Rozkład treści nauczania.

Komentarze

Transkrypt

Rozkład treści nauczania.
Rozkład treści nauczania.
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
Dział I. BIOLOGIA – NAUKA O ŻYCIU
1.
Biologia jako
nauka
1. Przejawy życia. Cechy istot
żywych.
2. Potrzeby życiowe
organizmów.
3. Biologia jako nauka o życiu.
Dyscypliny biologii.
4. Przydatność wiedzy
biologicznej w codziennym
życiu człowieka.
5. Źródła wiedzy biologicznej.
wymienia cechy organizmów i czynniki niezbędne im
do życia
określa, czym zajmuje się biologia i wybrane dyscypliny
biologii
podaje przykłady zastosowania wiedzy biologicznej
w codziennym życiu
wykorzystuje informacje z zakresu biologii, korzystając
z różnych źródeł wiedzy
III.
Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie
informacji.
Uczeń wykorzystuje różnorodne źródła i metody
pozyskiwania informacji, w tym technologię
informacyjno-komunikacyjną, odczytuje, analizuje,
interpretuje i przetwarza informacje tekstowe,
graficzne, liczbowe, rozumie i interpretuje pojęcia
biologiczne, zna podstawową terminologię
biologiczną.
2.
Badanie świata
organizmów
1. Obserwacje i eksperymenty
biologiczne. Etapy
planowania.
2. Różnice między problemem
badawczym a hipotezą.
3. Próba kontrolna i badawcza.
Powtarzalność prób.
4. Zbieranie oraz
dokumentowanie wyników
obserwacji i eksperymentów
biologicznych.
określa znaczenie obserwacji i eksperymentów
w biologii
wskazuje różnice między obserwacją i eksperymentem
biologicznym
wymienia etapy planowania obserwacji i eksperymentu
biologicznego
wyjaśnia różnicę między problemem badawczym
a hipotezą
uzasadnia potrzebę tworzenia próby kontrolnej
i badawczej oraz ich powtarzalności
określa warunki prowadzenia obserwacji i doświadczeń
oraz zasady zbierania i dokumentowania wyników
planuje prostą obserwację biologiczną
z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa
II. Znajomość metodyki badań biologicznych.
Uczeń planuje, przeprowadza i dokumentuje
obserwacje i proste doświadczenia biologiczne;
określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę
kontrolną i badawczą, formułuje wnioski;
przeprowadza obserwacje mikroskopowe
preparatów świeżych i trwałych.
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
3.
Obserwacje
mikroskopowe
1. Mikroskop optyczny –
budowa i zasady korzystania.
2. Etapy obserwacji
mikroskopowej – obserwacja.
3. Cechy obrazu uzyskiwanego
w mikroskopie optycznym –
obserwacja mikroskopowa.
4. Preparaty mikroskopowe –
rodzaje oraz przygotowanie.
5. Przygotowanie preparatu
świeżego w kropli wody.
odróżnia części mikroskopu optycznego
określa funkcje poszczególnych część mikroskopu
optycznego
wymienia zasady pracy z mikroskopem świetlnym
i etapy obserwacji mikroskopowej
oblicza powiększenia uzyskiwane w mikroskopie
prowadzi samodzielnie obserwację mikroskopową
(strzałki na szkiełku podstawowym) w celu określenia
cech obrazu uzyskiwanego w mikroskopie świetlnym
przygotowuje preparat świeży w kropli wody
przejawia cierpliwość i dokładność podczas
przygotowywania preparatów mikroskopowych
4.
Podsumowani
e działu:
Biologia –
nauka o życiu
Treści lekcji 1–3
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 1–3
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
2) dokonuje obserwacji:
a) mikroskopowych preparatów trwałych (np.
tkanki zwierzęce, organizmy jednokomórkowe)
i świeżych (np. skórka liścia spichrzowego cebuli,
miąższ pomidora, liść moczarki kanadyjskiej,
glony, pierwotniaki)
Dział II. JEDNOŚĆ ORGANIZMÓW
5.
Komórki
zwierzęce
1. Komórka – jej rola w organizmie.
2. Budowa komórki zwierzęcej.
3. Funkcje poszczególnych
elementów budowy komórki
zwierzęcej.
4. Zróżnicowanie komórek
definiuje pojęcie komórka
opisuje budowę komórki zwierzęcej
określa podstawowe funkcje poszczególnych
elementów budowy komórki zwierzęcej
podaje przykłady różnych komórek zwierzęcych
przeprowadza obserwacje komórek zwierzęcych
II.1) dokonuje obserwacji mikroskopowych komórki
i rozpoznaje (pod mikroskopem, na schemacie,
na zdjęciu lub po opisie) podstawowe elementy budowy
komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro,
chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana
komórkowa)
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
zwierzęcych – obserwacja
mikroskopowa (preparatu
trwałego, np. krwi żaby lub
nabłonka płaskiego człowieka).
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
rozpoznaje – pod mikroskopem, na schemacie,
zdjęciu lub po opisie – podstawowe elementy
budowy komórki (jądro, cytoplazmę,
wodniczkę, błonę komórkową)
wykonuje schematyczny rysunek komórki
rozwija zainteresowania biologiczne poprzez
empiryczne poznawanie świata żywego
II.2) przedstawia podstawowe funkcje poszczególnych
elementów komórki
6.
Komórki
roślinne
i bakteryjne
1. Budowa komórki roślinnej.
2. Funkcje ściany komórkowej,
chloroplastów i ­wakuoli.
3. Budowa komórki bakteryjnej
(błona komórkowa, ściana
komórkowa, cytoplazma,
bakteryjny DNA).
4. Obserwacja mikroskopowa
komórek roślinnych (np.
moczarki kanadyjskiej).
5. Porównanie komórek: roślinnej,
zwierzęcej i bakteryjnej
opisuje budowę komórki roślinnej i bakteryjnej
określa podstawowe funkcje poszczególnych
elementów budowy komórki roślinnej
rozpoznaje elementy budowy komórek
na schematach, rysunkach
porównuje budowę komórki roślinnej
i zwierzęcej, wskazując cechy umożliwiające
rozróżnienie tych komórek
porównuje budowę komórki bakteryjnej
i roślinnej, wskazując cechy umożliwiające
rozróżnienie tych komórek
dokonuje obserwacji samodzielnie wykonanego
preparatu świeżego z materiału roślinnego (np.
moczarki)
rozwija zainteresowania biologiczne poprzez
empiryczne poznawanie świata żywego
II.1) dokonuje obserwacji mikroskopowych komórki
i rozpoznaje (pod mikroskopem, na schemacie,
na zdjęciu lub po opisie) podstawowe elementy budowy
komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro,
chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana
komórkowa)
II.2) przedstawia podstawowe funkcje poszczególnych
elementów komórki
II.3) porównuje budowę komórki bakterii, roślin
i zwierząt, wskazując cechy umożliwiające ich
rozróżnienie
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
2) dokonuje obserwacji:
a) mikroskopowych preparatów trwałych (np. tkanki
zwierzęce, organizmy jednokomórkowe) i świeżych
(np. skórka liścia spichrzowego cebuli, miąższ
pomidora, liść moczarki kanadyjskiej, glony,
pierwotniaki)
7.
1. Różnorodność komórek
określa możliwe kształty komórek roślinnych
VI.1.1) opisuje hierarchiczną budowę organizmu
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Komórki,
tkanki, narządy
i organy
roślinnych i zwierzęcych.
2. Tkanki zwierzęce (nerwowa,
mięśniowa, nabłonkowa, krew) –
funkcje, lokalizacja.
3. Poziomy organizacji: komórka –
tkanka – narząd – układ
narządów.
i zwierzęcych
określa lokalizację i rolę tkanek zwierzęcych
w organizmie
wyjaśnia różnice między komórką, tkanką
i narządem
podaje przykłady tkanek i narządów
w organizmach zwierząt
podaje przykłady tkanek i organów
w organizmach roślin
opisuje hierarchiczną budowę organizmów
(tkanki, narządy, układy narządów)
człowieka (tkanki, narządy, układy narządów)
VI.1.2) podaje funkcje tkanki nabłonkowej, mięśniowej,
nerwowej, krwi, tłuszczowej, chrzęstnej i kostnej oraz
przedstawia podstawowe cechy budowy warunkujące
pełnienie tych funkcji
V.3) wskazuje cechy adaptacyjne w budowie tkanek
roślinnych do pełnienia określonych funkcji (tkanka
twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca,
przewodząca)
8.
