturyzacji gospodarki przemysł, zwłaszcza tradycyjnych branŜ,
przestał odgrywać tu dominującą rolę. Dziś największymi ośrodkami przemysłowymi
są: Gorzów Wlkp., Zielona Góra i śary. Coraz więcej inwestorów przyciąga teŜ
utworzona Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna, gdzie działa juŜ
kilkanaście zakładów róŜnych branŜ.
MoŜliwości rozwijania produkcji stwarzają dostępne w regionie surowce skalne
(gliny, Ŝwiry, iły), rolnicze i leśne oraz energetyczne (gaz ziemny, ropa naftowa).
NajwyŜszy w kraju stopień zalesienia powoduje, Ŝe województwo lubuskie stwarza
najlepsze moŜliwości rozwoju branŜy drzewnej.63
Szanse rozwojowe województwa:
• gęsta sieć drogowa i kolejowa, liczne przejścia graniczne (drogowe, kolejowe oraz
rzeczne) umoŜliwiające szybki transport towarów
• doskonałe połoŜenie – bliskość duŜych rynków Unii Europejskiej
• zróŜnicowana struktura branŜowa gospodarki
• liczne instytucje oraz firmy usługowe aktywnie wspierające biznes oraz współpracę
gospodarczą z sąsiednimi krajami
• silna kadra inŜynierska i techniczna
• dynamiczny rozwój sektora prywatnego
• rozwinięty potencjał eksportowy
• duŜa ilość przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego w porównaniu
z innymi województwami
• moŜliwość dostaw gazu z lokalnych zasobów i gazociągów tranzytowych
• doskonałe warunki do wytwarzania energii odnawialnej z biomasy (największe
zalesienie w kraju).64
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł drzewny oraz
elektryczny.
Zaplecze kadrowe w postaci specjalistów obróbki drewna i tapicerów, liczna grupa
poddostawców przemysłu meblowego i przetwórstwa drzewnego, sprzyjające warunki
klimatyczne regionu, odpowiednia baza surowcowa oraz rozwinięta infrastruktura
techniczna dotycząca przemysłu drzewnego (liczne tartaki, zakłady meblarskie)
sprawiła, Ŝe ta dziedzina przemysłu stała się wizytówką regionu.
63
64
Źródło: na podstawie www.lubuskie.pl
Źródło: www.paiz.gov.pl
71
Rozwój sektora elektrycznego w regionie jest moŜliwy dzięki duŜej podaŜy
wykwalifikowanych pracowników, relatywnie niskimi w porównaniu z resztą kraju
płacami w sektorze oraz licznej grupie producentów części i poddostawców przemysłu.
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Lumel S.A., Zielona Góra – produkcja aparatury pomiarowej i urządzeń
automatyki
o Gedia Poland Sp. z. o.o., Nowa Sól – produkcja na potrzeby przemysłu
motoryzacyjnego
o Relpol S.A., śary – jeden z największych producentów przekaźników
elektromagnetycznych w Europie
o ELEKTRON s.c., Zielona Góra – systemy zdalnego sterowania drogą radiową
dla wodociągów i oczyszczalni, szafki sterownicze dla przepompowni ścieków,
sterowniki pomp, czujniki poziomu wody i sondy pomiarowe
o Pro-Matic Automatyka Przemysłowa, śary – projektowanie oraz budowa
maszyn, urządzeń i linii do prac automatycznych i półautomatycznych
w procesach montaŜowych.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka
o Zielonogórskie Zakłady Energetyczne S.A.
o EC Zielona Góra
o Zakład Energetyczny Gorzów S.A.
o Zespół Elektrowni Wodnych. Dychów
Przemysł drzewny i poligraficzny
o KAPPA Drezdenko Sp. z o.o. – jedna z największych firm europejskich
działających w produkcji, rozwoju i sprzedaŜy tektury do duŜych pudeł
o Kostrzyn Paper – producent papieru
o Kronopol śary – producentów płyt i wyrobów drewnopochodnych
o Zakłady Płyt Pilśniowych z Krosna Odrzańskiego
o Zielonogórska Fabryka Mebli S.A.
o Lubuskie Fabryki Mebli SA ze Świebodzina
o ICT Poland w Kostrzynie n/Odrą – jeden z największych
i najnowocześniejszych na świecie zintegrowanych zakładów produkcji
i przetwarzania bibułki higienicznej
Przemysł elektromaszynowy
o Keiper Polska Sp. z o.o., Świebodzin – produkcja części samochodowych
o REMIX S.A., Świebodzin – jedna z czołowych firm w Polsce produkująca
wysokiej jakości urządzenia do obróbki cieplnej metali i piece topialne
72
o OR – SAT, śary – produkcja na potrzeby przemysłu motoryzacyjnego oraz
meblarskiego
o Volkswagen Elektro-Systemy w Gorzowie Wielkopolskim – producent
wiązek elektrycznych do samochodów
o Moltech, Sulęcin – producent kabli, przewodów i światłowodów
o Bapro-Met Spółka z o.o., Stare Kurowo – produkcja podzespołów do lamp
oświetleniowych oraz części do łóŜek szpitalnych
o Holding – Zręb Gorzów S.A. Oddział Meprozet w Drezdenku – producent
konstrukcji stalowych; obróbka skrawaniem
Inne
o Polmos z Zielonej Góry – branŜa alkoholowa
o Podravka, Kostrzyn nad Odrą – jeden z największych producentów wyrobów
spoŜywczych w Europie Środkowo-Wschodniej
o Max Elektronik S.A. z Zielonej Góry – tworzenie oprogramowania
wykorzystującego nowoczesne technologie informatyczne.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie istnieje Uniwersytet Zielonogórski, który prowadzi działalność
naukowo-dydaktyczną, badania innowacyjne, wspiera kluczowe gałęzie przemysłu,
współpracuje z regionalnymi parkami technologicznymi oraz przedsiębiorstwami
ulokowanymi w Specjalnej Strefie Ekonomicznej Kostrzyn-Słubice.
• Uniwersytet Zielonogórski:
o Wydział Elektrotechniki, Informatyki i Telekomunikacji
o Wydział Mechaniczny.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− urządzeniami elektronicznymi oraz systemami mikroprocesorowymi
− przyrządami i systemami pomiarowymi do monitorowania obiektów i procesów
technologicznych
− sztuczną inteligencją w diagnostyce obiektów i procesów przemysłowych
− zastosowaniem wybranych technik sztucznej inteligencji w budowie modeli
rozmytych
− matematycznym modelowaniem obiektów technicznych i systemów sterowania
− wibroakustyką maszyn i urządzeń
− mechaniką materiałów inteligentnych
− zastosowaniem metod elektrochemicznych w procesach rafinacji i modyfikacji
metali oraz stopów w stanie stałym i ciekłym
− skrawalnością współczesnych materiałów konstrukcyjnych w procesie obróbki
toczenia, wiercenia, frezowania, rozwiercania, szlifowania.65
65
Źródło: www.uz.zgora.pl
73
Na terenie województwa prowadzi działalność Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
Metrologii Elektrycznej „Metrol” w Zielonej Górze. Do głównych kierunków
działalności badawczo-rozwojowej ośrodka naleŜą m.in.:
− elektryczne mierniki analogowe i cyfrowe
− mierniki samochodowe
− przetworniki wielkości elektrycznych. Rejestratory
− elektroniczne regulatory wielkości fizycznych
− systemy pomiarowo-regulacyjne
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii, Uniwersytet Zielonogórski.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Lubuskie Centrum Innowacji Technologii i Rozwoju – świadczy usługi doradcze na
potrzeby samorządów lokalnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw.
Specjalizuje się w czynnościach związanych z procedurą pozyskiwania i obsługi
funduszy pomocowych Unii Europejskiej.
2. Park Naukowo-Technologiczny Uniwersytetu Zielonogórskiego – celem Parku
Naukowo-Technologicznego jest tworzenie warunków do wykorzystania
naukowego i przemysłowego potencjału regionu i stymulowanie rozwoju przemysłu
zaawansowanych technologii.
Na terenie województwa istnieje Specjalna Strefa Ekonomiczna Kostrzyn-Słubice.
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
papierniczy
drzewny
motoryzacyjny
optyczny
metalowy.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7366:
o „Modernizacja Zakładu Produkcji Konstrukcji Stalowych” w Nowym
Czarnowie”. PUP „GOTECH” Sp. z o.o., Gorzów Wielkopolski – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wprowadzenie innowacyjnych
inwestycji.” Ślusarstwo Usługowe Blacharstwo Lakiernictwo Samochodowe
Edward Hajduk, Gorzów Wielkopolski – kwota wsparcia 1 220 000 zł
66
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
74
o „WdroŜenie nowoczesnych maszyn do obróbki blach oraz informatycznego
systemu zarządzania.” Euro-Box Spółka z o.o., Ługów – kwota wsparcia
1 197 111 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Innowacyjne, małoinwazyjne metody typu „non fusion” i „fusion”
chirurgicznego leczenia dysfunkcji układu kostno-neuro-mięśniowego człowieka
w ramach działania 1.4. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 35 mln zł dla
LfC Sp. z o.o.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Pod względem potencjału przemysłowego województwo zalicza się do regionów
średnio zindustrializowanych. Przemysł przeszedł restrukturyzację w wyniku procesu
prywatyzacji oraz napływu kapitału zagranicznego, głównie niemieckiego, w postaci
licznych, lecz relatywnie niewielkich firm. Struktura branŜowa przemysłu jest
stosunkowo zróŜnicowana, a jego nowoczesność wyraŜona jest obecnością silnych
producentów i integratorów automatyki i techniki pomiarowej na potrzeby przemysłu
drzewnego (wykorzystującego naturalną bazę surowcową) i elektrycznego.
Jednocześnie województwo lubuskie naleŜy do regionów, w których najmniej
środków przeznacza się na działalność badawczo-rozwojową, co moŜe przyczynić się
do spadku innowacyjności tego regionu. Ponadto mała liczba ośrodków badawczorozwojowych, niski potencjał szkół wyŜszych, wysokie bezrobocie (14,2 %) oraz
znikome pozyskanie funduszy unijnych nie wróŜy wzrostowi konkurencyjności regonu
oraz ściślejszej współpracy sfery naukowej z podmiotami gospodarczymi.
4.6.5. Województwo łódzkie
Obecnie to waŜny ośrodek akademicki oraz rozwijające się centrum gospodarcze.
Najbardziej
rozwiniętymi
gałęziami
przemysłu
są:
elektrotechniczny,
elektromaszynowy, chemiczny oraz przemysł lekki włókienniczy i odzieŜowy. W ciągu
ostatnich lat za sprawą inwestycji zagranicznych powstał tu największy klaster AGD w
Europie, a takŜe jest to miejsce rozwoju nowych technologii oraz nowoczesnych
instytucji finansowych (firma Philips uruchomiła tu Europejskie Centrum Usług
Finansowych) i centrów zakupowych.67
Szanse rozwojowe województwa:
• połoŜenie w centrum Polski (waŜne m.in. ze względu na infrastrukturę transportową
i techniczną)
• dobrze rozwinięta infrastruktura gospodarcza głównego miasta województwa –
Łodzi
• duŜe zasoby węgla brunatnego, dzięki czemu województwo jest drugim w kraju (po
województwie śląskim) producentem energii
67
Źródło: www.paiz.gov.pl
75
• duŜy potencjał naukowo-badawczy łódzkich szkół wyŜszych i ośrodków naukowych
• źródła wód termalnych uŜywane w energetyce oraz rehabilitacji zdrowotnej
(Uniejów)
• w regionie zostały podjęte równieŜ działania związane z wykorzystaniem biogazu
(Doły Brzeskie).
Kluczową gałęzią przemysłu województwa jest sektor AGD oraz sektor IT.
WdroŜenie strategii klastra w mieście Łodzi we współpracy z Mckinsey & Company
zakłada wsparcie dla duŜych zagranicznych inwestorów z sektora AGD oraz zapewnia
profesjonalną obsługę podczas procesu inwestycyjnego.68
Właściwa baza naukowa i badawcza oraz wykwalifikowany personel, dostępność
wykwalifikowanej kadry oraz liczne zachęty inwestycyjne (ulgi podatkowe w Łódzkiej
Specjalnej Strefie Ekonomicznej, pomoc publiczna, gotowe tereny inwestycyjne) to
elementy, które spowodowały, Ŝe tylko województwo łódzkie zostało zaklasyfikowane
do sektora wysokich szans rozwoju sektora AGD i sektora IT.
Województwo łódzkie stało się przez to miejscem, w którym coraz częściej
powstają centra usług księgowych, banki i centra finansowe, centra rozliczeniowe,
centra oprogramowania i IT.
Na terenie województwa znajdują się obszary dwóch okręgów przemysłowych,
które mają szczególne znaczenie dla funkcjonowania tradycyjnych gałęzi przemysłu
w województwie:
• Łódzki Okręg Przemysłowy – dominuje tu przemysł włókienniczy,
elektromaszynowy, chemiczny, skórzano-obuwniczy
• Piotrkowsko-Bełchatowski Okręg Przemysłowy
o w Bełchatowie koncentruje się przemysł wydobywczy
o w Piotrkowie dominuje przemysł maszynowy, przetwórczy oraz włókienniczy.
Ponadto w województwie istnieją liczne zakłady odznaczające się duŜym
potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o MARKON Sp. z.o.o., Tomaszów Mazowiecki – automatyzacja i robotyzacja
przemysłu chemicznego, samochodowego, tekstylnego i spoŜywczego
o ABB Elta Sp. z o.o., Łódź
o P.I. Kontach, Łódź – projektuje i uruchamia zrobotyzowane stanowiska
produkcji; szkoli w zakresie obsługi i programowania robotów TOSHIBA,
prowadzi doradztwo techniczne i wykonuje ekspertyzy
o T-System Projekt, Łódź – projektowanie i realizacja układów napędowych
i sterowania, autoryzowany partner Siemensa w zakresie techniki napędowej
i automatyki
68
tamŜe
76
o EMIT S.A. Zakład Maszyn Elektrycznych w śychlinie – producent silników
elektrycznych niskiego i wysokiego napięcia
o ELESTER – fabryka styczników i aparatów łączeniowych
o DP System Sp. z o.o. – specjalizuje się w projektowaniu i budowie
nowoczesnych układów automatyki programowalnej dla wszystkich działów
przemysłu i branŜ gospodarki
o Aporter Sp. z .o.o. – firma projektowo-produkcyjno-handlowa oferująca
zautomatyzowane systemy transportu wewnętrznego, załoŜona na bazie fabryki
ZUT – Zgierz
o POKÓJ Spółdzielnia Elektrotechniczna, Łódź – produkcja złączników
jednotorowych, wielotorowych, ochronnych
o Przedsiębiorstwo Usługowo-Produkcyjne SENSOR w Łodzi – specjalizuje się
w produkcji profesjonalnej aparatury diagnostycznej do pomiaru i analizy drgań
maszyn, wywaŜania dynamicznego
o F&F, Pabianice – producent aparatury elektrotechnicznej i osprzętu
elektronicznego stosowanego w automatyce przemysłowej oraz elektrycznych
instalacjach domowych
o SEW-EURODRIVE Polska Sp. z o.o., Łódź – innowacyjne rozwiązania
napędowe dla wszystkich branŜ i gałęzi przemysłu: samochodowego, materiałów
budowlanych, produkcji Ŝywności i napojów oraz obróbki metalu
o INWAG Systems, Wartkowice – produkcja wag i systemów wagowych
o Zakłady Urządzeń Elektrycznych Zeltech S.A. w Łodzi – projektowanie
i wykonawstwo kompleksowych układów napędowych
o Zatra S.A. w Skierniewicach – produkcja transformatorów małej mocy
o Zakład Produkcyjno Usługowo Handlowy „TELTO” w Skierniewicach –
produkcja transformatorów, zasilaczy, prostowników
o SIZEI – Zakład Elementów Indukcyjnych w Skierniewicach – produkcja
transformatorów, cewek, dławików, zasilaczy, elektromagnesów
o P.H.U. "MUTECH" Tadeusz Mucha w Łowiczu – oferuje szereg usług
w zakresie wzorcowania aparatury kontrolno pomiarowej.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka
o BOT Górnictwo i Energetyka S.A.
o Kompleks Paliwowo-Energetyczny ,,Bełchatów” S.A.
o Kopalnia Węgla Brunatnego "Bełchatów" S.A.
o Zakład Energetyczny Łódź – Teren S.A.
o Zespół Elektrociepłowni w Łodzi S.A.
o Przemysł IT i AGD
o Bosch/Siemens – producenci AGD, Łódź
o Comarch, Łódź – dostawca biznesowych rozwiązań IT
77
Przemysł elektromaszynowy
o GK Fabryka Maszyn Górniczych FMG „Pioma” S.A. Piotrków Trybunalski
o Häring Piotrków Trybunalski – produkcja czujników i części do układów
wtryskowych
o Przedsiębiorstwo Transportowo-Usługowe "TRANS-CENTRPOL" w Łodzi
o Zakłady Artykułów Technicznych "ARTECH" w Łodzi
o Fabryka Maszyn Introligatorskich "Introma" w Łodzi
o Przedsiębiorstwo Handlu Sprzętem Rolniczym "AGROMA" w Kutnie
o Zakłady Mechaniczne "CHEMITEX" Łódź
o Przedsiębiorstwo Mechanizacji Budownictwa "ZREMB" w Łodzi
o PZL-ZSM Piotrków – elementy tłoczące, zawory tłoczne, wtryskiwacze itp.
o Hutchinson Łódź – branŜa samochodowa, przemysłowa, lotnicza
o Fermot S.A. w Skierniewicach – wytwarzanie narzędzi precyzyjnych oraz
produkcja detali wtryskowych z tworzyw sztucznych
o FERROXCUBE POLSKA Sp. z o.o. w Skierniewicach – producent rdzeni
magnetycznych
Przemysł metalowy
o Continental Can Polska Sp. z o.o., Radomsko
o Gerlach S.A., Drzewica – producent sztućców
o Lozamet Sp. z o.o. Łódzkie Zakłady Metalowe
Inne
o Polfa Kutno S.A.
o Warta Kombinat Cementowo-Wapienniczy S.A. w Działoszynie
o Grupa Atlas, Łódź
o Sonda S.A., Zduńska Wola – produkcja mroŜonek owocowo-warzywnych
o Polska Grupa Farmaceutyczna S.A., Łódź
o Agros Nova Sp. z o.o. w Łowiczu – czołowy producent branŜy spoŜywczej
w Polsce
o ZPC, Opoczno – producent płytek ceramicznych
o Ceramika, ParadyŜ
o Ceramika, Tubądzin.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo łódzkie dysponuje niekwestionowanym potencjałem ośrodków
naukowo-dydaktycznych prowadzącymi badania innowacyjne, wspierającymi kluczowe
gałęzie przemysłu, współpracujące z regionalnymi parkami technologicznymi oraz
przedsiębiorstwami ulokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.
• Politechnika Łódzka
• Wydział Mechaniczny
o Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki.
78
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− przepływem 3D stacjonarnym oraz niestacjonarnym na stanowisku niskociśnieniowej dwustopniowej, osiowej turbiny powietrznej z precyzyjnym hamulcem
wiroprądowym oraz z systemem zautomatyzowanego prowadzenia pomiarów
− sterowaniem drganiami linii wałów maszyn z wykorzystaniem technologii AMB
oraz innych niekonwencjonalnych systemów
− układami hybrydowymi słuŜącymi efektywnemu przetwarzaniu energii wiatru,
słońca i energii procesów biologicznych oraz chemicznych na energię cieplną oraz
elektryczną
− drganiami wywołanymi przepływami
− wyznaczaniem obciąŜalności mocą czynną i bierną turbogeneratorów i hydrogeneratorów
− symulacją komputerową przebiegów elektromagnetycznych i elektromechanicznych
w silnikach indukcyjnych
− kształtowaniem procesów przejściowych w nawrotnych mechanizmach dźwignic
− metodami pomiaru stereometrii powierzchni (3D)
− zastosowaniem modeli deformowalnych do analizy obrazów endoskopowych
w medycynie
− konstrukcją robotów chirurgicznych
− automatyzacją i komputeryzacją przyrządów i urządzeń pomiarowych
− pomiarami magnetycznymi, badaniami właściwości materiałów magnetycznych.69
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Aparatury Manewrowej „Oram” w Łodzi
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Automatyki i Urządzeń Precyzyjnych w Łodzi
• Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Włókienniczych „PolmatexCenaro” w Łodzi
• Instytut Przemysłu Skórzanego w Łodzi
• Instytut Biopolimerów i Włókien Chemicznych w Łodzi
• Instytut Włókiennictwa w Łodzi
• Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy (Zakład Ochron
Osobistych).
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− surowce, technologie i biotechnologie oraz środki pomocnicze przemysłu garbarskiego, futrzarskiego i obuwniczego
− biotechnologia przemysłowa (bioprocesy w modyfikacji i przetwórstwie polimerów
i włókien, biosynteza nanobiomateriałów polimerowych
− opracowywanie nowych technik i technologii wytwarzania i stosowania
półproduktów i wyrobów włókienniczych
69
Źródło: www.p.lodz.pl
79
− maszyny i urządzenia na potrzeby technik włókienniczych i włókien chemicznych
oraz procesów fizykochemicznych (w pełnym i skróconym zakresie b+r+w), w tym
automatyzacja maszyn i procesów włókienniczych oraz zautomatyzowany transport
wewnętrzny
− kompleksowe prace naukowo-badawcze, konstrukcyjne, doświadczalne i wdroŜeniowe, zmierzające do przygotowania produkcji nowych wyrobów w dziedzinie
aparatury łączeniowej prądu przemiennego
− produkcja i sprzedaŜ styczników próŜniowych oraz zestawów stycznikowych
− automatyzacja i komputeryzacja (zwłaszcza w czasie rzeczywistym) procesów
technologicznych w przemyśle, na potrzeby energetyki, ochrony środowiska,
gospodarki komunalnej, przemysłu paszowego
− aparatura kontrolno-pomiarowa
− środki ochrony indywidualnej oraz materiały i elementy stosowane do ich produkcji,
w tym odzieŜy ochronnej.70
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Instytut Biologii Medycznej PAN w Łodzi
• Bełchatowsko Kleszczowski Park Przemysłowo Technologiczny
• Fundacja Inkubator – Łódź
• Fundacja Rozwoju Przedsiębiorczości w Łodzi
• Instytut Technik i Technologii Dziewiarskich TRICOTEXTIL w Łodzi
• Łódzka Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
• Łódzka Rada Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT
• Akcelerator Technologii Uniwersytetu Łódzkiego
• Centrum Innowacji Uniwersytetu Łódzkiego
• Stowarzyszenie Regionalnej Sieci Centrów Doskonałości LODOSK w Łodzi.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Łódzki Regionalny Park Naukowo-Technologiczny, branŜe:
o informatyka
o produkcja nowoczesnej aparatury leczniczej
o produkcja leków, kosmetyków, komponentów farmaceutycznych
o odnawialne i nowe źródła energii
o produkcja nowych materiałów na potrzeby medycyny i włókiennictwa
o biotechnologia
o nanotechnologia,
2. Bełchatowsko Kleszczowski Park Przemysłowo Technologiczny, celem jest
pobudzanie lokalnej przedsiębiorczości i kreowanie nowych miejsc pracy
70
Źródło: www.orgmasz.cp2.win.pl
80
3. Park Przemysłowy Boruta Zgierz, celem jest uatrakcyjnienia terenów
przemysłowych i wzrostu zatrudnienia w przemyśle (Zakładów Przemysłu
Barwników BORUTA) na terenie Zgierza
4. Klaster Medialny w Łodzi – branŜa: media.
Na terenie województwa istnieje Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna
Główni inwestorzy – sektory:
• IT (Dell Products Poland Sp. z o.o.)
• AGD (Gillette Poland International Sp. z o.o; Indesit Company Polska; BSH Sprzęt
Gospodarstawa Domowego)
• Automatyka Przemysłowa (ABB Sp. z.o.o)
• Obróbka skrawaniem (Haering Polska)
• Wyroby z papieru (Prowell; FUJI SEAL)
• Produkcja szkła (EUROGLAS Polska)
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7371:
o „WdroŜenie nowych technologii obróbki metali” METALBUD Sp. z o.o. Podlas.
– kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Modernizacja procesu produkcji” Łódzkie Zakłady Metalowe “Lozamet”
Sp. z o.o., Łódź – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „WdroŜenie technologii azotowania plazmowego wałów korbowych.” Fabryka
Osprzętu Samochodowego ”POLMO” Łódź. S.A. – kwota wsparcia 1 119 345 zł
o „Nowe usługi dla branŜy farmaceutycznej dzięki zakupowi najnowocześniejszej
aparatury analitycznej.” Trimen Chemicals Sp. z o.o., Łódź – kwota wsparcia
310 000 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Funkcjonalne nano- i mikromateriały włókiennicze w ramach działania 1.3.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 21,5 mln zł dla Instytutu Włókiennictwa
o Barierowe materiały nowej generacji chroniące człowieka przed szkodliwym
działaniem środowiska w ramach działania 1.3. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji 15,5 mln zł dla Instytutu Włókiennictwa
o Innowacyjne środki i efektywne metody poprawy bezpieczeństwa i trwałości
obiektów budowlanych i infrastruktury transportowej w strategii
zrównowaŜonego rozwoju w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji 58,5 mln zł dla Politechniki Łódzkiej
71
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
81
o Czyste technologie w czystym środowisku w ramach działania 5.3. Orientacyjny
koszt całkowity inwestycji 109 mln zł dla Łódzkiego Regionalnego Parku
Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej.
Województwo łódzkie to bardzo silny ośrodek w zakresie potencjału automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Stolica regionu przezwycięŜa trudności związane ze
skutkami restrukturyzacji gospodarki w wyniku upadku państwowego sektora
włókienniczego i odzieŜowego. Obecnie region charakteryzuje bardzo silny
i nowoczesny sektor AGD oraz sektor IT o znaczeniu krajowym. Na terenie
województwa działają pręŜne przedsiębiorstwa i zakłady przemysłowe produkujące,
integrujące oraz wykorzystujące automatykę, robotykę lub technikę pomiarową. Istotne
znaczenie dla funkcjonowania regionu ma Bełchatowski Okręg Przemysłowy jako
główny polski producent energii elektrycznej, generujący istotny udział wielkości
krajowego PKB.
Sfera gospodarcza ściśle współpracuję z silnym potencjałem jednostek badawczorozwojowych, uczelni wyŜszych oraz jednostek doradczych o charakterze
proinnowacyjnym. NaleŜy podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza, jak i naukowa
plasują się w czołówce województw wykorzystujących środki unijne w ramach
programu SPO WKP.
Niską notę region otrzymuję za to, Ŝe pomimo wysokiego potencjału rozwojowego,
region plasuje się wśród „średniaków” jeśli chodzi o nakłady na działalność badawczorozwojową, stosunkowo wysokie bezrobocie (11,6 %) oraz niski stopień wykorzystania
środków unijnych w ramach programu POIG.
4.6.6. Województwo małopolskie
Pod względem poziomu rozwoju gospodarczego województwo małopolskie jest jednym
z najbardziej zróŜnicowanych regionów w Polsce. Jego mocna pozycja w gospodarce
kraju wynika z duŜego udziału w globalnej wartości produkcji sprzedanej przemysłu
i budownictwa. Pomimo wzrostu znaczenia przemysłów rozwojowych będących
nośnikami postępu technologicznego i organizacyjnego, tj. kablowego,
telekomunikacyjnego, komputerowego, farmaceutycznego, poligraficznego oraz
materiałów budowlanych nadal podstawę gospodarki stanowią tradycyjne gałęzie,
w tym: hutnictwo, cięŜka chemia, górnictwo, przemysł metalowy, tytoniowy,
spoŜywczy.72
Szanse rozwojowe województwa:
• duŜy potencjał naukowy i badawczy krakowskich uczelni wyŜszych oraz ośrodków
naukowych
• obecność sektora wysokich technologii
72
Źródło: www.malopolska.uw.gov.pl
82
•
•
•
•
•
•
•
•
•
duŜe zasoby dobrze wykształconej kadry
bogate zasoby naturalne
rozbudowana sieć instytucji wspierających i obsługujących biznes
zaawansowana infrastruktura teleinformatyczna
dogodne warunki do rozwoju sektora High-Tech oraz przemysłu
elektromaszynowego
dobra dostępność komunikacyjna
województwo dysponuje niekwestionowanym potencjałem do rozwoju innowacji
nakłady na działalność badawczą i rozwojową (B+R) plasują region na drugiej
pozycji w kraju, po Mazowszu
doskonałe warunki naturalne do wytwarzania energii odnawialnej, szczególnie
wykorzystanie energii wód geotermalnych.
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest sektor High-Tech, przemysł
elektromaszynowy oraz chemiczny.
Rozwojowi sektora High-Tech sprzyja wysoki potencjał naukowo-badawczy
i edukacyjny szkolnictwa wyŜszego, dostępność wykwalifikowanej siły roboczej, duŜe
nakłady na badania i rozwój oraz rozwijający się Park Technologiczny Life Science
„Jagielloński Park i Inkubator Technologii”. Sprawia to, Ŝe odbiorcy usług skorzystać
mogą między innymi z najwyŜszej klasy laboratoriów, a takŜe z wielu usług
niezbędnych do rozwoju firm High-Tech w sektorach biotechnologii i biomedycyny.
DuŜa podaŜ wykwalifikowanej siły roboczej, duŜa liczba poddostawców przemysłu
lotniczego i motoryzacyjnego zlokalizowanych na terenie Małopolski oraz sąsiednich
województw (śląskiego oraz podkarpackiego), nowoczesny park maszynowy oraz
dogodne połączenia komunikacyjne sprawiają, Ŝe województwo małopolskie stało się
terenem atrakcyjnym do rozwoju przemysłu motoryzacyjnego.
