Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Komentarze

Transkrypt

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
w Poznaniu
Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa
Collegium Europaeum Gnesnense
PAWEŁ ANTKOWIAK
Preferencje wyborcze i oczekiwania społeczne
w środowisku pracowniczym w byłym
województwie konińskim
Electoral preferences and social expectations
in working environment in the former Konin Province
Praca licencjacka napisana
pod kierunkiem naukowym
dra Cezarego Trosiaka
Gniezno 2006
Oświadczenie
Ja, niżej podpisany Paweł Antkowiak, student Wydziały Nauk
Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oświadczam,
że przedkładaną pracę licencjacką pt. „Preferencje wyborcze i oczekiwania
społeczne w środowisku pracowniczym w byłym województwie konińskim”
napisałem samodzielnie. Oznacza to, że przy pisaniu pracy, poza niezbędnymi
konsultacjami nie korzystałem z pomocy innych osób, a w szczególności
nie zlecałem opracowania rozprawy lub jej części innym osobom, ani nie
odpisywałem tej rozprawy lub jej części od innych osób.
Równocześnie wyrażam zgodę na to, że gdyby powyższe oświadczenie
okazało się nieprawdziwe, decyzja o wydaniu mi dyplomu zostanie cofnięta.
………...…...………………………….
Gniezno, dnia …………………………
2
SPIS TREŚCI
Wstęp …………………………………………………………………………………. 4
I. Sytuacja społeczna oraz ekonomiczna pracowników w byłym
województwie konińskim
1.1. Ogólna charakterystyka regionu konińskiego ………………………….... 7
1.2. Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. ………………. 9
1.3. Aluminium Konin – Impexmetal S.A. ....................................................... 12
1.4. Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. …………………… 13
1.5. Działalność socjalna i kulturalna zakładów pracy ………………………. 16
1.6. Struktura zatrudnienia i zarobków na przykładzie
Kopalni Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. ………………... 17
1.7. Preferencje wyborcze mieszkańców regionu w ostatnich latach ………... 20
II. Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród pracowników
zakładów przemysłowych w Koninie
2.1. Założenia oraz charakterystyka przeprowadzonego badania ……...……. 23
2.2. Charakterystyka grupy pracowników zakładów przemysłowych
poddanych badaniu ……………………………………………………… 25
2.3. Wyniki przeprowadzonego badania …………………………………….. 28
2.4. Podsumowanie przeprowadzonego badania …………………………….. 44
III. Wpływ 16 lat transformacji ustrojowej w Polsce i jej znaczenie
dla mieszkańców byłego województwa konińskiego
3.1. Sytuacja byłego województwa konińskiego po 16 latach
transformacji ustrojowej w Polsce ………………………………………. 45
3.2. Sytuacja ekonomiczna i społeczna w regionie w lokalnych
źródłach informacji ……………………………………………………… 49
3.3. Obawy, nastroje i oczekiwania społeczne w środowisku pracowniczym
regionu konińskiego …………………………………………………….. 53
Zakończenie ................................................................................................................... 60
Bibliografia .................................................................................................................... 64
Załączniki …………………………………………………………………………….. 70
3
Wstęp
Jednym z najważniejszych motywów, jakie kierowały mną podczas wyboru
kierunku studiów, specjalizacji a także dokonując wyboru tematyki mojej pracy
licencjackiej była sytuacja byłego województwa konińskiego. Sytuacja polityczna,
gospodarcza i społeczna w regionie była na przestrzeni wielu lat przedmiotem moich
obserwacji i analiz. 16 lat transformacji ustrojowej w Polsce to okres intensywnych
przemian ustrojowych, politycznych, gospodarczych ale również, a może przede
wszystkim społecznych. W okresie tych przemian miasto Konin (niegdyś miasto
wojewódzkie) i otaczające Konin pomniejsze miejscowości uległy dalekosiężnym
przeobrażeniom, zarówno gospodarczym, instytucjonalnym jak i społecznym. W toku
mojej pracy chciałem spojrzeć na dany problem nie w skali ogólnopolskiej a właśnie
lokalnej.
Obserwując zmiany transformacji podjąłem się trudnego zadania, a mianowicie
zobrazowania nastrojów społecznych, oczekiwań względem władz lokalnych jak
i centralnych, preferencji politycznych jak również sytuacji ekonomicznej i społecznej
w regionie byłego województwa konińskiego.
Region koniński to typowy region przemysłowy. Jest on nieodłącznie związany
z eksploatacją złóż węgla brunatnego, produkcją energii elektrycznej a także produkcją
aluminium. Trzy największe zakłady przemysłowe w regionie to:
•
Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A.,
•
Aluminium Konin – Impexmetal S.A.,
•
Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A.
Zakłady te zatrudniają łącznie bardzo dużą liczbę pracowników, w dodatku koegzystują
one ze sobą. Istnienie jednego jest uzależnione od istnienia i funkcjonowania drugiego
zakładu. Ogromna ilość mieszkańców Konina o liczbie mieszkańców ponad 80 tysięcy jest
bezpośrednio bądź też pośrednio związana z jednym z trzech wyżej wymienionych
przedsiębiorstw. Z tego właśnie powodu z poznawczego punktu widzenia grupa
pracowników tychże zakładów przemysłowych wydaje się bardzo ciekawa. Przygotowując
się do napisania pracy pozyskałem szczegółowe i precyzyjne dane na temat sytuacji
ekonomicznej poszczególnych przedsiębiorstw, zatrudnienia, a także charakterystyki
regionu konińskiego.
4
Przeprowadziłem badanie ankietowe, które miało na celu zobrazowanie sytuacji
społeczno – ekonomicznej byłego województwa konińskiego z punktu widzenia osób
najbardziej tą sytuacją zainteresowanych, osób których ta sytuacja dotyczy bezpośrednio,
a więc pracowników kluczowych dla znaczenia regionu zakładów przemysłowych,
zarówno na stanowiskach robotniczych jak i nierobotniczych. W toku przeprowadzonego
badania wyszło na jaw wiele bardzo interesujących tendencji, a także zjawisk, dzięki
którym można było uzyskać dość klarowny i przejrzysty obraz „konińskiego
społeczeństwa”.
Celem mojej pracy było przede wszystkim uzyskanie odpowiedzi na nurtujące mnie
pytanie, a mianowicie: Na ile potoczne opinie o fatalnym samopoczuciu mieszkańców
Konina, zmęczeniu polityką, utratą wiary w polski system polityczny i elity polityczne
a także rozczarowaniem transformacją i poziomem życia są prawdziwe?
Praca składa się z trzech rozdziałów, wstępu oraz zakończenia. Do pracy dołączony
został również aneks. Metody badawcze, jakie zostały zastosowane w mojej pracy
to przede wszystkim przeprowadzone badanie ankietowe, analiza dokumentów, danych
statystycznych uzyskanych z poszczególnych przedsiębiorstw a także pozyskanych
za pośrednictwem Internetu. Najważniejszą jednak część stanowi analiza wyników
przeprowadzonego badania ankietowego na grupie badawczej.
Rozdział I poświęcony został ogólnemu scharakteryzowaniu regionu konińskiego,
następnie zająłem się szczegółową analizą trzech opisywanych wcześniej przedsiębiorstw.
W kolejnych podrozdziałach zaprezentowałem działalność socjalną i kulturalną zakładów
pracy na przestrzeni ostatnich lat a także szczegółową strukturę zatrudnienia
i zarobków na przykładzie jednego, wybranego przeze mnie przedsiębiorstwa. Na koniec
rozdziału scharakteryzowałem również preferencje wyborcze mieszkańców regionu
w ostatnich latach.
Rozdział
II
w
pierwszej
części
zawiera
założenia
i
charakterystykę
przeprowadzonego badania, dalej w części drugiej charakterystykę grupy pracowników
zakładów przemysłowych poddanych badaniu a cała reszta rozdziału została poświęcona
szczegółowemu i systematycznemu zaprezentowaniu wyników przeprowadzonego badania
ankietowego na grupie 100 pracowników zakładów przemysłowych w regionie.
Rozdział III zawiera charakterystykę i opisuje sytuację byłego województwa
konińskiego po 16 latach transformacji. Druga część rozdziału została w całości
poświęcona analizie lokalnych źródeł informacji, które szeroko wypowiadają się na temat
sytuacji ekonomicznej i społecznej w regionie konińskim. W trzeciej części rozdziału
5
zawarłem wnioski, jakie wypływają w toku analizy wyników przeprowadzonego badania
ankietowego,
a
także
specyficznych
tendencji,
jakie
ujawniły
się
podczas
przeprowadzonego badania.
Zakończenie pracy stanowi podsumowanie, jest swoistego rodzaju refleksją nad
wynikami przeprowadzonego badania i próbą odpowiedzi na postawione przeze mnie we
Wstępie pracy pytanie. Jest to również próba zebrania szeregu argumentów w jedną całość
i próba odpowiedzi na kluczowe pytania, które pojawiły się w toku pracy.
6
Rozdział I
Sytuacja społeczna oraz ekonomiczna pracowników w byłym
województwie konińskim
1.1. Ogólna charakterystyka regionu konińskiego
Województwo konińskie zostało utworzone 1 czerwca 1975 roku wraz z ówcześnie
wprowadzoną reformą administracyjną. Utworzono 49 nowych województw. W skład
województwa konińskiego weszły wschodnie rejony dawnego województwa poznańskiego
oraz niewielkie fragmenty województw bydgoskiego oraz łódzkiego. Na mapie Polski
województwo
konińskie
zajmowało
niemal
centralne
położenie,
granicząc
z 6 województwami: poznańskim, bydgoskim, włocławskim, płockim, sieradzkim
i kaliskim. Powierzchnia województwa wynosiła 5138,9km2, co stanowiło ok. 1,6%
powierzchni kraju i zajmowało 33 pozycję pod względem wielkości wśród
49 województw1. Konin został stolicą województwa, a zarazem ważnym centrum
administracyjnym i ośrodkiem dynamicznie kształtującego się życia politycznego
i społecznego dla całego obszaru wschodniej Wielkopolski. Rozwój gospodarczy wiązał
się z budową wielkich odkrywek węgla brunatnego w okolicach Konina, Ślesina
i Kleczewa. Przyjęta w latach pięćdziesiątych koncepcja urbanistyczna doprowadziła do
powstania dwóch odrębnych części miasta, rozdzielonych niezabudowaną przestrzenią
doliny Warty. Miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłu energetycznego
i wydobywczego, ale również hutniczego. Do roku 1998 Konin był stolicą województwa
konińskiego. Miasto rozrastało się w szybkim tempie i dziś zajmuje powierzchnię 81 km2,
mieszka tu ponad 83000 obywateli. Jedną z niewątpliwych zalet Konina jest jego
położenie w centrum kraju. Zaledwie 50 km dzieli miasto od Kalisza, 100 km od Poznania,
Torunia i Bydgoszczy i około 200 km od Warszawy2.
Przez miasto przebiega autostrada A2 wschód - zachód, łącząca Warszawę
z Poznaniem i będąca częścią międzynarodowej trasy Berlin - Moskwa. Miasto przecina
także droga krajowa nr 25 z północy na południe (Bydgoszcz - Kalisz). Przebiegająca
przez Konin magistrala kolejowa Berlin - Moskwa oraz port rzeczny na Warcie, który
1
2
P. Maluśkiewicz, Województwo konińskie, Warszawa – Poznań 1983, s. 7 – 9.
http://www.konin.biz, z dnia 6.02.2006.
7
poprzez sieć jezior i kanałów łączy miasto z wybrzeżem Bałtyku - stwarzają dodatkowe
możliwości wykorzystania alternatywnych środków transportu. Taka lokalizacja
umożliwia utrzymywanie bliskich kontaktów gospodarczych i kulturalnych z większymi
aglomeracjami3.
Z dniem 1 stycznia 1999 roku wraz z wprowadzeniem reformy administracyjnej
kraju Konin utracił status miasta wojewódzkiego i wszedł w skład województwa
wielkopolskiego ze stolicą w Poznaniu. Uzyskał status miasta na prawach powiatu4.
W porównaniu do podziału obowiązującego w latach 1975 – 1998 nowy podział
terytorialno – administracyjny jest przeważnie oceniany jako dużo korzystniejszy. Zamiast
nominalnie dwu a faktycznie przez sporo lat czteroszczeblowego, mamy podział
trójszczeblowy z organem przedstawicielskim na każdym szczeblu. Mimo to reforma jest
przedmiotem licznych uwag krytycznych. Krytycy reformy mówią o nadmiernej liczbie
powiatów i województw. Twierdzi się, że powiatów powinno być o połowę mniej.
W kręgu krytyków podkreśla się, że co najmniej 15% powiatów i kilka województw nie
ma dla swej samodzielności podstaw gospodarczych. Im bowiem większy jest powiat lub
województwo, tym większa jest ich zdolność finansowa i tym są silniejsze. Słabym
jednostkom grozi permanentny deficyt lub wypracowanie dochodu wystarczającego
jedynie na opłacenie własnej administracji. Utrzymywanie odrębności województwa,
powiatu czy gminy może być korzystne wyłącznie dla urzędników, a ogółowi danej
społeczności może przynosić duże obciążenia finansowe, których nie zrekompensują
pożytki z odrębności5. Krytykuje się jako dekoncentrację sił i środków również utworzenie
zbyt wielu powiatów miejskich, zwłaszcza tam gdzie istnieją podobne powiaty ziemskie.
Potwierdzenie tych uwag krytycznych przez praktykę życia może w przyszłości
spowodować zmniejszenie liczby jednostek administracyjnych w Polsce6.
Region koniński jest nieodłącznie związany z trzema największymi zakładami
przemysłowymi, które są motorem napędowym tego regionu. Te przedsiębiorstwa to:
•
Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A.,
•
Aluminium Konin – Impexmetal S.A.,
•
Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A.
3
http://www.konin.pl, z dnia 6.02.2006.
M. Kowarski, Reforma administracyjna państwa – wyzwanie dla Zamościa, red.: R. Orłowski, Z. Zioło,
Przemiany społeczno – gospodarcze struktur przestrzennych w procesie przechodzenia do gospodarki
rynkowej, Zamość 1999, s. 79.
5
Wydaje się jednak, że opinia mieszkańców Konina w znaczący sposób odbiegać będzie od opinii autora
artykułu. Piszę o tym w Rozdziale II pracy analizując wyniki przeprowadzonych badań.
6
http://www.konstytucje.pl/pub/t032.htm, z dnia 6.02.2006.
4
8
Znakomita większość mieszkańców jest bezpośrednio bądź też pośrednio związana
z jednym z tychże obiektów. Sytuacja ekonomiczna w regionie jest niezwykle
skomplikowana. Jest to o tyle interesujące, że zakłady te koegzystują ze sobą. Pogorszenie
się sytuacji w jednym z nich oddziałuje bezpośrednio na kondycję pozostałych. Poza tym
relacje między pracownikami (jak wynika z moich obserwacji) w kwestiach socjalnych czy
współpracy międzyzwiązkowej w celu zapewnienia zatrudnienia na przyszłe lata nie
układają się najlepiej już od wielu lat. Muszę również dodać, że pomimo usilnych starań
władz miasta w Koninie od wielu już lat nie pojawił się nowy inwestor, a co za tym idzie
nie przybywa nowych miejsc pracy. Jednocześnie restrukturyzacja, prywatyzacja
i modernizacja opisywanych przeze mnie przedsiębiorstw powoduje niejednokrotnie
redukcję zatrudnienia. Co piąty mieszkaniec Konina jest bezrobotny. Zmiany, które
zachodzą wewnątrz tych zakładów mają wpływ nie tylko na życie pracowników i ich
rodzin, ale również na funkcjonowanie całego miasta i regionu konińskiego.
Chcąc przedstawić sytuację prawną, strukturę i zasady funkcjonowania
przedsiębiorstw posłużyłem się informacjami udostępnionymi przez przedsiębiorstwa,
informacjami dostępnymi w Internecie, które w bardzo rzetelny i przejrzysty sposób
obrazują sytuację. Ponadto posłużyłem się również szeregiem publikacji dotyczących
miasta Konin i książek opisujących historię zakładów. Pozwoliło mi to na krótkie
scharakteryzowanie trzech wyżej wymienionych pracodawców. Przejdę teraz do opisu
tychże przedsiębiorstw.
1.2. Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A.
Misją Kopalni Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. jest wydobywanie
węgla brunatnego dla potrzeb energetyki z zachowaniem wymogów konkurencyjności
i z uwzględnieniem poszanowania środowiska naturalnego. Rozwój całego naszego
regionu związany jest ściśle z rozwojem przemysłu paliwowo – energetycznego
bazującego na węglu brunatnym. Wybudowanie całego tego kompleksu zmieniło
całkowicie sytuację i infrastrukturę w naszym byłym województwie konińskim. Konin
w bardzo krótkim czasie z regionu rolniczego przekształcił się w typowy region rolniczo –
przemysłowy. Tradycja wydobycia węgla ma już ponad 50 letnią historię. W ciągu tego
okresu wydobycie węgla wzrastało i utrzymuję się na poziomie 10 – 11 milionów ton
9
rocznie. Z ogólnej ilości wydobycia od 95 do 98% wykorzystywane było dla potrzeb
elektrowni „Pątnów” i „Konin”, a pozostałe 2 – 5% na produkcję brykietów, sprzedaż na
rynek wewnętrzny i eksport. W roku 1998 brykietownia wyprodukowała 63080 ton
brykietu, z czego wyeksportowano 29,9 tysięcy ton. Bazę paliwową dla obu wyżej
wymienionych elektrowni stanowią obecnie eksploatowane odkrywki, Kazimierz, Jóźwin,
Lubstów i Drzewce. W celu utrzymania zdolności wydobywczej na poziomie zbliżonym
do potrzeb energetyki koniecznym jest rozpoczęcie udostępniania w latach 2006-2020
kolejnych złóż perspektywicznych, co już ma miejsce. Pod uwagę branych jest pięć złóż
perspektywicznych7.
Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie Spółka Akcyjna powstała
w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego Kopalnia Węgla Brunatnego
„Konin” z siedzibą w Kleczewie, na podstawie Aktu Komercjalizacji z dnia 12 maja
1999r. (akt notarialny Rep. A Nr 8348/99). Postanowieniem Sądu Rejonowego w Koninie
Sygn. akt V. Ns. Rej. Pp 33/99 z dnia 10.06.1999r. została wpisana do Rejestru
Handlowego pod numerem RHB 1171, a w dniu 23.05.2001r. została zarejestrowana
w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr 000010058. Kapitał Zakładowy Spółki dzieli się
na 24.475.000 (słownie: dwadzieścia cztery miliony czterysta siedemdziesiąt pięć tysięcy)
akcji imiennych o wartości nominalnej 10 złotych każda. Wszystkie akcje zostały objęte
przez Skarb Państwa. Spółka rozpoczęła swoją działalność 01.07.1999 roku. W aktualnej
strukturze organizacyjnej spółki Prezesowi Spółki Podlegają następujące piony:
Techniczny, Zabezpieczenia Ruchu Kopalni, Rozwoju i Inwestycji, Ekonomiczno –
Finansowy, Spraw Pracowniczych. Ponadto ta Jednoosobowa Spółka Skarbu Państwa
utworzyła oddziały:
•
Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. Zakład Transportu
w Koninie. Zadaniem Zakładu jest zapewnienie obsługi transportowo –
sprzętowej jednostek i komórek organizacyjnych KWB Konin, gospodarka
remontowa posiadanego sprzętu i taboru samochodowego. Świadczenie usług
transportowych.
•
Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. Warsztaty
Naprawcze w Kleczewie. Zajmują się one przede wszystkim: produkcją
konstrukcji stalowych oraz części maszyn metodą obróbki skrawaniem,
plastycznej i cieplnej, kompleksowymi remontami zespołów napędowych,
7
http://www.kwbkonin.pl/, z dnia 3.12.2005.
10
regeneracją części maszyn, produkcją gazów technicznych, sprężonego
powietrza, ciepła.