Sposoby
odżywiania się
organizmów
1. Odżywianie się – jego znaczenie
w życiu organizmów.
2. Klasyfikacja organizmów
ze względu na sposoby
odżywiania się: samożywne
i cudzożywne.
3. Cudzożywność. Organizmy
cudzożywne. Trawienie
pokarmu.
4. Samożywność. Fotosynteza.
Warunki fotosyntezy.
wyjaśnia, co to jest odżywianie i jakie jest jego
znaczenie w życiu organizmów
wyjaśnia, na czym polega samożywność
i cudzożywność
dokonuje podziału organizmów cudzożywnych
ze względu na rodzaj pobieranego pokarmu
odróżnia trawienie wewnętrzne od zewnętrznego
wyjaśnia, co to jest fotosynteza
wymienia substraty i produkty reakcji fotosyntezy
wyjaśnia rolę chlorofilu w fotosyntezie (wiązanie
energii słonecznej)
określa warunki przebiegu fotosyntezy
(w odniesieniu do światła i temperatury)
I.4) przedstawia fotosyntezę, oddychanie tlenowe oraz
fermentację mlekową i alkoholową, jako procesy
dostarczające energii; wymienia substraty i produkty
tych procesów oraz określa warunki ich przebiegu
I.5) wymienia czynniki niezbędne do życia dla
organizmów samożywnych i cudzożywnych; ocenia,
czy dany organizm jest samożywny czy cudzożywny
III.4) podaje znaczenie czynności życiowych organizmu
(jednokomórkowego i wielokomórkowego): odżywiania,
oddychania, wydalania, ruchu, reakcji na bodźce,
rozmnażania, wzrostu i rozwoju
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
9.
Sposoby
oddychania
organizmów
1. Oddychanie komórkowe
a wymiana gazowa.
2. Oddychanie tlenowe – substraty
i produkty, znaczenie.
3. Fermentacja – substraty
i produkty, znaczenie.
4. Przykłady zastosowania
fermentacji w codziennym życiu
i w przemyśle.
5. Produkty oddychania
beztlenowego – doświadczenie.
określa różnicę między oddychaniem
komórkowym a wymianą gazową
zapisuje równanie oddychania tlenowego,
określając substraty i produkty oraz warunki
jego przebiegu
określa warunki przebiegu, substraty i produkty
fermentacji alkoholowej oraz mlekowej
porównuje oddychanie tlenowe z beztlenowym
pod kątem substratów, produktów, ilości
uwalnianej energii i lokalizacji w komórce
podaje przykłady zastosowania fermentacji
w przemyśle i gospodarstwie domowym
określa końcowy produkt fermentacji (CO 2)
na podstawie przeprowadzonego
doświadczenia
uwzględnia zasady bezpieczeństwa w pracy
laboratoryjnej
I.4) przedstawia fotosyntezę, oddychanie tlenowe oraz
­fermentację mlekową i alkoholową, jako procesy
dostarczające energii; wymienia substraty i produkty
tych procesów oraz określa warunki ich przebiegu
III.4) podaje znaczenie czynności życiowych organizmu
(jednokomórkowego i wielokomórkowego): odżywiania,
oddychania, wydalania, ­ruchu, reakcji na bodźce,
rozmnażania, wzrostu i rozwoju
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
1) planuje i przeprowadza doświadczenie:
a) wykazujące, że podczas fermentacji drożdże
wydzielają dwutlenek węgla
10.
Sposoby
rozmnażania
się
organizmów
1. Rozmnażanie bezpłciowe.
2. Sposoby rozmnażania
bezpłciowego (podział komórki,
fragmentacje plechy, zarodniki,
pączkowanie, rozłogi).
3. Rozmnażanie płciowe. Typy
zapłodnienia.
4. Narządy zwierząt i organy roślin
służące do rozmnażania
płciowego.
5. Rozwój prosty i złożony.
wyróżnia typy rozmnażania bezpłciowego
(podział, pączkowanie, fragmentację, przez
zarodniki), podając przykłady
wyjaśnia, na czym polega rozmnażanie płciowe
określa różnice między rozmnażaniem płciowym
i bezpłciowym
podaje przykłady organizmów obupłciowych
i rozdzielnopłciowych
wymienia narządy u zwierząt i organy u roślin
służące do rozmnażania płciowego
wykazuje zależność typu zapłodnienia
(zewnętrzne bądź wewnętrzne) od środowiska
życia organizmu
określa, na czym polega rozwój prosty i złożony
III.4) podaje znaczenie czynności życiowych organizmu
(jednokomórkowego i wielokomórkowego): odżywiania,
oddychania, wydalania, ruchu, reakcji na bodźce,
rozmnażania, wzrostu i rozwoju
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
(z larwą)
11.
Podsumowani
e działu:
Jedność
organizmów
Treści lekcji 5–10
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 5–10
Dział III. RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW
III.1. Klasyfikacja organizmów
12.
Zasady
klasyfikacji
organizmów
1. Powody klasyfikowania
organizmów.
2. Sposób klasyfikowania
przedmiotów lub organizmów –
ćwiczenie.
3. Zasady konstruowania prostego,
dwudzielnego klucza
do oznaczania organizmów.
określa, w jakim celu klasyfikuje się przedmioty
lub organizmy
wyjaśnia, jak można klasyfikować przedmioty
klasyfikuje przedmioty na podstawie przyjętego
kryterium
konstruuje dwudzielny, prosty klucz
do klasyfikowania przedmiotów lub
organizmów
wykorzystuje prosty klucz do oznaczania
organizmów
uzasadnia potrzebę klasyfikowania organizmów
III.1) uzasadnia potrzebę klasyfikowania organizmów
i przedstawia zasady systemu klasyfikacji biologicznej
(system jako sposób katalogowania organizmów,
jednostki taksonomiczne, podwójne nazewnictwo)
III.2) posługuje się prostym kluczem do oznaczania
organizmów
Numer
i temat
lekcji
13.
Systematyka
organizmów
Zakres materiału
nauczania
1. Systematyka a klasyfikacja.
2. Gatunek. Nazewnictwo
gatunków.
3. Hierarchiczny układ jednostek
systematycznych.
4. Pięć królestw organizmów.
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
przedstawia zasady systemu klasyfikacji
biologicznej
określa, co to jest gatunek i jak tworzy się nazwy
gatunku (podwójne nazewnictwo)
podaje przykłady nazw gatunkowych
wyjaśnia znaczenie pojęcia układ hierarchiczny
wymienia w kolejności jednostki taksonomiczne
zwierząt
podaje ogólnie charakterystyki pięciu królestw
organizmów, ze wskazaniem na istotne cechy
różniące
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
III.1) uzasadnia potrzebę klasyfikowania organizmów
i przedstawia zasady systemu klasyfikacji biologicznej
(system jako sposób katalogowania organizmów,
jednostki taksonomiczne, podwójne nazewnictwo)
III.2. Królestwa: bakterii, protistów, grzybów
14.
Bakterie.
Wirusy
1. Środowisko życia bakterii.
2. Rozmiary i formy bakterii.
3. Różnorodność czynności
życiowych bakterii:
a) odżywianie cudzożywne:
(­pasożyty, saprotrofy,
symbionty) i samożywne,
b) oddychanie: tlenowe
i beztlenowe,
c) rozmnażanie przez podział.
4. Znaczenie bakterii w przyrodzie
i życiu człowieka.