Na terenie województwa znajdują się obszary czterech okręgów przemysłowych,
które mają szczególne znaczenie dla funkcjonowania tradycyjnych gałęzi przemysłu
w województwie:
1. Krakowski Okręg Przemysłowy – dominujący jest tu przemysł elektromaszynowy,
hutniczy i spoŜywczy
2. Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy – dominujący jest tu przemysł
energetyczny, górniczy, hutniczy, elektrotechniczny i przemysł środków transportu
3. Tarnowsko-Rzeszowski Okręg Przemysłowy – dominujący jest tu przemysł
elektromaszynowy, chemiczny oraz górniczy
4. Karpacki Okręg Przemysłowy. Dominujący jest tu przemysł górniczy,
przetwórstwa ropy naftowej i gazu ziemnego, elektromaszynowy oraz przemysł
środków transportu.
Na terenie województwa znajdują się liczne zakłady przemysłowe odznaczające się
duŜym potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
83
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Elsta, Wieliczka – działa w branŜy elektroenergetycznej, elektroniki górniczej
i automatyki przemysłowej
o TB-Automation, Kraków – oferuje przemysłowe czteroosiowe roboty Adept
i projektuje zrobotyzowane gniazda produkcyjne wyposaŜone w roboty Adept
o Integrator Tarnów s.c. – buduje układy sterowania i nadzoru dla ciągów
technologicznych, stanowisk montaŜu, maszyn i instalacji
o ABIS s.c., Kraków – specjalizuje się w programowaniu urządzeń automatyki
przemysłowej, komputerowych systemów nadzorowania produkcji i sterowania
procesami technologicznymi, wizyjnymi systemami kontroli jakości, robotami
o FUP Fazami, Brzesko – serwis i produkcja urządzeń sterowniczych opartych na
podzespołach automatyki
o EC Engineering Sp. z o.o., Kraków – wykonywanie automatycznych układów
sterowania i wizualizacji, systemów analizy i archiwizacji danych pomiarowych
o Roboty Przemysłowe Krzysztof Sulikowski, Kraków – robotyzacja linii
przemysłowych, firma specjalizuje się w branŜy drzewno-meblarskiej
i metalowej
o P.P.U.H. WAGA, Skawina – elektroniczne wagi samochodowe i kolejowe,
przemysłowe systemy waŜące, mierniki i czujniki wagowe
o ASTOR Sp. z o.o., Kraków – Automatyka Sterowanie Transmisja Oprogramowanie Robotyka
o Aumatic Sp. z o.o., Skawina – projektowanie i budowa maszyn i linii
montaŜowych
o Automationstechnik Sp. z o.o., Kraków – dostawca wyposaŜenia technicznego
linii produkcyjnych oraz stanowisk montaŜowych branŜy samochodowej,
elektrotechnicznej, elektronicznej, przemysłu spoŜywczego, chemii gospodarczej
o Pracownia Automatyki Przemysłowej MABIT w Andrychowie – projektowanie
i wdraŜanie systemów automatyki przemysłowej
o Control Process IT, Kraków – wykonawstwo oprogramowania systemów na
bazie sterowników swobodnie programowalnych oraz systemów wizualizacji,
archiwizacji i transmisji danych róŜnych producentów
o SENGA S.C. K. Piasek, K. Siewierski, G. Spiechlanin, Kraków – projektowanie
systemów automatyki w przemyśle chemicznym i cięŜkim
o Skamer-ACM, Tarnów – projektowanie instalacji pomiarów i automatyki,
działalność usługowa w zakresie urządzeń, montaŜu i rozruchu instalacji
o Automatyka Sp. z o.o., Tarnów – projektowanie systemów pomiarowych,
obsługa, montaŜ i rozruch przemysłowych systemów do pomiaru i sterowania
o INTER-KOMPAS s.c., Nowy Sącz – produkcja urządzeń telemetrii GPRS na
potrzeby automatyki.
84
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Przemysł elektryczny i High-Tech
o Tele-Fonika Kable Handel S.A., Kraków – największy producent kabli
i przewodów w Europie Środkowej i Wschodniej
o Zakłady Kablowe Bitner – producent kabli i przewodów
o Comarch S.A., Kraków – branŜa IT
Przemysł elektromaszynowy
o Fabryka Silników Elektrycznych TAMEL S.A. w Tarnowie
o Delphi Automotive Systems Poland S.A., Kraków – producent części motoryzacyjnych
o Valeo Autosystemy Sp. z o.o., Skawina – producent systemów samochodowych
o Zakłady Mechaniczne, TARNÓW – producent obrabiarek do metalu: tokarek,
szlifierek oraz produkcja na potrzeby wojska.
Przemysł metalowy
o Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” S.A., Bukowno
o Huta im. Tadeusza Sendzimira S.A., Kraków (ArcelorMittal Poland) –
producent stali
o Grupa Kęty S.A., Kęty – branŜa aluminiowa
o Can-Pack S.A., Kraków – producent opakowań aluminiowych
o Grupa Polska Stal Sp. z o.o., Kraków – producent wyrobów hutniczych
o Stalprodukt ZPH S.A., Bochnia – producent stali
o Energetyka
o Zakład Energetyczny Kraków S.A.
o Zakład Energetyczny Tarnów
o Elektrownia Skawina S.A.
o Enion S.A., Kraków – zakłady energetyczne
o Przemysł chemiczny
o Synthos S.A., Oświęcim – branŜa chemiczna
o Dwory Firma Chemiczna S.A., Oświęcim
o Azoty Tarnów S.A., Tarnów – wyroby chemiczne
o Przemysł wydobywczy
o Rafineria Trzebinia S.A., Trzebinia
o Karpacka Spółka Gazownictwa Sp. z o.o., Tarnów
o Rafineria Nafty w Gorlicach
Inne
o R.R. Donnelley Europe Sp. z o.o., Kraków – branŜa poligraficzna
o Kimberly-Clark S.A., Klucze – zakłady papiernicze
o Scandinavian Tobacco S.A., Myślenice – producent wyrobów tytoniowych
85
o śywiec Trade Spółka z o.o., Kraków
o Carlsberg Okocim w Brzesku
o Grupa Maspex, Wadowice – lider na rynku producentów soków, nektarów
i napojów w Polsce.
Liderami wśród Małych i Średnich Przedsiębiorstw w województwie są:
o Fakro (producent okien dachowych), Koral (producent lodów), Wojas
(producent obuwia), Optimus (komputery), Wawel, Lajkonik, Okocim.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo małopolskie dysponuje niekwestionowanym potencjałem ośrodków
naukowo-dydaktycznych, wspierających kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzące
badania
innowacyjne,
współpracujące
z
parkami
pechnologicznymi
i przedsiębiorstwami ulokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych:
• Uniwersytet Jagielloński
o Wydział Informatyki i Matematyki
• Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie im. Stanisława Staszica
o Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki
o Wydział InŜynierii Mechanicznej i Robotyki
• Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
o Wydział InŜynierii Elektrycznej i Komputerowej
o Wydział Mechaniczny
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu
kształci w zakresie mechatroniki
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Tarnowie
kształci w zakresie elektroniki i telekomunikacji oraz elektrotechniki.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− robotami mobilnymi
− cyfrowymi systemami pomiarowo-kontrolnymi w zastosowaniach do robotów
przemysłowych i układów fotowoltaicznych
− modelowaniem matematycznym w postaci dyskretnych problemów optymalizacji,
procesów przemysłowych i obliczeniowych
− automatyzacją procesów technologicznych
− automatyzacją budynków
− opracowaniem cyfrowego jednokanałowego lokalizatora GLOP, wykonanie modelu
fizycznego i przeprowadzenie badań laboratoryjnych oraz w kopalni
− badaniami pomiarowymi i symulacyjnymi systemu napędowego walcarek dla
określenia przyczyn ich awarii
− modelowaniem kinematyki mechanizmów robotów
− projektowaniem i wykonywaniem unikalnej aparatury kontrolno-pomiarowej
86
− komputerowym wspomaganiem systemów pomiarowych
− wykorzystaniem podstaw biomechaniki w konstrukcji elementów i zespołów
robotów (w szczególności chwytaków, manipulatorów, itp.).73
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego Sp. z o.o. w Tarnowie
• Instytut Nafty i Gazu w Krakowie
• Instytut Zaawansowanych Technologii Wytwarzania w Krakowie (dawniej Instytut
Obróbki Skrawaniem)
• Instytut Odlewnictwa w Krakowie
• Centralny Ośrodek Chłodnictwa „COCH” w Krakowie
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Budowy Urządzeń Chemicznych „Cebea”
w Krakowie
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Górnictwa Surowców Chemicznych „Chemkop”
w Krakowie
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Mechanizacji Pakowania „Empak” w Krakowie
• Centralne Laboratorium Przemysłu Obuwniczego w Krakowie
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Kauczuków i Tworzyw Winylowych
w Oświęcimiu.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− badania nad wielkokalibrowymi karabinami maszynowymi
− obrabiarki do metali
− opracowywanie technologii odgazowania składowisk i utylizacji biogazu
− rozwój procesów obróbki wiórowej i ściernej, narzędzi, oprzyrządowania,
obrabiarek specjalnych oraz systemów eksploatacji narzędzi
− badania struktury i własności mechanicznych tworzyw odlewniczych
− badania nad konstrukcją aparatów wymienników ciepła płaszczowo rurowych
i lamelowanych
− badania w zakresie technologicznych urządzeń cukrowniczych
− projektowanie i produkcja maszyn pakujących głównie dla przemysłu
farmaceutycznego, spoŜywczego, kosmetycznego i chemicznego
− techniki i technologii produkcji obuwia
− zastosowanie polimerów winylowych – synteza, właściwości.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Centrum Transferu Technologii Politechnika Krakowska Wydział InŜynierii
Środowiska
73
Źródło: www.agh.edu.pl www.pk.edu.pl www.uj.edu.pl
87
•
•
•
•
•
•
•
Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie
Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu Jagiellońskiego
Jagiellońskie Centrum Innowacji Sp. z o.o. (JCI) w Krakowie
Instytut Mechaniki Górotworu Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
Instytut Metalurgii i InŜynierii Materiałowej PAN w Krakowie
Instytut Mineralnych Materiałów Budowlanych w Krakowie
Instytut Technologii Elektronowej w Krakowie
Kluczowe klastry i parki technologiczne w regionie:
1. Zielony Park Przemysłowy "Kryształowy", Tarnów – branŜe elektromaszynowa,
budowlana, szklarska, logistyczna
2. Klaster „Life Science, Kraków” – biotechnologie
3. Tarnowski Park Naukowo-Technologiczny – wspomaganie transferu nowoczesnych
technologii z sektora nauki do gospodarki
4. Eklaster – Małopolski Klaster Informatyczny – branŜa IT
5. Małopolsko-Podkarpacki Klaster Czystej Energii – celem jest zwiększenie
pozyskania i wykorzystania czystej energii w regionie południowo-wschodniej
Polski dla ochrony środowiska przyrodniczego
6. Klaster Multimediów i Systemów Informacyjnych, Nowy Sącz
7. Klaster Medycyna Polska
8. Tarnowski Klaster Przemysłowy "Plastikowa Dolina" – tworzywa sztuczne, wyroby
chemiczne.
Na terenie województwa istnieje Specjalna Krakowska Strefa Ekonomiczna
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
IT
motoryzacja
poligrafia
elektronika.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7374
o „Automatyzacja procesu proszkowego malowania grzejników” Przedsiębiorstwo
TERMIX S.C. Kozub Bogusław, Jacek śelazko, Nowy Sącz – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Uruchomienie nowoczesnego zespołu technologicznego do obróbki blach”
Treko Laser Sp. z .o.o., Skawina – kwota wsparcia 1 250 000 zł
74
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
88
o „Rozbudowa zakładu oraz zakup innowacyjnych urządzeń produkcyjnych”
Zakład Usługowo-Produkcyjny EMITER Sp. J. Stanisław Bieda, Piotr Lis,
Limanowa – kwota wsparcia 1 249 700 zł
o „Automatyzacja linii układania i lutowania elementów elektronicznych na
płytach PCB.” ENERGOCONTROL sp. z o.o., Kraków – kwota wsparcia
46 863 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka:
o Nowe rozwiązania materiałowe i konstrukcyjne w liniach napowietrznych
zapobiegające kryzysom energetycznym typu „blackout” w ramach działania
1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 59 mln zł dla Akademii GórniczoHutniczej
o Nowe technologie informacyjne dla elektronicznej gospodarki i społeczeństwa
informacyjnego oparte na paradygmacie SOA w ramach działania 1.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 36 mln zł dla Akademii GórniczoHutniczej
o Nanotechnologia jonowa i plazmowa materiałów formowanych na bazie węgla
i krzemu w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji:
18 mln zł dla Instytutu Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego
Polskiej Akademii Nauk
o Małopolskie Centrum Biotechnologii w ramach działania 2.1. Orientacyjny koszt
całkowity inwestycji: 90 mln zł dla Akademickiego Centrum NaukowoTechnologiczne AKCENT Małopolska reprezentowane przez Uniwersytet
Jagielloński
o Akademickie Centrum Materiałów i Nanotechnologii w ramach działania 2.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 90 mln zł dla Akademii GórniczoHutniczej
o Rozwój Krakowskiego Parku Technologicznego w kierunku utworzenia klastra
technologii informacyjnych w ramach działania 5.3. Orientacyjny koszt
całkowity inwestycji: 110 mln zł dla Krakowskiego Parku Technologicznego.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo jest nowoczesnym oraz dobrze rozwiniętym ośrodkiem przemysłowym,
akademickim, naukowym i kulturalnym. Oprócz Krakowa, naleŜy wymienić miasta tj.:
Tarnów, Nowy Sącz, Oświęcim, Chrzanów i Zakopane, które charakteryzują się duŜym
potencjałem rozwojowym.
Małopolska to jeden z najsilniejszych ośrodków w zakresie potencjału automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Na terenie województwa działają pręŜne przedsiębiorstwa i zakłady przemysłowe produkujące, integrujące oraz wykorzystujące
automatykę, robotykę lub technikę pomiarową.
Ogromny potencjał sfery gospodarczej skupiony w okręgach przemysłowych,
klastrach technologicznych oraz Specjalnej Strefie Ekonomicznej ściśle współpracuje
89
z silnym potencjałem jednostek badawczo-rozwojowych, uczelni wyŜszych oraz
jednostek doradczych o charakterze proinnowacyjnym.
NaleŜy podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza, jak i naukowa plasuje się
w czołówce województw pozyskujących środki unijne w ramach programu SPO WKP
oraz POIG. Świadczy to o wysokiej świadomości proinnowacyjnej, przedsiębiorczości
oraz potrzebie rozwoju zakorzenionej w regionie.
Atutem województwa jest najniŜsze w Polsce bezrobocie (8,9 %), wysoka podaŜ
absolwentów szkół wyŜszych i pracowników o zróŜnicowanych kwalifikacjach oraz
bardzo wysokie w skali kraju nakłady na działalność B+R. Atuty te dają gwarancję
dynamicznego rozwoju obszarów badawczych projektu Foresight ARP.
4.6.7. Województwo mazowieckie
Mazowsze jest liderem polskich przemian gospodarczych. Województwo rozwija się
najszybciej w Polsce i przyciąga najwięcej inwestycji zagranicznych. Jest to największy
w Polsce region pod względem liczby ludności, z młodą i dobrze wykształconą kadrą,
o najmniejszym w kraju bezrobociu i największej liczbie zatrudnionych.
Główne sektory gospodarki obecne na Mazowszu to sektor IT, przemysł
samochodowy, petrochemiczny, handel, telekomunikacja, usługi finansowe, ubezpieczenia.
Szanse rozwojowe województwa:
• duŜa koncentracja podmiotów gospodarczych
• najwyŜszy w kraju poziom dochodów ludności
• lokalizacja w transeuropejskich korytarzach transportowych: rozbudowane linie
kolejowe oraz największy w kraju port lotniczy, zapewniające połączenie
z większymi miastami kraju i Europy
• najwyŜszy poziom innowacyjności (najwyŜsze w kraju nakłady na działalność
badawczą i rozwojową)
• największy w kraju potencjał sfery badawczo-naukowej
• region najczęściej odwiedzany przez zagranicznych turystów (głównie turystyka
biznesowa); rozwojowi branŜy turystycznej sprzyja dobra siatka połączeń
z miastami europejskimi, wysoki poziom usług hotelowych, komunikacyjnych,
telekomunikacyjnych i finansowych
• o pozycji województwa w duŜej mierze decyduje stolica; Warszawę charakteryzuje
największa w kraju dynamika zmian gospodarczych
• największe zasoby kadry pracowników o zróŜnicowanych kwalifikacjach
• wysoka dynamika prywatyzacji sektora państwowego
• Warszawska Giełda Papierów Wartościowych – centrum obsługi biznesu w Polsce
oraz centrum kapitałowe Europy Środkowej i Wschodniej
• Mazowsze jest jednym z najbardziej uprzywilejowanych w Polsce rejonów pod
względem zasobów wiatru w mezoskali, co moŜe przyczynić się do rozwoju
energetyki wiatrowej w regionie.
90
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest sektor IT, przemysł
elektromaszynowy i budowlany.
Województwo posiada wyspecjalizowane zaplecze naukowo-techniczne oraz liczne
centra naukowe i parki technologiczne, które przyczyniają się do wysokiego poziomu
kształcenia kadr. NajwyŜsza w kraju podaŜ absolwentów szkół wyŜszych, wysokie
nakłady na działalność naukowo-badawczą i rozwój, duŜa aktywność i przedsiębiorczość, liczne placówki doradcze o charakterze proinnowacyjnym, duŜa sieć
potencjalnych kooperatorów i poddostawców dają gwarancję dynamicznego rozwoju
sektora IT oraz przemysłu elektromaszynowego.
Dostępność siły roboczej, zaplecze surowców mineralnych niezbędnych dla
budownictwa, centralne połoŜenie na skrzyŜowaniu szlaków handlowych, dogodne
warunki fizjograficzne sprawiają, Ŝe województwo mazowieckie od wielu lat jest
liderem w sektorze budowlanym.75
W województwie prowadzą działalność następujące zakłady odznaczające się
duŜym potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Przedsiębiorstwo Badawczo-Rozwojowe MERAWAY Sp. z o.o. – komputerowe
systemy automatyki
o PGSYSTEMS Automatyka Przemysłowa i Robotyka, Konstancin-Jeziorna –
automatyka przemysłowa i układy sterowania PLC, projektowanie i wykonanie,
montaŜ i programowanie robotów w automatyce przemysłowej
o ESCO, Warszawa – producent i dostawca elementów pomiarowych i układów
automatyki
o Zeiss Metrologia Przemysłowa, Warszawa – najnowsze rozwiązania z zakresu
techniki pomiarów geometrycznych, w szczególności w zakresie elementów
mechanicznych
o Automatech Sp. z o.o., Opacz-Kolonia k. Warszawy – integrator systemów
i dystrybutor produktów branŜy automatyki przemysłowej
o ABB, Warszawa – producent aparatury rozdzielczej wysokich, średnich i niskich
napięć
o Ericsson Sp. z o.o., Warszawa – światowy lider w sprzedaŜy produktów 3G
o Aplisens S.A., Warszawa – producent przemysłowej aparatury pomiarowej
i elementów automatyki
o CZAKI,. Raszyn – producent aparatury do pomiarów i regulacji temperatury
o Siemens A&D, Warszawa – producent automatyki i techniki napędowej; firmy
partnerskie:
− IMPOL-1, Warszawa – realizacja systemów automatyki dla kolei, chłodni,
cukrowni, mleczarni i innych zakładów przemysłowych
− ITM POLAND LTD, Radom – branŜa tytoniowa
75
Źródło: www.paiz.gov.pl
91
o MLEKOMAT, Karczew – produkcją automatyki przemysłowych (systemy
pasteryzacji)
o Emmerson Process Management Sp. z o.o., Warszawa – producent urządzeń
pomiarowych, systemów sterowania, elementów wykonawczych
o Festo, Raszyn – automatyzacja przemysłowa z pneumatyką
o SAMSON Sp. z o.o., Warszawa – armatura i automatyka węzłów cieplnych
o Zakład Elektroniki Pomiarowej Wielkości Nieelektrycznych w Markach –
producent klasyfikowanych wzorców siły i momentu
o Intergraph Polska Sp. z o.o. – światowy lider rozwiązań informatycznych dla
przemysłu przetwórczego, energetycznego i okrętowego oraz instytucji
bezpieczeństwa publicznego
o Qnisz ING, Piaseczno – firma zajmuje się napędami elektrycznymi i ich
sterowaniem oraz automatyzacją procesów technologicznych
o Firma InŜynierska "MECHATRONIKA", Warszawa – zajmuje się
projektowaniem układów i systemów łączących komponenty i sterowanie
elektroniczne z mechanicznymi układami wykonawczymi
o Steel Work – Industry Solutions, Pruszków – opracowywanie i wdraŜanie
w róŜnych gałęziach przemysłu nowych technologii z zakresu automatyzacji
produkcji oraz przemysłowej aparatury kontrolno-pomiarowej
o AB – MICRO Sp. z o.o., Warszawa – kompleksowe rozwiązania automatyki
przemysłowej
o Fabryka Aparatury Elektronicznej NEFA w Otwocku
o TWT AUTOMATYKA, Warszawa – producent układów automatyki
i sterowania
o SolidChip T. Kozłowski, Mińsk Mazowiecki – produkcja modułów automatyki
przemysłowej.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Przemysł rafineryjny i petrochemiczny:
o Polski Koncern Naftowy Orlen S.A.
o Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A., Warszawa
Przemysł elektromaszynowy:
o Zakłady FSO śerań w Warszawie
o Zakłady przemysłu elektromaszynowego i metalowego znajdują się
w Mławie, w Ciechanowie, w Baboszewie i Pułtusku
o Lucchini Poland Sp. z o.o., Warszawa – producent kół, osi, zestawów
kołowych
o Warszawskie Zakłady Mechaniczne WUZETEM w Warszawie – producent
aparatury wtryskowej do silników wysokopręŜnych
o Wojskowe Zakłady Lotnicze w Warszawie – remontuje silniki samolotowe
i śmigłowcowe oraz pomocnicze turbinowe zespoły napędowe
o EADS Polskie Zakłady Lotnicze "Warszawa-Okęcie" S.A.
92
o Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego "PZL – WARSZAWA II" S.A
o ZPP AUTO Poland Spółka z o.o. w Siedlcach – produkcja komponentów
i elementów montaŜowych dla branŜy motoryzacyjnej
o Płocka fabryka kombajnów zboŜowych „Bizon”
o CNH Polska Sp. z o.o. w Płocku – producent maszyn i sprzętu rolniczego
o Faurecia w Grójcu – producent wyposaŜenia samochodowego
o ZPUH Export Import Zdzisław Machnio w Szydłowcu – obróbka skrawaniem
o Fabryka Broni „Łucznik” w Radomiu
Sektor IT
o Przemysł elektroniczny : firma LG Electronics Mława Sp. z o.o. oraz spółki
kooperujące: Dong Yang Electronics Sp. z o.o., Ssang Geum Mława
Sp. z o.o., Fine Altech Sp. z o.o., Lemahieu
o Telecom, Warszawa – branŜa telekomunikacja
o Radomska Wytwórnia Telekomunikacyjna S.A.
o Zakłady Wytwórcze Urządzeń Telefonicznych S.A. Warszawa
Produkcja energii i ciepła:
o Westinghouse Modelpol Sp. z o.o., Warszawa
o Elektrownia "Kozienice" S.A.; Zespół Elektrowni Ostrołęka
o Elektrociepłownie Warszawskie: Siekierki; śerań; Kawęczyn
o RWE Stoen. Stołeczne zakłady energetyczne (Vatenfall)
o PGE ZE Warszawa Teren
Przetwórstwo spoŜywcze:
o Nestle – branŜa spoŜywcza
o Hortex, Warszawa – produkcja i sprzedaŜ soków, mroŜonek i koncentratów
soków owocowych
o Zakłady Przetwórcze Owoców i Warzyw Tarczyn (Agros Fortuna Sp. z o.o.)
o Zakłady Przemysły Tłuszczowego S.A., Warszawa
o Polmos, Siedlce – fabryka wyrobów alkoholowych
o Wedel, Warszawa
o Browary Warka S.A.; Królewskie Browary Warszawskie; Browar Jabłonowo
Przemysł drzewny:
o Przemysł poligraficzny (Ciechanów, Płońsk)
o Stora Enso – Fabryka celulozy, papieru i kartonów w Ostrołęce
o Forte w Ostrowi Mazowieckiej – producent mebli
Przemysł chemiczny, farmaceutyczny i tworzyw sztucznych:
o Fabryka Substancji Zapachowych "Pollena-Aroma" Sp. z o.o.
o Polfa Warszawa S.A. – jedna z największych firm farmaceutycznych w kraju
o „Centrala Importowo-Eksportowa Chemikaliów” Ciech S.A., Warszawa
o Bata Poland Sp. z o.o., Warszawa – fabryka obuwia
93
o CORVIN, Radom – fabryka obuwia
o Fabryka Styropianu i Wyrobów Pokryciowych "Izolacja" PP w Wierzbicy
k. Radomia
o fabryka kosmetyków „AVON” w Garwolinie
o Procter & Gamble Warszawa – Targówek – fabryka kosmetyków
Inne:
o Huta ArcelorMittal, Warszawa – uznany producent wyrobów długich ze stali
węglowych i stopowych
o Wytwórnia Wyrobów Tytoniowych w Radomiu (Altadis; Polski Tytoń PHP)
o Radwag, Radom – producent wag
o Fabryka nakryć stołowych w Wierzbicy
o Fabryka markowej odzieŜy Levi Strauss w Płocku.
o Ytong, Warszawa – branŜa budowlana
o Jadar w Radomiu – producent kostki brukowej i galanterii betonowej
o Przemysłowe Centrum Optyki, Warszawa
o Impexmetal S.A. GK, Warszawa – branŜa metali nieŜelaznych
o Cargill Polska S.A. – wytwórnia pasz w Sierpcu, Siedlcach.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo mazowieckie jest krajowym liderem wśród potencjału ośrodków
naukowo-dydaktycznych, prowadzącym badania innowacyjne, wspierającym kluczowe
gałęzie przemysłu oraz współpracujące z regionalnymi parkami technologicznymi.
• Politechnika Warszawska
o Wydział Mechatroniki
o Wydział Elektryczny
o Wydział Mechaniczny Energetyki i Lotnictwa
o Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych
o Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych
o Wydział InŜynierii Produkcji
• Uniwersytet Warszawski
o Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki
• Politechnika Radomska
o Wydział Mechaniczny
• Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
o Wydział Technologii Drewna (Zakład Mechanizacji i Automatyzacji
w Przemyśle Drzewnym)
o Wydział InŜynierii Produkcji
o Zakład Maszyn Rolniczych
o Zakład Mechanizacji Leśnictwa
94
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Ciechanowie
o Wydział InŜynierii (kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn)
o Zamiejscowy Wydział Elektroniki w Mławie (kształci w zakresie elektroniki
i telekomunikacji).
