technologia

Komentarze

Transkrypt

technologia
OD REDAKCJI
SPIS TREŚCI
AKTUALNOŚCI
1. Kolejne polskie produkty
w unijnym rejestrze
2. Ceny świń i bydła w UE
3. Średnie ceny zwierząt z targowisk
w Polsce
TECHNOLOGIA
1. Rzepakowe żniwa
2. Narastające zagrożenia
w uprawie kukurydzy
3. Charakterystyka odmian ziemniaków
zarejestrowanych w 2009 r.
4. Sadzeniak! Jeszcze raz sadzeniak
5. Woda i powietrze w żywieniu bydła
6. W zgodzie z zasadami CC
7. Wapnowanie zawsze aktualne
Kap, kap...
Naturalnie, że nie jesteśmy w programie Jaka to melodia? Ja nie zadam pytania o tytuł piosenki, a Państwo nie odpowiedzą mi śpiewem: ...płyną łzy/ łez kałuża/ ja i ty, itd. Niestety,
i tym razem nie o takich kroplach i nie o takich stratach będzie mowa. To znów o pieniądzach. Bo woda to pieniądz! Takie
określenie już zaczęło funkcjonować i należy się spodziewać,
że coraz częściej będziemy się z nim zderzać. Zasoby słodkiej wody pitnej na świecie są ograniczone, jest jej coraz mniej,
a zapotrzebowanie na nią stale rośnie. Nikomu nie przychodzi do
głowy, póki co, scenariusz życia bez wody, bo woda jest życiem.
W ciągu stu lat, wg prognoz Jerome J. Madigan, międzynarodowego specjalisty od zarządzania wodą, zacznie się migracja za
nią. Tym bardziej dziwi fakt, że wciąż tak mało czyni się starań,
zwłaszcza u nas, by ją zabezpieczać, oszczędzać i pozyskiwać.
A przecież przewiduje się, że będzie droższa od ropy. Gdzie indziej już zaczęli przestawiać myślenie oraz technologie na wielokrotne używanie tej samej wody. Nawet ta z toalet po oczyszczeniu ma bezpośrednio trafiać do kranów. I przeszkodą nie jest
tym razem technologia, ale bariera psychologiczna. Chyba jednak nie mamy wyjścia, zwłaszcza, że nie wszystkie kraje są Arabią Saudyjską, którą stać jest na bardzo drogie odsalanie wody
morskiej. Naszą nadzieją i tańszym sposobem na zatrzymanie
wody mogą być małe zbiorniki retencyjne we własnych ogródkach. No cóż, wybetonowaliśmy, wybrukowaliśmy i wybudowali
wielkie przestrzenie, gdzie deszcz z ulic, dachów szybko spływa
lecz nie wsiąka w ziemię. Tymczasem chodzi o to, by zatrzymać
wodę tam, gdzie sprowadziła ją przyroda. Amerykanie w Ohio
już nad tym pracują. W najbliższych pięciu latach planują zainstalowanie 10 tys. ogrodów deszczowych. Brzmi dobrze. Zdaje
się, że ten pomysł jest nawet na naszą kieszeń.
Rozważania o wodzie proponuję rozpocząć od artykułu
Woda i powietrze w żywieniu bydła. Pozwoli on nam uświadomić sobie, jak duże ilości wody są nam niezbędne już choćby
tylko w jednej dziedzinie.
Warto też przyjrzeć się własnym przyzwyczajeniom
i zaniedbaniom. Jeśli w swoich domach nie zreperowaliśmy
jeszcze kapiących kranów, nie zainstalowaliśmy oszczędnej
spłuczki z regulacją czy prysznica – zróbmy to czym prędzej.
Pamiętajmy też, by nie wylewać niepotrzebnie wody i zakręcać
kurki podczas mycia zębów i golenia. Niby niewiele, a jednak.
Elżbieta Musiał
3 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
str. 4
str. 4
str. 4
str. 5
str. 11
str. 13
str. 15
str. 16
str. 18
str. 19
EKONOMIKA
1. W jakim kierunku zmierzamy
str. 20
2. Ułatwianie startu młodym rolnikom - cz. III str. 22
3. Rola stowarzyszeń w rozwoju lokalnym
str. 23
3. Ceny targowiskowe w woj. świętokrzyskim str. 24
EKOLOGIA
1. Ekologiczna uprawa jabłoni
str. 25
NASZE PREZENTACJE
1. Wiosenne barwy ogrodów
2. Harlejówka
str. 29
str. 32
OGRODNICTWO
1. Uprawa truskawek
2. Co z tymi świerkami
3. Dlaczego gniją dojrzewające owoce
na drzewach pestkowych
MECHANIZACJA i BHP
1. Jak zapobiegać pożarom kombajnów
2. Ograniczanie strat ziarna
przy kombajnowym zbiorze zbóż
3. Problem ząbkowania ogumienia
4. Bezpieczne żniwowanie
FAKTY, WYDARZENIA, KOMENTARZE
1. I Świętokrzyski Konkurs
na Nalewkę Miodową i Miód Pitny
2. Truskawkowe święto
3. Ogólnokrajowy konkurs
Bezpieczne Gospodarstwo Rolne
str. 33
str. 37
str. 39
str. 40
str. 41
str. 42
str. 43
str. 44
str. 45
str. 45
GOSPODARSTWO DOMOWE I AGROTURYSTYKA
1. Świętokrzyskie na III Kongresie
str. 46
Odnowy Wsi
2. Pnącza - kwitnąca osłona
str. 47
3. Dziedzictwo kulturowe w agroturystyce
str. 48
4. Letnie przyjęcia w ogrodzie
str. 49
5. Wyniki konkursu Piękne i bezpieczne
str. 51
gospodarstwo agroturystyczne 2009
KLUBY 4H
1. X Jubileuszowy Zlot Klubów 4H
w Nowinach
2. Much(a)ówka niejedno ma imię
3. Dla ochrony różnorodności biologicznej
4. Na wiejską nutę
str. 52
str. 54
str. 55
str. 56
EKOLOGIA
2. Kalendarz biodynamiczny
str. 57
ROZRYWKA
1. Krzyżówka wakacyjna
2. Dowcipy – mąż i żona...
str. 58
str. 58
aktualności
Uwaga ROLNICY!
Ceny świń i bydła w UE
Kolejne
polskie
produkty
w unijnym
rejestrze
Tuczniki
Kraj
W
rejestrze UE jako
Chronione
Oznaczenie Geograficzne
znalazły się ostatnio Wielkopolski ser smażony i Kaliskie
andruty zaraz po „rogalu świętomarcińskim” i „miodzie wrzosowym z Borów Dolnośląskich”.
Dla przypomnienia podajemy,
że wcześniej do Chronionych
Nazw Pochodzenia wpisano
już „bryndzę podhalańską”
i „oscypka”, a jako Gwarantowane Tradycyjne Specjalności
– miody pitne, czyli „półtoraka”, „dwójniaka”, „trójniaka”
i „czwórniaka” Tym samym
w unijnych rejestrach mamy
10 polskich produktów.
red.
opracowanie: Jarosław Nowak
Byki
Jałówki
Euro/kg
Zł/kg
Euro/kg
Zł/kg
Euro/kg
Zł/kg
Austria
1,36
6,09
3,06
13,71
2,79
12,50
Belgia
1,36
6,09
2,77
12,41
2,78
12,45
Bułgaria
1,75
7,84
-
-
-
-
Czechy
1,53
6,85
2,88
12,90
2,31
13,35
Dania
1,25
5,60
3,16
14,16
2,97
13,30
Francja
1,36
6,09
3,05
13,66
3,24
14,51
Grecja
1,62
7,26
4,05
18,14
4,06
18,19
Hiszpania
1,49
6,67
3,34
14,96
3,06
13,71
Holandia
1,31
5,87
2,96
13,26
3,04
13,62
Litwa
1,67
7,48
2,31
10,35
1,99
8,91
Niemcy
1,45
6,50
2,98
13,35
2,94
13,17
Polska
1,49
6,67
2,43
10,89
2,12
9,50
Portugalia
1,55
6,94
3,53
15,81
-
-
Rumunia
1,55
6,94
3,16
14,16
2,53
11,33
Słowacja
1,5
6,72
2,71
12,14
-
-
W.Brytania
1,66
7,43
3,08
13,80
3,16
14,16
Węgry
1,55
6,94
-
-
-
-
Włochy
1,25
5,60
3,65
16,35
4,10
18,37
Świnie – waga bita schłodzona klasy E, bydło - waga bita schłodzona klasy R3.
(Kurs euro: 1 euro = 4,48 zł, kurs z 18.05.2009 r.) źródło: Komisja Europejska
Średnie ceny zwierząt z targowisk w Polsce
Zwierzę
jałówki cielne
krowy mleczne
młode bydło opasowe
Data
08 06 2009
08 06 2009
08 06 2009
Ceny średnie z targowisk w 2009 r.
min. 1800 zł/szt.
Data
29. 09. 2008
max. 3500 zł/szt.
średnio 2500 zł/szt.
średnio 2467,5 zł/szt.
min 2025 zł/szt.
29. 09. 2008
max. 3000 zł/szt.
średnia 2418,75 zł/szt.
średnia 2290,31 zł/szt.
cena min 4,1 zł/kg
24. 09. 2008
cena min. 6,5 zł/kg
4 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
cena średnia 4,54 zł/kg
cena min. 5 zł/kg
cena max. 12 zł/kg
cena średnia 9,08 zł/kg
21 kwietnia 2009
cena min. 3,90 zł/kg
cena max. 5 zł/kg
24. 09. 2008
cena max 11,5 zł/kg
tuczniki
min cena 1500 zł/szt.
max 3150 zł/szt
cena średnia 5,08 zł/kg
08 06 2009
min cena 1975 zł/szt.
max. 3600 zł/szt.
cena max. 5,70 zł/kg
cielęta
Ceny średnie z targowisk w 2008 r.
cena średnia 8,07 zł/kg
średnia cena skupu 4,4 - 4,90 zł/kg
technologia
RZEPAKOWE ŻNIWA
Jak zminimalizować straty nasion rzepaku podczas zbioru kombajnowego
Piotr Witczak
N
adchodzi okres małych żniw.
Jedną z roślin zbieraną podczas tych żniw jest rzepak ozimy. Rok 2009 przyniósł nam przemienne warunki pogodowe (z początku wiosenną suszę, później opady pod koniec
maja i na początku czerwca). Warunki
te spowodowały stres dla roślin rzepaku ozimego. Początkowo nastąpiło
przyspieszone kwitnienie i wiązanie
łuszczyn, a po intensywnych opadach
rzepak zaczął kwitnąć powtórnie,
co będzie skutkować nierównomiernym
dojrzewaniem i ogromnymi problemami
podczas zbioru.
Zbiór rzepaku wykonuje się
dwoma metodami.
• Jednoetapowo. Zbiór należy rozpocząć, gdy rośliny uzyskują dojrzałość
pełną. W tym czasie nasiona zawierają poniżej 16% wody, a łan ma jednolitą brunatnorudą barwę. Optymalny okres zbioru trwa około 4-5 dni.
• Dwuetapowo. Polega na koszeniu na pokosy kosiarką pokosową
(z pozostawieniem wysokiej ścierni) w fazie dojrzałości technicznej,
a następnie na zbieraniu kombajnem.
W praktyce fazę dojrzałości technicznej określa się na podstawie
zachowania zginanych łuszczyn
w kształcie litery V lub U (60-70%
łuszczyn). Zgięte w ten sposób łuszczyny powinny w miejscu załamania
otworzyć się w szwie i ukazać zielone nasiona z brązowymi przebarwieniami. Metodę tę wybieramy najczęściej wtedy, gdy mamy do czynienia
z polem mocno zachwaszczonym
i rośliny nierównomiernie dojrzewają oraz gdy nie ma możliwości zbioru specjalnie przystosowanym kombajnem.
Dobór odpowiedniej technologii
zbioru jest jednym z decydujących czynników wpływających na ograniczenie
strat ilościowych i jakościowych nasion
rzepaku. Aby wybrać odpowiednią metodę zbioru należy wziąć pod uwagę:
• stan plantacji (zachwaszczenie, stopień wyrównania, dojrzałość łanu,
stopień pochylenia),
• możliwość i opłacalność stosowania
desykacji,
• warunki pogodowe,
• a także dostępny sprzęt w gospodarstwie (możliwość jego adaptacji) lub
możliwość skorzystania z usług.
Stan plantacji przed zbiorem
jest podstawowym kryterium wyboru technologii zbioru i odpowiedniej
regulacji poszczególnych zespołów
maszyny koszącej lub kombajnu.
Ocena aktualnego stanu fizycznego
plantacji polega na ustaleniu stopnia
dojrzałości, równomierności dojrzewania, zachwaszczenia, zagęszczenia,
wysokości i stopnia pochylenia łanu.
Czynnikami wpływającymi na kształtowanie się pokroju roślin i łanu to są nie
tylko odmiana (genetyka), lecz także
zabiegi agrotechniczne oraz warunki
glebowe. Najbardziej pożądany jest łan
pochylony i zszyty w warstwie łuszczyn,
co zapobiega otrząsaniu nasion w niesprzyjających warunkach pogodowych
(wiatr i opady deszczu). Taki pokrój
stwarza najkorzystniejsze warunki zbioru i wysoki plon. Pomocne w uzyskaniu
optymalnego pokroju może się okazać wiosenne stosowanie regulatorów
wzrostu i rozwoju roślin rzepaku (tabela
1). Wywołuje zmiany w budowie morfologicznej roślin, które umożliwiają lepsze przenikanie światła w łanie, zwiększenie liczby łuszczyn na roślinach
i lepsze ich wypełnienie nasionami oraz
bardziej równomierne dojrzewanie.
Ponadto skrócenie roślin i usztywnienie łodyg wpływa korzystnie na zmniejszenie ryzyka wylegania łanu. Należy
jednak pamiętać, że stosowanie regulatorów wzrostu przynosi oczekiwane
efekty tylko na dorodnych plantacjach.
Tabela 1. Regulatory wzrostu do wiosennego stosowania w rzepaku ozimym.
Preparat
Dawka l/ha
Termin zabiegu
Cel stosowania
Antywylegacz płynny 675 SL
0,75-1
Początek wydłużania pędów
Atonik SL
0,5-1
1-3 krotne stosowanie od wczesnej
fazy tworzenia pąków do początku
formowania łuszczyn
Zmniejszenie ryzyka wylegania roślin,
zwiększenie liczby rozgałęzień. Regeneracja roślin uszkodzonych wskutek
działania czynników stresowych
Caramba 60 SL
1-1,25
Horizon 250 EW
1
Od początku wydłużania pędów do
fazy zielonego pędu
Ochrona przed chorobami, zmniejszenie ryzyka wylegania roślin
Orius 250 EW
1
5 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
technologia
Jeżeli jednak dojdzie do silnego pochylenia lub wylegania roślin to łan
wymaga odpowiedniego kierunku zbioru
lub koszenia w przypadku zbioru dwuetapowego.
Dodatkowym utrudnieniem przy
zbiorze są chwasty. Zwłaszcza chwasty
późno kończące wegetację jak przytulia
czepna, perz i rumiany, które powodują
deformację pokosu i poważne utrudnienia w pracy kombajnu związane z trudnością w odseparowaniu nasion chwastów od nasion rzepaku. Pomocne w tym
przypadku może się okazać przedżniwne
zwalczanie chwastów na plantacji rzepaku. Zabieg wykonuje się wówczas, gdy
chwasty są jeszcze zielone i znajdują się
w fazie intensywnego wzrostu, a nasiona
rzepaku mają wilgotność poniżej 30%.
Stosuje się do tego jeden z herbicydów
o działaniu totalnym. Zabieg jest równoznaczny z desykacją roślin rzepaku.
Uwaga! Preparatów wymienionych w tabeli 2. nie należy stosować na plantacjach
nasiennych i wówczas, kiedy w łanie
rzepaku kwitną jeszcze boczne odrosty.
Bardzo ważnym czynnikiem
kształtującym podatność łuszczyn na
pękanie i osypywanie się nasion jest ich
wilgotność. Odgrywa ona istotną rolę,
gdyż wpływa na przyrost masy zgonin
i łodyg. Stąd też kontrolowanie przebiegu zmian wilgotności szczególnie
po uzyskaniu przez rośliny dojrzałości
pełnej jest konieczne dla prawidłowego doboru parametrów pracy kombajnu
i uniknięcia nadmiernych strat nasion.
Np. po ciągłych opadach narasta wilgotność łuszczyn w pokosach i dłużej trwa
proces ich schnięcia niż w łanie stojącym.
Natomiast schnięcie łodyg następuje
systematycznie bez wyraźnych wahań
i niezależnie od występujących opadów.
Tak więc to wilgotność łuszczyn ulega
największym zmianom w bardzo krótkim
okresie czasu i ma bezpośredni wpływ
na wielkość strat nasion podczas zbioru
zarówno jednoetapowego, jak i dwuetapowego. Wilgotność łuszczyn jest zwykle powodowana opadami deszczu lub
zmianami temperatury między dniem
a nocą powodującymi zjawisko rosy.
Łuszczyny po osiągnięciu dojrzałości
pełnej i ponownym zawilgoceniu stają
się bardziej podatne na pękanie. Najbardziej krytyczna wilgotność znajduje się
fot.: P. Miler
w przedziale 12-14%. Przy tej wilgotności
maleje odporność łuszczyn na pękanie.
Z uwagi na to, że wiatr może
wyrządzić więcej szkody w łanie prosto
stojącym niż pochylonym, sztywność łodyg ma również pośredni wpływ na pękanie łuszczyn. Podatność na częściowe
wyleganie (pochylenie łanu) powoduje
przeplatanie się rozgałęzień, które tworzą wówczas zszytą „matę” łuszczyn.
Natomiast wilgotność samych
nasion wpływa na wielkość ich uszkodzeń. Nasiona o wyższej wilgotności są
bardziej plastyczne i mniej podatne na
uszkodzenia, a nasiona o wilgotności poniżej 5% odznaczają się taką kruchością,
że nie powinny być poddawane jakiejkolwiek obróbce (transport, czyszczenie).
Aby zapobiec pękaniu łuszczyn, należy przede wszystkim uzyskać
optymalny pokrój łanu i roślin. Pomocne
jest tu stosowanie prawidłowej agrotechniki począwszy od uprawy i siewu rzepaku. Można również zastosować zabiegi
chemiczne w celu ograniczenia pękania
łuszczyn.
Preparat Spodnam DC wzmacnia łuszczyny i zapobiega ich pękaniu,
a także uodparnia je na działanie sił mechanicznych. Zastosowanie tego preparatu
powoduje wzrost wytrzymałości łuszczyn na pękanie
o około 20% w zależności
od odmiany.
Natomiast Reglone
jest bardzo często stosowany w praktyce do desykacji
roślin. Jego działanie polega
na osuszaniu i odwodnieniu
ścian komórkowych powodując obumieranie roślin.
Następstwem przerwania
wegetacji roślin jest przyśpieszone i wyrównane ich
dojrzewanie. Preparat ten
zastosowany 3 do 5 dni przed zbiorem
w dawce 2-2,5 l/ha może również chwilowo zwiększyć odporność łuszczyn na
pękanie, jednak ogólnie powoduje spadek ich wytrzymałości i niekorzystnie
wpływa na sprężystość łuszczyn.
Harvarde jest stosowany w celu
przyśpieszenia i wyrównania dojrzewania rzepaku. Nie stwierdzono jednak
wpływu tego środka na cechy wytrzymałościowe łuszczyn i samoosypywanie
się nasion. Skuteczne działanie wykazuje także dokarmianie 10% roztworem
mocznika. Wpływa na wzrost odporności łuszczyn na pękanie. Może być stosowane łącznie z zabiegami ochrony roślin, począwszy od wiosny do wczesnej
dojrzałości technicznej.
Tabela 2. Preparaty do przedżniwnego stosowania na chwasty rosnące w dojrzewającym łanie rzepaku.
Nazwa preparatu (substancja aktywna)
Dawka l/ha
Avans 330 SL (glifosat 330 g/l)
Avans Premium 330 SL (glifosat 330 g/l)
Dominator 360 SL (glifosat 360 g/l)
Glyphosan 360 SL (glifosat 360 g/l)
Glyfos 360 SL (glifosat 360 g/l)
Klinik 360 SL (glifosat 360 g/l)
Rodeo 360 SL (glifosat 360 g/l)
Roundup 360 SL (glifosat 360 g/l)
3-4
Roundup Energy 450 SL (glifosat 450 g/l)
2,5
Roundup Max 680 SG (glifosat 680 g/l)
2-3
Roundup Ultra 360 SL (glifosat 360 g/l)
Terminator 360 SL (glifosat 360 g/l)
3-4
Okres stosowania
Opryskiwanie należy przeprowadzić, gdy większość łuszczyn ma kolor żółto-zielony a około 60% łuszczyn średniego
piętra łanu zawiera 2/3 brunatnych nasion.
6 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
technologia
•
fot.: P. Miler
•
Adaptacja i regulacja
kombajnu do zbioru rzepaku
Zasadniczymi
zespołami
w kombajnie mającymi wpływ na łączne
straty nasion są zespół żniwny, zespół
młócący i zespół czyszczący (podsiewacz). O wielkościach strat nasion
w tych zespołach decydują adaptacje
i regulacje, które są uzależnione od
czynników agrometeorologicznych, dojrzałości łanu oraz od zastosowanej metody zbioru.
• Straty powodowane przez typowy
zespół żniwny wahają się od 50 do
70% ogólnych strat wywołanych pracą kombajnu o standardowym wyposażeniu. Przyczyną jest między innymi zbyt bliskie wzajemne osadzenie
mechanizmu tnącego i podajnika
ślimakowo-palcowego. O ile przy
zbiorze zbóż konstrukcja taka jest
uzasadniona, to zbiór roślin rzepaku
jest utrudniony. Liczne rozgałęzienia, na których znajdują się delikatne
łuszczyny nie mieszczą się w małej przestrzeni między listwą tnącą,
a podajnikiem ślimakowo-palcowym.
Stąd też w czasie cięcia podajnik
ten przemieszczając górne części
rośliny, powoduje pękanie łuszczyn
i wytrząsanie nasion. Bezpowrotnie
tracone są te nasiona, które podczas
cięcia osypują się przed listwą tnącą lub bezpośrednio nad nią, a także
nasiona wybijane energiczną pracą
nagarniacza i działaniem palców podajnika. Z tych powodów zaleca się
stosownie do zbioru rzepaku adapteru wydłużającego podłogę zespołu
żniwnego.
Samo cięcie roślin należy wykonać
pod pierwszym dolnym rozgałęzieniem, aby zmniejszyć obciążenie
zespołu młócącego i separującego
zbędną masą dolnych części łodyg.
Nieprawidłowe ustawienie nagarniacza może spowodować poważne straty nasion. Dlatego przy łanie
stojącym lub lekko pochylonym można całkowicie zrezygnować ze stosowania nagarniacza. Duże straty
w zespole żniwnym powoduje również bierny rozdzielacz łanu (standardowe wyposażenie) zwłaszcza przy
łanie pochylonym, przy zachwaszczeniu lub dużym zagęszczeniu łanu.
7 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
•
Ten typ rozdzielacza uniemożliwia
także często koszenie w „okółkę”, co
znacznie zmniejsza wydajność pracy
kombajnu. Wady tego rozdzielacza
można wyeliminować zastępując go
aktywnym rozdzielaczem łanu (napędzany silnikiem elektrycznym lub
hydraulicznym).
Do zbioru rzepaku z pokosów przy
pomocy kombajnu ze standardowym
zespołem żniwnym można zastosować palcowo-bębnowy podbieracz
pokosów. Należy wówczas po demontażu listwy tnącej i nagarniacza
zamontować podbieracz na zespół
żniwny kombajnu. Podbieracz powinien być tak wyregulowany, aby
prędkość obrotowa końców palców
była o 10-15% większa od prędkości
postępowej kombajnu. Najmniejsze
straty występują przy najniższych
obrotach podbieracza (około 75 obr/
min), a przy zwiększeniu obrotów
wzrastają nawet dwukrotnie.
Większość nasion rzepaku jest uwalniana z łuszczyn w przenośniku ślimakowo-palcowym i przenośniku pochyłym zespołu żniwnego, natomiast
w zespole młócącym następuje tylko
domłócenie. Dlatego stosowanie małej szczeliny omłotowej na wlocie do
zespołu młócącego i dużych obrotów
bębna powoduje niepotrzebne rozdrobnienie łodyg i zbędne obciążenie nimi podsiewacza i zespołu przenośnika kłosowego. Pełne otwarcie
szczeliny i niskie obroty bębna młócącego przy suchym łanie stwarzają
optymalne warunki omłotu, ale przy
wilgotnym lub nierównomiernie dojrzewającym łanie mogą powodować
niedomłoty.
Przyczyną powstawania strat ilościowych w zespole czyszczącym jest
wadliwa praca standardowego sita
kłosowego oraz przeciążenia podsiewacza dużą ilością pokruszonych
łodyg i łuszczyn opadających na
górne sito żaluzjowe, co powoduje
zakłócenia w przepływie strumienia
powietrza z wentylatora oraz ogranicza przesiewanie nasion przez sito.
Standardowe sito kłosowe powoduje powrót części masy zgonin i pokruszonych łodyg poprzez ślimak
i przenośnik kłosowy z powrotem do
zespołu młócącego, a następnie na
podłogę podsiewacza. Wywołuje to
dodatkowe nadmierne obciążenie
górnego sita żaluzjowego podsiewacza, w wyniku czego część nasion
znajdująca się w górnej warstwie
zgonin wypada wraz z nimi na pole.
technologia
Rozwiązaniem problemu jest wymiana sita kłosowego na sito otworowe
ф 6 mm. Natomiast małe otwarcie
żaluzji górnego sita żaluzjowego
wywołuje zakłócenia w przepływie
strumienia powietrza, a nadmierne ich otwarcie powoduje opadanie
łuszczyn na dolne sito podsiewacza i wzrost zanieczyszczeń nasion
w zbiorniku. Dolne sito żaluzjowe
jest odpowiedzialne za czystość nasion w zbiorniku. Zbiór łanu wilgotnego lub zachwaszczonego zakleja
przednią część sit rozdrobnioną zieloną masą, co pogarsza separacje
nasion. Aby zwiększyć czystość nasion, powinno się to sito wymienić na
sito otworowe ф 4 mm. Ważnym elementem zespołu czyszczącego jest
wentylator. Należy tak dobrać jego
obroty, aby suche nasiona nie były
wywiewana na pole. Dlatego dla nasion o wilgotności 16-18% prędkość
wentylatora nie może przekraczać
600 obr/min. Przy zbiorze dwuetapowym wskazane jest stosowanie dolnego zakresu obrotów.
Istotnym elementem jest również ustawienie kierownic strug powietrza. Górną kierownicę należy nieznacznie obniżyć o 4-6 mm (od maksymalnego położenia górnego), natomiast dolną
(szerszą kierownicę) ustawia się w położeniu środkowym.□
Na podstawie:
- Bogusław Szot. Lublin 1996. Optymalna technologia pozyskiwania nasion rzepaku.
- Czasopism: Nowy plon, Agrochemia,
Top agrar Polska.
SPRZEDAM
OPIELACZ ekologiczny,
glebogryzarka, do truskawek i innych upraw
gruntowych
(regulacja szerokości oraz
wysokości napędzana
z wałka mocy)
tel. 873 675 842
KON KURS
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Oddział Regionalny w Kielcach wspólnie
ze Świętokrzyskim Ośrodkiem
Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach
ogłasza konkurs prasowy wiedzy o bhp w rolnictwie
PRACUJ BEZPIECZNIE
!
Cel konkursu:
Promocja problematyki ochrony pracy w rolnictwie
oraz zapoznanie z zadaniami realizowanymi przez KRUS
Warunki konkursu:
Udział w konkursie mogą brać wyłącznie pełnoletnie osoby prowadzące
działalność rolniczą i podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odpowiedzi na kartkach pocztowych /z imieniem, nazwiskiem, adresem, numerem telefonu
uczestnika oraz z dopiskami „KONKURS” i „PROWADZĘ DZIAŁALNOŚĆ ROLNICZĄ”/ należy w terminie do 7 dni od daty opublikowania pytań na łamach gazety składać osobiście lub przesłać na adres: KRUS OR w Kielcach, ul. Wojska Polskiego 65b,
25-389 Kielce. Losowanie nagród oraz uroczyste podsumowanie konkursu odbędą
się w siedzibie Oddziału Regionalnego KRUS w Kielcach, w listopadzie 2009 roku.
O wynikach losowania laureaci zostaną powiadomieni pisemnie.
Regulamin Konkursu dostępny jest we wszystkich placówkach KRUS oraz ŚODR.
Dla laureatów Konkursu przewidziano nagrody rzeczowe i wyróżnienia!
Proszę wybrać prawidłowe odpowiedzi i umieścić je na kartce pocztowej.
1. Kto dokonuje stwierdzenia rolniczej 5. Jak duże ciężary mogą przenosić
chłopcy w wieku 16-18 lat po płachoroby zawodowej ?
a) Wojewódzki Lekarz Weterynarii,
skich powierzchniach przy wykonyb) Powiatowy Inspektor Sanitarny,
waniu pracy dorywczej?
c) Okręgowy Inspektor Pracy.
a) do 25 kg
b) do 35 kg
2. Jaki kolor symbolizuje ostrzeżenie
c) do 45 kg
w osłonach i obudowach maszyn i
6. Czy podczas sadzenia ziemniaków saurządzeń rolniczych?
dzarką można jechać na jej podeście?
a) biały
a) tak
b) żółty
b) mogą tylko osoby dorosłe
c) czerwony
c) nie
3. Jaka jest najmniejsza bezpieczna
odległość od pracującej kosiarki ro- 7. Przy oparzeniu należy:
a) podać środki przeciwbólowe
tacyjnej?
b) przekłuć pęcherze
a) 25 m
c) miejsce oparzone schładzać obfib) 50 m
c) 100 m
cie wodą i wezwać pomoc
4. Najbezpieczniejsze warunki wcho- 8. Pod jakim warunkiem można przedzenia zapewniają schody o kącie
wozić po drodze publicznej ludzi na
materiale objętościowym zgromanachylenia:
a) 30o
dzonym na przyczepie?
a) po pełnym zabezpieczeniu ładunku
b) 40o
b) w przypadku przewożenia drabiny
c) 50o
c) nigdy nie można przewozić
8 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
technologia
Narastające ZAGROŻENIA
w uprawie KUKURYDZY
Grzegorz Klusek
N
a podstawie obserwacji i badań
w ostatnich latach szacuje się,
że co roku największe straty
w plonie kukurydzy powodują choroby
wywoływane przez ciepłolubne gatunki grzybów i bakterii. Występują one
podczas całego okresu wegetacji i we
wszystkich rejonach uprawy tej rośliny
w Polsce, w tym w woj. świętokrzyskim.
Najgroźniejsze obecnie są grzyby z rodzaju Fusarium, które są sprawcami
zgorzeli siewek, zgnilizny korzeni
i zgorzeli podstawy łodygi, a także
fuzariozy kolb kukurydzy. Ważnymi
chorobami są ponadto: żółta plamistość liści kukurydzy i drobna (oczkowa) plamistość liści kukurydzy zwana
antraknozą oraz głownia guzowata.
Patogeny te bytują na powierzchni liści,
pochew liści i liściach okrywowych kolb,
a ich szkodliwość polega na zakłóceniu
procesów asymilacji, przedwczesnym zasychaniu liści oraz zdrobnieniu ziarna.
Fuzariozy – powodowane są przez grzyby, które żyją w glebie i w sprzyjających
warunkach mogą wnikać poprzez korzenie do wnętrza roślin. Powodują wiosną
zgorzel siewek, a na jesieni łamanie
łodyg i wyleganie roślin. Chore rośliny
żółkną, więdną i obumierają, wschody są przerzedzone. Rośliny porażone
fuzariozami w czasie dojrzewania łamią się i wylegają. Porażeniu sprzyjają
wczesne przymrozki, chłodna i wilgotna
jesień oraz wysiewanie niezaprawionego ziarna.
Zgorzel siewek – chorobie sprzyja zbyt
głęboki siew w niedostatecznie ogrzaną
glebę, chłodna pogoda z dużą ilością
wilgoci podczas kiełkowania nasion
i wschodów roślin, które są porażane
przez obecne w glebie grzyby zgorzelowe. Z chwilą ocieplenia rośliny narażone
są na ciepłolubne gatunki grzybów, np.
z rodzaju Fusarium. Pierwsze objawy chorobowe pojawiają się w postaci
żółtych, później brunatniejących plam.
Silne uszkodzenia na korzeniach, podstawie łodygi i szyjce korzeniowej prowadzą do zamierania roślin, rośliny słabiej porażone rosną wolniej, a patogen
rozwija się nadal, powodując objawy
rozpoznawalne jako zgnilizna korzeni
i zgorzel podstawy łodygi.
Głownia guzowata – jest chorobą grzybową, poraża wszystkie nadziemne
części roślin. Na różnych częściach roślin tworzą się guzowate narośla, które
powodują osłabienie wzrostu, obniżenie
plonu ziarna i zielonej masy oraz pogorszenie jego jakości. Choroba rozwija się
w temperaturach 26 – 30OC. Porażeniu
roślin sprzyja przenawożenie azotem
i zranienia roślin, np. przez szkodniki
lub osłabienie roślin suszą.
Żółta plamistość liści kukurydzy
– charakteryzuje się powstawaniem na
dolnych liściach, a następnie wyższych
partiach rośliny i liściach okrywowych
kolb szarobrunatnych, owalnych plam
z ciemnoczerwoną obwódką. Intensywne porażenie powoduje osłabienie asymilacji i zmniejszenie plonowania.
Rdza kukurydzy – pojawia się na przełomie czerwca i lipca. Na porażonych
liściach widoczne są poduszeczkowate
zgrubienia o średnicy ok. 1 mm, wypełnione rdzawobrunatnymi zarodnikami
grzyba. Przy silnym porażeniu może
dojść do przedwczesnego zasychania
brzegów liści, co wpływa na obniżenie
plonu zielonej masy.
