slajdy - Wszechnica Żywieniowa w SGGW

Komentarze

Transkrypt

slajdy - Wszechnica Żywieniowa w SGGW
SUPLEMENTY DIETY
KORZYŚCI I ZAGROŻENIA
Dr hab. Bożena Waszkiewicz-Robak, prof. nadzw.
Prof. dr hab. Franciszek Świderski
ŁATWO SIĘ POMYLID!
PRODUKT
LECZNICZY
SUPLEMENTY
DIETY
Wspólna forma
kapsułki
tabletki
drażetki
proszki
syropy
ampułki z płynem
saszetki z proszkiem
butelki z kroplomierzem
ŻYWNOŚĆ
Postać konwencjonalna
C ZY MOŻNA DZIELIĆ
TABLETKI , KAPSUŁKI ?
Tak – ale tylko te, które mają
zaznaczoną linię podziału
Nie – nie powinno się dzielić
tabletek/kapsułek z substancjami
bardzo silnie działającymi oraz
zawierającymi bardzo mało
substancji czynnej (mniej niż 1 mg).

trudności z połykaniem dużych
pigułek

cała tabletka działa zbyt silnie i
jest chęd samodzielnego
zmniejszenia dawki
RYZYKO - nawet bardzo precyzyjny podział
nie zagwarantuje, że w połowie tabletki
znajduje się równo połowa dawki!
POPULARNE, MODNE
DZIAŁANIE SUPLEMENTÓW
Coraz częściej na rynkach
światowych pojawiają się
„nowe, rewelacyjne,
naturalne środki lecznicze”,
reklamowane jako
panaceum na wszystkie
znane ludzkości schorzenia i
dolegliwości.
Stosowaniu suplementów
towarzyszy wiele błędów,
które zwiększają ryzyko
zaburzeo stanu zdrowia, gdyż
przyjmowane w nadmiarze
mogą powodowad
niekorzystne skutki zdrowotne
W praktyce mogą się
one okazad zupełnie
nieskuteczne, a nawet
wręcz szkodliwe