5. Wirusy jako bezkomórkowe
formy życia.
określa rozmiary bakterii i miejsca ich
występowania
podaje przykłady form komórek bakteryjnych
(kuliste, pałeczkowate, przecinkowate,
spiralne)
określa czynności życiowe bakterii:
– sposoby odżywiania się (cudzożywny
i samożywny),
– sposoby oddychania (tlenowe i beztlenowe),
– rozmnażanie się (przez podział)
przedstawia pozytywne i negatywne znaczenie
bakterii w przyrodzie i życiu człowieka
wymienia cechy, którymi wirusy różnią się
od organizmów zbudowanych z komórek
podaje przykłady chorób bakteryjnych
i wirusowych człowieka
jest przekonany o potrzebie przestrzegania
higieny w profilaktyce chorób bakteryjnych
i wirusowych
III.6) przedstawia miejsca występowania bakterii
i protistów oraz ich znaczenie w przyrodzie i dla
człowieka
I.5) wymienia czynniki niezbędne do życia dla
organizmów samożywnych i cudzożywnych; ocenia,
czy dany organizm jest samożywny czy cudzożywny
I.4) przedstawia fotosyntezę, oddychanie tlenowe oraz
fermentację mlekową i alkoholową jako procesy
dostarczające energii; wymienia substraty i produkty
tych procesów oraz określa warunki ich przebiegu;
III.4) podaje znaczenie czynności życiowych organizmu
(jednokomórkowego i wielokomórkowego): odżywiania,
oddychania, wydalania, ruchu, reakcji na bodźce,
rozmnażania, wzrostu i rozwoju
III. 3) wymienia cechy, którymi wirusy różnią się
od organizmów zbudowanych z komórek
VII.3) wymienia najważniejsze choroby człowieka
wywoływane przez wirusy, bakterie, protisty i pasożyty
zwierzęce oraz przedstawia zasady profilaktyki tych
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
chorób; w szczególności przedstawia drogi zakażenia
się wirusami HIV, HBV i HCV oraz HPV, zasady
profilaktyki chorób wywoływanych przez te wirusy oraz
przewiduje indywidualne i społeczne skutki zakażenia
15.
Protisty –
charakterysty
ka
1. Środowisko życia protistów
jednokomórkowych.
2. Protisty – funkcje życiowe
określa środowisko życia protistów
podaje przykłady jednokomórkowych
samożywnych i cudzożywnych protistów
przedstawia podstawowe czynności życiowe
protistów
podaje znaczenie czynności życiowych
(odżywiania, oddychania, wydalania, ruchu,
reakcji na bodźce, rozmnażania, wzrostu
i rozwoju) dla funkcjonowania organizmu
III.5) przedstawia podstawowe czynności życiowe
organizmu jednokomórkowego na przykładzie
wybranego protista samożywnego (np. eugleny)
i cudzożywnego (np. pantofelka)
III.6) przedstawia miejsca występowania bakterii
i protistów oraz ich znaczenie w przyrodzie i dla
człowieka
III.4) podaje znaczenie czynności życiowych organizmu
(jednokomórkowego i wielokomórkowego): odżywiania,
oddychania, wydalania, ruchu, reakcji na bodźce,
rozmnażania, wzrostu i rozwoju
16.
Protisty
jedno­komórko
we – ­przegląd
1. Budowa protistów
zwierzęcopodobnych
na przykładzie pantofelka.
2. Budowa protistów
roślinopodobnych na przykładzie
eugleny.
3. Znaczenie protistów
w środowisku i życiu człowieka.
opisuje budowę komórki pantofelka i eugleny
rozróżnia wybrane jednokomórkowe protisty
na podstawie budowy
przeprowadza obserwację mikroskopową
pantofelków lub okrzemek
III.6) przedstawia miejsca występowania bakterii
i protistów oraz ich znaczenie w przyrodzie i dla
człowieka
VII.3) wymienia najważniejsze choroby człowieka
wywoływane przez wirusy, bakterie, protisty i pasożyty
zwierzęce oraz przedstawia zasady profilaktyki tych
chorób
4. Obserwacje mikroskopowe
protistów.
wymienia najważniejsze choroby wywoływane
przez protisty, wskazując na zasady
profilaktyki tych chorób
określa pozytywne i negatywne znaczenie
protistów w środowisku i życiu człowieka
przejawia chęć poznawania świata protistów
poprzez obserwacje
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
2) dokonuje obserwacji:
a) mikroskopowych preparatów trwałych (np. tkanki
zwierzęce, organizmy jednokomórkowe) i świeżych
(np. skórka liścia spichrzowego cebuli, miąższ
pomidora, liść moczarki kanadyjskiej, glony,
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
pierwotniaki)
17.
Grzyby
1. Środowisko życia grzybów.
2. Budowa grzybów na przykładzie
pleśniaka i pieczarki –
obserwacje makroskopowe.
3. Czynności życiowe grzybów.
4. Znaczenie grzybów
w środowisku i życiu człowieka –
obserwacje makroskopowe.
5. Porosty jako przykłady symbiozy
grzyba z glonem – obserwacje
makroskopowe.
określa środowisko życia i warunki rozwoju
grzybów (w tym grzybów porostowych)
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do grzybów
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela grzybów na podstawie
obecności tych cech
określa znaczenie grzybów i porostów
w przyrodzie i życiu człowieka
rozróżnia pospolite grzyby jadalne i trujące
(zwłaszcza muchomora sromotnikowego)
wymienia zasady postępowania w przypadku
zatrucia grzybami
ma świadomość konsekwencji spożywania
nieznanych grzybów
wskazuje na porosty jako przykład symbiozy
grzyba z glonem (wymienia wzajemne korzyści
tych dwóch organizmów)
III.7) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do grzybów oraz identyfikuje nieznany
organizm jako przedstawiciela grzybów na podstawie
obecności tych cech; wskazuje miejsca występowania
grzybów (w tym grzybów porostowych)
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
Numer
i temat
lekcji
18.
Podsumowanie
rozdziałów:
Klasyfikacja
organizmów
oraz
Królestwa:
bakterii,
protistów,
grzybów
Zakres materiału
nauczania
Treści lekcji 12–17
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 12–17
III.3. Królestwo zwierząt
19.
Charakterystyk
a zwierząt.
Parzydełkowce
1. Ogólna charakterystyka
zwierząt.
2. Parzydełkowce – środowisko
i tryb życia – charakterystyczne
cechy budowy i wybrane funkcje
życiowe.
3. Obserwacje makroskopowe
szkieletów koralowców.
wymienia charakterystyczne cechy zwierząt
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców
porównuje budowę oraz sposób życia polipa
i meduzy
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela parzydełkowców na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
Numer
i temat
lekcji
20.
Płazińce.
Nicienie
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
4. Rafy koralowe i ich znaczenie.
określa sposób odżywiania się i rozmnażania
parzydełkowców
określa rafę jako kolonię parzydełkowców
w formie polipów
dostrzega niebezpieczeństwo kontaktu
człowieka z parzydełkami niektórych
parzydełkowców
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
1. Charakterystyka płazińców:
a) środowisko i tryb życia,
b) przystosowania tasiemców
do pasożytniczego trybu życia,
c) cykl rozwojowy tasiemca.
2. Charakterystyka nicieni –
przystosowania
do pasożytniczego trybu życia.
3. Znaczenie płazińców
oraz nicieni w przyrodzie i życiu
człowieka.
4. Sposoby zapobiegania
zarażeniom pasożytniczymi
płazińcami i nicieniami.
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do płazińców lub nicieni
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela płazińców lub nicieni
na podstawie charakterystycznych cech tej
grupy
wskazuje na wolny i pasożytniczy tryb życia
płazińców i nicieni, podając przykłady
określa przystosowania tasiemca
do pasożytniczego trybu życia (m.in. brak
układu pokarmowego, narządy czepne,
oddychanie beztlenowe)
określa środowisko życia tasiemca i glisty
ludzkiej oraz możliwe sposoby zarażenia się
tymi pasożytami
przedstawia przebieg cyklu rozwojowego
tasiemca
uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad
higieny i kupowania weterynaryjnie badanego
mięsa w profilaktyce zakażeń pasożytniczymi
płazińcami i nicieniami
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
VII.3) wymienia najważniejsze choroby człowieka
wywoływane przez wirusy, bakterie, protisty i pasożyty
zwierzęce oraz przedstawia zasady profilaktyki tych
chorób
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
21.
Pierścienice
1. Charakterystyczne cechy
pierścienic.
2. Różnorodność pierścienic.
Związek budowy pierścienic
ze środowiskiem i trybem ich
życia.
3. Znaczenie pierścienic
w przyrodzie i życiu człowieka.
wymienia charakterystyczne cechy pierścienic
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela pierścienic na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
opisuje budowę zewnętrzną dżdżownicy
(segmentacja, siodełko, szczecinki)
rozpoznaje dżdżownicę, pijawkę, nereidę jako
przedstawicieli pierścienic
wskazuje na przystosowania dżdżownicy
do środowiska i trybu życia
wskazuje na różnorodność pierścienic,
określając ich środowisko i tryb życia oraz
przystosowania w budowie (np. pijawka,
nereida)
określa znaczenie pierścienic w środowisku
i życiu człowieka
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
22.
Mięczaki
1. Mięczaki. Środowisko i tryb
życia.