„... co roku największe
straty w plonie kukurydzy
powodują choroby
wywoływane przez
ciepłolubne gatunki
grzybów i bakterii ...”
Najlepszym sposobem zapobiegania chorobom grzybowym jest zaprawianie nasion. Zaleca się stosowanie zapraw nasiennych: Maxim XL 035
FS, Vitavax 200 FS, Sarox T 500 FS,
Zaprawę Oxafun T 75 DS/WG. Na silnie porażonym polu zaleca się przerwę
w uprawie kukurydzy i spalenie resztek
pożniwnych.
Drobna (oczkowa) plamistość liści
kukurydzy – występuje w latach o niskiej temperaturze i wysokiej wilgotności
powietrza. Na liściach porażonych roślin
obserwuje się drobne, owalne plamki
z czerwonobrunatną obwódką. W sprzyjających warunkach plamy rozprzestrzeniają się na całą powierzchnię liścia,
a także na pochwy liściowe i liście okrywowe kolb. W wyniku porażenia najpierw zasychają liście, a następnie całe
rośliny, co wpływa na straty plonu zarówno zielonej masy, jak i ziarna.
11 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Najczęstsze szkodniki
Szkodniki stanowią po chwastach najpoważniejsze zagrożenie dla
plonów kukurydzy, decydują o efekcie
uprawy. Na zasiewach tej rośliny stwierdza się już ponad 20 szkodników, a ich
liczba wykazuje tendencję rosnącą, co
związane jest z migracją gatunków dotychczas charakterystycznych dla roślin
zbożowych na plantacje kukurydzy. Przykładem są miniarki liściowe, pluskwiaki,
łokaś garbatek oraz skrzypionki. Najważniejszym i najgroźniejszym szkodnikiem kukurydzy w Polsce jest obecnie
omacnica prosowianka – jest motylem
technologia
fot.: P. Miler
Głownia guzowata na kolbie kukurydzy
nocnym, dorosłe osobniki składają jaja
od drugiej połowy czerwca do sierpnia na spodniej stronie liści kukurydzy.
Po wylęgu larwy żerują u podstawy
blaszek liściowych i wewnątrz liści okrywowych kolb. W miejscach żerowania
widoczne są białe trociny z odchodami. Na przełomie lipca i sierpnia larwy
uszkadzają ziarno, powodując straty
plonu sięgające 30 proc. W walce chemicznej poleca się stosowanie Calypso
480 SC, Karate Zeon 050 CS.
Bardzo ważnym szkodnikiem,
z uwagi na status organizmu kwarantannowego, jest zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa. Obecność
tego gatunku nie ogranicza się już tylko
do województwa podkarpackiego (pierwotne miejsce wystąpienia) lecz obejmuje również województwa: lubelskie,
świętokrzyskie, mazowieckie, małopolskie, śląskie, opolskie i dolnośląskie.
Działania monitoringowe rozpoczęto
w woj. świętokrzyskim już w 2004 roku
na 201 plantacjach, tj. na ok. 570 ha
uprawy kukurydzy. W 2006 roku obejmowały one już 313 plantacji na areale 1100 ha. Na ogólną powierzchnię
uprawy kukurydzy wynoszącą w woj.
świętokrzyskim 7500 ha, stwierdzony obszar porażenia stanowi 21% powierzchni ogólnej tej uprawy. Istnieje
realne niebezpieczeństwo, że w następnych latach szkodnik rozszerzy zasięg swojego występowania o kolejne
województwa stąd też zgodnie z obo-
Obserwuje się również rosnące
zagrożenie ze strony szkodników ssących: mszyc – żerują od maja do października na wszystkich nadziemnych
częściach roślin. Szkodliwość tych owadów polega głównie na umożliwieniu
wniknięcia do rośliny sprawców chorób
np.: głowni, fuzariozy, rdzy. Zwalczanie
mszyc zalecane jest przy liczebności
przekraczającej 300 sztuk na roślinie
preparatem np. Karate Zeon 050 CS.
Od kilku lat wzrasta także zagrożenie ze strony szkodników glebowych: drutowców, pędraków, rolnic,
leni i łokasia garbatka, które zagrażają
kiełkującym ziarniakom, siewkom i młodym roślinom. Szkodniki te – najczęściej
ich larwy, żerują na korzeniach kukurydzy, powodując zmniejszenie obsady
roślin na polu. Szczególnie groźne są na
uprawach kukurydzy w monokulturze.
W walce zaleca się głęboką orkę
i spulchnianie gleby oraz zaprawianie
ziarna zaprawami insektycydowymi
łącznie z fungicydowymi, jak: Gaucho
350 FS, Gaucho 600 FS, Maxim XL 035
FS, Sarox T 500 FS, Vitavax 200 FS,
Mesurol 500 FS.
Na lokalnych plantacjach mogą
żerować i inne organizmy: urazek kukurydziany, śmietka kiełkówka, ploniarka gnijka, zmieniki, skrzypionka zbożowa, skrzypionka błękitek, błędnica
butwica, zwójki. Większość z nich, tych
żerujących na liściach, jak skrzypionki,
mszyce, ploniarki można zwalczać we
wczesnych fazach rozwojowych (między
3 a 9 liściem kukurydzy) insektycydem
Karate Zeon 050 CS.
Ochrona kukurydzy przed chorobami i szkodnikami staje się więc jednym z podstawowych zabiegów w uprawie tej rośliny, pozwalającym uzyskiwać
wyższe i lepsze jakościowo plony.□
wiązującymi przepisami istnieje obowiązek jego zwalczania za pomocą aktualnie dostępnych i zalecanych metod.
W latach o chłodnych wiosnach zasiewom kukurydzy zagraża
ploniarka zbożówka – jest to mała muchówka, pojawiająca się na przełomie
kwietnia i maja, składa jaja u nasady
liści kukurydzy pojedynczo wzdłuż nerwu głównego. Jaja składane są na kukurydzę w fazie 2 - 3 liścia. Wylęgłe po
kilku dniach larwy wgryzają się w rośliny, drążąc kanały i kierując się do najmłodszych tkanek. Żerując uszkadzają
zawiązki liścia, a niekiedy wierzchołek
wzrostu, powodują zahamowanie wzrostu i tworzenie pędów bocznych. Uszkodzone rośliny są słabo rozwinięte i wytwarzają 2 – 4
pędy boczne, kolby późno
i nierównomiernie dojrzewają, najczęściej rośliny
- Czyszczalnię nasion Petkus K 531 Gigant,
nie zawiązują kolb, liście
Stan b. dobry, rocznik `79 i `80,
są zwinięte, co utrudnia
Instrukcja obsługi,
wyrzucanie wiechy. Do
Cena: 6000 zł + dowóz
walki z tym szkodnikiem
zalecane jest stosownie
oraz
zapraw nasiennych, np.
- Czyszczalnię nasion: małą typu CZ 1,
Mesurol 500 FS, Gaucho
Moc silnika 3 KW
350 FS, doglebowo DiafuCena: 3800 zł
ran, także wykonanie siewu w optymalnym terminie
oraz stosowanie na tere071 385 61 77
nach zagrożonych mie667 990 708
szańców mniej podatnych
na ploniarkę.
12 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
SP R Z E DA M
technologia
Charakterystyka
odmian ziemniaków
zarejestrowanych
w 2009 r.
fot.: E. Musiał
Grzegorz Klusek
J
eszcze nie tak dawno ziemniak
uprawiany był niemal w każdym
gospodarstwie. Dziś zaliczany
jest wręcz do warzyw, a jego uprawą
zajmują się profesjonaliści nie tylko od
agrotechniki, ale także od dobrego marketingu. Chociaż w Polsce powierzchnia
uprawy ziemniaka zmalała w porównaniu do lat dziewięćdziesiątych, to wciąż
w skali Europy jesteśmy na 3. miejscu
pod względem areału i na 6. w świecie
odnośnie wielkości zbiorów.
Aktualnie wybór odmiany jest
tym ważniejszy, im bardziej wyspecjalizowane jest przeznaczenie produkowanego ziemniaka.
W 2008 r. wg GUS powierzchnia uprawy ziemniaków wynosiła 549
tys. ha i w porównaniu do 2007 r. była
mniejsza o ponad 20 tys. ha, a udział
ziemniaka w strukturze zasiewów
zmniejszył się do 4,6%. Z drugiej strony
widoczny jest postęp hodowlany, który
obrazują wpisy odmian do Krajowego
Rejestru – w roku bieżącym 9 odmian.
Obecnie rolnicy mają do
wyboru z listy krajowej 140 oryginal-
nych odmian ziemniaków. Obok kreacji jadalnych, które wyróżniają się
odmiennymi typami konsumpcyjnymi
w poszczególnych grupach wczesności, znaczną część 21% stanowią odmiany skrobiowe, głównie krajowe.
Na przełomie lat 2008/09 skreślono
z krajowego rejestru 7 odmian, w tym
6 krajowych: Lawina, Wolfram, Aster,
Dorota, Felka, Bona, Gabi oraz jedną
zagraniczną - Timate.
INGRID
Bardzo
wczesna
odmiana jadalna, typu konsumpcyjnego
ogólnoużytkowego. Ma duże, bardzo kształtne bulwy okrągło owalne
o bardzo płytkich oczkach, żółtej skórce i żółtej barwie miąższu. Ze względu
na szybkie tempo gromadzenia plonu
odmiana jest polecana szczególnie
do uprawy na bardzo wczesny zbiór.
Po zakończeniu wegetacji plon dość
duży. Odporna na mątwika ziemniaczanego, podatna na wirus Y oraz
średnio odporna na wirus liściozwoju,
bardzo podatna na porażenie zarazą
ziemniaka.
Pełnomocnik hodowcy: HZPC Polska
13 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
ALTESSE
Odmiana wczesna
jadalna
typu konsumpcyjnego sałatkowego.
Bulwy ma duże do bardzo dużych. Bardzo kształtne, owalne o bardzo płytkich
oczkach, jasnobeżowej skórce i żółtej
barwie miąższu. Odmiana plenna, o dużym udziale w plonie frakcji handlowej.
Odporna na mątwika ziemniaczanego,
podatna na wirus Y i wirus liściozwoju
oraz na porażenie zarazą ziemniaka.
Pełnomocnik hodowcy:
PMHZ Strzekęcin
ETOLA
Wczesna odmiana jadalna typu
konsumpcyjnego ogólnoużytkowego do
lekko mączystego. Bulwy ma okrągłe,
bardzo duże, o regularnym kształcie
i dość płytkich oczkach. Skórka oraz
miąższ są koloru żółtego. Jest to odmiana plenna, o dużym udziale frakcji
handlowej w plonie; odporna na mątwika ziemniaczanego, średnio odporna na
wirus Y i liściozwoju, dość podatna na
porażenie zarazą ziemniaka.
Hodowca: Zamarte
ANTOINET
Średnio wczesna odmiana typu
konsumpcyjnego ogólnoużytkowego.
Bulwy jej są bardzo duże, okrągłoowalne o bardzo regularnym kształcie i płytkich oczkach. Skórka i miąższ żółte. Jest
odmianą bardzo plenną o dużym udziale
w plonie frakcji handlowej. Jest odporna
na mątwika ziemniaczanego, podatna
na wirus Y i wirus liściozwoju oraz na
porażenie zarazą ziemniaka.
Pełnomocnik hodowcy: HZPC Polska
technologia
AMETYST
Odmiana średniowczesna jadalna typu konsumpcyjnego ogólnoużytkowego do lekko mączystego. Bulwy
ma duże do bardzo dużych, o dość regularny kształcie, przeciętnej głębokości
oczek, jasnobeżowej skórce i kremowej
barwie miąższu. Potencjał plonotwórczy
odmiany jest bardzo duży. Odmiana odporna na mątwika ziemniaczanego. Bardzo duża odporność na wirus Y, na wirus
liściozwoju oraz średnia na porażenie
zarazą ziemniaka.
Hodowca: PMHZ Strzekęcin
JUTRZENKA
Odmiana średniowczesna typu
konsumpcyjnego ogólnoużytkowego do
lekko mączystego. Bulwy bardzo duże,
o dość regularnym kształcie, dość płytkich oczkach, jasnobeżowej skórce
i jasnożółtej barwie miąższu. Odmiana
bardzo plenna, o dużym udziale w plonie
frakcji handlowej. Odporna na mątwika
ziemniaczanego i na wirus Y, średnio odporna na wirus liściozwoju, podatna na
porażenie zarazą ziemniaka.
Hodowca: PMHZ Strzekęcin
ORCHESTRA
Odmiana
średniowczesna
typu konsumpcyjnego sałatkowego. Bulwy bardzo duże o regularnym kształcie,
płytkich oczkach, żółtej skórce i żółtym
miąższu. Bardzo plenna o dużym udziale w plonie frakcji handlowej. Odporna
na mątwika ziemniaczanego i na wirus
Y, podatna na wirus liściozwoju, bardzo
podatna na zarazę ziemniaka.
Hodowca: C. Meijer B.V.
SAGITTA
Odmiana średniowczesna typu
konsumpcyjnego
ogólnoużytkowego.
Bulwy bardzo duże, owalne o regularnym kształcie i płytkich oczkach. Miąższ
jasnożółty, skórka żółta. Odmiana plenna o dużym udziale frakcji handlowej
w plonie. Odporna na mątwika ziemniaczanego i na wirus Y, podatna na wirus
liściozwoju, dość podatna na porażenie
zarazą ziemniaka.
Pełnomocnik hodowcy: HZPC Polska
DANUTA
Średniopóźna odmiana skrobiowa, bardzo plenna o dużych owalnookrągłych bulwach. Skórka i miąższ
koloru żółtego. Bardzo odporna na wirus
Y, średnio odporna na wirus liściozwoju
oraz na porażenie zarazą ziemniaka.
Odmiana zalecana do uprawy w rejonach o dużym zagrożeniu wirusami.
Skrobiowość wynosi średnio 18,5%.
Pełnomocnik hodowcy:
Europlant Handel Ziemniakami □
Tabela 1. Plon bulw, zawartość skrobi i plon skrobi nowych odmian ziemniaka*
Plon
skrobi
% wzorca
Bardzo wczesne
wzorzec dt/ha; %
443
12,7
Ingrid
jadalna
93
12,5
Wczesne
wzorzec dt/ha; %
449
12,4
55
Altesse
jadalna
100
12,8
105
Etola
jadalna, chipsy
98
14,9
118
Średnio wczesne
wzorzec dt/ha; %
441
14,1
63
Antoinet
jadalna
118
13,0
107
Ametyst
jadalna
146
14,4
146
Jutrzenka
jadalna
115
13,4
109
Orchestra
jadalna
114
11,2
88
Sagitta
jadalna
103
14,1
101
Średnio późne
wzorzec dt/ha; %
504
16,4
82
Danuta
skrobiowa
100
18,5
114
* doświadczenia rejestrowe COBORU, uśrednione wyniki z lat 2007-2008
Odmiana
Użytkowanie
Plon bulw
ogólny
% wzorca
Zawartość
skrobi %
Plon bulw handlowy
% plonu
% wzorca
ogólnego
Wielkość
bulw
skala 9 0
428
91
97
7
438
98
98
95
97
8
9
426
119
145
116
115
103
98
97
98
98
98
9
8
9
9
9
485
99
96
8
Tabela 2. Ocena wybranych cech nowych odmian ziemniaka*
Grupa
wczesności
Odmiana
Barwa
skrobi
Barwa
miąższu
Kształt
bulw
Smak
90
1
Bardzo wczesna
Wczesna
Typ
kulinarny
wirusy
Y
Odporność
liściozwoju
skala 9 0
9
5-6
3-4
5-6
3-4
5-6
5-6
3-4
3-4
5-6
Zaraza
ziemn.
(liście)
2
3
4
5
6
7
8
10
Ingrid
ż
jż
oow
7,1
B
3-4
2
Altesse
jbż
ż
ow
7,1
AB
3-4
3
Etola
ż
ż
o
6,9
B-BC
5-6
4
Antoinet
ż
ż
oow
7,3
B
3-4
3
Ametyst
jbż
kr
oow
6,2
BC
8
6
Średnio wczesna
Jutrzenka
jbż
jż
oow
6,8
BC
8
2
Orchestra
ż
jż
oow
6,5
AB
8
2
Sagitta
ż
jż
ow
6,7
B
8
4
Średnio późne
Danuta
ż
ż
oow
6,5
C
8
5
* doświadczenia COBORU, 2007-2008.
Objaśnienia: kol. 3: ż - żółta, jbż – jasnobeżowa, kol.4: jż – jasnożółta, ż- żółta, kr – kremowa ; kol. 5 : o - okrągły, ow – owalny, oow – okrą-głoowalny; kol. 6 : 9 0 – bardzo dobry, 1 0 - bardzo zły; kol. 7 : AB – typ sałatkowy, B – ogólnoużytkowy, BC – ogólnoużytkowy do lekko mączystego,
C – mączysty; kol.8 – 10 : 8 0 - wysoko odporna, 7 0 - odporna, 5 - 6 0 - średnio odporna, 3-4 0 – podatna, 2 0 – bardzo podatna.
14 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
technologia
SA D Z E N I A K !
Jeszcze raz sadzeniak
W
szystkich producentów, rolników zachęcamy do sadzenia
tylko przebadanych, kwalifikowanych sadzeniaków, które posiadają
paszport PIORIN. Sadzeniaki stanowią
wysokiej jakości materiał tylko wtedy,
kiedy został przebadany w laboratorium
i zaopatrzony w paszporty. Cała reszta,
która jest w obrocie nieoficjalnym stanowi zagrożenie dla gospodarstw, które ryzykują przeniesieniem groźnych chorób
kwarantannowych (bakterioza pierścieniowa) lub bulw porażonych wirusami,
które wydają plon chory i odbiegający od
wymagań producenta. Zakup i sadzenie kwalifikowanego materiału to wysoki
plon i pewność, że nie przeniesiemy na
nasze pole chorób kwarantannowych,
a nasze ziemniaki będą odpowiadały cechom odmianowym i jakościowym.
Wyprodukowanie dobrych sadzeniaków wymaga lokalizacji plantacji
nasiennych w I strefie zdrowotności. Takie warunki mamy w pasie nadmorskim
Pomorza. Wiatr wiejący znad morza od
zachodu i północy niesie ze sobą powietrze wolne od mszyc, które są wektorami
chorób wirusowych. Te maleńkie owady
niweczą prace hodowców, ponieważ
nakłuwając liście ziemniaków przenoszą
groźne wirusy ciężkie: PVY, PLRV oraz
lekkie: PVM, PVS, PVX, PVA.
Rośliny porażone wirusami
szybko się degenerują, występują smugowatości, mozaiki, kędzierzawki, skarłowacenia i nekrozy. Jest to szczególnie
groźne na plantacjach nasiennych, ale
również produkcja towarowa i przemysłowa wymaga odpowiednich norm.
Na przykład ziemniaki uprawiane na
chipsy w przypadku porażenia wirusem
Y (PVY) mają nierównomiernie rozłożone cukry, co powoduje przebarwienia
w czasie smażenia, a ziemniaki uprawiane na konsumpcję mają niższy plon
i zanikają u nich cechy odmianowe,
wpływające na typy kulinarne – określające ziemniaki pod katem ich przydatności i cech miąższu po ugotowaniu.
Typ A
Typy kulinarne
- sałatkowy; miąższ po ugotowaniu pozostaje zwięzły, dający się łatwo pokroić w plastry,
kostkę, ósemki. Ziemniaki typu
A doskonale nadają się na sałatki, smażone ziemniaki i do
zup. Kostka lub plaster zosta-
Grzegorz Klusek - ŚODR Modliszewice
Jan Sztepiuk - Europlant
je w całości po ugotowaniu lub
smażeniu.
Typ B
- ogólnoużytkowy; miąższ po
ugotowaniu jest dość zwarty,
ale pod widelcem łatwo się rozgniata. Ziemniaki tego typu spożywamy najczęściej jako gotowane do obiadu w towarzystwie
mięs i sosów.
Typ C
- mączysty; miąższ po ugotowaniu jest rozsypujący się
i wyraźnie mączysty. Ziemniaki
tego typu nadają się na placki,
puree, frytki.
Typ D
- bardzo mączysty.
Pomiędzy tymi typami występują również typy pośrednie np. AB, BC
czy B-BC łączące oba typy lub mające
tendencje bardziej typu B lub C. Poznanie cech odmiany i jej typu kulinarnego
pozwala najlepiej dobrać odpowiednie
ziemniaki do naszych ulubionych potraw.
Wszystkie odmiany jadalne
charakteryzuje brak ciemnienia miąższu
surowego i gotowanego.□
Tabela 1. Odmiany o wyjątkowych walorach smakowych dla bardzo wymagających konsumentów
Bardzo wczesne jadalne
1
Gloria N
2
Colette N
3
Krasa N
Wczesne jadalne
4
Augusta NN
5
Bellarosa NN nowość
6
Ewelina N nowość
7
Rosalind NN
8
Vineta N nr 1 w Polsce
9
Vitara NN
Średnio wczesne jadalne
10
Agnes NN
11
Nicola N
12
Romula N
13
Roxana NN nowość
14
Topas NN nowość
15
Red Fantasy
Średnio późne jadalne
16
Jelly NN nowość
Typ kulinarny
Kolor miąższu
Kształt bulwy
% skrobi
B
B
BC
Typ kulinarny
BC
B
B
B
AB
B
Typ kulinarny
BC
AB
C
AB-B
B
B
Typ kulinarny
B
j.żółty
j.żółty
żółty
Kolor miąższu
żółty
żółty
żółty
b. żółty
żółty
żółty
Kolor miąższu
żółty
żółty
j. żółty
żółty
żółty
b. żółty
Kolor miąższu
żólty
ow
oow
oow
Kształt bulwy
oow
oow czerw. sk
oow
oow czerw. sk
oow
ow
Kształt bulwy
oow
oow
oow
ow
ow
ow – pow
Kształt bulwy
oow
12,7
13,0
13,6
% skrobi
14,1
12,7
12,7
13,5
12,7
12,7
% skrobi
16,6
15 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
17,6
13,8
13,0
% skrobi
14,8
technologia
iu
n
ie
w
a
ży ydł
w
b
Woda
i powietrze
Krystyna Wieczorkiewicz
Ż
ywienie bydła, a szczególnie krów
wysokomlecznych, to nie tylko
zbilansowanie dawki pod względem energetyczno-białkowym i mineralno-witaminowym, ale przede wszystkim
zadbanie o to, aby krowy pobrały jak
największą ilość suchej masy dobrej
i wysokowartościowej paszy. Bowiem im
więcej jej pobiorą, tym więcej wyprodukują mleka, nie zakłócając innych funkcji
życiowych, tj. zdrowotności i płodności.
Temat jest godny uwagi, gdyż
miesiące letnie (lipiec, sierpień) z reguły
odznaczają się wysokimi temperaturami, a wszelkiego rodzaju zaniedbania
dobrostanu zwierząt mogą spowodować
u nich stres cieplny. Dla przypomnienia, jedna z definicji dobrostanu mówi
o ochronie „pięciu wolności”:
▪ wolność od niedożywienia, głodu
i pragnienia,
▪ wolność od niewygody (dyskomfortu),
▪ wolność od bólu, ran i chorób,
▪ wolność od wyrażania normalnego
zachowania,
▪ wolność od strachu i stresu.
Definicji dobrostanu jest dużo
więcej. Według naszej ustawy o ochronie
zwierząt z 1997 roku „zwierzę, jako istota
żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia,
nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien
poszanowanie, ochronę i opiekę”.
Jednak w ostatnich czasach
dominuje podejście do dobrostanu jako
szablonowych norm i wymogów. Rodzi
to wiele kontrowersji i niedomówień. Padają pytania, co jest ważniejsze człowiek
czy zwierzę? Patrząc na te sprawy tylko
z punktu prawnego, można to tak odbierać. Jednak jeżeli zagłębimy się nieco
w problematykę, wtedy dostrzeżemy,
że ma to związek z behawioralnym zachowaniem zwierząt; behawioralne, czyli zbliżone do naturalnych potrzeb zwierzęcia.
W niniejszym artykule pragnę
przedstawić takie właśnie podejście do
dobrostanu i ukazać jego rolę w produkcji zdrowej i bezpiecznej żywności oraz
poprawie jej opłacalności, zwracając
szczególną uwagę na rolę wody i świeżego powietrza.
Woda i powietrze traktowane
są przez niektórych żywieniowców jako
trzecia pasza (po objętościowych i treściwych, o których już wielokrotnie pisałam).
Jednocześnie woda i powietrze to dwa
podstawowe czynniki termoregulacyjne,
które do pewnego stopnia zapobiegają
stresowi cieplnemu. Poprzez wydalanie
wody całą powierzchnią (pocenie) i jej
pobieranie oraz wzmożone oddychanie
(ziajanie), następuje obniżenie temperatury ciała. Hodowca nie powinien dopuszczać do takich sytuacji, ale stworzyć
zwierzętom odpowiednie warunki bytowania. Krowy wysokomleczne szczególnie mocno reagują na wysokie temperatury i już przy temperaturze powyżej 25oC
może spaść ich wydajność.
Krowa z racji swojego pochodzenia jest zwierzęciem stadnym przystosowanym do pobierania paszy objętościowej, głównie trawy. Sama potrafiła
sobie poszukiwać pokarmu i wody oraz
bilansować dawki pokarmowe zgodnie
z zapotrzebowaniem. Zapotrzebowanie
to nie było wysokie, gdyż dotyczyło tylko
produkcji na potrzeby odchowu potomstwa. Człowiek z chwilą jej udomowienia
coraz bardziej podporządkował ją sobie
w celach typowo produkcyjnych, wykorzystując do tego prace hodowlane i technologiczne. Do momentu, kiedy nie uzyskano aż tak wysokich wydajności, krowy
były dłużej użytkowane (nawet do 20 lat).
Nadmierna eksploatacja i stosowanie
technologii bardziej przyjaznych człowiekowi, doprowadziło do pogorszenia zdrowotności, płodności, jakości produktów
i wysokiego brakowania krów. Stąd dziś,
w dobie silnej konkurencji i niskiej opłacalności produkcji mleka, trzeba poszukiwać
rozwiązań minimalizujących jednostkowe
16 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
koszty produkcji, a zatem wyeliminować
wszystkie błędy. O tym wiele już pisałam.
Teraz główną uwagę poświęcę wodzie.
Woda po tlenie jest najważniejszym czynnikiem podtrzymującym życie
na ziemi. U zwierząt wpływa na procesy życiowe, produkcyjne i jest niezbędna od samego poczęcia, gdyż zarówno
zarodek, jak i płód są otoczone wodami
płodowymi. Od urodzenia pobierana jest
pośrednio w paszy lub bezpośrednio
w czasie pojenia. Jak wynika z obserwacji, krowa bardzo chętnie pobiera wodę
razem z paszą (trawa z rosą), co widać
przy wypasie krów wczesnym rankiem,
wieczorem lub po deszczu. Mając stały
dostęp do wody, potrafi ją pobierać nawet 14 razy w ciągu doby.
Istnieje generalna zasada,
że wraz ze wzrostem wydajności zwiększa się zapotrzebowanie na ilość i jakość
wody. Wynika to ze wzmożonych procesów fizjologicznych i produkcyjnych.
Przykładowo cielęta potrzebują dziennie ok. 5 - 8 l, jałowizna 7-23 l, a krowy
w zależności od rasy i wielu czynników
od 50 do 120 litrów.
Czynniki warunkujące zapotrzebowanie na wodę.
▪ stan fizjologiczny (ruja, ciąża, poród,
okres okołoporodowy i laktacja),
▪ masa ciała – kaliber (potrzeby bytowe krowy o masie 450 kg i 800 kg są
inne),
▪ pobranie suchej masy w zależności
od rodzaju paszy – objętościowa soczysta, sucha, treściwa, itp. (zielonka, kiszonka o różnej zawartości suchej masy a siano i treściwe),
▪ aktywność fizyczna (wzmożony ruch
w czasie rui, przepędów czy przy
nadmiernej obsadzie itp.),
▪ warunki bytowania, czyli mikroklimat, głównie temperatura i wilgotność oraz ruch powietrza (zła wentylacja, wyższa temperatura, niższa
wilgotność) intensyfikują pobieranie
i zwiększają zapotrzebowanie na
wodę,
technologia
▪
▪
poziom produkcji (potrzeby produkcyjne przy wydajności np. 20 l mleka/dziennie a 50 l/dziennie), czy
przy przyrostach dobowych 0,500 kg
a 1,5 kg),
pobieranie sodu z lizawek lub dodatków mineralnych.
Uwaga!
Zapotrzebowanie na wodę dla
krowy dojnej wynosi 3-5 litrów na każdy udojony litr mleka. Tak więc krowa
o wydajności 10 tys. litrów potrzebuje jej
nawet do 150 l/dziennie. Do obowiązków
hodowcy należy więc, by dostarczyć jej
wody do woli.
Komfortowe zaopatrzenie w wodę
1. Zapewnić stały dostęp do wody o odpowiedniej ilości i jakości (czysta,
smaczna, o odpowiedniej temperaturze – najlepiej 15-20oC:
▪ w systemie uwięziowym idealnym rozwiązaniem jest jedno
poidło miskowe na jedną sztukę
zainstalowane nad żłobem tak,
aby w chwili jakiejkolwiek awarii poidła, krowa mogła skorzystać z drugiego sąsiedniego i nie
miała przerw w pobieraniu wody.
Jest to szczególnie ważne przy
całorocznym utrzymaniu krów
wysokomlecznych na stanowiskach.
▪ odpowiednie poidło umocowane na odpowiedniej wysokości,
aby krowa mogła swobodnie
bez wielkiego wysiłku pobierać
wodę. Poidła miskowe nie spełniają do końca behawioralnych
zachowań krowy, która pijąc,
zanurza pysk 3-4 cm w wodzie
ustawiając łeb pod kątem 60o do
lustra wody na wysokości 0,70
– 0,80 cm. Często krowy pobierając wodę z poideł miskowych,
tracą nieproduktywnie energię
na jej pobieranie, zasysają powietrze zamiast wody i nie pobierają jej tyle, ile potrzebują, co
odbija się ujemnie na wydajności
i zdrowotności. Dlatego ważna
jest odpowiednia wielkość, głębokość, wydajność i wysokość
zamontowania poideł.
▪ w systemie wolnostanowiskowym o wiele łatwiej jest rozwiązać problem prawidłowego
pojenia krów uwzględniając ich
naturalne wymogi. Mamy bowiem do wyboru poidła miskowe
i o wiele bardziej przyjazne krowie
poidła korytowe – komorowe.
▪
ważne jest usytuowanie poideł
tak, aby nie powodowały urazów
u bydła i zapewniały łatwy dostęp
i pobieranie wody. Najlepiej montować w obszarze paszowym
w pobliżu przegród paszowych
lub na skrzyżowaniu korytarzy.
Zalecany jest montaż w pobliżu hali udojowej, gdyż krowy po
doju pobierają największe ilości
wody, jak również w drugim odległym końcu obory, aby nie musiały nadmiernie się przemieszczać w poszukiwaniu wody. Przy
montowaniu poideł powinno się
uwzględnić również zmniejszenie
ryzyka zabrudzenia wody odchodami. Doskonale zdają egzamin
wszelkiego rodzaju podesty i poręcze dystansowe odpowiednio
usytuowane. Rys. 1.
„... Zapotrzebowanie
na wodę dla krowy
dojnej wynosi 3-5 litrów na każdy udojony litr mleka ...”
2. Higiena obszaru pojenia krów.
Posiadanie odpowiednich poideł to
jeszcze nie wszystko, należy zadbać
o ich czystość i higienę oraz całego obszaru pojenia, gdyż ma to niejednokrotnie decydujący wpływ na
ostateczny wynik produkcyjny – ilość
i jakość mleka, jak również zdrowotność i płodność. Dlatego niezbędna jest codzienna kontrola czystości
i sprawności poideł. W ten sposób
nie dojdzie do zakażenia wody drobnoustrojami i grzybami, które mogą
być sprawcami chorób. Szczególnie
w letnie, gorące dni nawet niewielkie
ilości paszy i odchodów zwierzęcych
w poidle mogą stanowić rezerwuar
mikroorganizmów chorobotwórczych.
Krowy niechętnie pobierają taką
wodę, broniąc się niejako przed zakażeniem. Zwłaszcza w tych letnich
miesiącach, przy wysokich temperaturach i niewielkich nawet zaniedbaniach higieny następuje szybki rozwój
bakterii chorobotwórczych. Jeżeli hodowca w porę nie zainterweniuje, to
krowa nie mając wyboru będzie zmuszona pić tę niezdatną wodę, której
jakość z godziny na godzinę się pogarsza. Efektem takiej sytuacji będzie
nie tylko spadek wydajności, ale zaburzenia zdrowia i innych procesów
życiowych oraz pogorszenie jakości
mleka. W konsekwencji korzyść będzie miał z pewnością lekarz weterynarii, hodowca zaś kłopot i deficyt.
Powiedzenie „świeża woda
zdrowia doda” odnosi się nie tylko do człowieka, ale również do zwierząt, a zwłaszcza wysoko produkcyjnych, które są bardziej podatne na wszelkiego rodzaju choroby. Sięgając po nowe technologie, np.
utrzymywania bydła całorocznie w oborach, hodowca musi zapewnić krowom
odpowiedni dobrostan, a przede wszystkim stały dostęp do wody pitnej i świeżego powietrza (odpowiednia wentylacja).
W tradycyjnym utrzymaniu krowa na pastwisku pobierając trawę doskonale się
sama wentyluje („dwa w jednym”), wdychając nozdrzami czysty tlen z runi. Hodowca obowiązkowo powinien zadbać
o stały dostęp do wody – przesuwne poidła z wodą i lizawki usytuowane w pobliżu
przebywania krów, najlepiej w zacienieniu.