Ponadto Kopalnia zajmuje się m.in.: ochroną środowiska przed ujemnymi skutkami
działalności górniczej i rekultywacją terenów pogórniczych, rozbudową i modernizacją
kopalń a także remontami sprzętu i urządzeń kopalnianych, prowadzeniem działalności
handlowej w zakresie obrotu surowcami, towarami, wyrobami i usługami, prowadzeniem
działalności rolniczej. Całość obiektów położona jest na terenie gmin: Kleczew, Kazimierz
Biskupi, Sompolno a także niektóre obiekty znajdują się na terenie Miasta Konin i Gminy
Ślesin. Prezesem Zarządu i jednocześnie Dyrektorem Generalnym jest Mieczysław Lichy
natomiast Przewodniczącą Rady Nadzorczej jest Mariola Skłodowska – Hończar. Pozostali
członkowie to Zygmunt Urbaniak, Jan Urbański, Kazimierz Krzakiewicz, Sławomir
Kazimierz Głowacki8.
Liczba osób zatrudnionych w KWB „Konin” na koniec 2004 roku wyniosła
5084 pracowników w tym 4287 pracowników na stanowiskach robotniczych oraz
895 pracowników na stanowiskach nierobotniczych9.
Działalność wydobywcza powoduje zmiany w środowisku naturalnym polegające
na: wyłączeniu z dotychczasowego użytkowania powierzchni rolnych i leśnych;
zakłóceniu stosunków wodnych, czyli obniżaniu poziomu wód powierzchniowych oraz
zmianie jakości tych wód; zniszczeniu pokrywy glebowej wraz z całym ekosystemem;
okresowym zapyleniu powietrza spowodowanym emisją niezorganizowaną w obrębie
wyrobisk; czasową zmianą klimatu akustycznego w najbliższym sąsiedztwie wyrobisk.
Wyłączenie terenu rolniczego i leśnego z użytkowania oraz ich przekształcenie wymaga
procesu rekultywacji. Tereny przekształcone są zagospodarowywane rolniczo i leśnie,
natomiast wyrobisko końcowe przeznacza się na zbiorniki wodne. Po prawidłowej
rekultywacji tereny przeznaczane są na sprzedaż. Rekultywacja ta jest wysoko oceniana
przez krajowe i zagraniczne środowiska naukowo – techniczne. Prowadzony jest również
monitoring środowiska wodnego. Kolejnym problemem jest emisja hałasu, dlatego też
w newralgicznych punktach stosuje się różnego rodzaju ekrany naturalne w postaci pasów
zieleni mieszanej10.
8
Tamże.
Materiały udostępnione przez Kopalnię Węgla Brunatnego "Konin" w Kleczewie S.A..
10
http://www.kwbkonin.pl/, z dnia 3.12.2005.
9
11
Trzeba również pamiętać, że KWB Konin plasuje się na drugim miejscu pod
względem wydobycia węgla brunatnego w Polsce zaraz po KWB Bełchatów11.
1.3. Aluminium Konin – Impexmetal S.A.
Aluminium Konin – Impexmetal S.A. jest obecnie największym polskim
producentem aluminiowych wyrobów walcowanych w postaci blach i taśm a także
jedynym w Polsce producentem aluminium hutniczego o zdolności 55 000 ton. Dokonana
w ciągu ostatnich lat gruntowna modernizacja urządzeń oraz wdrożony System Jakości
ISO9001:2001 pozwalają uzyskiwać wyroby spełniające najwyższe standardy jakościowe.
Wdrażane są nieustannie coraz nowsze i bardziej zaawansowane technologicznie wyroby.
W trosce o środowisko i bezpieczeństwo pracy wprowadzony został system zarządzania
ISO 1400112.
Aluminium Konin – Impexmetal S.A. (dawniej Huta Aluminium „Konin” S.A.)
jest producentem aluminium od 1966 roku (wówczas pod nazwą Huta Aluminium
„Konin”), kiedy to uruchomiono wydział elektrolizy i odlewni. Po uruchomieniu w 1972
roku wydziału walcowni skoncentrowano się na produkcji wyrobów walcowanych
ogólnego przeznaczenia. Do roku 1990 wyroby dostarczane były głównie na rynek
krajowy. Po zmianach polityczno – gospodarczych w 1990 roku przystąpiono do procesu
prywatyzacji i restrukturyzacji firmy. W tym czasie zmniejszono trzykrotnie zatrudnienie
oraz rozpoczęto modernizację. W roku 1995 doszło do prywatyzacji przez zakup 75%
akcji przez Impexmetal S.A. W krótkim czasie zwiększono dwukrotnie wielkość
sprzedaży. Ogromne znaczenie miała modernizacja wydziału elektrolizy, która
spowodowała zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska i kontynuację produkcji metalu.
W 1999 roku powołana została spółka Aluminium Handel – Grupa Impexmetal SP. Z o.o.
do obsługi zakupu surowców i sprzedaży wyrobów klientom z branży aluminium.
W 2003 roku firma zmieniła nazwę na Aluminium Konin – Impexmetal S.A.13
Kapitał akcyjny wynosi 68.564.520 PLN a liczba akcji 6.856.452. Podział akcji na
poszczególne podmioty wygląda następująco:
•
Impexmetal S.A. – 88,24%
11
Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego, Węgiel Brunatny 2(31) 2000, Warszawa 2000, s. 22.
http://www.aluminium-konin.com.pl/, z dnia 3.12.2005.
13
Tamże.
12
12
•
Pracownicy – 7.02%
•
Skarb Państwa – 2,37%
•
Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. – 2,37%
Prezesem Zarządu i jednocześnie Dyrektorem Naczelnym jest Marek Kasprowicz. Istnieje
również Rada Nadzorcza w składzie: Sławomir Masiuk, Krzysztof Adamski, Roman
Karkosik, Tadeusz Sawic. Sprzedaż netto w 2004 roku wyniosła 713,7 mln złotych a zysk
brutto ze sprzedaży 120,6 mln złotych. Liczba zatrudnionych pracowników w 2004 roku
wyniosła 1068 osób. Wskaźnik wydajności pracy w 2004 roku wyniósł 668 tysięcy złotych
na osobę, co jest bardzo dobrym wynikiem14.
Na przestrzeni ostatnich 10 lat przeprowadzono w przedsiębiorstwie wiele prac
modernizacyjnych i inwestycyjnych zmierzających do ograniczenia emisji zanieczyszczeń
oraz oddziaływania zakładu na środowisko przyrodnicze. Najważniejsze z nich to:
modernizacja urządzeń oczyszczania gazów, modernizacja składowiska odpadów
poprodukcyjnych, budowa i uruchomienie dwóch mechaniczno – chemicznych
oczyszczalni ścieków, wdrożenie technologii elektrolizy z suchą masą anodową
i systemem sterowania procesem elektrolizy i inne. Pozwoliło to na osiągnięcie
piętnastokrotnego zmniejszenia emisji fluoru do atmosfery, zapewnienie ochrony gleby
i wód podziemnych, zamknięcie obiegu wody w zakładzie i zaprzestanie bezpośredniego
zrzutu ścieków do Warty. Zmniejszono również liczbę pracowników narażonych
bezpośrednio na czynniki chemiczne i fizyczne w środowisku pracy. Jednocześnie
zmniejszyła się liczba wypadków przy pracy i chorób zawodowych15.
1.4. Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A.
Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. dostarcza na rynek około
12 procent wytwarzanej w kraju energii elektrycznej i jest drugim co do wielkości
krajowym producentem energii elektrycznej otrzymywanej z węgla brunatnego. Łączna
moc zainstalowana w ZE „PAK” S.A. stanowi około 8 procent mocy krajowej i wynosi
2288MW. Elektrownie wchodzące w skład spółki wybudowane zostały w latach 1958 –
1974. W kwietniu 1970 roku połączono je w jeden organizm o nazwie Zespół Elektrowni
Pątnów – Adamów – Konin, a w grudniu 1994 przekształcone zostało w jednoosobową
14
15
Tamże.
Tamże.
13
spółkę akcyjną Skarbu Państwa. W kolejnych latach przygotowywano się do prywatyzacji
i restrukturyzacji organizacyjnej Spółki. W marcu 1999 roku inwestorem strategicznym ZE
„PAK” został Elektrim S.A., który z 2000 roku – zgodnie z zawartą umową
prywatyzacyjną – podwyższył kapitał akcyjny Spółki, uzyskując w ten sposób 39 procent
akcji. W grudniu 1999 roku podjęto także decyzje restrukturyzacyjne. Od stycznia 2000
roku ZE „PAK” S.A. funkcjonuje w nowej strukturze organizacyjnej, w której
wyodrębniono pięć spółek zależnych. Chciano w ten sposób zwiększyć efektywność
gospodarowania i wprowadzić nowoczesny system zarządzania16.
Kapitał akcyjny wynosi 104 052 000 pln i dzieli się na:
•
6 670 000 akcji imiennych serii a o wartości nominalnej 12 pln każda,
•
2 001 000 akcji imiennych serii b o wartości nominalnej 12 pln każda.
Tak przedstawia się podział kapitału na poszczególne podmioty:
•
Skarb Państwa – 50%,
•
Grupa Kapitałowa Elektrim S.A. – 41,857%,
•
Osoby indywidualne – 8,143%.
Prezesem Zarządu Spółki jest Katarzyna Muszkat. Przewodniczącym Rady Nadzorczej jest
Piotr Unrowski. W samych elektrowniach zatrudnionych jest 1650 osób, natomiast w wraz
ze spółkami zależnymi liczba ta oscyluje w granicach 3000 pracowników17.
Struktura Spółki jest dość złożona. Elektrownia Konin została wybudowana
w latach 50 – tych i jest najstarszą elektrownią opalaną węglem brunatnym w Polsce. Jest
jednocześnie dostawcą energii cieplnej dla miasta Konina. Moc cieplna wszystkich
urządzeń ciepłowniczych wynosi 477 MWt. Elektrownia posiada otwarty obieg
chłodzenia, oparty na systemie pięciu jezior regionu konińskiego połączonych systemem
kanałów. Elektrownia Adamów znajduje się 3 km od Turku i 30 km od Konina. Jest ona
typową i konwencjonalną elektrownią cieplną o mocy osiąganej 600MW opalaną węglem
brunatnym. Jej uruchomienie nastąpiło w 1964 roku. Dostarcza ona energię cieplną dla
części miasta Turek i do zakładów, które są usytuowane w pobliżu elektrowni. Dostarcza
też parę służącą celom technologicznym do Zakładów Przemysłu Jedwabniczego
„Miranda”. Posiada ona zamknięty obieg chłodzenia z pięcioma chłodniami kominowymi.
Elektrownia Pątnów I jest największą elektrownią całej grupy (57,6 procent mocy
zainstalowanej). Opalana jest jak wszystkie pozostałe węglem brunatnym. Pierwszy blok
elektrowni został uruchomiony już w 1967 roku. Obecnie elektrownia składa się z sześciu
16
17
http://www.zepak.com.pl/pl, z dnia 3.12.2005.
Tamże.
14
bloków energetycznych o łącznej mocy osiągalnej 1200 MW. Posiada ona wspólny
z Elektrownią Konin otwarty obieg chłodzenia oparty na systemie pięciu jezior o łącznej
powierzchni 12 km2. Kolejną inwestycją jest Elektrownia Pątnów II. Stan
zaawansowania inwestycji jest oceniany na 41%. Moc znamionowa budowanego bloku
energetycznego ma wynosić 470,2 MW. Niestety budowa bloku przedłuża się
w nieskończoność i budzi wiele kontrowersji oraz pytań. Do Grupy Kapitałowej ZE
„PAK” S.A. należą:
•
„AS PAK” Sp. z o.o. – jest spółką specjalizującą się w zarządzaniu
nieruchomościami, świadczeniem usług administracyjnych oraz wypoczynku
i turystyki. Ponadto zajmuje się również cateringiem, sprzątaniem, kompleksową
obsługą pracowników, organizacją imprez zakładowych a także prowadzi obiekty
wypoczynkowe (Hotel Energetyk Ślesin, Ośrodek Gosławice, Ośrodek
Pogorzelica, Ośrodek Białogóra, Hotel EL PAK Świnoujście).
•
„PAK SERWIS” Sp. z o.o. – ma ponad czterdziestoletnie doświadczenie
w montażu remontach i modernizacji urządzeń, instalacji energetycznych
i przemysłowych. Spółka zatrudnia 620 pracowników. Posiada również
uprawnienia Urzędu Dozoru Technicznego do wykonywania specjalistycznych
prac dozorowych.
•
„TRANS PAK” Sp. z o.o. – funkcjonuje na rynku transportowym od 1999 roku.
Prowadzi ona krajowy oraz międzynarodowy transport samochodowy, transport
osobowo – towarowy, usługi sprzętowe (dźwigi i maszyny budowlane),
serwisowe,
magazynowe
i
inne.
Spółka
posiada
własną
spedycję
międzynarodową i krajową.
•
„EL PAK” Sp. z o.o. – świadczy specjalistyczne usługi w zakresie urządzeń
i
instalacji
elektrycznych,
automatyki
przemysłowej,
infrastruktury
teleinformatycznej oraz pomiarów i diagnostyki.
•
„OCHRONA PAK” Sp. z o.o. – spółka świadcząca usługi w zakresie ochrony
nie tylko na terenie Grupy Kapitałowej ale również na zewnątrz18.
Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin SA przykłada ogromną wagę do
inwestycji proekologicznych, czego dowodem może być nagroda Panteon Polskiej
Ekologii przyznana spółce. Już od wielu lat podejmowane są działania inwestycyjne
i remontowe, w wyniku których systematycznie ograniczany jest negatywny wpływ
18
Tamże.
15
elektrowni na środowisko naturalne. Efektem tych działań jest znacząca redukcja emisji
pyłu oraz ograniczenie emisji SO2 i NOx. Prowadzony jest stały monitoring powietrza.
Wykorzystywane są także odpady paleniskowe i stosowane są elektrofiltry. Stosuje się
również instalacje odsiarczania spalin. Od roku 1994 działają przy elektrowniach
oczyszczalnie wody. W 2005 roku Zespół Elektrowni „PAK” S.A. został laureatem
konkursu Liderzy Świata Energii w kategorii „Wytwórca Roku 2005”19.
1.5. Działalność socjalna i kulturalna zakładów pracy
Zatem jak widać we wszystkich tych zakładach pracy jest zatrudnionych ponad
9000 pracowników. Są to oczywiście najwięksi pracodawcy w całym naszym regionie.
Jednak rola, jaką odgrywają nie kończy się w tym miejscu. Przez wiele lat od początku
swej działalności były one fundatorem wielu ośrodków sportu, kultury, oświaty
i wielu innych. Przez dziesiątki lat to poprzez ich działalność życie społeczne w Koninie
miało swoje zaplecze. I tak KWB Konin miała wielki udział w otworzeniu Zasadniczej
Szkoły Górniczej a później Technikum Górniczego. Brała również udział w budowie wielu
szkół i ośrodków kolonijnych jak np. szkoły podstawowej w Krościenku, Sławoszewku,
Kazimierzu Biskupim, Jóźwienie, Kleczewie, uruchomienie ośrodka kolonijnego
w Kołobrzegu a także udział w rozbudowie wielu innych placówek edukacyjnych20.
Bardzo ważny z punktu widzenia mieszkańców Konina jest np. Ośrodek Wczasowo –
Żeglarski w Ślesinie, Przystań Żeglarska w Pątnowie, Hotel „Sonata” w Koninie czy
przede wszystkim Górniczy Dom Kultury „Oskard” i Ośrodek Sportowy „Rondo”.
Cały też czas wszelkim wielkim uroczystościom zarówno państwowym jak i zakładowym
towarzyszy Kopalniana Orkiestra Dęta21. Można także wspomnieć o Hotelu „Górnik” oraz
restauracji hotelowej „Sonata”22. Kopalnia była również przez wiele lat głównym
sponsorem klubu piłkarskiego o nazwie Górnik Konin. Później sponsorem została Huta
i klub zmienił nazwę na Aluminium Konin. Prócz tego Huta stworzyła również swój Hotel
Huty Aluminium „Konin”, Dom Kultury Hutnik, posiada również własny ośrodek
Wczasowo – Wypoczynkowy w obrębie konińskich jezior. ZE PAK tak jak pozostałe
zakłady również utworzył własny ośrodek Wczasowo – Wypoczynkowy, Hotel ZE PAK
19
Tamże.
Z. Kowalczykiewicz, Okruchy Kopalnianego Czasu, Konin 1997, s. 287 – 289.
21
Z. Kowalczykiewicz, Zaczęło się w Brzeźnie, Konin 1995, s. 123 – 124.
22
Konin, Broszura Informacyjna, s. 32 – 35.
20
16
S.A. a także Klub „Energetyk”. Jak widać Konin i jego okolice opierał się w całości na
infrastrukturze zakładowej. Po reformie systemowej z 1989 roku sytuacja zaczęła się
zmieniać. Wymogi wolnego rynku spowodowały, że pracodawcy w coraz większym
stopniu zaczęli się koncentrować na ograniczeniu zatrudnienia, oszczędnościach
i restrukturyzacji przedsiębiorstw. Dlatego też zaczęto rezygnować z utrzymywania często
nierentownych placówek życia kulturalnego. I tak np. KWB Konin oddała na własność
miastu Konin Ośrodek Sportowy „Rondo” z kompleksem basenowym za symboliczną
złotówkę. Basen ten kilka lat był remontowany i w tym roku został oddany w zupełnie
nowej i odrestaurowanej formie. Podobnie stało się z Hotelem „Sonata”, który podarowany
miastu stał się blokiem mieszkalnym. W najbliższym czasie podobny los czeka również
Górniczy Dom Kultury „Oskard” i inne obiekty. Ten sam proces przebiega także w dwóch
pozostałych firmach, które zmuszone są ciąć koszty i koncentrować się na sprawach
priorytetowych dla funkcjonowania przedsiębiorstw. Zresztą proces ten był i jest
zauważalny w całej Polsce. Czy cierpi na tym wizerunek miasta i jego infrastruktura?
Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ w zmieniających się warunkach musiały się
zmienić zasady funkcjonowania tychże zakładów. Prawdą jest, że część obiektów
podupada, ale jednocześnie część przejmowana jest przez prywatnych właścicieli bądź też
przez miasto i zaczyna na nowo funkcjonować. Faktem niezaprzeczalnym jest to,
że działalność społeczna i kulturalna tych trzech przedsiębiorstw wywarła ogromny wpływ
na rozwój naszego regionu.
Sądzę, że były Dyrektor KWB Konin Bronisław Włodarczyk miał rację pisząc,
iż górnictwo węgla brunatnego i jego przemysłowa eksploatacja rozstrzygnęły o losie
miasta w minionym półwieczu23. Wszystkie te zakłady pracy w znaczący sposób wpłynęły
na awans społeczny tysięcy mieszkańców, zmianę otocznia i stały się czynnikiem
miastotwórczym dla niewielkiego niegdyś miasteczka nad Wartą, jakim był Konin.
1.6. Struktura zatrudnienia i zarobków na przykładzie
Kopalni Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A.
Jak już wspominałem wraz z przekształceniami systemowymi i gospodarczymi
w Polsce również przedsiębiorstwa niegdyś państwowe zaczęły się modernizować
23
Tamże, s. 19.
17
i przekształcać. Na koniec roku 1988 zatrudnienie w KWB Konin wynosiło
8335 pracowników w tym 7153 osoby na stanowiskach robotniczych i 1182 osoby na
stanowiskach nierobotniczych. W roku 1995 było to już 7334 pracowników, w roku 2000
odpowiednio 6132 a na koniec roku 2004 z KWB Konin zatrudnionych było 5182
pracowników w tym 4287 na stanowiskach robotniczych i 895 osób na stanowiskach
nierobotniczych. Najświeższe dane jakie udało mi się uzyskać wskazują, że na koniec
listopada 2005 w KWB Konin zatrudnionych jest 4814 osób. Tendencja spadkowa
utrzymuje się od kilkunastu lat. Trzeba też powiedzieć, że stosunek pracowników
fizycznych do pracowników umysłowych utrzymuje się na podobnym poziomie, gdzie
pracownicy na stanowiskach robotniczych stanowią około 86% – 83% załogi,
pozostałe 14 – 17% to osoby na stanowiskach nierobotniczych. Muszę również dodać,
że śledząc politykę kadrową w Kopalni należy uznać, że była ona prowadzona dość
rozważnie. Redukcję stanu załogi osiągano poprzez brak zatrudniania nowych
pracowników a także skłanianie ludzi do odchodzenia na emerytury. Masowe zwolnienia
pracowników w zasadzie nie miały miejsca. Niestety w pozostałych dwóch firmach
zdarzały się a ich widmo wisi nieustannie nad załogami24.