2. Charakterystyczne cechy
budowy ślimaków, małży
i głowonogów.
3. Różnorodność mięczaków –
obserwacje makroskopowe
muszli.
4. Znaczenie mięczaków
w przyrodzie i życiu człowieka.
opisuje środowisko i tryb życia mięczaków
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela mięczaków na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
wskazuje na związek między budową i trybem
życia mięczaków
porównuje budowę zewnętrzną ślimaka, małża
i głowonoga
układa klucz do oznaczania kilku gatunków
mięczaków na podstawie kształtu muszli
określa znaczenie mięczaków w przyrodzie
i życiu człowieka
przejawia etyczną postawę wobec zwierząt,
w tym również bezkręgowców
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
23.
Stawonogi
1. Charakterystyczne cechy
stawonogów.
2. Różnorodność środowisk i trybu
życia stawonogów.
3. Budowa skorupiaków
i pajęczaków – obserwacje
makroskopowe.
4. Różnorodność skorupiaków
i pajęczaków.
5. Rola skorupiaków i pajęczaków
w przyrodzie oraz życiu
człowieka.
wymienia charakterystyczne cechy stawonogów
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do skorupiaków lub pajęczaków
określa środowisko i tryb życia wybranych
pajęczaków i skorupiaków
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela skorupiaków lub pajęczaków
na podstawie charakterystycznych cech danej
grupy
na podstawie obserwacji makroskopowej określa
cechy budowy wyróżniające wybrane
pajęczaki i skorupiaki
określa znaczenie pajęczaków i skorupiaków
w przyrodzie oraz życiu człowieka
ocenia wpływ skorupiaków i pajęczaków na życie
na Ziemi
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju;
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
24.
Owady –
najliczniejsza
grupa
stawonogów
1. Wspólne cechy budowy
owadów.
2. Zróżnicowane środowisko i tryb
życia owadów.
3. Różnorodność owadów –
obserwacje makroskopowe.
4. Rozmnażanie i rozwój owadów.
5. Rola owadów w przyrodzie
i życiu człowieka.
6. Ochrona owadów w Polsce.
określa wspólne cechy owadów
na podstawie obserwacji makroskopowej
wskazuje różnice w budowie zewnętrznej
przykładowych okazów owadów
wykazuje związek między budową owadów a ich
środowiskiem i trybem życia
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela owadów na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
określa przystosowania do środowiska i trybu
życia owadów na przykładzie ich aparatów
gębowych i odnóży
porównuje rozwój prosty ze złożonym
(z przeobrażeniem)
przedstawia znaczenie owadów w przyrodzie
i życiu człowieka
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko i tryb
życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
25.
1. Charakterystyczne cechy
wymienia cechy organizmu umożliwiające
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Charakterystyk
a kręgowców.
Ryby
kręgowców. Porównanie
z bezkręgowcami.
2. Budowa zewnętrzna ryby –
­obserwacje makroskopowe ryb
(np. akwariowych).
3. Budowa wewnętrzna i funkcje
życiowe ryb.
4. Rozmnażanie i rozwój.
5. Różnorodność kształtów ryb –
adaptacje do różnych warunków
życia i sposobów zdobywania
pokarmu.
6. Znaczenie ryb w środowisku
i życiu człowieka. Ochrona
gatunkowa ryb.
zaklasyfikowanie go do kręgowców lub
bezkręgowców
wskazuje na cechy budowy ryby
przystosowujące je do środowiska wodnego
opisuje pokrycie ciała i narządy wymiany
gazowej ryb
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela ryb na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
wskazuje na zróżnicowanie kształtów ryb
wynikające z trybu życia
określa znaczenie ryb w przyrodzie i gospodarce
człowieka
dostrzega zagrożenie dla ryb spowodowane
nadmiernym ich odławianiem
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
26.
Płazy
1. Charakterystyczne cechy
płazów.
2. Przystosowania płazów
do środowiska wodnego
i lądowego.
3. Zmiennocieplność.
4. Rozwój płazów.
5. Znaczenie płazów w środowisku
i życiu człowieka. Ochrona
gatunkowa płazów.
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do płazów
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela płazów na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
opisuje pokrycie ciała i narządy wymiany
gazowej płazów
wskazuje na związek budowy i funkcji życiowych
płazów ze środowiskiem wodnym (np.
zapłodnienie i rozwój w wodzie)
wymienia cechy żaby przystosowujące ją
do środowiska lądowego (płuca, kończyny,
dwa krwiobiegi)
przedstawia wady i zalety zmiennocieplności
na lądzie
wyjaśnia przebieg przeobrażenia płazów
przedstawia znaczenie płazów w środowisku
i życiu człowieka
uzasadnia konieczność ochrony gatunkowej
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
płazów
27.
Gady
1. Charakterystyczne cechy
gadów.
2. Środowiska życia gadów.
3. Przystosowania gadów
do środowiska lądowego. Błony
płodowe.
4. Znaczenie gadów w środowisku
i życiu człowieka. Ochrona
gatunkowa gadów.
5. Porównanie płazów i gadów
(pokrycie ciała, ustawienie
kończyn, budowa płuc i skóry,
rozmnażanie).
określa środowiska występowania gadów
wymienia przystosowania gadów do środowiska
lądowego
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela gadów na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
określa różnice w budowie gadów i płazów
wyjaśnia znaczenie błon płodowych w rozwoju
gadów
podaje zasady postępowania w przypadku
spotkania ze żmiją zygzakowatą
przedstawia znaczenie gadów w środowisku
i życiu człowieka
podaje przykłady gatunków gadów chronionych
w Polsce
porównuje gady z płazami pod kątem pokrycia
ciała, narządów wymiany gazowej oraz
rozmnażania i rozwoju
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko i tryb
życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
28.
Ptaki
1. Charakterystyczne cechy
ptaków. Przystosowania do lotu.
2. Stałocieplność.
3. Budowa jaja i piór ptaka –
obserwacja makroskopowa.
4. Różnorodność ptaków
i przystosowań w ich budowie
do trybu życia (dzioby, nogi).
5. Znaczenie ptaków w przyrodzie
i gospodarce człowieka.
Ochrona gatunkowa ptaków.
wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do ptaków
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela ptaków na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
opisuje budowę ptaka pod kątem
przystosowania do lotu
analizuje pokrycie ciała oraz budowę narządu
wymiany gazowej pod kątem przystosowania
do lotu
wyjaśnia, na czym polega stałocieplność i jej rola
w opanowaniu różnorodnych środowisk przez
ptaki
na podstawie obserwacji opisuje budowę jaja
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
i pióra ptaka
wykazuje zależność między budową dzioba
a rodzajem pokarmu oraz związek budowy
kończyn z trybem życia, na wybranych
przykładach ptaków
określa znaczenie ptaków w środowisku i życiu
człowieka
uzasadnia potrzebę ochrony ptaków
29.
Ssaki
1. Charakterystyczne cechy
ssaków (stekowce, torbacze,
łożyskowce).
2. Rozmnażanie i rozwój ssaków.
Rola łożyska.
3. Różnorodność ssaków –
przystosowania do środowiska
na wybranych przykładach
(uzębienie, kończyny) –
obserwacja uzębienia
drapieżnika i roślinożercy.
4. Znaczenie ssaków w środowisku
i gospodarce człowieka.
Ochrona gatunkowa ssaków.
wymienia charakterystyczne cechy
umożliwiające zakwalifikowanie organizmu
do ssaków
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela ssaków na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
wykazuje rolę łożyska w rozwoju ssaków
wskazuje, na dowolnych przykładach,
na związek różnorodności budowy (uzębienia,
kończyn) ze sposobem odżywiania i trybem
życia
na podstawie obserwacji porównuje liczbę
zębów i kształt zębów ssaka mięsożernego
i roślinożernego
przedstawia znaczenie ssaków w przyrodzie
i gospodarce człowieka
podaje przykłady ssaków chronionych w Polsce
i przyczyny zagrożenia ich wyginięcia
przejawia etyczną postawę wobec zwierząt,
w tym zwłaszcza kręgowców
porównuje ssaki z gadami pod kątem pokrycia
ciała, narządów wymiany gazowej oraz
rozmnażania i rozwoju
III.9) wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie
organizmu do parzydełkowców, płazińców, nicieni,
pierścienic, stawonogów (skorupiaków, owadów
i pajęczaków), mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków,
ssaków oraz identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela jednej z wymienionych grup
na podstawie obecności tych cech
III.10) porównuje cechy morfologiczne, środowisko
i tryb życia grup zwierząt wymienionych w pkt 9,
w szczególności porównuje grupy kręgowców pod
kątem pokrycia ciała, narządów wymiany gazowej,
ciepłoty ciała, rozmnażania i rozwoju
III.11) przedstawia znaczenie poznanych grzybów,
roślin i zwierząt w środowisku i dla człowieka
Numer
i temat
lekcji
30.