Budując lub modernizując oborę, należy zaplanować ją pod katem żywienia, bo budujemy raz, a żywimy przez
20 i więcej lat. Pamiętajmy o prawidłowej wentylacji i systemie pojenia, gdyż
zarówno niedobór, jak i rozrzutne korzystanie z wody pogorszy efekty produkcyjne i ekonomiczne.□
Na podstawie poradnika „Systemy utrzymania bydła”, artykułów z czasopisma
„Bydło” i „Przegląd hodowlany” oraz obserwacji własnych.
Rys. 1. Poidła pozwalające zachować czystość wody
a) na podeście
17 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
b) z poręczą dystansową
technologia
Identyfikacja i rejestracja zwierząt
W zgodzie
z zasadami cc
Grażyna Bukowska
D
ziś chciałabym przedstawić wymagania z zakresu identyfikacji
i rejestracji zwierząt. Z tym zagadnieniem rolnicy mają do czynienia już od
2002 roku, kiedy to w Polsce rozpoczęto
znakowanie i rejestrowanie bydła.
Wydawałoby się, że hodowcy
posiadający zwierzęta wszystko już na ten temat wiedzą,
a przez 7 lat nabyli nawyków zapisywania oraz
zgłaszania do Powiatowych Biur ARiMR zdarzeń w gospodarstwie
związanych z hodowlą
zwierząt.
Wyniki kontroli
przeprowadzonych w gospodarstwach przez pracowników Powiatowych
Inspektoratów Weterynarii,
którym podlega identyfikacja i rejestracja
zwierząt, świadczą
o czymś zupełnie
innym. Nasi rolnicy wciąż nie
przywiązują
wagi do kolczykowania
urodzonych
zwierząt, do
rejestracji
świń czy zgłaszania
przemieszczeń w
stadzie, nie mówiąc o terminowym
uzupełnianiu zapisów w
księgach stada i innych jeszcze obowiązkach. Do tej pory nie miało
to wpływu na otrzymywanie płatności
bezpośrednich, płatności ONW czy rolnośrodowiskowych. Od 1 stycznia 2009
roku wymagania dotyczące identyfikacji
i rejestracji zwierząt (razem z pozostałymi wymaganiami obszaru A) obowiązują wszystkich rolników posiadających
zwierzęta i jeśli kontrole przeprowadzone w gospodarstwie rolnika wykażą
uchybienia w tym zakresie,
będą wpływać na
wysokość potrąceń płatności
przyznanych rolnikowi.
fot
.K
.W
iecz
orkiew
icz
Obowiązki
posiadacza zwierząt
w zakresie identyfikacji
i rejestracji zwierząt określa ustawa z 2 kwietnia
2004 r. o systemie identyfikacji
i rejestracji zwierząt, której zapisy mówią
jednoznacznie, że posiadacz zwierząt
(za wyjątkiem posiadacza jednej świni
na własne potrzeby) ma obowiązek za-
18 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
rejestrować siedzibę stada, aby mógł
zgłaszać wszystkie urodzenia, ubycia
i przybycia do stada. Po złożeniu stosownego wniosku zostaje mu nadany 12-cyfrowy numer stada (do 9-cyfrowego numeru producenta dodany jest 3-cyfrowy
numer). Rejestrację siedziby stada należy dokonać nie później niż w dniu wprowadzenia do gospodarstwa pierwszego
zwierzęcia (poza 1 świnią, o której była
wyżej mowa). Po zarejestrowaniu zwierząt posiadacz stada jest zobowiązany
do założenia i prowadzenia w swoim
gospodarstwie Księgi Rejestracji Stada
(KRS) w formie papierowej lub elektronicznej, oddzielnej dla każdego gatunku
zwierząt (bydła, owiec i kóz oraz
świń). Dalszymi obowiązkami
posiadacza zwierząt jest
dokonywanie zapisów
w KRS w terminie 7 dni
od zaistnienia zdarzenia oraz zgłaszanie
na bieżąco wszelkich
zmian stanu stada,
tj. sprzedaży, zakupu, upadków, uboju
gospodarczego,
uboju z konieczności
(zabicia).
Zdarzenia
te zgłasza się do Powiatowego Biura ARiMR na
odpowiednich formularzach,
które opatrzone są podpisami
nabywającego i zbywającego zwierzęta.
W przypadku bydła obowiązuje termin
zgłoszenia 7 dni, w przypadku owiec
i świń 30 dni. Dane zawarte w KRS
należy przechowywać w gospodarstwie
przez okres 3 lat od dnia ubycia zwierzęcia ze stada.
Co jakichś czas rolnik powinien
kontrolować stan zwierząt w systemie
IRZ i porównywać ze stanem faktycznym
w swoim gospodarstwie (życie pokazało,
że w wielu przypadkach historia stada
technologia
jest niespójna). Wszelkie rozbieżności
w systemie ma obowiązek wyjaśniać
i korygować posiadacz stada.
Identyfikacja zwierząt – bydło
Zwierzęta musza być identyfikowane zgodnie z obowiązującymi
przepisami, a sposób ich oznakowania powinien umożliwiać prześledzenie
wszystkich przemieszczeń, od siedziby
stada, w którym zwierzę się urodziło,
do miejsca uboju, padnięcia lub zabicia
zwierzęcia.
W przypadku bydła oznakowanie zwierząt gospodarskich polega
na założeniu na obie małżowiny uszne
kolczyków lub duplikatów kolczyków
z numerem identyfikacyjnym zwierzęcia umożliwiającym dokonanie indywidualnej identyfikacji każdej sztuki. Kolczyk dla bydła ma określone wymiary,
jest w kolorze żółtym i wykonany jest
z giętkiego tworzywa sztucznego nie
powodującego uszkodzeń ciała zwierzęcia. Na kolczyku znajduje się czytelny
i trwały numer identyfikacyjny zwierzęcia składający się z 14 znaków (2 pierwsze oznaczają kod kraju pochodzenia
zwierzęcia, dziewięć następnych cyfr
oznacza numer zwierzęcia, a ostatni
znak to cyfra kontrolna). Każda sztuka bydła posiada inny numer kolczyka.
W przypadku utraty lub uszkodzenia kolczyka, którym oznakowane było zwierzę,
hodowca jest zobowiązany w terminie
7 dni złożyć zamówienie w PB ARiMR
o wydanie duplikatu kolczyka z tym
samym numerem co uprzednio.
Obowiązki posiadacza bydła:
▪ zamawianie puli kolczyków do oznakowania posiadanych zwierząt,
▪ oznakowanie zwierząt i zgłaszanie
ich do rejestru zwierząt gospodarskich (IRZ) w terminie 7 dni od dnia
urodzenia,
▪ wyposażenie zwierząt w paszporty
(duplikat paszportu wydawany jest
w przypadku uszkodzenia lub jego
utraty).
Obowiązująca dokumentacja
w gospodarstwie:
▪ paszporty bydła,
▪ księga rejestracji bydła prowadzona
przez posiadacza zwierząt.
Przypominam hodowcom bydła, że zwierzęta nieoznakowane i nieposiadające paszportów nie mogą być
przedmiotem handlu.□
W kolejnym artykule o oznakowaniu owiec i świń.
WAPNOWANIE
zawsze aktualne
▪
Krzysztof Domagała
N
ajbardziej niepożądanym procesem ujemnie wpływającym
na żyzność gleb jest proces
ich zakwaszania. Spowodowany on
jest następującymi czynnikami:
▪ naturalną, małą zasobnością gleb
Polski w wapń i magnez,
▪ wymywaniem jonów zasadowych
wapnia i magnezu w głąb profilu
glebowego przez wody opadowe,
straty 70-150 kg CaO/ha rocznie,
▪ dysocjacją H2O związaną z glinem,
▪ mineralizacją glebowej materii organicznej, w wyniku której tlenki
niemetali NO3 i SO4 tworzą z wodą
kwasy,
▪ wietrzeniem minerałów glebowych
w wyniku czego do gleby uwalniane są jony wodoru i glinu,
▪ pobieraniem kationów zasadowych
wapnia i magnezu przez rośliny
i wynoszenie ich z plonem, straty
od 40 kg CaO/ha zboża do 250 kg
CaO/ha lucerna,
▪ działalnością życiową mikroorganizmów glebowych np. nitryfikacja,
▪ kwaśnymi deszczami,
▪ stosowaniem nawozów fizjologicznie kwaśnych np. siarczanu amonu.
Badania stopnia zakwaszenia gleby (odczynu, pH) w woj. świętokrzyskim wykonuje Okręgowa Stacja
Chemiczno-Rolnicza w Kielcach oraz
laboratorium ŚODR Modliszewice
O/ Sandomierz. Według badań OSChR
w Kielcach ok. 40% gleb w naszym
województwie wykazuje bardzo kwaśny i kwaśny odczyn. W powiatach
koneckim, starachowickim, kieleckim,
staszowskim, włoszczowskim bardzo
kwaśny i kwaśny odczyn wykazuje ponad 60% gleb. Zakwaszenie gleb ma
niekorzystne skutki dla środowiska
glebowego oraz wpływa ujemnie na
plonowanie roślin:
▪ następuje uwolnienie do środowiska
glebowego jonów glinu, który jest
toksyczny dla roślin (uszkadza ko-
▪
▪
▪
▪
▪
rzenie, powoduje zaburzenie pobierania składników pokarmowych),
zmniejsza się dostępność dla roślin niektórych składników pokarmowych (fosforu, molibdenu,
boru), które przechodzą w formy
trudno przyswajalne,
maleje pobieranie azotu,
ograniczony zostaje rozwój wielu mikroorganizmów glebowych (bakterii
nitryfikacyjnych, symbiotycznych),
zmniejsza się tempo mineralizacji
i humifikacji materii organicznej,
wzrasta aktywność wielu metali
ciężkich (Mn, Fe, Cd, Pb),
pogarsza się struktura gleby, następuje rozpad struktury gruzełkowej, pogarszają się stosunki powietrzno-wodne.
Rośliny uprawne cechują się różną
wrażliwością na kwaśny odczyn gleby.
Bardzo wrażliwe są buraki cukrowe
i pastewne, kukurydza, koniczyna,
soja, jęczmień. Wrażliwe – pszenica,
rzepak, bobik, pszenżyto. Średnio
wrażliwe – owies, ziemniaki, mieszanki zbożowe. Mało wrażliwe – łubin, seradela, len, żyto.
Podstawowym zabiegiem utrzymującym odczyn gleby na odpowiednim
poziomie jest wapnowanie. Potrzeby
wapnowania określa się na podstawie
analizy odczynu gleby (pH w KCL) oraz
kategorii agronomicznej gleby. Dawki
wapna określa się w tonach CaO/ha
stosownie do potrzeb wapnowania i
kategorii agronomicznej gleby (Tab. 1).
Na gleby bardzo lekkie i lekkie powinno się stosować wapno węglanowe.
Na glebach o niskiej i bardzo niskiej
zawartości magnezu wapno węglanowo-magnezowe. Na glebach średnich
i ciężkich stosuje się wapno tlenkowe
.Najlepszym terminem jest wapnowanie „na ściernisko”. Późniejsze zabiegi uprawowe spowodują jego dobre
wymieszanie z warstwą orną gleby.
Można również wapnować w okresie
późnojesiennym. Należy unikać wapnowania razem ze stosowaniem nawozów naturalnych. Regulacja odczynu gleby jest podstawowym zabiegiem
wpływającym
na prawidłowe
Tabela 1. Dawki nawozów wapniowych w tonach CaO/ha
wykorzystanie
Kategoria
Przedziały potrzeb wapnowania
składników
agronomiczna
Konieczne Potrzebne Wskazane Ograniczone
gleby
pokarmowych
Bardzo lekka
3,0
2,0
1,0
stosowanych
Lekka
3,5
2,5
1,5
w nawozach
Średnia
4,5
3,0
1,7
1,0
mineralnych.□
Ciężka
6,0
19 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
3,0
2,0
1,0
ekonomika
W jakim kierunku
zmierzamy
Jarosław Nowak
M
imo kilku lat dostosowywania
naszego rolnictwa do standardów unijnych, ciężko konkurować polskim gospodarstwom z wysoko
rozwiniętym rolnictwem zachodnioeuropejskim. Gospodarstwa małe, które
stanowią większość wszystkich gospodarstw, nie są źródłem dochodów dla
ich posiadaczy. Duże rozdrobnienie
powoduje, iż większość z nich osiąga
niską produkcję, która w dużym stopniu
przeznaczona jest na spożycie własne.
Atutem naszego rolnictwa jest przede
wszystkim niższy koszt pracy i mniejsze
zużycie nawozów oraz środków ochrony
roślin, co sprawia, że uprawy są bardziej
ekologiczne.
Jednak wieś się zmienia.
Wprowadza się nowe systemy produkcji żywności, ale czy ten kierunek zmian
jest konieczny i nieunikniony? Przecież
sprawia, że tracimy coś bardzo cennego: dużą część naszego dziedzictwa
kulinarnego. Znikają smaki, potrawy,
znikają tradycyjne sposoby przetwarzania żywności.
Nasze przetwórstwo osiągnęło
wysoki poziom standardów europejskich
i światowych, mamy jeden z najnowocześniejszych przemysłów przetwórczych na świecie. W połączeniu z bardzo dobrymi surowcami dostarczanymi
wciąż przez naszych rolników, uzyskujemy znakomitą ofertę żywnościową. Polska żywność na ogólnym tle jest wciąż
wyjątkowo smaczna. Wchodzimy jednak
na niebezpieczną ścieżkę. Otóż dzieje
się coś niezwykłego. Z jednej strony wydawane są pieniądze publiczne - unijne
i krajowe - na promocję regionalnych
produktów, z drugiej zaś – podejmowanych jest wiele działań prowadzących
w efekcie do systematycznego zaniku
smacznej żywności. Mamy coraz bardziej wymagające normy i standardy
produkcji, w których nie ma miejsca na
tradycyjne przetwarzanie i dawne smaki. Wprowadzając te normy sami wyeliminowaliśmy z rynku wielu lokalnych
przetwórców i straciliśmy z tego powodu
wartość bezcenną: spuściznę kulinarną,
a co za tym idzie bogactwo smaków naszej znakomitej żywności.
Osoby przebywające dłużej za
granicą, wiedzą, co znaczy brak dobrego smaku spożywanych pokarmów.
W wielu krajach żywność dobrej jakości
dostępna jest tylko dla konsumentów
z zasobnym portfelem. Są kraje, gdzie
już nie ma szans na dobre, smaczne
jedzenie dostępne dla większości obywateli.
„... smaki
kradną nam
bezduszne
normy
jakościowe
żywności ...”
Po powrocie do kraju szukamy
zwykłych smaków podstawowych produktów spożywczych: kiszonego ogórka, szynki, sera, ale przede wszystkim
- chleba. Te smaki na szczęście jeszcze
w Polsce mamy. Pytanie: jak długo?
One ciągle znikają. Można zadać kolejne pytanie: kto lub co „kradnie” nam
smaki? Odpowiedź jest prosta: smaki
kradną nam bezduszne normy jakościowe żywności. Mają nas, konsumentów,
chronić przed mniej lub bardziej wyimaginowanymi niebezpieczeństwami. A jak
nas chronią w rzeczywistości, pokazują
kolejne skandale, jak na przykład ten
z dioksynami w irlandzkiej wieprzowinie.
Komu służą więc te normy? Na
pewno nie konsumentom, lecz przede
wszystkim przemysłowi spożywczemu
20 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
i wielkim sieciom handlowym, pozwalając im długo przechowywać produkty
spożywcze i łatwo je transportować na
nieograniczone odległości. Umożliwia to
zwiększanie skali produkcji i zwielokrotnia osiągane zyski. To właśnie przemysł
spożywczy i sieci dystrybucji kradną
smaki, a system regulacji prawnych Unii
Europejskiej i państw członkowskich
jest tak skonstruowany, że służy de
facto nie interesom konsumentów, lecz
interesowi przemysłu i dystrybutorów.
Sami konsumenci są sobie winni, bo na
to pozwalają i w wielu sytuacjach, często nieświadomie, ten proces popierają. Dajemy sobą manipulować poprzez
reklamę i narzucanie modnych trendów,
a w sklepach wybieramy chętniej towary
najtańsze, kolorowo opakowane i krzykliwie reklamowane. Zapominamy o naszej wielkiej „władzy” konsumenta, którą
przejawiamy podczas podejmowania
decyzji, gdzie udajemy się na zakupy,
z jakich półek i jakie towary wkładamy
do koszyka. Właśnie wtedy decydujemy,
jakie rolnictwo i jakie rodzaje przetwórstwa popieramy. Z tej władzy powinniśmy mądrze korzystać. I to dla dobra
jakości naszego życia, w tym - przyjemności jedzenia smacznych produktów
i dla własnego zdrowia.
Wiadomo, że większość klientów decyzje zakupowe podejmuje kierując się niską ceną. Często jednak
wpadamy w pułapkę pozornej taniości.
Zazwyczaj żywność tradycyjna jest
tylko pozornie droższa. Oczywiście
niskie ceny są możliwe tylko dzięki odpowiedniej skali i technologii produkcji.
Wszystko w imię naszego, konsumentów dobra, abyśmy mieli dostępną „dobrą” żywność. Pojawiające się kolejne
niebezpieczeństwa (np. ptasia grypa,
teraz - świńska) powodują tylko kolejne zaostrzanie norm. W zamian otrzymujemy produkty faszerowane różnego
rodzaju konserwantami, a „chronione”
w ten sposób produkty tracą kolejne
walory smakowe. Rosnące wymagania są możliwe do spełnienia przez dużych producentów, a drobni producenci
stopniowo wypierani są z rynku. Wraz
z nimi giną kolejne odcienie smakowe.
Ci wielcy unifikują wszystko: opakowania i smak. Co więcej: wielcy producenci wykorzystują swoją monopolistyczną pozycję na rynku i dyktują rolnikom
niekorzystne dla nich ceny. Na dodatek,
długo przechowywana, transportowana
na duże odległości żywność pochłania
dodatkową energię i przyczynia się do
dodatkowej emisji gazów cieplarnianych.
ekonomika
Szansą na zmianę tej sytuacji
są lokalne rynki żywności, popieranie
lokalnej produkcji i rozsądne stosowanie
norm sanitarnych. Powinno się odbudować szybko i skutecznie lokalne targowiska, drobne przetwórstwo oraz stymulować handel do sprzedaży lokalnych,
świeżych produktów. Dzięki temu odzyskamy różnorodność lokalnych smaków,
ale również wzmocnimy lokalną gospodarkę i jej wzajemne powiązania.
Na szczęście, coraz częściej
można spotkać w sklepach lokalną
żywność. Ten proces warto wzmacniać
i przyspieszać. Bogatsza oferta, łatwa
dostępność przyciągałyby wystarczającą
ilość klientów, aby przedsięwzięcia były
ekonomicznie opłacalne. Tego rodzaju
sklepy mogłyby sprzedawać produkty
wyrabiane w przetwórniach pracujących
przy małych gospodarstwach w oparciu
o własne płody rolne, a dodatkowe nakłady pracy pozwalałyby na uzyskiwanie
lepszych dochodów. Do tego potrzebne
są specjalne technologie, łączące tradycję z nowoczesnością, pozwalające
zachować smak i spełniające niezbędne
wymogi sanitarne.
Pomimo że żywność produkowana metodami tradycyjnymi musi być
droższa ze względu na wyższą pracochłonność, taki zwrot wydaje się już
możliwy i to z kilku
powodów. Rośnie
grupa konsumentów
świadomych wagi
tego, co jemy dla
zachowania zdrowia
i poprawy samopoczucia. Najczęściej
ta wyższa cena jest
tylko wysoka pozornie. Jeżeli uwzględnimy wartość odżywczą, smakową
i zdrowotną, to okazuje się, że wcale
nie
przepłacamy.
Oto przykład: „szynka” tzw. wysokowydajna w supermarkecie w cenie ok. 10 zł za kg zawiera
30 dkg mięsa w 1 kg, a szynka tradycyjna, „wiejska”, powstała w ten sposób,
że z 1 kg mięsa wytworzono 60 – 70 dkg
szynki. A więc tylko z uwagi na zawartość
mięsa powinna kosztować 45 – 50 zł za
kg, a na ogół kosztuje 30 – 40 zł. Jeżeli
dodamy do tego wartości smakowe, wartość odżywczą, a przede wszystkim wartość zdrowotną, to w sumie zapłacimy
mniej za więcej smaku i zdrowia. Warto
to sobie i innym uświadamiać!
Odbudowując lokalne więzi ekonomiczne, odtwarzamy sieć powiązań gospodarczych i społecznych oraz budujemy
system o wiele bardziej odporny na
kryzysy i różnego rodzaju zawirowania.
Lokalne rynki żywności to także szansa dla naszego rolnictwa. Przetwórstwo
i handel „przechwytują” wartość dodaną produkcji żywności. Jeśli rolnik sam
sprzedaje swoje produkty finalnemu
konsumentowi, wartość dodana może
trafić do rolnika w całości lub znaczącej
części (*). Jest to budowa warsztatów
pracy, które łącznie z gospodarstwem
mogą dać pełne zatrudnienie i zapewnić
godne życie właścicielom mniejszych
gospodarstw.
Lokalny rynek był i wciąż jest
lepszym strażnikiem jakości niż skomplikowane normy i systemy ich egzekucji. Nasze mamy i babcie były bardzo
dobrymi kontrolerami jakości na swoich
targowiskach, kupowały towar dobry,
świeży, czego dowodem jesteśmy my
konsumenci kupujący teraz. Sprzedawca, gdyby je oszukał, traciłby większość
klientów, bo przepływ tego rodzaju informacji działał znakomicie. Nawet jeśli
zdarzały się jakieś konsekwencje sprzedaży produktów złej jakości to rzadko,
a ich zasięg był bardzo ograniczony.
Czasy się zmieniają, ale lokalne rynki żywnościowe dzięki
sklepom, gastronomii i targowiskom mogą funkcjonować dalej.
Trzeba tylko je
mądrze stymulować, stosować
normy sanitarne,
nie zapominając
o zdrowym rozsądku, i w taki
sposób, aby nie
tracić nic z bogactwa smaków,
które nam jeszcze zostało.□
„...Odbudowując
lokalne więzi
ekonomiczne,
odtwarzamy (....)
system o wiele
bardziej odporny
na kryzysy ...”
Opracowane na podst. art.:
Dobry smak polskiej żywności zagrożony
Pierwszy Portal Rolny – www.ppr.pl
21 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
fot.: E. Musiał
(*) Relacje... (Rewelacje?)
Rolnik krowy doi, mleczarnia
rolnika, mleczarnie hurtownik, detal hurtownika. Każdy towar knoci, coś tam dosypuje, z tego najważniejsze - że pięknie
pakuje. W tym łańcuszku rolnik i klient
jest głupi, rolnik mu nie sprzeda a klient
nie kupi.
ekonomika
Uła t w i a n i e sta r t u
młodym rolnikom
Część III
D
ziałanie to daje możliwość uzyskania bezzwrotnej premii finansowej
na inwestycje w nabywanych gospodarstwach rolnych i tym samym ma
zachęcić młodych do podejmowania samodzielnej działalności rolniczej.
Ustalanie pow. użytków rolnych
Powierzchnię użytków rolnych
w gospodarstwie należy obliczyć posługując się wypisem z ewidencji gruntów
i budynków. W wypisie podana jest pow.
tych gruntów, które sklasyfikowano jako
użytki rolne, a więc: gruntów ornych,
sadów, łąk trwałych, pastwisk trwałych,
gruntów rolnych zabudowanych, gruntów
pod stawami, gruntów pod rowami.
Do obliczeń bierzemy pod uwagę dane tych działek ewidencyjnych,
które są przedmiotem:
• własności,
• użytkowania wieczystego,
• dzierżawy z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub od jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli
umowa dzierżawy została zawarta
na czas nieoznaczony lub na okres
co najmniej 6 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy.
Obliczoną w ten sposób powierzchnię użytków rolnych należy porównać ze średnią powierzchnią gruntów
rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie, w którym leży gospodarstwo.
W tym celu należy użyć średniej dla
roku poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie pomocy. Jeśli średnia
dla województwa jest niższa niż średnia
krajowa, wówczas pow. użytków rolnych
w gospodarstwie nie może być mniejsza niż średnia pow. gruntów rolnych w
gospodarstwie rolnym w kraju (dla woj.
świętokrzyskiego 10,02 ha).
Dane dotyczące średniej pow.
gruntów rolnych w gospodarstwie w poszczególnych województwach oraz średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju zamieszczone są na stronie internetowej ARiMR.
Plan rozwoju gospodarstwa
Plan Rozwoju Gospodarstwa
jest załącznikiem do wniosku o przyznanie pomocy. Powinien być przygotowany
zgodnie ze wzorem udostępnionym przez
Agencję z uwzględnieniem:
a) struktury produkcji rolnej, czyli: powierzchni i rodzaju użytków rolnych
oraz jakości gleb w gospodarstwie,
znajdujących się w nim budynków
i budowli wykorzystywanych do produkcji rolnej oraz maszyn, urządzeń
i wyposażenia do produkcji rolnej,
b) konieczności osiągnięcia nadwyżki
bezpośredniej z działalności rolniczej
prowadzonej w gospodarstwie równej co najmniej 4 ESU i nie mniejszej
niż wartość nadwyżki bezpośredniej
w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy,
c) realizacji inwestycji na kwotę co najmniej 70% pomocy.
Rolnik, któremu przyznano pomoc, powinien wypełnić poniższe zobowiązania pod
rygorem zwrotu części lub całości premii:
1) do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty
pomocy powinien:
- samodzielnie prowadzić gosp.,
na które przyznano pomoc;
- spełniać warunki dot. wymaganej
pow. użytków rolnych w gospodarstwie oraz dotyczące tytułu jego
własności tzn. zapewnić, że gospodarstwo nie stanowi przedmiotu współwłasności lub współposiadania, w wyjątkiem małżeńskiej
wspólności majątkowej;
- realizować założenia biznesplanu, zwłaszcza:
• prowadzić
gospodarstwo
zgodnie z określoną strukturą
produkcji rolnej,
• wydatkować, w ciągu 3 lat od
dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na
inwestycje określone w biznesplanie,
• osiągnąć nadwyżkę bezpośrednią z działalności rolniczej prowadzonej w gospodarstwie równą co najmniej
4 ESU i nie mniejszą niż wartość nadwyżki bezpośredniej w dniu złożenia wniosku
o przyznanie pomocy;
2) spełnić wymagania w zakresie
ochrony środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt - do dnia
upływu 3 lat od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej oraz
spełniać te wymagania do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy;
22 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Jadwiga Bastrzyk
3) podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i w pełnym zakresie jako rolnik co najmniej
do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty
pomocy;
4) uzupełnić wykształcenie w ciągu
3 lat od dnia doręczenia decyzji
o przyznaniu pomocy - w przypadku,
gdy w dniu złożenia wniosku wnioskodawca posiadał niewystarczające wykształcenie;
5) umożliwić przeprowadzenie przez
uprawnione podmioty kontroli na
miejscu lub kontroli dokumentów;
6) przechowywać dokumenty związane
z przyznaną pomocą do dnia upływu
5 lat od dnia wypłaty pomocy;
Beneficjent pomocy powinien w określonych terminach przedłożyć w Agencji
następujące dokumenty:
a) zaświadczenie z właściwego oddziału KRUS o okresach podlegania
ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i w pełnym zakresie jako rolnik;
b) potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub
notariusza kopie faktur, dokumentów
księgowych o równoważnej wartości
dowodowej lub innych dokumentów
potwierdzających poniesienie wydatków w wysokości co najmniej 70%
kwoty pomocy na inwestycje zgodne
z założeniami biznesplanu;
c) oświadczenie, że zakupy inwestycyjne zrealizowane zgodnie z biznesplanem, nie zostały dokonane
na podstawie umowy między beneficjentem a członkami najbliższej
rodziny;
d) sprawozdanie z realizacji biznesplanu sporządzone zgodnie ze wzorem
udostępnionym przez Agencję;
e) ankietę monitorującą, zawierającą
informacje niezbędne dla celów monitorowania i oceny Programu sporządzoną zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję;
f) dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia – w przypadkach,
gdy jest to wymagane.
Premia dla młodego rolnika to nie bezzwrotna zapomoga, lecz środek do realizacji wizji rozwoju gospodarstwa.□
ekonomika
S
towarzyszenie jest dobrowolnym,
samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych.
Stowarzyszenie samodzielnie określa
swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty
wewnętrzne dotyczące jego działalności,
opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, do prowadzenia swych
spraw może zatrudniać pracowników.
Członkami
stowarzyszenia
mogą być obywatele Polski mający
pełną zdolność do czynności prawnych
i niepozbawieni praw publicznych. Małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają
ograniczoną zdolność do czynności
prawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego
prawa wyboru, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą
stanowić osoby o pełnej zdolności do
czynności prawnych. Małoletni poniżej
16 lat mogą, za zgodą przedstawicieli
ustawowych, należeć do stowarzyszeń
według zasad określonych w ich statutach, bez prawa udziału w głosowaniu
na walnych zebraniach członków oraz
bez korzystania z czynnego i biernego
prawa wyborczego do władz stowarzyszenia. Jeżeli jednak jednostka organizacyjna stowarzyszenia zrzesza wyłącznie małoletnich, mogą oni wybierać i być
wybierani do władz tej jednostki.
Gdy zbierzemy 15 osób musimy
uchwalić statut naszego stowarzyszenia
oraz wybrać komitet założycielski. Podstawą działania powoływanego przez nas
stowarzyszenia, poza ustawą o stowarzyszeniach, jest właśnie statut. Powinniśmy
się więc dobrze zastanowić, co tam napiszemy. Statut powinien zawierać nazwę
stowarzyszenia, teren jego działania oraz
siedzibę. Musimy w nim wymienić cele,
dla których się zrzeszamy, a także sposoby ich realizacji, musimy wskazać sposób
nabywania i utraty członkostwa. Statut
musi mówić o władzach stowarzyszenia i
wszystkim, co ich dotyczy (o tym jak je powołujemy, jakie będą miały kompetencje,
w jaki sposób stowarzyszenie będzie reprezentowane na zewnątrz, w jaki sposób
będą zaciągane zobowiązania oraz w jaki
sposób ulegnie rozwiązaniu stowarzyszenie). Trzeba również wskazać zasady
zmiany statutu (każda zmiana statutu po
rejestracji stowarzyszenia wymaga zawiadomienia o tym sądu rejestrowego).
Po uchwaleniu statutu wybieramy
komitet założycielski
Komitet założycielski składa do
sądu rejestrowego wniosek o rejestrację
wraz ze statutem, listą założycieli, proto-
Informacje niezbędne przy zakładaniu stowarzyszenia
Rola stowarzyszeń
w rozwoju lokalnym
kołem z wyboru komitetu założycielskiego
oraz informacją o adresie tymczasowej
siedziby stowarzyszenia (wszystkie te
dokumenty musimy złożyć w dwóch egzemplarzach, a statut w czterech). Lista
założycieli powinna zawierać imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce
zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli. Ponadto trzeba dołączyć
oświadczenia tychże osób stwierdzające,
że są obywatelami polskimi, posiadają
pełną zdolność do czynności prawnych
oraz przysługują im prawa publiczne
(wzory pism w załączeniu).
Gdy już to wszystko zrobimy,
musimy czekać na postanowienie sądu.
Sądem rejestrowym jest sąd wojewódzki
właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia. Sąd rejestrowy musi wydać rozstrzygnięcie nie później niż w ciągu trzech
miesięcy od dnia złożenia wniosku. Może
się zdarzyć, że sąd rejestrowy będzie potrzebował więcej informacji. Wyznaczy
więc posiedzenie wyjaśniające i wezwie
uczestników postępowania rejestrowego.
Jednak możemy być pewni, że jeżeli nasze stowarzyszenie spełnia wymogi przewidziane przez prawo to zostanie zarejestrowane. Po zbadaniu okoliczności sąd
wydaje postanowienie o rejestracji. Jednak nasze stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może podjąć działalność
dopiero z chwilą uprawomocnienia się
postanowienia o zarejestrowaniu. Chodzi
tu o upływ terminu do wniesienia środka
odwoławczego (jest to okres wynoszący
co najmniej 3 tygodnie od doręczenia postanowienia). Dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia stowarzyszenie zostaje wpisane do rejestru stowarzyszeń,
o czym zostajemy poinformowani przez
sąd rejestrowy. Wiadomość ta dociera
również za pośrednictwem sądu rejestrowego do organu nadzorującego działalność stowarzyszenia. Aktualnie jest
to wojewoda. Nadzór wykonuje zgodnie
z kryterium legalności, tzn. zgodności
działalności stowarzyszenia z przepisami
prawa i postanowieniami statutu. Jest to
jedyne kryterium nadzoru. Wszelkie decyzje na wniosek organu nadzorującego
podejmuje sąd.
Tak założyliśmy stowarzyszenie.
Jest zarejestrowane, posiada osobowość
23 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Lidia Augustyn
prawną i może rozpocząć działalność.
Zwołujemy pierwsze walne zebranie
członków. Jest to zebranie inauguracyjne. Najlepiej przygotować porządek obrad tego zebrania, wypunktować w nim,
jakie sprawy i w jakiej kolejności będą
podnoszone. W zebraniu tym biorą udział
założyciele stowarzyszenia, a także inne
osoby pragnące do niego przystąpić. Ich
przystąpienie do stowarzyszenia może
być uzależnione od podpisania deklaracji
członkoskiej. Sprawy te musi rozstrzygać statut. Musimy pamiętać, że trzeba
wybrać władze naszego stowarzyszenia:
prezesa, członków zarządu, komisji rewizyjnej, sądu koleżeńskiego oraz wszelkich innych komisji przewidzianych przez
statut. W ciągu 1 miesiąca od wyboru zarządu ma on obowiązek zawiadomić sąd
rejestrowy i organ nadzorujący o swoim składzie i danych osobowych swoich
członków, a także wskazać adres siedziby
stowarzyszenia.
