poradnik dla przedsiębiorców przetwórstwo tworzyw sztucznych

Komentarze

Transkrypt

poradnik dla przedsiębiorców przetwórstwo tworzyw sztucznych
PORADNIK DLA PRZEDSIÊBIORCÓW
PRZETWÓRSTWO
TWORZYW SZTUCZNYCH
URZ¥D KOMITETU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ
Wydawca
Urz¹d Komitetu Integracji Europejskiej
Al. Ujazdowskie 9, 00-918 Warszawa
http://www.ukie.gov.pl
we wspó³pracy z Regionalnym Centrum Informacji Europejskiej
przy Wy¿szej Szkole Informatyki i Zarz¹dzania w Rzeszowie
Projekt graficzny serii wydawniczej
21 DRZEWO, agencja interaktywna
Gagarina 86/7, 87-100 Toruñ
http://www.21drzewo.pl
Wydanie pierwsze - grudzieñ 2003
ISBN 83-89218-47-X
© Urz¹d Komitetu Integracji Europejskiej
Ogólne zasady zak³adania przedsiêbiorstw
w krajach cz³onkowskich UE i krajach
przystêpuj¹cych
Jedn¹ z podstawowych zasad funkcjonowania rynku wewnêtrznego w Unii Europejskiej jest swoboda przedsiêbiorczoœci, przejawiaj¹ca siê w mo¿liwoœci prowadzenia
dzia³alnoœci gospodarczej przez obywateli pañstw cz³onkowskich w dowolnym kraju
na terenie UE. Dzia³alnoœæ gospodarcza na obszarze innego pañstwa cz³onkowskiego
mo¿e polegaæ na zak³adaniu przedsiêbiorstw g³ównych, a tak¿e na zak³adaniu przedsiêbiorstw podleg³ych (filii, agencji, oddzia³ów oraz spó³ek - córek). Swoboda przedsiêbiorczoœci – w zakresie wynikaj¹cym z Traktatu ustanawiaj¹cego Wspólnotê Europejsk¹ (TWE) - dotyczy zarówno osób fizycznych (koniecznym warunkiem korzystania
z tej swobody jest obywatelstwo UE, czyli obywatelstwo pañstwa cz³onkowskiego
UE), jak i osób prawnych (zarejestrowanych lub posiadaj¹cych siedzibê w UE). Ze
swobody przedsiêbiorczoœci korzysta³y tak¿e osoby fizyczne z pañstw stowarzyszonych z UE (w tym z Polski), które mog³y podj¹æ tzw. samozatrudnienie (tj. prowadzenie zarejestrowanej dzia³alnoœci przez dan¹ osobê w jednym z pañstw cz³onkowskich UE), bez mo¿liwoœci poszukiwania zatrudnienia na lokalnym rynku pracy.
Na podstawie Uk³adu Europejskiego polscy przedsiêbiorcy mogli tak¿e tworzyæ jednostki zale¿ne w pañstwach cz³onkowskich UE. Nie by³o jednak mo¿liwoœci zatrudniania innych pracowników z pañstwa pochodzenia (wyj¹tek stanowi³ tylko tzw.
personel kluczowy firmy, tj. osoby pe³ni¹ce funkcje kierownicze oraz specjaliœci).