Podsumowani
e rozdziału:
Królestwo
zwierząt
Zakres materiału
nauczania
Treści lekcji 19–29
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie programowej
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 19–29
Część 2. (2 godziny tygodniowo)
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Dział III. RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW – cd.
III.4. Królestwo roślin
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
1.
Charakterysty
ka roślin.
Glony
1. Ogólna charakterystyka
roślin.
2. Czynności życiowe roślin.
3. Charakterystyka glonów –
przedstawiciele
a) zróżnicowanie kształtów,
b) barwa plechy.
4. Obserwacje makroskopowe
plechy wybranych glonów.
5. Znaczenie glonów
w przyrodzie i życiu
człowieka.
wymienia charakterystyczne cechy roślin i ich
czynności życiowe
wyjaśnia kryterium podziału roślin
na zarodnikowe i nasienne
porównuje cechy morfologiczne glonów i roślin
lądowych
wymienia charakterystyczne cechy budowy
zielenic, krasnorostów
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela glonów na podstawie
charakterystycznych cech tej grupy
określa znaczenie glonów w przyrodzie i życiu
człowieka
V.1) wymienia czynności życiowe organizmu
roślinnego
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych), wymienia cechy
umożliwiające zaklasyfikowanie organizmu
do wymienionych wyżej grup oraz identyfikuje
nieznany organizm jako przedstawiciela jednej
z nich na podstawie obecności tych cech
III.11) przedstawia znaczenie poznanych
grzybów, roślin i zwierząt w środowisku i dla
człowieka
2.
Mszaki.
Paprotniki
1. Charakterystyka mchów:
a) środowisko życia,
b) budowa przedstawiciela
mchów – obserwacja
makroskopowa,
c) różnorodność i znaczenie
w środowisku i życiu
człowieka; ochrona
gatunkowa.
2. Charakterystyka
paprotników:
a) środowisko życia,
b) budowa przedstawicieli
widłaków, skrzypów, paproci
– obserwacje,
c) różnorodność i znaczenie
w środowisku i życiu
człowieka; ochrona
gatunkowa.
określa środowisko życia mchów i paprotników
wymienia charakterystyczne cechy budowy
mchów i paprotników
identyfikuje nieznany organizm jako
przedstawiciela mchów lub paprotników
na podstawie charakterystycznych cech danej
grupy
opisuje budowę zewnętrzną mchu, paproci,
skrzypu i widłaka
przedstawia znaczenie mchów i paprotników
w środowisku i życiu człowieka
uzasadnia potrzebę ochrony mchów
i paprotników
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych), wymienia cechy
umożliwiające zaklasyfikowanie organizmu
do wymienionych wyżej grup oraz identyfikuje
nieznany organizm jako przedstawiciela jednej
z nich na podstawie obecności tych cech
III.11) przedstawia znaczenie poznanych
grzybów, roślin i zwierząt w środowisku i dla
człowieka
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
3.
Rośliny
nasienne
1. Charakterystyczne cechy
i formy roślin nasiennych.
Funkcje organów roślinnych.
2. Rodzaje tkanek roślinnych
i pełnione przez nie funkcje.
Cechy adaptacyjne.
3. Przystosowanie roślin
nasiennych do środowiska
lądowego.
4. Planowanie obserwacji
rozwoju rośliny, np. fasoli.
wymienia charakterystyczne cechy roślin
nasiennych
określa rolę organów roślin nasiennych
wskazuje na nasienie jako organ przetrwalny,
służący do rozprzestrzeniania się roślin
nasiennych
wskazuje cechy adaptacyjne tkanek roślinnych
(twórczej, okrywającej, miękiszowej,
wzmacniającej, przewodzącej), które
umożliwiają im pełnienie określonych funkcji
określa przystosowania roślin do życia na lądzie
planuje obserwację rozwoju i rejestrację danych
dotyczących budowy rośliny, np. fasoli
V.1) wymienia czynności życiowe organizmu
roślinnego
V.2) identyfikuje (np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu) i opisuje organy
rośliny okrytonasiennej (korzeń, pęd, łodyga, liść,
kwiat, owoc) oraz przedstawia ich funkcje
V.3) wskazuje cechy adaptacyjne w budowie
tkanek roślinnych do pełnienia określonych
funkcji (tkanka twórcza, okrywająca, miękiszowa,
wzmacniająca, przewodząca)
4.
Korzeń
1. Podstawowe funkcje
korzenia. Systemy
korzeniowe.
2. Budowa zewnętrzna
korzenia. Strefy korzenia, ich
rola.
3. Modyfikacje korzeni –
obserwacje makroskopowe
korzeni wybranych roślin.
wymienia podstawowe funkcje korzenia
wykazuje związek budowy (strefowej) korzenia
z pełnionymi funkcjami
wykazuje różnorodność przystosowań budowy
korzenia do dodatkowo pełnionych funkcji
(innych niż główne)
identyfikuje korzeń na schemacie, rysunku,
fotografii lub na podstawie opisu
wykazuje zainteresowanie poznaniem
szczegółowych informacji dotyczących budowy
i funkcji korzenia
V.2) identyfikuje (np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu) i opisuje organy
rośliny okrytonasiennej (korzeń, pęd, łodyga, liść,
kwiat, owoc) oraz przedstawia ich funkcje
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych)
5.
Łodyga
1. Budowa i podstawowe
funkcje łodygi.
2. Rodzaje łodyg: zielne
i zdrewniałe.
3. Modyfikacje pędów –
obserwacje makroskopowe
u wybranych okazów roślin.
opisuje budowę i funkcje łodygi
podaje przykłady roślin o pędach nadziemnych
i podziemnych oraz zdrewniałych
i niezdrewniałych
identyfikuje (np. na schemacie, fotografii, rysunku
lub na podstawie opisu) pęd i jego formy
zmodyfikowane
wskazuje na modyfikacje pędu w zależności
od pełnionej funkcji
V.2) identyfikuje (np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu) i opisuje organy
rośliny okrytonasiennej (korzeń, pęd, łodyga, liść,
kwiat, owoc) oraz przedstawia ich funkcje
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych)
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
rozwija zainteresowania biologiczne poprzez
obserwacje
6.
Liść
1. Podstawowe funkcje liścia.
2. Budowa zewnętrzna liścia.
3. Różne kształty liści (blaszek
liściowych) – obserwacje
makroskopowe.
4. Budowa wewnętrzna liścia
roślin okrytonasiennych.
5. Funkcje zmodyfikowanych
liści.
opisuje budowę liścia oraz przedstawia jego
funkcje
wskazuje cechy adaptacyjne w budowie tkanek
liścia do pełnienia określonych funkcji
wyjaśnia budowę i funkcje aparatu szparkowego
wskazuje na różnorodność przystosowań liści
do pełnienia innych funkcji (np. igła roślin
iglastych, ciernie, liście spichrzowe, wąsy
czepne, liście pułapkowe)
identyfikuje liść np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu
dostrzega zależność między budową i funkcją
liścia
V.2) identyfikuje (np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu) i opisuje organy
rośliny okrytonasiennej (korzeń, pęd, łodyga, liść,
kwiat, owoc) oraz przedstawia ich funkcje
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych)
7.
Kwiat
1. Kwiat jako organ
rozmnażania płciowego
roślin. Rola elementów jego
budowy w rozmnażaniu.
2. Budowa i rola kwiatu –
obserwacja makroskopowa.
3. Sposoby zapylenia
(wiatropylność
i owadopylność –
przystosowania w budowie
kwiatów).