Jest jeszcze jeden rodzaj stowarzyszenia, o którym już wspomniałam.
Jest to tzw. stowarzyszenie zwykłe, czyli
uproszczona forma stowarzyszenia lub
inaczej organizacja społeczna o ograniczonym zakresie działania. Stowarzyszenie to nie może:
▪ prowadzić działalności gospodarczej,
▪ nie posiada osobowości prawnej,
▪ nie podlega rejestracji,
▪ nie może powoływać oddziałów terenowych,
▪ łączyć się w związki,
▪ zrzeszać osób prawnych,
▪ przyjmować darowizn, spadków i zapisów, otrzymywać dotacji oraz korzystać z ofiarności publicznej.
Założycielami stowarzyszenia
zwykłego muszą być co najmniej 3 osoby,
które uchwalają regulamin jego działania i
następnie informują właściwy organ adm.
państwowej (wojewoda). Po upływie 30
dni od uzyskania przez ten organ informacji o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego,
ma ono prawo rozpocząć działalność.
Odsyłam do lektury ustawy “Prawo o stowarzyszeniach” z 7 IV 1989 r. Została ona opublikowana w Dz.U. z 1989 r.
nr 20 poz. 104 i zmiana Dz.U. z 1990 r. nr
14 poz. 86.□
ekonomika
Ceny targowiskowe w woj. świętokrzyskim
Notowania średnich cen targowiskowych i średnich cen skupu żywca w woj. świętokrzyskim (w okresie 11.05.09 r.
- 05.06.09 r.) w zł
Średnia cena
Produkt
Jedn.
11-15.05.09
18-22.05.09
25-29.05.09
01-05.06.09
(11.05.09-05.06.09)
Jęczmień
dt
43,70
44,32
43,71
42,91
43,66
Owies
dt
42,67
43,63
42,38
43,44
43,03
Pszenica
dt
45,30
46,14
45,17
45,25
45,47
Pszenżyto
dt
41,71
41,13
40,06
40,07
40,74
Żyto
dt
38,56
39,56
38,72
37,75
38,65
Ziemniaki stare (hurt)
dt
41,39
42,50
43,50
43,00
42,60
Ziemniaki stare (detal)
kg
0,81
0,76
0,78
0,82
0,79
Cielęta do 100 kg
kg
10,31
10,15
9,55
9,89
9,98
Krowa mleczna
szt
3383,0
3250,0
3220,0
3150,0
3250,8
Prosięta
para
406,25
401,67
397,22
398,50
400,91
Żywiec wieprzowy
kg
4,95
4,84
4,87
4,92
4,90
Żywiec wołowy
kg
5,50
5,37
5,59
5,59
5,51
Jaja
szt
0,43
0,44
0,44
0,43
0,44
Buraki ćwikłowe
kg
1,36
1,38
1,32
1,29
1,34
Cebula
kg
1,09
1,17
1,12
1,55
1,23
Fasola drobna
kg
4,23
3,86
3,63
4,44
4,04
Fasola gruba
kg
6,25
5,50
5,28
4,92
5,49
Kalafiory
szt
4,63
4,35
3,28
3,11
3,84
Kapusta biała
szt
1,42
1,75
1,83
1,81
1,70
Kapusta czerwona
szt
1,45
1,29
1,22
1,13
1,27
Kapusta kwaszona
kg
2,23
1,97
1,97
1,97
2,04
Marchew
kg
1,86
1,35
2,30
2,57
2,02
Ogórki
kg
4,33
4,30
3,77
3,40
3,95
Ogórki kwaszone
kg
3,25
3,25
4,13
4,05
3,67
Papryka
kg
10,04
10,10
9,13
9,47
9,69
Pietruszka korzeń
kg
2,80
3,06
2,96
3,13
2,99
Pomidory
kg
6,63
6,35
5,09
4,57
5,66
Pory
szt
1,27
1,35
1,16
1,25
1,26
Rzodkiewka
pęczek
1,18
1,15
1,11
1,09
1,13
Sałata głowiasta
szt
1,24
1,25
1,27
1,19
1,24
Selery
kg
2,68
2,88
2,77
2,50
2,71
Jabłka konsumpcyjne
kg
1,49
1,63
1,67
1,52
1,58
Gruszki
kg
4,28
4,45
4,50
4,20
4,36
Mak
kg
7,25
10,00
10,25
11,00
9,63
Koncentrat dla tuczników
dt
202,50
198,33
195,00
201,67
199,38
Prestarter
dt
177,50
193,33
193,33
195,00
189,79
Mieszanka dla krów
dt
127,50
157,50
157,50
154,17
149,17
Hurtowe średnie ceny owoców i warzyw (Sandomierski Ogrodniczy Rynek Hurtowy,
rolnicy - gm. Skalbmierz)
Sandomierz
Produkt
Jedn.
18.05.09
25.05.09
01.06.09
11.05.09
Buraki ćwikłowe
kg
0,65
0,70
0,60
0,60
Cebula
kg
0,55
0,65
0,65
0,80
Kapusta biała
szt
2,10
2,10
1,65
1,65
Marchew
kg
2,00
2,25
2,50
2,30
Pietruszka korzeń
kg
2,05
2,50
2,30
2,50
Selery
kg
2,15
2,85
2,85
2,60
Jabłka konsumpcyjne
kg
1,10
1,10
1,55
1,60
Produkt
Buraki ćwikłowe
Cebula
Marchew
Pietruszka korzeń
Selery
Jedn.
kg
kg
kg
kg
kg
14.05.09
0,43
0,48
0,68
1,00
0,90
Skalbmierz
21.05.09
28.05.09
0,43
0,43
0,48
0,48
0,68
0,68
1,00
1,00
0,90
0,90
24 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
04.06.09
0,43
0,48
0,68
1,00
0,90
Ryszard Śmiechowski
opracowano na podstawie
cen zebranych
przez doradców
ŚODR Modliszewice
ekologia
Ekologiczna
uprawa jabłoni
R
olnictwo ekologiczne opiera
się o metody gospodarowania,
które nie naruszają równowagi
biologicznej w przyrodzie. Podstawowymi zasadami takiego gospodarowania jest: kształtowanie zróżnicowanego
krajobrazu rolniczego; dążenie do utrzymania różnorodności gatunków roślin
i zwierząt w gospodarstwie (bioróżnorodność); możliwie zamknięty obieg
materii w gospodarstwie pojmowanym
jako trwały agrosystem ekologiczny;
wykluczenie środków chemicznych do
produkcji rolnej (nawozy sztuczne, pestycydy, bioregulatory itp.); utrzymanie
wysokiej żyzności gleby poprzez właściwy płodozmian i racjonalne nawożenie
organiczne (komposty, nawozy zielone,
obornik).
Zasadniczym celem rolnictwa
ekologicznego jest pozyskiwanie pełnowartościowej żywności w powiązaniu
z utrzymywaniem trwałej żyzności gleby. Rozwój rolnictwa, a w tym również
sadownictwa ekologicznego, jest wymuszany poprzez stale rosnące zapotrzebowanie na ekologiczną żywność. Ekologiczne metody uprawy, w porównaniu
z tradycyjnymi, są bardziej przyjazne dla
środowiska z uwagi na wyraźne ograniczenie stosowania środków chemicznych
do zwalczania chorób i szkodników oraz
tych wykorzystywanych w dokarmianiu
roślin. Ochrona środowiska i zdrowe odżywianie to niezmiernie istotne elementy
propagowania i wprowadzania metod
ekologicznych do praktyki.
Jabłoń jest gatunkiem sadowniczym, który jako pierwszy został
wprowadzony do sadów ekologicznych.
Wynika to z tego, że on jest najbardziej
rozpowszechnionym gatunkiem owocowym naszej strefy klimatycznej. Ważnym
elementem jest także postęp, jaki dokonał się w hodowli odmian odpornych na
choroby i szkodniki.
Wybór stanowiska
i przygotowanie gleby
W wyznaczaniu obszarów rolniczych, które odpowiadają kryteriom,
potrzebom i celom uprawy ekologicznej
należy pomijać te, które są nadmiernie zanieczyszczone lub zagrożone
skażeniami. Korzystne dla upraw sadowniczych są niewysokie płaskowyże
wzniesione kilka metrów ponad tereny
sąsiednie, o spadkach nieprzekraczających 5%. Stoki południowe powinny
być obsadzane gatunkami i odmianami
ciepłolubnymi (np. grusze). Na stokach
północnych poleca się uprawiać gatunki
i odmiany o małych wymaganiach cieplnych, odpornych na mróz i przymrozki
wiosenne (np. jabłoń).
Naturalne zadrzewienia i zakrzewienia należy zachować, a jeśli ich
nie ma, to należy obsadzić nieużytki
drzewami i krzewami.
Uprawa gleby i nawożenie sadów
Uprawa gleby w sadach
w pierwszych dwóch latach polega
wyłącznie na utrzymywaniu czarnego ugoru używając brony talerzowej,
glebogryzarki lub kultywatora. Duże
znaczenie dla wzrostu młodych drzew
ma rozkładanie obornika wokół ich pni.
Po 2-3 latach międzyrzędzia zadarnia
się używając następującej mieszanki:
9 kg wiechy łąkowej + 11 kg kostrzewy
czerwonej rozłogowej + 20 kg na ha rajgrasu angielskiego + 1 kg koniczyny białej. Chwasty w rzędach drzew niszczy
się mechanicznie.
W produkcji ekologicznej nawożenie powinno pokrywać potrzeby
pokarmowe roślin i zwiększać zawartość
składników mineralnych w formie zapasowej. Ważne jest, by w glebie przyswajalne składniki mineralne występowały
w odpowiednich proporcjach. Od tego
będzie zależało zrównoważone odżywianie drzew, a w konsekwencji ich dobry wzrost i plonowanie.
Nawożenie jest korzystnym
zabiegiem, gdy opiera się na następujących kryteriach diagnostycznych: analizie gleby, analizie materiału roślinnego
oraz ocenie wizualnej wzrostu i plonowania roślin. Podstawowa analiza gleby
obejmuje odczyn gleby oraz zawartość
przyswajalnych form fosforu, potasu
25 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Anna Janus
i magnezu. Gdy zachodzi podejrzenie
wystąpienia niedoborów mikroelementów (żelazo, mangan, cynk, miedź, bor),
analiza gleby powinna być poszerzona
o zawartość tych składników. W przypadku, gdy odczyn gleby jest zbyt niski
(pH<5,5) lub gdy zawartość określonego
składnika jest poniżej wartości optymalnej, konieczne jest wapnowanie i nawożenie danym składnikiem.
W produkcji ekologicznej jabłoni nie stosuje się mineralnych nawozów azotowych. Zgodnie z ustawą
w sadach ekologicznych zasilanie azotem odbywa się dzięki nawozom naturalnym (przefermentowany obornik,
gnojówka, gnojowica, pomiot ptasi)
i organicznym (np. kompost, torf, słoma)
stosowanych w takich dawkach, aby
wnoszona ilość azotu nie przekraczała
100 kg N/ha w ciągu roku. W produkcji
ekologicznej dopuszcza się również stosowanie nawozów naturalnych pochodzących z gospodarstw rolnych innych
niż ekologiczne, po uzgodnieniu z upoważnioną jednostką certyfikującą.
Nawozy organiczne i naturalne (szczególnie gnojówka i gnojowica)
powinny być stosowane tylko w okresie
wiosenno letnim.
Nawożenie
pozakorzeniowe
stosuje się tylko wtedy, gdy wystąpią objawy niedoboru danego składnika w roślinie. Wyjątkiem od tej reguły jest opryskiwanie jabłoni wapniem w celu polepszenia trwałości jabłek. Wykonuje się je,
gdy ryzyko niedoboru wapnia w owocach
jest wysokie (niska zawartość wapnia
w zawiązkach owocowych, silny wzrost
pędów, niskie plonowanie drzew, stres
wody). W przypadku konieczności stosowania nawożenia pozakorzeniowego
używa się wyłącznie soli poszczególnych
składników mineralnych. W produkcji
ekologicznej stosuje się nie tylko nawozy
naturalne i organiczne, lecz także kopalniane nawozy mineralne dopuszczone do
obrotu na podstawie przepisów o nawozach i nawożeniu. Do wapnowania gleb
stosuje się węglanu wapnia lub węglanu
magnezowo-wapniowego pochodzenia
naturalnego oraz wapna defekacyjnego.
ekologia
Do nawożenia roślin fosforem stosuje się
mączki fosforytowe, potasem – kopalniane sole potasowe, magnezem – siarczan
magnezu. Do obniżenia odczynu gleby używa się tylko siarki elementarnej.
W celu utrzymania lub podwyższenia
biologicznej aktywności i żyzności gleby
w produkcji ekologicznej można stosować mikroelementy pochodzenia mineralnego (po uzgodnieniu z upoważnioną
jednostka certyfikującą).
Odmiany i podkładki polecane
do uprawy ekologicznej
Do produkcji ekologicznej poleca się odmiany o niższej podatności na
choroby. Wśród odmian istnieje także
dosyć duża grupa odmian odpornych na
parcha, które z powodzeniem wprowadza się do produkcji metodami ekologicznymi. Obok podatności na choroby
i szkodniki ważnym zagadnieniem jest
regularność owocowania. Czynnik ten
decyduje o ekonomicznym sukcesie produkcji ekologicznej. W przypadku wielu
odmian regularność owocowania można
uzyskać stosując przerzedzanie zawiązków. W sadzie ekologicznym odmiany
z dużą skłonnością do przemiennego
owocowania powinny jednak stanowić
niewielki procent.
Charakterystyka odmian jabłoni polecanych do uprawy ekologicznej
Podkładki
Podkładka obok odmiany jest
bardzo ważną i integralną częścią drzewa owocowego. Powinna się ona cechować dobrym zrastaniem z zaszczepioną
odmianą, mieć określony wpływ na siłę
wzrostu drzew, powodować wczesne
i obfite ich owocowanie, być wytrzymała
na mróz, tworzyć mocny system korzeniowy, łatwo przystosowywać się do różnych typów gleby i być mało podatna na
choroby i szkodniki.
Odpowiednio dobrane podkładki mają duży wpływ nie tylko na wzrost
i owocowanie drzew, ale także na ich
długowieczność. Asortyment podkładek
polecanych do uprawy ekologicznej powinien uwzględniać ich różną siłę wzrostu. W sadzie ekologicznym jabłoni można stosować podkładki karłowe. M 9, ale
drzewa na nich szczepione wymagać
będą wyjątkowo starannej pielęgnacji,
dobrej gleby, nawadniania i mocnych
podpór. W przeciwnym razie będą rosły
słabo i dadzą one owoce miernej jakości.
Dla większości odmian jabłoni dobrymi
podkładkami powinny być: M 26, P 60,
P 14 i M 7. Są one mniej wrażliwe na
stresy wodne i inne związane z jakością
i strukturą gleby niż M 9.
Tabela 1. Odmiany odporne na parcha i mało podatne na choroby.
Odmiana
Elary Freegold
Siła
wzrostu
Średnia
Sawa
Duża
Free Redstar
Duża
Melfree
Średnia
Rajka
Średnia
Rubinola
Duża
Ecolette
Duża
Aria
Średnia
Topaz
Średnia
Enterprise
Duża
Podatność na choroby
Wytrzymałość
Właściwości
na mróz
parch
mączniak zaraza ogniowa
Odporna
Mała
Średnia
Duża
Odmiana letnia, o trakcyjnych owocach,
wcześnie wchodzi w okres owocowania. Plonuje dość regularnie.
Odporna
Średnia
Średnia
Duża
Przy właściwej pielęgnacji plonuje dość
obficie i regularnie, wrażliwa na gorzka
plamistość podskórną.
Odporna
Mała
B. mała
Duża
Drzewo charakteryzuje się małą podatnością na choroby kory. plonuje obficie
z tendencja do przemienności, wymaga
przerzedzania zawiązków.
Odporna
Mała
Średnia
Średnia
Wcześnie chodzi w okres owocowania,
plonuje umiarkowanie obicie ale dość
regularnie.
Odporna
Mała
Nieznana
Nieznana
Bardzo plenna, owoce bardzo atrakcyjne, wymaga przerzedzania zawiązków,
wrażliwa na gorzką plamistość podskórną.
Odporna
Mała
Nieznana
Nieznana
Wymaga cięcia odnawiającego, mało
odporna na gorzką plamistość podskórną. Owoce smaczne o długim okresie
przechowywania.
Odporna
Mała
Nieznana
Nieznana
Plonuje obficie i dość regularnie, wymaga przerzedzania zawiązków i cięcia
letniego. Ma skłonność do osypywania
się owoców przed zbiorem.
Odporna Odporna
Nieznana
Nieznana
Wcześnie wchodzi w okres owocowania, plonuje umiarkowanie obficie.
Odporna
Mała
Duża
Nieznana
Ceniona z uwagi na smak walory jakościowe i przechowalnicze jabłek. Wymaga przerzedzania zawiązków i cięcia
letniego.
Odporna
Mała
Średnia
Duża
Wcześnie wchodzi w okres owocowania, plonuje umiarkowanie obficie, ale
regularnie. Owoce podatne na gorzką
plamistość podskórną.
26 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
ekologia
Tabela 2. Odmiany tradycyjne
Podatność na choroby
Siła
wzrostu
parch
mączniak
zaraza ogniowa
Wytrzymałość
na mróz
mała
mała
mała
b. duża
średnia
Umiarkowanie plenna, cenione ze względu
na smak owoców.
James
Grieve
średnia
mała
mała
b. duża
średnia
Duża plenność, wyrównanie owoców.
Katja
średnia
mała
mała
nieznana
duża
Wyrównanie owoców, wymaga przerzedzania zawiązków.
Jester
średnia
mała
mała
nieznana
duża
Plenność, mała podatność na choroby.
Gala
średnia
średnia
mała
średnia
średnia
Wcześnie rozpoczyna owocowanie, wymaga przerzedzania zawiązków, cięcia letniego i prześwietlającego.
Szampion
średnia
mała
mała
duża
mała
Wymaga cięcia prześwietlającego i przerzedzania zawiązków.
Ligol
średnia
mała
mała
duża
średnia
Plenna, wymaga przerzedzana zawiązków.
Wrażliwa na gorzka plamistość podskórną i
gorzką zgniliznę jabłek.
Pinowa
średnia
mała
mała
duża
średnia
Bardzo wcześnie wchodzi w okres owocowania. Plonuje obficie i regularnie, wymaga
intensywnego przerzedzania zawiązków.
Boskop
b. duża
mała
mała
mała
mała
Wymaga gleb żyznych i wilgotnych. Ma
skłonność do przemienności, wymaga
przerzedzania zawiązków.
Odmiana
Piros
Prowadzenie i pielęgnacja sadu
Sadzenie i przycinanie po posadzeniu
W sadzie ekologicznym drzewa należy sadzić w większej rozstawie
niż w sadzie intensywnym z chemiczną
ochroną przed chorobami i szkodnikami.
Luźna rozstawa w sadzie ekologicznym
powinna zapewniać swobodny ruch powietrza i obfite nasłonecznienie. Czynniki te powodują szybkie obsychanie
drzew z porannej rosy i deszczu, zapobiegając rozwojowi wielu chorób grzybowych. W sadzie ekologicznym korony
drzew nie mogą zachodzić na siebie
w rzędzie. Należy zachować następujące minimalne odległości między rzędami
i w rzędach: jabłonie na podkładkach
karłowych 4x1,5; jabłonie na podkładkach półkarłowych 4x2,5. Po posadzeniu
wykonuje się cięcie, by nadać koronom
odpowiedni kształt.
Formowanie koron korzystnych
ekologicznie
Do sadów ekologicznych poleca się obecnie głównie koronę w kształcie wysmukłego stożka. Kształt taki
uzyskamy lekko przycinając drzewa po
posadzeniu i unikając skracania przewodnika. Sprzyja to powstaniu słabych
rozgałęzień bocznych i wczesnemu
owocowaniu. Kształt stożkowy korony
Właściwości
łatwo uzyskać prowadząc przewodnik
pionowo i przyginając do położenia poziomego pędy boczne, jeśli mają one
tendencję do wzrostu ku górze.
Cięcie korygujące - kształt korony wykonujemy przez 3-4 lata po posadzeniu drzew. Drzewa na podkładkach
karłowych zazwyczaj zaczynają owocować w drugim roku, a pełnię owocowania osiągają w 3-4 lata po posadzeniu.
W tym czasie trzeba wprowadzić cięcie
regulujące: owocowanie, rozmiary koron
i ich zagęszczenie.
Cięcie poprawiające mikroklimat
świetlny
Cięcie pobudza drzewa do
wzrostu, ogranicza nadmierny plon,
sprzyja regularnemu owocowaniu, zapewnia odpowiedni stosunek liści do
owoców, poprawia nasłonecznienie korony. Starym sposobem cięcia, polegającym na rozrzedzeniu gałęzi w koronie
w celu dopuszczenia światła słonecznego do jej środka, jest prześwietlanie.
Przy prześwietlaniu zostaje zazwyczaj
zachowany pierwotny kształt korony. Wycina się gałęzie rosnące do środka, pokładające się na sobie, zwieszające się
do ziemi i utrudniające pielęgnację gleby.
Średnio wycina się około 20% gałęzi.
Cięcie odnawiające stosuje
się w gęsto sadzonych sadach, gdzie
drzewa mają kształt wysmukłego stożka
27 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
(wrzeciona) z pionowym przewodnikiem.
Przy tym cięciu, gdy gałąź się zestarzeje, jest wycinana blisko przewodnika.
Na jej miejsce wyrastają nowe pędy. Po
cięciu pozostają na drzewie pędy roczne
i gałązki 2- lub 3-letnie. Starsze wycina
się co roku. Ten sposób cięcia pozwala utrzymać korony drzew w rozpiętości
około 2 m i wysokości do 2,5 m. Przy
cięciu odnawiającym nie stosuje się
skracania rocznych pędów ani starszych
gałązek, dzięki temu nie ma nadmiaru
jednorocznych pędów zacieniających
owoce.
Przerzedzanie zawiązków owocowych bez stosowania środków
chemicznych
Drzewa jabłoni mają skłonność
do owocowania nieregularnego. Owocowaniu przemiennemu można zapobiec
przez przerzedzanie zawiązków, które
poprawia także jakość owoców. U większości odmian jabłoni konieczne jest
coroczne ręczne przerzedzanie zawiązków. Wykonane wcześnie poprawia zarówno regularność owocowania, jak i jakość owoców. Wykonane w kilka tygodni
po kwitnieniu wpływa na jakość owoców,
lecz nie na plon w roku przyszłym.
Przerywanie zawiązków wadliwych. Ten sposób przerywania jest
najdelikatniejszy, lecz zupełnie wystarczający przy średnim owocowaniu dla
ekologia
nie uszkodzonych organów roślin wraz
z żerującymi na nich szkodnikami; biologiczne - Polagrocyna (zabezpieczanie
korzeni drzewek przed guzowatością),
roztocze drapieżne z rodziny Phytoseiidae do ograniczania występowania
przędziorków, ochrona drapieżców i ptaków drapieżnych, zawieszanie budek lęgowych dla ptaków, wystawianie tyczek
dla ptaków drapieżnych, zapewnienie
odpowiednich kryjówek drobnym ssakom drapieżnym (jeże, lisy, kuny).
odmian wielkoowocowych. Przerzedzanie rozpoczynamy nie wcześniej niż po
połowie lipca. Usuwamy zawiązki niekształtne, bardzo małe, porażone przez
choroby i szkodniki.
Przerzedzanie gron. Przy tym
sposobie przerzedzania zostawiamy
jedno jabłko na pędzie u odmian drobnoowocowych, a do 3 jabłek na pędzie
u odmian wielkoowocowych.
Przerzedzanie do określonej odległości. Dla niektórych odmian
jabłoni w/w sposoby są niewystarczające. Odmiany letnie mają krótki okres od
kwitnienia do zbioru i zawiązki trzeba
przerzedzać tak, by zdążyły wyrosnąć
w okazałe owoce. Usuwamy wszystkie
zawiązki zbędne, rozrzedzając zawiązki
na odległość około 20 cm jeden od drugiego.
Przerzedzanie do określonej
liczby owoców na drzewie. Zawiązki
przerzedza się na drzewach wychodząc
z założenia, że plon z hektara nie powinien być wyższy niż 40 ton, gdyż może
pojawić się przemienność owocowania
i drobnienie jabłek.
Ekologiczna metoda ochrony
roślin opiera się głównie na wykorzystaniu wrogów naturalnych oraz związków
pochodzenia mineralnego i roślinnego,
które są zwykle mniej efektywne niż
związki syntetyczne. Ponieważ liczba
substancji biologicznie czynnych i środków, które można stosować w sadownictwie ekologicznym jest ograniczona,
szczególny nacisk należy położyć na
stosowanie metod prewencyjnych opóźniających lub ograniczających rozwój ważnych agrofagów.
Wykaz preparatów wyznaczonych do stosowania w sadownictwie
ekologicznym dostępny jest pod adresem:
http://www.ior.poznan.pl/index.
php?strona=19&wiecej=26
Wykorzystanie niechemicznych metod ochrony roślin
Stanowią one jeden z najważniejszych elementów ekologicznego
systemu produkcji owoców. Obejmują
one metody: agrotechniczne – ograniczenie nawożenia azotowego, właściwe cięcie i formowanie drzew, właściwe przygotowanie gleby; mechaniczne
- usuwanie opadłych liści i porażonych
owoców; wycinanie porażonych liści,
pędów; niszczenie dziko rosnących roślin żywicielskich; zbieranie i niszcze-
fot.: E. Musiał
Ochrona roślin przed chorobami
i szkodnikami
Monitoring agrofagów
i prognozowanie zagrożeń
W powodzeniu ekologicznej
ochrony roślin niezwykle ważne jest
prowadzenie regularnej oceny obecności i nasilenia występowania agrofagów.
Opracowano szereg metod, dzięki którym ocena taka może być realizowana,
a zebrane wyniki porównane z przyjętymi progami zagrożenia.
W ochronie jabłoni przed parchem bardzo ważne jest ustalenie terminu wysiewu pierwszych zarodników
workowych. Sadownikowi najłatwiej jest
skorzystać ze wskaźnika stopniodni,
który oblicza się na podstawie kumulacji
wartości średniej temperatury dobowej
powyżej 00C od początku roku kalendarzowego. W przypadku mączniaka
jabłoni ważne jest monitorowanie porażenia pędów po czerwcowym opadaniu
zawiązków, co jest pomocne w podjęciu
decyzji o wykonaniu zabiegów preparatami siarkowymi.
28 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Zwalczanie chwastów
Z powodu braku możliwości
stosowania herbicydów w sadach ekologicznych, w walce z chwastami konieczne jest stosowanie metod alternatywnych. W praktyce dominują zabiegi
mechaniczne oraz w pewnym zakresie
ściółkowanie. Metody mechaniczne
polegają na spulchnianiu wierzchniej
warstwy gleby i podcinaniu chwastów.
Urządzenia podcinające (glebogryzarki
i podcinacze wielonożowe) powinny
pracować w glebie na głębokości nie większej niż 2-5 cm,
aby nie uszkadzać korzeni
drzew. Warunkiem efektywności zwalczania chwastów jest
wyrównanie powierzchni gleby
i nie przekraczanie prędkości
roboczej 3 km/h. Zabiegi trzeba powtarzać 3-5 razy w ciągu
sezonu.
Ściółkowanie
– wschody chwastów można
powstrzymywać przez zastosowanie ściółek syntetycznych i organicznych. Dodatkowo stabilizują one wilgotność
i temperaturę gleby oraz redukują ryzyko jej erozji. Ściółki
organiczne w wyniku swojego rozkładu zasilają glebę
w składniki pokarmowe. Do
układania ściółek organicznych służą rozrzutniki pasowe
zwane ściółkarkami. Umożliwiają one w miarę precyzyjne
nanoszenie materiału organicznego w postaci rozdrobnionej słomy
zbóż, siana, kory drzew, trocin, torfu,
przekompostowanych resztek roślinnych
czy rozdrobnionego papieru. Stosowanie
większości naturalnych ściółek pociąga
za sobą zwiększone ryzyko występowania szkodliwych gryzoni, dla których
luźno ułożony materiał organiczny tworzy doskonałe warunki gniazdowania.
W rejonach, gdzie gryzonie są szczególnie uciążliwe, należy unikać układania ściółek organicznych lub stosować
do ich wykonania materiały szczególnie
zwięzłe (papier) lub o szybkiej mineralizacji, umożliwiającej przemieszanie
materiału z glebą 1-2 razy w okresie
wegetacyjnym. Zabieg taki stwarza konieczność ponownego ułożenia ściółki,
lecz skutecznie ogranicza gnieżdżenie
i mnożenie się gryzoni. Należy jednak
pamiętać, że ściółki organiczne są doskonałym siedliskiem naszych sprzymierzeńców, takich jak pająki i owady
pożyteczne.□
nasze prezentacje
Relacja z Wystawy Ogrodniczej w Sandomierzu
Fot.: P. Miler
WIOSENNE
BARWY
OGRODÓW
W dniu 10 maja br. na terenie ŚODR „Centrum Ogrodnicze”
w Sandomierzu,odbyła się XII Wiosenna Wystawa Ogrodnicza połączona z kiermaszem kwiatowym. Jest to od wielu lat
najważniejsze wydarzenie wystawiennicze na sandomierskim
rynku ogrodniczym, a w szczególności dotyczącym szkółkarstwa
i architektury krajobrazu.
W
tegorocznej edycji targów
uczestniczyło 29 wystawców
z regionu i kraju, którzy to udział
w nich traktują jako sprawę prestiżową
i dochodową. Asortyment proponowany
dla kupujących i oglądających był różnorodny. Nasi goście mogli zapoznać się
z ozdobnym materiałem szkółkarskim do
ogrodów przydomowych (rośliny iglaste
i liściaste, byliny, rośliny rabatowe i balkonowe, cebulowe i bulwiaste, nasiona,
sadzonki jagodowe i inne), z roślinnymi
hitami na tarasy i balkony czy parapety okienne, a także z współczesnymi
trendami projektowymi. Na tegoroczną
wystawę licznie przybyli kupujący i zwiedzający. Wśród nich byli przede wszystkim działkowicze, sadownicy i rolnicy
z regionu, ale również hobbyści kwiatów
i sztuki ogrodniczej. Ekspozycje stoisk
przygotowane były przez wystawców ze
szczególną starannością, aby zwracały
uwagę klientów.
Podczas dnia wystawy otoczenie naszej firmy zmieniło się nie tylko w centrum
„zielonego biznesu”, ale także w piękny,
kwitnący i pachnący wielki ogród. Głównymi bohaterami targów były oczywiście
rośliny. Wzrok przyciągały szczególnie
kwitnące o tej porze roku różaneczniki,
azalie, ozdobne jabłonie i oczywiście
wszystkie kwiaty balkonowe oraz rabatowe. Podziw budziły drzewa i krzewy
o barwnych liściach.
Mnogością odmian wabiły obecne na
kilku stoiskach byliny. Byliny to rośliny
zachowujące przez wiele lat swoje walory dekoracyjne, odradzające się każdej
wiosny, o ozdobnych liściach, łodygach,
kwiatach, a nawet owocostanach. Cha-
Alicja Stępień
rakteryzują się ogromną różnorodnością
pokroju i wysokości. Ich atrakcyjność,
efektowność i trwałość sprawia, że są
one coraz chętniej widziane w ogrodach
na rabatach, a także w pojemnikach na
tarasach czy balkonach w zestawieniach
kompozycyjnych z innymi roślinami (np.
z karłowymi iglakami, krzewami liściastymi, kwitnącymi roślinami jednorocznymi).
Ponadto prezentowano iglaki w wielu
ciekawych odmianach, kwitnące pnącza, a także drzewa i krzewy owocowe.
Nie zabrakło szerokiej oferty gatunkowej
i odmianowej wśród kwiatów doniczkowych do wnętrz mieszkalnych.
Oczywiście bogactwo barw i zapachów na kiermaszu tworzyły też rośliny
balkonowe i rabatowe. Każdego roku,
na kilka miesięcy nasze balkony i tarasy
przekształcają się w niezwykłe ogrody.
Stają się naszą wizytówką, zmuszają
nas do nieustannego poszukiwania coraz to nowych rozwiązań i pomysłów
w ich aranżacji. Każdy na ogół wie,
lipiec-sierpień 2009 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE
proponowanych ziół w takich gatunkach
jak: tymianek, rozmaryn, mięta, bazylia,
szałwia, oregano, majeranek, to rośliny
o znakomitym krzewieniu się, zróżnicowanym pokroju oraz różnorodnym i różnobarwnym ulistnieniu. Połączone w dekoracyjne zestawy kompozycyjne są urokliwe,
wonne i stanowią długotrwałą ozdobę.
Prezentowane przeze mnie rośliny, to
tylko namiastka szerokiego wachlarza
tegorocznej oferty handlowej kiermaszu.
Z roku na rok poszerza się asortyment
roślinny, a w szczególności pojawiają się
liczne nowości odpowiadające wszelkim
gustom. Grupa roślin do uprawy w gruncie
czy pojemnikach jest tak bogata, zróżnicowana i o tak szerokich możliwościach
zastosowań, że zasługuje na szczególne
uznanie zwłaszcza w okresie wiosennym.
Oprócz roślin pokazano także wyposażenie i dekoracje ogrodu, między innymi wiklinowe meble ogrodowe, ławki,
parawany, gadżety czy konstrukcje pod
pnącza. Można było kupić różne osłonki
i pojemniki na rośliny, nawozy, odżywki, drobne narzędzia ogrodnicze. Dużym zainteresowaniem zwiedzających
cieszyły się wydawnictwa naszej firmy
o tematyce ogrodniczej. Na stoiskach
projektantów ogrodów można było zasięgnąć fachowych porad ogrodniczych
dotyczących np. uprawy roślin, nawożenia, ochrony, tworzenia zestawień
poszczególnych gatunków roślin pod kątem ich różnorodnych form, pokroju oraz
kolorystyki, czy uzyskać wskazówki projektowe dotyczące urządzania ogrodów.