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in.:
• Politechnika Warszawska
o Metody pomiaru wysokiej dokładności dla potrzeb nanotechnologii;
interferencyjne systemy pomiarowe, badania nad poprawą parametrów
metrologicznych laserowych skanerów pomiarowych, badania mechatronicznych
właściwości magnetyków nanokrystalicznych
o Zastosowanie technik multimedialnych w pomiarach; metody kompresji
informacji audiowizualnej, interaktywne narzędzia w edukacji politechnicznej,
percepcja bodźców audiowizualnych, projekcja światła laserowego oraz
poszukiwanie nowych efektów świetlnych
o InŜynieria jakości i metrologia w procesach wytwarzania; metody kontroli
wyrobów i procesów produkcyjnych, walidacja metod badawczych, badania nad
doskonaleniem metod wyznaczania połoŜenia powierzchni krzywoliniowych
o Konstrukcja i badania przetworników, przyrządów i systemów pomiarowych;
współrzędnościowa technika pomiarowa, mikro- i makrogeometria powierzchni,
rozwój metod pomiaru natęŜenia przepływu cieczy i gazów
o Technologia elementów precyzyjnych i elektronicznych
o Metody i aparatura do obrazowania struktur tkankowych
o Projektowanie i badanie precyzyjnych urządzeń i ich podzespołów
o Analiza mikromechaniczna warstw wierzchnich metali
o Budowa i badania napędów (serwomechanizmów) maszyn i robotów
przemysłowych
o Projektowanie aplikacji przemysłowych układów automatyki
o Detekcja i lokalizacja uszkodzeń w sieciach elektroenergetycznych i maszynach
elektrycznych
o Pomiary w systemach elektroenergetycznych
o Elektroenergetyczna automatyka zabezpieczeniowa, regulacyjna i sterownicza
o Mikroprocesorowe układy sterowania oraz przetwornice AC/DC i DC/AC
w elektrowniach (prostych i hybrydowych) wykorzystujących odnawialne źródła
energii (ogniwa fotowoltaiczne, turbina wiatrowa, ogniwo paliwowe zasilane
wodorem lub metanolem, zasobnik energii)
o Modelowanie i symulacja cyfrowa stanów pracy sieci i systemów
elektroenergetycznych
o Techniki nagrzewania jarzeniowego
o Fotometria: doskonalenie techniki pomiarowej strumienia świetlnego, światłości
kierunkowej, luminancji i barwy, badania nad techniką pomiarów matrycowych
95
o Mechatronika pojazdów samochodowych
o Wyznaczanie dyskretnych wartości parametrów, przy projektowaniu maszyn
elektrycznych
o Inteligentne sterowanie w energoelektronice
o Wizja maszynowa (rozpoznawanie obiektów, lokalizacja obiektów
w przestrzeni, zastosowanie wizji do sterowania robotami i manipulatorami,
stereowizja)
o Doskonalenie technik probierczych z zastosowaniem nowoczesnych sensorów
i metod analizy sygnałów
o Badania czystych technologii węglowych
o Rozwój metod modelowania i symulacji kotłów i turbin w zakresie badań
zmienionych warunków ruchu
o Badanie wymiany ciepła w silnikach spalinowych
o Badania przepływomierzy i ciepłomierzy (atesty, świadectwa jakości)
o Badania procesów wymiany ciepła w ekstremalnie obciąŜonych łopatkach
i elementach silników lotniczych
o Badania dynamiki maszyn i konstrukcji (dynamika obiektów ruchomych,
numeryczna analiza i synteza układów mechanicznych, w tym siłowni
wiatrowych, stateczność ruchu, drgania)
o Sterowanie autonomiczne maszyn roboczych
o Modelowanie, symulacja i badania mechatronicznych systemów automatyzacji
pracy agregatu ciągnikowego
o Projektowanie zespołów sterowania hybrydowych układów napędowych
pojazdów i maszyn roboczych.76
• UW
o Mechanika ośrodków ciągłych
• Politechnika Radomska
o Projektowanie i badanie elementów maszyn energetycznych
o Technologia broni strzeleckiej i amunicji
o Technologia azotowania jako moŜliwość podwyŜszenia własności cząstkowych
elementów maszyn, szczególnie w odniesieniu do stopów Ŝelaza
o Zagadnienia technologii montaŜu maszyn i urządzeń
o Rozwój metod pomiarowych dla sterowania silników spalinowych
o Badania hydraulicznych i pneumatycznych układów napędowych i sterujących
o Badanie oddziaływania czynników otoczenia na destrukcję powłok
o Modelowanie, symulacja dynamiczna i synteza sterowania dźwignic
realizujących zadany ruch ładunku
o Projektowanie misji samolotów bezzałogowych
76
Źródło: www.pw.edu.pl
96
o Modelowanie i synteza sterowania robota dwunoŜnego (maszyn kroczących)
o Modelowanie matematyczne dynamiki ruchu elementów hydrokinetycznych
układów napędowych
o Zagadnienia kinematyki ruchu ramion robotów przemysłowych i manipulatorów
w automatyzacji produkcji
o Modelowanie konstrukcji maszyn budowlanych77
• SGGW
o Zagadnienia zuŜycia części maszyn
o Automatyzacja przemysłu drzewnego
o Prace studialne, projektowe i konstrukcyjne nad nowymi rozwiązaniami maszyn
i urządzeń rolniczych, doskonaleniem ich zespołów roboczych i metod
uŜytkowania w zróŜnicowanych warunkach pracy
o Badania laboratoryjno-polowe nad nowoczesnymi systemami automatycznego
sterowania procesami roboczymi maszyn do zbioru płodów
o Nowe maszyny w proekologicznej, wielofunkcyjnej gospodarce leśnej – badania
efektywności eksploatacji, badania ergonomiczne oraz doskonalenie wybranych
rozwiązań konstrukcyjnych78
W sferze badawczo-rozwojowej w Polsce obserwuje się wyraźną dominację
województwa mazowieckiego. Na terenie województwa prowadzi działalność znaczna
część Ośrodków Badawczo-Rozwojowych w Polsce. NaleŜą do nich m.in.:
• Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów „PIAP” w Warszawie
• Instytut Elektrotechniki w Warszawie
• Instytut Maszyn Matematycznych w Warszawie
• Instytut Mechaniki Precyzyjnej w Warszawie
• Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych w Kobyłce k Warszawy
• Przemysłowy Instytut Motoryzacji w Warszawie
• Instytut Optyki Stosowanej w Warszawie
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Podstaw Technologii i Konstrukcji Maszyn
„Tekoma” w Warszawie
• Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie
• Ośrodek Przetwarzania Informacji w Warszawie
• Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa w Warszawie
• Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Aparatury Badawczej i Dydaktycznej
„Cobrabid” Sp. z o.o. w Warszawie
• Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego w Warszawie
• Instytut Lotnictwa w Warszawie
77
78
Źródło: www.pr.radom.pl
Źródło: www.sggw.waw.pl
97
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Instytut Biotechnologii i Antybiotyków w Warszawie
Instytut Chemii i Techniki Jądrowej w Warszawie
Instytut Chemii Przemysłowej im. Ignacego Mościckiego w Warszawie
Instytut Energetyki w Warszawie
Instytut Energii Atomowej – Otwock – Świder
Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana. Otwock – Świder
Instytut Farmaceutyczny w Warszawie
Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy im. Sylwestra Kaliskiego
w Warszawie
Instytut Przemysłu Gumowego „Stomil” w Piastowie
Instytut Przemysłu Organicznego w Warszawie
Instytut Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych w Warszawie
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy w Radomiu
Instytut Technologii Elektronowej w Warszawie
Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych w Warszawie
Instytut Tele-Radiotechniczny w Warszawie
Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowań w Warszawie
Ośrodek Badawczo-Konstrukcyjny „Koprotech” w Warszawie
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy „Predom – OBR”
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Rafineryjnego w Płocku
Centrum Badawczo-Konstrukcyjne Obrabiarek w Pruszkowie
Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysły Poligraficznego w Warszawie
Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych w Warszawie
Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia Zielonka k. Warszawy
Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej. Sulejówek k. Warszawy
Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
robotyka ze szczególnym uwzględnieniem autonomicznych systemów mobilnych
zaawansowane systemy automatyki przemysłowej
modelowanie systemów bezpieczeństwa i infrastruktury krytycznej
metody i urządzenia do badań, pomiarów i kontroli
systemy automatyki i zarządzania budynkami
prowadzenie prac naukowych i badawczo-rozwojowych z dziedziny aparatury
pomiarowo-kontrolnej do realizacji procesów technologicznych obróbki cieplnej
− produkcja maszyn specjalnych do usuwania skutków awarii w komunikacji
miejskiej
− badanie, konstruowanie i doskonalenie wyrobów motoryzacyjnych
− mechanizacja i automatyzacja procesów montaŜu
−
−
−
−
−
−
98
− maszyny górnictwa skalnego
− projektowanie i budowa samolotów i śmigłowców
− badania i optymalizacja metod eksploatacji maszyn, urządzeń oraz materiałów
stosowanych w elektroenergetyce
− proekologiczne źródła energii
− badania naukowe w zakresie: inŜynierii systemów, tribologii, inŜynierii warstwy
wierzchniej, płynów eksploatacyjnych, diagnostyki, mechatroniki, bioniki,
metrologii, informatyki oraz edukacji zawodowej
− charakterystyka podzespołów elektronicznych: pomiary impedancyjne, widm
promieniowania, szumów
− prowadzenie certyfikacji obligatoryjnej i dobrowolnej materiałów opakowaniowych,
opakowań oraz maszyn pakujących
− zespoły znormalizowane do budowy obrabiarek zespołowych i specjalnych oraz linii
obrabiarek zespołowych
− urządzenia kontrolno-pomiarowe i technologiczne
− zautomatyzowane linie, gniazda, systemy produkcyjne do obróbki ubytkowej metali,
w tym z zastosowaniem techniki sterowań mikroprocesorowych (CAD/CAM)
− konstrukcja, modernizacja, badania i eksploatacja pojazdów pancernych
i opancerzonych oraz samochodów terenowych i specjalnych
− prowadzenie badań i certyfikacji maszyn, urządzeń oraz środków ochrony
indywidualnej i zbiorowej.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi o charakterze proinnowacyjnym
naleŜą:
• Instytut Badań Systemowych PAN w Warszawie
• Instytut Biocybernetyki i InŜynierii Biomedycznej PAN w Warszawie
• Instytut Podstaw Informatyki PAN w Warszawie
• Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie
• Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie
• Instytut Matematyczny PAN w Warszawie
• Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie
• Uniwersytecki Ośrodek Transferu Technologii w Warszawie
• Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości w Warszawie
• Fundacja Centrum Innowacji FIRE w Warszawie
• Fundacja Poszanowania Energii w Warszawie
• Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy w Radomiu
• Naczelna Organizacja Techniczna Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych
Centrum Innowacji NOT w Warszawie
• Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP w Warszawie.
99
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Mazowiecki Klaster Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych w Warszawie
(ICT). Misją klastra jest budowa platformy współdziałania przedsiębiorstw,
samorządów lokalnych, szkół, instytucji naukowych i otoczenia biznesu w celu
rozwoju branŜy informatyki, telekomunikacji i mediów elektronicznych.
2. Klaster Budownictwo – Polska Centralna w Warszawie. BranŜe: budownictwo,
maszyny dla budownictwa, materiały budowlane.
3. Klaster Kosmiczny Mazovia (KKM) w Warszawie. BranŜa: techniki satelitarne
i technologie kosmiczne.
4. Mazowiecki Klaster Druku i Reklamy „Kolorowa Kotlina” w Warszawie. BranŜa
poligrafia.
5. HOMAG – Producenci Klocków i Szczęk Hamulcowych w Warszawie. BranŜa:
części motoryzacyjne
6. Warszawski Park Przemysłowy Targówek
7. Płocki Park Przemysłowo-Technologiczny
8. TechnoPort Warszawski Park Technologiczny (planowany).
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7379:
o „Zakup urządzenia do produkcji kratownicy ze zmienną długością diagonale”.
Zakład Elementów Konstrukcyjnych inŜ. Jerzy Braterski, Warszawa – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Zakup nowoczesnych maszyn.” Mago Spółka Akcyjna, Rusiec – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Modernizacja poprzez zakup nowoczesnych maszyn produkcyjnych”.
STARGLASS Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe LTD
Sp. z o.o., Ostrołęka – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Modernizacja Fabryki Kabli TECHNOKABEL w Szreńsku w celu wdroŜenia
innowacyjnych technologii produkcji kabli i przewodów”. TECHNOKABEL
S.A., Warszawa – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Uruchomienie półautomatycznej linii technologicznej do montaŜu
akumulatorów”. ZAP Sznajder Batterien S.A., Piastów – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Zwiększenie moŜliwości produkcyjnych przez rozbudowę potencjału
technologicznego”. AMMONO sp. z o.o. Warszawa – kwota wsparcia
1 250 000 zł
79
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
100
o „Modernizacja parku maszynowego do produkcji pakietów elektronicznych”.
LARS Co. K. Łagutko, A. Roman, J. Belino-Studziński, spółka jawna, Piaseczno
– kwota wsparcia 1 110 000 zł
o „Nowoczesne linie do wzdłuŜnego i poprzecznego rozcinania blach”. BAKS
Sielski Kazimierz, Karczew – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Modernizacja procesu produkcji w celu zwiększenia konkurencyjności
międzynarodowej firmy.” PPH ROL-MOT Sp. z o.o., Ciepielów – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „WdroŜenie linii do automatycznego wykrawania i gięcia blach i drutu.”
KRAMO spółka jawna, Radom – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Zakup maszyn i urządzeń do centrum obróbczego”. Centrum Obróbki
Precyzyjnej PRECIZO Izabela Markowska, Płock – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Zakup napylarki próŜniowej wykorzystującej technologię IBAD.” Solaris
Optics S.A., Józefów – kwota wsparcia 1 102 500 zł
o „Zakup proekologicznej linii produkcyjnej do produkcji płytek obwodów
drukowanych.” Zakład Elektroniki Przemysłowej WOJART Spółka Jawna
W. Bielak, A. Połonkiewicz, Puchały – kwota wsparcia 937 031 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Zintegrowany mobilny system wspomagający działania antyterrorystyczne
i antykryzysowe w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji 19,1 mln EUR dla Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów
o Nowe materiały metaliczne o strukturze nanometrycznej do zastosowań
w nowoczesnych gałęziach gospodarki w ramach działania 1.1. Orientacyjny
koszt całkowity inwestycji 36 mln zł dla Politechniki Warszawskiej
o Monitorowanie stanu konstrukcji i ocena jej Ŝywotności w ramach działania 1.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 46 mln zł dla Politechniki Warszawskiej
o Centrum Zaawansowanych Materiałów i Technologii w ramach działania 2.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 359 mln zł dla Politechniki
Warszawskiej
o Kwantowe nanostruktury półprzewodnikowe do zastosowań w biologii
i medycynie – Rozwój i komercjalizacja nowej generacji urządzeń diagnostyki
molekularnej opartych o nowe polskie przyrządy półprzewodnikowe w ramach
działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 73 mln zł dla Instytutu
Fizyki PAN
o Metody i narzędzia projektowania i integracji sieci i usług telekomunikacyjnych
w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 45 mln zł dla
Instytutu Łączności – Państwowy Instytut Badawczy
o Kompozyty i nanokompozyty ceramiczno-metalowe dla przemysłu lotniczego
i samochodowego (akronim: KomCerMet) w ramach działania 1.1. Orientacyjny
koszt całkowity inwestycji 23 mln zł dla Instytutu Podstawowych Problemów
Techniki PAN
101
o Rozwój specjalizowanych systemów wykorzystujących akceleratory i detektory
promieniowania jonizującego do terapii medycznej oraz wykrywania materiałów
niebezpiecznych i opadów toksycznych w ramach działania 1.1. Orientacyjny
koszt całkowity inwestycji 79,5 mln zł dla Instytut Problemów Jądrowych im.
Andrzeja Sułtana.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Mazowsze to krajowy lider w zakresie potencjału automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej. Na terenie województwa działa najwięcej w kraju przedsiębiorstw
i zakładów przemysłowych produkujących oraz wykorzystujących w produkcji
automatykę, robotykę lub technikę pomiarową. Sfera gospodarcza ściśle współpracuje
z nieporównywalnym w kraju potencjałem jednostek badawczo-rozwojowych, uczelni
wyŜszych oraz jednostek doradczych o charakterze proinnowacyjnym. NaleŜy
podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza jak i naukowa jest krajowym liderem
w pozyskiwaniu środków unijnych w ramach programów SPO WKP oraz POIG.
Świadczy to o wysokiej świadomości proinnowacyjnej, przedsiębiorczości oraz
potrzebie rozwoju i podejmowaniu ryzyka.
Największa w kraju podaŜ absolwentów szkół wyŜszych oraz pracowników
o zróŜnicowanych kwalifikacjach dają gwarancję dynamicznego rozwoju obszarów
badawczych projektu Foresight ARP.
NaleŜy zaznaczyć, Ŝe województwo jest obszarem o bardzo duŜym wewnętrznym
zróŜnicowaniu w rozwoju gospodarczym. Poziom Ŝycia ludności aglomeracji
warszawskiej jest znacznie wyŜszy niŜ na terenach wiejskich, co jest przyczyną
masowej migracji zarobkowej.
4.6.8. Województwo opolskie
W regionie rozwija się kilkanaście gałęzi przemysłu, wśród których najwaŜniejsze to:
przemysł spoŜywczy, paliwowo-energetyczny, chemiczny, cementowo-wapienniczy,
elektromaszynowy, hutniczy i metalowy, nowoczesny i dobrze rozwinięty przemysł
meblarski. Region opolski naleŜy do krajowych potentatów w produkcji dachówek
i gąsiorów cementowych, koksu i półkoksu, wapna, a takŜe cementu. Istotne znaczenie
dla gospodarki regionu mają zasoby naturalne, w szczególności zaś złoŜa margli
i wapieni.
Szanse rozwojowe województwa:
• połoŜenie na krajowych i europejskich szlakach komunikacyjnych i transportowych
• dynamiczny rozwój szkolnictwa wyŜszego
• wysoki poziom rozwoju rolnictwa
• duŜy potencjał przemysłu przetwórczego
• lokalizacja w pobliŜu granicy polsko-czeskiej, a takŜe przynaleŜność do
euroregionów Pradziad i Śląsk
102
• zasoby naturalne – moŜliwość specjalizacji w sektorach wspierających przemysł
budowlany
• duŜy potencjał regionu w dziedzinie pozyskiwania odnawialnej energii z biomasy,
energii wiatru oraz działających elektrowni wodnych.80
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł budowlany oraz
przemysł chemiczny.
Dostępność wysoko wykwalifikowanej kadry pracowniczej, istniejące jednostki
naukowo-badawcze, zaplecze surowców skalnych i naturalnych niezbędnych do
budownictwa, niski koszt produkcji, bogata sieć kooperantów i poddostawców to
przesłanki do rozwoju przemysłu budowlanego i chemicznego województwa
opolskiego.
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz dominującym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o PROJEKT, Opole – kompleksowe doradztwo, przygotowanie oraz realizacja
systemów automatyki w zakresie sterowania oraz rozdziału energii
we wszystkich gałęziach przemysłu
o ACN Robotics, Zimnice Wielkie – buduje nowe zrobotyzowane stanowiska
spawalnicze oraz zgrzewalnicze w oparciu o roboty przemysłowe firm
MOTOMAN i FANUC
o MET-LAN, Opole – robotyzacja i automatyzacja procesów przemysłowych
o Sawim Sp. j., Strzelce Opolskie – aparatura pomiarowa, czujniki i przetworniki
o TURCK Sp. z o.o., Opole – jeden z czołowych producentów urządzeń
automatyki przemysłowej.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka
o PGE Elektrownia Opole S.A.
o Południowy Koncern Energetyczny S.A. Elektrownia Blachownia,
Kędzierzyn Koźle
Przemysł chemiczny
o Zakłady Azotowe Kędzierzyn-Koźle
o Cementownia GóraŜdŜe
o Brenntag Polska, Kędzierzyn-Koźle – dystrybucja surowców chemicznych dla
przemysłu
o Lhoist Polska – producentem wapna i wyrobów wapienniczych
Przemysł budowlany
o Zakłady Koksownicze Zdzieszowice Sp. z o.o.
80
Źródło: www.paiz.gov.pl
103
o Norgips – producent systemów ścian działowych, sufitów podwieszanych,
okładzin ściennych i sufitowych, zabudowy poddaszy
Inne
o Zott – sprzedaŜ hurtowa wyrobów mleczarskich
o Besel – fabryka silników elektrycznych w Brzegu Dolnym
o Śląska Spółka Cukrowa S.A., Łosiów.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie opolskim istnieją dwa silne ośrodki naukowo-dydaktyczne
wspierające kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzące badania innowacyjne,
współpracujące z parkami technologicznymi. NaleŜą do nich:
• Uniwersytet Opolski
o Wydział Przyrodniczo-Techniczny
• Politechnika Opolska
o Wydział Mechaniczny
o Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− wybranymi zagadnieniami biotechnologii
− alternatywnymi źródłami energii
− badaniami nad korozją materiałów
− kryteriami wytęŜenia zmęczeniowego materiałów przy wieloosiowych obciąŜeniach
eksploatacyjnych
− procesami cieplno-przepływowymi zachodzącymi w aparaturze przemysłowej oraz
badaniami urządzeń przemysłowych; pomiary ruchowe aparatów i instalacji, bilans
cieplny urządzeń i aparatów
− optymalizacją i modelowaniem procesów obróbki materiałów metalowych przy
uŜyciu nowoczesnych, powlekanych materiałów narzędziowych. Badania dotyczą
mechanicznych, termicznych i tribologicznych charakterystyk procesu. Do ich
realizacji wykorzystuje się wieloczujnikowy system pomiarowy z komputerową
rejestracją i analizą wyników badań oraz cyfrowe przetwarzanie obrazów pól
kontaktowych przy uŜyciu kamery CCD
− rejestratorami wyników pomiarów, sterownikami dla wybranych procesów przemysłowych
− obszarem badawczym obejmującym róŜnorakie ciepłomierze i przepływomierze, ze
szczególnym uwzględnieniem metod laserowych i korelacyjnych
− zastosowaniem metod obiektowych do modelowania układów elektromechanicznych i estymacji ich parametrów
− strumieniem rozproszenia, straty i siły zwarciowe w transformatorach energetycznych
− zastosowaniami metod sztucznej inteligencji w automatyce.81
81
Źródło: www.po.opole.pl
104
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Instytut Mineralnych Materiałów Budowlanych w Opolu
• Instytut CięŜkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” Kędzierzyn Koźle.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− nowoczesne techniki pomiarowe i automatyzacja procesów przemysłowych
− wytwarzanie paliw alternatywnych w procesach technologicznych
− proekologiczne i energooszczędne technologie wytwarzania materiałów
− badania skupione na chemicznej przeróbce surowców i półproduktów dla przemysłu
tworzyw sztucznych i włókien
− badania i doradztwo w zakresie biopaliw (estrów metylowych kwasów tłuszczowych)
− badania nad utylizacją produktów ubocznych powstających w procesie technologicznym wytwarzania biopaliw
− prace technologiczne w zakresie szeroko pojętej ochrony środowiska (oczyszczanie
odgazów, ścieków, produkty o zmniejszonej emisji formaldehydu, produkty
ulegające biodegradacji).
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Naczelna Organizacja Techniczna Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych
Rada w Opolu
• Stowarzyszenie „Promocja Przedsiębiorczości” w Opolu.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Opolski Park Naukowo-Technologiczny – celem jest aktywizacja rozwoju
gospodarczego regionu oraz wzmocnienie współpracy pomiędzy uczelniami
wyŜszymi a przedsiębiorstwami, ze szczególnym naciskiem na transfer wysoko
zawansowanych technologii i rozwój przedsiębiorczości
2. Kędzierzyńsko-Kozielski Park Przemysłowy – celem jest wykorzystanie wiedzy
i bogatego doświadczenia w prowadzeniu działalności przemysłowej w celu
pobudzenia przedsiębiorczości, produktywności i innowacyjności w rejonie
Kędzierzyna-Koźla
3. Opolskie Centrum Transferu Innowacji – celem jest przełamywanie barier
innowacyjnych, oŜywienie aktywności innowacyjnej małych i średnich
przedsiębiorstw oraz efektywne wykorzystanie przez przemysł badań naukowych
sektora badawczo-rozwojowego.
105
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7382:
o „Modernizacja parku maszynowego poprzez zakup nowych środków trwałych.”
Fabryka Maszyn Rotox Sp. z o.o., Zieleniec – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „WdroŜenie innowacyjnej technologii wytwarzania platerowanej tytanem
aparatury procesowej.” APC PRESMET Sp. z o.o., Opole – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Nowoczesna linia cyfrowych maszyn wytwarzających narzędzia do produkcji
opakowań tekturowych” Chespa Wykrojniki Sp. z o.o., Krapkowice – kwota
wsparcia 1 100 000 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o brak indywidualnych projektów kluczowych, w tym duŜych dla POIG (stan
z dnia 31 lipca 2008).
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Region pomimo wysokiego uprzemysłowienia, silnego przemysłu paliwowoenergetycznego, chemicznego oraz rozwijających się parków technologicznych,
wykazuje średni potencjał automatyki, robotyki i techniki pomiarowej oraz niski stopień
ich wykorzystania. Ponadto region notuje niskie wartości technologicznego
zaawansowania oraz automatyzacji przemysłu.
Na terenie województwa umiarkowana liczba przedsiębiorstw produkuje, integruje
automatykę, robotykę czy technikę pomiarową. Ponadto niewielka liczba jednostek
badawczo-rozwojowych oraz bardzo niskie nakłady na działalność B+R zaburzają
współpracę sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Zarówno podmioty gospodarcze
i naukowe działające w regionie bardzo słabo pozyskują środki unijne w ramach
programów SPO WKP oraz POIG.
Szansą wzrostu konkurencyjności i innowacyjności regionu, a co za tym idzie
spadek dość wysokiego bezrobocia (12 %), jest coraz większa ilość inwestycji
zagranicznych. Inwestorów przyciąga strategiczne połoŜenie oraz dobre
skomunikowanie regionu (Autostrada A4).
4.6.9. Województwo podkarpackie
Region Podkarpacia słynie z bogatych złóŜ kopalnych takich jak: siarka, ropa naftowa,
czy gaz ziemny oraz surowców mineralnych: gipsy, piaskowce i wapienie,
wydobywanych na bieŜąco w czynnych, nowoczesnych kopalniach. Poza naturalnym
rozwojem dziedzin przemysłu wynikających z posiadanych przez województwo
zasobów naturalnych (sektor rolniczy, przemysłowy i wydobywczy) rozwinął się tu
82
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
106
równieŜ:
przemysł
lotniczy,
spoŜywczy,
elektromaszynowy oraz informatyczny.
chemiczny,
farmaceutyczny,
Szanse rozwojowe województwa:
• bliskość rozwijających się rynków krajów Europy Środkowo-Wschodniej
• Specjalne Strefy Ekonomiczne, Parki Technologiczne – obszary przyjazne dla
biznesu
• duŜy potencjał i kultura techniczna w sektorze inŜynierii elektryczno-maszynowej
oraz sektorze chemicznym, połączony z naukowym zapleczem akademickim
• dynamicznie rozwijający się przemysł lotniczy – funkcjonowanie Stowarzyszenia
Grupy Przemysłu Lotniczego „Dolina Lotnicza”
• struktura wieku populacji sprzyjająca rozwojowi gospodarczemu
• wysoko wyszkoleni pracownicy oraz relatywnie niskie koszty zatrudnienia
• bardzo bogate pokłady wód geotermalnych i biomasy
• wysoki stopień wykorzystania energii wody.
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł lotniczy oraz
zakłady związane z przemysłem chemicznym.
DuŜa koncentracja polskich firm przemysłu lotniczego, dogodna lokalizacja, niskie
koszty pracy, zachęty inwestycyjne, rozwinięta sieć poddostawców oraz istnienie
instytucji otoczenia biznesu sprawiają, iŜ województwo Podkarpackie jest liderem
w przemyśle lotniczym w kraju.
Na terenie województwa znajdują się Tarnowsko-Rzeszowski Okręg Przemysłowy,
który ma szczególne znaczenie dla rozwoju województwa oraz funkcjonowania
tradycyjnych gałęzi przemysłu w regionie. Dominujący jest tu przemysł
elektromaszynowy, chemiczny oraz górniczy.
Dla rozwoju województwa szczególne znaczenie ma równieŜ koncentracja
następujących zakładów odznaczających się duŜym potencjałem technicznym oraz
dominującym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Zakłady Automatyki przemysłowej POLNA S.A. w Przemyślu
o Ascad, Rzeszów – systemy komputerowego wspomagania projektowania
o AUTOPRO, Dębica – automatyka przemysłowa
o Zakład Elektroniki i Informatyki CHIP, Stalowa Wola – automatyka, elektronika, urządzenia pomiarowe
o NS Automatyka Sp. z o.o. w Nowej Sarzynie – produkcja konwerterów
przemysłowych RS-232/RS-485, stacje poboru próbek SPP-01 (gospodarka
ściekami), dekrystalizatory do miodu, nalewarki – DosiMass
o ELMAT Group, Rzeszów – dystrybutor i producent rozwiązań światłowodowych, miedzianych i elektroenergetycznych z zakresu telekomunikacji.
107
o Netkom sp. z o.o., LeŜajsk – autoryzowany dystrybutor Siemens/Cinterion;
zajmuje się dystrybucją modemów i modułów GSM/GPRS oraz
opracowywaniem i produkcją terminali GSM na bazie modułów Cinterion
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Przemysł chemiczny i tworzyw sztucznych:
o Zakłady Tworzyw Sztucznych GAMRAT S.A. w Jaśle
o Zakłady Chemiczne w Nowej Sarzynie
o Zakłady Tworzyw Sztucznych w Pustkowie
o Zakłady oponiarskie w Dębicy
o Alcro – Beckers w Dębicy – producent farb
o Fabryka Farb i Lakierów ŚnieŜka S.A., Lubzina
o Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych (ZPSCiM)
Piotrowice. Fabryka w Tarnobrzegu
Przemysł elektromaszynowy:
o STAHLSCHMIDT & MAIWORM Sp. z o.o., Stalowa Wola – producent
części i akcesoriów do pojazdów mechanicznych i ich silników
o Huta Stalowa Wola S.A. (HSW S.A.) – czołowy producent maszyn
budowlanych i sprzętu wojskowego
o United Technologies Holding S.A. Rzeszów. (WSK PZL-Rzeszów S.A.) –
branŜa elektromaszynowa
o Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej ZAPEL S.A. w Boguchwale
o AUTOSAN S.A. Sanok – producent autobusów oraz produkcja nadwozi
i podwozi pojazdów szynowych
Przemysł wydobywczy:
o Rafineria Nafty Jedlicze S.A. Jedlicze
o Rafineria Nafty Jasło
o Przemysł przetwórczy:
o Kronospan Mielec Sp. z o.o. – branŜa przetwórstwa drzewnego
o „Alima Gerber” S.A. Zakład Produkcyjny w Rzeszowie – branŜa
przetwórstwa spoŜywczego
o "Cargill" Pasze Sp. z o.o w Ropczycach
o Huty i produkcja energii:
o Huta Szkła w Jaśle i Krośnie (Grupa Kapitałowa Krosno)
o Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
o PGE Rzeszowski Zakład Energetyczny S.A.
Inne:
o Philip Morris Polska S.A., Rzeszów – branŜa tytoniowa
o Zelmer S.A., Rzeszów – lider AGD
o ICN Polfa Rzeszów S.A. – branŜa farmaceutyczna
o Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Rzeszowie.