Polityka KWB Konin uwidacznia się szczególnie, gdy spojrzymy na strukturę
wiekową załogi. I tak struktura wiekowa na grudzień 2004 przedstawia się następująco:
•
do 25 lat – 2 pracowników,
•
26 – 30 lat – 257pracowników,
•
31 – 35 lat – 965 pracowników,
•
36 – 40 lat – 955 pracowników,
•
41 – 50 lat – 2273 pracowników,
•
51 – 60 lat – 621 pracowników,
•
powyżej 60 lat – 11 pracowników.
Widać zatem wyraźnie, że zatrudnienie w dwóch pierwszych i w ostatniej grupie jest
wyraźnie niższe od pozostałych. Precyzyjniej rzecz ujmując pracownicy w wieku do 30 lat
stanowią jedynie 5% załogi a grupa osób powyżej 50 lat to 12,5% pracowników. Jeżeli
spojrzymy na staż pracy to sytuacja jest jeszcze bardziej jednoznaczna. Oto jak wygląda
struktura zatrudnienia ze względu na staż pracy w roku 2004:
24
•
do 2 lat – 0 pracowników,
•
2 – 5 lat – 3 pracowników,
Materiały udostępnione przez Kopalnię Węgla Brunatnego "Konin" w Kleczewie S.A..
18
•
6 – 10 lat – 103 pracowników,
•
11 – 15 lat – 572 pracowników,
•
16 – 20 lat – 1062 pracowników,
•
powyżej 20 lat – 3344 pracowników.
A zatem potwierdza się to, że pracownicy o stażu pracy powyżej 20 lat stanowią 66% całej
załogi natomiast osoby zatrudnione w ciągu ostatnich 10 lat to zaledwie 2% pracowników.
Jeśli zaś chodzi o wykształcenie pracowników to sytuacja na rok 2004 rysuje się w ten oto
sposób:
•
podstawowe – 748 osób, tj. 15%,
•
zawodowe – 2225 osób, tj. 44%,
•
średnie – 1743 osób, tj. 34%,
•
wyższe – 368 osób, tj. 7%.
Warto również w tym momencie wspomnieć, że w roku 1992 wykształcenie podstawowe
posiadało 2078 pracowników, co stanowiło 28% załogi, zawodowe 2748 – 37%, średnie
2161 – 39%, wyższe 364 – 5%. Warto odnotować, że jedyna grupą, w której zatrudnienie
utrzymuje się na stałym poziomie są osoby, z wykształceniem wyższym, natomiast
wyraźnie ubyło osób z wykształceniem podstawowym. Na przestrzeni lat różnie
kształtowały się również płace. W 2004 roku średnia płaca w KWB Konin wyniosła
3449,25zł, w tym stanowiska robotnicze 3220,41zł a na stanowiskach nierobotniczych
4545,41zł. Oczywiście z biegiem lat była to tendencja zwyżkowa zgodnie z poziomem
inflacji i kształtowaniem się polskiej waluty. Na poparcie moich słów przytoczę dane
z roku 1995, gdzie średnia płaca wynosiła wówczas 1114,76zł w tym stanowiska
robotnicze 1054,47zł a stanowiska nierobotnicze 1431,38zł25.
Wszystkie te zmiany jakie zaszły w ostatnich kilkunastu latach pokazują kierunek
reform oraz ich przebieg. Procesy oraz struktura i ewolucja zatrudnienia ukazane przeze
mnie na przykładzie kopalni są charakterystyczne dla wszystkich trzech zakładów pracy,
które są przedmiotem mojego zainteresowania. Przyznać zatem należy, że zarobki
w Kopalni jak i w innych zakładach są na średnim poziomie ale należy pamiętać, że często
są też jedynym źródłem utrzymania, szczególnie ludzi zamieszkujących w mniejszych
miejscowościach.
25
Tamże.
19
1.7. Preferencje wyborcze mieszkańców regionu w ostatnich latach
Chcąc zbadać nastroje społeczne pracowników w byłym województwie konińskim
należy również przyjrzeć się bliżej ich preferencjom wyborczym. Jest to ważne z tego
względu, że sposób w jaki obywatele korzystają ze swoich czynnych praw wyborczych
wynika bezpośrednio z nastrojów społecznych, sytuacji ekonomicznej własnego miejsca
zamieszkania a także statusu materialnego ich rodzin. Przedstawię zatem wyniki w naszym
regionie. Będą to:
♦ wyniki wyborów parlamentarnych z roku 2001,
♦ wyniki wyborów parlamentarnych z roku 2005,
♦ wyniki wyborów prezydenckich z roku 2000,
♦ wyniki wyborów prezydenckich z roku 2005,
♦ wyniki Referendum Konstytucyjnego z roku 2003.
Wybory do Sejmu w 2001 roku zakończyły się zdecydowanym zwycięstwem
Sojuszu Lewicy Demokratycznej (występującym w koalicji wyborczej wraz z Unia Pracy)
w Okręgu 37 (Konin), gdzie do podziału było 9 poselskich mandatów. Frekwencja w tych
wyborach wyniosła 47,82%. Wyniki wyborów przedstawiają się następująco:
•
Koalicyjny Komitet Wyborczy Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia
Pracy – (5 mandatów),
•
Komitet
Wyborczy
Samoobrona
Rzeczypospolitej
Polskiej
–
(2 mandaty),
•
Komitet Wyborczy Wyborców Platforma Obywatelska – (1 mandat),
•
Komitet Wyborczy Polskiego Stronnictwa Ludowego – (1 mandat)26.
W wyborach do Senatu w 2001 roku w Okręgu 36 (Konin), gdzie do podziału
były 2 mandaty frekwencja wyniosła
47,81%. Oba mandaty senatorskie przypadły
kandydatom Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia
Pracy. Obaj Ci kandydaci łącznie zebrali 74,14% ważnie oddanych głosów w tym okręgu.
Na przykładzie wyników z roku 2001 widać zatem wyraźnie, że mamy tu do czynienia
z elektoratem lewicowym27.
26
27
http://www.pkw.gov.pl/, z dnia 5.12.2005.
Tamże.
20
Wybory parlamentarne w 2005 roku pokazały natomiast wyraźny odpływ
elektoratu i jego duże rozdrobnienie w regionie. Frekwencja w wyborach do Sejmu
wyniosła 38,27%. Wyniki przedstawiały się następująco:
•
Komitet Wyborczy Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej – 20,70%
(3 mandaty),
•
Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość – 19,69% (2 mandaty),
•
Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP – 18,78% ( 2 mandaty),
•
Komitet Wyborczy Sojusz Lewicy Demokratycznej – 13,07%
(1 mandat),
•
Komitet Wyborczy Polskiego Stronnictwa Ludowego – 10,19%
(1 mandat) 28.
W wyborach do Senatu mieliśmy identyczną frekwencję. Jeden mandat przypadł
kandydatowi Komitetu Wyborczego Prawa i Sprawiedliwości (23,79%) i kandydatowi
Komitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej (15,79%)29.
Wybory prezydenckie w 2000 roku rozstrzygnęły się już w pierwszej turze.
W okręgu nr 62 (Konin) Aleksander Kwaśniewski uzyskał 63,29% głosów, gdzie
frekwencja wyniosła 63,78%30.
Wybory prezydenckie w 2005 roku rozstrzygane były w 2 kolejnych turach.
W pierwszej turze frekwencja wyniosła 44,31% a wynik trzech pierwszych kandydatów
wyglądał następująco:
Lepper Andrzej Zbigniew – 33,73%,
Kaczyński Lech Aleksander – 30,81%,
Tusk Donald Franciszek – 22,92%,
W drugiej turze dwaj kandydaci ponownie stanęli do walki o głosy wyborców naszego
regionu. W tym przypadku przy frekwencji 44,85% zdecydowane zwycięstwo odniósł
Lech Kaczyński zdobywając 72,18% głosów a jego rywal Donald Tusk 27,82%31.
W tzw. Referendum Konstytucyjnym w 2003 roku w sprawie wyrażenia zgody
na
ratyfikację
Traktatu
dotyczącego
przystąpienia
Rzeczypospolitej
Polskiej
do Unii Europejskiej w powiecie konińskim udział wzięło 48% uprawnionych.
Za ratyfikacją traktatu opowiedziało się 70%, natomiast przeciw głosowało 30%32.
28
http://www.wybory2005.pkw.gov.pl, z dnia 5.12.2005.
Tamże.
30
http://www.pkw.gov.pl/, z dnia 5.12.2005.
31
Tamże.
32
http://referendum.pkw.gov.pl/, z dnia 5.12.2005.
29
21
Analizując
wyniki
poszczególnych
głosowań
można
zauważyć
pewną
prawidłowość. Otóż wyniki w samym mieście Koninie dość znacząco odbiegają
od wyników powiatu konińskiego. Zauważalna jest również wyższa frekwencja w samym
mieście. Można to udowodnić pokazując wyniki wybranych głosowań.
Tabela 1
Porównanie wyników wyborczych w powiecie konińskim i mieście Konin
Referendum Konstytucyjne 2003
powiat koniński
miasto Konin
(frekwencja – 48%)
(frekwencja – 63%)
ZA – 70%
PRZECIW 30%
ZA – 85%
PRZECIW – 15%
Wybory prezydencki 2005 – II tura
powiat koniński
miasto Konin
(frekwencja – 44,85%)
(frekwencja – 55,15%)
Lech Kaczyński – 72,18%
Lech Kaczyński – 51,87%
Donald Tusk – 27,82%
Donald Tusk – 48,13%
Wyniki wyborów do Sejmu 2005
powiat koniński
miasto Konin
(frekwencja – 38,27%)
(frekwencja – 44,04%)
• Samoobrona – 20,70%
• Platforma Obywatelska – 25,69%
• Prawo i Sprawiedliwość – 19,69%
• Prawo i Sprawiedliwość – 25,47%
• Platforma Obywatelska – 18,78%
• Sojusz Lewicy Demokratycznej – 16,47%
• Sojusz Lewicy Demokratycznej – 13,07% • Samoobrona – 11,11%
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej.
Widać zatem wyraźną różnicę. Mieszkańcy większych miast inaczej podchodzą do kwestii
wyborów, co ujawnia się w postaci wzmożonej frekwencji aniżeli w okolicznych
mniejszych miejscowościach. Mamy zatem do czynienia z jednej strony z elektoratem
większego miasta, a z drugiej z elektoratem z pomniejszych miejscowości okalających
miasto, które niegdyś wchodziły w skład województwa konińskiego.
22
Rozdział II
Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród
pracowników zakładów przemysłowych w Koninie
2.1. Założenia oraz charakterystyka przeprowadzonego badania
Badanie ankietowe33 zostało przeprowadzone w dniach od 5 grudnia do 20 grudnia
2005 roku. W badaniu udział wzięło 100 osób, pracowników trzech opisywanych
w Rozdziale I zakładów przemysłowych, a zatem:
Kopalni Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A.,
Aluminium Konin – Impexmetal S.A.,
Zespołu Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A..
Przeprowadzając badanie starałem się dotrzeć do poszczególnych pracowników
przy zachowaniu kilku warunków w celu osiągnięcia jak najdokładniejszego wyniku
proporcjonalnie do rzeczywistego zatrudnienia w zakładzie. Badanie prowadzone było
przy zachowaniu proporcji w stosunku do kilku czynników. Były to:
•
liczba zatrudnionych pracowników w poszczególnych zakładach pracy,
•
wiek,
•
płeć,
•
wykształcenie,
•
miejsce zamieszkania,
•
staż pracy,
•
liczba
zatrudnionych
pracowników
na
stanowiskach
robotniczych
i nierobotniczych.
Zachowanie wyżej wymienionych proporcji było czynnikiem niezbędnym dla
rzeczywistej naukowej wartości przeprowadzonego badania. Udało mi się to osiągnąć we
wszystkich czynnikach. Biorąc procentowy udział pracowników danej kategorii
(np. wykształcenia) w rzeczywistości oraz w przeprowadzonym badaniu są one niemal
identyczne. Dlatego uważam, że są one reprezentatywne dla całej załogi w poszczególnych
zakładach.
33
Formularz ankiety stanowi Załącznik nr 1, który został dołączony do pracy.
23
Ankieta składała się z 23 pytań, z czego:
pytania od 1 do 17 były to pytania merytoryczne w tym:
− 10 pytań zamkniętych,
− 5 pytań otwartych,
− 2 pytania półotwarte,
pytania od 18 do 23 to tzw. pytania metryczkowe.
Zapytałem zatem pracowników o najbardziej elementarne zagadnienia dotyczące naszego
regionu, ich postawy społeczne, oczekiwania, nastroje i perspektywy na przyszłość,
a więc przede wszystkim:
•
Jak oceniają swoją sytuację po 16 latach transformacji ustrojowej w Polsce?
•
Jak oceniają okres PRL?
•
Jaka jest ich zdaniem sytuacja regionu konińskiego?
•
Czy sytuacja regionu konińskiego zmieniła się, gdy Konin przestał
być miastem wojewódzkim?
•
Jaka jest ich sytuacja materialna?
•
Jakie są ich zarobki?
•
Jak oceniają sytuacje własnego zakładu pracy?
•
Jak głosowali w Referendum Konstytucyjnym w 2003 roku i co skłoniło
ich do podjęcia takiej decyzji?
•
Jak oceniają 1,5 roku członkostwa Polski w Unii Europejskiej?
•
Na kogo głosowali w ostatnich wyborach prezydenckich w 2005 roku?
•
Na
jaką
partię
głosowali
w
ostatnich
wyborach
parlamentarnych
w 2005 roku?
•
Czy widzą szansę w poprawie własnej sytuacji w najbliższych latach?
•
Zapytałem również czy są jeszcze sprawy, o które nie pytałem a są ważne
z punku widzenia respondenta i regionu konińskiego.
Celem przeprowadzonego badania była odpowiedź na kilka kluczowych pytań
dotyczących oczekiwań społecznych oraz preferencji wyborczych pracowników zakładów
przemysłowych. Czy powszechnie panująca zła opinia Polaków o polityce, o ich własnej
sytuacji materialnej znajdzie odzwierciedlenie w przeprowadzonym przeze mnie badaniu?
Czy region koniński rzeczywiście utracił swoje znaczenie poprzez likwidacje
województwa? Czy kondycja zakładu pracy, status materialny, wiek, wykształcenie, płeć,
miejsce zamieszkania a także pozostałe kryteria będą miały wpływ na wynik
24
przeprowadzonego badania? Ciekawym zagadnieniem jest również to, w jakim stopniu
nastroje społeczne uzależniają nasze polityczne wybory oraz budują ocenę postrzeganej
przez nas rzeczywistości. Społeczne rozczarowanie może stać się przyczynkiem do wielu
negatywnych zjawisk społecznych. Marazm polityczny i społeczny szeroko opisywany
w lokalnej prasie jest rzeczywiście odczuwalny. Mimo wszystko generalnie rzecz ujmując
pracownicy tak dużych zakładów pracy, o długiej historii są stosunkowo dobrze sytuowani
w hierarchii społecznej. Wynika to z możliwości stałego zatrudnienia, przyzwoitych jak na
polskie warunki zarobków, zabezpieczeniem socjalnym, perspektywami na przyszłość
związanymi z dalszą eksploatacją złóż węgla brunatnego oraz produkcją energii
elektrycznej. Tak było to tej pory. Niestety sytuacja w regionie zmierza w zupełnie innym
kierunku i nie jest to mój osobisty pogląd a jedynie prosta kalkulacja faktów
i następujących po sobie negatywnych zdarzeń, które są wyraźnym sygnałem ku temu,
aby podjąć temat również z naukowego punktu widzenia.
2.2 Charakterystyka grupy pracowników zakładów
przemysłowych poddanych badaniu
Łącznie wszystkie zakłady pracy zatrudniają około 9000 pracowników. Jak już
wspominałem w badaniu wzięło udział 100 osób zatrudnionych w trzech opisywanych
zakładach pracy przy zachowaniu proporcji względem zatrudnienia w poszczególnych
zakładach. Konin dla przypomnienia liczy około 83000 mieszkańców. Oczywiście nie
wszyscy zatrudnieni mieszkają w samym mieście Koninie, zamieszkują oni również
okoliczne
gminy
i
pomniejsze
miejscowości.
Trzeba
jednak
powiedzieć,
że większość z nich zamieszkuje Konin i jego najbliższe okolice. Te 3 przedsiębiorstwa to
najwięksi pracodawcy w regionie. Ich zróżnicowanie a także wzajemne uzależnienie
od siebie powoduje, że pracownicy tam właśnie zatrudnieni tworzą specyficzną
grupę społeczną34 w naszym regionie. Tworzą grupę, która stoi w obliczu zasadniczego
34
Grupa społeczna – to co najmniej trzy osoby połączone względnie trwałymi więziami społecznymi
powstałymi na podłożu odczuwanych i uświadamianych wspólnych potrzeb, wartości i interesów, których
treści wyznaczają specyfikę i odrębność danej grupy od innych. Grupa społeczna to zbiorowość,
która wykształciła pewien zakres wspólnego myślenia. Jest to zbiór osób, które wyznaczają więź społeczną
(charakter dwoisty) i samoświadomość. W grupie istnieje komunikacja i łączność, tendencja do zachowania
konformizmu, kulturowo wspólnych wartości, świadomość wspólnych interesów i ich przedkładanie nad
swoje interesy. Grupa wykształciła władzę grupową i instytucje (pewne sposoby działania, załatwiania
spraw) grupowe.
25
pytania: Co dalej? Pytanie to pojawia się, dlatego że po 16 latach transformacji w Polsce
nie są pewni zarówno swojej przyszłości jak i przyszłości całego regionu. Ta swoista
grupa społeczna35 posiada wspólne interesy, wspólny cel, jakim jest przede wszystkim
utrzymanie miejsca pracy (w regionie, w którym 20% mieszkańców takowej pracy nie
posiada), wspólne wartości, które wykształciły się w toku transformacji. Charakterystyczne
są również więzi społeczne, jakie ujawniają się w wypowiedziach ankietowanych, wspólne
postawy, jednakowe oczekiwania względem władz, a także wewnętrzna konsolidacja.
Występują również pewne struktury (mam tutaj na myśli związki zawodowe), które
w jakimś stopniu reprezentują grupę oraz zabiegają o realizację celów wyznaczonych
przez grupę. Wszystko to pozwala spojrzeć na problem nie tylko z punktu widzenia
jednostki, ale również z punktu widzenia grupy. Coraz częściej dochodzi do strajków
ostrzegawczych a także prób zwrócenia uwagi władz lokalnych, ale przede wszystkim
centralnych na problemy regionu górniczo – energetycznego, jakim jest Konin – producent
12% energii elektrycznej w Polsce i drugi co do wielkości producent energii elektrycznej
uzyskiwanej z eksploatacji węgla brunatnego. Region koniński, który z dniem 1 stycznia
1999 roku przestał być województwem zgodnie z reformą administracyjną kraju boryka się
z szeregiem problemów jakimi nie wątpliwie są:
•
wzrastający z roku na rok poziom bezrobocia,
•
brak inwestycji w regionie,
•
brak nowych pracodawców,
•
stopniowa redukcja zatrudnienia w trzech największych zakładach pracy,
•
brak rządowego planu dla rozwoju i inwestycji w Kopalni Węgla
Brunatnego Konin w Kleczewie S.A. – co wiąże się bezpośrednio z brakiem
inwestycji w samej kopalni, a więc nie uruchamianiem eksploatacji nowych
odkrywek, co w krótkim czasie może doprowadzić do zaprzestania
wydobycia,
•
brak rządowego planu rozwoju dla energetyki konińskiej.
Te jak i szereg innych zagadnień powodują, że z dnia na dzień wzrasta społeczne
niezadowolenie i rozczarowanie w zasadzie nie z błędnych decyzji a raczej z całkowitego
braku podejmowania jakichkolwiek decyzji przez Skarb Państwa.
35
Wydaje się, że w tym opisywanym przeze mnie przypadku zachodzą warunki, które uprawniają mnie do
posługiwania się pojęciem grupy społecznej w odniesieniu do pracowników skupionych wokół trzech
zakładów przemysłowych, które są motorem napędowym dla miasta Konina oraz dla całego regionu
konińskiego.