NA ODCHUDZANIE

LEPSZE LIBIDO

ENERGETYCZNE

PAMIĘD I KONCENTRACJA

RELAKSUJĄCE

OCZYSZCZENIE I ODPORNOŚD
MNIEJ ZNANE LUB ZABRONIONE
składniki do stosowania w suplementach diety
OSTROŻNOŚĆ W SPOŻYWANIU
Suplementy lub składniki roślinne wobec
których należy zachowad szczególną
ostrożnośd w spożyciu
Środki o działaniu
przeczyszczającym
Substancje wrażliwe
na promieniowanie
słoneczne
Wywołujące silne
reakcje alergiczne
Aloes
Dziurawiec
Rumianek,
Senes
Echinacea
Świetlik lekarski
Kruszyna
Miłorzęb japooski
Arnika górska
Utrudniające
wchłanianie leków do
krwi
Wykazujące działanie
osłonowe na błonę
śluzową żołądka –
siemie lniane
Ś RODKI
O DZIAŁANIU PRZECZYSZCZAJĄCYM
Aloes
Korzyści
Wzmocnienie i
poprawa kondycji
organizmu, poprawa
trawienia, apetytu
1-3 ml soku z liści na
pobudzenie apetytu
lub na zatwardzenie
2 – 3 łyżki soku
dziennie – efekt
nawilżający skórę
Zagrożenia
Aloina i emodyna –
występuje w skórce
liści, WYKAZUJĄ
ONE DZIAŁANIE
PRZECZYSZCZAJĄCE
–
STOSOWAD
PREPARATY TYLKO
ZAWIERAJĄCE sam
MIĄŻSZ
Ograniczenia
w stosowaniu
Jest ok. 200 gatunków
botanicznych, ale tylko
3 gatunki wykazują
działanie
prozdrowotne:
Aloe vera (Aloe vera
Linne,)
Aloe arborescens
(aloes drzewiasty)
Aloe ferox (aloes
uzbrojony)
CAŁY ALOES - czyli pulpa, sok lub ekstrakt uzyskany z CAŁEGO liścia danej odmiany aloesu
(miąższ z wnętrza liścia plus okrywająca go skórka)! – TAKI WYWOŁUJE BIEGUNKI!!!
Ś RODKI
O DZIAŁANIU PRZECZYSZCZAJĄCYM
Kruszyna
– kora
Korzyści
glikozydy
flawonoidowe,
w niektórych
tylko związki
pochodne
antrachinonu 0,5-1,0 g
surowca
Zagrożenia
Prowadzi do zmian
pigmentowych w jelicie
grubym, polegających na
ciemnobrązowym
zabarwieniu śluzówki
jelita grubego,
Powoduje skurcze i bóle
brzucha, szczególnie u
osób z podrażnieniem
jelit,
Żółte do czerwonobrązowego zabarwienie
moczu
Ograniczenia
w stosowaniu
- nie może byd
stosowana u
dzieci poniżej
10. roku życia,
- u dorosłych i
młodzieży tylko
okazjonalnie
przez krótki czas
w przypadkach
zapard
Przyjmowane przez zbyt długi czas, mogą spowodowad zwolnienie motoryki jelit, a nawet
wywoład ich niedrożnośd, a także spowodowad stan odwodnienia organizmu.
Ś RODKI
O DZIAŁANIU PRZECZYSZCZAJĄCYM
Senes
Korzyści
Regulacja
przemiany materii
– regulacja
wypróżnieo,
regulacja masy
ciała
Zagrożenia
Sennozydy - dla
osób, które mają
zaburzenia
kardiologiczne odwodnienia zubożenie
organizmu w
potas bolesne
skurcze brzucha
Ograniczenia
w stosowaniu
Stany zapalne,
niewydolnośd
krążenia,
niewydolnośd nerek ,
Ciąża i karmienie
Żylaki
Wspomaganie odchudzania senesem nie ma sensu - To środek przeczyszczający, który przy
dłuższym stosowaniu zaburza rytm pracy przewodu pokarmowego. Po jego odstawieniu są
kłopoty z wypróżnieniami. Ponownie uregulowanie organizmu jest bardzo trudne i wymaga
coraz większych dawek środków przeciw zaparciom.
S UBSTANCJE
WRAŻLIWE NA
PROMIENIOWANIE SŁONECZNE
Dziurawiec
Korzyści
Pobudza wydzielanie
żółci i soków
trawiennych, ułatwia
procesy trawienne, przy
wzdęciach, przy
zmniejszonym
wydzielaniu moczu,
uspokajająco w stanach
wyczerpania nerwowego
i niepokoju
Zagrożenia
przebarwienia
skórne oraz
neuropatie
(dolegliwości
bólowe nerwów
obwodowych),
które nasilają się
pod wpływem
promieni
słonecznych
Ograniczenia
w stosowaniu
Nie powinny
spożywad go osoby
przyjmujące leki
psychotropowe
Dziurawiec poprawia apetyt, stymuluje czynnośd wydzielniczą różnych gruczołów
trawiennych, wykazuje działanie żółciopędne.
RYZYKO WOBEC SUBSTANCJI ROŚLINNYCH

nie funkcjonuje jeszcze wykaz składników (dostępny dla
producentów), które mogą wchodzid w skład
suplementów – ryzyko nieodpowiedniego zastosowania
Produkty roślinne i ekstrakty