4. Zapłodnienie i powstawanie
zarodka.
rozróżnia elementy budowy kwiatu podczas
obserwacji makroskopowej
określa rolę elementów budowy kwiatu
w rozmnażaniu płciowym
identyfikuje kwiat i jego elementy na schemacie,
fotografii, rysunku lub na podstawie opisu
wyjaśnia, na czym polega wiatropylność
i owadopylność
wyjaśnia rolę łagiewki pyłkowej w zapłodnieniu
poszerza zakres wiadomości poprzez obserwacje
V.4) rozróżnia elementy budowy kwiatu (okwiat:
działki kielicha i płatki korony oraz słupkowie,
pręcikowie) i określa ich rolę w rozmnażaniu
płciowym
V.2) identyfikuje (np. na schemacie, fotografii,
rysunku lub na podstawie opisu) i opisuje organy
rośliny okrytonasiennej (korzeń, pęd, łodyga, liść,
kwiat, owoc) oraz przedstawia ich funkcje
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych)
8.
Nasiona
i owoce
1. Budowa nasienia.
2. Kiełkowanie nasion (przebieg,
wpływ czynników środowiska)
opisuje budowę nasienia (ze zwróceniem uwagi
na rolę łupiny, bielma, zarodka) oraz owocu
określa warunki niezbędne do procesu
V.5) przedstawia budowę nasienia (łupina
nasienna, bielmo, zarodek) oraz opisuje warunki
niezbędne do procesu kiełkowania (temperatura,
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
– analizowanie wyników
doświadczenia.
3. Budowa owocu –
obserwacja.
4. Sposoby rozsiewania się
owoców i nasion.
Przystosowania w budowie.
kiełkowania (temperatura, woda, tlen)
wyjaśnia przebieg kiełkowania nasienia
planuje doświadczenie wpływu wybranego
czynnika środowiska na kiełkowanie nasion
prowadzi obserwację kiełkującego nasienia fasoli
i dokumentuje ją
podaje przykłady różnych sposobów rozsiewania
się nasion i owoców
docenia znaczenie prawidłowego prowadzenia
dokumentacji w obserwacji biologicznej
woda, tlen)
V.6) podaje przykłady różnych sposobów
rozsiewania się nasion i przedstawia rolę owocu
w tym procesie
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
1)
planuje i przeprowadza doświadczenie:
b) sprawdzające wpływ wybranego czynnika
na proces kiełkowania nasion
9.
Porównanie
roślin
nagonasienny
ch
i okrytonasien
nych.
Znaczenie
roślin
nasiennych
1. Porównanie cech roślin
nagonasiennych
i okrytonasiennych.
2. Znaczenie roślin nasiennych
w przyrodzie i życiu
człowieka. Ochrona
gatunkowa.
3. Rozpoznawanie typowych
przedstawicieli roślin
nagonasiennych (sosny,
świerka, jodły, modrzewia,
cisu) i okrytonasiennych
(klonu, kasztanowca, lipy,
dębu, jarzębiny, topoli,
wierzby, brzozy).
porównuje rośliny nagonasienne i okrytonasienne
określa znaczenie roślin nasiennych w przyrodzie
i życiu człowieka
rozpoznaje najpospolitsze gatunki roślin
nagonasiennych (po igłach i szyszkach) oraz
okrytonasiennych (po liściach i owocach)
dostrzega istotne znaczenie roślin nagoi okrytonasiennych w środowisku i życiu
człowieka oraz potrzebę ochrony roślin
nasiennych
III.11) przedstawia znaczenie poznanych
grzybów, roślin i zwierząt w środowisku i dla
człowieka
III.8) obserwuje okazy i porównuje cechy
morfologiczne glonów i roślin lądowych (mchów,
widłaków, skrzypów, paproci, nagozalążkowych
i okrytozalążkowych)
10.
Podsumowani
e rozdziału:
Królestwo
roślin
Treści lekcji 1–9
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 1–9
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
Dział IV. ZWIĄZKI CHEMICZNE W ŻYCIU ORGANIZMÓW
IV.1. Chemiczne podstawy życia
11.
Pierwiastki
biogenne.
Woda i jej
znaczenie
1. Podstawowe pierwiastki
biogenne – węgiel, wodór,
tlen, azot – zawartość i ich
rola w organizmach.
2. Biologiczna rola wody
w życiu organizmów.
3. Rola wody w życiu rośliny –
analiza wyników
doświadczenia.
określa biologiczną rolę podstawowych
pierwiastków biogennych, zwłaszcza węgla
określa znaczenie wody dla funkcjonowania
organizmów
analizuje wyniki doświadczenia dotyczące roli
wody w organizmie roślinnym
I.1) wymienia najważniejsze pierwiastki budujące
ciała organizmów i wykazuje kluczową rolę węgla
dla istnienia życia
I.2) przedstawia znaczenie wody dla
funkcjonowania organizmów
12.
Związki
chemiczne
umożliwiające
życie na Ziemi
1. Podstawowe grupy związków
chemicznych występujących
w organizmach i ich funkcje:
a) węglowodany,
b) białka,
c) tłuszcze,
d) kwasy nukleinowe.
2. Rola enzymów w przebiegu
reakcji chemicznych
w organizmach.
rozróżnia podstawowe grupy związków
chemicznych występujących w organizmach
(węglowodany, białka, tłuszcze, kwasy
nukleinowe)
wymienia pierwiastki wchodzące w skład białek,
węglowodanów, tłuszczów i kwasów
nukleinowych
określa podstawowe jednostki składowe białek,
węglowodanów, tłuszczów i kwasów
nukleinowych
określa rolę białek, węglowodanów, tłuszczów
i kwasów nukleinowych w organizmach
wskazuje na kluczową rolę białek
I.3) wyróżnia podstawowe grupy związków
chemicznych występujących w żywych
organizmach (węglowodany, białka, tłuszcze,
kwasy nukleinowe, witaminy, sole mineralne)
oraz przedstawia ich funkcje
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
enzymatycznych w regulacji przebiegu reakcji
chemicznych w komórce
IV.2. Składniki pokarmów człowieka
13.
Składniki
pokarmów, ich
rola i źródła
1. Substancje odżywcze jako
podstawowe składniki
pokarmów.
2. Rola i źródła składników
odżywczych: białek, cukrów,
tłuszczów.
3. Aminokwasy egzogenne.
4. Wykrywanie skrobi
w produktach spożywczych –
doświadczenie.
wyjaśnia znaczenie składników pokarmowych dla
prawidłowego rozwoju i funkcjonowania
organizmu człowieka
podaje źródła składników pokarmowych: białek,
węglowodanów, tłuszczów
określa źródła aminokwasów egzogennych i ich
rolę w organizmie człowieka
planuje i przeprowadza doświadczenie, w którym
sprawdza obecność skrobi w różnych
produktach spożywczych
I.3) wyróżnia podstawowe grupy związków
chemicznych występujących w żywych
organizmach (węglowodany, białka, tłuszcze,
kwasy nukleinowe, witaminy, sole mineralne)
oraz przedstawia ich funkcje
VI.3.2) przedstawia źródła i wyjaśnia znaczenie
składników pokarmowych (białka, tłuszcze,
węglowodany, sole mineralne, woda) dla
prawidłowego rozwoju i funkcjonowania
organizmu
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
1) planuje i przeprowadza doświadczenie:
e) sprawdzające obecność skrobi w produktach
spożywczych
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
14.
Witaminy
i składniki
mineralne
1. Witaminy (A, B6, B12, C, D, B9
– kwas foliowy) – ich rola,
źródła i objawy niedoboru.
2. Składniki mineralne (wapń,
żelazo, magnez) – ich rola,
źródła i objawy niedoboru.
3. Woda jako ważne
uzupełnienie pokarmu.
przedstawia rolę i skutki niedoboru oraz źródła
wybranych witamin (A, B6, B12, C, D, kwasu
foliowego)
przedstawia rolę w organizmie, objawy niedoboru
oraz źródła wybranych składników mineralnych
(wapnia, żelaza i magnezu)
uzasadnia konieczność systematycznego
spożywania owoców i warzyw jako źródła
witamin i soli mineralnych
wyjaśnia, dlaczego woda jest ważnym
uzupełnieniem pokarmu
uzasadnia istotną rolę wody, soli mineralnych
i witamin w organizmie człowieka
15.
Podsumowani
e działu:
Związki
chemiczne
w życiu
organizmów
Treści lekcji 11–14
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 11–14
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
I.3) wyróżnia podstawowe grupy związków
chemicznych występujących w żywych
organizmach (węglowodany, białka, tłuszcze,
kwasy nukleinowe, witaminy, sole mineralne)
oraz przedstawia ich funkcje
VI.3.3) przedstawia rolę i skutki niedoboru
niektórych witamin (A, C, B6, B12, D, kwasu
foliowego), składników mineralnych (Mg, Fe, Ca)
i aminokwasów egzogennych w organizmie
Dział V. BUDOWA I FUNKCJONOWANIE ORGANIZMU CZŁOWIEKA
V.1. Organizm człowieka
16.