Nasi goście mogli podziwiać przygotowane na ten dzień aranżacje wnętrz
ogrodowych i urządzenia tarasów.
Zaproponowany dobór roślin – m.in.
kosodrzewina, klon palmowy, rododendrony, trawy, rośliny roczne i byliny w pojemnikach, tworzyły znakomitą oprawę
plastyczną tych miejsc. Atmosferę zakątków wzmocniły dopasowane detale,
takie jak: donice i osłonki wiklinowe,
meble ogrodowe, kamienie i żwir, ozdoby ceramiczne, kule wiklinowe, obrusy
i poduchy w odpowiedniej tonacji kolorów czy parasole ogrodowe.
Pogoda tego dnia dopisała i impreza
przebiegała w miłej plenerowej atmosferze, w otoczeniu pięknej zieleni.□
Fot.: A. Stępień
Warto pamiętać, że wszystkie te rośliny
nadają się doskonale nie tylko do uprawy
w pojemnikach, ale także do tworzenia
wspaniałych, barwnych kompozycji rabatowych, które potrafią kwitnąć i zdobić
nieprzerwanie przez cały sezon, często
aż do mrozów.
Wychodząc naprzeciw stale wzrastającemu zainteresowaniu i zapotrzebowaniu
miłośników roślin na nowości kwiatowe,
producenci wprowadzają na rynek bogatą
ofertę ziół. Atrakcyjne, mocno aromatyczne
i niezwykle dekoracyjne odmiany ziół mają
wszechstronne przeznaczenie: służą one
nie tylko do przyprawiania wszelkich potraw i sporządzania napojów, ale także są
dekoracyjnym elementem okien, balkonów
i tarasów w efektownych kompozycjach posadzonych w pojemnikach. Nowe odmiany
Fot.: A. Stępień
Fot.: A. Stępień
nym nalotem kwiatach. Nowością jest
też efektowna werbena o pełnych kwiatach koloru brzoskwiniowego (odmiana
Peach) lub czerwonego (odmiana Red).
Zainteresowaniem wśród kupujących
cieszą się też: złocienie Leucanthemum Angel (przypominające margerytkę), nowa odmiana gipsówki Euphorbia
Diamond Frost (znakomita jako tło dla
kwiatów czerwonych), koleusy, cleome,
lotusy, czy seria roślin z grupy Angelonia. Atrakcją balkonowych miniogródków mogą być rośliny ozdobne z liści jak
plektrantus odm. Marginatus z długimi
pędami, gęsto pokrytymi białopstrymi
liśćmi, bluszczyk kurdybanek Variegata
o liściach nieregularnie białoobrzeżonych
czy Ipomea występująca w efektownych
barwach od jasnożółtej-zielonej, poprzez
miedziano-brązową,
ciemnoczerwono-purpurową do ciemnopurpurowej.
Fot.: A. Stępień
co chciałby mieć, ale nie zawsze potrafi to
osiągnąć. Potrzebna jest do tego wiedza.
I dlatego nasza impreza jest zawsze okazją do pozyskania wielu wskazówek, rad,
wzorów i podpowiedzi, inspirujących do
działań dla miłośników i hobbystów roślin.
To z roślin sezonowych przez całe lato
aż do jesieni, można wyczarować kolorowe i pachnące bogactwo kwiatów w doniczkach, skrzynkach czy amplach. I tym
razem można było zdecydować się na
tradycyjne, znane od lat rośliny: pelargonie, petunie, aksamitki, begonie bulwiaste, fuksje, niecierpki, itp. albo wybrać
nowe formy hodowlane jak np. bakopa,
scewola, osteospermum, lantana, sanwitalia czy uczep.
Nadal ekskluzywnym kwitnącym hitem w tym sezonie jest m.in. Dipladenia,
wieloletnia roślina o dużych, niezwykle
dekoracyjnych, czerwonych z aksamit-
Fot.: E. Musiał
nasze prezentacje
Harlejówka
Z
Stwarza dobre warunki
do wypoczynku. Państwo
Włodarczykowie skrzętnie wykorzystali te przyrodnicze
zasoby
do
opracowania turystycznej
oferty dla swoich gości,
lecz na tych walorach nie
poprzestali. Bazę stanowi tu ponad sześciohektarowe gospodarstwo ze
wspomnianą
hodowlą
koni małopolskich. Stado
podstawowe urozmaica- Fot.: B. Wyrzykowska
ją różnorodne czworonogi chodzące luzem po zagrodzie i łase
na pieszczoty. W tym mini zoo znajdują
się lamy, koty, kozy, owczarki podhalańskie, króliki, kury, koguty, kaczki. Stałym
mieszkańcem jest też bocian. Mamy
więc do czynienia z prawdziwie agroi prawdziwie turystycznym przedsięwzięciem. Dlatego dla amatorów jazdy
konnej, oczywiście, pod okiem instruktora oraz dla miłośników zwierząt w różnym wieku jest to wymarzone miejsce.
„Harlejówka”, co warto podkreślić, ma
własną ujeżdżalnię. Ognisko i grill są
atrakcjami uzupełniającymi, bez których
trudno jakoś wyobrazić sobie jakikolwiek
wypoczynek, a co dopiero na wsi. Do
państwa Włodarczyków przyjeżdża się
też, by zdrowo zjeść i poznać kuchnię
Fot.: D. Włodarczyk
Fot.: A. Michalska
Fot.: D. Włodarczyk
łudnie można by pomyśleć,
że nazwa tego agroturystycznego
miejsca wzięła się od stalowego
rumaka harley’a davidson’a. Tymczasem nie. Tak miał na imię pierwszy koń
Doroty i Adama Włodarczyków, który zapoczątkował hodowlę.
Gospodarstwo leży zaledwie 12 km
od Staszowa, we wsi Wiśniowa Poduchowna. Sąsiedztwo dużego kompleksu
leśnego, rzeki Korzennej i polodowcowych jeziorek z całym bogactwem flory
i fauny wiele mówi o urokach okolicy.
AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Fot. 1.
regionalną. Nieustanna praca nad doskonaleniem usług agroturystycznych
otworzyła im drogę do udziału w branżowych konkursach. I tak, w 2006 roku
zdobyli I miejsce w konkursie ogólnopolskim „Zielone lato”, a w 2008 – II miejsce w konkursie wojewódzkim „Piękne
i bezpieczne gospodarstwo agroturystyczne”. W tym roku znów znaleźli się
wśród laureatów konkursu ogólnopolskiego „Najlepsze konne gospodarstwo
agroturystyczne”. Dziewiątego maja
w Kędzierzynie Koźlu (fot. 1) reprezentowali woj. świętokrzyskie na Międzynarodowej Konferencji pn. „Agroturystyka
konna w dobie zjednoczonej Europy”.
Przywieźli stamtąd statuetkę konia.□
Barbara Wyrzykowska, Elżbieta Musiał
ogrodnictwo
Wojciech Stępień
UPRAWA
truskawek
Odmiany
P
olska jest jedynym krajem,
w którym w uprawie truskawek
ciągle dominuje odmiana przemysłowa Senga Sengana, mimo iż jej
areał uprawy z roku na rok zmniejsza
się na rzecz odmian deserowych. Jej
owoce doskonale nadają się na mrożonki oraz na różne przetwory zachowując przy tym smak i aromat świeżych
owoców.
W 2007 r. truskawki uprawiano
na powierzchni ok. 52 000 ha. Szybki
rozwój towarowej uprawy truskawki
w Polsce zawdzięczamy jeszcze stosunkowo taniej sile roboczej, potrzebnej do pracochłonnego zbioru oraz
możliwości eksportu owoców. W przeliczeniu na owoce świeże eksport, zależnie od roku, wynosi około 120 tys. ton
truskawek, przy produkcji 174,6 tys. ton
w roku 2007. Obecność polskich truskawek na światowych rynkach zapewnia Senga Sengana, ciągle uprawiana
w naszym kraju na dużą skalę.
Cechą charakterystyczną produkcji truskawek w Polsce jest nie tylko
dominacja w uprawie odmiany Senga
Sengana, ale także duże rozdrobnienie
i ekstensywność produkcji. Przybywa
wprawdzie dużych plantacji, a nawet
bardzo dużych, ale ciągle przeważają
nasadzenia małe. Statystyczny plon
truskawek od lat nie przekracza 4 ton
owoców w przeliczeniu na hektar, ale
w gospodarstwach wprowadzających
nowoczesne metody uprawy z plantacji
produkcyjnych uzyskuje się z hektara
plon nawet większy niż 25 ton.
W ostatnich latach rośnie zainteresowanie producentów uprawą odmian deserowych. Owoce takie znoszą
dużo lepiej niż Senga Sengana krótkotrwałe przechowywanie i transport na
większe odległości oraz dłużej zachowują atrakcyjność. Łatwy zbyt takich
owoców i wyższa cena oraz rosnący
eksport na pewno będą sprzyjać rozwojowi tego rodzaju truskawki.
Właściwie dobrana odmiana
umożliwia uzyskanie dużego plonu owoców wysokiej jakości, co ma znaczenie
dla opłacalności uprawy. Obecnie na
świecie uprawia się ponad 2000 odmian truskawki, różniące się wymaganiami odnośnie warunków środowiska,
a zwłaszcza temperatury i długości dnia.
Tylko nieliczne odmiany okazały się dobrze przystosowane do warunków klimatyczno-glebowych Polski, jak np. Redguauntlet i Senga Sengana, a ostatnio
także Honeoye i Kent. Rośliny odmian
pochodzących z południa Europy czy
ze Stanów Zjednoczonych, uprawiane
w Polsce, zwykle plonują słabo. Przyczyną tego jest przeważnie niska wytrzymałość roślin na mróz lub podatność
na choroby systemu korzeniowego, co
wpływa na spadek plonowania, ale także osłabienie wzrostu roślin lub nawet
ich zamieranie.
CAMAROSA
Odmiana deserowa, kalifornijska.
Pora dojrzewania: średnio wczesna
pora dojrzewania.
Wydajność: bardzo duża.
Owoce charakteryzują się bardzo dużymi owocami o intensywnie czerwonej
skórce. Owoce bardzo jędrne, aromatyczne, smaczne, odporne na szarą
pleśń, idealnie znoszą transport i długie
przechowywanie. W sprzyjających warunkach pogodowych może powtórnie
owocować jesienią.
Rośliny mało podatne na wertycyliozę
i na choroby liści. Mało odporna na niskie
temperatury, wymagają bardzo dobrego
zabezpieczenia przed przemarznięciem.
HONEOYE
Odmiana
deserowa,
wyhodowana
w Stanach Zjednoczonych nadająca się
do upraw amatorskich i towarowych.
Pora dojrzewania: bardzo wczesna.
Wydajność: wysoka.
Owoce duże, stożkowate z małą tendencją do drobnienia. Barwa skórki in-
33 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
tensywnie czerwona, jednolita na całej
powierzchni z silnym połyskiem. Miąższ
jasnoczerwony dość równomiernej barwy, soczysty, aromatyczny. Owoce bardzo jędrne, dobrze znoszą transport
i przechowywanie w warunkach pokojowych.
Rośliny odporne na choroby liści i przemarzanie, mało odporne na choroby
systemu korzeniowego a zwłaszcza powodowane przez grzyby z rodzaju Verticillium.
ELSANTA
Odmiana deserowa pochodzenia holenderskiego najbardziej popularna
w Europie. Doskonała odmiana do uprawy sterowanej w gruncie i pod osłonami.
Pora dojrzewania: średnia pora dojrzewania.
Wydajność: wysoka.
Owoce duże o jasnoczerwonej barwie skórki z silnym połyskiem, bardzo
atrakcyjne. Miąższ jasnoróżowy do jasnoczerwonego, o jednolitym przekroju,
smaczny, kwaskowy, mało aromatyczny.
Owoce bardzo jędrne, doskonale znoszące transport na długie odległości
oraz wielogodzinne przetrzymywanie
w warunkach pokojowych. Szypułka łatwo oddziela się od owocu.
Rośliny odporne na białą i czerwoną
plamistość liści, jednak wrażliwe na
mączniaka, podatne na choroby systemu korzeniowego z grupy Verticillium,
mało odporne na przemarzanie.
SENGA SENGANA
Odmiana pochodzenia niemieckiego,
świetna do konsumpcji w stanie świeżym, doskonała na mrożonki i przetwory. Podstawowa odmiana przemysłowa
w Polsce.
Pora dojrzewania: średnia.
Wydajność: wysoka.
Owoce duże, o barwie skórki czerwonej do ciemnoczerwonej wyrównanej na
całej powierzchni. Miąższ intensywnie
czerwony, równomiernie wybarwiony,
bardzo aromatyczny i smaczny, szypułka bardzo łatwo oddziela się od owocu.
Owoce źle znoszą długi transport, są
ogrodnictwo
Pora dojrzewania: powtarzająca owocowanie.
Wydajność: wysoka.
Owoce bardzo duże, sercowate o skórce jasnoczerwonej do różowoczerwonej
z silnym połyskiem, wyrównanej na całej
powierzchni, bardzo atrakcyjne. Miąższ
jaśniejszy od skórki, mało aromatyczny.
Owoce bardzo jędrne, dobrze znoszą
transport i krótkotrwałe przetrzymywanie w warunkach pokojowych. Wydaje
podobny plon w okresie wiosennym, jak
i w okresie letnio-jesiennym. Owoce są
w niewielkim stopniu porażane przez
szarą pleśń.
Rośliny mało podatne na choroby liści
i choroby systemu korzeniowego, wrażliwe na niskie temperatury.
fot.: D. Ciźla
Rozmnażanie truskawki
mało odporne na szarą pleśń, wymagają
starannej ochrony.
Rośliny podatne na białą plamistość liści, odporne na choroby systemu korzeniowego i nicienie glebowe, wytrzymałe
na mrozy i suszę.
KENT
Odmiana deserowa nadająca się do
uprawy przyśpieszonej w gruncie, pochodzi z Kanady.
Pora dojrzewania: średnio wczesna.
Wydajność: bardzo wysoka.
Owoce duże, pod koniec zbiorów drobnieją. Barwa skórki intensywnie czerwona do ciemnoczerwonej z silnym
połyskiem. Miąższ jasnoczerwony dość
równomiernie wybarwiony, soczysty,
aromatyczny. Jędrność owoców wysoka, owoce dobrze znoszą transport i są
w małym stopniu porażane przez szarą
pleśń.
Rośliny bardzo wytrzymałe na niskie
temperatury, mało odporne na choroby
systemu korzeniowego.
ELKAT
Odmiana deserowa, powstała w ISiK
w Skierniewicach ze skrzyżowania
Elsanty i Dukata łącząc w sobie ich najlepsze cechy.
Pora dojrzewania: średnio wczesna.
Wydajność: wysoka.
Owoce duże, szeroko sercowate i sercowate, o barwie skórki czerwonej do
intensywnie czerwonej i równomiernej
na całej powierzchni. Miąższ jasnoczerwony na przekroju wybarwiony dość
jednolicie, słodki, aromatyczny, soczysty
i smaczny o dużej jędrności. Szypułka
łatwo oddziela się od owocu. Owoce
odporne na szarą pleśń, doskonale znoszące długi transport.
Rośliny odporne na białą i czerwoną
plamistość liści, mało podatne na mączniaka, odporne na Verticillium oraz na
wymarzanie.
SALUT
Odmiana deserowa. Najnowsza polska odmiana będąca krzyżówką Selvy
i Dukata przydatna do uprawy zarówno
w otwartym gruncie, a także pod osłonami na zbiór przyśpieszony.
Pora dojrzewania: wczesna.
Wydajność: wysoka.
Owoce są duże, większe niż owoce
innej wczesnej odmiany Kama, wielkością porównywalne do owoców odmian
Honeoye i Kent. Owoce dobrze znoszą
transport w bardzo małym stopniu ulegając szarej pleśni.
Rośliny odporne na choroby liści i choroby odglebowe.
SELVA
Odmiana
deserowa,
wyhodowana
w Stanach Zjednoczonych. Należy do
najlepszych odmian powtarzających
owocowanie.
34 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Wszystkie odmiany truskawki rozmnaża się tylko wegetatywnie
- za pomocą sadzonek produkowanych
w matecznikach. Wyróżniamy kilka rodzajów sadzonek. Sadzonki „zielone”
lub inaczej „świeże” to takie rośliny, które bezpośrednio po pobraniu z matecznika sadzone są w polu. Coraz częściej
sadzonki ukorzenia się w doniczkach
– uzyskując sadzonki „doniczkowane”.
Sadzonki wykopywane w okresie spoczynku zimowego truskawki i przetrzymywane przez dłuższy czas w chłodni
nazywane są sadzonkami „frigo”.
W zasadzie każda roślina truskawki ma zdolność do wytwarzania
rozłogów, a na nich – młodych roślin.
Jednak nie wszystkie sadzonki mają jednakową wartość. Najbardziej wartościowe sadzonki uzyskuje się z roślin jednorocznych i nieowocujących. Po wejściu
w okres owocowania rośliny z takich
sadzonek wydają plon nawet o 20-30%
większy, niż te pochodzące z roślin dwuletnich.
Stanowisko w płodozmianie
Truskawka ma niewielkie wymagania glebowe, jednak właściwe
przygotowanie pola przed założeniem
plantacji sprzyja dobremu wzrostowi i rozwojowi roślin, a więc decyduje
o opłacalności uprawy. Pierwszą rzeczą, na którą należy zwrócić uwagę
jest właściwy przedplon, za najlepsze
uznaje się: rośliny zbożowe, rzepak ozimy, rzepik i gorczycę, a także niektóre
rośliny bobowate (łubin, bobik, peluszka), mieszankę żyta i wyki ozimej oraz
takie warzywa jak: fasola, groch kapusta, kalarepa i kalafior. Po takich roślinach jak: malina, ziemniak, tytoń, len
czy pomidor, łatwo porażanych przez
ogrodnictwo
Przygotowanie pola
Niszczenie chwastów. Szczególnie uciążliwe są chwasty wieloletnie,
które korzenią się głęboko lub wytwarzają długie podziemne rozłogi (perz, rdest
ziemnowodny). Za pomocą herbicydów
można niszczyć bez uszkadzania rośliny
truskawki tylko niektóre chwasty trwałe
jak perz, ostrożeń czy chwasty rumianowate.
Najskuteczniej chwasty niszczy się przed założeniem plantacji, najczęściej stosując preparaty zawierające
glifosat, opryskiwanie należy wykonać
przed zakwitnięciem chwastów.
Nawożenie
przed założeniem plantacji
Wskazane jest nawożenie
pola nawozami organicznymi. Obornik nie tylko dostarcza roślinom łatwo
przyswajalnych składników pokarmowych, ale jako źródło próchnicy przyczynia się do poprawienia właściwości
gleby.
Przed zakładaniem plantacji
nie ma potrzeby stosowania nawozów
azotowych. Prawidłowe wprowadzenie
innych nawozów mineralnych w tym
czasie może być wykonane jedynie na
podstawie wyników chemicznej analizy
gleby. Próba gleby powinna stanowić
mieszaninę wielu prób pojedynczych,
pobieranych w różnych miejscach pola,
oddzielnie z warstwy ornej (0-20 cm)
oraz z warstwy podornej (20-40).
Nawozy fosforowe i potasowe wysiewa się pod orkę, na pole już zaorane
albo bezpośrednio przed sadzeniem
truskawek.
fot.: D. Ciźla
grzyb Verticillium dahliae, wywołujący
groźną chorobę systemu korzeniowego, nie powinno się sadzić odmian truskawki wrażliwych na tę chorobę, jak:
Kent, Honeoye, Elsanta czy Camarosa. Nie powinno się uprawić truskawek
po kukurydzy, koniczynie i ziemniaku
– z obawy o wystąpienie korzeniaka
szkodliwego – nicienia, uszkadzającego korzenie truskawek.
Dobór odpowiednich roślin
w płodozmianie nie jest łatwy, ze względu na duży zakres wspólnych żywicieli
– patogenów i szkodników truskawki,
mogących przetrwać w glebie i zachować zdolność zakażania roślin przez
wiele lat. Nicieniobójczym działaniem
odznacza się znana roślina ozdobna
– aksamitka (Tagates spp.). Już 4-miesięczny okres jej uprawy na polu może
zmniejszyć populację korzeniaka szkodliwego o ponad 90%.
Zakładanie plantacji
W Polsce truskawki najczęściej
sadzi się w terminie jesiennym oraz wiosennym. Przy jesiennym sadzeniu zaleca się odmiany wytrzymałe na mróz,
jak: ‘Senga Sengana, ‘Kama’, ‘Elkat’ czy
‘Salut’, nie później jednak niż do końca
października, zaś wrażliwych na przemarzanie, jak ‘Elsanta’ czy ‘Camarosa’
najlepiej do połowy września, aby do
mrozów rośliny mogły się ukorzenić.
Sposoby uprawy
Uprawa rzędowa. Polega na
tym, iż rośliny rosną w rzędach znajdujących się w równej odległości od siebie.
Odległość między rzędami wynosi przeważnie 80-100 cm, w rzędach rośliny
sadzi się najczęściej co 15-25 cm, na
glebach żyźniejszych – rzadziej, nawet
co 30-40 cm. Za optymalne i typowe dla
uprawy rzędowej zagęszczenie roślin
przyjmuje się około 45 000 sadzonek na
hektarze.
Uprawa
rzędowo-pasowa.
Przy tym sposobie uprawy odległości
między rzędami nie są jednakowe, zawsze jedno międzyrzędzie jest szersze,
a drugie – węższe, np. 80 + 60 x 25 cm.
Ten system uprawy pozwala na większe zagęszczenie roślin, a tym samym
na uzyskanie wyższego plonu owoców
z tej samej powierzchni co z uprawy
rzędowej.
35 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Uprawa zagonowa. Jest to
najbardziej intensywny sposób uprawy
truskawki w polu. Gęste sadzenie roślin
wymusza tworzenie szerszych przejść
między kilkoma rzędami, tzw. uliczek
roboczych, w wyniku czego powstają zagony. Przejścia między zagonami
mają szerokość około 60 cm. Odległości między rzędami wynoszą 30-40 cm,
a w rzędach rośliny sadzi się co 15
– 30 cm.
Pielęgnowanie plantacji
Zwalczanie chwastów. Ze
względu na płytkie korzenienie się roślin
truskawki, chwasty są zawsze groźnym
konkurentem jeśli chodzi o wodę i składniki pokarmowe, ograniczają też dostęp światła do roślin i tlenu do korzeni.
Chwasty na plantacji truskawek można
niszczyć mechanicznie lub herbicydami.
Do mechanicznego zwalczania zbędnej
roślinności w międzyrzędziach używa się
różnych opielaczy lub wielosekcyjnych
glebogryzarek, w rzędach zaś chwasty
usuwa się ręcznie. Wadą tego sposobu
jest przesuszenie gleby i uszkadzanie
korzeni truskawek.
Dużo bardziej efektywne niż
ręczne i mechaniczne niszczenie chwastów jest stosowanie herbicydów. Skuteczność ich działania zależy od wielu
czynników: rodzaju i gatunku chwastów,
zastosowanej dawki środka, stadium
rozwojowego chwastów, jakości gleby,
fot.: D. Ciźla
ogrodnictwo
wilgotności gleby i powietrza, temperatury oraz dokładności wykonania zabiegu. Doboru odpowiednich herbicydów należy dokonywać na podstawie
aktualnego „Programu ochrony roślin
sadowniczych”, a przed zastosowaniem
konkretnego preparatu zapoznać się
z instrukcją – etykietą, znajdującą się
na opakowaniu.
Nawożenie plantacji
Nawożenie azotem plantacji
owocujących, podobnie jak i nawożenie
młodych plantacji, zależy od żyzności
gleby i kondycji roślin, i na ogół wynosi
30-50 kg N/ha. Należy unikać przenawożenia azotem, gdyż rośliny wtedy silnie
rosną i mocno się zagęszczają, owoce
dojrzewają później, źle się wybarwiają,
są mniej smaczne i łatwo ulegają infekcjom – w wyniku czego gniją. Nawozy
azotowe na plantacji owocującej powinno się wysiewać bezpośrednio po zakończeniu zbioru owoców. Jedynie na
glebach bardzo lekkich 1/3 dawki stosuje
się wiosną, a 2/3 po zbiorach owoców.
Jeżeli przed założeniem plantacji wprowadzono do gleby odpowiednią ilość nawozów potasowych i fosforowych, to kolejne nawożenie wykonuje
się po pierwszej pełni owocowania w ilości: 50-80 kg K2O/ha i 30-60 kg P2O5/ha.
Dawki nawozów mineralnych najlepiej
ustalić na podstawie wyników analizy
gleby.
Choroby i szkodniki
Szara pleśń. Grzyb poraża przede wszystkim owoce i kwiaty.
Porażone kwiaty brązowieją i zasychają, a na owocach pojawiają się gnilne
plamy. W miejscu porażenia rozwija się
szary, pylący nalot zarodników konidialnych. Rozwojowi choroby sprzyja wilgotna i ciepła pogoda. Zabiegi chemiczne
należy wykonywać corocznie w okresie kwitnienia roślin. Liczbę opryskiwań
należy uzależnić od podatności odmiany
i warunków atmosferycznych.
Biała plamistość liści truskawki. Objawy pojawiają się początkowo
w postaci drobnych, brązowych plamek,
które w miarę powiększania się stają się
szarobiałe, otoczone czerwonobrunatną
obwódką. Występują głównie na liściach
i działkach kielicha, które przy silnym porażeniu zasychają. Niekiedy, szczególnie
pod osłonami, objawy mogą wystąpić na
owocach (suche, drobne plamy wokół porażonych nasion). Lustrację plantacji prowadzić od posadzenia roślin, jesienią lub
wczesną wiosną, następnie powtarzać
w okresie kwitnienia i po zbiorach. Na
plantacjach odmian wrażliwych bardzo
ważne są zabiegi jesienią po posadzeniu
roślin lub wczesną wiosną, jeśli na nowo
założonych plantacjach widoczne są nawet nieznaczne objawy porażenia (poniżej 1% porażonych liści). Na plantacjach
owocujących zabieg przed kwitnieniem
36 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
konieczny jest szczególnie w sezonach
o chłodnej i wilgotnej pogodzie, przy
porażeniu większym niż 5%. Zwalczanie
konieczne tylko na plantacjach, na których występują objawy choroby.
Mączniak prawdziwy truskawki. Biały, mączysty nalot występuje najsilniej na dolnej stronie liści, które charakterystycznie zwijają się łódkowato do góry.
Nalot grzybni i zarodników konidialnych
może pokrywać także inne, naziemne organy rośliny. Na silnie porażonych liściach
powstają rozległe nekrozy, niekiedy czerwonobrązowe plamy dobrze widoczne
na górnej stronie liścia. W szczególnie
dużym nasileniu mączniak występuje
w uprawach pod osłonami oraz na sadzonkach na plantacjach matecznych. Lustrację plantacji przeprowadzać od wczesnej wiosny, następnie powtarzać w okresie kwitnienia i po zbiorach. Opryskiwać
w pełni i pod koniec kwitnienia po pojawieniu się pierwszych objawów mączniaka. Występowaniu choroby sprzyjają lata
suche i upalne. Choroba jest szczególnie groźna dla sadzonek, młodych roślin
i upraw pod osłonami. Liczbę zabiegów
należy uzależnić od zagrożenia chorobowego.
Kwieciak malinowiec. Czarny
chrząszcz długości około 4 mm, z długim,
cienkim ryjkiem. Chrząszcze żerują na
liściach, wyjadają w nich małe, owalne
dziurki. Główne szkody to podcięte szypułki pąków kwiatowych, które zwisają
i opadają (w pąkach są jaja, a później
brudnobiałe larwy). Lustrację przeprowadza się około 1-2 tygodnie przed kwitnieniem oraz po rozwinięciu się pierwszych
kwiatów. Przegląda się kwiatostany oraz
z 200 kwiatostanów strząsa chrząszcze
na podstawioną płytkę o średnicy 12-15
cm i liczy szkodniki. Jedna samica na
100 roślinach może zniszczyć 1-2% pąków kwiatowych. Znalezienie 2 chrząszczy na 200 kwiatostanach jest sygnałem
do zwalczania szkodnika. Konieczne jest
opryskiwanie kwiatostanów i liści. Kwieciak wymaga corocznego zwalczania.
Zaleca się preparat selektywny. Wraz
z kwieciakiem niszczy się zmieniki, mszyce i inne szkodniki.
Przędziorek
chmielowiec.
Roztocz, którego ciało ma długość około 0,5 mm i cztery pary nóg. Samice są
owalne, zimujące – ceglastopomarańczowe, letnie zaś żółtozielone. Samce są nieco mniejsze, romboidalnego
kształtu. Larwy są mniejsze od postaci
dorosłych, żółtozielone, z 3 parami nóg.
Jaja żółtawe, kuliste, średnicy około 0,13
mm. Przędziorki żerują na dolnej stronie
liści, wysysają soki z komórek, ogładza-
ją roślinę, powodują żółte przebarwienia
na liściach. Silnie uszkodzone liście brązowieją, ich brzegi zawijają się do góry,
a dolna strona pokryta jest delikatną
pajęczyną. Lustracje przeprowadza się
co 2 tygodnie. Potrzebna jest lupa powiększająca 5-8-krotnie. Przegląda się
200 wyrośniętych liści. Zalecane akarycydy działają kontaktowo, konieczne
jest dokładne pokrycie cieczą użytkową
dolnej strony liści. Zaleca się rotację akarycydów z różnych grup chemicznych,
jeśli wykonuje się więcej niż jeden zabieg
w sezonie.
Roztocz truskawkowiec. Samica jest owalna, słomkowożółta, błyszcząca, wielkości około 0,25 mm. Samiec
kształtu jajowatego lub romboidalnego,
nieco mniejszy – 0,15-0,2 mm. Jaja są
maleńkie, owalne, błyszczące. Roztocz
żeruje na najmłodszych, zwiniętych jeszcze liściach, wysysa soki, wywołuje deformacje, przebarwienie liści i hamuje ich
wzrost. Uszkodzone rośliny są skarłowaciałe, owoce na nich drobne, twarde, bez
wartości handlowej. Podstawową zasadą
jest sadzenie zdrowych roślin, wolnych
od roztocza i utrzymywanie plantacji nie
dłużej niż przez dwa – trzy lata pełnego owocowania. Lustracje występowania szkodnika wykonuje się od wiosny
do sierpnia. Pod binokularem lub dobrą
lupą sprawdza się najmłodsze, zwinięte
jeszcze liście. Próg zagrożenia to około
6 osobników na 1 listku liścia złożonego,
po zbiorze owoców.
Pędraki i drutowce. Przed
posadzeniem truskawek sprawdzić, czy
szkodniki występują w glebie. Na polu
o powierzchni 1 ha wyznacza się, po
przekątnych pola, 32 punkty. W miejscach tych pobiera się bloki ziemi o wymiarach 25 cm (szerokość) x 25 cm (długość) x 30 cm (głębokość), odpowiada to
2 m2 pola. Wybraną ziemię przesiewa się
przez sito i liczy szkodniki, określając ich
zagęszczenie na 1 m2 pola. W przybliżeniu, dla truskawek próg zagrożenia to 0,5
pędraka na 1 m2 i 0,5 drutowca na 1 m2
pola (jeden pędrak lub drutowiec może
zniszczyć kilka roślin). Jeśli są szkodniki, to najlepiej wybrać inne, wolne od
nich pole. Pędraki ogranicza się, stosując kilkakrotną uprawę gleby w okresie
maj – sierpień, np. broną talerzową oraz
uprawiając grykę, która zawiera taniny
hamujące rozwój pędraków.□
Literatura:
„Uprawa truskawek w polu i pod osłonami” E. Żurawicz, A. Masny.
„Nawożenie truskawki” OWK nr 7/2008
www.stat.gov.pl oraz www.piorin.gov.pl
fot.: E. Krempa
ogrodnictwo
Galasy
Co z tymi
świerkami
P
osiadacze ogrodów z drzewami
i krzewami iglastymi korzystający
z naszego doradztwa w sandomierskim oddziale ŚODR pytają w ostatnich latach: co się dzieje z naszymi ulubionymi świerkami, dlaczego zaczynają
brzydko wyglądać, dlaczego obsychają,
a nawet zamierają? Przynoszą pędy do
diagnozy i najczęściej okazuje się, że są
tam szkodniki.
Sprawcy obumierania świerków
siedzą niezauważeni, przyczajeni wśród
zielonych igieł. Ocieplenie klimatyczne
powoduje, że mrozy zimowe nie są już
czynnikiem ograniczającym ich występowanie. Stąd coraz więcej problemów
z przędziorkami, czerwcami, tarcznikami, mszycami, a czasami z gąsienicami czy chrząszczami. Dopóki populacja
szkodników jest niewielka, owady pożyteczne, ich naturalni wrogowie, dają
sobie radę i ogród nie wymaga naszej
interwencji. Niestety, w ostatnich latach
coraz częściej zachodzi konieczność
stosowania walki chemicznej, zwłaszcza
37 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Elżbieta Krempa
przy drzewach młodych. Opryskiwanie
dużych drzew w ogrodach przydomowych często jest niewykonalne, przede
wszystkim z powodów technicznych, ale
należy też pamiętać, że takie działania
powodują skażenie otaczającego środowiska. Wówczas jedynym wyjściem jest
usunięcie drzewa.
Mam nadzieję, że poniższe
wskazówki pomogą miłośnikom roślin
iglastych w utrzymaniu swoich uroczych
zakątków ogrodowych. Rozpatrzmy kilka
najczęstszych przypadków uszkodzeń.
PRZYPADEK 1
Igły świerkowe brązowieją,
a jeśli się przyjrzymy im bliżej, przebarwienia te są w formie mozaiki, w lipcu
natomiast zaczynają się „sypać”. Pędy
są zahamowane we wzroście.