dawki substancji kilka-kilkadziesiąt razy mniejsze od leczniczych
brak standaryzacji ekstraktów, stabilności gotowych produktów
produkty z innych rejonów geograficznych - reakcje niepożądane,
np. alergiczne
brak spójnego prawa w zakresie wykorzystania surowców
zielarskich do produkcji suplementów
ZNANE składniki suplementów i ich
przeznaczenie
Kolagen
Probiotyki
Preparaty wspomagające
odchudzanie
Kwasy tłuszczowe
Afrodyzjaki
przeciwutleniacze
Opóźniające starzenie
Fitosterole
Poprawiające nastrój
Beta-glukany
Na włosy, skórę, paznokcie
P RZYKŁADY SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
JAKO AFRODYZJAKI
Warunki
stosowania
Rodzaj
Avena sativa – owies zwyczajny
250 - 750 mg dziennie
Żeo-szeo
Do 6 x 500 mg
fitohormony
Cynk
Kora drzewa
afrykaoskiego
Johimbina
L-arginina
Ginko biloba –
miłorząb
japooski
ekstrakty
Tribulus terrestis - buzdyganek
ziemny – źródło saponin
Oczekiwany
efekt
Wzrost poziomu
testosteronu
Zagrożenia
-
15 mg dziennie
Wzrost syntezy
testosteronu
-
15 mg dziennie
Wzrost potencji
Możliwe
powikłania
3-6 g na pusty żołądek
Wzrost produkcji
tlenku azotu
-
60 - 180 mg
Usprawnienie
krążenia
-
125 - 250 mg dziennie
na pusty żołądek
Wzrost syntezy
testosteronu i
estrogenu
Ograniczad w
nowotworach
prostaty
P RZYKŁADY SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
JAKO PRZECIWUTLENIACZE
Rodzaj
Warunki stosowania
Oczekiwany efekt
50 – 100 mg dziennie
Obniżenie glukozy we krwi,
dobry dla wątroby, po
udarach
Kwas liponowy
(ALA)
Częściowo
wytwarzany w
organizmie
L-karnityna
750 mg – 3 g na 0,5 h przed lub 2 h po
posiłku, przed wysiłkiem
Magnez
Miłorząb japooski ginko biloba
ekstrakt
bioflawonoidy
Wit. E
Wyciąg z pestek
grejpfruta
bioflawonoidy
Zagrożenia
-
↓ poziom cholesterolu, ↑ wytrzymałośd, spala tłuszcz
250 – 500 mg
Poprawa ciśnienia,
koncentracji
1-3 x 60 mg
Usprawnia pracę mózgu
10-40 mg
Przeciwdziałanie chorobom
serca, przeciwutleniacz
10 – 15 kropli
przeciwgrzybiczy
Interakcja z
lekami
nasercowymi
P RZYKŁADY SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
KORZYSTNIE WPŁYWAJĄCYCH NA SKÓRĘ , WŁOSY,
PAZNOKCIE
Rodzaj
Warunki
stosowania
Oczekiwany efekt
Zagrożenia
AHA
Alfa-hydroksykwasy: mlekowy,
glikolowy (wino,
owoce, mleko)
50 mg
Naturalne
złuszczanie się
naskórka
Wrażliwośd
skóry
HMB
β-hydroksy-βmetylomaślan –
produkt rozpadu
leucyny
500 mg dziennie
Gospodarka
białkiem, likwiduje
„uwiąd starczy”
-
Skrzyp polny,
pokrzywa
krzem
do 500 mg
Poprawa stanu
włosów i paznokci
-
P RZYKŁADY
SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
KORZYSTNIE WPŁYWAJĄCYCH NA SKÓRĘ , WŁOSY, PAZNOKCIE
KOLAGEN
ujędrnia, odżywia cerę,
opóźnia procesy starzenia
się skóry,
redukuje i spłyca
zmarszczki,
Regeneruje struktury
tkanki łącznej właściwej,
chrzęstnej, kostnej,
struktury kolagenowe
gałki ocznej i włosów;
10 g dziennie
najkorzystniej w formie
hydrolizatu – 3-4 miesiące
Kolagen + witamina C + witamina E + cynk
P RZYKŁADY SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
POPRAWIAJĄCYCH NASTRÓJ
Rodzaj składnika
Warunki
stosowania
Oczekiwany efekt
DHEA
Dehydroepiandrosteron
Naturalny hormon
produkowany przez
przysadkę
mózgową
Po 45 roku życia
25 mg M,
12,5 mg K
Poprawa
samopoczucia
Dziurawiec
hiperycyna
250-50 mg
dziennie
Środek
przeciwdepresyjny
poprawa pracy
wątroby
Pieprz
metystynowy
(kava-kava)
kawalaktony
3 x 250 mg
Tyrozyna
aminokwas
2 x 500 mg przed
jedzeniem
Zagrożenia
Zwiększona
wrażliwośd na
promienie
słoneczne
Nadmierna
sennośd
antydepresyjny
Ograniczenie
apetytu
S UPLEMENTY DIETY ZE
SKŁADNIKAMI
„ WSPOMAGAJĄCYMI
ODCHUDZANIE ”
H AMUJĄCE APETYT
Kwas hydroksycytrynowy (HCA)
Garcina cambogia
kwas hydroksyalifatyczny - naturalnie występujący w
owocu Garcina cambogia, pochodzącym z Tajlandii
Iinhibitor enzymu (liazy cytrynianowej ATP)
katalizującego konwersje koenzymu A (Acetylo-CoA)
niezbędnego do syntezy kwasów tłuszczowych,
triacylogliceroli i cholesterolu
Spożywanie HCA uważane jest za bezpieczne:
- nie wywołuje efektów ubocznych
- nie wchodzi w interakcje z lekami
Brak jednoznacznych dowodów wyjaśniających mechanizm i skutecznośd działania
Dzienne zalecane spożycie: niezdefiniowane, zróżnicowane przez różnych producentów:
150 - 250 - 500 mg
P RZYKŁADY SKŁADNIKÓW BIOAKTYWNYCH
TZW. SPALACZE TŁUSZCZU
Rodzaj
Warunki
stosowania
Oczekiwany efekt
Zagrożenia
HMB
Produkt rozpadu
leucyny
Do 3 g dziennie,
min 4 tyg.
Ochrona białka,
poprawa wyglądu
skóry, ubytek tłuszczu
-
Surowy ananas
Bromelaina –
enzym
proteolityczny
500 – 1500 mg
Łagodzi ból, skraca
skutki przetrenowania,
zwiększa wydzielanie
soków trawiennych
-
15-60 mg
Synteza ATP, dobra
praca serca
-
< 100 mg