108
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie podkarpackim istnieją dwa silne ośrodki naukowo-dydaktyczne
wspierające kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzące badania innowacyjne,
współpracujące z parkami technologicznymi i przedsiębiorstwami ulokowanymi
w Specjalnych Strefach Ekonomicznych:
• Uniwersytet Rzeszowski
o Zakład Mechatroniki, Automatyki i Optoelektroniki w Instytucie Techniki
• Politechnika Rzeszowska
o Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa:
− Katedra Mechaniki Stosowanej i Robotyki
− Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji
− Katedra Samolotów i Silników Lotniczych
o Wydział Chemiczny
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Krośnie
o kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku
o kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− aktywnymi metodami redukcji drgań płyt
− mikrotechnologią laserową i systemami optoelektronicznymi
− technikami wytwarzania (głównie obróbki ubytkowej), maszyn i systemów
obróbkowych i automatyzacji produkcji
− syntezą i przetwórstwem polimerów i tworzyw sztucznych, recyklingiem
materiałów polimerowych.83
Na terenie województwa prowadzi działalność Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
ERG w Jaśle. Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej naleŜą
badania nad maszynami i urządzeniami dla przetwórstwa tworzyw sztucznych
i materiałów wybuchowych oraz przemysłu spoŜywczego.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Agencja Rozwoju Regionalnego w Mielcu
• Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego (Centrum Transferu Technologii)
• Stowarzyszenie Promocji Przedsiębiorczości w Rzeszowie.
83
Źródło: www.univ.rzeszow.pl www.prz.rzeszow.pl
109
Kluczowe klastry i parki technologiczne w regionie:
1. Centrum Polskiego Przemysłu Lotniczego, Centrum Zaawansowanych Technologii
– klaster przemysłowy „Dolina Lotnicza” w Rzeszowie
2. Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny AEROPOLIS z siedzibą w Rzeszowie
– wspierający przemysł lotniczy
3. LOTOS Park Technologiczny w Jaśle – specjalizacja parku zawiązana jest
z przemysłem chemicznym, przemysłem przetwórczym i uszlachetniającym,
przemysłem materiałów drewnopochodnych, przemysłem przetwórstwa tworzyw
sztucznych oraz recyclingiem wyrobów AGD
4. Stowarzyszenie Producentów Komponentów Odlewniczych "KOM-CAST".84
Planowane jest utworzenie Parku Przemysłowo-Technologiczny Rad-Park
w Mielcu.
Na terenie województwa istnieją dwie Specjalne Strefy Ekonomiczne:
• Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK Mielec
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
lotnictwo
motoryzacja
przetwórstwo drewna
opakowania
produkcja mebli
• Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna „EURO-PARK WISŁOSAN”
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
produkcja telewizorów i monitorów LCD
elektronika
produkcja felg aluminiowych
przemysł obronny.85
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7386:
o „Modernizacja ciągu technologicznego wyrobów z blachy – zwiększenie
konkurencyjności” PRO MET Sp. z o.o., Nowa Dęba – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności poprzez stworzenie Centrum Produkcyjnego oraz
Biura Projektów.” Zakłady Elektroniki i Mechaniki Precyzyjnej R&G Sp. z o.o.,
Mielec – kwota wsparcia 1 250 000 zł
84
85
86
Źródło: www.pi.gov.pl
Źródło: www.tsse.pl
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
110
o „Poprawa konkurencyjności firmy poprzez budowę hali produkcyjnej oraz zakup
maszyn.” WALTER – Obróbka Drewna i Metali – SprzedaŜ, Władysław
Chrobak, Pustyny – kwota wsparcia 1 224 985 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym
w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 24 mln EUR
dla Centrum Zaawansowanych Technologii „Dolina Lotnicza”.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Podkarpackie pomimo, Ŝe jest jednym z najbiedniejszych regionów Polski oraz Unii
Europejskiej jest ośrodkiem o dość duŜym potencjale w zakresie automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej. Region Podkarpacia to bardzo dobre miejsce do inwestowania
oraz prowadzenia działalności gospodarczej związanej z przemysłem chemicznym
i elektromaszynowym, dzięki duŜym w skali kraju zasobom ulokowanym
w Specjalnych Strefach Ekonomicznych, jednostkach świadczących róŜnego rodzaju
usługi doradcze o charakterze proinnowacyjnym oraz parkach technologicznych.
Województwo jest dobrze rozwiniętym ośrodkiem przemysłowym, akademickim,
naukowym i kulturalnym.
Na terenie województwa umiarkowana ilość przedsiębiorstw produkuje, integruje
automatykę, robotykę czy technikę pomiarową. Ponadto niewielka ilość jednostek
badawczo-rozwojowych oraz niskie nakłady na działalność B+R zaburzają współpracę
sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Zarówno podmioty gospodarcze, jak i naukowe
działające w regionie umiarkowanie wykorzystały środki unijne w ramach programu
SPO WKP oraz bardzo słabo pozyskują środki w ramach programu POIG.
PowaŜnym problemem jest sytuacja na rynku pracy. Stopa bezrobocia
rejestrowanego w 2008 roku wyniosła 14,7 %. Szansą dla regionu Podkarpacia jest
dalszy napływ inwestycji zagranicznych oraz rozwój Specjalnych Stref Ekonomicznych.
4.6.10. Województwo podlaskie
W województwie dynamicznie rozwinął się przemysł spoŜywczy, a w szczególności
przetwórstwo mleka, mięsa, drobiu oraz zbóŜ, a takŜe przemysły: lekki, drzewny,
budowlany i maszynowy.
Szanse rozwojowe województwa:
• lokalizacja przy granicy z Litwą i Białorusią
• rozwinięty system szkolnictwa średniego i wyŜszego
• duŜe zasoby taniej, wykwalifikowanej siły roboczej
• rozwój działalności pozarolniczej na wsi
• rosnąca liczba przedsiębiorstw prywatnych i stale zwiększająca się aktywność
przedsiębiorców
111
• sprzyjające warunki naturalne do rozwoju rolnictwa, przemysłu spoŜywczego,
drzewnego i budownictwa
• istnienie dogodnych warunków naturalnych do produkcji energii odnawialnej
z upraw roślin energetycznych.87
Kluczową gałęzią przemysłu województwa jest przemysł maszynowy.
Województwo ma duŜe tradycje związane z przemysłem maszynowym (produkcja
traktorów, kosiarek, narzędzi i podzespołów). Szanse na rozwój inwestujących w tej
branŜy podmiotów zwiększa sieć potencjalnych kooperatorów i poddostawców oraz
duŜa chłonność rynku wschodniego. Nie bez znaczenia dla potencjalnych inwestorów
przemysłu maszynowego jest dostępność wysoko wykwalifikowanej, taniej siły
roboczej oraz relatywnie niskie koszty pracy. Ulgi, zachęty inwestycyjne, fundusze
europejskie wspierające działalność gospodarczą równieŜ przyczyniają się do
podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej tego sektora gospodarki.
W województwie istnieją następujące zakłady przemysłu maszynowego
odznaczające się duŜym potencjałem technicznym oraz dominującym udziałem na
rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o APS Automatyka–Pomiary–Sterowanie S.A., Białystok – kompleksowe usługi
z automatyki przemysłowej
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka
o EC Białystok S.A
o Zakład Energetyczny Białystok
Przemysł elektromaszynowy
o Metal Fach – producent nowoczesnych maszyn rolniczych z siedzibą
w Sokółce
o PRONAR Sp. z o.o. – producent maszyn rolniczych i osprzętu z siedzibą
w Narwi k. Białegostoku
o Philips DAP Industries Poland Sp. z o.o., Białystok – artykuły gospodarstwa
domowego
Przemysł spoŜywczy
o Polmos Białystok S.A.
o Browar Dojlidy (SAB Miller), Białystok
o Spółdzielnia Mleczarska "MLEKOVITA", Wysokie Mazowieckie –
przetwórstwo spoŜywcze
Inne
87
Źródło: www.wrotapodlasia.pl
112
o Pfleiderer Grajewo S.A. – wiodący producent materiałów dla przemysłu
meblarskiego
o Domel Sp. z o.o., ŁomŜa – producent okien bezołowiowych
o British American Tobacco Polska SA w Augustowie
o Fabryka dywanów Agnella w Białymstoku.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie istnieje Politechnika Białostocka, która prowadzi działalność
naukowo-dydaktyczną, badania innowacyjne, wspiera kluczowe gałęzie przemysłu oraz
współpracuje z regionalnymi parkami technologicznymi i przedsiębiorstwami
ulokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.
• Politechnika Białostocka:
o Wydział Mechaniczny
o Katedra Automatyki i Robotyki
o Katedra Budowy i Eksploatacji Maszyn
o Katedra Techniki Cieplnej i InŜynierii Rolniczej
o Wydział Elektryczny
o Katedra Automatyki i Elektroniki
• Państwowa WyŜsza Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w ŁomŜy
kształci w zakresie automatyki i robotyki.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. w zakresie:
− modelowanie płaskich podpór pneumatycznych z elektromagnetycznym napędem
− elektromechaniczny wysokoobrotowy stacjonarny magazyn energii – projektowanie,
wykonanie i badanie łoŜysk magnetycznych
− projektowanie i badanie podzespołów mechatronicznych na potrzeby automatyki,
robotyki i diagnostyki
− właściwości termofizyczne Ŝywności i ich wykorzystanie w konstrukcji maszyn
przemysłu spoŜywczego
− modelowanie, diagnostyka i sterowanie wybranych układów autonomicznych
robotów mobilnych
− badania w zakresie ochrony sprzętu pomiarowego, automatyki i informatyki przed
zaburzeniami elektromagnetycznymi.88
Na terenie województwa nie prowadzi działalności Ŝaden Ośrodek BadawczoRozwojowy związany z automatyką, robotyką i techniką pomiarową.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT w Białymstoku
88
Źródło: www.pb.bialystok.pl
113
• Wschodni Ośrodek Transferu Technologii. Uniwersytet w Białymstoku
• Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego.
Kluczowe klastry i parki technologiczne w regionie:
1. Park Naukowo-Technologiczny Polska-Wschód w Suwałkach – oferta Parku
skierowana jest do firm innowacyjnych działających w obszarze zaawansowanych
technologii tzn. informatyki i nowych technologii ukierunkowanych m.in. na:
• elektronikę, w tym optoelektronikę i mikroelektronikę
• technologie inŜynierii materiałowej
• automatyka, aparatura pomiarowa i laboratoryjna, mechanika precyzyjna
2. Zambrowski Park Przemysłowy – utworzony w celu poprawy atrakcyjności
inwestycyjnej Zambrowa
3. Klaster Zielonych Technologii w Białymstoku
4. Podlaski Klaster Obróbki Metali – wzmocnienie współpracy przedsiębiorstw branŜy
obróbki metali oraz instytucji badawczo-rozwojowych działających na terenie
województwa podlaskiego.
Na terenie województwa istnieje Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna. Główni
inwestorzy reprezentują następujące sektory:
drzewny
poligraficzny
metalowy
mechaniki precyzyjnej.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7389:
o „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez zakup nowoczesnego
systemu do cięcia laserowego.” Argo Spółdzielnia Pracy, Białystok – kwota
wsparcia 1 250 000 zł
o „Dywersyfikacja produkcji poprzez zakup nowoczesnych maszyn i budowę hali
produkcyjnej” PROMOTECH Sp. z o.o., Białystok – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Zwiększenie
potencjału
produkcyjnego
i
rozpoczęcie
produkcji
mikroprocesorowego systemu komunikacyjnego MacR(G)BAT.” PLUM
Sp. z o.o., Agnatki – kwota wsparcia 1 000 000 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o brak indywidualnych projektów kluczowych, w tym duŜych dla POIG (stan
z dnia 31 lipca 2008).
89
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
114
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo podlaskie naleŜy do najsłabiej rozwiniętych i uprzemysłowionych
regionów w kraju. Podlasie to region o bardzo słabym potencjale automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej. Ponadto region notuje niskie wartości technologicznego
zaawansowania oraz automatyzacji przemysłu, gdyŜ jest to region typowo rolniczy.
W wymiarze ekonomicznym o peryferyjności województwa świadczy m.in. mały
napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Widoczną barierą rozwojową
województwa jest niedostatecznie rozwinięta infrastruktura transportowa, mimo
przechodzenia przez jego teren waŜnych szlaków komunikacji międzynarodowej. Na
terenie województwa znikoma ilość przedsiębiorstw produkuje, integruje automatykę,
robotykę czy technikę pomiarową. Ponadto brak jednostek badawczo-rozwojowych
związanych z obszarami badawczymi realizowanego projektu oraz bardzo niskie
nakłady na działalność B+R zaburzają współpracę sfery naukowej ze sferą gospodarczą.
Zarówno podmioty gospodarcze, jak i naukowe działające w regionie bardzo słabo
pozyskują środki unijne w ramach programów SPO WKP oraz POIG, co świadczy
o bardzo niskiej świadomości proinnowacyjnej i przedsiębiorczości, a co moŜe
przyczynić się do dalszego spadku konkurencyjności i innowacyjności tego regionu.
Region zbiera pozytywne oceny za obecność Specjalnej Strefy Ekonomicznej,
rozwinięte, innowacyjne parki technologiczne oraz stosunkowo niską w porównaniu
z innymi województwami Polski wschodniej stopę bezrobocia (11 %).
4.6.11. Województwo pomorskie
Potencjał gospodarczy województwa naleŜy łączyć w szczególności z takimi
dziedzinami jak przemysł stoczniowy, rafineryjny, spoŜywczy, maszynowy, meblowy,
transport i usługi portowe.
Szanse rozwojowe województwa:
• strategiczne połoŜenie w basenie Morza Bałtyckiego
• dobrze rozwinięte zaplecze przemysłowe i portowe
• zróŜnicowana struktura gospodarki
• dostępność wykwalifikowanej kadry pracowniczej
• rozwinięty sektor małych i średnich przedsiębiorstw
• Trójmiasto (Gdańsk, Sopot, Gdynia) – z głównych ośrodków przyczyniających się
do wzrostu gospodarczego kraju
• obecność przemysłu wysokich technologii, szczególnie w sektorze petrochemicznym, przeładunkowym i stoczniowym
• duŜe moŜliwości eksportowe przemysłu stoczniowego
• doskonałe warunki do produkcji energii odnawialnej z energii wiatru oraz
z biomasy.90
90
Źródło: www.paiz.gov.pl
115
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest sektor High-Tech oraz
przemysł morski.
Wysoki poziom wykształcenia mieszkańców województwa, liczne moŜliwości
kształcenia specjalistycznego i prowadzenia prac badawczych, system ulg podatkowych
oferowanych przez władze lokalne inwestorom z sektora High-Tech, dobrze
przygotowane oferty inwestycyjne pod potrzeby sektora wysokich technologii oraz
rozwinięte zaplecze dla przedsiębiorców z sektora wysokich technologii to niewątpliwe
atuty regionu stawiające go w czołówce krajowej pod kątem atrakcyjności dla
inwestorów z sektora High-Tech.91
Istniejące firmy informatyczne, elektroniczne, telekomunikacyjne, oferujące
automatykę przemysłową, czy nowoczesne biotechnologie będą stanowić dla
potencjalnych inwestorów bazę poddostawców dla ich wyrobów lub odbiorców ich
produktów.
Rozwinięte zaplecze naukowo-badawcze i szkolnictwo zawodowe, dostępność
wykwalifikowanej siły roboczej, doskonałe warunki naturalne oraz tradycje przemysłu
morskiego w województwie nadają mu priorytetowy kierunek rozwoju. Doskonałe
połoŜenie województwa sprawia, iŜ województwo pomorskie stało się atrakcyjnym
regionem do lokowania inwestycji logistycznych (terminale kontenerowe, centra
przeładunkowe, przesyłki cargo, centra logistyczne, magazynowe, dystrybucyjne).
Ponadto w województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym
potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Mikro Pomiar Sc. Laboratorium kalibracyjne długości i kąta. Gdańsk
o INTERCOMPACT Laser, Puck – przedstawiciel japońskiej firmy Mazak
specjalizującej się w produkcji wycinarek laserowych
o CHS LOGISTIC Sp. z o.o., Gdynia – projektowanie pełnego zakresu urządzeń
hydraulicznych i elektrohydraulicznych oraz doradztwo techniczne w szerokim
zakresie związane z hydrauliką siłową
o OTTO HS – hydraulika siłowa, Reda – projektowanie, produkcja, handel
i regeneracja podzespołów hydrauliki siłowej oraz obróbka metalu
o SAPIR – Systemy Automatyki Przemysłowej i Robotyki, Grudziądz –
doradztwo w zakresie automatyki; projektowanie systemów informatycznych;
projektowanie systemów monitoringu i telemetrycznych; dostawa i montaŜ
urządzeń automatyki; programowanie sterowników PLC
o APISystems Sp. z o.o., Gdańsk – automatyka przemysłowa, projektowanie
układów automatyki oraz integracja systemów sterowania a w szczególności
branŜa wodociągowa, kanalizacyjna
91
tamŜe
116
o ASE Sp. z o.o., Gdańsk – kompleksowa realizacja inwestycji, poprzez
profesjonalny dobór techniczny, kompletację, dostawę i wdroŜenie urządzeń
automatyki przemysłowej i elektrotechniki dla stref zagroŜonych wybuchem
o HEGAM, Gdańsk – firma inŜynierska oferująca nowoczesne rozwiązania
w dziedzinie
automatyki
przemysłowej
(automatyzacja
procesów
technologicznych) i instalacji elektrycznych sterowniczo-zasilających
o DS-Electro Engineering, Rumia – projektowanie, wykonanie i serwis urządzeń
automatyki przemysłowej i morskiej, elektronika, programowanie sterowników
PLC oraz zaopatrzenie techniczne statków
o SIMEX Sp. z o.o., Gdańsk – producent, dystrybutor i integrator urządzeń
automatyki przemysłowej
o RMA Sp. z o.o., Tuchom (k. Gdyni) – projektowanie i wykonywanie stanowisk
produkcyjnych z wykorzystaniem robotów przemysłowych; budowy w pełni
zautomatyzowanych,
półzautomatyzowanych
oraz
manualnych
linii
produkcyjnych, maszyn, urządzeń i przyrządów
o Wega-Projekt Sp. z o.o., Gdańsk – firma projektuje i dostarcza kompletne
systemy automatyki dla procesów waŜenia, dozowania i komponowania.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Przemysł stoczniowy – Stocznia Gdynia, Gdańska Stocznia Remontowa
Przemysł rafineryjny – Grupa Lotos
Przemysł papierniczy – International Paper Kwidzyn
Zespół Elektrociepłowni WybrzeŜe S.A.
o EC Gdańsk
o EC Gdynia
o Energa Koncern Energetyczny S.A. GK, Gdańsk
Przemysł elektromaszynowy:
o Eaton Truck Components S.A, Tczew – producent akcesoriów samochodowych
o Zakład Mechaniczny ELZAM-ZAMECH Sp. z o.o. w Elblągu – producent
turbin, przekładni zębatych i cięŜkich elementów okrętowych
Informatyka i przemysł elektrotechniczny:
o Jabil Circuit Poland Sp. z o.o. Kwidzyn
o Jabil Assembly Poland Sp. z o.o.
o Flextronics International Poland Sp. z o.o., Tczew – elektronika, podzespoły
o Philips CEI Poland Sp. z o.o., Kwidzyn
o General Electric, Gdańsk
o Flextronics – sektor teleinformatyczny
o Prokom Software SA
o DGT – centrale telefoniczne
o Young Digital Poland – wytwórca oprogramowania multimedialnego
117
Inne:
Polpharma SA. w Starogardzie Gdańskim – producent leków
Galeon, Straszyn – producent najwyŜszej klasy jachtów motorowych
Conrad Shipyard Co., Gdańsk – producent jachtów
HTEP Sunreef Yachts Polska
Fabryka lodów Algida w Baninie k. Gdańska
"Cargill" Pasze Sp. z o.o. w Pruszczu Gdańskim
Newell Rubbermaid Poland SA Schieder Europa Słupsk – producent
wyrobów z tworzyw sztucznych
o Nestle.
o
o
o
o
o
o
o
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie pomorskim istnieją dwa silne ośrodki naukowo-dydaktyczne
wspierające kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzące badania innowacyjne,
współpracujące z parkami technologicznymi oraz przedsiębiorstwami ulokowanymi
w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.
• Politechnika Gdańska
o Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki
o Wydział Elektrotechniki i Automatyki
o Wydział Mechaniczny
• Uniwersytet Gdański
o Instytut Informatyki
o Akademia Morska w Gdyni
o Wydział Elektryczny
o Wydział Mechaniczny
• Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni
o Wydział Mechaniczno-Elektryczny
−
−
−
−
−
−
−
−
Ośrodki te obecnie prowadzą liczne prace badawcze m.in.:
badania obiektów fizycznych nieinwazyjnymi metodami optycznymi (OCT)
modelowanie i konstrukcja sensorów światłowodowych
sterowanie robotami mobilnymi
diagnostyk obiektów przemysłowych, w tym wibrodiagnostyka
projektowanie systemów, mikrosystemów i makrosystemów elektronicznych
adaptacyjne przetwarzanie sygnałów
metody zobrazowania sygnałów hydroakustycznych
modele, badania symulacyjne, wykorzystanie badań symulacyjnych w systemie
ekspertowym projektowania układów automatyki statków
118
− systemy z bazą wiedzy do wspomagania projektowania układów automatyki
statków, dobór metod obliczania podobieństwa statków
− badanie moŜliwości wykorzystania usług systemowych jako narzędzi
wspomagających sterowanie systemu elektroenergetycznego; opracowanie zasad
świadczenia i rozliczania usług systemowych w warunkach konkurencyjnych
rynków w systemach elektroenergetycznych
− badania wibroakustyczne układów elektromaszynowych
− zintegrowane inteligentne sterowaniem biologiczną oczyszczalnią ścieków
w stanach normalnych, zakłóceniowych i awaryjnych
− diagnostyka maszyn i urządzeń (wibracyjna i termowizyjna)
− diagnostyka wibracyjna konstrukcji elektromechanicznych oraz pomiarów drgań
silników elektrycznych
− mechanizmy degradacji izolacji stałej
− projektowanie i wykonywanie aparatury pomiarowej do dynamicznych badań
urządzeń technologicznych
− projektowanie urządzeń i linii technologicznych do obróbki drewna, w tym traków
i specjalnych obrabiarek do drewna
− nieniszczące metody pomiaru napręŜeń pozostających stalowych konstrukcji
spawanych
− badania ultradźwiękowe grubości ścianek konstrukcji i urządzeń technologicznych
na powietrzu i pod wodą
− badania laboratoryjne modelowych rozwiązań nowoczesnych maszyn wodnych
− pomiary tensometryczne i analiza stanu napręŜeń
− badania diagnostyczne maszyn i urządzeń, badania trwałości i niezawodności
− projektowanie i wykonawstwo specjalistycznych urządzeń hydraulicznych, w tym
stanowisk badawczych i dydaktycznych
− sztuczna inteligencja
− sztuczne systemy immunologiczne i ich zastosowania
− budowa i eksploatacja maszyn okrętowych
− technologia prac podwodnych, budowa i eksploatacja sprzętu nurkowego
− sterowanie i automatyka cyfrowa, wspomaganie procesu dowodzenia okrętem.92
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Centrum Techniki Morskiej w Gdyni
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Płyt Drewnopochodnych w Czarnej
Wodzie.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− systemy określania pozycji okrętów i sterowania ruchem okrętu po trajektorii
92
Źródło: www.pg.gda.pl www.univ.gda.pl www.amw.gdynia.pl www.am.gdynia.pl
119
−
−
−
−
zintegrowane systemy monitorowania sytuacji podwodnej
badanie kompatybilności elektromagnetycznej i odporności wibroakustycznej
technologia produkcji płyt drewnopochodnych oraz ich uszlachetnianie
przydatnoścć róŜnych surowców lignocelulozowych do przerobu na płyty
drewnopochodne, technologie ich przerobu.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym w województwie naleŜą:
• Instytut Budownictwa Wodnego PAN w Gdańsku
• Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego w Gdańsku
• Stowarzyszenie „Wolna Przedsiębiorczość” w Gdańsku PAN
• Centrum Transferu Technologii w Gdańsku
• Rada Regionalna Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelnej
Organizacji Technicznej w Słupsku
• Słupskie Stowarzyszenie Innowacji Gospodarczych i Przedsiębiorczości.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Gdański Park Naukowo-Technologiczny – celem Parku jest zapewnienie
najlepszych warunków firmom zaawansowanych technologii oraz laboratoriów
badawczo-rozwojowych, w następujących priorytetowych branŜach: technologie
informacyjne i telekomunikacyjne; materiały funkcjonalne i nanotechnologie;
biotechnologia, chemia Ŝywności i leków; ochrona środowiska
2. Pomorski Park Naukowo-Technologiczny w Gdyni, podmiot zarządzający:
Gdyńskie Centrum Innowacji – zadaniem PPNT jest stworzenie dogodnych
warunków do realizacji przedsięwzięć opartych o wysoko zaawansowane
technologie w dziedzinach: biotechnologii; ochrony środowiska; informatyki;
wzornictwa przemysłowego
3. Centrum Zaawansowanych Technologii Pomorze w Gdańsku – prowadzi badania
przyczyniające się do wzrostu innowacyjności i konkurencyjności gospodarki
w zakresie biotechnologii, chemii Ŝywności i leków, technologii informacyjnych,
telekomunikacji, materiałów funkcjonalnych i nanotechnologii oraz ochrony
środowiska
4. Klaster Automatyki Przemysłowej i Sterowania w Gdańsku – świadczy usługi
w zakresie projektowania i wdraŜania systemów automatyki przemysłowej
5. Klaster ICT Pomerania – branŜa informatyczna
6. Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny – branŜa ekoenergetyczna, wytwarzania energii
cieplnej i elektrycznej w małej i średniej skali, w oparciu o odnawialne źródła
energii, zwłaszcza biomasę.
120
Na terenie województwo istnieją następujące Specjalne Strefy Ekonomiczne:
• Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
produkcja drzwi i okien
produkcja szkła na potrzeby przemysłu samochodowego.
• Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna w Tczewie i śarnowcu
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
przemysł elektroniczny
przemysł papierniczy
produkcja opon
przemysł papierniczy.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7393:
o „Unowocześnienie potencjału technologicznego w zakresie produkcji płyt
warstwowych z rdzeniem poliuretanowym” Balex Metal Sp. z o.o., Bolszewo –
kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności poprzez uruchomienie produkcji modułowych
układów olejowych” Rockfin Sp. z o.o., Chwaszczyno – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Wzmocnienie konkurencyjności międzynarodowej poprzez implementację
innowacji procesu produkcji” PLASMET Sp. z o.o., Widzino – kwota wsparcia
1 250 000 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Modelowe kompleksy agroenergetyczne jako przykład kogeneracji rozproszonej
opartej na lokalnych i odnawialnych źródłach energii w ramach działania 1.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 39 mln zł dla Instytutu Maszyn
Przepływowych PAN
o Opracowanie typoszeregu komputerowych interfejsów multimodalnych oraz ich
wdroŜenie w zastosowaniach edukacyjnych, medycznych, w obronności
i w przemyśle w ramach działania 1.3. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji
7 mln zł dla Politechniki Gdańskiej
o Pomorski Park Naukowo-Technologiczny – rozbudowa III etapu w ramach
działania 5.3. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 123 mln zł dla
Gdyńskiego Centrum Innowacji.
93
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
121
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo pomorskie charakteryzuje silny potencjał w zakresie automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Na terenie województwa działają pręŜne
przedsiębiorstwa i zakłady przemysłowe produkujące, integrujące oraz wykorzystujące
automatykę, robotykę lub technikę pomiarową. Region jest bardzo silnym ośrodkiem
przemysłu morskiego oraz High-Tech, które są potencjalnymi odbiorcami automatyki,
robotyki lub techniki pomiarowej. Atutem regionu jest wysoka podaŜ absolwentów
szkół wyŜszych i pracowników o zróŜnicowanych kwalifikacjach, niska stopa
bezrobocia (10,8 %), wysoka atrakcyjność do inwestowania oraz prowadzenia
działalności gospodarczej, dzięki duŜym w skali kraju zasobom ulokowanym
w Specjalnych Strefach Ekonomicznych, jednostkach świadczących róŜnego rodzaju
usługi doradcze o charakterze proinnowacyjnym oraz parkach technologicznych. Silna
sfera naukowa oraz badawczo-rozwojowa ściśle współpracuje i wspiera kluczowe
gałęzie przemysłu.
Pomimo wysokiej rangi Trójmiasta, jako waŜnego ośrodka akademickiego,
kulturalnego i gospodarczego na akademickiej mapie kraju, region nie moŜe poszczycić
się wysokimi nakładami na badania i rozwój, co lokuje województwo wśród krajowych
„średniaków”. Region otrzymuje niską notę za to, Ŝe pomimo wysokiego potencjału
rozwojowego umiarkowanie wykorzystuje środki unijne w ramach programów SPO
WKP oraz POIG, co świadczy o niedostatecznej świadomości proinnowacyjnej
i przedsiębiorczości.
NaleŜy zaznaczyć, Ŝe województwo jest obszarem o bardzo duŜym zróŜnicowaniu
wewnętrznym w rozwoju gospodarczym. Poziom Ŝycia ludności w Trójmieście jest
znacznie wyŜszy niŜ na terenach wiejskich, co generuje masową migracje zarobkową.