Sprawca: przędziorek sosnowiec –
drobny roztocz, nazywany „pajączkiem”
(maksymalnie 0,4 mm), żeruje na igłach,
pod oprzędem; obserwowany jest na
świerku pospolitym, kłującym i białym.
ogrodnictwo
fot.: E. Krempa
owalne kremowozielone narośla (tzw.
galasy).
Sprawca: ochojniki; najczęściej spotykany jest ochojnik świerkowo-modrzewiowy i ochojnik świerkowy zielony.
Ochojniki te należą do mszyc, które mają
dwóch żywicieli – świerki i modrzewie.
Mszyce te pokryte są obficie wydzieliną
woskową.
Zwalczanie: nie należy sadzić świerków
w bliskiej odległości z modrzewiami,
galasy wycinamy i palimy wczesną wiosną w celu zniszczenia zimujących larw,
opryskujemy drzewa preparatem olejowym (np. Promanal 2%) lub preparatami kontaktowymi (Decis 0,05%, Sumi-Alpha 0,04%), które zlikwidują mszyce
- założycielki rodu.
Ochojnik świerkowo-modrzewiowy
Zwalczanie: z końcem maja do począteku czerwca stosujemy preparaty jajobójcze typu Apollo (0,1%) czy Nissorun
(0,06%); w trakcie wegetacji Magus
0,06% (akarycyd specyficzny, działają
tylko na przędziorki) lub Danitol 0,05%,
Karate 0,1%, Talstar 0,05% (pyretroidy
częściowo o działaniu przędziorkobójczym).
PRZYPADEK 2
Igły szarzeją, stają się lepkie, pojawia się na nich czarny nalot.
Przy bliższych oględzinach zauważamy
(w czerwcu) owalne 2,5 mm „stwory”
pod wełnistym, białawym okryciem.
Sprawca: bielik świerkowiec – występuje na świerku pospolitym, na starszych
drzewach, częściej w Polsce południowej.
Zwalczanie: przeprowadzamy w czasie,
kiedy wylęgają się larwy i nie są okryte
„wełenką”, stosujemy wówczas Confidor
(0,08%) z dodatkiem Talstaru (0,05%).
PRZYPADEK 3
Na świerku (gł. gatunku Brewera), na górnej stronie igieł pojawiają się
żółte plamy, na dolnej stronie natomiast
widać żółtawoszare owalne tarczki.
Sprawca: tarcznik jodłowy.
Zwalczanie: w czasie wylęgania się
larw (na początku i w połowie lipca) Confidor (0,08%) + Talstar (0,05%). Jeżeli
chcemy zniszczyć larwy zimujące, opry-
skujemy drzewa preparatem olejowym
(Promanal 2%) wczesną wiosną.
PRZYPADEK 4
Widzimy, że wzrost pędów
świerkowych jest wyraźnie zahamowany, pędy oblepione rosą miodową, na
której rozwijają się grzyby sadzakowe
(czarny nalot); na pędach obserwujemy
kuliste i wypukłe brązowo-żółte szkodniki wyglądające jak nabrzmiałe pąki.
Sprawca: świerkowiec większy.
Zwalczanie: najlepiej w czasie wylęgania się larw (od połowy lipca), stosujemy
Confidor (0,08%) z dodatkiem preparatu
Talstar (0,05%).
PRZYPADEK 5
Igły odbarwiają się, są pokryte
lepką rosą miodową, wśród igieł obserwujemy kuliste owady koloru zielonego,
żółtawego, brązowego, czasami mogą
być pokryte białą woskową wydzieliną.
Sprawca: mszyce (różne gatunki np.
mszyca świerkowa zielona, miodownice,
zrostek świerkowy, bawełnice).
Zwalczanie: wiosną, natychmiast po
wykryciu pierwszych kolonii wykonujemy zabieg preparatem kontaktowym
(Fastac 0,015%, Sumi-Alpha 0,04%) lub
Mospilan (0,02%) czy Confidor (0,04%).
PRZYPADEK 6
W maju i czerwcu pojawiają się
na końcach pędów 1-2 cm kuliste lub
38 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
PRZYPADEK 7
Na igłach obserwujemy żerujące larwy, gąsienice.
Sprawca: szarozielone larwy żerujące
wewnątrz „gniazda” – (zasnuja świerkowa), jasnozielone z żółtawą głową (zawodnica świerkowa), gąsienice jasnolub ciemnobrązowe z białawym wzorem
i niebieskawymi brodawkami (brudnica
mniszka).
Zwalczanie: po wykryciu szkodnika
drzewa należy opryskać preparatem
o działaniu kontaktowo - żołądkowym
(np. Mospilan 0,02%).
Na świerkach szkody mogą wyrządzać także różne gatunki chrząszczy,
np. opuchlak owalny, chrabąszcz majowy, chrabąszcz kasztanowiec, guniak
czerwczyk, jedwabek brunatny. Opuchlaki żerują na igłach i pąkach, a ich larwy na korzeniach świerków. Natomiast
larwy chrząszczy z rodziny żukowatych
ogryzają korę z korzeni grubszych, a korzenie drobniejsze zjadają w całości.□
Gospodarstwo szkółkarskie
- Lech Budzynowski
29-100 Włoszczowa, ul. Dworcowa 33
tel. 041 39 42 703, 0508 187 118
www.energoflora.pl
oferuje do sprzedaży sadzonki winorośli
w pojemnikach odmian:
Seyve Villard,Swenson Red, Edelweisz,
New York Muscat, Aurora,Concorde i inne
sadzonki Weigela i Forsycja w pojemnikach,
sadzonki roślin energetycznych:
- Miskant olbrzymi
- Ślazowiec pensylwański
- Topinambur - bulwy
ogrodnictwo
ŚLIWY
Śliwy są gatunkiem szczególnie
wrażliwym na brunatną zgnilizną drzew
pestkowych. Dlatego ochronę przed tą
chorobą należy prowadzić od końca maja
lub czerwca, zależnie od pory dojrzewania
owoców. Na wcześniej dojrzewających
odmianach ochronę należy rozpocząć
w końcu maja. Następne zabiegi – w zależności od warunków pogodowych – 3
lub 4 wykonuje się co 10-14 dni aż do
zbioru. W tym okresie polecane są preparaty Horizon 250 EW, Orius 250 EW,
Punch Bis 400 SC i Topsin M 500 SC.
fot.: A. Łukawska
G
nijące czereśnie, śliwki czy morele w okresie dojrzewania to
objaw często pojawiający się
w sadach pestkowych zwłaszcza w czasie przedłużających się opadów deszczu.
Im bardziej dojrzałe owoce, tym
bardziej wrażliwe, ponieważ mają coraz
delikatniejszą skórkę. Wiele jest czynników mechanicznych mogących ją uszkodzić. Grad, owady, nagłe opady deszczu mogą powodować jej przerwanie
lub pękanie, a to otwiera drogę infekcji
grzybowi Monilinia fructigena, głównemu sprawcy czasem masowego gnicia
owoców. Konsekwencją uszkodzeń mechanicznych owoców są brunatne, gwałtownie powiększające się plamy gnilne,
które wkrótce obejmują cały owoc. Na
plamach po pewnym czasie ukazują się
liczne, popielatoszare, później brunatniejące brodaweczki ułożone nieregularnie.
Część porażonych owoców opada i gnije, część owoców gnije na drzewach, zasycha, ciemnieje i przekształca się w pomarszczone, twarde mumie, które mogą
utrzymać się na drzewie do wiosny lub
dłużej, stanowić mogą źródło infekcji w
okresie kwitnienia i dojrzewania owoców.
Mumie najczęściej ściśle przylegają do
pędów i w tym miejscu powodują nekrozę
kory. W celu ograniczenia źródeł infekcji
warto usuwać spod drzew opadłe, gnijące owoce i o ile jest to możliwe, usuwać
mumie z wnętrza korony. To ograniczy
presję chorobową w roku następnym.
Patogen poraża tylko ten gatunek drzew pestkowych, na którym rozwijał się w roku poprzednim.
Ochronę przed brunatną zgnilizną drzew pestkowych powodującą
gnicie owoców w okresie dojrzewania,
należy rozpocząć w sadach pestkowych
po kwitnieniu i w zależności od warunków pogodowych kontynuować do zbioru owoców.
Dlaczego gniją
dojrzewające
drzewach
owoce na
pestkowych
Anita Łukawska
MORELE
Morele podobnie jak śliwy są
wrażliwe na porażenie brunatną zgnilizną drzew pestkowych. Do zabiegów
chemicznych po kwitnieniu polecane
jest stosowanie naprzemienne Topsinu
M 500 SC i Captanu 80 WG.
WIŚNIE I CZEREŚNIE
Ochrona wiśni i czereśni przed
brunatną zgnilizną owoców w okresie
kwitnienia jest zwykle wystarczająca.
Gdy opady deszczu przedłużają się
w okresie dojrzewania owoców, wówczas intensywniejsza ochrona drzew
przed drobną plamistością liści drzew
pestkowych i gorzką zgnilizną owoców
39 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
chroni także przed moniliozą. Preparaty
stosowane w tym czasie: Topsin M 500
SC (tylko dla wiśni), Score 250 EC (tylko
dla wiśni), Kaptan Plus 71,5 WP czy Horizon 250 EW ograniczają presję chorobową grzyba Monilinia fructigena.
BRZOSKWINIE I NEKTARYNY
Do ochrony brzoskwiń i nektaryn
przed brunatną zgnilizną zarejestrowany
jest tylko Topsin M 500 SC. Preparat ten
można stosować od końca kwitnienia do
zbioru owoców (2-3 razy). Liczba zabiegów jest uzależniona od przebiegu pogody. Im wilgotniej, tym większe ryzyko
wystąpienia choroby i bardziej regularna
powinna być ochrona.□
mechanizacja i BHP
Jak zapobiegać
pożarom kombajnów
K
ombajn zbożowy jest maszyną
złożoną, której pewne elementy
stwarzają duże zagrożenie pożarowe. Pracuje w warunkach dużego
zapylenia, szczególnie sprzyjającego
powstawaniu pożarów, wymaga zatem
niezwykłej ostrożności obsługującego
i bezwzględnego przestrzegania przepisów przeciwpożarowych.
Źródłem pożaru podczas eksploatacji kombajnu mogą być:
• silnik i układ paliwowy,
• instalacje elektryczna i hydrauliczna,
• ruchome elementy mechaniczne.
Powstanie pożaru związane
jest najczęściej z niewłaściwą konserwacją, naprawą bądź obsługą. Z przeprowadzonych badań wynika, że najczęstszym miejscem pożaru jest:
• komora silnikowa - 76,0 %,
• młocarnia - 11,9 %,
• kabina - 3,9 %,
• inne miejsca - 8,2 %.
Otoczenie silnika wymaga
szczególnej uwagi przy obsłudze codziennej. Zarówno silnik, jak i jego otoczenie powinny być dokładnie oczyszczane sprzężonym powietrzem z pyłu
i innych zanieczyszczeń, a miejsca
zaolejone lub zabrudzone smarem, wytarte. Przestrzeń pod silnikiem należy
okresowo myć wodą pod ciśnieniem
przy uprzednim zdemontowaniu pokrywek z podłogi silnikowej. Warstwa plew,
zalanych wskutek przecieków olejem,
stanowi łatwo zapalny materiał, trudny
do ugaszenia. Poważne zagrożenie
pożarowe stanowi zapowietrzony odpowietrznik skrzyni korbowej. Występuje
wtedy rozszczelnienie silnika i wycieki
oleju. Szczegółowej uwagi wymaga kolektor wydechowy silnika, który należy
czyścić nawet podczas przerw w pracy
i sprawdzać stan jego szczelności.
Instalacja elektryczna kombajnu jest bezpieczna, pod warunkiem
utrzymania jej w należytym stanie.
Z analizy pożarów wynika jednak,
że zwarcie w instalacji elektrycznej jest
w 80% przyczyną pożarów.
Poprawna obsługa instalacji
elektrycznej sprowadza się do:
•
•
•
•
•
•
•
•
utrzymania należytej czystości pod
pokrywą akumulatora,
kontroli przewodów – stan izolacji,
usuwania ewentualnych luzów na
zaciskach akumulatorów, rozrusznika i alternatora, jak również na pozostałych połączeniach instalacji elektrycznej,
właściwej konserwacji zacisków
(oczyszczenie i nałożenie smaru stałego),
oczyszczania sprężonym powietrzem wyłącznika głównego akumulatorów,
oczyszczania przewodów i innych
urządzeń elektrycznych z oleju, smaru i innych zanieczyszczeń,
niezwłocznego usunięcia uszkodzeń
instalacji elektrycznej,
stosowanie oryginalnych bezpieczników.
Układ hydrauliczny może być
źródłem pożaru w przypadku niewłaściwej eksploatacji lub obsługi. Do spuszczania oleju ze zbiornika, należy używać
lejka z wężem gumowym. Zapobiega to
zalaniu bocznej powierzchni kombajnu.
Każde rozlanie lub przeciek oleju wskutek
nieszczelności układu hydraulicznego,
w połączeniu z plewami i kurzem, stwarza duże niebezpieczeństwo powstania
pożaru. Z tego względu wszystkie zauważone nieszczelności układu powinny być
usunięte, a zaoliwione miejsca wytarte
do słucha. Poważne zagrożenie pożarowe może stanowić pompa hydrauliczna,
jeżeli powstaną warunki do jej zatarcia.
Układ paliwowy wymaga kontroli w czasie eksploatacji kombajnu.
Do podstawowych czynności należy
sprawdzenie szczelności i stanu przewodów. W przypadku zauważenia nieszczelności należy je bezwzględnie usunąć, a miejsca zalane olejem napędowym wytrzeć do sucha. Zbiornik paliwa
należy napełniać wprost z dystrybutora,
w innych przypadkach niezbędne jest
stosowanie odpowiedniego lejka.
Pracujące elementy mechaniczne kombajnu mogą stanowić duże
zagrożenie pożarowe w przypadku niewłaściwej ich obsługi, tj. nieprawidłowej
regulacji, niedostatecznego smarowania
40 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Stanisław Golmento
PIP OIP Kielce
lub niewłaściwego sterowania. Przeprowadzone badania wykazały, że pożary
wywołane przez zatarcie urządzeń mechanicznych stanowią 5,5% wszystkich
pożarów kombajnów.
Podczas codziennej obsługi
konieczne jest sprawdzenie stanu prawidłowego napięcia pasów klinowych.
Nieprawidłowości w tym względzie mogą
być powodem ich poślizgu, co prowadzi
do nadmiernego wzrostu temperatury,
a w efekcie do powstania pożaru. Każdorazowo przed rozpoczęciem pracy
wskazane jest uruchomienie kombajnu
w celu sprawdzenia poprawności pracy
poszczególnych mechanizmów. Słyszalne ocieranie lub stuki wskazywać mogą
na występowanie usterki, którą należy
usunąć. Szczególną uwagę należy zwrócić na prawidłową pracę klawiszy wytrząsacza, podsiewacza i bębna młócącego.
Podwyższona temperatura oprawy łożyska wskazuje na jego zatarcie. Dalsza
praca może być źródłem pożaru. Hamulce powinny być właściwie wyregulowane
i nie nagrzewać się podczas jazdy. Jazda przy zaciągniętym hamulcu ręcznym
(sygnalizuje to lampka kontrolna) bywa
także przyczyną pożaru.
Kombajn zbożowy musi być wyposażony w 2 sprawne gaśnice przeciwpożarowe.
Najpopularniejsze to gaśnice
proszkowe, np. GP - 60 ABC.
Gaśnice powinny być utrzymane w stałej sprawności technicznej
i kontrolowane przez uprawnionego konserwatora.
Praca obsługującego kombajn
wymaga dużej dyscypliny. Operator:
- nie powinien w czasie pracy palić
tytoniu i używać otwartego ognia,
- zwracać uwagę na to niebezpieczeństwo osobom zbliżającym się do,
kombajnu,
- każde pozostawienie kombajnu i oddalenie się od niego wymaga odłączenia akumulatorów za pomocą
wyłącznika i zabezpieczenia przed
uruchomieniem przez osoby do tego
niepowołane.
Kombajnista odpowiada za
swoje bezpieczeństwo i osób znajdujących się w pobliżu pracującej maszyny.□
mechanizacja i BHP
O g raniczanie strat
z i arna przy
k o mbajnowym
z b i orze zbóż
S
traty powstałe przy kombajnowym
zbiorze zbóż mogą być znaczne,
sięgające kilku a nawet kilkanastu kwintali z 1 hektara.
Od czego zależą straty przy
kombajnowaniu? Jest to problem złożony i uzależniony od wielu czynników.
Można je podzielić na 3 grupy:
• straty z powodu warunków atmosferycznych, pogodowych oraz stanu
uprawy,
• straty, których źródłem jest zły, niewłaściwy stan techniczny kombajnu,
• straty powodowane nieodpowiednią
pracą kombajnisty – operatora.
Na straty z pierwszej grupy
nie mamy większego wpływu. Rolnik
nie ma innego wyjścia, jak dostosować się do panujących warunków pogodowych. Złe, niekorzystne warunki
zbioru, np. podczas nieodpowiednich
warunków wilgotnościowych powodują
zwiększenie strat i utrudnienie zbioru.
Można czekać na poprawę pogody, ale
nie zawsze można się doczekać. Zboże
zachwaszczone zawsze będzie przysparzało kłopotów przy zbiorze, a więc
automatycznie straty będą większe.
Niestety, z powodu stosunkowo wysokich kosztów, walka z chwastami nie
zawsze jest efektywnie prowadzona.
Dodatkowo pracujący kombajn zbożowy jest znakomitym…rozsiewaczem
chwastów.
Z punktu widzenia praktycznego mamy styczność ze stratami polegającymi na gubieniu ziarna (w wyniku
rozszczelnienia) w różnych miejscach
kombajnu. Mówimy o niekontrolowanym
wysypywaniu się ziarna. Ponadto można wyróżnić straty powodowane przez
heder (żniwiarkę) kombajnu, młocarnię
oraz czyszczalnię.
STRATY POWODOWANE
PRZEZ HEDER
Dotyczą najczęściej zbyt wysokiego ustawienia nagarniacza lub jak
kto woli motowidła. Palce nagarniacza
(sprężynowe lub plastikowe) uderzają
w kłosy a ziarno osypuje się i leży na
całej szerokości roboczej kombajnu.
Podobnie będzie w przypadku zbyt dużych (za wysokich) obrotów nagarniacza. Pracuje on wtedy zbyt intensywnie
powodując wymłacanie ziarna. Takie
rośliny jak rzepak, będą na to bardzo
wrażliwe. Jak widać straty powodowane przez heder, a konkretnie przez
motowidło można wyeliminować odpowiednio je ustawiając.
STRATY POWODOWANE
PRZEZ MŁOCARNIĘ
To pozostałości ziarna w kłosach, tak zwane niedomłoty. Może występować także przemłot, czyli łamanie,
gniecenie, śrutowanie ziarna – co widać
w zbiorniku.
Mogą tutaj występować 2 problemy:
• Zły stan techniczny młocarni, nadmierne zużycie cepów i klepiska.
Taką maszynę jest trudno ustawić,
41 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
•
Jan Bubień
wyregulować. Jest to często spotykana sytuacja w starych, wyeksploatowanych kombajnach. Jedynym
ratunkiem jest remont młocarni.
Niewłaściwa regulacja obrotów bębna i szczeliny omłotowej: za duże obroty i zbyt mała szczelina omłotowa
(czyli odległość klepiska od bębna)
sprzyja przemłotom – sytuacja odwrotna jest przyczyną niedomłotów.
Może jednak występować sytuacja,
gdzie przy za niskich obrotach bębna i zbyt dużej szczelinie pojawi się
przemłot. W takiej sytuacji będzie
dużo niedomłóconych kłosów, które „wychwycone” w czyszczalni wędrują do powtórnego omłotu i to jest
przyczyna strat.
Straty mogą dotyczyć także
wyrzucenia ziarna przez młocarnię,
a głównie przez odrzutnik słomy na zewnątrz, ponad wytrząsaczami. W większości kombajnów nad wytrząsaczami,
znajduje się przesłona w postaci fartucha. Istnieje możliwość podnoszenia
albo opuszczenia przesłony. Gdy jest
zbyt mocno podniesiona, lub gdy jej brakuje, bo została zdemontowana, ziarno
wyrzucane jest na zewnątrz. Uderza
w obudowę za wytrząsaczami. Słychać
wówczas uderzenia ziarna w obudowę,
co jest sygnałem strat.
Gdy przesłona opuszczona jest
za nisko, zwiększa się czas przebywania
słomy na wytrząsaczach. W skrajnych
przypadkach może dojść do zablokowania młocarni!
mechanizacja i BHP
STRATY POWODOWANE
PRZEZ CZYSZCZALNIĘ
To ziarno leżące pod wałkiem
słomy. Można tutaj wymienić:
• Za silny podmuch powietrza wywoływanego przez wentylator. Popularnie
„za duży wiatr”. Regulacja siły podmuchu to zmiana obrotów wentylatora lub powierzchni wlotu powietrza
do wentylatora. Silny podmuch wpływa na lepsze czyszczenie, ale i stwarza możliwość większych strat przez
wyrzucanie ziarna na zewnątrz.
W szczególności dotyczy to nasion
lekkich. Słaby podmuch to gorsze
czyszczenie, ale mniejsze straty!
• Złe ustawienie kierownic strumienia
powietrza, które posiada większość
kombajnów. Kierownice kierują (jak
sama nazwa wskazuje) nadmuch na
koniec lub początek sita. Nadmuch
na koniec sita powoduje duże straty
nasion lekkich.
• Nieodpowiednie
ustawienie
sit,
a konkretnie szczeliny na sitach.
Małe otwarcie sit powoduje, że dużo
ziarna dostaje się w obwód niedomłóconych kłosów i niepotrzebnie
jeszcze raz przechodzi między bębnem a klepiskiem. Powstają wtedy
przemłoty. Zbyt duża szczelina na
sitach to mniejsze straty, ale istnieje niebezpieczeństwo zapchania sit,
które funkcjonują jak za mocno zamknięte, i koło się zamyka. Straty
ziarna mogą być spowodowane nieodpowiednią techniką pracy, np. za
szybką jazdą, pracą na dużych pochyłościach. Niekorzystna jest praca
ze zbyt niskimi obrotami silnika.
Jak widać, przyczyn strat ziarna może być wiele. Jestem zdania, że
zawsze decyduje czynnik ludzki. Sumienny kombajnista dobrze przygotuje
sprzęt do żniw, wyremontuje, jeśli trzeba
oraz będzie bez nadmiernego pośpiechu wykonywał swoją pracę. Zada sobie
trud, aby poszczególne mechanizmy
właściwie wyregulować.
Pozostaje życzyć rolnikom dobrej pogody na żniwa. Pragną jej także
urlopowicze, a w szczególności mające
wakacje dzieci. W tej sytuacji mamy wyjątkową zbieżność interesów.□
PROBLEM
ząbkowania
ogumienia
W
szyscy bezpiecznie jeżdżący kierowcy już dawno zmienili opony zimowe na letnie.
Wszak jazda na oponach zimowych latem jest prawie tak samo niebezpieczna,
jak na letnich zimą. Podkreślam słowo
prawie, gdyż nie występują zjawiska zaśnieżenia i oblodzenia.
W niektórych samochodach
osobowych, nawet nowych, po przebiegu 10 – 30 tys. km pojawia się problem
ząbkowania opon. Objawia się głównie
głośną pracą, tzw. huczeniem i występuje na tylnej, nienapędzonej osi, w autach
posiadających skomplikowany wielowahaczowy system zawieszenia.
Zacznę od tego, że eksploatacja ząbkowanego ogumienia jest bezpieczna, aczkolwiek dla wielu kierowców
denerwująca. Wrażliwsi kierowcy starają
się dociec przyczyny ząbkowania, ale
nie jest to sprawa łatwa i jednoznaczna. Producenci samochodów twierdzą,
że winne jest ogumienie. Producenci
opon – odwrotnie, że wina leży po stronie pojazdu.
Prawda, jak zwykle, leży po
środku. Jako przyczyny ząbkowania
opon można wymienić:
• konstrukcję zawieszenia – skomplikowane zawieszenie, zapewniające
duży komfort jazdy, najczęściej wielowahaczowe, sprzyja ząbkowaniu,
• budowa klocków bieżnika opony –
klocki duże, „grube” łatwiej ząbkują,
• za wysokie ciśnienie w ogumieniu,
głównie tylnej osi, nienapędzanej,
• stan techniczny zawieszenia – luzy,
rozregulowanie, zła regulacja,
• rodzaj ogumienia (letnie czy zimowe) – na ogół bardziej ząbkowane
są opony letnie, zimowe mniej albo
wcale,
• obciążenie samochodu – jazda samochodu bez obciążenia osi tylnej,
nienapędzanej, zwiększa ząbkowanie,
• sposób jazdy – spokojny czy agresywny?
• stan nawierzchni dróg i inne.
42 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Jan Bubień
Podobno ogumienie gorszej
jakości jest mniej wrażliwe na ząbkowanie.
Nie zawsze da się uniknąć
zjawiska ząbkowania. Można jednak
problem ograniczyć poprzez:
▪ odpowiednie wyważenie kół,
▪ zachowanie właściwej geometrii kół,
▪ utrzymywanie zalecanego ciśnienia
w ogumieniu,
▪ właściwy stan techniczny zawieszenia.
Zalecana jest zmiana położenia opon, czyli ich rotacja. Dla przedniego napędu: tył na przód („na krzyż”)
i z przodu na tył bez krzyżowania.
W takim przypadku opony kierunkowe należy przełożyć na obręczach.
Rotację wykonuje się sezonowo lub po
ok. 10 tys. km.
Jeśli opisane sposoby poskutkują należy się cieszyć – mieliśmy
szczęście. Jeśli nie – mamy do wyboru
przyzwyczajenie się do głośnej pracy
opon lub zakup nowego kompletu ogumienia.
Naszym czytelnikom życzę,
aby nie zetknęli się z problemem ząbkowania w swoich autach. Żeby znali
go tylko z teorii.□
fot.: P. Miler
Inny problem to zapchane, zanieczyszczone wytrząsacze. Nie odbierają wówczas ziarna, tylko wyprowadzają
je na zewnątrz. Sprawdzenie wytrząsaczy, a w razie potrzeby ich czyszczenie to
podstawowy obowiązek kombajnisty.
mechanizacja i BHP
BEZPIECZNE ŻNIWOWANIE
P
odczas pracy na operatora kombajnu zbożowego oddziaływają
różnorodne czynniki tego specyficznego środowiska pracy. Możemy
wyróżnić czynniki niebezpieczne (zwane
wypadkowymi bądź urazowymi) szkodliwe i uciążliwe. Czynniki niebezpieczne,
ich oddziaływanie, prowadzą do wypadków przy pracy. Szkodliwe – powodują
choroby zawodowe. Czynniki uciążliwe
prowadzą do spadku wydajności pracy,
powodują dyskomfort.
Najistotniejsze są więc czynniki
niebezpieczne. Ich istnienie to potencjalna możliwość wypadku.
Przy obsłudze kombajnów zbożowych wymienić należy następujące
czynniki wypadkowe:
• duże gabaryty kombajnu, znaczna
masa maszyny,
• obracające się lub wykonujące ruch
posuwisto-zwrotny elementy maszyny, często pozbawione osłon,
• olej (pod ciśnieniem) w układzie hydraulicznym kombajnu,
• niewłaściwa technika jazdy i pracy,
szczególnie na pochyłościach,
• praca niesprawnym kombajnem,
• używanie złych, uszkodzonych narzędzi,
• wysoka temperatura cieczy chłodzącej,
• elektrolit w akumulatorach,
• duża ilość materiałów łatwopalnych,
• nieuwaga, pośpiech, dekoncentracja,
• alkohol.
Każdy kombajnista powinien
zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństw, które mogą wystąpić podczas
pracy. Być świadomym zagrożeń, jakie
pracująca maszyna niesie dla operatora
i dla osób postronnych. Kombajnista (jak
kapitan na statku) jest odpowiedzialny
za bezpieczeństwo swoje i innych!
Czynniki szkodliwe. W dłuższym okresie oddziaływania powodują
choroby zawodowe. Zaliczyć tutaj należy wibrację (drgania) i hałas. Oddziaływanie hałasu można zmniejszyć np.
poprzez używanie ochronników słuchu:
stoperów (wkładek) lub nauszników
dźwiękochłonnych. Jaka jest praktyka?
Każdy wie.
Istnieje natomiast sporo czynników uciążliwych. Oto one:
• wysoka temperatura powietrza, nasłonecznienie,
• duże zapylenie, kurz,
• bezruch powietrza lub silny wiatr.
Jak widać, niekorzystnych
czynników oddziaływujących podczas
pracy na kombajnistę jest wiele. Można
je w pewnym sensie ograniczyć. Choćby
poprzez odpowiednie ubranie robocze,
przerwy w pracy, spożywanie napojów
chłodzących. Ważne są posiłki i warunki
ich spożywania.
Na bezpieczeństwo pracy
kombajnisty mają wpływ sprawy nie tylko techniczne. Od samego człowieka,
operatora, jego podejścia do problema-
Jan Bubień
tyki bezpieczeństwa zależy najwięcej.
Do wypadków dochodzi najczęściej
w efekcie lekceważenia przepisów i zasad BHP w wyniku nieuwagi czy wręcz
bezmyślności.
Skutki wypadków przy obsłudze kombajnów są niekiedy dotkliwe:
śmierć lub trwałe kalectwo. Są to zdarzenia o wysokim stopniu ciężkości. Pożary kombajnów (aczkolwiek zdarzają
się stosunkowo rzadko) jeśli nie są przyczyną wypadku - powodują duże straty
materialne. Należy więc także przestrzegać przepisów przeciwpożarowych.
Sprzęt nowej generacji jest
bezpieczny ale pod jednym warunkiem:
podstawowe przepisy BHP muszą być
przestrzegane. Sprzęt taki zwiększa
komfort pracy, obniża oddziaływanie
czynników szkodliwych i uciążliwych. Na
to jednak potrzebne są… pieniądze. Nie
każdego jednak stać na zakup supernowoczesnego kombajnu. Odwrotnie – jest
stać nielicznych.
Kombajnami starej generacji,
nawet blisko 30-letnimi także można pracować bezpiecznie. Warunek pierwszy
- właściwy stan techniczny, zapewniona
sprawność. Warunek drugi – człowiek.
Operator – rozważny i wypoczęty. Pozytywnie nastawiony do pracy, ale także
taki, który „śpieszy się powoli”.
Pośpiech jest zawsze złym doradcą. Nie tylko na drodze, podczas jazdy samochodem. Także na polu, pośród
sielankowego krajobrazu.□
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Oddział Regionalny w Kielcach
informuje, iż sponsorami osłon na wały przegubowo- teleskopowe, które rolnicy zakupili
w dniu 28 czerwca 2009 roku podczas „Dni Otwartych Drzwi” w Modliszewicach byli:
- ZARZĄD WOJEWÓDZKI ZWIĄZKU OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP mający swoją
siedzibę w Kielcach przy ul. Sandomierskiej 81,
- KASA
ROLNICZEGO
UBEZPIECZENIA
SPOŁECZNEGO
ODDZIAŁ
REGIONALNY
W KIELCACH mająca swoją siedzibę w Kielcach przy ul. Wojska Polskiego 65 b.
43 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
fakty, wydarzenia, komentarze
I Świętokrzyski Konkurs
na Nalewkę Miodową i Miód Pitny
rozstrzygnięty
fot.: P. Miler
Anna Michalska
VI miejsce
za Ziołowy - Jończyk Józef
Laureaci konkursu w kategorii miody
pitne:
I miejsce
za Miód pitny Wiśniak
- Justyna Ryszard
II miejsce
za Wenclówkę miodowo - wiśniową
- Wencel Bogusław
II miejsce
za Grzaniec konecki
- Janiszewski Stanisław
P
III miejsce
za Biesiadny rękorajski
- Kobędza Czesław
IV miejsce
za Niebo-rok - Ból Stanisław
V miejsce
za Trójniak - Jastrzębski Stanisław
fot.: P. Miler
rzed trudnym zadaniem stanęli
Członkowie Komisji Konkursowej
w składzie:
Bogdan Soboń – Starosta Konecki,
Henryk Konieczny – Wójt Gminy Fałków,
Dariusz Okła – Dyrektor ŚODR w Modliszewicach,
Miłosz Naczyński – Burmistrz Urzędu
Miejskiego w Przedborzu,
Stanisław Pustuła – Prezes Świętokrzyskiego Związku Pszczelarzy,
Tadeusz Kocik – Skarbnik Rejonowego
Związku Pszczelarzy w Piotrkowie Trybunalskim,
którzy pod czujnym okiem Macieja
Jarosa - Przewodniczącego Komisji
i właściciela rodzinnej firmy pszczelarskiej „Pasieka” w jednej osobie, oceniali zgłoszone do konkursu tradycyjne
trunki wyprodukowane na bazie miodu
pszczelego.
Ocenie poddano 23 produkty
zgłoszone do konkursu przez 13 pszczelarzy w dwóch kategoriach: nalewki miodowe i miody pitne.
Oficjalne rozstrzygnięcie konkursu i uhonorowanie zwycięzców odbyło
się 15 maja w ŚODR w Modliszewicach.
Laureaci nagrodzeni zostali pucharami,
dyplomami oraz medalami, których mają
prawo używać do oznaczania butelek ze
zwycięską nalewką. Udostępnione przez
uczestników przepisy na nalewki i miody
zostaną wydane w formie broszury „Nalewki pszczelarskie”.
W imprezie oprócz uczestników konkursu udział wzięli organizatorzy
oraz przedstawiciele: Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego, Starostwa Koneckiego, Urzędu
Miejskiego w Przedborzu, Urzędu Gminy Fałków, Świętokrzyskiego Ośrodka
Doradztwa Rolniczego.