Wzrost termogenezy,
przyspieszenie
metabolizmu
Kolatanie serca,
zawroty głowy,
bezsennośd
Koenzym Q10
Kawa
Ziele przęśli
Kofeina
efedryna
A BSORBUJĄCE TŁUSZCZ
Chitosan
I HAMUJĄCE JEGO WYKORZYSTANIE
naturalna substancja balastowa otrzymywana z pancerzy
skorupiaków (otoczek chitynowych): kryla, krabów, krewetek
Pożądane właściwości: zdolność wiązania tłuszczu
- 1 g chitosanu wiąże od 3 do 20 g tłuszczu utrudniając jego wchłanianie
Mechanizm
działania
wiązanie tłuszczu w siateczce
żelowej chitosanu w kwaśnym
środowisku żołądka
Tłuszcz niedostepny
dla enzymów
trawiennych
obniżanie
aktywności lipaz
Dzienne zalecane spożycie: ok. 4 g, przed jedzeniem, deklarowane przez różnych
producentów jest niewystarczające 1-2 g
Skutecznośd działania - kontrowersyjna
P RZYSPIESZAJĄCE SPALANIE
TŁUSZCZU LUB HAMUJĄCE
JEGO SYNTEZĘ
Mechanizm działania
Hamuje aktywnośd
lipazy
lipoproteinowej
Hamują syntezę
prostoglandyn
Zwiększa aktywnośd
transferazy karnitynowopalmitynowej (Lp)
CLA - sprzężone dieny kwasu linolowego
obejmują izomery cis-9, trans-11 wytwarzane
w przewodzie pokarmowym zwierząt
roślinożernych
Obniżenie
wewnątrzkomórkowej
zawartości triacylogliceroli
Ograniczanie podziału i różnicowania
komórek tłuszczowych
Nasilenie β-oksydacji
tj. procesu spalania tkanki
tłuszczowej
Dzienne zalecane spożycie:
- min 500 mg, najczęściej 1000 – 1500 mg przez ok. 6 m-cy
Skutecznośd działania – kontrowersyjna, zbyt mało dowodów
Zwiększenie ilości białka
w mięśniach
L– KARNITYNA
Spożywanie L–karnityny nasila o 70% przemiany
energetyczne tłuszczów
- umożliwia transport kwasów tłuszczowych do mitochondrium, gdzie
przekształcane są one w energię
Główne symptomy niedoboru L-karnityny w organizmie
może być:
- uczucie wyczerpania,
- szybkie zmęczenie przy wysiłku
- bardzo wolna regeneracja sił, tzw.
syndrom chronicznego zmęczenia
Zalecane spożycie:
- od 100 mg do 2 g dziennie,
- wyższe dawki - od 2 do 6 g - przy wykonywaniu zwiększonego wysiłku fizycznego
Należy ją przyjmowad na czczo i na ok. 0,5-1 godziny przed treningiem.
Nie wykazano działania ubocznego wskutek suplementacji.
Skutecznośd zależy od dawki i wysiłku fizycznego
Regulujące
przemianę
materii
Modulujące
metabolizm
węglowodanów
Chrom – trójwartościowy jon chromu
wchodzi w skład czynnika tolerancji glukozy
(GTF – Glucose Tolerance Factor)
W formie nieorganicznej jest słabo wchłaniany (ok. 1%)
natomiast w postaci GTF wykorzystywany jest w
15–20%
Chrom współdziała z insuliną w metabolizmie
węglowodanów, gdyż pobudza komórki trzustki
do zwiększonego wydzielania insuliny i jej
działania.
Dzienne zalecane spożycie
ok. 50 – 200 µg
Przeciętna zalecane spożycie chromu w
suplementach
200 – 400 µg
U osób przyjmujących bardzo duże ilości chromu (powyżej 1000 µg) zauważono
występowanie dysfunkcji nerek
Camellia sinensis
Substancje
regulujące
przemianę
materii
zwiększające
termogenezę
HERBATA
- zielona
- czerwona – Pu-Erh
Związki polifenolowe zawarte w ekstraktach herbat:
-Katechiny: epikatechiny (EC), epikatechiny-3-gallate (ECG),
epigallokatechiny (EGC) i epigallokatechiny-3-gallate (EGCG). oraz
- saponiny powodują:
- hamowanie lipazy trzustkowej
- upośledzenie emulsyfikacji tłuszczu w przewodzie pokarmowym
- obniżenie aktywności lipazy żołądkowej oraz trzustkowej
- zwiększenie wydatku energetycznego w wyniku nasilania termogenezy
Przeciętna zalecane spożycie
ekstraktów w suplementach
Dzienne zalecane spożycie
Brak danych
250 mg związków polifenolowych odpowiednik 3 kubków
świeżego naparu zielonej herbaty
Pola herbaciane - Camellia sinensis
K OFEINA
-
pobudza naczynia sercowe
-
wydzielanie soków żołądkowych
-
oraz tworzenie moczu
Wpływa na pobudzenie umysłu, szybszy i jasny przepływ myśli w dawce
bezpiecznej, uważanej od 100 do 250 mg.
Spożywana przez dłuższy okres czasu może powodowad ryzyko urodzenia
niemowląt o niskiej masie ciała
Wysoka zawartośd kofeiny: 150 mg/100 ml
max 250 - 300 mg/dzieo
Dawka
Oddziaływanie na organizm
300 mg
wzrost niepokoju, bezsennośd, arytmia sercowa
ok. 1,5 g
wstrząsy, niepokój, drżenie,
od 2 do 5 g
stymulacja rdzenia kręgowego
10 g
dawka śmiertelna
150 mg kofeiny odpowiada 1,5 – 2 filiżankom kawy naturalnej
S TOSOWANIE
SUBSTANCJI POMOCNYCH W
REDUKCJI MASY CIAŁA
Niestwierdzona
Skuteczność
Niepewna
Potwierdzona
Bezpieczeństwo
gumy guar, spirulina
HCA, chitosan, chrom, CLA, glukomannany,
ekstrakty zielonej herbaty, psyllium,
lukrecja, żeo-szeo
błonnik pokarmowy, efedryna,
L-karnityna
Niepotwierdzone
Efedryna, spirulina
Niepewne
chrom, HCA, CLA, chitosan, lukrecja
Potwierdzone
Psyllium, L-karnityna, glukomannany,
zielona herbata, guma guar, HCA
PODSUMOWANIE