26
Spróbujmy zatem przyjrzeć się bliżej tej grupie społecznej. Tabela 2 przedstawia krótką
charakterystykę respondentów ze względu na poszczególne kryteria.
Tabela 2
Charakterystyka respondentów36
Zakład Pracy
KWB Konin – 47%
ZE PAK – 34%
Aluminium Konin – 19%
Wiek
20 – 35 lat – 25%
36 – 50 lat – 65%
powyżej 50 lat – 10%
Płeć
kobieta37 – 20%
mężczyzna – 80%
Wykształcenie
podstawowe – 2%
zawodowe – 21%
średnie – 68%
wyższe – 9%
Miejsce zamieszkania
wieś – 30%
miasto – 70%
Staż pracy
1 – 10 lat – 11%
11 – 20 lat – 35%
powyżej 20 lat – 54%
Stanowisko
robotnicze – 72%
nierobotnicze – 28%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
36
Dla wyjaśnienia dodam, że nie ma potrzeby analizy poszczególnych zakładów pracy osobno,
gdyż struktura we wszystkich trzech opisywanych przedsiębiorstwach jest prawie taka sama.
37
Należy pamiętać, że opisywane zakłady pracy to zakłady przemysłowe, gdzie zdecydowana większość
pracowników to mężczyźni wykonujący prace fizyczną. Kobiety natomiast pracują w administracji, a także
wykonują różnego rodzaju prace pomocnicze.
27
2.3. Wyniki przeprowadzonego badania
Na pierwsze pytanie: „Jak ocenia Pan/Pani swoją sytuację po 16 latach
transformacji ustrojowej w Polsce?” 34% respondentów odpowiedziało, że raczej
korzystnie, 25% raczej niekorzystnie, 18% niekorzystnie, 11% korzystnie a 12% trudno
powiedzieć38. Rysuje się tu swoista równowaga, ponieważ odpowiedzi – raczej korzystnie
i korzystnie stanowią 45% wszystkich odpowiedzi a odpowiedzi – raczej niekorzystnie
i niekorzystnie 43%. Widać zatem wyraźnie, że nie ma jednoznacznie negatywnych ocen.
Inaczej będzie, gdy spojrzymy na te same odpowiedzi biorąc pod uwagę miejsce
zatrudnienia. Tabela 3 obrazuje opisaną przeze mnie prawidłowość.
Tabela 3
Odpowiedzi na pyt. 1 – ze względu na miejsce zatrudnienia respondentów
KWB Konin
ZE PAK
Aluminium Konin
niekorzystnie – 20%
niekorzystnie - 20%
niekorzystnie – 10%
raczej niekorzystnie – 21%
raczej niekorzystnie – 35%
raczej niekorzystnie - 16%
raczej korzystnie – 38%
raczej korzystnie – 20%
raczej korzystnie – 47%
korzystnie - 4%
korzystnie – 16%
korzystnie – 21%
trudno powiedzieć – 17%
trudno powiedzieć – 9%
trudno powiedzieć – 6%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
Różnica uwidacznia się szczególnie pomiędzy odpowiedziami pracowników ZE PAK oraz
Aluminium Konin. Odpowiedzi pozytywne na zadane pytanie w przypadku ZE PAK
stanowią 36%, gdy negatywne to aż 55%. Dokładnie odwrotnie jest w odniesieniu
do Aluminium Konin, gdzie ocena korzystna to 68% a niekorzystna zaledwie 26%. Można
to wytłumaczyć spoglądając na sytuację w omawianych zakładach pracy, wysokość
zarobków, czy też perspektywy na przyszłość dla zakładów. Wszystkie te czynniki
38
Chciałem również zaznaczyć, że respondenci odpowiedzieli bez wyjątku na wszystkie pytania zamknięte.
W pytaniach półotwartych w części zamkniętej również wszyscy respondenci udzielili odpowiedzi.
Natomiast na pytania otwarte oraz półotwarte w części opisowej w zależności od pytania odpowiadało: 82%
respondentów w pyt. 2, 87% w pyt. 5, 77% w pyt. 10, 88% w pyt. 13, 86% w pyt. 15, 80% w pyt. 16
oraz pyt. 17, gdzie zapytałem o własne spostrzeżenia odpowiedzi udzieliło 18% respondentów.
Można zatem stwierdzić, że ankietowani podeszli bardzo poważnie do postawionego zadania i w większości
odpowiadali na wszystkie pytania.
28
przemawiają jednoznacznie na korzyść Aluminium Konin, co rzutuje bezpośrednio
na ocenę własnej rzeczywistości przez pracowników po 16 latach transformacji ustrojowej
w Polsce.
W drugim pytaniu poprosiłem respondentów o uzasadnienie swojego wyboru
z pytania pierwszego. Tu pojawił się cały szereg odpowiedzi bardziej i mniej
rozbudowanych. Odpowiedzi pozytywne respondenci uzasadniali wskazując następujące
argumenty:
•
poprawa stopy życiowej 13%,
•
wolność 14%,
•
posiadanie pracy 12%,
•
dostępność towarów na rynku 12%,
•
posiadanie rodziny 3%.
Argumenty negatywne natomiast to przede wszystkim:
•
niepewna przyszłość 23%,
•
bezrobocie 12%,
•
niskie zarobki 8%,
•
korupcja 6%,,
•
wysokie ceny 4%.
Na pytanie trzecie: „Jak ocenia Pan/Pani okres PRL?” – respondenci
odpowiadali następująco:
•
bardzo dobrze – 1%,
•
dobrze – 29%,
•
obojętnie – 38%,
•
źle – 26%
•
bardzo źle – 6%.
Analizując wyniki przeprowadzonego badania w tym akurat przypadku ciekawa tendencja
pojawiła się, jeżeli spojrzymy na wyniki badania biorąc pod uwagę wiek respondentów.
Otóż można postawić tezę, że im starsze pokolenie, tym korzystniej ocenia okres PRL.
Widać wyraźny przepływ odpowiedzi wraz wiekiem z negatywnych do pozytywnych.
Np. PRL oceniany jest „dobrze” w przedziale wiekowym od 20 – 35 lat przez 20%
respondentów, w przedziale od 36 – 50 lat przez 31% a w przedziale powyżej lat 50 przez
40% respondentów. Jeżeli weźmiemy odpowiedź „źle” to tendencja jest dokładnie
odwrotna. Dokładnie obrazuje to Tabela 4.
29
Tabela 4
Odpowiedzi na pyt. 3 – ze względu na wiek respondentów
20-35 lat
36-50 lat
powyżej 50 lat
bardzo dobrze – 0%
bardzo dobrze – 1%
bardzo dobrze – 0%
dobrze – 20%
dobrze – 31%
dobrze – 40%
obojętnie – 44%
obojętnie – 35%
obojętnie – 40%
źle – 28%
źle – 26%
źle – 20%
bardzo źle – 8%
bardzo źle – 6%
bardzo źle – 0%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
W pytaniu 4 zapytałem: „Jaka jest Pana/Pani zdaniem sytuacja regionu
konińskiego?”. Nikt nie określił sytuacji jako bardzo dobrej, dobrze ocenia sytuację 10%
ankietowanych, przeciętnie 45%, źle 36% a bardzo źle 9% ankietowanych. Kolejny raz
mamy do czynienia z sytuacją stosunkowej równowagi, gdzie oceny pozytywne to 30%
a negatywne 32%. Zatem kolejny raz opinia jest podzielona. Sytuacja nieco się zmienia,
jeżeli spojrzymy na odpowiedzi ze względu na stanowisko pracy. Pracownicy na
stanowiskach nierobotniczych znacznie bardziej krytycznie oceniają sytuację regionu
konińskiego. 65% ludzi zarządzających grupami pracowników oceniają sytuację jako
bardzo złą lub złą, w sytuacji gdy jedynie 37% ich „podopiecznych” uważa podobnie.
Pokazuje to dokładnie Tabela 5.
Tabela 5
Odpowiedzi na pyt. 4 – ze względu na stanowisko pracy
stanowisko robotnicze
stanowisko nierobotnicze
♦ bardzo dobra – 0%
♦ bardzo dobra – 0%
♦ dobra – 11%
♦ dobra – 7%
♦ przeciętna – 52%
♦ przeciętna – 28%
♦ zła – 29%
♦ zła – 54%
♦ bardzo zła – 8%
♦ bardzo zła – 11%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
30
W pytaniu piątym kontynuowałem temat naszego regionu i zapytałem
ankietowanych: „Czy sytuacja regionu konińskiego zmieniła się, gdy Konin przestał
być miastem wojewódzkim?”. Tu wyniki były dość jednoznaczne i wyglądają
następująco:
Wykres 1
Odpowiedzi na pyt. 5
zmieniła się 72%
28%
72%
nie zmieniła się 28%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
W drugiej części tego pytania respondenci mieli za zadanie uzasadnić swoją decyzję.
Tu najczęściej pojawiające się odpowiedzi to:
mniejsze środki finansowe dla miasta – 32%,
administracja przeniesiona do Poznania – 21%,
Konin stał się prowincją – 21%,
Konin stał się powiatem – 19%,
bezrobocie – 13%.
Tu należy również dodać, że wszyscy respondenci, którzy w pierwszej części pytania
zaznaczyli odpowiedź, iż sytuacja zmieniła się mieli na myśli pogorszenie się sytuacji.
Nikt z zapytanych zaznaczając tą właśnie odpowiedź w uzasadnieniu nie podał
jakichkolwiek skutków pozytywnych. Zatem opinia pracowników różni się diametralnie
od opinii badaczy, którzy twierdzą, iż zmiany administracyjne wyjdą również
31
mieszkańcom byłych miast wojewódzkich na dobre39. Tymczasem pracownicy nie
zauważają zmian, a jeśli już je zauważają to są to zmiany zdecydowanie negatywne.
W pytaniu szóstym zapytałem: „Jaka jest Pana/Pani sytuacja materialna?”.
I tu zdecydowana większość ankietowanych, bo aż 76% odpowiedziała, że ich sytuacja
materialna jest przeciętna, 15% - dobra, 8% - zła, 1% - bardzo dobra, nikt nie zaznaczył
odpowiedzi – bardzo zła. Bardzo podobna sytuacja rysuje się w odpowiedzi na kolejne
pytanie, a mianowicie pytanie siódme, które brzmiało: „Czy zarabia Pan/Pani?”.
Aż 79% ankietowanych odpowiedziało, że zarabiają przeciętnie, 12% udzieliło
odpowiedzi, że zarabiają dobrze, 8% - źle oraz 1% - że bardzo źle. W obu tych pytaniach
uwidacznia się znakomicie różnica pomiędzy pracownikami zajmującymi stanowiska
robotnicze oraz stanowiska nierobotnicze, a więc osoby na stanowiskach kierowniczych.
Wyniki tego rozróżnienia prezentuję w Tabeli 6.
Tabela 6
Odpowiedzi na pyt. 6 i pyt. 7 – ze względu na stanowisko pracy
6) Jaka jest Pana/Pani sytuacja materialna?
stanowisko robotnicze
stanowisko nierobotnicze
♦ bardzo dobra – 0%
♦ bardzo dobra – 4%
♦ dobra – 10%
♦ dobra – 29%
♦ przeciętna – 79%
♦ przeciętna – 67%
♦ zła – 11%
♦ zła – 0%
♦ bardzo zła – 0%
♦ bardzo zła – 0%
7) Czy zarabia Pan/Pani?
stanowisko robotnicze
stanowisko nierobotnicze
♦ bardzo dobrze – 0%
♦ bardzo dobrze – 0%
♦ dobrze – 8%
♦ dobrze – 22%
♦ przeciętnie – 81%
♦ przeciętnie – 75%
♦ źle – 10%
♦ źle – 3%
♦ bardzo źle – 1%
♦ bardzo źle – 0%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
39
Piszę o tym w Rozdziale I.
32
Zatem okazuje się ponownie, że pracownicy zajmujący stanowiska nierobotnicze znacznie
korzystniej oceniają swoją sytuację materialną jak i wysokość zarobków. Nikt z tych
pracowników nie określił swojej sytuacji jako złej czy bardzo złej, a aż 33% określiło ją
jako bardzo dobrą lub dobrą. Myślę, że wynika to pośrednio z wysokości zarobków.
22% pracowników zajmujących stanowiska nierobotnicze twierdzi, że zarabia dobrze,
a jedynie 3% twierdzi, że zarabia źle. Inaczej jest w przypadku pracowników na
stanowiskach robotniczych, gdzie jest swoista równowaga między ocenami pozytywnymi
i negatywnymi, co prezentuje Tabela 6. Charakterystyczne dla obu badanych grup jest to,
że znakomita większość ankietowanych ocenia przeciętnie zarówno swoją sytuację
materialną jak i wysokość zarobków. Mimo wszystko opinie pracowników na
stanowiskach nierobotniczych są korzystniejsze40.
W pytaniu ósmym chciałem się dowiedzieć: „Jak ocenia Pan/Pani sytuacje
własnego zakładu pracy?”. Wyniki były dość zróżnicowane, chociaż z dwukrotną
przewagą opinii negatywnych w stosunku do pozytywnych. Odpowiedzi wyglądają
następująco:
bardzo dobrze – 3%,
dobrze – 19%,
przeciętnie – 35%,
źle – 37%,
bardzo źle – 6%.
Naturalnym kryterium rozróżniającym respondentów w tym przypadku wydaje się miejsce
zatrudnienia. Wyniki, które otrzymujemy porównując odpowiedzi ankietowanych są
bardzo jednoznaczne. Otóż pracownicy Zespołu Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin
S.A. w 80% oceniają sytuację źle lub bardzo źle, w dodatku nikt nie zaznaczył odpowiedzi
pozytywnych. Dokładnie odwrotnie jest w przypadku pracowników Aluminium Konin –
Impexmetal S.A., z których 79% odpowiedziało, iż sytuacja w zakładzie jest dobra lub
bardzo dobra. W tym przypadku nikt nie zaznaczył odpowiedzi negatywnych. Natomiast
najbardziej złożona sytuację mamy w przypadku pracowników Kopalni Węgla Brunatnego
„Konin” w Kleczewie S.A., gdzie najwięcej respondentów, bo aż 51% odpowiedziało,
że sytuacja jest przeciętna. Szczegółowe wyniki prezentuje Tabela 7. Trzeba powiedzieć,
że odpowiedzi na to właśnie pytanie znakomicie wpisują się w sytuację zakładów pracy.
Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. od lat boryka się z problemem
40
Dla przypomnienia dodam, że średnie zarobki pracowników na stanowiskach nierobotniczych są wyższe
o około 40% od zarobków pracowników na stanowiskach robotniczych.
33
nieudolnej prywatyzacji, niedotrzymywaniem zobowiązań głównego inwestora Elektrimu
S.A. względem pracowników. Niepewna przyszłość we wszystkich trzech elektrowniach
wchodzących w skład zakładu a także spółek okalających powoduje, że ankietowani
wystawiają zdecydowanie negatywną ocenę własnemu zakładowi pracy. Aluminium
Konin – Impexmetal S.A. jest zakładem pracy, który pomyślnie przebrnął przez proces
prywatyzacji, stając się dochodowym i konkurencyjnym przedsiębiorstwem. Myślę,
że to właśnie powoduje zadowolenie załogi oraz korzystną ocenę własnego miejsca pracy.
Natomiast Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin” w Kleczewie S.A. stoi dzisiaj przed
kluczowymi decyzjami, które muszą zapaść w najbliższych miesiącach. Decyzja
o restrukturyzacji, a także wyborze drogi, jaką przez kolejne lata będzie podążać
przedsiębiorstwo powoduje niezdecydowanie w ocenie oraz i duże zróżnicowanie
w odpowiedziach na zadane pytanie. Mimo wszystko 34% badanych pracowników kopalni
oceniło sytuację w zakładzie pracy jako złą lub bardzo złą, a dobrze sytuację ocenia 15%
zapytanych
pracowników.
Można
zatem
powiedzieć,
że
pracownicy
wyrażają
odpowiadając na to pytanie rzeczywistą sytuację, jaką można stwierdzić analizując dane
dotyczące poszczególnych zakładów pracy.
Tabela 7
Odpowiedzi na pyt. 8 – ze względu na miejsce zatrudnienia respondentów
KWB Konin
ZE PAK
Aluminium Konin
• bardzo dobrze – 0%
• bardzo dobrze – 0%
• bardzo dobrze – 16%
• dobrze – 15%
• dobrze – 0%
• dobrze – 63%
• przeciętnie – 51%
• przeciętnie – 20%
• przeciętnie – 21%
• źle – 32%
• źle – 65%
• źle – 0%
• bardzo źle – 2%
• bardzo źle – 15%
• bardzo źle – 0%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
W kolejnych pytaniach chciałem poznać i zbadać polityczne wybory moich
respondentów zarówno na gruncie krajowym jak i międzynarodowym. Jeszcze bardziej
interesowały mnie powody podejmowania takich właśnie wyborów, czym były one
determinowane oraz jaki wpływ wywarły na moich respondentów podjęte już decyzje
polityczne. Ciekawym jest również to, czy respondenci będą konsekwentni w swoich
politycznych wyborach.
34
W pytaniu dziewiątym zapytałem: „Jak głosowałem/głosowała Pan/Pani
w Referendum Konstytucyjnym w 2003 roku?”. 29% respondentów nie poszło w ogóle
głosować, 55% za przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, natomiast 16%
zagłosowało przeciwko przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Oczywiście jeśli
wykluczymy osoby, które nie brały udziału w głosowaniu wyniki przedstawiają się
następująco:
za przystąpieniem Polski do UE – 77% głosujących,
przeciw przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej – 23% głosujących.
Warto w tym akurat przypadku spojrzeć na wyniki tego właśnie głosowanie ze względu
na wykształcenie respondentów. Szczegółowe wyniki pokazuje Wykres 2.
Wykres 2
Odpowiedzi na pyt. 9 – ze względu na wykształcenie respondentów
100
ZA
80
60
PRZECIW
40
nie
głosowałem/
głosowałam
20
ze
w
yż
s
śr
ed
ni
e
ow
e
za
w
od
po
ds
ta
w
ow
e
0
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
Wykres powyższy pokazuje, jak wykształcenie respondentów wpłynęło na ich odpowiedzi.
Respondenci z wykształceniem podstawowym nie poszli w ogóle do wyborów.
57% respondentów z wykształceniem zawodowym również nie poszło do wyborów,
29%
respondentów
zagłosowało
za
przystąpieniem
do
Unii
Europejskiej
a 14% zagłosowało przeciw. Natomiast jeśli spojrzymy na wyniki w grupie pracowników
posiadających wykształcenie średnie to 59% głosowało za przystąpieniem Polski
35
do Unii Europejskiej, 19% zagłosowało przeciw a 22% nie poszło głosować. Natomiast
wynik w grupie pracowników posiadających wykształcenie wyższe jest jednoznaczny,
a mianowicie wszyscy ankietowani zagłosowali za przystąpieniem Polski do Unii
Europejskiej. Można zatem stwierdzić jednoznacznie przynajmniej to, iż im wyższe
wykształcenie respondentów tym wyższa frekwencja w głosowaniu a także zdecydowany
wzrost poparcia dla integracji europejskiej.
Kontynuując wątek europejski w pytaniu dziesiątym zapytałem: „Co skłoniło
Pana/Panią do podjęcia takiej decyzji w Referendum Konstytucyjnym?”. Tu pojawiły
się bardzo różne odpowiedzi. Osoby, które głosowały za przystąpieniem Polski do Unii
Europejskiej za powód swojej decyzji podawały najczęściej:
− poprawa standardu życia – 80%,
− środki unijne – 6%,
− wzrost zarobków – 4%,
− poparcie Jana Pawła II – 2%,
− poprawa warunków życia – 2%,
− rozwój rolnictwa – 2%.
Osoby, które zagłosowały przeciw za główne powody swojej decyzji podali:
− niekorzystne warunki członkostwa – 69%,
− brak zmian – 19%,
− wysokie koszty – 13%.
Natomiast osoby, którzy nie wzięły udziału w głosowaniu za powód podawali przede
wszystkim:
− brak rzetelnej informacji – 17%,
− niezdecydowanie – 10%,
− nigdy nie głosują – 3%41.