4.6.12. Województwo śląskie
Śląsk to najbardziej uprzemysłowiony teren kraju i jeden z najbardziej
uprzemysłowionych obszarów w Europie. Do niedawna kojarzył się wyłącznie
z przemysłem cięŜkim. ChociaŜ nadal on dominuje, obecnie bardzo dynamicznie
rozwijają się inne branŜe, a w szczególności motoryzacyjna. Województwo śląskie
dysponuje licznymi zasobami naturalnymi, do których naleŜą m.in.: węgiel kamienny,
złoŜa cynku i ołowiu, pokłady metanu, gazu ziemnego, złoŜa margli, wapieni, kruszywa
naturalnego, a takŜe wody lecznicze, termalne i mineralne. W oparciu o istniejącą bazę
surowcową powstał tu największy w kraju okręg przemysłowy (Górnośląski Okręg
Przemysłowy). W strukturze branŜowej przemysłu po górnictwie węgla kamiennego
dominującym sektorem jest hutnictwo.94
Szanse rozwojowe województwa:
• najbardziej uprzemysłowiony i zurbanizowany region w Polsce
• olbrzymi potencjał i chłonność rynku – blisko 5 mln mieszkańców
94
Źródło: www.silesia-region.pl
122
• rozwinięty transport drogowy i kolejowy oraz infrastruktura łączności
• Międzynarodowy Port Lotniczy „Katowice” w Pyrzowicach zapewniający
komunikację krajową i międzynarodową
• róŜnorodność oferty inwestycyjnej: przemysł, usługi, rozwój i modernizacja
infrastruktury, turystyka i rekreacja, rolnictwo
• drugi region w kraju pod względem liczby zlokalizowanych duŜych inwestorów
• silne, zróŜnicowane zaplecze naukowo-badawcze (ponad 30 uczelni wyŜszych,
liczne instytucje badawczo-rozwojowe, 200 tys. studentów)
• moŜliwość rozwoju przemysłu energetycznego oraz dobre warunki do wytwarzania
energii odnawialnej z wykorzystaniem słomy, wierzby energetycznej i odpadów
drzewnych.95
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa śląskiego jest przemysł hutniczy,
motoryzacyjny oraz sektor High-Tech.
Odpowiednie zaplecze naukowo-techniczne i dostępność wysoko wykwalifikowanej
kadry, dobrze rozwinięta infrastruktura transportowa i informatyczna oraz liczne
zachęty inwestycyjne dla inwestorów sprowokowały w ostatnich latach dynamiczny
rozwój sektora High-Tech oraz przemysłu motoryzacyjnego w województwie Śląskim.
Ponadto na terenie województwa znajduje się wiele waŜnych zakładów
przemysłowych oraz obszary dwóch okręgów przemysłowych, które mają kluczowe
znaczenie na rzecz rozwoju przemysłu w regionie. Wiele z nich odgrywa strategiczną
rolę w skali kraju:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Zakład Systemów Sterowania STERMATIK, Gliwice – zajmuje się
projektowaniem, programowaniem, budową i uruchamianiem przemysłowych
systemów sterowania
o Przedsiębiorstwo Automatyzacji i Pomiarów INTROL, Katowice –
projektowanie systemów, automatyzacja obiektów, montaŜ i uruchomianie,
produkcja
o ATEMPOL, Piekary Śląskie – kompleksowa automatyzacja obiektów
przemysłowych; systemy sterowania urządzeniami i liniami technologicznymi;
projekty techniczno-robocze układów sterownia
o Energoaparatura S.A., Katowice – firma świadczy usługi w zakresie pomiarów,
automatyki i sterowań, prac elektrycznych i teletechnicznych oraz instalacji
inteligentnego budynku we wszystkich branŜach przemysłu
o ANKOR, Mysłowice – firma świadczy kompleksowe usługi w zakresie
automatyzacji procesów produkcyjnych
o SimTec Sp. z o.o. Katowice – projektowanie i programowanie systemów
sterowania oraz robotów przemysłowych
95
Źródło: www.paiz.gov.pl (Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych)
123
o ASCON POLSKA, Kochanowice – projektowanie i produkcja oprzyrządowania
oraz urządzeń sterujących i monitorujących procesy automatyki przemysłowej
o Przedsiębiorstwo Chemistik, Jaworzno – dystrybutor robotów przemysłowych
o ABC Control – Automatyka i Robotyka, Gliwice
o APA Automation Plus Automotive, Gliwice – projektowanie technologicznego
dla systemów automatyki przemysłowej
o CRI Jolanta. Zakład Robotyki i Komputerów, Gliwice – komputerowe systemy
wizyjne i widzenia maszynowego
o IPS Polska sp. z o.o., Katowice – projekty linii transportu technologicznego, linii
produkcyjnych, maszyn i urządzeń transportowych, takŜe portali
i manipulatorów, systemów informatycznych wspierających produkcję
o Robotics Solutions, Tarnowskie Góry – integrator systemów zrobotyzowanych.
Programowanie robotów firm KUKA, FANUC, ABB, sterowniki firmy
SIEMENS
o AJL-System Sp. z o.o. Integrator Systemów Automatyki, Katowice –
projektowanie, programowanie, realizacja i integracja systemów sterowania
w oparciu o systemy firmy Siemens
o PS Automation, Gliwice – uruchamianie instalacji zrobotyzowanych,
programowanie robotów przemysłowych Fanuc, Kuka, ABB.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
o Górnośląski Okręg Przemysłowy. Dominującymi gałęziami przemysłu są tu:
przemysł górniczy (kilkanaście czynnych kopalń węgla kamiennego;
Jastrzębska Spółka Węglowa; Katowicki Holding Węglowy; Kompania
Węglowa Katowice; Południowy Koncern Węglowy, Jaworzno; Gliwicka
Spółka Węglowa; Nadwiślańska Spółka Węglowa, Tychy; Rudzka Spółka
Węglowa, Ruda Śląska; Bytomska Spółka Węglowa)
przemysł hutniczy (kilkanaście czynnych hut Ŝelaza i metali nieŜelaznych;
Huta Katowice S.A. Dąbrowa Górnicza; Huta Pokój Ruda Śląska; Huta
Cedler Sosnowiec – dawniej Walcownia Rur i śelaza Hrabia Renard; Huta
Cynku w Miasteczku Śląskim)
przemysł transportowy (fabryki samochodów w Gliwicach i Tychach,
producent pojazdów szynowych Konstal w Chorzowie, Bumar Łabędy –
produkcja na potrzeby wojska)
przemysł energetyczny (kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni; PKE S.A.
Elektrownia
Jaworzno;
EC
Katowice;
Górnośląski
Zakład
Elektroenergetyczny S.A. Gliwice; Będziński Zakład Elektroenergetyczny)
przemysł maszynowy
przemysł koksowniczy (Polski Koks Katowice; Dąbrowa Górnicza)
przemysł chemiczny (zakłady azotowe, Pollena Savona, Fabryka Farb
i Lakierów HAJDUKI)
124
o Rybnicki Okręg Węglowy. Dominującymi gałęziami przemysłu są tu:
przemysł wydobywczy (2 koncerny węglowe; Rybnicka Spółka Węglowa)
przemysł metalurgiczny
przemysł maszynowy
przemysł chemiczny
przemysł koksowniczy
przemysł materiałów budowlanych
przemysł energetyczny (Elektrownia Rybnik)
przemysł metalowy
o Huta Stali Częstochowa S.A.
o ArcelorMittal Steel Poland – największy producent stali w Polsce
o Commercial Metals Company Huta Zawiercie S.A.
o Stalexport S.A. GK, Katowice – producent stali
o Walcownia Metali Dziedzice S.A. Czechowice-Dziedzice
o Złomrex S.A., Poraj – dystrybucja produktów hutniczych
Przemysł elektromaszynowy
o Fabryka Maszyn Elektrycznych INDUKTA S.A., Bielsko-Biała
o Apena Remont Sp. z o.o., Bielsko-Biała – remonty maszyn i urządzeń,
utrzymanie ruchu obiektów przemysłowych
o Elektronarzędzia Celma S.A., Goleszów koło Cieszyna – jedyny w Polsce
producent elektronarzędzi
o Adam Opel Polska Sp. z o.o. AG Gliwice
o TRW Automative Częstochowa Sp. z o.o. – lider motoryzacji w dziedzinie
bezpieczeństwa
o Fiat Auto Poland
o ISUZU MOTORS POLSKA Sp. z o.o., Tychy – produkcja silników
spalinowych stosowanych do napędu pojazdów mechanicznych
Przemysł elektryczny
o Śląska Fabryka Kabli S.A. GK. Czechowice-Dziedzice
o Philips Lighting Bielsko-Biała LTD Sp. z o.o.
o Techmex S.A. GK Bielsko-Biała – dostawca zaawansowanych rozwiązań
geoinformatycznych opartych na technologii satelitarnej (IT)
Inne
o Tauron Polska Energia
o Rafineria Czechowice S.A. Czechowice-Dziedzice
o RAFAKO S.A., Racibórz – największy w kraju producent kotłów parowych
i wodnych dla energetyki zawodowej i przemysłowej oraz urządzeń ochrony
środowiska
o Grupa śywiec S.A. – producent piwa
125
o Śląskie Zakłady Tłuszczowe „Olmex”, Katowice
o Farmacol S.A., Katowice – branŜa farmaceutyczna
o Mostostal Zabrze S.A. GK.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Śląsk jest jednym z większych ośrodków naukowo-dydaktycznych w Polsce.
Znajdujące się tu uczelnie wspierają kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzą badania
innowacyjne, współpracują z parkami technologicznymi i przedsiębiorstwami
ulokowanymi w Katowickiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej:
• Uniwersytet Śląski
o Wydział Informatyki i Nauki o Materiałach
• Politechnika Śląska
o Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki
o Wydział Mechaniczny Technologiczny
o Wydział Elektryczny
• Politechnika Częstochowska
o Wydział InŜynierii Mechanicznej i Informatyki
o Instytut Modelowania i Automatyzacji Procesów Przeróbki Plastycznej na
Wydziale InŜynierii Procesowej, Materiałowej i Fizyki Stosowanej
o Zakład Technik Mikroprocesorowych, Automatyki i Pomiarów Cieplnych na
Wydziale Elektrycznym
• WyŜsza Szkoła Mechatroniki w Katowicach
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Raciborzu
kształci w zakresie automatyki i robotyki.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania o tematyce, m.in.:
− badania w zakresie inteligentnych robotów przemysłowych – sterowanie, nawigacja,
systemy sensoryczne, interfejsy (automatyka i robotyka)
− badania nad wykorzystaniem logiki rozmytej w procesie podejmowania decyzji przy
monitorowaniu atmosfery wybuchowej
− systemy sterowania i monitorowania turbogeneratorów
− miernictwo elektryczne, elektroniczne i przemysłowe (w tym równieŜ pomiary
wielkości nieelektrycznych metodami elektrycznymi, zwłaszcza sił, ciśnień
i przemieszczeń, a takŜe pomiary właściwości materiałów elektrotechnicznych
takich jak: dielektryki, magnetyki i przewodniki)
− miernictwo precyzyjne (obszar ten dotyczy pomiarów wielkości elektrycznych
z najwyŜszymi dokładnościami i związany jest z opracowywaniem nowych metod
i algorytmów pomiarowych, jak równieŜ projektowaniem i budową nowoczesnej,
wysokiej klasy aparatury kontrolno-pomiarowej)
− wykorzystanie metody elementów skończonych w analizie i projektowaniu maszyn,
urządzeń elektrycznych i transformatorów
126
− badania nad złoŜonymi i niekonwencjonalnymi przetwornikami elektromechanicznymi
− metody i techniki wirtualnej rzeczywistości w projektowaniu i wytwarzaniu
elementów maszyn
− analiza podatności ustrojów nośnych maszyn roboczych i ich wpływu na rozkład
obciąŜenia wewnętrznego w łoŜyskach
− projektowanie systemów pomiarowo-sterujących.
Województwo śląskie jest drugim co do wielkości ośrodkiem potencjału badawczorozwojowego kraju. Na terenie województwa prowadzą działalność m.in. następujące
Ośrodki Badawczo-Rozwojowe:
• Główny Instytut Górnictwa w Katowicach
• Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu
• Instytut Spawalnictwa w Gliwicach
• Instytut Systemów Sterowania w Chorzowie
• Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii z Instytutem Protez Serca w Zabrzu
• Instytut Techniki i Aparatury Medycznej w Zabrzu
• BranŜowy Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Elektrycznych „Komel”
w Katowicach
• Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Izolacji Budowlanej w Katowicach
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Dźwignic i Urządzeń Transportowych „Detrans”
w Bytomiu
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Gospodarki Energetycznej w Katowicach
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Przędzalnictwa Wełny „Belmatex”
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów MałolitraŜowych w Bielsku-Białej
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Mechanicznych „Obrum” Sp. z o.o.
w Gliwicach
• Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa „Emag” w Katowicach
• Instytut Metali NieŜelaznych w Gliwicach
• Centrum Mechanizacji Górnictwa „Komag” w Gliwicach (Firma zajęła 1 miejsce
w rankingu 500 najbardziej innowacyjnych firm w Polsce w 2007 roku)96
• Zakład Pomiarowo Badawcze Energetyki „Energopomiar” Sp. z o.o.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− prowadzenie i finansowanie badań naukowych i prac innowacyjno-wdroŜeniowych
związanych z leczeniem chorób serca, a zwłaszcza w dziedzinie nauk medycznych,
farmaceutycznych, biologicznych,
matematyczno-fizycznych, chemicznych
i technicznych
96
Źródło: www.orgmasz.cp2.win.pl (Instytut Organizacji i Zarządzania w Przemyśle)
127
− prace
projektowo
–
konstrukcyjne
nad
robotami
chirurgicznymi
i kardiochirurgicznymi
− technologie bezpiecznej eksploatacji złóŜ surowców mineralnych
− automatyka przemysłowa: rozproszone systemy monitorowania i sterowania
procesów, integracja systemów automatyki z nadrzędnymi systemami zarządzania
− badania nad prądnicami do elektrowni wiatrowych i wodnych
− maszyny i urządzenia do przeróbki i utylizacji odpadów komunalnych i przemysłowych
− prowadzenie systemowych badań naukowych i doradztwa w zakresie racjonalnego
uŜytkowania paliw i energii, ochrony środowiska oraz przystosowanie ich wyników
do wdraŜania w praktyce
− prace projektowo-konstrukcyjne, obliczenia inŜynierskie i symulacyjne, badania
drogowe i stanowiskowe samochodów, badania stanowiskowe zespołów i części
samochodowych, badania materiałowe metali, tworzyw sztucznych, gumy, szkła,
badania paliw silnikowych, olejów smarowych oraz płynów eksploatacyjnych,
wykonywanie prototypów i krótkich serii samochodów i zespołów samochodowych,
wykonywanie stanowisk badawczych i technologicznych
− automatyka i telekomunikacja górnicza
− konstruowanie maszyn i urządzeń górniczych w celu ulepszenia podziemnej
eksploatacji złóŜ oraz przeróbki mechanicznej surowców mineralnych
− nowe stopy i kompozyty na bazie metali, w tym metali szlachetnych i lekkich,
a takŜe stopy amorficzne i nanokrystaliczne
− badania nieniszczących wyrobów metalowych i złączy spawanych metodami
wizualną i magnetyczno-proszkową oraz pomiaru grubości materiału metodą
ultradźwiękową
− badanie i ocena parametrów technicznych aparatury pomiarowej (konstrukcja,
funkcje metrologiczne i eksploatacyjne, odporność i wytrzymałość na działanie
klimatu).97
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym w województwie naleŜą:
• Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN w Gliwicach
• Instytut InŜynierii Chemicznej PAN w Gliwicach
• Agencja Rozwoju Regionalnego w Bielsku Białej
• Agencja Rozwoju Regionalnego w Częstochowie
• Górnośląska Agencja Przekształceń Przedsiębiorstw S.A. w Katowicach
• Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Katowicach
• Akademia Techniczno-Humanistyczna – Bielsko-Biała.
97
tamŜe
128
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Śląskie Centrum Zaawansowanych Technologii – bezpośrednie wdraŜanie
wygenerowanych nowych technologii
2. Innowacyjny Śląski Klaster Czystych Technologii Węglowych – zorientowany na
rozwój i wdraŜanie Czystych Technologii Węglowych w energetyce i karbochemii
3. Park Naukowo-Technologiczny „Technopark Gliwice” – celem jest wspomaganie
transferu innowacyjnych technologii na rzecz sfery B + R, pozyskiwanie firm
reprezentujących technologie zaliczane do sektora „High-Tech”
4. Śląski Park Przemysłowy (Ruda Śląska i Świętochłowice) – celem jest rewitalizacja
gospodarcza i społeczna zdegradowanych dzielnic poprzemysłowych
5. Rudzki Inkubator Przedsiębiorczości i Górnośląski Inkubator Technologiczny
w Rudzie Śląskiej – sektor IT
6. Górnośląski Park Przemysłowy
7. Sosnowiecki Park Naukowo-Technologiczny – branŜe farmaceutyczna, motoryzacyjna, maszynowa, chemiczna.
Na terenie województwo istnieje Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna. Główni
inwestorzy reprezentują następujące sektory:
• motoryzacja
• wyroby ze szkła
• elektryka.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 7398:
o „s1 250 000 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka:
o Materiały opakowaniowe nowej generacji z tworzywa polimerowego
ulegającego recyklingowi organicznemu w ramach działania 1.1. Orientacyjny
koszt całkowity inwestycji: 19 mln zł dla Centrum Chemii Polimerów
o Inteligentna koksownia spełniająca wymagania najlepszej dostępnej techniki
w ramach działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 60 mln zł dla
Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla
o Nowe technologie oraz nowe konstrukcje maszyn i urządzeń do wzbogacania
i metalurgicznego przerobu surowców mineralnych w ramach działania 1.3.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 21,5 mln zł dla Instytutu Metali
NieŜelaznych
o Nowe technologie łukowego, laserowego i tarciowego łączenia metali w ramach
działania 1.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 61,5 mln zł dla Instytutu
Spawalnictwa
98
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
129
o Centrum Czystych Technologii Węglowych w ramach działania 2.1.
Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 163 mln zł dla Głównego Instytutu
Górnictwa
o Śląska BIO-FARMA Centrum Biologii, BioinŜynierii i Bioinformatyki
w ramach działania 2.1. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji: 90 mln zł dla
Politechniki Śląskiej
o Utworzenie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum – rozwój i zastosowanie nowoczesnych technologii w obszarze poszanowania energii i jej
odnawialnych źródeł w ramach działania 5.3. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji: 99 mln zł dla Parku Naukowo-Technologiczny Euro-Centrum
Sp. z. o.o.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo śląskie jest regionem wybitnie przemysłowym. Śląsk to jeden
z najsilniejszych ośrodków w zakresie potencjału automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej. Na terenie województwa działa wiele pręŜnych przedsiębiorstw i zakładów
przemysłowych produkujących, integrujących oraz wykorzystujących automatykę,
robotykę lub technikę pomiarową.
Ogromny potencjał sfery gospodarczej skupiony w okręgach przemysłowych,
klastrach technologicznych oraz Specjalnej Strefie Ekonomicznej ściśle współpracuje
z silnym potencjałem jednostek badawczo-rozwojowych, uczelni wyŜszych oraz
jednostek doradczych o charakterze proinnowacyjnym.
NaleŜy podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza, jak i naukowa plasuje się
w czołówce województw pozyskujących środki unijne w ramach programu SPO WKP
oraz POIG. Świadczy to o wysokiej świadomości proinnowacyjnej, przedsiębiorczości
oraz potrzebie rozwoju zakorzenionej w regionie.
Atutem regionu jest wysoka podaŜ absolwentów szkół wyŜszych i pracowników
o zróŜnicowanych kwalifikacjach, bardzo niska stopa bezrobocia (9,2 %), wysoka
atrakcyjność do inwestowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokie
w skali kraju nakłady na działalność B+R. Atuty te dają gwarancję dynamicznego
rozwoju obszarów badawczych projektu Foresight ARP.
Nominalnie poziom rozwoju gospodarczego województwa jest więc wysoki, lecz
struktura gospodarki i przemysłu nie odpowiada współczesnym potrzebom kraju
i stanowi znaczne obciąŜenie dla gospodarki narodowej. PowaŜnym problemem regionu
jest znaczna degradacja środowiska naturalnego oraz duŜa powierzchnia
zdegradowanych terenów poprzemysłowych. Te problemy koncentrują się szczególnie
w gospodarczym centrum regionu zdominowanym przez schyłkowe górnictwo węglowe
oraz hutnictwo. Ciągle nierozwiązanym problemem jest restrukturyzacja górnictwa −
jest to problem trudny nie tylko pod względem gospodarczym, ale takŜe społecznym
i politycznym. PrzeciąŜona infrastruktura jest w złym stanie i wymaga modernizacji.
Mimo utrzymującej się dominacji schyłkowych przemysłów w regionie zaczynają
pojawiać się bardziej nowoczesne branŜe (przede wszystkim przemysł samochodowy),
lokujące się na obrzeŜach konurbacji śląskiej.
130
4.6.13. Województwo świętokrzyskie
Bogactwo surowców naturalnych ziemi świętokrzyskiej sprzyja produkcji cementu
i gipsu, a wyroby świętokrzyskich zakładów przemysłu gipsowego i cementownie
znane są na rynku krajowym i zagranicznym. Region słynie takŜe ze złóŜ siarki
(Grzybów) wód mineralnych (Busko-Zdrój – Buskowianka), wód siarczkowych
(Busko-Zdrój).
Region wyróŜnia się teŜ obecnością największych firm budowlanych w Polsce.
WaŜnym działem gospodarki jest takŜe przemysł metalurgiczny, maszynowy
i precyzyjny, a takŜe spoŜywczy i tekstylny. W Psarach znajduje się jedyne w Polsce
Centrum Usług Satelitarnych, wykorzystujące najnowocześniejsze techniki satelitarne
oraz zapewniające kompleksową obsługę w zakresie przesyłania informacji drogą
satelitarną.99
Wizytówką gospodarczą województwa są Targi Kielce, drugi co do wielkości
w kraju ośrodek targowy w Polsce. Targi Kielce słyną z organizowanego co roku
Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego.
Szanse rozwojowe województwa:
• liczna wykwalifikowana kadra pracownicza na potrzeby przemysłu i innych
dziedzin gospodarki
• rozwinięta infrastruktura gospodarcza, w tym instytucje finansowe
• duŜe moŜliwości rozwoju produkcji rolno-spoŜywczej
• bogate złoŜa minerałów wykorzystywanych do produkcji materiałów budowlanych
• bogate źródła leczniczych wód mineralnych
• doskonałe warunki do wytwarzania energii odnawialnej z biomasy.
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł budowlany oraz
przemysł metalowy.
Bogate złoŜa surowców mineralnych, dostępność doświadczonej kadry, właściwa
polityka w zakresie kształcenia profilowanego, działająca na terenie województwa sieć
podwykonawców i dostawców materiałów wykończeniowych oraz producentów
materiałów budowlanych skupiona w klastrze budowlanym wytworzyła sprzyjający
klimat i korzystne warunki przedsiębiorstwom działającym w sektorze budowlanym.
Rozwój przemysłu metalowego moŜliwy był dzięki dostępności młodej,
wykwalifikowanej kadry pracowniczej, relatywnie niskich kosztów pracy, dobrze
przygotowanych terenów pod inwestycje przemysłowe oraz szerokiej sieci kooperantów
i poddostawców.
Na terenie województwa znajduje się Staropolski Okręg Przemysłowy, który ma
szczególne znaczenie dla funkcjonowania tradycyjnych gałęzi przemysłu w regionie.
Okręg odznacza się długimi tradycjami w przetwarzaniu Ŝelaza, obecnością przemysłu
metalowego, hutniczego, mineralnego, maszynowego i chemicznego.
99
Źródło: www.paiz.gov.pl (Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych)
131
Ponadto w województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym
potencjałem technicznym oraz dominującym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o MUEHSAM Rozwiązania Dla Przemysłu Sp.j., Kielce – obsługa zakładów
przemysłowych w zakresie urządzeń stosowanych w większości procesów
produkcji, takich jak tłoczenie róŜnych typów mediów, uzdatnianie i obróbka
spręŜonego powietrza, jak równieŜ wdraŜanie technologii redukujących koszty
produkcji
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka:
o Elektrownia Połaniec S.A. – Grupa Electrabel Polska
o Zakłady Energetyczne ORK S.A., SkarŜysko-Kamienna
Budownictwo:
o Zakłady materiałów budowlanych Cersanit S.A. w Kielcach
o Grupa Polskie Składy Budowlane S.A. w Busko-Zdroju, Pińczowie
i OŜarowie Świętokrzyskim
o Lafarge Cement S.A. Cementownia w Małogoszczy
Inne:
o Huta Ostrowiec S.A. Ostrowiec Świętokrzyski
o Zakłady przemysłu metalowego „Mesko” w SkarŜysku-Kamiennej
o Zakłady przemysłu maszynowego w Starachowicach
o Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych (ZPSCiM)
Piotrowice. Fabryki w Sandomierzu i Zawichoście
o Zakłady Porcelany „Ćmielów”
o Pilkington Sandoglass S.A., Sandomierz – producent szkła oraz wyrobów
szklanych.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie funkcjonuje Politechnika Świętokrzyska, która prowadzi działalność
naukowo-dydaktyczną, badania innowacyjne, wspiera kluczowe gałęzie przemysłu,
współpracuje z regionalnymi parkami technologicznymi i przedsiębiorstwami
ulokowanymi w Specjalnej Strefie Ekonomicznej Starachowice:
• Politechnika Świętokrzyska:
o Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki
o Wydział Mechatroniki i Budowy Maszyn.
Ośrodek ten obecnie prowadzi badania m.in. nad:
− wykorzystaniem mikroprocesorów pomiarowych i sygnałowych w budowie
inteligentnych przetworników i przyrządów pomiarowych
− badania nad stanami nieustalonymi maszyn elektrycznych indukcyjnych i synchronicznych
132
− sterowaniem elektrohydraulicznymi napędami maszyn i robotów odporne na
działanie zmiennych obciąŜeń
− zastosowaniem procesorów sygnałowych i mikrokontrolerów w układach sterowania i pomiarów
− sterowaniem cyfrowym w układach mechanicznych
− badania wpływu parametrów skrawania na chropowatość powierzchni obrobionej
i okres trwałości ostrzy ceramicznych
− analizą wpływu metod sterownia na energochłonność układów hydraulicznych.100
Na terenie województwa prowadzi działalność Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
Elementów i Układów Pneumatyki z siedzibą w Kielcach. Do głównych kierunków
działalności badawczo-rozwojowej ośrodka w dziedzinie pneumatyki napędowej
i sterującej naleŜą:
− projektowanie, wykonawstwo i badania pneumatycznych wyrobów nowych
i niestandardowych konstrukcji
− wdraŜanie wyników prac badawczo rozwojowych w krajowym przemyśle,
w urządzeniach nietypowych i specjalnych oraz układach napędowych i sterujących
do jednostkowych zastosowań przemysłowych.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Świętokrzyskie Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o.
• Politechnika Świętokrzyska
• WyŜsza Szkoła Handlowa w Kielcach
• Staropolska Izba Przemysłowo-Handlowa.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Klaster Budowlany – zrzesza producentów materiałów budowlanych w regionie
2. Biomasa Świętokrzyska – klaster producentów biomasy na potrzeby energetyki
w województwie świętokrzyskim
3. Regionalne Centrum Naukowo-Technologiczne w Województwie Świętokrzyskim
(w budowie). Podmiotem zarządzającym jest Świętokrzyskie Centrum Innowacji
i Transferu Technologii sp. z o.o.
Na terenie województwa istnieje Specjalna Strefa Ekonomiczna Starachowice, która
pełni waŜną rolę w aktywizacji potencjału technicznego województwa.
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
przemysł mechaniki precyzyjnej
metalowy
przemysł motoryzacyjny
materiałów budowlanych, w szczególności ceramiczny.
100
Źródło: www.tu.kielce.pl (Politechnika Świętokrzyska)
133
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 73101:
o „Modernizacja spółki poprzez zakup nowoczesnych maszyn CNC oraz
nieruchomości do produkcji innowacyjnych form”. AZYMUT S.C. M.B.
Wypychewicz, Włoszczowa – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Podniesienie potencjału produkcyjnego poprzez inwestycje w innowacyjne linie
technologiczne.” Grant Sp. z o.o., Ostrowiec Świętokrzyski – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Zakup linii produkcyjnej unikatowych urządzeń do separacji i filtracji płynów
i gazów.” PROGRESS ECO S.A, Dobrów – kwota wsparcia 1 250 000 zł.
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
Rozwój Bazy Badawczej Specjalistycznych Laboratoriów uczelni publicznych
regionu świętokrzyskiego w ramach działania 2.2. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji: 90 mln zł dla Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego oraz
Politechniki Świętokrzyskiej.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo świętokrzyskie naleŜy do słabiej rozwiniętych regionów w Polsce.
Świętokrzyskie to region o bardzo słabym potencjale automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej. Ponadto region notuje niskie wartości technologicznego zaawansowania
oraz automatyzacji przemysłu, co nie jest świadectwem nowoczesności, a raczej
przestarzałej struktury gospodarczej regionu. Na terenie województwa znikoma ilość
przedsiębiorstw produkuje, integruje automatykę, robotykę czy technikę pomiarową.
Ponadto niewielka ilość jednostek badawczo-rozwojowych związanych z obszarami
badawczymi realizowanego projektu oraz najniŜsze w kraju nakłady na działalność
B+R zaburzają współpracę sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Zarówno podmioty
gospodarcze, jak i naukowe działające w regionie bardzo słabo pozyskują środki unijne
w ramach programów SPO WKP oraz POIG, co świadczy o bardzo niskiej świadomości
proinnowacyjnej i przedsiębiorczości, a co moŜe przyczynić się do dalszego spadku
konkurencyjności i innowacyjności tego regionu.
PowaŜnym problemem jest sytuacja na rynku pracy. Stopa bezrobocia
rejestrowanego w 2008 roku wyniosła 15,1 %. Szansą dla regionu jest dalszy napływ
inwestycji zagranicznych oraz rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej oraz
innowacyjnych parków technologicznych.