Suplementy diety są to środki spożywcze, których celem jest
uzupełnianie normalnej diety. Są one skoncentrowanym źródłem
witamin, składników mineralnych lub innych substancji, wykazujących
efekt odżywczy lub inny fizjologiczny.

Mogą byd stosowane przede wszystkim w przypadku, gdy z różnych
powodów nie jest możliwe spożywanie zalecanych ilości składników
witaminowych lub mineralnych w diecie.

Szacuje się, że ok. 20% populacji w Polsce stosuje suplementy diety.
Stwarza to pytania o bezpieczeostwo ich stosowania.
Stosowanie suplementów diety może skutecznie uzupełniad
niedobory witamin, minerałów lub w inny sposób
wspierad naturalne procesy zachodzące w organizmie
pod warunkiem rozważnego ich stosowania, najlepiej po
konsultacji z dietetykiem
ale
suplementy diety mogą byd przyczyną powikłao
farmakoterapii u pacjentów zażywających leki, w
następstwie interakcji pomiędzy składnikami zawartymi
w suplemencie (witaminy, składniki mineralne, zioła i
inne), a powszechnie stosowanymi lekami.
Składniki suplementów mogą zmniejszad wchłanianie wielu
leków czy też zaburzad metabolizm niektórych z nich.

Podobne dokumenty