Chcąc spojrzeć na zagadnienie integracji europejskiej w naszym regionie z nieco innej
strony w pytaniu jedenastym zapytałem ankietowanych: „Jak ocenia Pan/Pani 1,5 roku
członkostwa Polski w Unii Europejskiej?”. Wynik nie był wielkim zaskoczeniem,
dlatego, że półtora roku jest w moim przekonaniu okresem zbyt krótkim na to,
by jednoznacznie oceniać skutki naszego przystąpienia do Unii Europejskiej. Skutki42 będą
41
Ta dość zaskakująca odpowiedź, że nigdy nie biorę udziału w wyborach pojawiła się również później
w stosunku do wyborów prezydenckich oraz parlamentarnych, co pokazuję, że istnieją osoby,
które całkowicie i świadomie nie korzystają ze swojego biernego prawa wyborczego.
42
Pisząc skutki mam na myśli zarówno skutki pozytywne jak i negatywne.
36
widoczne najwcześniej za kilka lat, mimo to pojawiają się już pierwsze sygnały, czy wybór
Polaków o przystąpieniu do Unii Europejskiej okazał się słuszny. Aż 59% oceniło
przeciętnie pierwsze półtora roku naszego członkostwa, źle oceniło 26% ankietowanych,
ankietowanych dobrze 15%. Brak było w ogóle odpowiedzi skrajnych, a więc nikt nie
oceniła naszego członkostwa jako bardzo dobre lub bardzo złe. Oznacza to reasumując,
że pracownicy są ostrożni w swych ocenach i widocznie nie odczuli jeszcze bezpośrednio
znaczących dla siebie zmian. Interesujące wydaję się jak odpowiadali mieszkańcy miasta
i wsi. Wyniki pokazuje Wykres 3.
Wykres 3
Odpowiedzi na pyt. 11 – ze względu na miejsce zamieszkania
100
80
DOBRZE
60
PRZECIĘTNIE
40
ŹLE
20
0
miasto
wieś
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
Okazuje się, że dwukrotnie więcej mieszkańców wsi oceniło źle pierwsze półtora roku
członkostwa Polski w Unii Europejskiej w stosunku do mieszkańców miasta. Poziom
odpowiedzi
przeciętnie
jest
na
podobnym
stosunkowo
wysokim
poziomie:
wśród pracowników zamieszkujących miasto wyniósł 63% a wśród mieszkańców wsi
50%. Analogicznie więcej mieszkańców miasta oceniło dobrze nasze członkostwo w Unii
Europejskiej – było to 17% ankietowanych, gdzie tej samej odpowiedzi udzieliło tylko
10% pracowników zamieszkujących na wsi. Mimo wszystko patrząc na wszystkie
odpowiedzi ankietowani byli dość powściągliwi w wyrażaniu jednoznacznych opinii na
temat naszego członkostwa w unijnych strukturach.
37
W kolejnych pytaniach chciałem sprawdzić jak głosowali ankietowani w ostatnich
wyborach prezydenckich oraz parlamentarnych oraz czym kierowali się podejmując swoje
polityczne
decyzje.
Zatem
w
pytania
dwunastym
zapytałem:
„Na
kogo
głosował/głosowała Pan/Pani w ostatnich wyborach prezydenckich w 2005 roku?”.
W tym przypadku wyniki są bardzo jednoznaczne, dlatego że 60% ankietowanych oddało
głos na Lecha Kaczyńskiego, 16% na Donalda Tuska, 6% na Marka Borowskiego a 18%
nie poszło głosować. Gdy jednak wykluczymy osoby, które nie głosowały wtedy wynik
przedstawia się następująco:
Lech Kaczyński – 73%,
Donalda Tusk – 20%,
Marek Borowski – 7%.
Zatem wybory wśród moich respondentów wygrał bezapelacyjnie i jednogłośnie
Lech Kaczyński.
W pytaniu trzynastym zapytałem ankietowanych: „Co skłoniło Pana/Panią do
podjęcia takiej decyzji w wyborach prezydenckich?”. Ankietowani, którzy wzięli udział
w wyborach uzasadniając swój wybór jako powód takiej a nie innej decyzji najczęściej
podawali:
•
był to dobry kandydat – 36%,
•
kandydat posiadał dobry program – 20%,
•
pragnienie zmian – 7%,
•
walka z przestępczością – 6%,
•
wybrali mniejsze zło – 6%,
•
obywatelski obowiązek – 3%.
Ciekawym jest również to, że zaledwie 1% respondentów wskazał jako powód
zagłosowania na Lecha Kaczyńskiego przywileje górnicze oraz emerytalne, które według
mojej opinii były jednym z kluczowych haseł wyborczych Lecha Kaczyńskiego oraz
Prawa i Sprawiedliwości i miały ogromne znaczenie dla mieszkańców naszego regionu.
Warto też zauważyć, że nikt nie zaznaczył odpowiedzi, iż głosował na Andrzeja Leppera,
co w stosunku do wyników w naszym okręgu wyborczym jest dość zaskakujące43.
Ankietowani, którzy nie wzięli udziału w wyborach aż w 67% za powód podawali to,
że w wyborach nie było dobrego kandydata. Pojawiały się również sformułowania typu
43
Sądzę jednak, że wynika to z tego, że ankietowani mogli głosować różnie w dwóch turach wyborów,
w jednej na Andrzeja Leppera a w drugiej na jednego z dwóch wyłonionych w pierwsze turze kandydatów.
Mimo, że wachlarz odpowiedzi zawierał imiona i nazwiska pięciu najwyżej notowanych kandydatów
w regionie, a także opcję wpisania kandydata spoza listy.
38
„nie było godnego kandydata na najwyższy urząd w państwie, dlatego nie wziąłem udziały
w głosowaniu”. Ponownie pojawiły się wpisy „nigdy nie biorę udziału w wyborach”,
o czym pisałem wcześniej. W odniesieniu do pytania dwunastego proponuję spojrzeć jak
rozkładały się głosy na trzech notowanych kandydatów – ze względu na staż pracy
w przedsiębiorstwie – co pokazuje Wykres 4.
Wykres 4
Odpowiedzi na pyt. 12 – ze względu na staż pracy
100
80
Lech
Kaczyński
60
Donald Tusk
40
Marek
Borowski
20
0
1-10 lat
11-20 lat
powyżej 20 lat
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
Zatem widać, że im dłuższy staż pracy w zakładzie tym większe poparcie dla Lecha
Kaczyńskiego. To poparcie może być związane z obietnicami przedwyborczymi tego
kandydata, zwłaszcza zapowiedziami zajęcia się regionem konińskim, emeryturami
górniczymi oraz opieką socjalną. Warto zauważyć również to, że „najmłodsze pokolenie”
pracowników odwróciło się wyraźnie od kandydata lewicowego, który uzyskał poparcie
pozostałych grup pracowników. Wykazali oni również stosunkowo wysokie poparcie dla
Donalda Tuska. Mimo tych wszystkich czynników w każdej z grup zdecydowanym
zwycięzcą został Lech Kaczyński.
Pytanie czternaste jest również związane z wyborami. Zapytałem ankietowanych:
„Na jaką partię głosował/głosowała Pan/Pani w ostatnich wyborach parlamentarnych
w 2005 roku?”. Zdecydowanym zwycięzcom okazało się tu Prawo i Sprawiedliwość
zdobywając 48% głosów ankietowanych, kolejno Platforma Obywatelska 13%,
39
Sojusz Lewicy Demokratycznej 8%, Samoobrona 5%, Socjaldemokracja Polska 2%.
Aż 24% ankietowanych nie poszło głosować. Jeżeli pominiemy osoby, które nie
uczestniczyły w głosowaniu, wtedy wyniki przedstawiają się w sposób następujący:
♦ Prawo i Sprawiedliwość – 63%,,
♦ Platforma Obywatelska – 17%,
♦ Sojusz Lewicy Demokratycznej – 11%,
♦ Samoobrona – 7%,
♦ Socjaldemokracja Polska – 3%.
Po raz kolejny spójrzmy na wyniki wyborów ze względu na wykształcenie respondentów.
Wykluczamy w tym przypadku osoby, które nie wzięły udziału w głosowaniu. Wyniki
prezentuje Wykres 5.
Wykres 5
Odpowiedzi na pyt. 14 – ze względu na wykształcenie
100
Prawo i
Sprawiedliwość
80
Platforma
Obywatelska
60
40
Sojusz Lewicy
Demokratycznej
20
Samoobrona
ze
w
yż
s
śr
ed
ni
e
ow
e
w
od
Socjaldemokracj
a Polska
za
po
ds
ta
w
ow
e
0
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
I tutaj można zauważyć kilka tendencji. Otóż po pierwsze poparcie dla Samoobrony
ze 100% w grupie pracowników z wykształceniem podstawowym spada stopniowo
aż do 0% wśród pracowników z wykształceniem wyższym. Natomiast poparcie dla Prawa
i Sprawiedliwości spada z 82% w grupie pracowników z wykształceniem zawodowym,
poprzez 63% z wykształceniem średnim osiągając pułap 50% wśród pracowników
40
z wykształceniem wyższym. Odwrotną tendencję zauważymy, jeżeli spojrzymy na wyniki
Platformy Obywatelskiej: 9% wśród pracowników z wykształceniem zawodowym,
14% z wykształceniem średnim i aż 50% wśród ankietowanych z wykształceniem
wyższym. Warto też odnotować, że Sojusz Lewicy Demokratycznej jedynie w grupie
pracowników z wykształceniem średnim uzyskał 14% poparcie.
Podobnie jak w przypadku wyborów prezydenckich, również tu chciałem poznać
motywy jakimi kierowali się ankietowani dokonując swojego wyboru. Dlatego w pytaniu
piętnastym zapytałem: „Co skłoniło Pana/Panią do podjęcia takiej decyzji w wyborach
parlamentarnych?”. Wśród ankietowanych, którzy postanowili nie uczestniczyć
w wyborach najczęstsze odpowiedzi to:
•
dobry program – 41%,
•
pragnienie zmian – 8%,
•
mniejsze zło – 7%,
•
polityka prospołeczna – 5%,
•
walka z przestępczością – 5%.
Pojawia się również odpowiedź o obywatelskim obowiązku, której udzieliło 1%
ankietowanych. Natomiast ciekawe było stwierdzenie jednego z respondentów, który
stwierdził, że głosował na Platformę Obywatelską wiedząc, że wygra Prawo
i Sprawiedliwość, ale chciał abyśmy mieli w Polsce silną opozycję44. Dwóch innych
respondentów jako powód głosowania na Sojusz Lewicy Demokratycznej podało
„wierność”. Natomiast osoby, które nie poszły głosować za powód swojej decyzji
podawały przede wszystkim:
•
brak dobrego programu – 42%,
•
brak zaufania do partii politycznych – 17%,
•
rozczarowanie – 13%,
•
nigdy nie głosuję – 8%.
Podsumowując wybory prezydenckie oraz wybory parlamentarne stwierdzić można
jednoznacznie, że zdecydowanym zwycięzcą wśród ankietowanych okazało się Prawo
i Sprawiedliwość w wyborach parlamentarnych oraz kandydat tej partii, czyli Lech
Kaczyński w wyborach prezydenckich. Patrząc na wyborcze hasła i slogany to można
dojść do wniosku, że właśnie obietnice zabezpieczenia socjalnego, zapewnienia
o wcześniejszych emeryturach górniczych (tak ważnych z punktu widzenia pracowników
44
Oczywiście respondenci odpowiadali na pytania znając już doskonale wyniki wyborów i układ sił
politycznych w Sejmie i Senacie.
41
kopalni), walka z korupcją i przestępczością, a także chęć zmian na lepsze spowodowały
wysokie zwycięstwo tej właśnie opcji politycznej. Politycy tej partii w tym akurat
segmencie trafili na podatny grunt wyborczy i wykorzystali go z dużą skutecznością.
W dwóch ostatnich pytaniach merytorycznych mojego arkusza ankiety, poznawszy
już wcześniej opinię moich ankietowanych pozostało mi jeszcze dowiedzieć się, jakie
są ich rokowania na przyszłość oraz co jeszcze nurtuje pracowników omawianych
zakładów przemysłowych. Dlatego w pytaniu szesnastym zapytałem: „Czy widzi
Pan/Pani szansę w poprawie własnej sytuacji w najbliższych latach?”. Wynik jest dość
jednostronny, dlatego że 74% ankietowanych odpowiedziało, że nie widzi takiej szansy,
natomiast
26%
odpowiedziało,
że
widzi
takową
szansę.
Zatem
respondenci
są raczej zwolennikami pesymistycznej wizji przyszłości. Zobaczymy jak na tym tle będą
się prezentowały odpowiedzi respondentów z podziałem na kobiety i mężczyzn. Wyniki
prezentuje Wykres 6.
Wykres 6
Odpowiedzi na pyt. 16 – ze względu na płeć
100
80
TAK
60
40
NIE
20
0
kobiety
meżczyźni
Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonego badania.
Wykres pokazuje, że kobiety podobnie jak mężczyźni zdecydowanie pesymistycznie
odnoszą się do przyszłości. Natomiast mimo wszystko są one bardziej optymistyczne.
35% kobiet widzi jednak szansę na poprawę własnej sytuacji w najbliższych latach,
42
gdy wśród mężczyzn taką opinie wyraża 24% badanych. W drugiej części pytania
szesnastego poprosiłem respondentów o uzasadnienie dokonanego wyboru. I tak osoby,
które wyrażały brak nadziei na przyszłe lata motywowały to w taki sposób:
•
brak perspektyw na przyszłość – 39%,
•
zła sytuacja ekonomiczna – 23%,
•
brak zainteresowania regionem – 14%,
•
rozczarowanie – 3%.
Zatem osobom, które reprezentują opcję pesymistyczną przede wszystkim przeszkadza
brak szans na rozwój Natomiast także zła sytuacja ekonomiczna, która powoduje właśnie
ten brak perspektyw. Równie ważny jest brak zainteresowani regionem konińskim
ze strony władz centralnych a także rozczarowanie dotychczasowymi działaniami lub ich
brakiem. Natomiast osoby, które mimo wszystko wyrażały nadzieje na lepsze jutro
argumentowały to w ten sposób:
•
nadzieja na zmiany – 69%,
•
poprawa standardu życia – 8%,
•
posiadanie pracy – 4%.
A zatem optymizm tych ankietowanych wynika przede wszystkim z nadziei na lepsze
jutro, poprawy standardu życia, która pozwala zakładać, że w przyszłości może być
jeszcze lepiej. Ważnym czynnikiem dla ankietowanych jest również to, że posiadają oni
stałe oraz w miarę stabilne zatrudnienie.
Ostatnie pytanie merytoryczne, a więc w pytanie siedemnaste brzmiało: „Czy są
jeszcze sprawy, o które nie pytałem a są dla Pana/Pani istotne z punktu widzenia
mojej pracy?”. Z takiej możliwości skorzystało 18% ankietowanych. Tutaj odpowiedzi
wyglądały przedstawiają się następująco:
•
prywatyzacja – 39%,
•
oświata – 17%,
•
opieka medyczna – 11%,
•
niepełnosprawność – 6%,
•
trudności regionu – 6%,
•
bezradność obywatela – 6%.
•
większe zarobki – 6%,
Odpowiedzi te uzmysłowiły mi po raz kolejny jak ważnym i drażliwym zagadnieniem jest
pojęcie prywatyzacji w naszym regionie. Z jednej strony szybkiej i zakończonej sukcesem
43
również dla zatrudnionych osób, z drugiej zaś strony długotrwałej i uciążliwej dla
pracowników, związanej niejednokrotnie z widmem grupowych zwolnień. Respondenci
wspominają też o trudnościach całego regionu oraz większych zarobkach. Mimo to nie
zamykają się jedynie w obrębie własnego środowiska i własnych problemów a wychodzą
troszeczkę dalej wskazując zagadnienie polskiej oświaty i „palący”, szczególnie
w ostatnich latach, problem polskiej służby zdrowia, a także często niedostrzegany
w naszym społeczeństwie problem niepełnosprawności. Jednak zdecydowanie tematem
wzbudzającym największe zainteresowanie i zaniepokojenie ankietowanych jest z całą
pewnością prywatyzacja – jej skutki i znaczenie dla regionu konińskiego. Pojawiły się
również odpowiedzi dość osobliwe, jak np. „nie lubię takich pytań”45. Dość skrajną
i rozpaczliwą odpowiedzią było również sformułowanie jednego z respondentów, który
napisał „mam wszystkiego dosyć”. Świadczyć to może o bezradności obywatela.
2.4. Podsumowanie przeprowadzonego badania
Podsumowując moją pracę badawczą, mimo że badanie było przeprowadzone
na grupie zaledwie 100 respondentów, to wydaje się, że wyniki są reprezentatywne46.
Dla wyjaśnienia dodam, że analizując odpowiedzi ankietowanych na pytania otwarte oraz
pytania
półotwarte
zastosowałem
swoistego
rodzaju
uogólnienia
wypowiedzi
ankietowanych, magazynując je w najbardziej charakterystyczne grupy odpowiedzi.
W toku przeprowadzonego badania wyszło na jaw kilka tendencji wśród grupy
pracowniczej regionu konińskiego, które pozwalają zrozumieć zarówno mentalność
tej grupy, jak i jej cechy charakterystyczne. Wnioski płynące z przeprowadzonego badania
na tle innych badań oraz publikacji, a także regionalnych informacji prasowych prezentuje
w Rozdziale III.
45
Niestety respondent nie wyjaśnił, co go zniechęca do udzielania odpowiedzi na tego rodzaju pytania.
Szczegółowe wyniki przeprowadzonego badania stanowią Załącznik nr 2, który został dołączony do
pracy, natomiast Załącznik nr 3 to graficzny obraz odpowiedzi respondentów na zadane przeze mnie
pytania.
46
44
Rozdział III
Wpływ 16 lat transformacji ustrojowej w Polsce i jej znaczenie
dla mieszkańców byłego województwa konińskiego
3.1. Sytuacja byłego województwa konińskiego po 16 latach
transformacji ustrojowej w Polsce
Wyniki przeprowadzonego badania pokazują nastroje panujące wśród załogi
zakładów przemysłowych regionu konińskiego. Transformacja ustroju politycznego
w Polsce, która nastąpiła w roku 1989, uruchomiła proces wielokierunkowych przeobrażeń
społeczno – gospodarczych. Proces ten, jak pokazują liczne badania, ma zróżnicowany
regionalnie charakter. Dla jednych regionów oznacza zdecydowaną poprawę, impuls do
wielopłaszczyznowego rozwoju jakościowego. W tych regionach przeobrażenia wyszły
mieszkańcom na dobre. W innych natomiast narastające problemy, trudności i przeszkody
są boleśnie odczuwalne przez znaczną część mieszkańców. Dziś widać już wyraźnie,
że do liderów przeobrażeń gospodarczych należą przede wszystkim regiony związane
z
dużymi
aglomeracjami
miejskimi,
jak:
Warszawa,
Poznań,
Kraków,
Łódź.
Charakteryzują się one stosunkowo bogatymi strukturami gospodarczymi i ludnością
najłatwiej adoptującą się do nowych warunków47.
Konin do tego rodzaju miast nie należy, a jego mieszkańcy są stosunkowo silnie
uzależnieni od przemysłu ciężkiego, jaki od wielu lat był i jest motorem napędowym
regionu. W toku przekształceń, jakie nastąpiły w rzeczywistości społeczno – gospodarczej
w wyniku transformacji ustrojowej i przechodzenia do gospodarki rynkowej, szczególnie
silnie zaznaczyły się przemiany rynku pracy. Można wyróżnić trzy zasadnicze kierunki
reform ekonomicznych. Były to:
po pierwsze – reformy tworzące podstawy mechanizmu rynkowego,
a zastępujące regulację centralną,
47
E. Rydz, Społeczno – ekonomiczne skutki restrukturyzacji gospodarki na przykładach z Pomorza
Środkowego, red.: R. Orłowski, Z. Zioło, Przemiany społeczno – gospodarcze struktur przestrzennych
w procesie przechodzenia do gospodarki rynkowej, Zamość 1999, s. 147.