Równie¿ po 1 maja 2004 r. nie bêdzie w tym zakresie istotnej zmiany: pañstwa
cz³onkowskie UE mog¹ wprowadziæ bowiem okresy przejœciowe na zatrudnianie
obywateli z nowych pañstw cz³onkowskich - tam gdzie bêd¹ utrzymywane restrykcje dotycz¹ce zatrudniania obcokrajowców, polski przedsiêbiorca, legalnie dzia³aj¹cy w innym pañstwie cz³onkowskim, nie bêdzie móg³ zatrudniaæ obywateli polskich. Utrzymywanie okresów przejœciowych oznacza, ¿e podjêcie pracy w pañstwie cz³onkowskim UE bêdzie nadal wymagaæ uzyskania zezwolenia na pracê. Okresy
przejœciowe zwi¹zane z zatrudnieniem mog¹ obowi¹zywaæ maksymalnie 7 lat, wed³ug formu³y 2+3+2 lata (oznacza to, ¿e pañstwa cz³onkowskie nie mog¹ wprowadziæ jednolitego siedmioletniego okresu przejœciowego, ale obowi¹zywanie ograniczeñ w zatrudnieniu obywateli z innych pañstw cz³onkowskich musi byæ weryfikowane po up³ywie dwóch, a nastêpnie – trzech lat). Decyzjê o stosowaniu okresów przejœciowych podejmuj¹ samodzielnie poszczególne pañstwa cz³onkowskie: utrzymywanie ograniczeñ w zatrudnieniu obywateli nowych pañstw cz³onkowskich UE zadeklarowa³y Niemcy i Austria, natomiast z dniem 1 maja 2004 roku swoje rynki pracy otworz¹
prawdopodobnie Dania, Holandia, Irlandia, Szwecja, Wielka Brytania.
Swoboda przedsiêbiorczoœci obejmuje jednak nie tylko podejmowanie dzia³alnoœci gospodarczej, ale tak¿e inne czynnoœci zwi¹zane z funkcjonowaniem przedsiêbiorstwa: nabywanie ruchomoœci i nieruchomoœci, zawieranie umów (np. umów
o dzie³o, umów najmu, umów o pracê), uczestnictwo w przetargach (tak¿e tych
organizowanych przez w³adze publiczne), pozyskiwanie koncesji i zezwoleñ.
3
Ograniczenia swobody przedsiêbiorczoœci mog¹ byæ uzasadnione: wykonywaniem w³adzy publicznej (art. 45 TWE), wzglêdami porz¹dku, bezpieczeñstwa
i zdrowia publicznego (art. 46 ust. 1 TWE).
Swoboda przep³ywu us³ug. Traktat ustanawiaj¹cy Wspólnotê Europejsk¹ gwarantuje swobodê przep³ywu us³ug. Czynna swoboda przep³ywu us³ug polega na tym, ¿e
us³ugodawca udaje siê do innego pañstwa cz³onkowskiego w celu œwiadczenia us³ug.
Jest to istotna alternatywa dla podejmowania dzia³alnoœci gospodarczej w innych
pañstwach cz³onkowskich (œwiadczenie us³ug za granic¹, o ile odbywa siê na zasadzie incydentalnej (czasowej) i nie ma charakteru sta³ego, nie wymaga zak³adania
dzia³alnoœci gospodarczej w innym pañstwie). Traktat Akcesyjny nie przewiduje
okresów przejœciowych ograniczaj¹cych przep³yw us³ug (w przypadku us³ugodawców z nowych pañstw kandyduj¹cych), ewentualnie restrykcje mog¹ byæ wprowadzone przez pañstwa cz³onkowskie – po uprzednim zawiadomieniu Komisji Europejskiej – tylko w przypadku powa¿nych zak³óceñ lub zagro¿eñ rynku pracy, powsta³ych w okreœlonych regionach w wyniku transgranicznego œwiadczenia us³ug.
Zasada niedyskryminacji. Swoboda przedsiêbiorczoœci opiera siê na zasadzie
niedyskryminacji, oznaczaj¹cej, ¿e w odniesieniu do regu³ dzia³alnoœci gospodarczej obywatele innych pañstw cz³onkowskich traktowani s¹ tak samo jak
obywatele kraju przyjmuj¹cego (tzw. klauzula narodowa lub klauzula traktowania narodowego). Nie oznacza to jednak, ¿e dzia³alnoœæ gospodarcza we wszystkich pañstwach cz³onkowskich prowadzona jest na takich samych warunkach.
Kwestie takie jak formy dzia³alnoœci gospodarczej, wymogi formalne i kapita³owe
dla rozpoczêcia dzia³alnoœci czy wreszcie jej opodatkowanie regulowane s¹ przez
prawo krajowe, a nie prawo wspólnotowe. W praktyce oznacza to, ¿e otwarcie
firmy w wybranym pañstwie cz³onkowskim UE wymaga dostosowania siê do przepisów prawnych tego kraju.