101
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
134
4.6.14. Województwo warmińsko-mazurskie
Województwo warmińsko-mazurskie, jako jedno z najmniej zanieczyszczonych
regionów kraju, objęte jest programem Zielonych Płuc Polski. Główne działy
gospodarki to produkcja zdrowej Ŝywności, przemysł drzewny, proekologiczna
gospodarka leśna, ekoturystyka, produkcja opon, maszyn i urządzeń, gdzie stosuje się
czyste technologie przemysłowe i korzysta z odnawialnych źródeł energii.102
Szanse rozwojowe województwa:
• połoŜenie przy zewnętrznej, wschodniej granicy Unii Europejskiej, bliskość rynków
wschodnich i międzynarodowych szlaków komunikacyjnych
• znakomite warunki rozwoju dla ekologicznych gałęzi przemysłu
• bardzo dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna oraz duŜy potencjał sektora
przemysłu drzewnego
• duŜy potencjał produkcji rolnej i rolno-spoŜywczej wspieranej przez zaplecze
naukowo-badawcze
• dostępność do duŜych zasobów niewykorzystanej siły roboczej
• rozwój inwestycji w zakresie energii odnawialnej poprzez korzystne warunki
naturalne do uprawy roślin energetycznych oraz zaplecze naukowo-badawcze
prowadzące badania nad przemysłowym wykorzystaniem energii odnawialnej.
Kluczową gałęzią przemysłu województwa jest przemysł drzewny.
Rozwój przemysłu drzewnego uwarunkowany jest:
• sprzyjającymi warunkami naturalnymi regionu
• odpowiednią bazą surowców własnych
• sąsiedztwem województw z duŜymi kompleksami leśnymi pozwalającymi na
współpracę producentów, jak równieŜ kooperantów.
Doświadczone zaplecze kadrowe w postaci specjalistów obróbki drewna
i tapicerów, liczna grupa poddostawców przemysłu meblowego i przetwórstwa
drzewnego wpływają na stały rozwój tego sektora.103
Dla rozwoju województwa szczególne znaczenie ma równieŜ przemysł spoŜywczy
i przemysł wyrobów gumowych.
Ponadto w województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym
potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o ABB Alstom Power, Elbląg – producent turbin
o Partner Serwis, Elbląg – świadczenie usług w zakresie serwisu przemysłowego
o Patron w Iławie – projektowanie układów elektronicznych, precyzyjne pomiary
napięcia i rezystancji.
102
103
Źródło: www.wm.24.pl
Źródło: www.paiz.gov.pl
135
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Energetyka:
o Zakład Energetyczny S.A. Olsztyn
o Elbląskie Zakłady Energetyczne S.A.
Produkcja mebli:
o Mazurskie Meble International Sp. z o.o.
o Agata Investment
o IKEA – zakłady meblarskie w Lubawie
Przetwórstwo spoŜywcze:
o Morliny
o Indykpol
o Grupa śywiec S.A. Browar w Elblągu
o GATX Rail Poland Sp. z o.o. Zakład Naprawczy Taboru Kolejowego
w Ostródzie
o Fabryka Opon Michelin Polska S.A. w Olsztynie (Stomil)
o Lighting Poland S.A. Oddział w Kętrzynie – przemysł elektromaszynowy.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie istnieje Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, który prowadzi
działalność naukowo-dydaktyczną, badania innowacyjne, wspiera kluczowe gałęzie
przemysłu oraz współpracuje z regionalnymi parkami technologicznymi
i przedsiębiorstwami ulokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych.
• Uniwersytet Warmińsko-Mazurski
o Wydział Nauk Technicznych
o Katedra Budowy, Eksploatacji Pojazdów i Maszyn
o Katedra Mechaniki i Podstaw Konstrukcji Maszyn
o Katedra Mechatroniki
o Katedra Technologii Materiałów i Maszyn,
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania w zakresie:
− doskonalenie konstrukcji i technologii w budowie i eksploatacji maszyn
− nowoczesne technologie i metody badawczo-rozwojowe w budownictwie
− studia nad gospodarką energii w produkcji i przetwórstwie Ŝywności
− badania nad plazmową utylizacją odpadów gumowych.
Na terenie województwa nie prowadzi działalności Ŝaden Ośrodek BadawczoRozwojowy związany z automatyką, robotyką i techniką pomiarową.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
136
• Warmińsko-Mazurska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie
• Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Kluczowe klastry i parki technologiczne w regionie:
1. Klaster Producentów Okien i Drzwi „Mazurskie Okna”
2. Klaster Browarniczy w Olsztynie
3. Elbląski Park Technologiczny (realizowany) – park będzie wspierał podmioty
działające w zakresie technologii informatycznych.
Na terenie województwa istnieje Warmińsko-Mazurska
Ekonomiczna.
Główni inwestorzy reprezentują następujące sektory:
produkcja papieru
produkcja opon samochodowych
produkcja stolarki budowlanej
produkcja konstrukcji aluminiowych.
Specjalna
Strefa
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 73104:
o „Wzrost konkurencyjności firmy poprzez zakup i instalację nowoczesnej linii
technologicznej” MG MURBET Sp. z o.o., Ełk – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost moŜliwości produkcyjnych. poprzez zakup nieruchomości oraz
sterowanych numerycznie frezarskich centrów obróbczych” Zakład Urządzeń
Technicznych „UNIMASZ” sp. z o.o., Olsztyn – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „WdroŜenie innowacyjnej technologii w procesie mechanicznej obróbki blach ze
stali kwasoodpornej”. Przedsiębiorstwo InŜynieryjno-Produkcyjne i Handlowe
„OBRAM” Sp. z o.o., Olsztyn – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Zakup maszyn i budowa hali celem uruchomienia produkcji nowych
wyrobów”. Zakłady Metalowe ERKO R. Pętlak spółka jawna Bracia Pętlak,
Jonkowo – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Automatyzacja produkcji przewodów wieloŜyłowych”. Adam Makarski Zakład
Produkcji Przewodów Elektrycznych "ELTRIM", Ruszkowo – kwota wsparcia
1 250 000 zł
• projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o brak indywidualnych projektów kluczowych, w tym duŜych POIG (stan z dnia
31 lipca 2008).
104
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
137
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo warmińsko-mazurskie zalicza się do regionów peryferyjnych,
stosunkowo słabo rozwiniętych. Jest to region o bardzo słabym potencjale automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Ponadto region notuje niskie wartości technologicznego
zaawansowania oraz automatyzacji przemysłu, gdyŜ jest to region typowo rolniczy. Na
terenie województwa mała ilość przedsiębiorstw prowadzi działalność w zakresie
produkcji, integracji systemów automatyki, robotyki czy technikę pomiarowej, co
przekłada się na niski stopień wykorzystania tych obszarów badawczych w regionie.
Ponadto brak jednostek badawczo-rozwojowych związanych z obszarami
badawczymi realizowanego projektu oraz bardzo niskie w skali kraju nakłady na
działalność B+R zaburzają współpracę sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Podmioty
gospodarcze i naukowe działające w regionie bardzo słabo pozyskują środki unijne
w ramach programów SPO WKP oraz POIG, co świadczy o bardzo niskiej świadomości
proinnowacyjnej i przedsiębiorczości, a co moŜe przyczynić się do dalszego spadku
konkurencyjności i innowacyjności tego regionu.
PowaŜnym problemem jest sytuacja na rynku pracy. Stopa bezrobocia
rejestrowanego w 2008 roku wyniosła 19,2 % i jest najwyŜsza w kraju. Znacząca część
bezrobocia, zwłaszcza długookresowego, wiąŜe się z upadkiem PGR-ów, których
niskokwalifikowani pracownicy nie byli w stanie znaleźć zatrudnienia w innych
sektorach gospodarki regionalnej i krajowej. Szansą dla regionu jest dalszy napływ
inwestycji zagranicznych oraz rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej oraz
innowacyjnych parków technologicznych.
4.6.15. Województwo wielkopolskie
Region połoŜony w zachodnio-centralnej części Polski, cechujący się
równomiernym rozwojem w róŜnych kierunkach, znacznym stopniem
uprzemysłowienia oraz wysokim poziomem technologicznym.
Do rozwijających się gałęzi przemysłu naleŜy produkcja pojazdów mechanicznych
oraz przemysły: farmaceutyczny, meblarski, sprzętu oświetleniowego i gospodarstwa
domowego, ceramiczny i szklarski, wyrobów z tworzyw sztucznych na potrzeby
budownictwa, oponiarski, włókienniczy i odzieŜowy. WaŜną rolę odgrywa takŜe
górnictwo węgla brunatnego, hutnictwo i wytwarzanie energii.
WaŜnym ogniwem wspierającym współpracę gospodarczą, zwłaszcza
międzynarodową, są targi i giełdy towarowe. Szczególne znaczenie odgrywają
Międzynarodowe Targi Poznańskie, dzięki którym Poznań utrzymuje miano handlowej
stolicy Polski.105
Szanse rozwojowe województwa:
• świetna lokalizacja – usytuowanie w strefie tras tranzytowych Wschód-Zachód
105
Źródło: www.wielkopolska.mw.gov.pl
138
• duŜa aktywność inwestycyjna gmin, związana z dotacjami oraz samofinansowaniem
rozwoju
• duŜa liczba szkół wyŜszych, a przez to dostępność dobrze wykształconej kadry
naukowej
• wysoki poziom dochodu
• wysoka wydajność przemysłu
• zróŜnicowana struktura ekonomiczna
• duŜy udział sektora prywatnego w gospodarce regionu
• dobrze rozwinięte instytucje wspierające biznes
• największy w kraju areał ziemi rolnej oraz wysoka jakość regionalnych produktów
rolnych.106
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł motoryzacyjny oraz
przemysł górnictwa węgla brunatnego w okręgu Konińskim.
Dostępność wykwalifikowanej siły roboczej, bogata oferta terenów inwestycyjnych,
duŜe zapotrzebowanie na usługi sektora motoryzacyjnego, relatywnie niskie koszty
pracy skutkuje obecnością w regionie duŜych inwestorów z branŜy motoryzacyjnej.
Aktywne działania województwa, dogodne połączenia komunikacyjne oraz wysoka
wydajność istniejących przedsiębiorstw produkcyjnych to dodatkowe czynniki
podnoszące atrakcyjność inwestycyjną tego sektora.
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o Schulz Infoprod Sp. z o.o., Poznań – automatyka przemysłowa
o Almatic, Leszno – systemy automatyki przemysłowej
o ENERGETYK S.C., Kalisz – automatyka przemysłowa; automatyka elektroenergetyczna
o Mikroma S.A., Września – produkcja maszyn elektrycznych, siłowników
i elementów mechaniki precyzyjnej
o W Ostrowie Wlkp. działają Zakłady Automatyki Przemysłowej ZAP S.A.
o ZAP–ROBOTYKA Sp. z o.o. – robotyka i automatyzacja procesów produkcyjnych
o CONTROLMATICA ZAP – PNEFAL Sp. z o.o. GK Aplisens – producent
elementów automatyki przemysłowej oraz dostawca usług świadczonych
w dziedzinie kompleksowej automatyzacji procesów technologicznych
o Zakład Projektowania Technologii i Automatyki „PRO-ZAP”
o TONSIL S.A., Września – produkcja głośników i zestawów głośnikowych na
potrzeby przemysłu motoryzacyjnego
106
Na podstawie: www.paiz.gov.pl
139
o Zakład Kompleksowej Automatyzacji Meramont, Września SA – produkcja
obudów metalowych układów sterowniczych stosowanych głównie w przemyśle
stoczniowym, spoŜywczym i energetyce
o WIEPOFOMA, Poznań – wykonawca obrabiarek zespołowych linii
profilujących do kształtowników blaszanych oraz obrabiarek specjalnych
i urządzeń technologicznych
o SAP – Krzysztof Jaskulski, Poznań – firma integratorska proponującą zrobotyzowane stanowiska pracy z wykorzystaniem robotów firm OTC Daihen oraz
Fanuc
o TRAPO POLSKA, Poznań – produkcja przenośników, urządzeń transportu
bliskiego i systemów automatycznej paletyzacji i depaletyzacji za pomocą
robotów przemysłowych
o Robotem, Poznań – projekty schematów elektrycznych dla automatyki i robotyki
oraz systemów bezpieczeństwa zgodnie z normami EU.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
Produkcja energii
o Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin
o Energetyka Poznańska S.A. Zakład Elektrowni Wodnych w Jastrowie
o Energetyka Poznańska Przedsiębiorstwo Usług Energetycznych
ENERGOBUD Leszno Sp. z o.o. (GK ENEA)
o Energetyka Kaliska S.A.
Przemysł wydobywczy
o Kopalnia węgla brunatnego „Konin” oraz „Adamów”
o Kopalnia soli w Kłodawie
Przemysł elektromaszynowy
o PRATT&WHITNEY Sp. z o.o., Kalisz – producent podzespołów do silników
turbinowych
o Wytwórnia sprzętu komunikacyjnego PZL Kalisz S.A. – przemysł lotniczy,
budowa samolotów, produkcja silników samolotowych
o Solaris Bus & Coach S.A. w Bolechowie – producent autobusów
o Fabryka Urządzeń Górnictwa Odkrywkowego „Fugo”, Konin
o Leszczyńska Fabryka Pomp Sp. z o.o.
o „Centra” S.A. Poznań – producent akumulatorów
o Volkswagen Poznań Sp. z o.o.
o Amica Wronki S.A.
Przetwórstwo spoŜywcze
o Kompania Piwowarska S.A., Poznań
o Przedsiębiorstwo Produkcji Chłodniczej „Augusto” Joint Venture, Kalisz
o Kaliskie Zakłady Koncentratów SpoŜywczych „Winiary” S.A.
o Zakład produkcyjny Henkel Polska Sp. z o.o., Wrząca
140
o GK Poznańsko-Pomorska Spółka Cukrowa S.A., Poznań
o Pudliszki S.A. – branŜa przetwórstwa spoŜywczego
o Unilever – spoŜywcze zakłady produkcyjne w Poznaniu (Knorr, Amino,
Hellman’s)
Przemysł metalowy
o Huta Aluminium Impexmetal Konin S.A.
o Zakłady Przemysłu Metalowego H. Cegielski-Poznań S.A.
o Zakłady Metalurgiczne „Pomet” Poznań
o „Metalplast” LOB S.A. Leszno – producent zamków, okuć, drzwi i bram
Inne
o Zakłady produkcyjne wysokiej jakości gipsów szpachlowanych i klejów do
ceramiki w Wapnie
o „Stomil” – Poznań S.A.
o Przedsiębiorstwo Przemysłu Fermentacyjnego „Akwawit”, Leszno
o „Calisia” w Kaliszu – fabryka pianin i fortepianów
o Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Wistil "S.A., Kalisz
o Philips Lighting Poland S.A., Piła
o Reemtsma Polska S.A., Tarnowo Podgórne (Imperial Tobacco Polska S.A.) –
branŜa tytoniowa
o Sanitec Koło Sp. z o.o. – producent ceramiki sanitarnej.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
Województwo wielkopolskie dysponuje niekwestionowanym potencjałem ośrodków
naukowo-dydaktycznych, prowadzącymi badania innowacyjne, wspierającymi
kluczowe gałęzie przemysłu oraz współpracujące z regionalnymi parkami
technologicznymi.
• Uniwersytet im Adama Mickiewicza w Poznaniu
Wydział Matematyki i Informatyki
• Politechnika Poznańska
o Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania
o Wydział Elektroniki i Telekomunikacji
o Wydział Elektryczny
o Wydział Maszyn Roboczych i Transportu
• Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Wydział Technologii Drewna
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu
• Instytut Politechniczny
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn oraz elektrotechniki
141
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Koninie
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie
kształci w zakresie elektrotechniki, mechaniki i budowy maszyn
• Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Stanisława Staszica w Pile
kształci w zakresie mechaniki i budowy maszyn oraz elektrotechniki.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− robotyką wirtualną
− badania skrawalności materiałów trudno skrawalnych w warunkach tradycyjnych
i ze wspomaganiem laserowym
− pomiarami stereometrii powierzchni, w tym nanometrologiczne
− diagnostyką termalną i badaniami termowizyjnymi
− metodami rozwiązań przybliŜonych dla prostych i odwrotnych temperaturowych
zagadnień przewodnictwa cieplnego
− badania termomechaniki ciała stałego i termodynamiczne modelowanie procesów
− symulacją dynamicznych stanów pracy przetworników elektromechanicznych
w ujęciu polowym
− optymalizacją projektowania sprzętu oświetleniowego i urządzeń grzejnych
− projektowaniem algorytmów grafowych
− badania ruchowe i stanowiskowe pojazdów samochodowych i maszyn
− symulacją komputerową w zakresie badania i konstrukcji pojazdów
samochodowych i maszyn roboczych
− identyfikacja systemowa układów mechatronicznych
− doskonaleniem zapisu konstrukcji w budowie maszyn – metody CAD/CAM
− badanie trwałości par precyzyjnych w aparaturze paliwowej wysokopręŜnych
silników trakcyjnych
− nowoczesnymi technikami i technologiami wytwarzania mebli i wyrobów z drewna
− technologicznymi i ekologicznymi aspektami wykorzystywania i utylizacji
produkcyjnych odpadów drzewnych
− badania nad mechaniką i budową maszyn.107
Na terenie województwa prowadzą działalność następujące Ośrodki BadawczoRozwojowe:
• Instytut Logistyki i Magazynowania w Poznaniu
• Instytut Obróbki Plastycznej w Poznaniu
• Instytut Pojazdów Szynowych „Tabor” w Poznaniu
• Instytut Technologii Drewna w Poznaniu
• Instytut Włókien Naturalnych w Poznaniu
107
Źródło: www.amu.edu.pl www.put.pozna.pl www.au.poznan.pl www.pwsz.kalisz.pl
142
• Przemysłowy Instytut Maszyn Rolniczych w Poznaniu
• Centralne Laboratorium Akumulatorów i Ogniw w Poznaniu
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Oponiarskiego „Stomil” w Poznaniu.
Do głównych kierunków działalności badawczo-rozwojowej ośrodków naleŜą m.in.:
− automatyczna identyfikacja towarów w obrocie towarowym z zastosowaniem
kodów kreskowych
− opracowywanie i badanie technologii oraz konstruowanie i wykonawstwo maszyn,
urządzeń i narzędzi do róŜnych procesów obróbki plastycznej, takich jak kucie
swobodne i matrycowe, kucie metodą TR, wyciskanie, prasowanie obwiedniowe,
walcowanie, tłoczenie, wyoblanie i zgniatanie obrotowe, kształtowanie części
z proszków metali
− projektowanie, wykonawstwo i badanie urządzeń mechanizujących i automatyzujących, specjalistycznych gniazd i linii produkcyjnych
− projektowanie pojazdów szynowych oraz układów i zespołów
− badania właściwości i kierunków zastosowania drewna, materiałów drewnopochodnych i wyrobów drzewnych
− technologie produkcji i aplikacji środków ognio-, grzybo- i owadobójczych do
drewna, tkanin i innych wyrobów; technologia produkcji oleju farmaceutycznego
lnianego i konopnego
− optymalizacja konstrukcji maszyn i urządzeń rolniczych w aspekcie wytrzymałości,
doboru materiałów konstrukcyjnych i zmniejszenia energochłonności eksploatacyjnej
− układy elektrochemiczne o wysokich wskaźnikach energetycznych
− konstrukcja, technologia i badania ogumienia.
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym naleŜą:
• Polska Izba Gospodarcza Importerów, Eksporterów i Kooperacji w Poznaniu
• Wielkopolski Instytut Jakości Spółka z o.o. w Poznaniu
• Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacja Uniwersytetu im. Adama
Mickiewicza
• Fundacja Kaliski Inkubator Przedsiębiorczości
• Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Koninie.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza – Poznański Park NaukowoTechnologiczny. Jest pierwszym w Polsce parkiem naukowo-technologicznym.
PPNT prowadzi działalność w dziedzinie chemii i technologii chemicznej,
archeologii, akustyki i informatyki, fizyki, geologii oraz nauk ekonomicznych
2. Nickel Technology Park Poznań – pierwszy w Polsce prywatny park naukowotechnologiczny,
to
propozycja
dla
nowoczesnych,
przedsiębiorczych
i innowacyjnych firm
143
3. Wielkopolski klaster zaawansowanych technik i automatyzacji Elprotech – branŜa:
automatyzacja
4. Poznański inkubator zaawansowanych technologii
5. Klaster poligraficzno-reklamowy w Lesznie
6. Innowacyjny Kocioł Pleszewski – produkcja kotłów
7. Wielkopolski Klaster Chemiczny (zrzeszający jednostki badawczo-rozwojowe oraz
przedsiębiorstwa)
8. Wielkopolski Klaster Meblarski
9. Śremski Park Inwestycyjny. Śrem stawia na rozwój nowych technologii, czego
przykładem jest utworzenie Laboratorium Materiałów Zaawansowanych
i Nanotechnologii, które będzie się zajmować badaniami i wdraŜaniem materiałów
przewodzących i świecących, biosensorów, laserów na potrzeby medycyny
i przemysłu
10. Kaliski Inkubator Przedsiębiorczości – koncentruje się na przygotowaniu aplikacji
o środki unijne dla firm technologicznych Inkubatora.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny: Kod PKD 28-34; 73108:
o „Międzynarodowy wzrost konkurencyjności w oparciu o innowacyjne
inwestycje i produkty” GELG Sp. z o.o. ZPChr., Wronki – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności firmy poprzez inwestycje w innowacje.” ROLF
Sp. z o.o., Szamotuły – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez automatyzację procesów
magazynowania”. HERKULES Sp. z o.o., Jastrowo – kwota wsparcia
1 235 986 zł
o „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez uruchomienie produkcji
taśmy miedzianej i aluminiowej.” GALMAR Marciniak Spółka Jawna., Poznań
– kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Automatyzacja procesu wytwarzania 3 typów łączników podtynkowych serii
COSMO BIS.” KOS ELEKTRO SYSTEM Sp. z o.o., Nekla – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „Wzrost konkurencyjności poprzez zakup i wdroŜenie innowacyjnego ekranu
diodowego LED”. Wizja Sp. z o.o., Komorniki – kwota wsparcia 1 001 792 zł
o „Poprawa konkurencyjności przedsiębiorstwa poprzez wdroŜenie produkcji
wielozadaniowych lekkich przyczep”. Tomasz i Danuta Mrukowie PPUH
„Plandex” Spółka Jawna, Stęszew – kwota wsparcia 1 250 000 zł.
108
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
144
o Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
o Budowa i wyposaŜenie Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych
Technologii w Poznaniu w ramach działania 2.1. Orientacyjny koszt całkowity
inwestycji 251,5 mln zł dla Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
o Budowa Zespołu Inkubatorów Wysokich Technologii – „Materiały
i biomateriały” oraz „Technologie informacyjne i komunikacyjne” na terenie
Poznańskiego Parku Naukowo-Technologicznego Fundacji UAM w ramach
działania 5.3. Orientacyjny koszt całkowity inwestycji 57 mln zł dla Fundacji
Uniwersytetu im Adama Mickiewicza.
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Województwo wielkopolskie naleŜy do najbardziej rozwiniętych regionów Polski.
Korzysta z dostępności waŜnych szlaków komunikacyjnych w układzie WschódZachód i Północ-Południe. Stolica województwa – Poznań naleŜy do kluczowych
ośrodków rozwojowych kraju. Wielkopolska to jeden z najsilniejszych ośrodków w
zakresie potencjału automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Na terenie
województwa działa wiele pręŜnych przedsiębiorstw i zakładów przemysłowych
produkujących, integrujących oraz wykorzystujących automatykę, robotykę lub
technikę pomiarową.
Ogromny potencjał sfery gospodarczej ściśle współpracuje z silnym potencjałem
jednostek badawczo-rozwojowych, uczelni wyŜszych oraz jednostek doradczych
o charakterze proinnowacyjnym.
NaleŜy podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza, jak i naukowa plasuję się
w czołówce województw pozyskujących środki unijne w ramach programu SPO WKP
oraz POIG. Świadczy to o wysokiej świadomości proinnowacyjnej, przedsiębiorczości
oraz potrzebie rozwoju zakorzenionej w regionie.
Atutem regionu jest wysoka podaŜ absolwentów szkół wyŜszych i pracowników
o zróŜnicowanych kwalifikacjach, jedna z najniŜszych stóp bezrobocia (7,9 %), wysoka
atrakcyjność do inwestowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokie w
skali kraju nakłady na działalność B+R. Atuty te dają gwarancję dynamicznego rozwoju
obszarów badawczych projektu Foresight ARP.
4.6.16. Województwo zachodniopomorskie
Do niedawna województwo kojarzone jedynie z przemysłem okrętowym i rolnictwem.
Dzisiaj stara się rozwijać róŜne branŜe, szczególnie te związane z nowymi
technologiami. Główne gałęzie gospodarki województwa zachodniopomorskiego to
przemysł stoczniowy, energetyczny, chemiczny, papierniczy i drzewny, a takŜe
produkcja rolno-spoŜywcza, w tym przemysł browarniczy i rybołówstwo.
145
Szanse rozwojowe województwa:
• strategiczne połoŜenie w basenie Morza Bałtyckiego
• usytuowanie na skrzyŜowaniu waŜnych międzynarodowych szlaków transportowych
z północy na południe i z zachodu na wschód; w pobliŜu wewnętrznej granicy Unii
Europejskiej z Niemcami
• dobrze ukształtowane zaplecze przemysłowe i portowe
• duŜe obszary terenów wiejskich i leśnych
• dobrze rozwinięte szkolnictwo wyŜsze, baza naukowa oraz liczne klastry i parki
technologiczne
• dostępność wykwalifikowanej kadry pracowniczej
• dynamiczny rozwój instytucji obsługujących biznes
• duŜe wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii. (nowoczesne elektrownie
wiatrowe, duŜe wykorzystywanie zasobów wód termalnych).109
Kluczowymi gałęziami przemysłu województwa jest przemysł morski, przemysł
drzewny i przemysł przetwórstwa spoŜywczego.
Zespół portowy Szczecin, Police, Świnoujście jest największym w Polsce kompleksem
portów morskich. Przy bogatym zapleczu naukowo-badawczym kształcącym kadry w
zakresie logistyki, eksploatacji portów i ekonomiki transportu sprawia, Ŝe województwo
jest wymarzonym miejscem dla inwestorów z sektora logistycznego i stoczniowego.
Rozwój przemysłu drzewnego i przetwórstwa spoŜywczego przy jednoczesnym
zapewnieniu odpowiedniego zaplecza edukacyjnego i naukowo-badawczego stwarzają
przyjazny klimat dla nowych inwestycji w branŜy drzewnej i spoŜywczej. Dodatkowym
czynnikiem sprzyjającym rozwojowi tych sektorów jest dostęp do surowców
naturalnych, istniejąca sieć duŜych kooperantów w obszarze produkcji spoŜywczej
i drewna, bogate zaplecze infrastrukturalne oraz dobra lokalizacja i dostęp do
atrakcyjnych rynków zbytu.
W województwie istnieją następujące zakłady odznaczające się duŜym potencjałem
technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim:
• Przykładowi integratorzy i producenci z zakresu automatyki, robotyki
i techniki pomiarowej:
o NAKAR, Złocieniec
i przemysłowa
–
urządzenia
elektryczne,
automatyka
uŜytkowa
o Electronic Power and Market Sp. z o.o., Szczecinek – firma specjalizuje się
w obszarze bezpieczeństwa i monitoringu infrastruktury technicznej
o Noratel Sp. z o.o., Dobra Szczecińska – wiodący na rynku polskim producent
transformatorów niskonapięciowych
109
Na podstawie: www.paiz.gov.pl
146
o ROCKFIN Sp. z o.o. Oddział Szczecin – doradztwo techniczne, projektowanie,
produkcja oraz serwis systemów olejowych, w tym układów smarowania,
układów hydraulicznego napędu i sterowania.
o ATG System, Szczecin – automatyka i technika grzejna.
• UŜytkownicy rozwiązań automatyki, robotyki i techniki pomiarowej:
o Stocznia Szczecińska Nowa Sp. z o.o.
o Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A., Nowe Czarnowo
o Zakłady Chemiczne, Police
Przemysł drzewny:
o Kronospan, Szczecinek – producent drewnopochodnych wyrobów wykończeniowych
o Swedwood Poland S.A., Szczecin – produkcja mebli i elementów z litego
drewna
o Farmacol S.A., Szczecin – wiodący dystrybutor farmaceutyczny
o TOM Sp. z o.o. – skup i przerób złomu stalowego
o Zakład Mechaniczny Metaltech Sp. z o.o., Mirosławiec – produkcja maszyn
rolniczych.
Potencjał sfery badawczo-rozwojowej
W województwie zachodniopomorskim istnieją dwa silne ośrodki naukowodydaktyczne wspierające kluczowe gałęzie przemysłu, prowadzące badania
innowacyjne oraz współpracujące z parkami technologicznymi:
• Politechnika Koszalińska
o Wydział Mechaniczny
o Wydział Elektroniki i Informatyki
o Instytut Mechatroniki Nanotechnologii i Techniki PróŜniowej
• Politechnika Szczecińska
o Wydział Elektryczny
o Wydział InŜynierii Mechanicznej i Mechatroniki.