45
po drugie – obejmowały kształcenie zasad polityki ekonomicznej, czyli
prawidłowości funkcjonowania rynku pracy (stopniowe wycofywanie się
państwa z normowania wszystkich sfer gospodarki),
po trzecie – prywatyzacja, która miała wywrzeć dodatni wpływ na alokację
zasobów i oszczędne gospodarowanie nimi, a zatem na oszczędne
gospodarowanie pracą48.
Proces transformacji ziemi konińskiej ujawnił z jednej strony zalety regionu oraz
jego potencjał, jakim z całą pewnością jest:
•
dogodne położenie geograficzne na przecięciu kilku kluczowych szlaków
komunikacyjnych.
•
pokłady węgla brunatnego i jego eksploatacja,
•
produkcja energii elektrycznej i jej dystrybucja,
•
produkcja aluminium,
•
silna infrastruktura miejska,
•
system jezior i związany z nimi potencjał turystyczny.
Z drugiej zaś strony na jaw wyszły kryzysogenne struktury gospodarcze i inne
mankamenty dotyczące regionu, które przy braku reakcji różnych czynników
wewnętrznych i zewnętrznych nieuchronnie doprowadziłoby do całkowitej degradacji
regionu. Tutaj wymienić należy przede wszystkim:
•
brak nowych inwestycji w regionie,
•
brak konkretnych decyzji i działań związanych z przemysłem paliwowo –
energetycznym związanym z eksploatacją złóż węgla brunatnego,
•
rosnące bezrobocie,
•
regres budownictwa mieszkaniowego w ostatnich latach.
Mimo to, należy również wspomnieć o wzroście liczby podmiotów gospodarczych
prowadzących
indywidualną
działalność
gospodarczą, zarówno produkcyjną jak
i usługową, ale również wzrost aktywności mieszkańców. Zmiany te należy traktować jako
zmiany o bardzo szerokim charakterze społeczno – gospodarczym, które wciąż trwają
i będą przekształcać nasz kraj w przeciągu kolejnych dziesięcioleci49.
Problemem, które przewija się w regionie konińskim od wielu już lat jest z całą
pewnością pojęcie prywatyzacji. W Polsce wyróżnić możemy 2 zasadnicze nurty
48
49
Tamże, s. 148.
Tamże, s. 157.
46
dotyczące tego pojęcia, a mianowicie na zwolenników prywatyzacji oraz jej
zdecydowanych krytyków. Krytycyzm ten wynika zapewne z rozczarowania kierunkiem
zmian, kierunkiem prywatyzacji i jej późniejszymi następstwami. Optymizm i pozytywna
ocena wypływa przede wszystkim z wyników badać polskiej gospodarki, na które
powołuje się np. Leszek Balcerowicz – jeden z twórców polskiej transformacji,
szczególnie w zakresie gospodarki. Transformacji gospodarczej w Polsce jak i w innych
krajach
Europy
Środkowej
i
Wschodniej
od
samego
początku
towarzyszyło,
ale i towarzyszy po dziś dzień wiele obaw oraz spekulacji dotyczących jej skutków.
W społecznej świadomości zakorzeniło się wiele mitów. Dziś można skorzystać z analiz
naukowych, dzięki którym można weryfikować potoczne wyobrażenia społeczeństwa
na temat prywatyzacji. W badaniu na temat skutków prywatyzacji przeprowadzonym na
obszarze Czech, Polski i Węgier z lat 1990 – 1994 dał następujące wyniki:
1) W latach 1990 – 1993 wszystkie przedsiębiorstwa przeżyły ogromny wstrząs
związany z upadkiem socjalizmu i wprowadzeniem zasad wolnego rynku.
Firmy sprywatyzowane w tym okresie uzyskały znacznie lepsze wyniki aniżeli
przedsiębiorstwa państwowe.
2) Szczególnie
duża
przewaga
przedsiębiorstw
sprywatyzowanych
nad
państwowymi uwidoczniła się w dziedzinie utrzymywania rynków zbytu lub
zdobywania nowych.
3) Dzięki większej zdolności do ekspansji sprzedaży prywatne firmy okazały się
także
lepsze
od
państwowych
w
dziedzinie
zatrudnienia.
Przeczy
to popularnemu poglądowi, że prywatyzacja prowadzi do destrukcji na rynku
pracy.
4) Wśród sprywatyzowanych firm najlepsze wyniki w dziedzinie zatrudnienia
osiągnęły spółki z kapitałem zagranicznym, a najgorsze – spółki pracownicze.
5) Firmy sprywatyzowane okazały się też wyraźnie lepsze od państwowych
w dziedzinie wydajności pracy, co z kolei umożliwia łączenie rozwoju
przedsiębiorstwa z podwyższaniem realnych płac jego pracowników50.
Zupełnie inaczej sytuację przedstawia Kazimierz Z. Poznański, który proces
prywatyzacji nazywa wielkim przekrętem. Wynika to z tego, że transformacja ustrojowa
ruszyła bardzo szybko, ale równie szybko doszło do katastrofy najpierw w formie recesji,
a potem wyprzedaży majątku na rzecz obcych inwestorów. Przejmowanie fabryk czy
50
L. Balcerowicz, Państwo w przebudowie, Kraków 1998, s. 106 – 107.
47
banków przez zagranicznych właścicieli jest światową normą, ale nie jest normą
przejmowanie całej gospodarki jakiegoś kraju. Jeszcze bardziej zaskakujące jest
przejmowanie narodowego majątku za półdarmo. Autor twierdzi, że próba odbudowy
kapitalizmu w Polsce jest wielką porażką. To stwierdzenie może dziwić, jednak twierdzi
on, że istotne jest nie tylko samo przejście od komunizmu do kapitalizmu, ale również
jakiego rodzaju kapitalizm wyłania się po transformacji. Próbuje on udowodnić,
że zwyrodniały kapitalizm został zamieniony na kapitalizm w jego wynaturzonej wersji.
Kapitalizm ten rodzi się poprzez oddanie większości polskiego kapitału zagranicznym
inwestorom. Zatem poprzez takie działanie nie rodzi się własna klasa kapitalistyczna,
a tym samym mamy tu do czynienia z kapitalizmem z wrodzonym już defektem, który
rzutować będzie na dalszy jego rozwój, powodując ujemne skutki dla gospodarki.
Autor wskazuje również na to, że w Polsce brak jest rzetelnej dyskusji na temat
prywatyzacji i jej rzeczywistego oddziaływania na sytuacje w kraju51.
Te dwa zupełnie odmienne punkty widzenia pokazują, jak różnie oceniać można
prywatyzację. Sytuację tę widać doskonale na przykładzie regionu konińskiego, którym
prywatyzacja była jednym z głównych czynników mających wpływ na funkcjonowanie
całego regionu. W przeciwieństwie do gospodarki nakazowo – rozdzielczej, w której siłą
napędową rynku pracy jest podaż pracy, w gospodarce rynkowej funkcję tę spełnia popyt
na pracę. W wymiarze ilościowym aktualny popyt na pracę wyraża się liczbą wolnych
stanowisk pracy oraz wielkością zasobów czasu pracy, odpowiadających zapotrzebowaniu
pracodawców. W wymiarze jakościowym popyt na pracę określają wymagane cechy
osobowe oraz kwalifikacje poszukiwanych pracowników, włączając w to ich szczególne
uzdolnienia i dyspozycyjność wobec pracodawcy52.
Przemiany ustrojowe, które nastąpiły po 1989r., w istotny sposób wpłynęły na
przeobrażenia struktury społeczno – gospodarczej polskich miast. Struktury te zostały
ukształtowane
przede
wszystkim
w
wyniku
reguł
funkcjonowania
gospodarki
i społeczeństwa w czterdziestoleciu realnego socjalizmu53. Okręg koniński od
kilkudziesięciu lat związany z przemysłem energetycznym wykształcił dużą ilość
pracowników o ściśle określonych kwalifikacjach zawodowych. Transformacja systemowa
polskiej gospodarki wraz z nakładającymi się na nią procesami społecznymi
51
K. Z. Poznański, Wielki przekręt. Klęska Polskich Reform, Warszawa 1999, s. 9 – 10.
J. Unolt, Ekonomiczne problemy rynku pracy, Katowice 1999, s. 29.
53
J. Słodczyk, Przekształcenia demograficzno – i demograficzno – przestrzennej struktury miast w okresie
przemian ustrojowych, red.: U. Łangowska – Szczęśniak, Demograficzne i ekonomiczne skutki transformacji
w Polsce – aspekt regionalny, Opole 2002, s. 47.
52
48
i demograficznymi powoduje zasadnicze zmiany na rynku pracy. Polegają one na
obniżeniu się aktywności zawodowej ludności, zmniejszaniu liczby pracujących
w gospodarce, przy jednoczesnym demograficznym przyroście podaży siły roboczej,
zmianach w strukturze ludności pracującej oraz ujawnianiu się i narastaniu bezrobocia54.
Region koniński jest jednym z wielu regionów polskich, które dotkliwie odczuły
przemiany systemowe. Jak pokazałem w Rozdziale I – trzy opisywane przeze mnie
przedsiębiorstwa w różnym stopniu skorzystały z przemian gospodarczych. Jedno z nich
funkcjonuje nadal pod pełną kontrolą Skarbu Państwa, drugie w pełni sprywatyzowane
funkcjonujące na zasadach rynkowych i odnosi na tym rynku spore sukcesu.
Trzecie z przedsiębiorstw stoi w dniu dzisiejszym przed kolejna fazą zmian i inwestycji,
które mają doprowadzić do rynkowej formuły pozwalającej na funkcjonowanie na obecnie
panujących warunkach wolnego rynku. To wszystko w oczywisty sposób wpływa na całe
miasto Konin i jego okoliczne pomniejsze miejscowości.
3.2. Sytuacja ekonomiczna i społeczna w regionie w lokalnych
źródłach informacji
Charakteryzując sytuację regionu konińskiego i próbując scharakteryzować nastroje
społeczne należy wspomnieć również o „Przeglądzie Konińskiem”, który jest głównym
źródłem informacji z regionu konińskiego. Jest to tygodnik, na łamach którego w ciągu
ostatniego roku ukazało się bardzo dużo artykułów opisujących, ale również
komentujących „konińską rzeczywistość”. Z moich obserwacji a także osobistych
doświadczeń wynika, że tygodnik ten ma bardzo duży wpływ na kształtowanie
świadomości mieszkańców regionu, a publicystyka uprawiana przez ten tygodnik odgrywa
ogromną rolę. Analizując poszczególne artykuły uzyskujemy dość klarowny obraz naszej
regionalnej rzeczywistości, który wydaje się być obrazem rzeczywistym i prawdziwym.
Szczegółowo opisywane poszczególne etapy przeobrażeń naszego regionu oraz rozważania
na łamach gazety o perspektywach na przyszłość a także zagrożeniach towarzyszących
tym perspektywom powodują, że przeciętny mieszkaniec Konina ma dość szeroki obraz
sytuacji.
54
A. Bobrowska, A. Piasecka, Przemiany na opolskim rynku pracy w okresie transformacji,
red.: U. Łangowska – Szczęśniak, Demograficzne i ekonomiczne skutki transformacji w Polsce – aspekt
regionalny, Opole 2002, s. 209.
49
Wczytując się w poszczególne artykuły można znaleźć bardzo dużo faktów, które
powodują, iż mieszkańcy Konina tak a nie inaczej oceniają swoją obecną sytuację.
Stwierdzenie Ministra Skarbu Państwa, że „nie ma on zamiaru umierać za Konin” może
potwierdzić jedynie powszechnie panującą opinię mieszkańców o braku zainteresowania
władz centralnych problemami naszego regionu oraz brakiem jakichkolwiek pomysłów na
poprawę sytuacji ekonomicznej i społecznej w Koninie55. Szeroko rozpisywano się
o protestach górników, apelach i wezwaniach o pomoc do rządu a także rozpaczliwych
akcjach przeciw Elektrimowi, który nie dotrzymywał swoich zobowiązań. Na łamach
gazety rozważano również różnego rodzaju perspektywy i możliwości rozwiązania tego
problemu56. Sytuacja bywała tak napięta, że protestujący górnicy kontaktowali się nawet
z byłym prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej Lechem Wałęsą. Przedstawiono mu
sytuację regionu i poproszono o interwencję w tej sprawie do najwyższych ówcześnie
rządzących władz państwowych57.
Determinacja pracowników naszego regionu była już momentami tak duża,
że postanowili oni nawet blokować czasowo przejścia dla pieszych na bardzo ruchliwej
trasie warszawskiej oraz blokować torowiska w celu czasowego uniemożliwienia
dostaw węgla do elektrownii. Wszystko to miało na celu zwrócenie uwagi władz
lokalnych, ale przede wszystkim centralnych na to, że problemy w regionie zaczynają się
piętrzyć i nieustannie narastają. W tym czasie uwidoczniło się również silne
zaangażowanie ze strony Samoobrony, z posłanką Renatą Beger oraz Alfredem Budnerem
na czele. Obecność posłów Samoobrony spowodowała ponadto wewnętrzny spór wśród
osób protestujących i dlatego część związków zawodowych w elektrowniach oraz związki
kopalniane nie wzięły udziału w tym akurat proteście. Za przyczynę swej nieobecności
podawały to, że nie mają zamiaru uczestniczyć w kampanii wyborczej Samoobrony58.
Zainteresowała mnie również seria felietonów noszących tytuł „Piszę do Ciebie”
autorstwa redaktora Stanisława Piguły. Czasem w zabawny, czasem w całkowicie
poważny sposób komentujący „konińską rzeczywistość” w trafny sposób pokazuje
mankamenty naszego regionu i prowadzonej wobec niego polityki centralnej i lokalnej.
W jednym z nich snuje on dość smutną wizję miasta Konina. A mianowicie posługuje się
55
Nie mam zamiaru umierać za Konin - Minister Skarbu Państwa,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=93, z dnia 7.10.2005.
56
Czy górników można połknąć?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=141, z dnia 7.10.2005.
57
Trwa protest w kopalniach – Górnicy proszą o pomoc Wałęsę,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=147, z dnia 7.10.2005.
58
Energetycy z „Samoobroną” blokowali drogę – Bronili PAK-u na deptaku!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=251, z dnia 7.10.2005.
50
on przykładem Gniezna, gdzie najbardziej obleganym miejscem w mieście jest dworzec
PKP. Z tego miejsca każdego dnia wyruszają do pracy do Poznania setki, jeśli nie tysiące,
mieszkańców Gniezna i okolicznych pomniejszych miejscowości. Mieszkańcy Gniezna
mają troszkę bliżej do Poznania aniżeli mieszkańcy Konina, ale mimo to redaktor
przewiduje podobny scenariusz w odniesieniu do Konina. Mimo, że tego rodzaju wizja
przeraża,
to
w
obecnych
warunkach
wydaje
się
ona
dość
prawdopodobna.
Młodzi mieszkańcy Konina będą czym prędzej próbowali uciekać z miasta
w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków do życia oraz rozwoju zawodowego.
Niestety pozostaje jeszcze problem osób nieco starszych, którzy tak szerokich perspektyw
rozwoju już nie mają, a do emerytury brakuje im jeszcze co najmniej kilka lat.
Artykuł kończy się bardzo przewrotnym i dającym do myślenia stwierdzeniem,
że pesymista to ten, który twierdzi, że już gorzej być nie może, optymista natomiast,
że zawsze może być jeszcze gorzej59.
Przegląd koniński rozpisywał się również szeroko o działalności posłów „ziemi
konińskiej” w Sejmie oraz senatorów w Senacie. Na łamach gazety przebiegała również
kampania wyborcza zarówno prezydencka jak i parlamentarna. Debaty sejmowe,
w których podnoszony był temat konińskich zakładów pracy były szeroko opisywane
i komentowane na łamach gazety60. Analizowano również sytuację ówczesnej partii
rządzącej,
która
dotychczas
mogła
liczyć
na
solidne
poparcie
pracowników
przedsiębiorstw regionu konińskiego, co pokazywały kolejne wybory. Szczególne
zainteresowanie w regionie budziła próba odmłodzenia struktur partyjnych przez ówczesną
partię rządzącą61.
Walka polityczna w ostatnich wyborach parlamentarnych miała różne oblicza.
W Koninie dochodziło do bezpośrednich ataków personalnych jak w przypadku kandydata
na posła z ramienia Platformy Obywatelskiej oskarżanego publicznie o propagowanie
erotyki a nawet pornografii62. Dochodziło mimo to do znacznie bardziej gorszących aktów,
które nazwano w owym czasie „wojną plakatową”. Miasto Konin zostało obwieszone
wzdłuż i wszerz plakatami wyborczymi wszelakich formacji politycznych. Nocami
przedstawiciele poszczególnych formacji prześcigali się w naklejaniu uśmiechniętych
59
Piszę do Ciebie – Konin umiera! Naprawdę?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=234, z dnia 9.10.2005.
60
Sejm o sytuacji PAK-u i kopalń – Czas rozliczyć zwykłe złodziejstwo?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=544, z dnia 14.10.2005.
61
Lewica ma stołki, nie ma kandydatów – Młoda twarz SLD? Oj, nie!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=604, z dnia 15.10.2005.
62
Jak zarabia lider listy PO? – Kandydat na posła i filmy erotyczne,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=690, z dnia 6.10.2005.
51
twarzy kandydatów na posłów i senatorów nie zważając na okoliczności temu
towarzyszące. Dochodziło nawet do zaklejania nekrologów zmarłych ludzi plakatami
wyborczymi63. Przy okazji ostatniej kampanii wyborczej wyborcy mieli okazję przyjrzeć
się znacznie bliżej swoim kandydatom a także ówczesnym parlamentarzystom64. Pod lupę
poszły również dochody naszych parlamentarzystów, ich działania dla regionu a także ich
zaangażowanie w sprawy najistotniejsze z punktu widzenia prostego wyborcy65.
Wreszcie wspomnieć należy szeroko komentowane na łamach prasy wyniki
wyborów parlamentarnych oraz prezydenckich, które dobitnie pokazały rozczarowanie
dotychczasowymi metodami sprawowania władzy i chęcią zmiany na lepsze. Pokazały
również, w którym kierunku zmierza koniński wyborca po 16 latach transformacji.
Wyniki wyborów były jeszcze długo komentowane na łamach tygodnika. Zastanawiano się
nad przyczynami takich a nie innych wyborów politycznych mieszkańców naszego
regionu, którego ogromną cześć stanowią pracownicy opisywanych przeze mnie
przedsiębiorstw66.
Szerokim echem zarówno w prasie lokalnej jak i krajowej odbiło się
zainteresowanie ze strony Najwyższej Izby Kontroli oraz Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego prywatyzacją konińskich elektrowni. Zarówno dziennik Rzeczpospolita jak
i Przegląd Koniński pisały o nieprawidłowościach prywatyzacyjnych mogących nawet
doprowadzić
do
unieważnienia
prywatyzacji,
co
może
być
efektem
kontroli
przeprowadzonej przez NIK67.
Warto również wspomnieć o kilku innych źródłach lokalnej informacji, które
z całą pewnością mają wielki wpływ na kształtowanie opinii mieszkańców Konina
i okolicznych miejscowości. Są to przede wszystkim:
Radio Flash – lokalną rozgłośnię radiową, która na bieżąco śledzi
wydarzenia w regionie jak również w całym kraju.
63
Wojna na plakaty wyborcze – Zakleili nekrologi mojej córki!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=736, z dnia 6.10.2005.
64
Co robili w Sejmie? – Największe wpadki naszych posłów,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=699, z dnia 6.10.2005.
65
Przez cztery lata w Parlamencie – Czego dorobili się nasi posłowie?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=617, z dnia 15.10.2005.
66
Zamienił stryjek SLD na Samoobronę – Z czerwonej wioski zagroda Leppera,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=746, z dnia 6.10.2005.
67
Prywatyzacja PAK-u nieważna? – NIK i ABW w elektrowni,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=723, z dnia 6.10.2005.
52
Koniński Portal Regionalny – który we współpracy z Przeglądem
Konińskim i Radiem Flash publikuje stronie www.konin.lm.pl najświeższe
informacje regionalne.
Telewizja Konin – lokalną telewizję, która w swych programach
informacyjnych pokazuje zarówno te pozytywne jak i negatywne strony
naszego regionu.