44 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Laureaci konkursu w kategorii nalewki miodowe:
I miejsce
za Krupnik nałęczowski
- Janiszewski Waldemar
II miejsce
za Gospodarski
- Gospodarczyk Lech
III miejsce
za Likier cytrynowo - miodowy
- Pawlik Janusz
IV miejsce
za Miodunkę fałkowską
– Tutak Ryszard
V miejsce
za Krupnik ręczyński
- Siwucha Ryszard
VI miejsce
za Dziekanówkę
- Ból Stanisław
fakty, wydarzenia, komentarze
• BIELINY
Trus kaw kowe św i ęto
Marta Gil-Barańska
J
uż po raz dwunasty mieszkańcy
gminy Bieliny oraz przybyli goście
mieli okazję bawić się na festynie
w Dniu Świętokrzyskiej Truskawki, który
odbył się w niedzielę 31 maja br.
Pogoda nie była najlepsza, ale
spragnieni rozrywki miłośnicy truskawki
licznie stawili się na Stadionie Sportowym
w Bielinach, aby podziwiać występy rodzimych artystów oraz znaleźć coś odpowiedniego dla siebie na stoiskach wystawienniczych firm, a wybór był niemały.
Pośród firm zajmujących się obsługą sektora rolnego nie mogło zabraknąć ŚODR Modliszewice, który objął honorowy patronat podobnie jak Wojewoda
Świętokrzyski, Marszałek Województwa
Świętokrzyskiego, Starosta Kielecki,
ARiMR i ARR.
Stoisko
ŚODR
Modliszewice przygotował PZD Kielce wraz
z O/Sandomierz. Zainteresowani rolnicy
mogli uzyskać w naszym punkcie doradczym informacje na tematy związane
Ogólnokrajowy Konkurs
Bezpieczne
Gospodarstwo Rolne
W pierwszych dniach stycznia 2009
roku został ogłoszony VII Ogólnokrajowy Konkurs Bezpieczne Gospodarstwo Rolne, nad którym honorowy
patronat objął Prezydent RP Lech
Kaczyński.
Głównymi organizatorami konkursu
byli:
1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
2. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego.
3. Państwowa Inspekcja Pracy.
Konkurs ma charakter ogólnokrajowy, organizowany jest corocznie
i przebiega w trzech etapach na szczeblu regionalnym, wojewódzkim i ogólnokrajowym.
Osoby zainteresowane i prowadzące produkcyjną działalność rolni-
z produkcją ogrodniczą, rolniczą oraz
z działaniami PROW 2007-2013.
Wśród wystawców znalazła się
reprezentacja Stowarzyszenia Producentów „Truskawka Bielińska” z prezesem
Wiesławem Gawęckim na czele. Rolnicy
zrzeszeni w Stowarzyszeniu zaprezentowali nowoczesny sprzęt do wykonywania
zabiegów ochrony roślin oraz do zakładania osłon na plantacji truskawki.
Ciekawym i smacznym punktem Dnia Świętokrzyskiej Truskawki był
konkurs kulinarny „Świętokrzyski Deser
EXPO”. Wszystkie zaprezentowane desery i nalewki były wyśmienite, dlatego
jury miało trudny wybór.
Ostatecznie jury wyłoniło spośród szesnastu – 3 wyróżniające się potrawy truskawkowe:
I miejsce
„Tęczowy deser” wykonany
Agnieszkę Kowalską z Bielin,
przez
II miejsce
„Krakersiak
truskawkowo-jagodowy”
Marty Stradomskiej z Woli Jachowej,
czą do dnia 01.03. 2009 mogły zgłosić
się do konkursu wypełniając formularz
dostępny w Placówkach Terenowych
i Oddziałach Regionalnych KRUS,
w prasie oraz w przedstawicielstwach
współorganizatorów.
Konkurs ma na celu promocję
zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych. Kryterium oceny
stanowiły stwierdzone zagrożenia.
Komisja regionalna brała pod uwagę:
• ład i porządek w obrębie podwórza,
zabudowań i stanowisk pracy,
• stan budynków inwentarskich i gospodarczych, w tym: stan schodów
i używanych drabin oraz instalacji
i urządzeń elektrycznych,
• wyposażenie maszyn i urządzeń
używanych w gospodarstwie w osłony ruchomych części, podpory i inne
zabezpieczenia,
• stan techniczny pilarek tarczowych
i łańcuchowych,
• warunki obsługi i bytowania zwierząt
gospodarskich,
45 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
III miejsce
„Łakocie Wiedźmy” sporządzone przez
Jolantę Sztorc z Bielin.
Oprócz konkursu kulinarnego uczestnicy święta mogli spróbować
swoich sił w VI Mistrzostwach Świata
w Szypułkowaniu Truskawek.
Do konkurencji, w której liczył
się czas oszypułkowania 1 kg truskawek
przystąpili m.in.:
• świętokrzyscy politycy - w kategorii
VIP,
• 11 obcokrajowców przybyłych z Japonii, Włoch, Indonezji, Hiszpanii,
Singapuru i Wielkiej Brytanii oraz
mieszkańcy gminy Bieliny i zaproszeni goście.
Nie zabrakło również dobrej
muzyki, śpiewu, tańca. Wiele mówiono
o tegorocznych zbiorach, a przede
wszystkim o cenie, która pozwoliłaby
plantatorom na osiągnięcie finansowej
satysfakcji za swoją ciężką pracę.□
•
stosowanie, stan i jakość środków
ochrony osobistej.
W bieżącym roku do I etapu zgłosiło się 5 uczestników. W dniu
15.04.2009 komisja dokonała oceny gospodarstw wg Arkusza Oceny
Gospodarstw i ustaliła zwycięzców:
I miejsce – Pieczykura Sławomir
z Dąbrowicy,
II miejsce – Gabryś Anna
ze Staniowic,
III miejsce – Żak Alicja z Trzcińca.
Do etapu wojewódzkiego komisja wytypowała gospodarstwo Sławomira
Pieczykury. Etap ten trwał do 30 czerwca, po czym Centralna Komisja Konkursowa powołana przez Prezesa KRUS
i odpowiedzialna za finał wyżej wymienionego konkursu wyłania spośród
16 gospodarstw, zwycięzców etapów
wojewódzkich, czyli właścicieli najbezpieczniejszych gospodarstw w kraju.
Gratulujemy
zwycięzcom
i życzymy powodzenia w kolejnych etapach konkursu.□ Marcin Adamczyk
fot.: A. Imosa
gospodarstwo domowe i agroturystyka
Świętokrzyskie
na III Kongresie
Odnowy Wsi
W
su: Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego i Śląski Związek Gmin
i Powiatów sprawili, iż goście z całej
Polski związani z pracą na rzecz środowiska wiejskiego mogli poznać ogromne bogactwo, potencjał i różnorodność
Śląska.
fot.: A. Imosa
ojewództwo
świętokrzyskie
zaznaczyło swoją obecność
na III Ogólnopolskim Kongresie Odnowy Wsi. Kongres odbył się
w Podlesicach w gminie Kroczyce
w powiecie zawierciańskim w województwie śląskim. Gospodarze Kongre-
Aleksandra Imosa
46 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Uczestnicy Kongresu mieli
możliwość uczestniczenia w warsztatach poświęconych różnym aspektom funkcjonowania wsi. Była mowa
o budowaniu więzi społecznych na wsi
i o trosce o przestrzeń wiejską. Wiele emocji wzbudziło wystąpienie dra
Grzegorza Russaka, który poruszył
zagadnienia związane z tradycyjną
żywnością. Wykładom naukowców towarzyszyły prezentacje konkretnych
przypadków odnowy wsi z całej Polski.
Prezentacje te nie dotyczyły odosobnionych projektów lecz wielotorowych
procesów zmieniających gruntownie
funkcjonowanie wiejskiej społeczności.
Tutaj znalazła się prezentacja Bałtowa,
jako przypadku realizacji idei ekonomii
społecznej w praktyce, przedstawiona
przez Jarosława Kubę.
Podczas kongresowych wystąpień wielokrotnie podkreślano efekty
realizacji odnowy wsi w województwie
opolskim, które było gospodarzem
I Kongresu. Wojewodzie Opolskiemu
Ryszardowi Wilczyńskiemu przypadło
w udziale prowadzenie kongresowych
warsztatów, debaty regionów i podsumowania Kongresu.
Równolegle do debat odbywała się prezentacja śląskich Lokalnych
Grup Działania. Pokazały ofertę turystyczną terenów objętych swoim działaniem oraz własne produkty regionalne:
rękodzieło i tradycyjne potrawy. Dopełnieniem prezentacji były barwne stoiska
wsi, które uczestniczyły w programie
swej odnowy.
Podsumowaniem obrad Kongresu było „Sieciowanie Regionów”,
czyli prezentacja ofert poszczególnych
regionów w formie jarmarku idei. Każdy
region prezentował to, co ma najlepsze.
Województwo świętokrzyskie szczyciło się ofertą Bałtowa, gminy i powiatu
uzdrowiskowego Busko Zdrój, produktami ziemi Daleszycko – Rakowskiej
i ofertami świętokrzyskich LGD, których
przedstawiciele uczestniczyli w Kongresie. Przy okazji wszyscy brali udział
w zebraniu wiejskim „na inaczej” animowanym przez Wacława Idziaka. W formie radosnej dziecięcej zabawy wypracowywano pomysły na swoją odnowioną
wieś.
Trzeci dzień Kongresu przeznaczony był na wyjazdy studyjne.
Organizatorzy przygotowali 9 tras
zwiedzania śląskich odnowionych wsi.
Ślązacy pokazali, jak popisowo wykorzystali fundusze na „odnowę wsi”, by
realizować marzenia o własnym miejscu
na ziemi.□
gospodarstwo domowe i agroturystyka
ROK
W OGRODZIE
PNĄCZA – kwitnąca osłona
P
uste ściany, mało efektowne ogrodzenia z siatki, altany czy pergole
to idealne miejsce dla wspinających się pnączy. Rośliny te dzięki masie wytworzonej zieleni, pięknym kwiatom oraz ozdobnym owocom zmieniają
w szybkim tempie wygląd naszego
ogrodu.
Do tego celu wspaniale nadają
się takie rośliny jak:
• Akebia pięciolistkowa Akebia quinata charakteryzująca się czekoladowopurpurowymi kwiatami o zapachu
cynamonu.
• Winobluszcz pięciolistkowy Parthenocissus quinquefolia o liściach
przebarwiających się z błyszcząco
zielonych latem na purpurowe jesienią.
• Dławisz okrągłolistny Celastrus orbiculatus o specyficznych żółtoczerwonych owocach.
Odpowiednio dobrane gatunki
jak np. winobluszcz trójklapowy, bluszcz
pospolity, milin amerykański mogą pełnić rolę żywopłotu, który osłoni nas od
sąsiadów, kurzu i pyłu.
Często mamy obawy, czy pnącza nie zniszczą murów lub czy nie będą
zbyt ekspansywne. Prawda jest taka,
że chronią ściany przed deszczem,
a korzenie pobierając wodę osuszają
grunt przy budynku. Poza ochroną ścian
pnącza polepszają izolację cieplną budynku.
Mur w ogrodzie może stać się
interesującym tłem dla innych roślin, jeśli
zostanie porośnięty odpowiednio dobranym pnączem, np. bluszczem o zielonych
i pstrych liściach, dekoracyjnym ognikiem
szkarłatnym Pyracantha coccinea lub
chmielem zwyczajnym Humulus lupulus.
Sadząc roślinę przy murze, wykopujemy dołek o głębokości 30-50 cm,
do ziemi należy dodać dużo zatrzymującej wilgoć materii organicznej np. kompostu lub obornika. Przy sadzeniu robimy 30 cm odstęp od ściany przechylając
roślinę tak, aby nadziemna część była
nachylona w kierunku muru, a korzenie skierowane lekko w stronę ogrodu.
Wykładamy ściółką powierzchnię gleby
wokół rośliny, aby umożliwić jej lepsze
zatrzymywanie wilgoci.
Pergole i altany w naszym
ogrodzie porośnięte roślinami pnącymi
tworzą zaciszne i cieniste miejsca świetnie nadające się do odpoczynku w upalne dni.
Nowocień Monika
47 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
fot.: P. Miler
Staropolska meteorologia
▪ Deszcz na świętą Małgorzatę (20.07)
jest orzechom na stratę.
▪ Jaka Małgorzatka (20.07), takie będzie pół latka.
▪ Gdy listki ziemniaków w górę spoglądają, to nam na pogodę znak pewny
dają.
▪ Gdy słońce świeci na Jakuba, to będzie zima długa.
▪ Im większe na Jakuba chmury, tym
większe w zimie śniegu góry.
▪ Jaki Jakub do południa, taka zima
też do grudnia.
▪ Kiedy się za wozem kurzy, spodziewaj się burzy.
▪ Pogoda na Nikodema (3.08) - cały
miesiąc deszczu nie ma.
▪ Gdy ciepło na Dominika (08.08),
ostra zima nas dotyka.
▪ W pierwszym tygodniu sierpnia pogoda stała, będzie zima długo biała.
▪ Gdy na Wawrzyńca orzechy obrodzą
(10.08), to w zimie mrozy dogodzą.
▪ Gdy do Wawrzyńca słota trzyma, do
Gromnic (02.02) lekka zima.
▪ Gdy Wawrzyniec i Bartłomiej (24.08)
pogodą dopisują, piękną jesień obiecują.
▪ Jak Wawrzyniec burzy, to się za bronami kurzy.
▪ Jaki Wawrzyniec, taki podzimiec
(późna jesień, początek zimy).
Zebrał i opracował: M.Szalda
gospodarstwo domowe i agroturystyka
budynków. Wprowadzając plastikowe
okna, kolorystykę pokryć dachowych odbiegającą od lokalnych tradycji, czy dobudowując dodatkowe podcienie zmieniające proporcje dachu i bryłę obiektu,
bezpowrotnie niszczymy wyraz architektoniczny stanowiący wielopokoleniowy
dorobek wiejskich budowniczych zarówno domu, jak i całej zagrody.
Zachowane we wsi lub najbliższej okolicy drewniane domostwa przenoszone na nowe siedlisko z przeznaczeniem na kwatery agroturystyczne są
zdecydowanie lepszym rozwiązaniem
niż tworzenie nowej, często obcej na terenie wsi architektury letniskowej.
DZIEDZICTWO
KULTUROWE
w agroturystyce
Monika Bernaś
Wiejskie dziedzictwo historyczne, wartości jakie za sobą niesie, to niezwykle ważny element naszej kultury. Trzeba je chronić, ale też umiejętnie wykorzystywać. Jak je uchronić, zachowując tradycyjny kształt
przestrzenny wsi, zagrody, domostw a jednocześnie żyć nowocześnie,
nie pozbawiając się żadnych cywilizacyjnych udogodnień?
oryginalnego, autentycznego charakteru. I co ważniejsze, jest szansą do kultywowania tych tradycji na wsi w nowych
warunkach, w których nastąpiło zrównanie standardów materialnych, aspiracji,
stylu życia czy też norm obyczajowych
dzielących do niedawna miasto i wieś.
fot.: A. Michalska
A
groturystyka o wyraźnym obliczu
kulturowym, ukazującym zróżnicowane tradycje etnograficzne,
narodowościowe, religijne oraz rękodzielnicze mieszkańców wsi może stać
się kolejną atrakcją przyciągającą turystów. Wiejskie i małomiasteczkowe społeczności lokalne zaczynają podkreślać
potrzebę upodmiotowienia swojej „małej
ojczyzny” - swojej tożsamości kulturowej
mającej korzenie w tradycyjnej kulturze
ludowej. Ostatnimi czasy zaczęła wytwarzać się potrzeba nie tylko ochrony
szeroko pojętego dziedzictwa kulturowego (w przypadku wsi bogactwa tradycyjnej kultury ludowej), ale i jego promocji w postaci produktu turystycznego.
Nastąpiło też znaczne zainteresowanie
kulturą ludową mieszkańców dużych
aglomeracji miejskich z kraju i zagranicy, odbiorców agroturystyki, dla których
obcowanie z turystyką kulturową stało
się poszukiwaną atrakcją.
Świętokrzyskie
należy
do
atrakcyjnych regionów Polski. Ważne
miejsce w ofercie turystycznej tego rolniczego regionu zajmuje turystyka wiejska
i agroturystyka. Obok unikalnych walorów przyrodniczych i historycznych warunkujących rozwój turystyki na tych terenach, ważnym akcentem nie do końca
wykorzystywanym jest miejscowa kultura
materialna i duchowa i to zarówno w obrębie dużych regionów etnograficznych,
jak też tradycji lokalnej, odnoszącej się
do poszczególnych wsi, parafii, gmin,
czyli tzw. „małej ojczyzny”.
Uświadomienie własnego dziedzictwa kulturowego i żywotnej do niedawna spuścizny materialnej i duchowej
kultury ludowej oraz ich umiejętne wykorzystanie w ofercie agroturystycznej
umożliwia nadanie tym gospodarstwom
Budownictwo
Dom, jego wnętrze i zewnętrzne otoczenie, tradycje kulinarne, rękodzielnicze, religijne mogą dużo mówić
o poczuciu tożsamości kulturowej ich
gospodarzy. Duże możliwości realizacji
projektów agroturystycznych stwarzają
stare drewniane domy stanowiące atrakcję dla turystów, udających się na odpoczynek z miejskich blokowisk na wieś.
Zachowane w najbliższym otoczeniu
drewniane chałupy po odpowiednim zaadoptowaniu na potrzeby agroturystyczne mogą się stać istotnym elementem
zwracającym uwagę turysty. Remontując
i adoptując stare domy, powinniśmy zadbać o utrzymanie lokalnego stylu tych
48 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Tradycyjne wnętrze
O spuściźnie kulturowej właścicieli wiejskich kwater agroturystycznych
dużo informacji dostarczają także wnętrza. Pokoje wyposażone w zbywające
gospodarzom, przypadkowe i niepotrzebne meble fabryczne z lat 70. i 80.
XX w. nie są wzorcowym rozwiązaniem.
Nawet starannie dobrane meble odpowiadające współczesnej modzie też niewiele mówią o tradycjach kulturowych,
a wręcz o ich odrzuceniu.
Wiejskie chałupy wyposażone
były w proste sprzęty wykonywane we
własnym zakresie bądź przez wiejskich
i małomiasteczkowych stolarzy. Były to
głównie sprzęty do przygotowywania
pożywienia i jego konsumpcji – stoły,
ławy, stołki i krzesła; sprzęty do spania
– rozsuwane łóżka; sprzęty schówkowe
– półki, szafki narożne, kredensy oraz
skrzynie, kufry i szafy. Ustawiane były
w izbie w układzie diagonalnym, w której
naprzeciw pieca po przekątnej znajdował się święty kąt z przedmiotami kultowymi, narożnymi ławami i stołem. Zaczęły one masowo wychodzić z użycia
w latach 70. XX wieku wypierane przez
meble fabryczne.
Te dawne meble i sprzęty bądź
ich współczesne kopie można dzisiaj
w różny sposób wykorzystać w agroturystycznych wnętrzach:
• łóżka, szafy, stoły, krzesła, ławy – jako
wyposażenie wnętrz. Mogą też tworzyć tradycyjne akcenty uzupełniające
współczesne wyposażenie kwater,
• skrzynia, półki, szafy, kufry – jako dekorację wnętrz zarówno tradycyjnie,
jak i współcześnie wyposażonych,
• drobne sprzęty gospodarstwa domowego – niecki, maglownice, żelazka,
stare naczynia ceramiczne, żeliwne
garnki, fajansowe dzbany i zastawy
stołowe mogą stać się ozdobą kuchni.
Wszystkie te elementy są wyrazisty-
gospodarstwo domowe i agroturystyka
mi akcentami wnętrz zarówno starych
drewnianych chałup, jak i współczesnych domów murowanych.
Tradycyjne przydomowe ogródki,
sady, warzywniaki
Alternatywą dla współczesnych
coraz bardziej popularnych ogródków z
najnowszymi odmianami kwiatów, skalniaków, trawników z roślinami iglastymi
jest odtworzenie tradycyjnych przeddomowych ogródków kwiatowych zdobiących przestrzeń między domem a drogą.
Tradycyjne ogródki wypełnione były rabatami malw, astrów, lwich paszczy, lilii,
aksamitek. Uprawiano w nich popularne
zioła – miętę, szałwię, lubczyk, melisę.
Ogródki dopełniały pojedyncze krzewy
porzeczki, agrestu i krzewy kwiatowe,
jak np. róże, jaśminowce, bzy. Zagro-
dom wiejskim towarzyszyły ogrody użytkowe, czyli warzywniaki i sady. W tych
ostatnich rosły stare tradycyjne odmiany
jabłoni, gruszy, śliwy i wiśni, które dziś
powoli wracają do łask. Ich owoce, tak
rzadko spotykane w handlu, cieszą oko.
Odtworzone sady, warzywniaki
i ogródki komponują się równie dobrze
przed starymi, jak i nowymi domostwami.
Dziedzictwo kulturowe
Tereny, których mieszkańcy
troszczą się o zachowanie swojej odrębności kulturowej, są magnesem przyciągającym turystów. W każdej zagrodzie
możemy i powinniśmy zadbać o przetrwanie tradycji np. zachęcając i ucząc
dzieci starych rzemiosł, wyrobów rękodzieła ludowego, gry na starych, często
zapomnianych instrumentach. Właści-
Letnie przyjęcia
W OGRODZIE
O
kres letni oraz wolny czas
sprzyjają organizowaniu spotkań rodzinnych i towarzyskich.
W przyjemnej plenerowej atmosferze na
świeżym powietrzu wspólnie przygotowuje się potrawy.
Posiłek przyrządzony na grillu
nie musi być jednorodny. Może składać
się z przystawek, dania głównego, a nawet deseru. Warto dołożyć trochę starań,
by na nasz stół trafiły dania oryginalne,
niepowtarzalne. Każdy, kto jest nowicjuszem w dziedzinie grillowania, może
skorzystać z wybranych propozycji oraz
kilku poniższych porad:
• przed pieczeniem należy posmarować kratkę grillowi olejem, aby potrawy nie przywierały,
• jeśli w czasie pieczenia zapali się
tłuszcz kapiący na węgle, trzeba go
natychmiast ugasić skrapiając wodą,
• potrawy, które muszą się dłużej piec
układamy nad węglami pokrytymi
popiołem – im grubsze kawałki grillujemy, tym niższa powinna być temperatura pieczenia,
• mięsa, które pieczemy na grillu trzeba wcześniej zabejcować (zamary-
•
•
•
nować) w odpowiednich marynatach,
a w czasie pieczenia smarować mięso marynatą lub glazurą,
wspaniałego smaku serwowanym
potrawom dodają specjalne sosy
tzw. dipy i inne dodatki,
jeśli przyrządzamy potrawy wymagające wysokiej temperatury pieczenia np. krwiste steki, musimy odkryć
żar z popiołu, a w środku pozostaną
krwiste,
aromat potraw możemy wzbogacić wrzucając na węgle pod koniec
pieczenia rozmaite zioła lub wiórki
liściastego, wilgotnego drewna, czy
też skropić je piwem.
Kiełbasa grillowa na ostro
Składniki: 8 kiełbasek grillowych średniej długości.
Glazura: szklanka ostrego keczupu, po
dwie łyżki płynnego miodu i sosu sojowego, dwa ząbki czosnku, po łyżeczce
pieprzu Cayenne i sproszkowanego imbiru.
Wykonanie: keczup wymieszać z miodem, sosem sojowym, zmiażdżonym
49 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
ciele gospodarstw agroturystycznych
mogą (z korzyścią dla siebie, lokalnych
twórców oraz turystów) tworzyć domowe
mini muzea. Takie działania (pod warunkiem, że będą powszechne) sprawią,
że nasza wieś stanie się wyjątkowa,
a tym samym atrakcyjna dla turystów.
Podejmując decyzję o planowanej działalności agroturystycznej, warto
zrozumieć i docenić cechy własnej tradycji i kultury regionalnej, terytorialnej,
religijnej. Dokonać swoistej inwentaryzacji spuścizny materialnej i duchowej
w obrębie własnej rodziny, wsi, okolicy
bądź regionu i wykorzystać zebrane wiadomości do tworzenia kwater, ich wnętrz
i otoczenia zagrody, jak też do konstruowania oferty ukazującej kulturę materialną i duchową swojej wsi i regionu.□
Danuta Grys
czosnkiem i pozostałymi przyprawami.
Kiełbaski ponacinać, podpiec na grillu, posmarować glazurą i piec dalej, obracając
je i przykrywając glazurą co pewien czas.
Schab z rozmarynem
Składniki: 1 kg schabu środkowego
(bez kości), pęczek rozmarynu, dwa
ząbki czosnku, pieprz, sól.
Sos do smarowania: ½ szklanki oleju,
cytryna, ząbek czosnku.
Wykonanie: Wymieszać olej z sokiem z cytryny i zmiażdżonym ząbkiem
czosnku. Mięso umyć, osuszyć, usunąć
tłuszcz, pokroić na kotlety, lekko rozbić
tłuczkiem do mięsa. Rozmaryn posiekać
(kilka gałązek odłożyć do grillowania),
dwa ząbki czosnku przecisnąć przez
praskę, wymieszać z rozmarynem, solą
i pieprzem. Tak przygotowaną przyprawą natrzeć mięso, lekko skropić częścią
sosu, zawinąć w folię aluminiową i odstawić na dwie godziny do lodówki. Kotlety ułożyć na ruszcie, piec obracając
i smarując sosem. Pod koniec pieczenia
rzucić na rozżarzone węgle odłożony
rozmaryn.
gospodarstwo domowe i agroturystyka
Żeberka z grilla
(Macieja Kuronia)
Składniki: 1 kg żeberek wieprzowych
(chudych).
Bejca (marynata): 3 łyżki mąki ziemniaczanej, 5 obranych ząbków czosnku,
½ szklanki ginu (lub wódki i 2-3 ziarna
zmiażdżonego jałowca), 3 łyżki miodu,
½ szklanki sosu sojowego, po 3 łyżki oliwy i octu winnego, przyprawy: kminek,
rozmaryn, majeranek, tymianek, sól cebulowa, ostra papryka, czosnek granulowany, przyprawa Kuronia.
Wykonanie: żeberka pokroić na porcje,
włożyć na wrzącą wodę i gotować 15-20 min. Mięso musi być ledwo przykryte
wywarem.
Przygotować bejcę: wymieszać w miseczce oliwę, ocet, sos sojowy, mąkę,
gin, miód oraz przyprawy i tuż przed
smarowaniem żeberek dodać przeciśnięty przez praskę czosnek. Żeberka
wyjąć z wywaru łyżką cedzakową, lekko
wystudzić i posmarować bejcą.
Szaszłyki z mięsa wołowego
Składniki: 40 dag polędwicy wołowej,
30 dag małej cebuli, 15 dag surowego
boczku, olej do smażenia, mąka do obtoczenia, sól, pieprz, papryka, przyprawa grillowa, ketchup do polania, ewentualnie cytryna.
Wykonanie: Polędwice pokroić w niedużą kostkę i lekko rozbić z obu stron. Cebulę pokroić w krążki a boczek w niewielkie, długie plastry. Przygotowane produkty nadziewamy na szpile na przemian,
zaczynając i kończąc mięsem. Następnie
zrobiony szaszłyk, przyprawiamy pikantnie, obtaczamy w mące i smażymy na
nagrzanym tłuszczu. Jeśli chcemy piec
na grillu, to mięso na szaszłyki smarujemy
oliwą zmieszaną z sokiem cytrynowym,
przyprawiamy i odkładamy do lodówki na 1 godzinę. Po nabiciu na szpadki,
pieczemy smarując olejem zmieszanym
z sokiem z cytryny. Podawać polane ketchupem, z pieczywem lub frytkami.
Skrzydełka po szatańsku
Składniki: 1kg skrzydełek kurzych.
Marynata: Po ½ szklanki oliwy i soku
z cytryny, 2 duże ząbki czosnku, po 2 łyżeczki (może być mniej) sproszkowanej
ostrej papryki, świeżo zmielonego pieprzu i soli.
Wykonanie: Skrzydełka umyć, osuszyć
i ułożyć w salaterce. Czosnek obrać,
rozetrzeć z solą i wymieszać z pozo-
stałymi składnikami marynaty. Zalać nią
skrzydełka, przykryć, wstawić do lodówki na 24 godziny. W czasie marynowania kilkakrotnie przekładać. Po wyjęciu
z marynaty skrzydełka piec na grill, przewracając co kilka minut i smarując marynatą. Podawać z dodatkiem sosu tsatziki
lub innymi surówkami.
Tsatziki po polsku
Składniki: 1 kostka twarogu, ½ kg świeżych ogórków, ½ szklanki śmietany, 3-4
ząbki czosnku, 4 łyżki oliwy, szczypta
kwasku cytrynowego lub łyżka octu,
1 płaska łyżka vegety, cukier, sól, pieprz.
Wykonanie: Ogórki umyć, obrać, zetrzeć na tarce jarzynowej, lekko posolić, dodać ½ łyżeczki cukru, wymieszać
i wyłożyć na sito do odsączenia. Czosnek
obrać i zmiażdżyć. Twaróg zmiksować
ze śmietaną i oliwą. Połączyć z czosnkiem, dodać vegetę, ocet, pieprz oraz
sól i cukier do smaku. Dodać do masy
osączone ogórki, wymieszać i odstawić
pod przykryciem do lodówki na około pół
godziny. Podawać do skrzydełek z grilla
lub z krakersami.
Sałatka z fasoli szparagowej
Składniki: 1/2 kg fasoli szparagowej,
2 jaja ugotowane na twardo, 2 łyżki startego selera, 2 łyżki posiekanych orzechów włoskich, ½ szklanki jogurtu, sok
z połowy cytryny, łyżka posiekanego,
świeżego cząbru, cukier, pieprz, sól.
Wykonanie: Fasolkę ugotować w lekko
osolonej i ocukrzonej wodzie, osączyć
i pokroić na kawałki. Seler skropić sokiem
z cytryny i razem z orzechami dodać do
przestudzonej fasolki, wymieszać. Doprawić do smaku solą, pieprzem i cząbrem, przykryć wstawić na godzinę do
lodówki. Przed podaniem polać jogurtem
i posypać drobno posiekanymi jajami.
Sałatka z jabłek i wiśni
Składniki: 4 jabłka, 8 łyżek wiśni utrwalonych we własnym soku, cukier, szklanka jogurtu.
Wykonanie: Jabłka umyć, obrać, pokroić
w kostkę, wymieszać z wiśniami, doprawić do smaku cukrem, zalać jogurtem.
Surówka z arbuza
z sokiem malinowym
Składniki: 1/2 średniej wielkości arbuza, 1/3 szklanki soku malinowego, cukier puder
50 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Wykonanie: Arbuza umyć, obrać ze
skóry, przekroić na 4 części, z każdej
usunąć pestki, pokroić w dużą kostkę,
rozłożyć do kompotierek. Arbuza zalać
sokiem malinowym, posypać cukrem
pudrem. Podawać ochłodzony.
Surówka
z czarnych jagód i malin
Składniki: 20 dag czarnych jagód,
20 dag malin, 4 łyżki cukru pudru,
¾ szklanki słodkiej śmietanki
Wykonanie: Jagody i maliny umyć, osączyć, rozłożyć do kompotierek. Każdą
porcję posypać cukrem pudrem i polać
śmietanką.
Torcik malinowy
z masą budyniową
Składniki na ciasto biszkoptowe:
6 łyżek mąki pszennej (20 dag),
6 jaj, 6 łyżek cukru, 1 cukier waniliowy,
1 łyżeczka proszku do pieczenia.
Składniki na masę: 4 szklanki mleka,
2 budynie malinowe, ½ kostki masła, ½
szklanki cukru, 3 jaja, 1 cukier waniliowy, 4 łyżki (płaskie) mąki pszennej. Do
dekoracji maliny ewentualnie wiórki kokosowe, płatki migdałowe.
Wykonanie: Przygotować ciasto biszkoptowe: jajka umyć, oddzielić żółtka
od białek. Białka ubić na sztywno, dodając porcjami cukier. Następnie roztrzepać żółtka, wylać na ubitą pianę,
dodać przesianą mąkę z proszkiem
do pieczenia. Całość lekko wmieszać
do połączenia składników (nie ucierać
ciasta). Formę do pieczenia (może być
długa, wąska) wysmarować margaryną
i obsypać tartą bułką, wlać ciasto i piec
35-40 minut w piekarniku nagrzanym
do temp. 170°C. Wystudzić.
Przygotować masę: jajka ubić z cukrem i cukrem waniliowym. Budynie
i mąkę rozmieszać z połową mleka,
dodać do masy jajecznej i wymieszać.
Pozostałe mleko zagotować z masłem
i trzymać na małym ogniu. Masę jajeczną stopniowo wlewać do mleka, stale
mieszając drewnianą łyżką lub mikserem do zgęstnienia.
Biszkopt przekroić na trzy plastry i każdy posmarować gorącą masą nakładając jeden plaster na drugi, posmarować
wierzch i boki tortu. Można obsypać
wiórkami, przybrać gęsto malinami
i płatkami migdałowymi.□
gospodarstwo domowe i agroturystyka
Wyniki konkursu „Piękne i bezpieczne
gospodarstwo agroturystyczne” 2009
D
obiegła końca VI edycja konkursu wojewódzkiego pn. „Piękne
i bezpieczne gospodarstwo agroturystyczne”. Do finału zakwalifikowało
się 13 gospodarstw z powiatu: jędrzejowskiego, włoszczowskiego, pińczowskiego, buskiego, kieleckiego, staszowskiego, opatowskiego, ostrowieckiego starachowickiego i sandomierskiego. Komisja
Konkursowa składająca się z przedstawicieli Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego, Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego w Kielcach,
Państwowej Inspekcji Pracy w Kielcach
i Świętokrzyskiej Federacji Agroturystyki
i Turystyki Wiejskiej „Ziemia Świętokrzyska” przeprowadziła w dniach 26 - 27
maja lustrację gospodarstw i wyłoniła
laureatów przyznając nagrody:
I miejsce
Gospodarstwo agroturystyczne Państwa Marii i Andrzeja Janaszek, Dyminy,
Folwark 1, gm. Morawica, pow. kielecki.