Ośrodki te obecnie prowadzą badania m.in. nad:
− monitorowaniem powierzchni obrobionej z wykorzystaniem cyfrowej reprezentacji
obrazu
− analizą przepięć powstających przy odłączaniu od sieci zasilającej odbiorników
o charakterze indukcyjnym i metody ich ograniczania
− badania przecinania materiałów konstrukcyjnych wysokoprędkościową strugą
wodno-ścierną o obniŜonym ciśnieniu
147
− rozwojem technologii wysokowydajnego usuwania korozji z powierzchni burt
statków przy uŜyciu wysokociśnieniowej techniki hydrostrumieniowej
z ograniczeniem występowania aerozoli
− badania nad właściwym rozdrabnianiem i utylizacją odpadów stałych za pomocą
wysokociśnieniowej strugi wody
− inicjowaniem i badaniem uderzeń hydraulicznych oraz ich propagacji w przewodach
transportujących ciecz
− hydrostrumieniową obróbką i kształtowaniem przestrzenni materiałów skalnych
− projektowaniem i badaniem procesów obróbki specjalnymi narzędziami ściernymi
− zastosowaniem twardych warstw w narzędziach do obróbki plastycznej metali
− automatyzacją montaŜu
− niekonwencjonalnymi
neuronowych)
algorytmami
sterowania
(na
bazie
sztucznych
sieci
− sterowaniem rozmytych procesów wielowymiarowych (takimi jak jednoczesne
sterowanie temperaturą, wilgotnością i przepływem powietrza w pomieszczeniach)
− komputerowym monitorowaniem procesów przemysłowych przy wykorzystaniu
sterowników PLC (przykładowo inteligentne budynki)
− modelowaniem matematycznym, symulacją, optymalizacją i animacją komputerową
procesów oraz identyfikacją obiektów (badanie własności statycznych i dynamicznych)
− napędami pneumatycznymi i elektrycznymi (serwomechanizmy,
sterowniczo-napędowe chwytaków robotów i manipulatorów)
układy
− projektowanie systemów mechatronicznych – np. w pojazdach samochodowych
− metody analizy i syntezy odpornych układów sterowania
− badania nad sterowaniem i automatyzacją procesów przemysłowych
− modelowaniem i optymalizacją wybranych stanów pracy maszyn i napędów
elektrycznych
− pozyskiwaniem energii ze źródeł odnawialnych
− układami automatyki w napędach i przetwornikach elektromechanicznych
− inteligentnymi systemami diagnostyki urządzeń i wyrobów
− prace nad wykorzystaniem technik sztucznej inteligencji do projektowania procesów
technologicznych
− elastyczną automatyzacją systemów obróbkowych
− badania dynamiki obrabiarek oraz komputerowe wspomaganie projektowania
maszyn.110
Na terenie województwa nie prowadzi działalności Ŝaden Ośrodek BadawczoRozwojowy związany z automatyką, robotyką i techniką pomiarową.
110
Źródło: www.tu.koszalin.pl www.tuniv.szczecin.pl
148
Do jednostek świadczących róŜnego rodzaju usługi doradcze o charakterze
proinnowacyjnym w województwie naleŜą:
• Zachodniopomorskie Centrum Zaawansowanych Technologii
• Polska Fundacja Przedsiębiorczości w Szczecinie
• Zachodniopomorskie Stowarzyszenie
Centrum Przedsiębiorczości
Rozwoju Gospodarczego.
Szczecińskie
• Zachodniopomorska Szkoła Biznesu-Centrum Rozwoju Biznesu w Szczecinie
• Politechnika Koszalińska.
Kluczowe klastry i parki technologiczne
1. Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny. Misją SPNT jest osiągnięcie wzrostu
produkcji w regionie opartej na nowych, innowacyjnych technologiach oraz wzrost
zatrudnienia w regionie. Zakres działania: biomasa; informatyka; poligrafia;
wzornictwo; turystyka
2. Policki Park Przemysłowy – Infrapark Police. Zakres działania: Przygotowanie
terenów pod przyszłe inwestycje; pozyskiwanie inwestorów; Promocja Parku
Przemysłowego Police i inwestorów; analiza rynku potencjalnych inwestorów
z uwzględnieniem preferencji dla branŜy chemicznej ze względu na bliskość
Zakładów Chemicznych „Police” S.A.
3. Park Naukowo-Technologiczny Politechniki Koszalińskiej – celem jest wspieranie
procesu tworzenia i transferu technologii i rozwiązań innowacyjnych ze sfery
naukowo badawczej do sfery gospodarczej, zwłaszcza małych i średnich
przedsiębiorstw
4. Klaster Firm Informatycznych ICT Pomorze Zachodnie – branŜa: informatyka,
technologie informacyjne i komunikacyjne
5. Zachodniopomorski Klaster Chemiczny "Zielona Chemia" w Szczecinie – branŜa
chemiczna
6. Goleniowski Park Przemysłowy – powstanie parku ma doprowadzić do
zmniejszenia bezrobocia w gminie i ogólnego oŜywienia gospodarczego
7. Stargardzki Park Przemysłowy – celem jest wzrost przedsiębiorczości oraz
oŜywienie gospodarcze miasta.
Kluczowe projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe oraz listy beneficjentów
branŜ związanych z automatyką, robotyką i techniką pomiarową w ramach
działania:
• 2.3. SPO WKP. Obszar Tematyczny :Kod PKD 28-34; 73111:
111
Opis kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności w załączniku na końcu opracowania
149
o „Unowocześnienie procesu produkcyjnego w firmie poprzez rozbudowę parku
maszynowego”. Europa Systems Sp. z o.o., Szczecin – kwota wsparcia
1 250 000 zł
o „WdroŜenie unowocześnionych technologicznie maszyn i urządzeń w firmie”.
Europa Systems, Szczecin – kwota wsparcia 1 250 000 zł
o „Uruchomienie produkcji podzespołów opartej na innowacyjnej technologii”.
Faymonville Polska Sp. z o.o., Goleniów – kwota wsparcia 1 250 000 zł
• Niektóre projekty wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
o Brak indywidualnych projektów kluczowych, w tym duŜych dla POIG (stan
z dnia 31 lipca 2008).
Ocena potencjału rozwoju regionu w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej
Region zachodniego Pomorza pomimo bogatych tradycji przemysłu morskiego,
przetwórstwa spoŜywczego i drewna oraz rozwijających się parków technologicznych,
wykazuje słaby potencjał i wykorzystanie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
Ponadto region notuje niskie wartości technologicznego zaawansowania oraz
automatyzacji przemysłu, gdyŜ jest to region typowo rolniczy.
Region charakteryzuje mała ilość producentów i integratorów działających
w zakresie obszarów badawczych realizowanego projektu. Ponadto region otrzymuję
niską notę w zakresie potencjału jednostek badawczo-rozwojowych oraz pozyskiwania
środków unijnych, co nie sprzyja rozwojowi współpracy ze sferą gospodarczą.
Jednocześnie województwo charakteryzuje bardzo niskie nakłady na działalność
B+R, co moŜe przyczynić się do spadku innowacyjności i krajowej konkurencyjności
tego regionu. WyŜszą notę region zajmuje potencjału uczelni wyŜszych, co naleŜy
przypisać głównie Szczecinowi i Koszalinowi. Ponadto atutem regionu jest doskonała
komunikacja. Porty szczeciński i świnoujski naleŜą do najwaŜniejszych zespołów
portowych Bałtyku.
NaleŜy podkreślić, Ŝe województwo zachodniopomorskie ma jedną z najwyŜszych
stóp bezrobocia w kraju (16,7 %) co generuje bardzo wysokie koszty społeczne,
zmniejsza atrakcyjność inwestycyjną województwa oraz spowalnia rozwój lokalnej
gospodarki.
4.7. Podsumowanie
Polska, jak kaŜdy z pozostałych krajów członkowskich Unii Europejskiej
odpowiedzialna jest za budowę społeczeństwa informacyjnego oraz tworzenie ram dla
funkcjonowania gospodarek i regionów opartych na wiedzy. Dlatego w ramach
realizacji projektu Foresight Automatyki, robotyki i techniki pomiarowej (ARP)
niezbędne jest przeprowadzenie szeregu prac, analiz oraz szczegółowych działań
obejmujących charakterystykę województw.
150
Pozwoliło to na dokonanie szczegółowej oceny potencjału kluczowych gałęzi
przemysłu poszczególnych województw. NajwaŜniejszym zadaniem w zakresie
charakterystyki strategicznych gałęzi przemysłu województw jest zdefiniowanie
najwaŜniejszych zakładów przemysłowych w regionie, które odznaczają się duŜym
potencjałem technicznym oraz znacznym udziałem na rynku polskim.
Na potrzeby realizacji projektu Foresight ARP dokonano odpowiedniej systematyki
przedsiębiorstw z podziałem na przykładowych integratorów i producentów rozwiązań
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej oraz uŜytkowników rozwiązań obszarów
badawczych projektu Foresight ARP z podziałem na sektory gospodarki.
Następnie przeprowadzono oceny potencjału sfery badawczo-rozwojowej kaŜdego
z województw. Wskazano główne jednostki, które prowadzą badania innowacyjne,
świadczą profesjonalne usługi pomocnicze oraz wspierają innowacyjność pozostałych
jednostek gospodarczych poprzez doradztwo biznesowe, dostęp do know-how oraz
obsługę prawną, szkoleniową czy informacyjną. Usługi takie świadczą ośrodki
naukowo-dydaktyczne, Jednostki Badawczo-Rozwojowe, Instytuty PAN, Ośrodki
Przekazu Innowacji (IRC), Krajowa Sieć Innowacji (KSI) oraz Krajowy System Usług
dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw (KSU).
Następnym krokiem oceny potencjału gospodarczego i innowacyjnego poszczególnych województw jest wskazanie kluczowych klastrów i parków technologicznych
oraz Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) istniejących w danym województwie.
Kolejnym krokiem oceny potencjału regionów na potrzeby projektu Foresight ARP
było wskazanie kluczowych projektów innowacyjnych i badawczo-rozwojowych oraz
listy beneficjentów w ramach działań 2.3. SPO WKP oraz działań realizowanych
w ramach projektów wspieranych przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka.
Etapem zamykającym ocenę potencjału gospodarczego i innowacyjnego
w województwach jest analiza potencjału rozwoju regionu w obszarach badawczych
projektu foresight, tj. automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. W wyniku
szczegółowej analizy naleŜy podkreślić ogromną dysproporcję pomiędzy
województwem mazowieckim, a resztą regionów w zakresie potencjału automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. Na terenie województwa działa najwięcej w kraju
przedsiębiorstw i zakładów przemysłowych produkujących oraz wykorzystujących w
produkcji automatykę, robotykę lub technikę pomiarową. Sfera gospodarcza ściśle
współpracuje z nieporównywalnym w kraju potencjałem jednostek badawczorozwojowych, uczelni wyŜszych oraz jednostek doradczych o charakterze
proinnowacyjnym. NaleŜy podkreślić, Ŝe zarówno sfera gospodarcza jak i naukowa jest
krajowym liderem w pozyskiwaniu środków unijnych w ramach programów SPO WKP
oraz POIG. Świadczy to o wysokiej świadomości proinnowacyjnej, przedsiębiorczości
oraz o potrzebie rozwoju i podejmowaniu ryzyka.
Województwa wielkopolskie, śląskie, pomorskie, małopolskie, łódzkie
i dolnośląskie to bardzo silne ośrodki automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
w Polsce. Na terenie tych województw działa wiele pręŜnych przedsiębiorstw
i zakładów przemysłowych produkujących, integrujących oraz wykorzystujących
automatykę, robotykę lub technikę pomiarową. Znaczny potencjał sfery gospodarczej
151
ściśle współpracuje z silnym potencjałem jednostek badawczo-rozwojowych, uczelni
wyŜszych oraz jednostek doradczych o charakterze proinnowacyjnym. Atuty, które dają
gwarancję dynamicznego rozwoju obszarów badawczych projektu Foresight ARP
w tych regionach to wysoka podaŜ absolwentów szkół wyŜszych i pracowników
o zróŜnicowanych kwalifikacjach, niskie stopy bezrobocia, wysoka atrakcyjność do
inwestowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz relatywnie wysokie w skali
kraju nakłady na działalność B+R.
NaleŜy podkreślić bardzo słaby potencjał automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej województw tzw. „ściany wschodniej” (podkarpackie, świętokrzyskie,
lubelskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie) oraz województw, na obszarze których
działały Państwowe Gospodarstwa Rolne (zachodniopomorskie). Na terenie
wymienionych województw znikoma ilość przedsiębiorstw produkuje, integruje
automatykę, robotykę czy technikę pomiarową. Ponadto regiony notują niskie wartości
technologicznego zaawansowania oraz automatyzacji przemysłu. Niewielka ilość lub
brak jednostek badawczo-rozwojowych, związanych z obszarami badawczymi
realizowanego projektu oraz niskie w kraju nakłady na działalność B+R zaburzają
współpracę sfery naukowej ze sferą gospodarczą. Zarówno podmioty gospodarcze, jak
i naukowe działające w regionach bardzo słabo pozyskują środki unijne w ramach
programów SPO WKP oraz POIG. Świadczy to o bardzo niskiej świadomości
proinnowacyjnej i przedsiębiorczości i co moŜe przyczynić się do dalszego spadku
konkurencyjności i innowacyjności tych regionów.
152
5. DIAGNOZA STANU OBECNEGO AUTOMATYKI,
ROBOTYKI I TECHNIKI POMIAROWEJ
W POLSCE
5.1. Analiza SWOT
Analiza SWOT posłuŜy do uporządkowania informacji na temat obszarów badawczych
projektu Foresight na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Analizę stosuje
się we wszystkich obszarach planowania strategicznego jako uniwersalne narzędzie
pierwszego etapu procesu badawczego. Na potrzeby projektu Foresight ARP analiza
SWOT posłuŜy do zbadania wewnętrznego i zewnętrznego środowiska automatyki,
robotyki i techniki pomiarowej. W analizach przedstawiono słabe i mocne strony
obszarów badawczych realizowanego projektu oraz rysujące się przed nim szanse i
zagroŜenia.
5.1.1. Automatyka
Tabela 5.1. Analiza SWOT automatyki w Polsce
Mocne strony
• Znakomite tradycje polskiej automatyki,
która od wielu lat odgrywała wielką rolę
na arenie międzynarodowej
• Silne zespoły w dziedzinie automatyki
istniały i istnieją do dziś na wszystkich
praktycznie czołowych uczelniach
i w instytutach naukowo-badawczych
(głównie IBS PAN i PIAP, a takŜe
niektórych instytutach specjalizowanych)
• Wysoki poziom kształcenia w dziedzinie
automatyki na wszystkich praktycznie
czołowych uczelniach technicznych
• Obecność na rynku praktycznie
wszystkich liczących się producentów
urządzeń na potrzeby automatyki
• Pojawiające się w ostatnich latach braki
siły roboczej, związane np. z wyjazdami
pracowników do róŜnych krajów UE,
powodujące presję na podnoszenie
wynagrodzeń, co w konsekwencji musi
doprowadzić do większej skłonności do
stosowania automatyzacji w działalności
produkcyjnej
Szanse
• Pojawienie się na rynku pracy
zapotrzebowania na inŜynierów, nie tylko
informatyków jak dotychczas, ale takŜe
automatyków
• Pojawienie się krajowych producentów
wyspecjalizowanych urządzeń
automatyki, którzy zaczynają
rywalizować w niektórych dziedzinach
z uznanymi producentami
• Coraz większa moŜliwość uruchomienia
innowacyjnej działalności produkcyjnej
w ramach powstających parków
technologicznych i inkubatorów
przedsiębiorczości
• Pojawienie się inicjatyw na szczeblu
centralnym nastawionych na zwiększenie
innowacyjności gospodarki
• Zapowiedź zwiększenia nakładów
z budŜetu na badania i rozwój
153
Słabe strony
ZagroŜenia
• Brak zainteresowania placówek naukowobadawczych i naukowo-dydaktycznych
tematyką mniej skomplikowanej i mniej
kosztownej automatyzacji
• Bardzo małe zaangaŜowanie małych
i średnich firm krajowych
w pozyskiwanie wsparcia z funduszy
krajowych i unijnych na rozwój wysokiej
technologii
• Utrzymująca się, aŜ do ostatnich lat,
tendencja przekształcania się jednostek
naukowo-dydaktycznych zajmujących się
dotąd kształceniem i badaniami
w dziedzinie automatyki na profil
informatyczny, co związane było
z koniecznością przyciągnięcia większej
liczby studentów
• Wysoki koszt zarówno sprzętu do
automatyzacji jak i wdroŜenia
automatyzacji procesów, często
przekraczający moŜliwości finansowe
i organizacyjne małych zazwyczaj
polskich firm
• Brak świadomości wśród duŜych
producentów sprzętu do automatyki
konieczności oferowania sprzętu w cenie
i łatwości implementacji dostosowanych
do małych firm
• Utrzymujące się trudności
w uruchamianiu innowacyjnych
mniejszych firm krajowych, które
mogłyby zaoferować efektywne
rozwiązania w zakresie automatyki,
dostępne w sensie finansowym dla
mniejszych producentów krajowych
• Mała, niedostateczna dynamika wzrostu
liczby studentów na kierunkach
technicznych, w tym związanych
z automatyką
• Brak zaufania do krajowych rozwiązań
w zakresie wysokich technologii, w tym
w dziedzinie automatyki i związana z tym
tendencja do importowania wszelkiego
rodzaju urządzeń, nawet jeśli istnieją
niegorsze odpowiedniki krajowe
• Pojawienie się ogólnoświatowego
spowolnienia gospodarczego, właściwie
recesji, co moŜe doprowadzić do
nieprzetrwania wielu dobrze dotąd
rozwijających się małych i średnich firm
krajowych
• Trudności, na jakie napotykają małe
i średnie firmy w zakresie uzyskania
wsparcia finansowego z banków i innych
instytucji w przypadku inicjatyw
innowacyjnych, zwłaszcza obarczonych
ryzykiem
Opracowanie: Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk
154
5.1.2. Robotyka
Tabela 5.2. Analiza SWOT robotyki w Polsce
Mocne strony
Szanse
• Silne zaplecze teoretyczne w zakresie
programowania i napędów robotów
• Konieczność podniesienia wydajności pracy
w perspektywie konkurencji na rynku EOG
• Innowacyjne zaplecze badawcze w zakresie
budowy robotów mobilnych – kołowych
i kroczących oraz robotów medycznych
(Zabrze, PŁ, PW, PIAP)
• Wzrost kosztów siły roboczej
• Firmy o duŜym doświadczeniu w realizacji
systemów zrobotyzowanych profilu
informatycznym
• Programy badawcze UE nastawione na
wykorzystanie praktyczne wyników badań
• Programy UE dotyczące zwiększenia
konkurencyjności przedsiębiorstw i środki do
wykorzystania w ich ramach
• Zwiększenie nakładów budŜetowych
na sferę B+R
• Wspieranie rozwoju gospodarczego przez
aktywną politykę gospodarczą rządu RP
Słabe strony
ZagroŜenia
• Całkowity brak przemysłowych producentów
robotów
• Małe zaangaŜowanie producentów w udziale
w programach unijnych
• Niska aktywność MSP w zakresie
zrobotyzowania produkcji – niezrozumienie
bieŜących i przyszłych korzyści wynikających
z robotyzacji
• Niska aktywność regionów w stymulowaniu
udziału MSP w programach związanych
z praktycznym wykorzystaniem wyników
programów UE
• DuŜe koszty robotyzacji w porównaniu z tanią
jeszcze siłą roboczą
• Niska aktywność MSP w zakresie pozyskiwania
środków z projektów celowych na robotyzację
• Zakupy w krajach UE całych zrobotyzowanych
systemów (juŜ wycofywanych z eksploatacji
ze względu na zuŜycie techniczne)
Opracowanie: Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów
155
5.1.3. Technika pomiarowa
Tabela 5.3. Analiza SWOT techniki pomiarowej w Polsce
Mocne strony
Szanse
• Dobre zaplecze teoretyczne i badawcze
w zakresie technik pomiarowych (uczelnie
techniczne – Politechniki, ośrodki
badawcze)
• DuŜa liczba specjalistów wykształconych
m.in. w ww. ośrodkach uczelnianych
• Dobre zaplecze laboratoryjne w wyŜej
wymienionych jednostkach, dobrze
wyposaŜone laboratoria związane
z przemysłem samochodowym,
łoŜyskowym, obrabiarkowym, lotniczym;
akredytowane laboratoria w zakresie
pomiarów długości i kąta, przepływu,
ciśnienia, temperatury itp. ułatwiają
wprowadzanie nowych wyrobów i nowych
technologii.
• Filie firm zagranicznych silnie wspierane
przez centrale technicznie i finansowo
promują najnowocześniejsze rozwiązania
• Rozwój nanotechnologii i miniaturyzacja
sprzętu pomiarowego związana
z rozwojem potrzeb dla nowych
technologii wytwarzania.
• Automatyzacja procesów wymaga coraz
lepszej aparatury, zwiększy się więc popyt
na nowoczesne przetworniki oraz
przyrządy i systemy pomiarowe
o najwyŜszej dokładności
• Wspieranie innowacyjności MSP przez
rząd RP poprzez projekty PARP (program
Innowacyjna Gospodarka)
• Rozwój i ciągła modernizacja przemysłu
samochodowego, łoŜyskowego,
obrabiarkowego, przetwórczego, rozwój
sieci przesyłowych ropy i gazu,
zastępowanie przyrządów analogowych
cyfrowymi (magistrale procesowe)
• Zapowiedź zwiększania nakładów
budŜetowych na B+R
• Programy badawcze UE nastawione na
praktyczne zastosowanie wyników badań
Słabe strony
• Brak krajowych (mała liczba) producentów
aparatury pomiarowej o najwyŜszym
poziomie dokładności w szczególności
z zakresu długości i kąta
• Brak zaplecza technicznego w kraju filii
firm zagranicznych (są głownie biura) –
trudności z serwisem, długie oczekiwanie
na naprawy
• Konkurencja między filiami firm
zagranicznych a polskimi, silne firmy
zagraniczne mogą stosować dumping
• Brak zrozumienia związku między
dokładnością pomiarów a jakością produktu
finalnego u odbiorców aparatury oraz
potrzeby monitorowania i analizy procesów
produkcyjnych
• Wysokie koszty nowoczesnej aparatury
oraz niskie nakłady na działalność naukową
• Niedostateczna współpraca sfery firm
i produkcji z nauką
ZagroŜenia
• Znikome zaangaŜowanie producentów
(MSP) w programy unijne
• Import przyrządów i systemów
pomiarowych, całkowity brak zaufania
uŜytkowników aparatury pomiarowej do
krajowych producentów
• Ograniczenie inwestycji w kraju
spowodowane złą sytuacją na rynkach
światowych
• Niska aktywność MSP w pozyskiwaniu
środków z projektów celowych
i projektów PARP
• Niewłaściwa alokacja potencjału
intelektualnego (specjaliści pracujący
w roli sprzedawców z braku alternatywy)
Opracowanie: Instytut Metrologii i InŜynierii Biomedycznej Politechniki Warszawskiej
156
5.2. Analiza trendów
Zjawiska wpływające na funkcjonowanie duŜej części świata są określane trendami
globalnymi lub megatrendami. Obecnie pojęcia megatrendów uŜywa się w odniesieniu
do podstawowych tendencji rozwoju oraz wielkich zmian społeczno-gospodarczych
o zasięgu globalnym. Zmiana ta jest zmianą jakościową, niezaleŜną od woli rządów
i organizacji międzynarodowych. Zmiany tej nie moŜna zatrzymać, moŜna ją jedynie
skierować na inny tor, nieco przyśpieszyć lub zahamować.
W dobie postępującej globalizacji nie moŜna analizować sytuacji jakiegokolwiek
regionu w oderwaniu od szerszego kontekstu. Globalizację rozumiemy jako Ŝywiołowy
proces polegający na standaryzacji i umiędzynarodawianiu się stosunków politycznych,
gospodarczych i społecznych. Do korzyści związanych z rozwojem globalizacji naleŜą:
• przyspieszenie wzrostu gospodarczego krajów rozwijających się
• nowe rynki zbytu
• nowe miejsca tańszej produkcji
• moŜliwość korzystania z najnowszych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych
• podniesienie stopy Ŝyciowej ludności.
Istnieją takŜe znaczące zagroŜenia wynikające z globalizacji, takie jak:
• osłabienie władzy państwowej na rzecz kapitałowych centrów decyzyjnych
• przeniesienie czynników pracy i produkcji do krajów słaborozwiniętych, co grozi
bezrobociem w krajach wysokorozwiniętych
• rabunkowa eksploatacja zasobów naturalnych
• wzrastające zanieczyszczenie środowiska
• wykupywanie terenów rolniczych w krajach zacofanych przez kraje bardziej
rozwinięte i produkowanie tam surowców wywoŜonych do krajów, które wykupiły
ziemię, co moŜe spowodować zwiększenie obszarów głodu.
Zjawisko globalizacji we współczesnym świecie przejawia się głównie poprzez:
• umiędzynarodowienie rynków, rozwój międzynarodowej integracji gospodarczej
• umiędzynarodowienie firm (rozwój korporacji ponadnarodowych)
• dynamiczny rozwój sfery usług
• ogólnodostępność krajowych czynników produkcji (kapitał, technologia, siła
robocza, zasoby naturalne)
• ujednolicenie metod organizacji i zarządzania
• standaryzacja produktów (napoje, kosmetyki, szybkie dania itp.).
Analiza czynników wpływających na rozwój współczesnego świata prowadzi do
wskazania jednego wiodącego trendu, który wpływa na inne globalne trendy. Jest nim
rozwój społeczeństwa informacyjnego, który implikuje przemiany w Ŝyciu i środowisku
współczesnego człowieka. Podstawą społeczeństwa informacyjnego jest tworzenie
i rozpowszechnianie informacji. Konsekwencją rozwoju społeczeństwa informacyjnego
jest wdraŜanie w codzienne Ŝycie ludzi efektów badań z dziedzin: technik
informatycznych, telekomunikacyjnych oraz multimediów.
157
We współczesnym świecie zaznaczają się ogólne megatrendy: gospodarcze,
społeczne, w nauce i technice oraz w ekosystemie, które mają wpływ na społeczeństwo
oraz na wszelkie rodzaje działalności ludzkiej, takŜe na automatykę, robotykę i technikę
pomiarową. NaleŜą do nich:
Megatrendy gospodarcze:
• integracja gospodarcza oraz walutowa
• rozwój wielkich korporacji międzynarodowych
• dynamiczny rozwój sfery usług
• spadek zatrudnienia w przemyśle
• niskie tempo rozwoju przemysłu.
Megatrendy społeczne:
• nowe podejście do wykonywanego zawodu i pracy – zatarcie granic między czasem
przeznaczonym na pracę, wypoczynek i kształcenie
• unifikacja kultury, nauki i sztuki
• wzrost poziomu Ŝycia, wykształcenia, poprawa stanu zdrowia, wydłuŜenie Ŝycia
• szybki przyrost ludności w krajach ubogich
• urbanizacja na terenach wiejskich, tworzenie się wielkich metropolii
• ujemny przyrost naturalny w krajach rozwiniętych – aktywność zawodowa kobiet,
zmiana modelu rodziny, starzenie się społeczeństwa
• zwiększona mobilność jednostek i grup społecznych, migracje zarobkowe.
Megatrendy w nauce i technice:
• rozwój informatyzacji
• rozwój telekomunikacji
• rozwój biotechnologii (genetyka)
• nowe materiały, nowe źródła energii, nowe technologie
• szybka dynamika zmian w technologii przyczyniająca się, w coraz większym
stopniu, do zastępowania pracy ludzkich rąk, pracą maszyn, urządzeń i komputerów,
co zwiększa satysfakcję z pracy, a ponadto wpływa jakościowo na czas wolny od
pracy.
Megatrendy w ekosystemie oraz ekologii:
• wzrost zanieczyszczenia i zagroŜenia z tym związane (dziura ozonowa, ocieplenie
klimatu)
• zwiększone zapotrzebowanie na energię i surowce, a przez to konieczność
racjonalnego gospodarowania surowcami konwencjonalnymi
• wzrost znaczenia świadomości proekologicznej
• systematyczny wzrost wykorzystywania odnawialnych źródeł energii
• wyczerpywanie się złóŜ naturalnych i zasobów przyrody (surowce, czysta woda).
158
NaleŜy podkreślić, Ŝe podstawowym megatrendem automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej jest zacieranie się granic między tymi dziedzinami. Wszystkie one, bowiem
są częścią technologii informacyjnych.112
PoniŜej przedstawiono megatrendy poszczególnych obszarów badawczych opracowane przez partnerów projektu Foresight.
5.2.1. Automatyka
1. Przeniesienie punktu cięŜkości z automatyzacji sektora wytwórczego na sektor usług
i sektora wiedzy, ochrony zdrowia, medycyny itp.
2. Coraz większa rola rozwiązań opartych na rozwiązaniach zdecentralizowanych,
obliczeniach wszechobecnych, technologiach sieciowych itp. – powstanie
e-automatyki?
3. Coraz większa rola rozwiązań opartych na wiedzy.
4. Automatyzacja prac związanych z tzw. inteligentnymi domami i opieką nad ludźmi
starszymi, co jest związane z coraz szybszym starzeniem się społeczeństw państw
rozwiniętych.
5. Zwrócenie większej uwagi na tańsze i prostsze rozwiązania automatyki, dostępne
dla krajów biedniejszych, aby moŜna było złagodzić skutki tzw. podziału cyfrowego
świata, mogącego doprowadzić do konfliktów społecznych na wielką skalę.
6. Zwrócenie uwagi na bezpieczeństwo, prostotę obsługi, jakość, niezawodność
i łatwość uŜycia.
7. Zwrócenie uwagi na skalowalność rozwiązań w zakresie automatyki.
8. Nieuchronne pojawienie się innych typów komputerów, poniewaŜ tradycyjne
komputery oparte na krzemowych obwodach scalonych i architekturze typu von
Neumanna szybko zbliŜają się do granic swoich moŜliwości, jak np. komputery
biologiczne czy nanokomputery, zniknięcie obecnych barier obliczeniowych
i pojawienie się moŜliwości zastosowania w czasie rzeczywistym i w stosunkowo
niedrogich urządzeniach zaawansowanych metod sterowania, np. sterowania
odpornego, sterowania optymalnego itp.