Organizm
człowieka jako
1. Poziomy organizacji budowy
organizmu człowieka:
komórki, tkanki, narządy,
opisuje hierarchiczną budowę organizmu
człowieka na wybranym przykładzie układu
narządów (tkanki, narządy, układ narządów)
VI.1.1) opisuje hierarchiczną budowę organizmu
człowieka (tkanki, narządy, układy narządów)
VI.1.2) podaje funkcje tkanki nabłonkowej,
Numer
i temat
lekcji
zintegrowana
całość
Zakres materiału
nauczania
układy narządów.
2. Tkanki w organizmie
człowieka (nabłonkowa,
mięśniowa, nerwowa, krew,
tłuszczowa, chrzęstna,
kostna) – związek budowy
z funkcją.
3. Główne funkcje organizmu
człowieka oraz rola
narządów i układów
narządów w wypełnianiu tych
funkcji.
4. Współdziałanie narządów
i układów narządów
w prawidłowym
funkcjonowaniu organizmu.
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
określa związek budowy z funkcją tkanek
(nabłonkowej, mięśniowej, nerwowej, krwi,
tłuszczowej, chrzęstnej, kostnej) w organizmie
człowieka
rozpoznaje poszczególne tkanki
określa zależność między budową a funkcją
poszczególnych układów narządów
w organizmie człowieka
wymienia narządy wchodzące w skład
poszczególnych układów
opisuje budowę, funkcje i współdziałanie
poszczególnych układów
dostrzega znaczenie współdziałania narządów
i układów narządów w prawidłowym
funkcjonowaniu organizmu
V.2. Układ pokarmowy
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
mięśniowej, nerwowej, krwi, tłuszczowej,
chrzęstnej i kostnej oraz przedstawia
podstawowe cechy budowy warunkujące
pełnienie tych funkcji
VI.1.3) opisuje budowę, funkcje i współdziałanie
poszczególnych układów: ruchu, pokarmowego,
oddechowego, krążenia, wydalniczego,
nerwowego, dokrewnego i rozrodczego
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
17.
Budowa
i funkcje
układu
pokarmowego
1. Definicja trawienia.
2. Narządy układu
pokarmowego, ich
lokalizacja, rola i związek
budowy z funkcją:
a) jama ustna (rola
uzębienia, higiena),
b) żołądek,
c) jelito cienkie (kosmki
jelitowe – związek budowy
z ich funkcją),
d) jelito grube.
definiuje trawienie
wymienia w kolejności narządy układu
pokarmowego, lokalizując je na schemacie,
rysunku, modelu
określa funkcje poszczególnych narządów układu
pokarmowego
przedstawia związek budowy narządów układu
pokarmowego z ich funkcją
wymienia rodzaje zębów i określa ich rolę
dostrzega potrzebę zachowania higieny jamy
ustnej
uzasadnia konieczność okresowego
wykonywania przeglądu stomatologicznego
VI.3.1) podaje funkcje poszczególnych części
układu pokarmowego, rozpoznaje te części
(na schemacie, modelu, rysunku, według opisu
itd.) oraz przedstawia związek ich budowy
z pełnioną funkcją
VI.1.2) podaje funkcje tkanki nabłonkowej,
mięśniowej, nerwowej, krwi, tłuszczowej,
chrzęstnej i kostnej oraz przedstawia
podstawowe cechy budowy warunkujące
pełnienie tych funkcji
18.
Trawienie
pokarmów
1. Enzymy trawienne jako
czynniki rozkładające,
zawarte w pokarmie, złożone
związki organiczne
na prostsze.
2. Rola gruczołów i enzymów
w trawieniu pokarmu.
3. Trawienie pokarmu
i produkty jego rozkładu
(węglowodany, białka,
tłuszcze).
wyjaśnia, czym różni się enzym (biokatalizator)
od enzymu trawiennego
przedstawia miejsca i produkty trawienia oraz
wchłaniania głównych grup związków
organicznych (białek, węglowodanów,
tłuszczów)
wskazuje znaczenie błonnika jako ważnego
składnika pokarmów w prawidłowym ruchu jelit
i przesuwaniu trawionego pokarmu
wskazuje na rolę wątroby i trzustki w trawieniu
uzasadnia konieczność systematycznego
spożywania owoców i warzyw
VI.3.4) przedstawia miejsce i produkty trawienia
oraz miejsce wchłaniania głównych grup
związków organicznych
VI.3.5) przedstawia rolę błonnika w prawidłowym
funkcjonowaniu układu pokarmowego oraz
uzasadnia konieczność systematycznego
spożywania owoców i warzyw
VI.3.1) podaje funkcje poszczególnych części
układu pokarmowego, rozpoznaje te części
(na schemacie, modelu, rysunku, według opisu
itd.) oraz przedstawia związek ich budowy
z pełnioną funkcją
19.
Potrzeby
pokarmowe
ludzi
1. Wartość energetyczna
pokarmu a potrzeby
energetyczne organizmu
człowieka w różnych
wyjaśnia związek między wartością energetyczną
pokarmu a potrzebami energetycznymi
człowieka, w zależności od: wieku, trybu życia,
zdrowia i aktywności fizycznej
VI.3.2) przedstawia źródła i wyjaśnia znaczenie
składników pokarmowych (białka, tłuszcze,
węglowodany, sole mineralne, woda) dla
prawidłowego rozwoju i funkcjonowania
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
okresach życia.
2. Zawartość składników
pokarmowych w pożywieniu
i ich wartość odżywcza.
3. Analiza zawartości
składników pokarmowych
i ich wartości odżywczej
w wybranych produktach
spożywczych.
4. Dodatki do żywności –
analiza zawartości
w wybranych produktach
spożywczych.
analizuje, na podstawie etykiet, zawartość
składników odżywczych w wybranych
produktach spożywczych (np. płatkach
kukurydzianych, serze białym, maśle) i wartość
energetyczną tych produktów
określa wady i zalety stosowania dodatków
chemicznych do żywności
analizuje zawartość dodatków do żywności
w wybranych artykułach spożywczych (np.
gumie do żucia, galaretce, zupie w proszku)
dostrzega potrzebę czytania informacji
zamieszczanych na opakowaniach produktów
spożywczych
organizmu
20.
Właściwe
odżywianie się
1. Dieta i jej rodzaje.
2. Zasady prawidłowego
odżywiania się.
3. Obliczanie indeksu masy
ciała – ćwiczenie.
4. Zagrożenia zdrowia
związane z niewłaściwym
odżywianiem się:
a) niedożywienie – przyczyny
i skutki,
b) otyłość – przyczyny
i skutki.
5. Przestrzeganie zasad higieny
podczas przygotowywania
i spożywania posiłków.
wyjaśnia, dlaczego należy stosować dietę
zróżnicowaną pod względem składników
pokarmowych i dostosowaną do potrzeb
organizmu
wymienia korzyści wynikające z prawidłowego
odżywiania się
oblicza indeks masy ciała
analizuje konsekwencje zdrowotne
niewłaściwego odżywiania się oraz
nieprzestrzegania zasad higieny podczas
przygotowywania i spożywania posiłków
określa przyczyny i skutki przejadania się
(otyłości) oraz nadmiernego odchudzania się
ma świadomość wpływu ilości i jakości
spożywanych posiłków na zdrowie człowieka
VI.3.6) wyjaśnia, dlaczego należy stosować dietę
zróżnicowaną i dostosowaną do potrzeb
organizmu (wiek, stan zdrowia, tryb życia
i aktywność fizyczna, pora roku itp.) oraz podaje
korzyści z prawidłowego odżywiania się
VI.3.7) oblicza indeks masy ciała oraz
przedstawia i analizuje konsekwencje zdrowotne
niewłaściwego odżywiania (otyłość lub
niedowaga oraz ich następstwa)
21.
Podsumowani
e rozdziałów:
Organizm
Treści lekcji 16–20
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 16–20
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
człowieka oraz
Układ
pokarmowy
V.3. Układ krążenia i odpornościowy
22.
Krew i jej
funkcje
1. Składniki morfotyczne krwi
i ich rola:
a) krwinki czerwone –
transport tlenu,
b) krwinki białe – odporność,
c) płytki krwi – krzepnięcie
krwi.
2. Obserwacje mikroskopowe
krwi.