II nagroda
Gospodarstwo agroturystyczne Pani
Janiny Stefańskiej, Dębno 56, gm. Nowa
Słupia, pow. kielecki.
III nagroda
Gospodarstwo agroturystyczne Państwa
Agnieszki i Piotra Zufla, Pętkowice 57a,
gm. Bałtów, pow.
ostrowiecki.
I nagroda
II nagroda
Wyróżnienia
Gospodarstwo agroturystyczne
Pana
Michała
Grzegorczyka, Widuchowa
25, gm. Busko Zdrój,
pow. buski
oraz
Gospodarstwo agroturystyczne
Pani
Agnieszki Idzik-Napiórkowskiej, Małyszyn Dolny 31a, gm.
Mirzec, pow. starachowicki.
Mogłoby
się wydawać, że nic
już nas nie zaskoczy. A jednak, pomysłowość i trud włożony w przygotowanie
miejsc wypoczynku dla turystów dały zaskakujące efekty. Komisja Konkursowa
stanęła przed wielkim wyzwaniem. Na
III nagroda
wysokim poziomie
urządzone wnętrza,
ciekawie i funkcjonalnie zagospodarowane tereny wokół
gospodarstw. Oprócz
tego
udomowione
czworonogi, nawet
daniele,
muflony
i pawie. Każde gospodarstwo ma swój
niepowtarzalny styl
i klimat. Poza tym,
widać dbałość właścicieli o bezpieczeń-
stwo gości.
Maszyny
i urządzenia odpowiednio
zabezpieczone, niebezpieczne miejsca oznakowane, gaśnice oraz tablice informacyjne
na swoim miejscu.
Życzliwość gospodarzy, ciepła
i
serdeczna
atmosfera
sprawia,
że chciałoby się zostać w każdym
z odwiedzonych gospodarstw na dłużej.
Oby tak dalej.
Gratulujemy zwycięzcom oraz
życzymy im a także wszystkim pozostałym uczestnikom konkursu wielu sukcesów i wytrwałości w dążeniu do obranego
celu. Dziękujemy za współpracę, życzliwe przyjęcie i czas nam poświęcony.□
Tekst i zdjęcia Anna Michalska
lipiec-sierpień 2009 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE
Fotoreportaż: S. Rogóż
kluby 4H
X Jubileuszowy Zlot Klubów 4H w Nowinach
„wsi bezpieczna, wsi wesoła”
Barbara Bubień
P
rzez trzy dni gościnna Ziemia
Świętokrzyska przyjmowała liderów wolontariuszy i klubowiczów
z 9 województw naszego kraju: lubelskiego, łódzkiego, mazowieckiego, opolskiego, podlaskiego, pomorskiego, śląskiego,
wielkopolskiego i oczywiście ze świętokrzyskiego. Już 5 czerwca Lokalna Grupa Działania „Wokół Łysej Góry” z Bielin
zaprosiła naszych gości na spotkanie
w Krainie Legend Świętokrzyskich i na
gry terenowe. A 6 czerwca od rana wrzało na placu festynowym. Przygotowano
wystawy obrazujące działalność klubową
w poszczególnych województwach oraz
stoiska, na których odbywały się różne tematyczne zajęcia warsztatowe
z rękodzielnictwa ludowego.
AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień
-sierpień 200
2009
9
kluby 4H
Kategoria II
„Bezpieczna droga do domu”
I miejsce: „Panda I” – Broniszewice,
woj. wielkopolskie
II miejsce: „Sprawne rączki” – Brzóze,
woj. mazowieckie
III miejsce: „Tęczowe motyle” – Busko
Zdrój, woj. świętokrzyskie
Wyróżnienie otrzymały: Klub 4H działający przy Gimnazjum Publicznym nr 3
w Sobkowie, woj. świętokrzyskie oraz
„Haliszka” z Chmielowa w woj. świętokrzyskim.
Zlot 74 klubów rozpoczęto
uroczystą Mszą Świętą, którą celebrował ksiądz biskup Marian Florczyk
z Kurii Diecezjalnej w Kielcach. Homilię,
skierował przede wszystkim do dzieci
i młodzieży. Oparta była na wersecie
z wiersza Marii Konopnickiej „Kochasz Ty
dom, rodzinny dom” i odniesiona została
do symboli 4H. Oprawa muzyczna mszy
należała do klubu 4H z Bodzechowa
i scholi ze Szkoły Podstawowej w Nowinach oraz do szkolnej orkiestry dętej
z Nowin, która pieśnią klubu 4H rozpoczęła oficjalną część spotkania. Główni
organizatorzy, Katarzyna Boczek - prezes Fundacji Edukacyjnej 4H w Polsce,
Wójt Gminy Sitkówka-Nowiny – Stanisław Barycki powitali klubowiczów, liderów oraz zaproszonych gości i życzyli
wspaniałej zabawy, niezapomnianych
przeżyć z odbywającej się imprezy na
Ziemi Świętokrzyskiej. Wiele ciepłych
słów skierowali do członków klubów 4H
i ich liderów zaproszeni goście: Wojewoda Świętokrzyski – Bożentyna Pałka
– Koruba, Główny Inspektor Pracy – Jan
Tadeusz Zając oraz Dyrektor Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
w Kielcach – Zbigniew Banaśkiewicz.
W imieniu Marszałka Województwa
Świętokrzyskiego życzenia przekazał
Jan Lis – Zastępca Dyrektora Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich
i Środowiska, a w imieniu Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty – starszy wizytator, Joanna Wojcieszyńska.
Po oficjalnej części spotkania prowadząca imprezę Agnieszka Masny
z Muzeum Narodowego w Kielcach
zapraszała na programy artystyczne klubu 4H ze Szkoły Podstawowej
w Nowinach i młodzieżowych zespołów
artystycznych: „MO”, „Laket”, Pantar-
hej”, a także na pokazy przygotowane
przez Komendę Wojewódzką Policji
w Kielcach, Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej, Świętokrzyskie
Centrum Ratownictwa Medycznego oraz
różnotematyczne warsztaty z zakresu
rękodzielnictwa. Wesołe miasteczko
oraz sztuka cyrkowa i żonglerska stanowiły dodatkowe atrakcje, z których chętnie korzystali nasi goście z klubów 4H.
Stoiska
Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego i Państwowej Inspekcji Pracy oraz Świętokrzyskiego Urzędu Województwa zorganizowanego pod hasłem „ Przeszczep to drugie
życie” cieszyły się zainteresowaniem
starszej grupy młodzieży. Kulminacyjnym punktem drugiego dnia zlotu było
ogłoszenie wyników ogólnopolskiego
konkursu odbywającego się pod hasłem
„Wsi bezpieczna, wsi wesoła”, którego
prace manualne wraz z raportem oceniała w 4 kategoriach 18-osobowa Krajowa Komisja Konkursowa 28 maja br.
na wystawie przygotowanej w szkole
w Nowinach.
Wyniki tej niezwykle trudnej
pracy przestawił Przewodniczący Komisji, Józef Siwek – Wójt Gminy Krasocin.
Laureatami w poszczególnych kategoriach zostały kluby 4H.
Kategoria I
„Pomagam w gospodarstwie i dbam
o bezpieczeństwo”
I miejsce: „Kropla Wody” – Potok
Stany, woj. lubelskie
II miejsce: „Promyk” – Krzesimów, woj.
lubelskie
III miejsce: „Platan” – Żegocin, woj.
wielkopolskie
Wyróżnienie otrzymały „Muchomorki”
z Baboszewa, woj. mazowieckie.
53 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Kategoria III
„W domu czuję się bezpiecznie”
I miejsce: Szkoła Podstawowa w Nowinach, woj. świętokrzyskie
dwa II miejsca:
Myśligoszcz, woj. pomorskie oraz „Magiczne
Pudło”, Nowy Pudłów, woj.
łódzkie
III miejsce: Łubniany, woj. opolskie
Wyróżnienia:
1. Marzęcin Wielki, woj. dolnośląskie
2. Modliszewice, woj. świętokrzyskie
3. „Ekoludki” Łosiów, woj. opolskie
4. „Różyczki” Bogdanka, woj. podlaskie
5. „Pszczółki” Kępa, woj. lubelskie
Kategoria IV
„Mamy pomysł
na bezpieczną zabawę”
I miejsce: Klub 4H w Grodzisku, woj.
świętokrzyskie
I miejsce: „Gwizdałki” Gwizdały, woj.
mazowieckie
II miejsce: „Harizon” Września, woj.
wielkopolskie
III miejsce: Klub 4H Ligota Książęca,
woj. opolskie.
Wyróżnienia otrzymał Klub 4H „Art
Team” z Krasocina.
Decyzją Komisji Konkursowej
Puchar Ministra Rolnictwa otrzymał klub
4H „Kropla wody” z Potoku Stanego,
gmina Potok Wielki woj. lubelskie, którą
wręczył Wojciech Makowiecki – przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa.
Laureatom nagrody rzeczowe
(aparaty cyfrowe, urządzenie wielofunkcyjne, sprzęt grający) przekazali fundatorzy nagród: Jolanta Nowakowska
– z-ca dyrektora KRUS, Eric Wenberg
– Radca d/s rolnych z Ambasady Amerykańskiej, Jan Tadeusz Zając - Główny
Inspektor Pracy, Joanna Wojcieszyńska
– st. wizytator Świętokrzyskiego Kuratorium Oświaty, Mirosław Pawlak – poseł na Sejm RP, Dariusz Okła – dyrektor
ŚODR Modliszewice, Marcin Simiński
- redaktor „Wiadomości Rolniczych”,
kluby 4H
• Dni owada w Krakowie
Much(a)ówka
niejedno ma imię
Stanisław Rogóż
C
o rok w ostatnim tygodniu maja na
Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie odbywają się “Dni owada”.
W tym roku pod hasłem „Much(a)ówka
niejedno ma imię”. Jest to bardzo ważne wydarzenie nie tylko w życiu Uczelni,
ale również Krakowa. Tradycyjnie w tym
czasie zjeżdżają się naukowcy z Polski,
uniwersytetów europejskich, jak również
ze Stanów Zjednoczonych. Z roku na
rok program imprezy się rozrasta oraz
w lawinowy sposób zwiększa się ilość
uczestników. Program jest bardzo rozbudowany i każdy bez względu na posiadaną wiedzę i wiek może znaleźć coś
dla siebie. Zainteresowani, mają możliwość uczestniczenia w prelekcjach, wykładach, pokazach dotyczących owadów
żyjących w różnych miejscach naszej
planety oraz w przeglądzie filmów o tematyce przyrodniczej. Mogą dowiedzieć
się wiele o najliczniejszej na Ziemi grupie zwierząt, ich zwyczajach, zobaczyć,
a nawet... kupić ciekawe egzemplarze na giełdzie. W ofercie znalazły się
warsztaty z użyciem gliny pn. „Domki dla
owadów” prowadzone przez Wolfganga
fot.: S. Rogóż
Marcin Chłodnicki – ARiMR, Stanisław Rogóż – w imieniu Zofii Grzebisz
-Nowickiej – Prezesa Krajowego
Stowarzyszenia Pomocy Szkole
Nagrodę specjalną za organizację zlotu przyznała klubowi 4H
z Gimnazjum Publicznego w Nowinach – Świętokrzyska Izba Rolnicza,
którą wręczył z-ca prezesa, Zdzisław
Pniewski.
Prezes Wojewódzkiego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych,
Bogdan Żerniak, przekazał grawertony
Ericowi Wanbergowi z Ambasady Amerykańskiej i Barbarze Bubień jako wyraz
podziękowania za działalność na rzecz
rozwoju ruchu 4H.
Grawerton i nagrodę specjalną
od B. Żerniaka otrzymał również klub
4H „Jodełka” z Bodzechowa za dotychczasową działalność i zorganizowanie
tegorocznego Konkursu Wojewódzkiego
klubów 4H pt.” Bezpiecznie i z humorem
na wiejską nutę”.
Już na powitanie w dniu 5 i
6 czerwca każdy z uczestników zlotu otrzymał czapeczkę z emblematem
czterolistnej koniczynki ufundowaną
przez Europejski Fundusz Wspomagania Wsi oraz Wodociągi Kieleckie.
Pozostałe kluby biorące udział w konkursie otrzymały nagrody pocieszenia.
Ostatnim akordem kończącym podsumowanie Konkursu było przekazanie przez Katarzynę Boczek podziękowań wraz z pracami wykonanymi
przez kluby 4H Ziemi Świętokrzyskiej
– Głównemu Inspektorowi Pracy, Wojewodzie Świętokrzyskiemu, Marszałkowi Województwa Świętokrzyskiego
oraz Wójtowi gminy Sitkówka - Nowiny. Gromkimi brawami i okrzykami
klubowicze podziękowali sponsorom
i organizatorom zlotu za nagrody i pobyt
na gościnnej Ziemi Świętokrzyskiej.
Ostatni dzień zlotu kluby 4H
spędzały na realizacji zaplanowanych
przez siebie programów turystycznych.
Była ścieżka dydaktyczna wytyczona
przez klub 4H w Nowinach, był zamek
w Chęcinach, pływalnia „Perła”, Jaskinia
Raj i Kadzielnia.
Dzięki staraniom i ogromnemu
zaangażowaniu osób biorących udział
w przygotowaniu tego niecodziennego przedsięwzięcia przekonliśmy naszych gości, że „Świętokrzyskie jednak
cudne”.
Dzięki z całego serca wszystkim
organizatorom i sponsorom, szkołom,
urzędom, firmom, przedsiębiorstwom, instytucjom, które pomagały w organizacji
X Jubileuszowego Zlotu Klubów 4H.□
54 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Hofera oraz gry i zabawy: owadzie tatuaże, owadzia wróżka, pokazy owadziego
origami, zawody w owadziej lekkoatletyce, konkurs rysunku ulicznego.
Jeden dzień jest poświęcony dzieciom i młodzieży szkolnej,
w tym zrzeszonej w klubach 4H. Dzięki
finansowemu wsparciu Heifer Project
International oraz wójtów, burmistrzów
w tym roku Kraków odwiedziła ponad
trzystuosobowa grupa klubowiczów
uczestniczących w realizacji II etapu
„Kluby 4H chronią środowisko naturalne”. Dla świętokrzyskich klubowiczów
został przygotowany dodatkowy program. Autokarami udali się do Tyńca,
gdzie pod okiem botanika dra Stefana
Gawrońskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego mogli podziwiać stanowiska
ciekawych roślin oraz zwiedzić legendarny, okryty nutką tajemniczości
klasztor benedyktynów.
„Dni owada” są też okazją do
indywidualnych spotkań klubowiczów
i liderów klubów 4H oraz do spotkań
z pracownikami naukowymi Uniwersytetu Rolniczego i Jagiellońskiego.□
kluby 4H
DLA OCHRONY
róźnorodności biologicznej
O
Jolanta Stępień
d września 2008 roku klub 4H
18 maja odbyła się wycieczskalnych, lejów, zapadlisk. Podczas
działający przy Gimnazjum Puka do rezerwatów przyrody na terenie
wspólnego wędrowania rozmawialiśmy
Nadnidziańskiego Parku Krajobrazoweblicznym w Sobkowie realizuje
o ochronie roślin, zwierząt i ich siedlisk,
go. Naszym przewodnikiem był Dariusz
formach ochrony przyrody i tworzonej
projekt „Przyrodnicza ścieżka dydaktyczna najkrótszą drogą do ochrony bioprzez klub ścieżce.
Wiech – pracownik Zespołu Świętokrzyróżnorodności”, wyróżniony w konkursie
skich i Nadnidziańskich Parków Krajo26 maja odbyła się wycieczka
brazowych. Odwiedziliśmy trzy rezerwaFundacji Wspomagania Wsi pod hasłem
do Ogrodu Botanicznego w Krakowie.
ty florystyczne: Skowronno, Krzyżanowi„Ochrona różnorodności biologicznej
Zajęcia warsztatowe nt. bioróżnorodnoce i Skorocice. Część roślin, która tam
ści poprowadził zaprzyjaźniony z nami
naszą szansą”. Celem klubowych działań jest zaprojektowanie i opracowanie
występowała, znaliśmy z naszej muraM. Szewczyk. Zwiedziliśmy kompleksy
przyrodniczej ścieżki dydaktycznej na
wy kserotermicznej. Chyba specjalnie
szklarniowe, arboretum i kolekcje roślin
z następujących działów: rośliny biblijMiędzygórzu – atrakcyjnym przyrodnidla nas kwitły jeszcze spóźnione miłki
czo zakątku Sobkowa, połone, wodne, użytkowe i leczżonym niedaleko gimnazjum.
nicze oraz ozdobne. Nie sposób wymienić choćby części
Za nami 9 miesięcy realizacji tego projektu.
informacji, które przyswoiliW październiku odbyły się zaśmy na zajęciach. Zachwyciły
jęcia nt. roli bioróżnorodności
nas tropikalne rośliny użytkowe, fikusy, sagowce oraz roi przynależności fitosocjologicznej różnych siedlisk i ich
śliny pustynne. Młodzież mogła zobaczyć szereg zjawisk
wzajemnego oddziaływania,
i okazów, o których uczy się
prowadzone przez Mariana
na lekcjach biologii.
Szewczyka i Stefana Gawrońskiego. Całą jesień i zimę
Podsumowując zrespotykaliśmy się na zajęciach
alizowane przez klub 4H
w pracowni lub na terenie proprzedsięwzięcia w ramach
jektowanej ścieżki. Klubowiprojektu „Przyrodnicza ścieżcze poznawali życie murawy
ka dydaktyczna najkrótszą
kserotermicznej, rolę zadrzedrogą do ochrony bioróżwień śródpolnych w ekosysnorodności”,
dostrzegamy
wiele zalet programu. Klutemach pól uprawnych, funkcje lasu oraz faunę badanego
bowicze przyswajają wiedzę
terenu na podst. śladów i troprzyrodniczą wykraczającą
pów zwierząt. Wraz z nadejpoza program gimnazjum.
ściem wiosny nasze działania
Poprzez bezpośredni kontakt
z naturą poznają środowinabrały rozmachu i tempa.
sko przyrodnicze, zaczynają
Z końcem kwietnia i początkiem maja odbyły się pod
rozumieć i dostrzegać jego
złożoność, piękno i potrzebę
okiem botaników planowane
ochrony. Spodziewamy się,
zajęcia w terenie. Klubowicze
że to właśnie z grupy uczniów
sporządzili listy występujących roślin i zwierząt. Poznali
biorących udział w projekcie
gatunki chronione i ogromne
wyrosną prawdziwi miłośnicy
zróżnicowanie
zbiorowisk
przyrody.
roślinnych. W malowniczym
Wsparcie
finansoMarian Szewczyk z okazem
we Fundacji Wspomagania
terenie wąwozów i wzgórz wifot.: S. Gawroński
dzieli oczko wodne, murawę
Wsi, współpraca z ŚODR-em
kserotermiczną, zagajnik sosnowy, pola
i zaprzyjaźnionymi naukowcami sprawiosenne, spotkaliśmy rzadki gatunek
wia, że klubowicze mogą wyjeżdżać na
uprawne i las. Wyłonili przystanki dydakstepowy – ostnice Jana i licznie wystętyczne. Gromadzili materiały dydaktyczpujące na Ponidziu storczyki krwiste,
wycieczki i uczestniczyć w różnych zadziewięćsiły popłocholistne i wężymorne, opracowali wyznaczone punkty na
jęciach edukacyjnych. Bycie z przyrodą
dy stepowe. Z ogromną przyjemnością
trasie. Jeszcze jedno zaplanowane wyjw dzisiejszym świecie łatwych i złudnych
ście w teren pozwoli dopracować ostaprzyjemności nabiera szczególnego
podziwialiśmy formy krasowe w postaci
teczną koncepcję ścieżki.
znaczenia.□
jaskiń, naturalnych korytarzy, mostów
55 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
kluby 4H
• Bodzechów • I WOJEWÓDZKI TURNIEJ KLUBÓW 4H
na WIEJSKĄ nutę
Wioletta Wiśniewska
K
nictwa Medycznego w Ostrowcu Św.,
przez Straż Pożarną z Bodzechowa
i Komendę Powiatową Policji.
Turniej to także krzyżówki oraz
opracowane przez klubowiczów „Regulaminy bezpiecznego życia na wsi”,
konkurs plastyczny dotyczący zajęć
i zabaw dzieci na wsi w dawnych czasach. W komisji, która oceniała prace
plastyczne, znaleźli się: Jolanta Dragan
z Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Barbara Dzioba z Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Częstocicach, Bożenna Majewska, Nina Skotnicka z Muzeum Narodowego w Kielcach,
Ewa Storzysz z Miejskiego Centrum
Kultury w Ostrowcu Św. oraz Justyna Horodyńska z Kuratorium Oświaty
w Kielcach.
Imprezę uświetniły występy
miejscowego klubu 4H „Jodełka” oraz
zespołu z Chmielowa (gm. Bodzechów).
A oto wyniki I Wojewódzkiego
Turnieju Klubów 4H w kategorii I (do 10
lat). Pierwsze miejsce zajął klub 4H „Jodełka” z Bodzechowa, na drugim miejscu znalazł się klub z Rudy Malenieckiej,
fot.: S. Rogóż
ażdego roku organizowane są
konkursy, spotkania, przeglądy
zespołów folklorystycznych, na
których wszystkie kluby 4H z woj. świętokrzyskiego mogą się spotkać, pochwalić swoimi osiągnięciami i wspólnie
spędzić czas. Miejscem tegorocznego
spotkania był Bodzechów. W sobotę
23 maja na stadionie odbył się I Wojewódzki Turniej Klubów 4H pod hasłem
„Bezpiecznie i z humorem na wiejską
nutę”. Organizatorem imprezy był klub
4H „Jodełka” działający przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Walentego
Stefańskiego w Bodzechowie, a współorganizatorami: Państwowa Inspekcja
Pracy w Kielcach, Kasa Rolniczych
Ubezpieczeń Społecznych w Ostrowcu
Świętokrzyskim oraz ŚODR O/Sandomierz. Patronat honorowy nad całym
przedsięwzięciem objęli: Wojewoda
Świętokrzyski, Świętokrzyski Kurator
Oświaty, Wójt Gminy Bodzechów oraz
TVP Kielce.
Uroczystość otworzył Wójt
Gminy Bodzechów, Jerzy Murzyn. Bez
jego wsparcia impreza nie mogłaby
się odbyć. Potem nastąpił moment, na
który z niecierpliwością czekali przedstawiciele 32 klubów zgromadzonych
na stadionie, czyli rozpoczęły się konkurencje. Przebiegały one w miłej
i wesołej atmosferze, do czego niewątpliwie przyczynili się prowadzący
Bożenna Majewska, znana regionalistka i przyjaciółka klubów 4H oraz
Stanisław Golmento z Państwowej
Inspekcji Pracy w Kielcach. Najwięcej
emocji dostarczyły konkurencje sprawnościowe. Małe koniczynki (kategoria
wiekowa do 10 lat) musiały wykazać
się umiejętnością rzucania do celu (rzut
cebulą do beczki), klubowicze z II kategorii (do14 lat) pokazali, jak kiedyś sadzono i zbierano ziemniaki nie używając maszyn rolniczych, natomiast gimnazjaliści mieli najtrudniejsze zadanie
– toczenie fajerki. Między poszczególnymi konkurencjami odbyły się pokazy
przygotowane przez Centrum Ratow-
a na trzecim – z Rudy Kościelnej. W II
kategorii (10-14 lat) pierwsze miejsce
otrzymał klub ze Stadnickiej Woli, drugie – klub z Włoszczowic, trzecie – klub
z Niekłania. W III kategorii (powyżej 14
lat) triumfował klub z Samborca, drugie
miejsce wywalczył klub działający przy
Gimnazjum Techniczno-Informatycznym
w Busku Zdroju, a trzecie – klub przy
Gimnazjum w Zbludowicach.
Kluby, które zajęły pierwsze
miejsca otrzymały puchary Okręgowego
Inspektora Pracy w Kielcach, które wręczył zastępca OIP, Janusz Czyż. Laureaci trzech pierwszych miejsc otrzymali
nagrody rzeczowe ufundowane przez
Wojewodę, Kuratorium Oświaty w Kielcach, placówkę KRUS w Ostrowcu
Świętokrzyskim, a wręczyli je Leszek
Papaj – dyrektor Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego, Lucjan Pietrzczyk –
wicekurator oświaty w Kielcach i Robert
Szwagierczak z KRUS-u w Opatowie.
Pozostałe kluby otrzymały dyplomy oraz
upominki ufundowane przez wojewodę
i OIP w Kielcach. Żaden klub nie wyjechał z Bodzechowa bez nagrody.
Nagrody specjalne ufundowane przez Starostę Powiatu Koneckiego
i Wójta Gminy Bodzechów wręczył wójt,
Jerzy Murzyn.
Nagrodą dla organizatorów
z SP w Bodzechowie za wspaniałą pracę
logistyczną i oprawę plastyczną był wyjazd do Filharmonii Narodowej w Warszawie w dniu 2 czerwca. Pobyt w Warszawie wiązał się też z Dniem Dziecka
i sponsorowany był przez Krajowe Stowarzyszenie Pomocy Szkole we współpracy z Bractwem Gutenberge.□
Bożenna Majewska i Stanisław Golmento bawią publiczność
56 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
ekologia
Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
w Modliszewiczach
Modliszewice ul. Piotrkowska 30, 26-200 Końskie,
Kalendarz biodynamiczny
lipiec-wrzesień 2009
Data/ dzień
tygodnia
16 07
Cz
17 07
Pt
18 07
So
19 07
N
20 07
Pn
21 07
Wt
22 07
Śr
23 07
Cz
24 07
Pt
25 07
So
26 07
N
27 07
Pn
28 07
Wt
29 07
Śr
30 07
Cz
31 07
Pt
1
08
So
2
08
N
3
08
Pn
4
08
Wt
5
08
Śr
6
08
Cz
7
08
Pt
8
08
So
9
08
N
10 08
Pn
11 08
Wt
12 08
Śr
13 08
Cz
14 08
Pt
15 08
So
16 08
N
17 08
Pn
18 08
Wt
19 08
Śr
20 08
Cz
21 08
Pt
22 08
So
23 08
N
24 08
Pn
25 08
Wt
26 08
Śr
27 08
Cz
28 08
Pt
29 08
So
30 08
N
31 08
Pn
1
09
Wt
2
09
Śr
3
09
Cz
4
09
Pt
5
09
So
6
09
N
7
09
Pn
8
09
Wt
9
09
Śr
10 09
Cz
11 09
Pt
12 09
So
13 09
N
14 09
Pn
15 09
Wt
tel. 0-41 / 372 22 84 do 86,
faks: 0-41 / 372 34 86
e-mail: [email protected]
www.sodr.pl
Impuls plonotwórczy Księżyca lub planet na
część rośliny
dni korzenia
korzeń
dni uprawy
Korzeń III kwadra
+
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
Nów
dni liścia
liść
+
liść
+
liść
++
dni owocu
dni korzenia
dni uprawy, nie siać
dni liścia
dni owocu
dni korzenia
dni uprawy
liść
liść
I kwadra
owoc
owoc
owoc
owoc
owoc
owoc
Korzeń Pełnia
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
Nów
liść
liść
liść
liść
liść
liść
I kwadra
owoc
owoc
owoc
owoc
owoc
owoc
owoc
Pełnia
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
korzeń
III kwadra
liść
liść
liść
++
+
+
++
++
++
++
++
+
++
+
++
++
++
++
+
Dyrektor:
mgr Dariusz Okła
Z-ca Dyrektora:
mgr inż. Jarosław Mostowski
Oddział Sandomierz, ul. Mokoszyńska 3
tel. 0-15 / 833 31 00
e-mail: [email protected]
Dyrektor Oddziału w Sandomierzu:
Adam Fura
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
PZD
+
++
++
++
++
+
+
++
++
+
+
++
++
+
++
++
++
++
++
++
-
PZD
PZD
- najmniej korzystne dni dla siewu i zbioru
++ najkorzystniejsze dni do wykonywania prac polowych
57 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
POWIATOWE ZESPOŁY DORADCZE
Modliszewice, ul. Piotrkowska 30, tel. 0-41 / 372 22 84 do 86
faks: 0-41 / 372 34 86, e-mail: [email protected]
Włoszczowa, 29-100 Włoszczowa, ul. Wiśniowa 10,
tel. 0-41 / 394 36 76, e-mail: [email protected]
Jędrzejów, 28-300 Jędrzejów, ul. Armii Krajowej 9,
tel. 0-41 / 386 12 73, e-mail: [email protected]
Skarżysko-Kamienna, 26-210 Skarżysko-Kamienna,
ul. Sikorskiego 20, tel. 0-41 / 252 33 66, [email protected]
Kielce, 25-338 Kielce, ul. Zagórska 2, tel. 0-41 / 341 52 44
e-mail: [email protected]
Pińczów, 28-400 Pińczów, ul. Batalionów Chłopskich 5,
tel. 0-41 / 357 24 11, 357 24 31, e-mail: [email protected]
Busko Zdrój, 28-100 Busko Zdrój, ul. Partyzantów 22,
tel. 0-41 / 378 45 85, e-mail: [email protected]
Kazimierza Wielka, 28-500 Kazimierza Wielka, ul. Budzyńska 2,
tel 0-41 / 352 22 07, e-mail: [email protected]
Starachowice, 27-200 Starachowice, ul. Mrozowskiego 9
tel. 0-41 / 274 78 28, e-mail: [email protected]
Ostrowiec Świętokrzyski, 27-400 Ostrowiec Świętokrzyski,
ul. Kilińskiego 3a,
tel. 0-41 / 247 95 56, e-mail: [email protected]
Opatów, 27-500 Opatów, ul. 16 Stycznia 1,
tel. 0-15 / 868 21 77, e-mail: [email protected]
Sandomierz, 27-600 Sandomierz, ul. Mokoszyńska 3,
tel. 0-15 / 833 31 00, e-mail: pzd. [email protected]
Staszów, 28-200 Staszów, ul. Wojska Polskiego 3,
tel. 0-15 / 864 31 63, e-mail: [email protected]
WYDAWCA:
Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
w Modliszewicach
Redaktor Naczelna:
Elżbieta Musiał
[email protected]
Kolegium redakcyjne:
Jarosław Mostowski, Barbara Czwarno, Jan Bubień
Redaktor pomocniczy:
Joanna Pietrasik
Opracowanie: Elżbieta Musiał,
Skład: Elżbieta Kucharska
Skład komputerowy: Paweł Miler
Fot. na okładce: Paweł Miler
Redakcja nie odpowiada za treść reklam
i artykułów sponsorowanych.
Druk:
ŚODR Modliszewice:
Waldemar Piotrowski, Alojzy Rusiecki
Nakład: 2800 egz.
rozrywka
Krzyżówka wakacyjna
1
2
3
4
5
DOWCIPY
DOWCIPY
6
mąż i żona...
7
8
Kowalska bardzo dokładnie sprawdza garnitur swojego
męża po powrocie z pracy, nie znajduje ani jednego kobie-
9
10
11
cego włoska i mówi:
12
- No tak! Ty już nawet łysej babie nie przepuścisz!!!
13
14
Mąż wraca po ciężkim dniu z pracy, zastaje swoja żonę
15
w łóżku z kochankiem. Staje jak wryty.
16
17
18
- Jurek - mówi żona - ty się nie gap, ty się ucz!
Dzwoni telefon komórkowy:
19
- Dzień dobry, czy mogę z Jolą?
20
- Niestety małżonki nie ma w domu.
- To wiem, jest u mnie - pytam, czy mogę…
21
Poziomo:
1. Dawniej najemy robotnik rolny.
7. Dorosła postać owada zdolna do rozrodu.
8. Kierunek muzyki jazzowej.
9. Narzędzie do pisania, rylec.
10.Marszczone obszycie u spódnicy.
13.Stolica Kanady.
14.Talizman.
16.Mrzonki, głupstwa, androny.
19.Bogata w kwarc skała metamorficzna.
20.Elektroda ujemna.
21.Blizna.
Pionowo:
1. Najmniejsza jednostka administracyjna w kościele.
2. Wypiek z Poznania.
3. Rodzaj naleśnika, placek.
4. Urządzenie wykorzystujące siłę pociągową zwierząt, menaż.
5.Jedna z europejskich stolic.
6. Wybór papieża.
11.But tancerki baletowej.
12.Krótki tekst.
15.Biała broń.
17.Bicz, batog.
18.Ma go żmija.
Rozwiązania prosimy nadsyłać do końca lipca na adres: ŚODR Modliszewice, ul. Piotrkowska 30, 26-200 Końskie.
Wśród czytelników, którzy nadeślą prawidłowe rozwiązania
rozlosujemy nagrodę książkową.
J.D.
Dwóch kumpli siedzi przy barze i narzekają jakie to ich
żony są przerażające. Pierwszy mówi:
- Moja jest tak straszna, że jak ją postawiłem na polu zamiast stracha na wróble, to ptaki oddały zeszłoroczne czereśnie…
Drugi na to:
- A moja ma wymiary 90/80/70.
- To całkiem nieźle.
- Taak… Druga noga tak samo…
Facet dał ogłoszenie do gazety “Szukam żony”. Jeszcze
tego samego dnia otrzymał mnóstwo odpowiedzi. Zdecydowana większość zaczynała się słowami “Weź pan
moją”.
Żona podczas kłótni do męża :
- Już lepiej bym zrobiła, gdybym wyszła za diabła !!!!!!!!!!
- Niestety - wzrusza ramionami mąż - małżeństwa między
krewnymi są zabronione !
Hipochondryk u doktora:
- Doktorze. Żona mnie zdradza a rogi w ogóle mi nie rosną.
- Wie Pan, z tymi rogami to taka przenośnia.
- Uff, co za ulga. Już myślałem że to niedobór wapnia.
http://www.sodr.pl
e-mail do redakcji: [email protected]
58 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - lipiec-sierpień 2009
Wybrał: J.D.

Podobne dokumenty