9. Jeśli chodzi o bardziej techniczne sprawy, to przyszłością są tzw. APC (ang.
advanced process control), czyli zaawansowana kontrola procesu, który moŜna
określić jako wachlarz nowoczesnych technik sterowania wykorzystujących wiedzę
o procesie, często pozyskiwaną z danych za pomocą zaawansowanych metod
uczenia maszynowego czy inteligentnej analizy danych.
112
Na tę sprawę zwrócono uwagę w artykule opracowanym przez grupę członków Wydziału IV Nauk
Technicznych PAN i przedstawionej w artykule: Kacprzyk J., Malinowski K., Marecki J., Pohorecki R.,
Sobczyk K., Weryński A., Włosiński W., Woliński W.: Strategia nauk technicznych do roku 2020 propozycje. NAUKA, vol. 2, 2005, ss. 129-162, 6 poz. bibl.
159
5.2.2. Robotyka
1. Zwiększanie bezpieczeństwa konstrukcji robotów oraz instalacji zrobotyzowanych.
2. Zwiększanie moŜliwości manipulacyjnych i ruchowych robotów oraz ich układów
sterowania w celu umoŜliwienia wykonywania złoŜonych prac w przemyśle,
obsłudze ludzi i medycynie.
3. Zwiększone stosowanie układów wielorobotowych.
4. Zwiększanie udziału robotów przy wykonywaniu prac rutynowych, monotonnych,
cięŜkich i niebezpiecznych we wszystkich działach wytwórczości i usług oraz
podnoszenie wydajności pracy poprzez robotyzację.
5. Szybki rozwój mikro- i nanorobotyki i ich zastosowań w medycynie i inspekcji
trudno dostępnych instalacji przemysłowych.
6. Systematyczny wzrost wykorzystania robotów w działaniach specjalnych.
5.2.3. Technika pomiarowa
1. Digitalizacja przyrządów pomiarowych umoŜliwiająca: automatyzację pomiarów,
integrację z systemami CAD/CAM, graficzną wizualizację wyników pomiarów,
archiwizację wyników pomiarów w postaci plików komputerowych, numeryczną
korekcję błędów wskazań przyrządów pomiarowych, bezprzewodową transmisję
danych z pomiarów, zdalne sterowanie procesem pomiarowym, redukcję czasu
pomiaru, redukcję kosztów pomiaru.
2. Rozwój technik pomiarowych o najwyŜszej dokładności na potrzeby
nanotechnologii, w szczególności w zakresie przyrządów optycznych; miniaturyzacja przetworników pomiarowych, integracja przetworników pomiarowych
z procesem technologicznym.
3. Rozwój współrzędnościowej techniki pomiarowej w kierunku wzrastającej
dokładności pomiarów.
4. Rozwój precyzyjnych czujników połoŜenia wykorzystywanych w systemach
kontroli maszyn, nawigacji i innych systemach pomiarowych.
5. Rozwój inteligentnych przetworników ciśnienia, czujników i przetworników
temperatury oraz przepływomierzy w kierunku wzrastającej dokładności pomiarów.
6. Rozwój urządzeń zintegrowanych wielofunkcyjnych – jedno uniwersalne
urządzenie, wybór oprogramowania w zaleŜności od zapotrzebowania.
7. Rozwój urządzeń do pomiarów nieinwazyjnych.
8. DąŜenie do integracji urządzeń do jednego układu – technologia planarna.
9. Rozwój aparatury pomiarowej na potrzeby medycyny – aparatura stacjonarna i do
pomiarów zdalnych.
160
5.3. Analiza potrzeb
Podczas diagnozy stanu obecnego rozwoju technologii oraz uwarunkowań
ekonomiczno-społecznych w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
w Polsce zidentyfikowano między innymi główne potrzeby w obszarach badawczych
projektu. NaleŜą do nich m.in.:
• podniesienie standardu Ŝycia ludności poprzez zwiększenie dochodów, dostęp do
róŜnego rodzaju usług (socjalnych, zdrowotnych, edukacyjnych) oraz zwiększenie
mobilności ludności
• rozwój infrastruktury badawczo-naukowej (wdraŜanie nowych technologii, zakup
nowej aparatury)
• dostęp do nowych technologii poprzez współpracę międzynarodową z ośrodkami
i firmami oraz wymianę informacji i specjalistów
• zwiększenie współpracy sfery B+R z przemysłem (komercjalizacja wyników prac
badawczych na potrzeby przemysłu, dostosowanie tematyki prac badawczych do
bieŜących i rzeczywistych potrzeb krajowego przemysłu)
• zwiększenie finansowania prac badawczo-rozwojowych przez przemysł oraz
prywatny kapitał w stosunku do finansowania publicznego
• radykalne zwiększenie wydatków na edukację, naukę oraz działalność rozwojową
• wzrost innowacyjności oraz świadomości proinnowacyjnej wśród przedsiębiorców
• likwidacja barier hamujących rozwój gospodarki i przedsiębiorczości w zakresie
infrastruktury, edukacji, reformy rynku pracy, zmniejszenie kosztów pracy,
obniŜenia stawek podatków bezpośrednich, ograniczenia zakresu i uciąŜliwości
regulacji prawnych i biurokracji zwłaszcza w pozyskiwaniu zewnętrznych środków
finansowych)
• wpływanie na zmniejszenie emigracji zarobkowej najbardziej wykwalifikowanych
specjalistów (brain drain) poprzez zwiększenie atrakcyjności zarobkowej
wykonywanych przez nich zawodów
• utrzymanie liczby studentów kierunków technicznych na niezmienionym poziomie
• regulacje prawne zachęcające inwestorów zagranicznych do tworzenia w Polsce
ośrodków rozwojowych
• uproszczenie procedur przetargowych
• wzrost bezpośrednich inwestycji zagranicznych w obszarze nowych technologii
• przyspieszenie budowy gospodarki opartej na wiedzy poprzez rozwój społeczeństwa
informacyjnego (rozwój infrastruktury, komputeryzacji, dostępu do szerokopasmowego Internetu)
• właściwe wykorzystanie i budowa kapitału ludzkiego; dopasowanie kształcenia
i predyspozycji do potrzeb rynkowych
• rozwój, parków technologicznych, badawczych oraz inkubatorów przedsiębiorczości
na potrzeby przemysłu i firm spin-off. 113
113
Firmy tworzone we współpracy z uczelnią, stąd nazywane spółkami odpryskowymi. Typowa spółka spinoff to taka, której produkty stworzono na bazie innowacyjnej technologii lub wynalazku.
161
5.4. Główne czynniki utrudniające działalność gospodarczą w Polsce
– zidentyfikowane na podstawie zrealizowanych wyjazdów
studialnych
Podczas realizacji projektu odbyły się wyjazdy studialne do wybranych polskich
producentów i integratorów działających w zakresie automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej. W ramach tych spotkań przeprowadzono bezpośrednie wywiady, podczas
których podstawowym wybranym narzędziem badawczym był kwestionariusz. Zawierał
on listę specjalnie przygotowanych pytań otwartych, które miały na celu zdefiniować
podstawowe bariery ograniczające rozwój i innowacyjność tych przedsiębiorstw.
NajwaŜniejsze i najcenniejsze informacje otrzymano z odpowiedzi na następujące
pytania:
1. Gdzie w firmie są główne nakłady na inwestycję i innowację?
2. Czy firma współpracuje ze sferą badawczo-rozwojową, czy z dostawcami
komercyjnymi?
3. Jakie są główne bariery w inwestycjach w przedsiębiorstwie w zakresie innowacji?
4. Co decyduje o popycie na firmowy produkt?
5. Jak kierownictwo zakładu wyobraŜa sobie swoją firmę oraz swój sektor
w perspektywie 10-15 lat?
W wyniku przeprowadzonych wywiadów stwierdza się, Ŝe do najczęściej
wskazywanych czynników utrudniających działalność gospodarczą naleŜą:
• brak środków własnych i zewnętrznych na finansowanie działalności innowacyjnej,
w szczególności na finansowanie przedsięwzięć innowacyjnych obarczonych
podwyŜszonym ryzykiem
• utrudniony dostęp do środków zewnętrznych w wyniku uciąŜliwej biurokracji,
niejasność kryteriów uznaniowości przyznawania środków (szczególnie środków
unijnych)
• zbyt wysokie koszty wdraŜania innowacji
• brak potrzeby podejmowania działalności innowacyjnej
• brak potrzeby budowania wizji i strategii, skupienie się na dotychczasowej
standardowej produkcji
• brak odpowiednio wykwalifikowanych specjalistów
• wysokie koszty pracy
• problemy ze znalezieniem odpowiednich partnerów (zwłaszcza w krajach wysoko
rozwiniętych)
• niepewny popyt na wykonywane produkty
• problemy ze znalezieniem kompromisu pomiędzy poziomem technicznym, jakością
wykonania, a ceną
• niepewność jutra związana z globalnym kryzysem finansowym: zawieszanie lub
anulowanie wcześniejszych zamówień, a co za tym idzie problemy płynności
finansowej.
162
5.5. Podsumowanie
We współczesnym świecie zaznaczają się ogólne megatrendy gospodarcze, społeczne,
w nauce i technice oraz w ekosystemie, które mają wpływ na społeczeństwo oraz na
wszelkie rodzaje działalności ludzkiej, takŜe na automatykę, robotykę i technikę
pomiarową.
Analiza czynników wpływająca na rozwój współczesnego świata prowadzi do
wskazania jednego wiodącego trendu, który wpływa na inne globalne trendy. Jest nim
rozwój społeczeństwa informacyjnego, który implikuje przemiany w Ŝyciu i środowisku
współczesnego człowieka. Podstawą społeczeństwa informacyjnego jest tworzenie
i rozpowszechnianie informacji.
Analiza obecnych czynników prowadząca do rozwoju nauki na świecie prowadzi do
wskazania kilku wiodących trendów w tym obszarze. Współcześnie na świecie
zaznacza się rozwój informatyzacji, telekomunikacji, biotechnologii (genetyka),
nowych materiałów, nowych źródeł energii oraz nowych technologii. Ponadto szybka
dynamika zmian w technologii przyczynia się w coraz większym stopniu do
zastępowania pracy ludzkich rąk, pracą maszyn, urządzeń i komputerów, co zwiększa
satysfakcję z pracy. Ponadto wpływa równieŜ na jakość czasu wolnego od pracy.
NaleŜy podkreślić, Ŝe podstawowym megatrendem automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej jest zacieranie się granic między tymi dziedzinami. Wszystkie one, bowiem
są częścią technologii informacyjnych.
Na potrzeby projektu Foresight ARP opracowano analizy SWOT obszarów
badawczych tego projektu. Analizy posłuŜą do uporządkowania informacji oraz do
zbadania wewnętrznego i zewnętrznego środowiska automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej.
Dzięki diagnozie stanu obecnego rozwoju technologii oraz uwarunkowań
ekonomiczno-społecznych w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w
Polsce zidentyfikowano między innymi główne potrzeby w obszarach badawczych
projektu.
Ponadto przeprowadzono wyjazdy studialne do wybranych polskich producentów
i integratorów działających w obszarze automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
w celu zdefiniowania podstawowych barier ograniczających rozwój i innowacyjność
tych przedsiębiorstw.
163
ZAKOŃCZENIE
Niniejsze opracowanie stanowi punkt wyjścia do zrozumienia procesu foresight.
Monografia zawiera materiał niezbędny do dalszej realizacji projektu Foresight na rzecz
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
Przedstawione w rozdziale pierwszym wybrane zagadnienia metodologii
prowadzenia krajowego foresightu technologicznego mają ułatwić opracowanie
narzędzi badawczych słuŜących do realizacji projektu. TakŜe analiza doświadczeń
zrealizowanego projektu Foresight Mazovia podczas, którego przeprowadzono
analogiczne prace badawcze, pozwoli zarówno uniknąć najczęściej powtarzających się
błędów, jak równieŜ skorzystać z juŜ wypracowanych dobrych wzorców.
W rozdziale drugim scharakteryzowano krajowy potencjał gospodarczy oraz wpływ
światowego kryzysu finansowego na konkurencyjność polskiej gospodarki.
Szczegółowej analizie poddano gospodarcze usytuowanie Polski oraz analizę polskiego
kapitału społecznego. Ponadto opracowano analizę SWOT polskiego sektora B + R,
oceniono innowacyjność polskiej gospodarki pod względem krajowych nakładów na
sferę badawczo-rozwojową oraz przedstawiono proponowane przez Rząd Polski zmiany
w polskiej nauce i szkolnictwie wyŜszym.
W rozdziale trzecim poddano analizie spójność projektu Foresight ARP
z programami i inicjatywami Unii Europejskiej i innymi dokumentami strategicznymi
szczebla narodowego. W szczególności z celami Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka oraz Narodową Strategią Spójności. Ponadto przedstawiono listy
regionalnych i branŜowych projektów typu foresight realizowanych w Polsce.
W rozdziale czwartym oceniono rozwój regionów w zakresie obszarów badawczych
realizowanego projektu foresight, tj. automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
Analiza ta polegała na ocenie potencjału kluczowych gałęzi przemysłu, w szczególności
w zakresie obecności na regionalnym rynku producentów, integratorów i uŜytkowników
rozwiązań automatyki, robotyki, czy techniki pomiarowej. Ponadto poddano analizie
sferę badawczo-rozwojową w poszczególnych województwach oraz stopień jej
współpracy z sektorem gospodarczym. O moŜliwościach regionu świadczy teŜ
szczegółowa analiza potencjału parków technologicznych i przemysłowych oraz stopień
wykorzystania i pozyskiwania funduszy europejskich przez regionalną sferę
gospodarczą i naukową.
W ostatnim rozdziale opracowano analizy SWOT megatrendów oraz analizy potrzeb
dla kaŜdego obszaru badawczego projektu. Ponadto, na podstawie zrealizowanych
wyjazdów studialnych do wybranych przedsiębiorstw działających w Polsce,
zidentyfikowano główne czynniki utrudniające działalność gospodarczą w zakresie
automatyki, robotyki i techniki pomiarowej.
W wyniku przeprowadzonych analiz moŜna stwierdzić, Ŝe warunkiem niezbędnym
do utworzenia w Polsce gospodarki opartej na wiedzy jest zdecydowany wzrost
nakładów na naukę, szczególnie w sektorze prywatnych podmiotów gospodarczych.
Przyczyni się to do rozwoju potencjału badawczo-rozwojowego jako jednego
z głównych filarów wzrostu gospodarczego. Ponadto warunkiem wzrostu
164
innowacyjności polskiej gospodarki jest łatwiejszy dostęp do zewnętrznych źródeł
finansowania, tj. funduszy strukturalnych i preferencyjnych kredytów inwestycyjnych.
Spowoduje to wdraŜanie nowych technologii, co umoŜliwi wzrost innowacyjności
i konkurencyjności gospodarki oraz rozwój społeczeństwa informacyjnego.
Właściwie ukierunkowany wzrost innowacyjności przedsiębiorstw i rozwój badań
naukowych spowodują wzrost udziału innowacyjnych produktów w polskiej
gospodarce (w tym takŜe produktów eksportowanych) z obszarów automatyki, robotyki
i systemów pomiarowych, których zastosowanie w procesach wytwarzania będzie miało
korzystny wpływ na jakość, powtarzalność i wydajność produkcji oraz warunki BHP
i oddziaływanie na środowisko naturalne.
Przewiduje się, Ŝe realizacja projektu Foresight automatyki, robotyki i techniki
pomiarowej pozytywnie wpłynie na działanie przedsiębiorstw, poprzez wskazanie tych
technologii, których rozwój w następnych 20 latach będzie najbardziej opłacalny.
Opłacalność naleŜy jednak rozpatrywać nie tylko ze względu na zyski ekonomiczne,
lecz takŜe ze względu na zachowanie równowagi w środowisku oraz szybki rozwój
społeczny.
Polscy producenci i integratorzy automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
powinni zachować wysoki poziom konkurencyjności, a w rezultacie tworzyć wysokiej
jakości miejsca pracy. Nowe konstrukcje i technologie umoŜliwią realizację obu z nich
oraz pozwolą na przyspieszoną ekspansję automatyki, robotyki i techniki pomiarowej
w takie sektory, jak np. produkcja Ŝywności i napojów, logistyka, recykling. Producenci
i integratorzy systemów mogą oczekiwać, Ŝe w przewidywalnej przyszłości rynek
automatyki i robotyki przemysłowej będzie zwiększał się w miarę, jak utrzymanie
produkcji będzie zaleŜeć od wzrostu opłacalności.
W przedstawionej diagnozie świadomie zrezygnowano ze wstępnego wskazywania
kluczowych technologii, których potrzeba rozwoju wynika zarówno z przeprowadzonej
analizy trendów, analizy potrzeb w obszarach badawczych projektu, jak i analizy
SWOT. Technologie te zostaną określone przez niezaleŜnych ekspertów w trakcie
dalszej realizacji projektu. Niniejsze opracowanie ma na celu jedynie dostarczenie
obiektywnych informacji – fundamentu dla dalszej pracy ekspertów.
165
BIBLIOGRAFIA
Druki zwarte
1. „Foresight województwa mazowieckiego. Metodologia, analizy i dane
statystyczne”, Roman Szewczyk, Krzysztof Mieczkowski, Tadeusz Missala, Cezary
Lichodziejski, Mariusz Andrzejczak, Aleksandra Bukała, Wojciech Winiarski,
Katarzyna Pietruszyńska, Katarzyna Rzeplińska-Rykała, Dorota Zbińkowska,
Magdalena Komorowska, Krzysztof Roszkowski, Warszawa wrzesień 2006.
2. „Foresight Technologiczny”, Tom 1 Organizacja i metody. Polska Agencja
Rozwoju Przedsiębiorczości.
3. Narodowy Program Foresight „Polska 2020”. Instytut Podstawowych Problemów
Techniki Polskiej Akademii Nauk (IPTT PAN).
4. J. M. Radło „Wyzwanie konkurencyjności. Strategia Lizbońska w poszerzonej Unii
Europejskiej” Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2003.
5. Popper R., Keenan M., Butter M., EFMN 2005 Mapping Report.
6. R. Szewczyk, K. Mieczkowski, C. Lichodziejewski, T. Missala, W. Winiarski,
M. Osęka, K. Lipiec, K. Pietruszyńska, K. Rzeplińska-Rykała, A. Sprońska,
M. Komorowska „Jak realizować projekty foresight dla zrównowaŜonego rozwoju
regionów? – Podręcznik”, Warszawa 2008.
Dokumenty
1. „Strategia zwiększenia nakładów na działalność B+R w celu osiągnięcia załoŜeń
Strategii Lizbońskiej”, Departamentem Innowacyjności Ministerstwa Gospodarki,
Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, marzec 2004.
2. „Analiza sytuacji gospodarczej Polski w II kwartale”, Ministerstwo Gospodarki,
Warszawa, sierpień 2008.
3. „Polska 2008. Raport o stanie gospodarki”, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa
2008
4. Komunikat Komisji do Rady Europejskiej – Sprawozdanie strategiczne na temat
odnowionej Strategii Lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia:
rozpoczęcie nowego etapu (2008 – 2010). Utrzymanie tempa zmian. Bruksela,
11.12.2007 r.
5. Krajowy Program Reform na lata 2005-2008 na rzecz realizacji Strategii
Lizbońskiej, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa grudzień 2005.
6. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013. Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego, Warszawa 2007.
7. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego, Warszawa 2007.
8. ZałoŜenia Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013”, Warszawa, kwiecień
2004
9. Strategia Rozwoju Kraju na lata 2007-2015. Warszawa, Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego, listopad 2006.
166
Indeks tabel
Tab. 2.1. NajwaŜniejsi partnerzy handlowi Polski
Tab. 2.2. Analiza SWOT sektora B+R uwzględniająca wzrost konkurencyjności
przedsiębiorstw oraz rozwój społeczeństwa informacyjnego
Tab. 2.3. Nakłady i zatrudnieni w działalności badawczej i rozwojowej według
województw w 2006 r.
Tab. 4.1. Geografia listy 500 największych przedsiębiorstw w Polsce
Tab. 4.2. Liczba wniosków o dofinansowanie projektów (łącznie) złoŜonych do OPI
w poszczególnych poddziałaniach (z podziałem na województwa)
Tab. 5.1. Analiza SWOT automatyki w Polsce
Tab. 5.2. Analiza SWOT robotyki w Polsce
Tab. 5.3. Analiza SWOT techniki pomiarowej w Polsce
Indeks rysunków
Rys. 1.1. Struktura projektów foresight ze względu na zasięg oddziaływania
w Europie
Rys. 1.2. Schemat blokowy głównych zadań projektu Foresight ARP
Rys. 1.3. Przepływ wiedzy w projekcie Foresight ARP, w trakcie realizacji badań
metodą Delphi i podczas krzyŜowej analizy wpływów
Rys. 2.1. Struktura wymiany handlowej Polski z zagranicą
Rys. 2.2. Struktura wykształcenia ludności Polski w wieku powyŜej 13 lat
w 2006 roku w %
Rys. 2.3. Struktura zatrudnienia w Polsce w III kwartale 2004 r.
Rys. 2.4. Struktura zatrudnienia w Polsce w I kwartale 2008 r.
Rys. 2.5. Struktura nakładów na działalność B+R według źródeł finansowania
(ceny bieŜące) w 2006 r.
Rys. 4.1. Geografia kluczowych gałęzi przemysłu
Rys. 4.2. Liczba podpisanych umów SPO WKP 2.3. wg województw.
WaŜniejsze odesłania do stron internetowych (aktualne na grudzień 2008 r.)
Strona projektu Foresight ARP
www.foresightarp.pl
Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów
www.piap.pl
Politechnika Warszawska
www.pw.edu.pl
Wydział Mechatroniki
www.mchtr.pw.edu.pl
Instytut Badań Systemowych PAN
www.ibspan.waw.pl
Foresight Mazovia
www.formazovia.pl
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
www.parp.gov.pl
167
Ośrodek Przetwarzania Informacji
www.opi.org.pl
Portal Innoweacji
www.pi.gov.pl
Narodowy Program Foresight “Polska 2020”
www.foresight.polska2020.pl
Ogólnopolska Baza Danych Jednostek Badawczo-Rozwojowych
www.orgmasz.pl
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyŜszego
www.nauka.gov.pl
Ministerstwo Gospodarki
www.mg.gov.pl
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
www.mrr.gov.pl
Główny Urząd Statystyczny
www.stat.gov.pl
Eurostat www.epp.eurostat.ec.europa.eu
Loris Plus. RIS dla województwa Łódzkiego
www.lorisplus.pl
Foresight technologiczny na rzecz
zrównowaŜonego rozwoju Małopolski
www.foresight.msap.pl
Loris Wizja. Regionalny foresight technologiczny
www.loriswizja.pl
Foresight priorytetowych technologii dla zrównowaŜonego
rozwoju województwa Śląskiego
www.roz4.woiz.polsl.pl/foresight
Portal Finansowy Nr 1
www.money.pl
Instytut Organizacji i Zarządzania w Przemyśle
www.orgmasz.cp2.win.pl
Oficjalny serwis internetowy Platformy Obywatelskiej
www.platforma.org
Gazeta Wyborcza
www.wyborcza.pl
Portal funduszy strukturalnych
www.funduszestrukturalne.gov.pl
Krajowy System Usług
www.ksu.parp.gov.pl
Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych
www.paiz.gov.pl
Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
www.dolnyslask.pl
Kujawsko-Pomorskie Centrum Obsługi Inwestora
www.coi.kujawsko-pomorskie.pl
Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego
www.lubuskie.pl
Małopolski Urząd Wojewódzki
www.malopolska.uw.gov.pl
Wrota Podlasia
www.wrotapodlasia.pl
Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego
www.silesia-region.pl
Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko– Mazurskiego
www.wm.24.pl
Samorząd Województwa Wielkopolskiego
www.wielkopolska.mw.gov.pl
Politechnika Wrocławska
www.pwr.wroc.pl
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
www.umk.pl
Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy
im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy
www.utp.edu.pl
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
www.ukw.edu.pl
Politechnika Lubelska
www.pollub.pl
Uniwersytet Zielonogórski
www.uz.zgora.pl
Politechnika Łódzka
www.p.lodz.pl
Uniwersytet Jagielloński
www.uj.edu.pl
168
Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie im. Stanisława Staszica
www.agh.edu.pl
Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
www.pk.edu.pl
Politechnika Radomska
www.pr.radom.pl
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
www.sggw.waw.pl
Politechnika Opolska
www.po.opole.pl
Uniwersytet Rzeszowski
www.univ.rzeszow.pl
Politechnika Rzeszowska
www.prz.rzeszow.pl
Politechnika Białostocka
www.pb.bialystok.pl
Politechnika Gdańska
www.pg.gda.pl
Uniwersytet Gdański
www.univ.gda.pl
Akademia Morska w Gdyni
www.amw.gdynia.pl
Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni
www.am.gdynia.pl
Politechnika Świętokrzyska
www.tu.kielce.pl
Uniwersytet im Adama Mickiewicza w Poznaniu
www.amu.edu.pl
Politechnika Poznańska
www.put.pozna.pl
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
www.au.poznan.pl
Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa im. Prezydenta
Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu
www.pwsz.kalisz.pl
Politechnika Koszalińska
www.tu.koszalin.pl
Politechnika Szczecińska
www.tuniv.szczecin.pl
169
ZAŁĄCZNIK
System powiązań statystycznych klasyfikacji gospodarczych
Zasięg
klasyfikacji
Klasyfikacje
działalności
Klasyfikacje
produktów
(wyroby +
usługi)
Nomenklatury
pochodne
produktów
Klasyfikacje
Handlu
Zagranicznego
Międzynarodowy ISIC
(ONZ)
Międzynarodowa
Standardowa
Klasyfikacja
Rodzajów
Działalności
CPC
Centralna
Klasyfikacja
Produktów
HS
Zharmonizowany
System
Oznaczania
i Kodowania
Towarów
Unii
Europejskiej
(UE)
NACE
Nomenklatura
Działalności we
Wspólnocie
Europejskiej
CPA
Klasyfikacja
Produktów wg
Działalności
Lista
PRODCOM
Krajowy –
Polska
PKD
Polska Klasyfikacji
Działalności
PKWiU
Polska
Klasyfikacja
Wyrobów
i Usług
PRODPOL
CN
Wykaz Wyrobów Scalona
Przemysłowych Nomenklatura
Towarowa
Handlu
Zagranicznego
CN
Scalona
Nomenklatura
Towarowa
Handlu
Zagranicznego
Źródło: dane GUS
Charakterystyka Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD)114
Sekcja
A: ROLNICTWO, LEŚNICTWO, ŁOWIECTWO I RYBACTWO
B: GÓRNICTWO I WYDOBYWANIE
C: PRZETWÓRSTWO PRZEMYSŁOWE
D: WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ, GAZ,
PARĘ WODNĄ, GORĄCĄ WODĘ I POWIETRZE DO UKŁADÓW
KLIMATYZACYJNYCH
114
Źródło: www.stat.gov.pl
170
28: Produkcja Metalowych Wyrobów Gotowych, z Wyłączeniem Maszyn
i Urządzeń
29: Produkcja Maszyn i Urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowana
30: Produkcja Maszyn Biurowych i Komputerów
31: Produkcja Maszyn i Aparatury Elektrycznej, gdzie indziej niesklasyfikowana
32: Produkcja Sprzętu i Urządzeń Radiowych, Telewizyjnych i
Telekomunikacyjnych
33: Produkcja Instrumentów Medycznych, Precyzyjnych i Optycznych, Zegarów
i Zegarków
34: Produkcja Pojazdów Samochodowych, Przyczep i Naczep
E: DOSTAWA WODY; GOSPODAROWANIE ŚCIEKAMI I ODPADAMI ORAZ
DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z REKULTYWACJĄ
F: BUDOWNICTWO
G: HANDEL HURTOWY I DETALICZNY; NAPRAWA POJAZDÓW
SAMOCHODOWYCH, WŁĄCZAJĄC MOTOCYKLE
H: TRANSPORT I GOSPODARKA MAGAZYNOWA
I: DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z ZAKWATEROWANIEM I USŁUGAMI
GASTRONOMICZNYM
J: INFORMACJA I KOMUNIKACJA
K: DZIAŁALNOŚĆ FINANSOWA I UBEZPIECZENIOWA
73: Działalność Badawczo-Rozwojowa
L: DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z OBSŁUGĄ RYNKU NIERUCHOMOŚCI
M: DZIAŁALNOŚĆ PROFESJONALNA, NAUKOWA I TECHNICZNA
N: DZIAŁALNOŚĆ W ZAKRESIE USŁUG ADMINISTROWANIA
I DZIAŁALNOŚĆ WSPIERAJĄCA
O: ADMINISTRACJA PUBLICZNA I OBRONA NARODOWA; OBOWIĄZKOWE
ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNE
P: EDUKACJA
Q: OPIEKA ZDROWOTNA I POMOC SPOŁECZNA
R: DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z KULTURĄ, ROZRYWKĄ I REKREACJĄ
S: POZOSTAŁA DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA
T: GOSPODARSTWA DOMOWE ZATRUDNIAJĄCE PRACOWNIKÓW;
GOSPODARSTWA DOMOWE PRODUKUJĄCE WYROBY I ŚWIADCZĄCE
USŁUGI NA WŁASNE POTRZEBY
U: ORGANIZACJE I ZESPOŁY EKSTERYTORIALNE
171

Podobne dokumenty