Wszystkie te wydarzenia szeroko opisywane zarówno na łamach prasy, na antenie
rozgłośni radiowej, stacji telewizyjnej czy też portalu internetowym powodują,
że mieszkańcy regionu konińskiego, a w szczególności pracownicy zakładów
przemysłowych bezpośrednio zainteresowani tym problemem mają coraz więcej obaw
i wątpliwości, co do dalszej przyszłości regionu, a tym samym przyszłości ich samych. Ich
opinie i oczekiwania są jednakże różne, ze względu na miejsce zatrudnienia i stan zakładu
pracy. Wynika to bezpośrednio z ich sytuacji materialnej oraz perspektyw na dalszy
rozwój.
Aby
precyzyjnie
zobrazować
sytuację
przyjrzyjmy
się
wynikom
przeprowadzonego przeze mnie badania ze względu na miejsce zatrudnienia.
3.3. Obawy, nastroje i oczekiwania społeczne w środowisku
pracowniczym regionu konińskiego
Jeżeli spojrzymy na wyniki przeprowadzonej przeze mnie ankiety ze względu na
miejsce zatrudnienia uzyskamy stosunkowo klarowny i jasny obraz nastrojów społecznych.
Nastroje te determinowane są bezpośrednio przez:
•
indywidualną sytuację ekonomiczną poszczególnych rodzin,
•
możliwość utrzymania pracy
•
kondycję zakładu pracy,
•
status regionu,
•
sytuację polityczną na poziomie centralnym ale również lokalnym,
•
perspektywy rozwoju.
W toku pracy starałem się przedstawić rzeczywistą sytuację i kondycję byłego
województwa konińskiego po 16 latach transformacji ustrojowej w Polsce, reformie
administracyjnej
i
wieloletniej
przebudowie
trzech
opisywanych
przeze
mnie
przedsiębiorstw. Wszystko to powoduje, że w badanym przeze mnie środowisku
53
pracowniczym pojawiło się bardzo wiele obaw związanych z przyszłym rozwojem,
bądź co najwyżej zachowaniem istniejącego już status quo. Warto mimo to przyjrzeć się
dokładniej poszczególnym zakładom pracy.
Z przeprowadzonego przeze mnie badania wynika jednoznacznie, że odpowiedzi
respondentów są w ogromnym stopniu determinowane miejscem pracy, a precyzyjniej
rzecz ujmując kondycją własnego zakładu pracy. Pomijając już kryteria takie jak: wiek,
płeć, wykształcenie, miejsce zamieszkania, staż pracy, zajmowane stanowiska; generalnie
można stwierdzić, że odpowiedzi respondentów były determinowane w znacznym stopniu
przez ten właśnie czynnik. Dla przypomnienia dodam jedynie, że rozpatrujemy tutaj trzy
przedsiębiorstwa o bardzo złożonej historii i strukturze, a mianowicie:
Kopalnia Węgla Brunatnego Konin w Kleczewie S.A. – przedsiębiorstwo,
które jest reliktem poprzedniego systemu; dziś stoi w obliczu kluczowych
decyzji dotyczących jego restrukturyzacji,
Zespół Elektrowni Pątnów Adamów Konin – przedsiębiorstwo, które
od kilkunastu już lat boryka się z problemami związanymi z nieudolnie
przeprowadzaną prywatyzacją, a także błędnym – jak się wydaje z perspektywy
czasu zarządzaniem,
Aluminium Konin – Impexmetal S.A. – przedsiębiorstwo, które pomyślnie
(mimo wielu trudności i wyrzeczeń) przebrnęło przez proces prywatyzacji i dziś
na rynku krajowym plasuje się w czołówce producentów aluminium i wyrobów
pochodnych.
Odpowiedzi respondentów z poszczególnych przedsiębiorstw znakomicie wpisują się
z podaną przeze mnie krótką charakterystykę ich miejsca pracy. W zasadzie we wszystkich
pytaniach dotyczących oceny ich własnej sytuacji materialnej, finansowej, perspektyw na
rozwój regionu, kondycji własnego zakładu pracy a także nadziei na lepsze jutro ujawnia
się ta sama tendencja. Reasumując wygląda to następująco:
•
Pracownicy Aluminium Konin – Impexmetal S.A. – oceniają najlepiej
ze wszystkich badanych swoją sytuację materialną, wysokość swoich
zarobków, wyrażają się pozytywnie o kondycji własnego zakładu pracy68,
lepiej oceniają 16 lat transformacji ustrojowej w Polsce, a przede wszystkim
znacznie optymistyczniej spoglądają w przyszłość.
68
Dla przypomnienia dodam, że nikt spośród badanych pracowników Aluminium Konin – Impexmetal S.A.
nie oceniła sytuacji jako złej lub bardzo złej. Jedynie w tej właśnie grupie pojawiła się również odpowiedź,
że sytuacja przedsiębiorstwa jest bardzo dobra.
54
•
Pracownicy Zespołu Elektrowni Pątnów Adamów Konin – to ta grupa
badanych, która zdecydowanie najgorzej ocenia sytuację swojego zakładu
pracy, najgorzej oceniają również swoje zarobki, własną sytuację
materialną, sytuację w całym regionie, równie negatywnie wypowiadają się
o
16
latach
transformacji
ustrojowej
w
Polsce,
zdecydowanie
pesymistycznie spoglądają również w przyszłość.
•
Pracownicy Kopalni Węgla Brunatnego Konin w Kleczewie S.A. –
to najbardziej złożona grupa pracowników. Odpowiedzi respondentów
są najbardziej złożone i niejednoznaczne. Z odpowiedzi na poszczególne
pytania można wywnioskować zaniepokojenie nadciągającym jutrem,
ale oceny otaczającej rzeczywistości nie są tak negatywne jak w przypadku
pracowników elektrowni, ale nie są również tak optymistyczne jak
pracowników huty. Wynika to zapewne z faktu, że kopalnia jest tutaj
jedynym zakładem pracy, który nie poddał się jeszcze pełnemu procesowi
prywatyzacji, a zatem pracownicy nie odczuli na własnej skórze korzyści
bądź też bolączek wynikających z tego procesu.
Jeżeli przyjrzymy się bliżej pytaniom związanym z aktywnością wyborczą
respondentów, ich udziałem w głosowaniu, a także preferencjami wyborczymi dostrzec
możemy bardzo podobne analogie, jak w przypadku pytań dotyczących zadowolenia
respondentów. I tak analogicznie podobnie jak poprzednio:
•
Pracownicy Aluminium Konin – Impexmetal S.A. – to zdecydowani
„euroentuzjaści”, czynnie uczestniczą w wyborach i skłaniają się raczej ku
partiom i kandydatom proeuropejskim, stosunkowo pozytywnie na tle
pozostałych dwóch badanych grup oceniają oni 1,5 roku członkostwa Polski
w Unii Europejskiej.
•
Pracownicy Zespołu Elektrowni Pątnów Adamów Konin – tutaj poparcie
dla przystąpienia było również wysokie, ale nie tak wysokie jak
w przypadku poprzedniej grupy, frekwencja wyborcza jest również niższa,
podobnie zresztą jak ocena naszego członkostwa w Unii Europejskiej.
Ta grupa wypada zdecydowanie najsłabiej w tej kategorii na tle dwóch
pozostałych.
•
Pracownicy Kopalni Węgla Brunatnego Konin w Kleczewie S.A. – ta
grupa ponownie jest najbardziej złożoną grupa przebadanych pracowników.
55
Frekwencja wyborcza jest różna w zależności od wyborów. Preferencje
wyborcze są bardzo szerokie. Jedynie w tej właśnie grupie badanych
pojawił się cały wachlarz odpowiedzi dotyczących kandydatów na
prezydenta jak również w przypadku partii politycznych w wyborach
parlamentarnych.
Potwierdziło się zatem to, o czym pisałem już na wstępie mojej pracy. Sytuacja
w jakiej znaleźli się pracownicy po 16 latach transformacji rzutuje bezpośrednio na ich
ocenę rzeczywistości, na ich polityczne wybory a także na to, jak spoglądają w przyszłość.
Patrząc na wyniki przeprowadzonej przeze mnie ankiety to wyniki nie są oczywiście aż tak
drastyczne, jeżeli mówimy o ocenie ich stanu majątkowego czy zarobków, dlatego
że generalnie odpowiedzi są stosunkowo wywarzone. Pojawia się zatem bardzo dużo
odpowiedzi pośrednich. Słowo „przeciętność” staje się w tym momencie słowem
kluczowym dla nastrojów badanej grupy pracowniczej. Bardzo często w pytaniach, gdzie
odpowiedzi zostały wyskalowane padała odpowiedź o przeciętnej ocenie sytuacji,
przeciętnej ocenie zarobków oraz obojętnym stosunku do wielu kwestii, o które pytałem
w toku przeprowadzonego badania69.
Jeżeli natomiast spojrzymy na odpowiedzi dotyczące wizji przyszłości to tutaj
okazuje się, że większość ankietowanych osób jest zdecydowanie pesymistycznie
nastawiona. Pytając ankietowanych o perspektywy rozwoju dla regionu oraz o ich osobiste
nadzieje na lepsze jutro okazało się, że oceny te są zdecydowanie negatywne.
W odpowiedziach ankietowanych, szczególnie w pytaniach otwartych pojawia się obawa
przez „dniem jutrzejszym”, która wynika z rozczarowania dotychczasowym stylem
prowadzenia polityki w kraju i regionie konińskim oraz brakiem zainteresowania władz
centralnych problemami regionu konińskiego.
To, co w toku analizy przeprowadzonego badania przykuło moją wielką uwagę,
to zdecydowanie swobodne wypowiedzi ankietowanych. Wyrażali oni często bardzo
surowe i skrajne opinie dotyczące otaczającej ich rzeczywistości, co zresztą w dużej
mierze odpowiada potocznej opinii Polaków o sposobie uprawiania polityki w kraju oraz
biegu przemian w Polsce. Warto myślę zacytować wypowiedź jednego z ankietowanych,
który w odpowiedzi na pytanie 17 – „Czy są jeszcze sprawy, o które nie pytałem a są dla
Pana/Pani istotne z punktu widzenia mojej pracy?”. W odpowiedzi napisał on: „Powstaje
nowa Polska dla nielicznej elity, która się bogaci a reszta chyli się do nieuchronnej nędzy.
69
Dla wyjaśnienia dodam, że w toku przeprowadzanego badania odpowiedź „przeciętnie” lub „obojętnie”
była odpowiedzią bardzo chętnie wybieraną przez ankietowanych pracowników.
56
Niszczy się rodzinną produkcję. Nie dba się o ludzi starszych. Opieka zdrowotna istnieje
na papierze, a składki zdrowotne wykorzystuje się na utrzymywanie potężnej czapy, a nie
na opiekę lekarską” 70. Inny z ankietowanych w odpowiedzi na to samo pytanie napisał:
„Sprawa urzędów państwowych, administracji publicznej i urzędów regionalnych –
zapomnieli oni, że nie mają tylko rządzić, ale przede wszystkim pomagać, służyć i nie
utrudniać życia”. Jeszcze inny respondent wyraża swoje wielkie rozczarowanie
transformacją i prywatyzacją pisząc: „Dlaczego prywatyzowane zakłady nie mają
programu szkoleń dla pracowników, których w dalszej perspektywie czasu czeka
zwolnienie z zakładu pracy. W dalszej konsekwencji ludzie ci odchodzą, nie przygotowani
do podjęcia nowej pracy, co prowadzi do tragedii życiowych. Czy to jest cena
transformacji?”. Te opinie wynikają zapewne z wielkiego rozczarowania i obawy
związanej z dalszym losem regionu. Podsumowując tego rodzaju opinie warto zacytować
w tym momencie jeszcze jedną z nich, która wydaje się może być swoistego rodzaju
podsumowaniem
rozważań
na
temat
stanu
regionu
konińskiego.
Jeden
z respondentów napisał: „Chciałbym co by nasz region nie został Polską C”.
Ta wypowiedź wpisuje się doskonale w ogólnokrajową dyskusję na temat nierówności
regionów w kraju. Tego typu wypowiedzi, bądź też wypowiedzi o bardzo podobnym
charakterze jest tutaj znacznie więcej.
To natomiast, co budzi u mnie swego rodzaju nadzieję to z pewnością fakt,
iż pojawiają się również zupełnie odmienne opinie. Mogą one być dowodem na to,
że mimo tych negatywnych w znacznie bardziej spopularyzowanych ocen w środowisku są
również ludzie, którzy dostrzegają zalety transformacji ustrojowej w Polsce. Potrafią oni
również wskazać osobiste korzyści, jakie przyniosła im przemiana ustroju. Oto wypowiedź
jednego z ankietowanych na pytanie 2, w którym proszę o uzasadnienie swojej oceny
transformacji ustrojowej z pytania poprzedniego: „Nareszcie nasz naród może cieszyć się
wolnością, swobodą. Jesteśmy nareszcie u siebie i możemy decydować o sobie sami.
Jesteśmy suwerennym państwem”71.
Trzeba też powiedzieć, że pojawiały się również odpowiedzi, które były pozytywne
w swych ocenach, a jednocześnie wskazywały pewne mankamenty. Respondent napisał:
„Wreszcie uzyskaliśmy wolność słowa i możemy należeć do ugrupowania politycznego
70
Należy tutaj wyjaśnić, że są to dosłowne cytaty odpowiedzi respondentów. Z tego powodu mogą one
zawierać różnego rodzaju błędy językowe, zarówno ortograficzne, stylistyczne, jak również mogą zawierać
pojedyncze zwrotny, które nie są zwrotami powszechnie obowiązującymi w języku polskim.
71
Aby być precyzyjnym dodam, że ankietowany ten w pytaniu pierwszym ocenił swoją sytuację po 16 latach
transformacji ustrojowej w Polsce jako raczej korzystną. Był on również pracownikiem zakładu, który
pomyślnie przebrnął już przez proces prywatyzacji.
57
jakiego chcemy. Osoby chcące pracować muszą wykazywać się dużą aktywnością
w poszukiwaniu tejże pracy. Często osoby z wyższym wykształceniem muszą pracować na
nieodpowiednich stanowiskach lub wyjeżdżać za granicę”. Inny respondent opisał dość
szczegółowo sytuację w kraju ze swojego punktu widzenia odpowiadając na to samo
pytanie: „Mimo wielu osiągnięć: wejście do NATO i Unii Europejskiej w Polsce istnieje
ogromna różnica między klasą bogatych a biednych. Korzystnie jest tylko dla bogatych,
ponieważ rozwinięty rynek, kultura, sport, biedni nie mogą z tego korzystać.
Bezpieczeństwo socjalne jest bardzo słabe, nadal panuje bezrobocie, za parę lat może
podnieść się stopa życiowa. Dobre jest to, że jesteśmy państwem prawa o demokratycznych
zasobach przynajmniej z nazwy”.
To, o czym ankietowani wspominali dość często to z całą pewnością problem
zatrudnienia w kraju, a szczególnie w regionie konińskim. Jeden z nich napisał:
„Niekorzystna sytuacja dotyczy przede wszystkim pewności zatrudnienia. Obecnie
pracodawca może postąpić z pracownikiem wedle własnego uznania. Także ceny są zbyt
wysokie w porównaniu z zarobkami. Na moją opinię wpływa także sytuacja w służbie
zdrowia i możliwości dostania się do lekarza specjalisty”. Inny ankietowany oceniając
swoją sytuację po 16 latach transformacji napisał: „Wcześniej nie musiałem się bać
o pracę, a obecnie nie muszę obawiać się, że będę stała w kolejce po artykuły
powszechnego użytku”. Bardzo często również ankietowani wspominają o problemie
prywatyzacji na przykładzie własnego regionu, która przebiega różnie w różnych
warunkach.
Te i wiele innych wypowiedzi ankietowanych pokazują doskonale jak wygląda
sytuacja społeczno – ekonomiczna regionu konińskiego. Wydaję się, że na podstawie tych
rozważań uzyskaliśmy obraz grupy społecznej – grupy pracowniczej zakładów
przemysłowych regionu konińskiego po 16 latach transformacji i prywatyzacji w Polsce.
Poznaliśmy w ten sposób ich nastawienie społeczne, oczekiwania względem rządzących
oraz preferencje wyborcze.
Wszelkiego rodzaju wnioski, jakie zostały zaprezentowane w pracy pochodzą
z przeprowadzonego badania. Pisząc i jednocześnie interpretując wyniki badania
wspierałem się również artykułami prasowymi szeroko opisującymi rzeczywistość regionu
konińskiego a także opracowaniami podejmującymi temat problemu transformacji
ustrojowej w Polsce i jej konsekwencji dla tego właśnie regionu.
58
Wszystkie wyniki przeprowadzonego badania zostały szczegółowo przedstawione
przeze mnie w Aneksie do pracy w kolejnych załącznikach.
W Aneksie zawarłem:
Załącznik nr 1 – Formularz ankiety,
Załącznik nr 2 – Szczegółowe wyniki przeprowadzonego badania
opracowane za pomocą arkusza kalkulacyjnego,
Załącznik nr 3 – Graficzny obraz wyników badań.
59
Zakończenie
Po przeanalizowaniu przeprowadzonego przeze mnie badania mogę stwierdzić,
że kondycja „konińskiego społeczeństwa”, a precyzyjniej rzecz ujmując grupy
pracowniczej największych zakładów przemysłowych w regionie jest nienajlepsza.
Przyznać zatem należy, że potoczne opinie o kiepskim samopoczuciu mieszkańców
mojego regionu, zmęczeniu polityką, utratą wiary w polskie elity polityczne i system
polityczny a także rozczarowaniem transformacją i poziomem życia w kraju są
rzeczywiście bliskie wynikom, jakie uzyskałem w toku analizy odpowiedzi ankietowanych
na poszczególne pytania.
Region koniński jak wiele innych polskich regionów w toku transformacji z jednej
strony zyskał, z innej natomiast stracił. Są oczywiście pewne obiektywne parametry,
które pozwalają nam dziś po 16 latach oceniać transformację, jej skutki zarówno
te pozytywne jak i negatywne. Przedmiotem mojego badania nie były jednak obiektywne
fakty a subiektywne opinie i oceny mieszkańców regionu, z których wynika, że krytycznie
podchodzą oni do wielu kwestii otaczającej ich rzeczywistości. Mimo to, jak pisałem
w Rozdziale III słowo „przeciętność” w znakomity sposób oddaje sens i treść wielu
wypowiedzi respondentów. Patrząc statystycznie na odpowiedzi ankietowanych okazuje
się, że przeciętnie oceniają oni swoją sytuację materialną, społeczną.
Warto również odnotować, że pomimo przeciętnej oceny własnej sytuacji zarówno
ekonomicznej, jaki i społecznej, zdecydowana większość ankietowanych opowiedziała się
w referendum konstytucyjnym za przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Jednak
oceniając pierwsze 1,5 roku członkostwa naszego kraju w unijnych strukturach znowu
pojawia się marazm społeczny, gdzie 59% zapytanych osób odpowiada, że okres ten
ocenia przeciętnie. Niepokojące jest to, że pozytywnych ocen było zaledwie 15%.
Jeśli natomiast popatrzymy na preferencje wyborcze badanej grupy pracowników
to okazało się, że zdecydowanym zwycięzcą w ostatnich wyborach parlamentarnych
zostało Prawo i Sprawiedliwość a w wyborach prezydenckich kandydat tej właśnie opcji
politycznej Lech Kaczyński. Nie było to dla mnie absolutnie zaskoczeniem, dlatego
że hasła wyborcze głoszone zarówno przez kandydata na prezydenta jak i partii
politycznej, która zwyciężyła w wyborach parlamentarnych trafiły w Koninie na bardzo
podatny grunt. Jest to elektorat, który oczekiwał pomocy ze strony państwa w kluczowych
60
dla siebie sprawach, a więc zabezpieczenia socjalnego, rozwoju regionu i perspektyw na
dalszą eksploatację złóż węgla brunatnego i produkcję energii elektrycznej. Dość istotnym
aspektem były również obiecywane wcześniejsze emerytury górnicze. To wszystko
znalazło się w przedwyborczych zapowiedziach tej opcji politycznej. Pytanie jednak,
które nurtuje mnie w dniu dzisiejszym to czy te przedwyborcze obietnice znajdą
jakiekolwiek odbicie w rzeczywistych działaniach rządzących i prowadzonej polityce
względem mojego regionu.