3. Osocze – jego skład
chemiczny i rola.
4. Główne grupy krwi – A, AB,
B, 0. Krwiodawstwo i jego
społeczne znaczenie.
przedstawia rolę krwinek i płytek krwi
w organizmie
prowadzi obserwację mikroskopową preparatu
trwałego krwi
wyjaśnia, co to jest osocze i jaka jest jego rola
określa, jakie substancje są wymieniane między
krwią a płucami i między krwią a tkankami, np.
mięśniami
rozróżnia grupy krwi układu AB0 i czynnik Rh
rozwija zainteresowania biologiczne poprzez
obserwacje
przedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa
VI.1.2) podaje funkcje tkanki nabłonkowej,
mięśniowej, nerwowej, krwi, tłuszczowej,
chrzęstnej i kostnej oraz przedstawia podstawowe
cechy budowy warunkujące pełnienie tych funkcji
VI.5.3) przedstawia rolę głównych składników
krwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi, osocze)
oraz wymienia grupy krwi układu AB0 oraz Rh
VI.5.5) przedstawia społeczne znaczenie
krwiodawstwa
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
2) dokonuje obserwacji:
a) mikroskopowych preparatów trwałych (np.
tkanki zwierzęce, organizmy jednokomórkowe)
i świeżych (np. skórka liścia spichrzowego
cebuli, miąższ pomidora, liść moczarki
kanadyjskiej, glony, pierwotniaki)
23.
Budowa
i funkcje
układu
krwionośnego
1. Budowa układu
krwionośnego.
2. Obieg płucny i obwodowy
krwi (rola, elementy budowy).
3. Naczynia krwionośne i ich
funkcje.
4. Porównanie budowy żyły
i tętnicy.
opisuje budowę układu krwionośnego i określa
jego główne funkcje
przedstawia krążenie krwi w obiegu płucnym
(małym) i obwodowym (dużym)
wskazuje na różnice w budowie żył, tętnic
i naczyń włosowatych
określa związek między budową a funkcją
poszczególnych naczyń krwionośnych
VI.5.1) opisuje budowę i funkcje narządów układu
krwionośnego i układu limfatycznego
VI.5.2) przedstawia krążenie krwi w obiegu
płucnym i ustrojowym
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
24.
Serce
1. Budowa serca. Rola
zastawek.
2. Praca serca.
3. Związek pracy serca
z pulsem, tętnem
i ciśnieniem krwi.
4. Badanie tętna (pulsu) –
ćwiczenie.
5. Czynniki wpływające
na pracę serca (wysiłek, leki,
stres). Rejestrowanie pracy
serca – EKG.
6. Pomiary tętna i ciśnienia krwi
podczas spoczynku
i po wysiłku oraz ich
dokumentowanie –
doświadczenie.
wyjaśnia, jak jest zbudowane serce (przedsionki,
komory, zastawki)
określa rolę zastawek w sercu
wskazuje na możliwości rejestrowania pracy
serca (EKG)
wyjaśnia związek pracy serca z tętnem
i ciśnieniem krwi
określa wpływ różnych czynników na pracę serca
wyjaśnia, co to jest tętno (puls) i jakie czynniki
wpływają na jego przyspieszenie
bada tętno oraz ciśnienie krwi w czasie
spoczynku i wysiłku fizycznego
VI.5.1) opisuje budowę i funkcje narządów układu
krwionośnego i układu limfatycznego
VI.5.2) przedstawia krążenie krwi w obiegu
płucnym i ustrojowym
Zalecane doświadczenia i obserwacje.
Uczeń:
2) dokonuje obserwacji:
b) zmian tętna i ciśnienia krwi podczas
spoczynku i wysiłku fizycznego
25.
Higiena układu
krwionośnego
1. Przyczyny chorób serca
i układu krwionośnego
(miażdżycy tętnic i zawału
serca). Profilaktyka.
2. Znaczenie badań krwi
w profilaktyce chorób serca
i układu krążenia.
3. Nadciśnienie tętnicze.
wymienia przyczyny chorób serca i układu
krążenia
przedstawia znaczenie aktywności fizycznej
i prawidłowej diety dla właściwego
funkcjonowania układu krwionośnego
podaje wartości prawidłowego ciśnienia krwi
określa przyczyny nadciśnienia i jego skutki dla
organizmu człowieka
uzasadnia konieczność okresowego
wykonywania podstawowych badań
kontrolnych (podstawowych badań
laboratoryjnych krwi, pomiaru ciśnienia krwi
i tętna)
VI.5.4) przedstawia znaczenie aktywności
fizycznej i prawidłowej diety dla właściwego
funkcjonowania układu krążenia
26.
Transport
tlenu
1. Powiązania krwi, limfy i płynu
tkankowego:
a) płyn tkankowy,
wskazuje na powiązania krwi, limfy i płynu
tkankowego
określa skład oraz funkcje płynu tkankowego
VI.1.3) opisuje budowę, funkcje i współdziałanie
poszczególnych układów: ruchu, pokarmowego,
oddechowego, krążenia, wydalniczego,
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej
Numer
i temat
lekcji
Zakres materiału
nauczania
i substancji
odżywczych
do komórek
b) rola limfy.
2. Budowa i funkcje układu
limfatycznego.
3. Układ limfatyczny i jego
powiązania z układem
krwionośnym i płynem
tkankowym.
i limfy
opisuje budowę i funkcje narządów układu
limfatycznego
uzasadnia, że układ limfatyczny jest częścią
układu krążenia
nerwowego, dokrewnego i rozrodczego
VI.5.1) opisuje budowę i funkcje narządów układu
krwionośnego i układu limfatycznego
27.
Układ
odpornościow
y
1. Odporność organizmu. Rola
układu odpornościowego.
2. Naturalne bariery organizmu.
Odporność wrodzona
i nieswoista.
3. Odporność nabyta i swoista.
4. Sztuczne sposoby
nabywania odporności –
szczepienia ochronne,
surowica odpornościowa.
wyjaśnia, co to jest odporność organizmu oraz
określa funkcje elementów układu
odpornościowego (śledziony, grasicy, węzłów
chłonnych, makrofagów, limfocytów T,
limfocytów B, przeciwciał)
rozróżnia odporność swoistą i nieswoistą,
naturalną i sztuczną, bierną i czynną
wyjaśnia przykładowe reakcje odporności
nieswoistej i swoistej
porównuje działanie surowicy i szczepionki
ocenia znaczenie szczepień obowiązkowych dla
zdrowia człowieka i społeczeństwa
VI.6.1) opisuje funkcje elementów układu
odpornościowego (narządy: śledziona, grasica,
węzły chłonne; komórki: makrofagi, limfocyty T,
limfocyty B; cząsteczki: przeciwciała)
VI.6.2) rozróżnia odporność swoistą i nieswoistą,
naturalną i sztuczną, bierną i czynną
VI.6.3) porównuje działanie surowicy
i szczepionki; podaje przykłady szczepień
obowiązkowych i nieobowiązkowych oraz ocenia
ich znaczenie
28.
Zastosowanie
wiedzy
o odporności
1. Zgodność tkankowa
organizmu.
2. Transplantacje narządów
i ich znaczenie.
3. Konflikt serologiczny Rh.
wyjaśnia, na czym polega zgodność tkankowa
organizmu
wyjaśnia, na czym polega transplantacja
wymienia narządy, które można przeszczepić
człowiekowi
przedstawia znaczenie przeszczepów, w tym
rodzinnych, w utrzymaniu życia ludzkiego
dostrzega potrzebę pozyskiwania narządów
do transplantacji oraz deklaracji zgody
na transplantację narządów po śmierci
wyjaśnia, na czym polega konflikt serologiczny
Rh
VI.6.4) opisuje konflikt serologiczny Rh
VI.6.5) wyjaśnia, na czym polega transplantacja
narządów i podaje przykłady narządów, które
można przeszczepiać
VI.6.6) przedstawia znaczenie przeszczepów,
w tym rodzinnych, oraz zgody na transplantację
narządów po śmierci
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
Numer
i temat
lekcji
29.
Podsumowanie
rozdziału:
Układ krążenia
i odpornościow
y
Zakres materiału
nauczania
Treści lekcji 22–28
Wymagania szczegółowe. Uczeń:
wykazuje się wiadomościami i umiejętnościami
nabytymi podczas lekcji 22–28
Wymagania ogólne i szczegółowe
przewidziane w podstawie
programowej