To, co z całą pewnością przykuło moją największą uwagę i jednocześnie wzbudziło
we mnie głęboki niepokój to kwestia zapatrywania się respondentów na przyszłość.
Zdecydowana większość ankietowanych (74%) stwierdziła, że nie widzi ona
w najbliższym czasie szans na poprawę własnej sytuacji w najbliższych latach. Wskazuje
to jednoznacznie, że ta grupa ankietowanych nie widzi perspektyw na lepsze jutro.
Z badania wynika również, że powodem takiego nastawienia jest zła sytuacja ekonomiczna
w rodzinach, a także brak zainteresowania regionem ze strony państwa. Jest to zjawisko
bardzo niepokojące. Jeżeli zamierzamy budować w Polsce społeczeństwo obywatelskie,
aktywne zarówno politycznie jak i społecznie to musimy zacząć przede wszystkim od
zmiany nastawienia Polaków, w tym mieszkańców Konina, w kwestii dalszego rozwoju.
Marazm społeczny, jaki wypływa z przeprowadzonego przeze mnie badania z całą
pewnością nie sprzyja w jakikolwiek sposób budowaniu tego rodzaju dobrze
zorganizowanej społeczności lokalnej, która w konsekwencji ma przecież tworzyć
społeczeństwo polskie.
Kiedy rozpoczynałem przygotowania do napisania tej pracy zwróciłem się
z uprzejmą prośbą do kierownictwa trzech wyżej opisywanych przedsiębiorstw w celu
uzyskania precyzyjnych informacji i danych dotyczących zakładów. Chciałem w ten
sposób uzyskać informacje, aby rzetelnie i dokładnie zobrazować rzeczywistą sytuację.
Okazało się jednak, że tylko Zarząd KWB Konin wyraził zgodę na pełen dostęp do swoich
zbiorów danych. Nie byłem ograniczany w żaden sposób. Udzielono mi fachowej pomocy
i ułatwiono dostęp do wszelkich potrzebnych mi materiałów. Zarząd Aluminium Konin –
Impexmetal S.A. na moje pismo odpowiedział negatywnie nie podając przy tym żadnych
wyjaśnień. Natomiast Zarząd Zespołu Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. nie
wyraził zgody na udostępnienie informacji tłumacząc się tym, że przyjęto w zakładzie
zasadę, iż nie będzie się udostępniać jakichkolwiek materiałów nawet w celach
naukowych. Zasłaniano się ponadto klauzulą poufności dokumentacji, o którą prosiłem.
Zaznaczę jedynie, że chciałem uzyskać informacje na temat stanu prawnego, liczby
61
i struktury zatrudnienia, perspektyw na przyszłość i najogólniejszych informacji
finansowych w ujęciu statystycznym. Mimo mojej wielodniowej wymiany korespondencji
z Zarządem i tzw. „wojny na argumenty” nie przyniosło to oczekiwanego przeze mnie
skutku. Nie było to dla mnie wielkim zaskoczeniem, gdyż szczególnie w przypadku
ZE PAK sytuacja jest napięta, rozpoczęła się właśnie kontrola Najwyższej Izby Kontroli
a przyszłość zakładu wisi na włosku. Mimo, iż stwierdziłem, że nie było to wielkim
zaskoczeniem, to było z całą pewnością ogromnym rozczarowaniem, ponieważ obydwaj
moi dziadkowie kładli podwaliny pod budowę Elektrowni Konin. Jest to kolejny dowód na
to, jak złożona i skomplikowana jest sytuacja w moim regionie.
Podsumowując muszę stwierdzić, że w przekonaniu badanej przeze mnie grupy
pracowniczej sytuacja regionu konińskiego nie jest najlepsza a przyszłość rysuje się
w ciemnych barwach. Do takiego wniosku można dojść szczegółowo analizując
odpowiedzi respondentów i przyczyny takich właśnie odpowiedzi. Okazuje się, że dla
wielu z nich transformacja przyniosła wiele bolesnych doświadczeń, co oczywiście nie
oznacza, że było tak we wszystkich przypadkach.
Myślę, że tego typu badanie opinii społecznej w skali lokalnej jak i inne podobne
opracowania powinno się stać wskazówką zarówno dla władz centralnych, lokalnych jak
i władz reformujących się zakładów pracy, że w podejmowaniu strategicznych decyzji
dotyczących przyszłości całego regionu i dziesiątek tysięcy osób nie powinni oni
zapominać o przeciętnym obywatelu, który skutki danej decyzji odczuje na własnej skórze.
Dziś strategia ekonomiczna i budowanie gospodarki rynkowej wymaga swoistego rodzaju
przekształceń gospodarczych, wymaga często restrukturyzacji od podstaw. Zadanie, jakie
stoi przed włodarzami naszego kraju polega na tym, aby była to restrukturyzacja czy też
transformacja „z ludzką twarzą”. Jeżeli nie zapomnimy o szarym polskim obywatelu,
to w perspektywie czasu ten szary, przeciętny obywatel doceni również zalety
przekształceń i reform. Jest to niewątpliwie zadanie trudne, myślę jednak, że z całą
pewnością wykonalne, chodź nie obędzie się zapewne bez dodatkowych komplikacji,
utrudnień i problemów.
Oczywiście region koniński na tle naszego kraju nie jest absolutnie żadnym
wyjątkiem, a podobne czy też bardzo zbliżone problemy i zagadnienia pojawiają się na
terenie całego kraju. Szansą, jaka może pchnąć Konin, okoliczne pomniejsze miejscowości
i jego mieszkańców, a także podobne regiony na pozytywne tory rozwoju jest z całą
pewnością większe zainteresowanie władz centralnych problematyką regionalną.
Natomiast ze strony władz regionu powinno się pojawić większe zaangażowanie
62
w działanie na rzecz poprawy sytuacji lokalnej i większa inicjatywa ze strony samej
ludności. Wydaje się w tym momencie, że słusznym jest stwierdzenie, iż państwo jest zbyt
dużym organizmem, aby rozwiązać problemy poszczególnych jednostek, region natomiast
zbyt małym, aby rozwiązać problemy całego społeczeństwa. Jedynie współistnienie tych
trzech wymienionych przeze mnie elementów, a więc większego zainteresowania władz
centralnych, większego zaangażowania ze strony władz lokalnych i wreszcie, a może
przede wszystkim większej inicjatywy miejscowej ludności jest w stanie wpłynąć
na poprawę nie tylko warunków ekonomicznych, ale i postaw społecznych.
Moim zdaniem Konin nie jest jeszcze na straconej pozycji. Uważam, że mamy
wystarczająco dużo czasu, aby poprawić nie tylko warunki gospodarcze, ale by
w perspektywie kilku, kilkunastu czy nawet kilkudziesięciu lat zmienić, a raczej poprawić
nastroje społeczne w regionie. Ogromną szansę upatruję w naszym członkostwie
w Unii Europejskiej. Chodzi mi nie tyle o ogromny zastrzyk finansowy, jaki możemy
otrzymać z unijnej pomocy, ale przede wszystkim namacalną poprawę jakości życia
i samopoczucia zarówno w byłym województwie konińskim jak i całym kraju. To czy z tej
szansy skorzystamy zależy już tylko i wyłącznie od nas samych.
63
Bibliografia
I.
Źródła:
1. Sejmik
Województwa
Wielkopolskiego,
Strategia
rozwoju
województwa
wielkopolskiego, Poznań 2000.
2. Materiały
udostępnione
przez
Kopalnię
Węgla
Brunatnego
"Konin"
w Kleczewie S.A.
3. Tekst jednolity Statutu Kopalni Węgla Brunatnego "Konin" w Kleczewie Spółka
Akcyjna.
II. Opracowania:
1. Balcerowicz L., Państwo w przebudowie, Kraków 1998.
2. Balcerowicz L., Socjalizm, kapitalizm, transformacja : szkice z przełomu epok,
Warszawa 1997.
3. Bałtowski
M.,
Miszewski
M.,
Transformacja
gospodarcza
w
Polsce,
Warszawa 2006.
4. Bałtowski M., Świetlicki M., Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych : pięć lat
doświadczeń w regionie środkowo-wschodnim, Lublin 2005.
5. Bednarska E., Domański C., (red.), Przemiany społeczno-ekonomiczne w okresie
transformacji - diagnoza i próba oceny, Łódź 2003.
6. Bocian A., (red.), Transformacja polskiej gospodarki w latach 1990-1995 :
(doświadczenia i problemy do rozwiązania), Warszawa 1996.
7. Kaczmarek J., Borowiecki R., (red.), Procesy zmian w okresie transformacji
systemowej : prywatyzacja, restrukturyzacja, rynek kapitałowy, Kraków 2005.
8. Kołodko G., Transformacja polskiej gospodarki : sukces czy porażka?,
Warszawa 1992.
9. Konin, Broszura Informacyjna.
10. Konin 700 lat, Rada i Zarząd Miasta Konina.
11. Kowalczykiewicz Z., Okruchy Kopalnianego Czasu, Konin 1997.
12. Kowalczykiewicz Z., Zaczęło się w Brzeźnie, Konin 1995.
13. Listwan T., Dylematy transformacji systemowej w Polsce : 10-lecie istnienia
Uczelni we Wrocławiu, Poznań 2005.
64
14. Łangowska – Szczęśniak U., (red.), Demograficzne i ekonomiczne skutki
transformacji w Polsce – aspekt regionalny, Opole 2002.
15. Maluśkiewicz P., Województwo konińskie, Warszawa – Poznań 1983.
16. Mączyńska-Ziemacka E., (red.), Restrukturyzacja przedsiębiorstw w procesie
transformacji gospodarki polskiej. T. 2, Studia wybranych przypadków,
Warszawa 2001.
17. Mikołajewicz Z., (red.), Społeczne i regionalne aspekty przemian strukturalnych
w polskiej gospodarce okresu transformacji, Opole 2004.
18. Mucha – Leszko B., (red.), Społeczno – ekonomiczne aspekty procesu
dostosowywania gospodarki Polski do standardów Unii Europejskiej, Lublin 1997.
19. Orłowski R., Zioło Z., (red.), Przemiany społeczno – gospodarcze struktur
przestrzennych w procesie przechodzenia do gospodarki rynkowej, Zamość 1999.
20. Osękowski
Patrycji.,
Dziesięć
lat
transformacji
ustrojowej
w
Polsce,
Zielona Góra 2000.
21. Patrycki S., (red.), Strategia rozwoju społecznej gospodarki rynkowej w Polsce,
Lublin 2002.
22. Piątek K., (red.), Konflikty społeczne w procesie transformacji systemowej,
Toruń 1996.
23. Polska wieś. Raport o stanie wsi, Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego
Rolnictwa, Warszawa 2002.
24. Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego, Węgiel Brunatny 2(31) 2000,
Warszawa 2000.
25. Poznański K. Z., Wielki przekręć. Klęska Polskich Reform, Warszawa 1999.
26. Sudoł S., Matuszak M., (red.), Przyczyny rozwoju i upadku polskich
przedsiębiorstw przemysłowych w okresie transformacji ustrojowej w latach
1990 -1998 : (wyniki badania empirycznego) : opracowanie zbiorowe, Toruń 2002.
27. Unolt J., Ekonomiczne problemy rynku pracy, Katowice 1999.
28. Warzywoda-Kruszyńska W., Grotowska-Leder J., (red.), Ryzyka transformacji
systemowej : (na przykładzie Łodzi), Łódź 2000.
29. Wiatra J.J., (red.), Przemiany polityczne lat dziewięćdziesiątych, Warszawa 1999.
30. Włudyka T., Model społecznej gospodarki rynkowej a transformacja ustrojowa
polskiej gospodarki : analiza prawnogospodarcza, Kraków 2000.
65
III. Artykuły prasowe:
1. 80 proc. górników i energetyków na bruk – Czarna wizja ministra,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=221, z dnia 7.10.2005.
2. Co będą robić eks-parlamentarzyści?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=755, z dnia 6.10.2005.
3. Co na to wyborcy? – Chcą być posłami i senatorami,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=602, z dnia 15.10.2005.
4. Co robili w Sejmie? – Największe wpadki naszych posłów,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=699, z dnia 6.10.2005.
5. Co sześć minut całą dobę – Tiry z węglem do elektrowni pojadą przez nowy most,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=745, z dnia 6.10.2005.
6. Czy górników można połknąć?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=141, z dnia 7.10.2005.
7. Elektrimowi grożą upadłością – Co to oznacza dla ZE PAK?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=376, z dnia 14.10.2005.
8. Elektrownia pożyczy od Solorza? – Żadne pieniądze nie śmierdzą,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=440, z dnia 14.10.2005.
9. Elektrownia uratowana, kopalnia czeka? – Będą pieniądze dla PAK-u,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=337, z dnia 9.10.2005.
10. Energetycy z „Samoobroną” blokowali drogę – Bronili PAK-u na deptaku! ,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=251, z dnia 7.10.2005.
11. Górnicy wyszli na tory – Zamiast pasa zaciskają pięści,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=534, z dnia 14.10.2005.
12. Jak zarabia lider listy PO? – Kandydat na posła i filmy erotyczne,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=690, z dnia 6.10.2005.
13. Jest wniosek o upadłość Elektrimu – Co z elektrowniami?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=450, z dnia 14.10.2005.
14. Konińskie ślady afery Orlenu – Ałganow i Kulczyk chcieli przejąć PAK,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=258, z dnia 9.10.2005.
15. Kopalnia biedniejsza – Dziurawienie górniczych kieszeni,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=561, z dnia 15.10.2005.
16. Lewica ma stołki, nie ma kandydatów – Młoda twarz SLD? Oj, nie!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=604, z dnia 15.10.2005.
66
17. Nie będzie nowych miejsc pracy – Prezydent obiecał i guzik wyszło,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=738, z dnia 6.10.2005.
18. Nie mam zamiaru umierać za Konin - Minister Skarbu Państwa,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=93, z dnia 7.10.2005.
19. Nowe władze ZE PAK o sytuacji elektrowni i kopalń,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=65, z dnia 7.10.2005.
20. Nowy właściciel sięga do kieszeni pracowników – Czy hucie grozi strajk?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=535, z dnia 14.10.2005.
21. Piszę do Ciebie – Głowa boli,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=751, z dnia 6.10.2005.
22. Piszę do Ciebie – Konin umiera! Naprawdę?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=234, z dnia 9.10.2005.
23. Piszę do Ciebie – Z czerwonej wioski zaścianek Leppera?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=687, z dnia 6.10.2005.
24. Po drugiej blokadzie trasy Warszawa-Poznań – Górnicy wyjdą na tory?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=270, z dnia 9.10.2005.
25. Prezes Lichy o sytuacji kopalni – Nie chcemy zwalniać, bo to boli,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=431, z dnia 14.10.2005.
26. Prywatyzacja PAK-u nieważna? – NIK i ABW w elektrowni,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=723, z dnia 6.10.2005.
27. Przed nowym prezesem KWB „Konin” – Wielki ciężar, liche decyzje,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=516, z dnia 14.10.2005.
28. Przez cztery lata w Parlamencie – Czego dorobili się nasi posłowie?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=617, z dnia 15.10.2005.
29. Rada Nadzorcza mówi „tak” – AS PAK i TRANS PAK na sprzedaż?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=700, z dnia 6.10.2005.
30. Są pieniądze na Pątnów II – Niepotrzebni pracownicy muszą odejść,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=676, z dnia 15.10.2005.
31. Sejm o sytuacji PAK-u i kopalń – Czas rozliczyć zwykłe złodziejstwo?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=544, z dnia 14.10.2005.
32. Solorz zasłużony dla Konina – Prezydent ośmieszył miejską odznakę,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=689, z dnia 6.10.2005.
33. Starzy, nowi szefowie kopalń – Prezesi Lichy i Pakuła,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=580, z dnia 15.10.2005.
67
34. Teraz rządzi elektrownią – Właściciel POLSAT-u chce przejąć kopalnie!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=313, z dnia 9.10.2005.
35. Trwa protest w kopalniach – Górnicy proszą o pomoc Wałęsę,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=147, z dnia 7.10.2005.
36. W elektrowni powiało optymizmem,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=36, z dnia 7.10.2005.
37. W elektrowni protestują przeciwko zwolnieniom – Dziś do spółki, jutro na bruk?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=717, z dnia 6.10.2005.
38. W Koninie zakład z branży motoryzacyjnej – Prawie 1000 nowych miejsc pracy?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=463, z dnia 14.10.2005.
39. W Warszawie bez rozstrzygnięć – Górnicy nie dostaną premii?,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=468, z dnia 14.10.2005.
40. Walne zgromadzenie ZE PAK przerwane – Nie wszyscy chcą Solarza,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=353, z dnia 9.10.2005.
41. Wciąż nie ma pieniędzy dla PAK-u – Banki myślały nad zniczem,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=239, z dnia 9.10.2005.
42. Właściciele elektrowni doszli do porozumienia – Ruszy budowa Pątnowa II,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=550, z dnia 15.10.2005.
43. Wojna na plakaty wyborcze – Zakleili nekrologi mojej córki!,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=736, z dnia 6.10.2005.
44. Zamienił stryjek SLD na Samoobronę – Z czerwonej wioski zagroda Leppera,
http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=746, z dnia 6.10.2005.
45. Związkowcy z ZE PAK powołali komitet protestacyjny – Żądają odsunięcia
Elektrimu, http://www.przegladkoninski.pl/wiad.html?n=202, z dnia 7.10.2005.
IV. Serwisy internetowe:
1. http://referendum.pkw.gov.pl, z dnia 5.12.2005.
2. http://www.aluminium-konin.com.pl, z dnia 3.12.2005.
3. http://www.konin.biz, z dnia 6.02.2006.
4. http://www.konin.pl, z dnia 6.02.2006.
5. http://www.konstytucje.pl/pub/t032.htm, z dnia 6.02.2006.
6. http://www.kwbkonin.pl/, z dnia 3.12.2005.
7. http://www.pe2004.pkw.gov.pl, z dnia 5.12.2005.
68
8. http://www.pkw.gov.pl, z dnia 5.12.2005.
9. http://www.staff.amu.edu.pl/~zbzw/ph/pro/plwoj.html, z dnia 6.02.2006.
10. http://www.wybory2005.pkw.gov.pl, z dnia 5.12.2005.
11. http://www.zepak.com.pl/pl, z dnia 3.12.2005.
Spis tabel
1. Tabela nr 1, Porównanie wyników wyborczych w powiecie konińskim
i mieście Konin ……………………………………………………. 22
2. Tabela nr 2, Charakterystyka respondentów …………………………………… 27
3. Tabela nr 3, Odpowiedzi na pyt. 1 – ze względu na miejsce zatrudnienia
respondentów ……………………………………………………… 28
4. Tabela nr 4, Odpowiedzi na pyt. 3 – ze względu na wiek respondentów ………. 30
5. Tabela nr 5, Odpowiedzi na pyt. 4 – ze względu na stanowisko pracy ………… 30
6. Tabela nr 6, Odpowiedzi na pyt. 6 i pyt. 7 – ze względu na stanowisko
pracy ……………………………………………………………….. 32
7. Tabela nr 7, Odpowiedzi na pyt. 8 – ze względu na miejsce zatrudnienia
respondentów ……………………………………………………… 34
Spis wykresów
1. Wykres nr 1, Odpowiedzi na pyt. 5 ……………………………………………. 31
2. Wykres nr 2, Odpowiedzi na pyt. 9 – ze względu na wykształcenie
respondentów ……………………………………………………. 35
3. Wykres nr 3, Odpowiedzi na pyt. 11 – ze względu na miejsce zamieszkania … 37
4. Wykres nr 4, Odpowiedzi na pyt. 12 – ze względu na staż pracy ……………... 39
5. Wykres nr 5, Odpowiedzi na pyt. 14 – ze względu na wykształcenie ………….40
6. Wykres nr 6, Odpowiedzi na pyt. 16 – ze względu na płeć …………………….42
Wykaz załączników
1. Załącznik nr 1 – Formularz ankiety.
2. Załącznik nr 2 – Szczegółowe wyniki przeprowadzonego badania opracowane za
pomocą arkusza kalkulacyjnego.
3. Załącznik nr 3 – Graficzny obraz wyników badań.
69
70

Podobne dokumenty