Prawo pobytu. Wolnoœæ zak³adania przedsiêbiorstw jest œciœle zwi¹zana z prawem
wjazdu i sta³ego pobytu na obszarze innego pañstwa cz³onkowskiego, przyznanym,
na podstawie dyrektywy nr 73/148/EWG, osobom podejmuj¹cym dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Prawo pozostania w pañstwie cz³onkowskim, w którym wykonywana
by³a dzia³alnoœæ na zasadzie samozatrudnienia, przys³uguje tak¿e po zakoñczeniu
aktywnoœci gospodarczej (dyrektywy nr 75/34/EWG oraz 90/365/EWG).
Ubezpieczenia spo³eczne. Osoby prowadz¹ce dzia³alnoœæ gospodarcz¹ w innym kraju cz³onkowskim, a tak¿e cz³onkowie ich rodzin podlegaj¹ zasadom koordynacji systemów ubezpieczeñ spo³ecznych (rozporz¹dzenie Rady nr 1408/71,
zmienione rozporz¹dzeniem nr 1390/81). System ten opiera siê na kilku zasadach: (1) z punktu widzenia uprawnieñ i obowi¹zków ubezpieczeniowych cudzoziemcy traktowani s¹ tak jak obywatele danego pañstwa cz³onkowskiego,
(2) sk³adki ubezpieczenia spo³ecznego (emerytalnego, zdrowotnego) p³aci siê
tylko w jednym pañstwie (zazwyczaj tam, gdzie wykonywana jest praca lub
prowadzona dzia³alnoœæ), (3) prawa do œwiadczeñ z tytu³u ubezpieczenia spo³ecznego nabyte w zwi¹zku z op³acaniem sk³adek w jednym pañstwie cz³on
4
kowskim „nie przepadaj¹”, jeœli uprawniony przenosi siê do innego kraju. Zasady przyznawania œwiadczeñ ubezpieczenia spo³ecznego (np. wiek emerytalny)
oraz ich wysokoœæ okreœlaj¹ jednak przepisy prawa krajowego.
Oznacza to, ¿e jeœli przedsiêbiorca polski najpierw dzia³a tylko w Polsce (i tu
op³aca sk³adki ubezpieczeniowe), a nastêpnie podejmie dzia³alnoœæ np. w Szwecji, gdzie równie¿ bêdzie p³aci³ sk³adki na ubezpieczenie spo³eczne, dla celów
ostatecznego obliczenia œwiadczenia emerytalnego uwzglêdniane bêd¹ lata „sk³adkowe” zarówno w Polsce, jak i w Szwecji. Ubiegaj¹c siê o emeryturê w Polsce,
przedsiêbiorca bêdzie musia³ jednak spe³niæ wymogi przewidziane prawem polskim (dla uzyskania uprawnieñ emerytalnych w Polsce nie bêdzie mia³ znaczenia
fakt, i¿ przedsiêbiorca spe³nia odpowiednie wymogi wed³ug prawa szwedzkiego).
Regulacje celne. Wspólnota Europejska jest jednolitym obszarem celnym (z wy³¹czeniem Grenlandii i Wysp Owczych (Dania), Ceuty, Mellili (Hiszpania), terytoriów zamorskich Francji oraz kilku gmin w³oskich le¿¹cych na pograniczu ze
Szwajcari¹), na którego zewnêtrznych granicach obowi¹zuj¹ takie same stawki
celne. Z chwil¹ przyst¹pienia do Unii Europejskiej w Polsce stosowane bêd¹
taryfy celne wspólne dla wszystkich pañstw cz³onkowskich UE. Podstawowe
regulacje celne Wspólnoty Europejskiej zawarte s¹ w Kodeksie celnym UE (rozporz¹dzenie Rady (EWG) nr 2913/92, wielokrotnie zmieniane) oraz tzw. Kodeksie celnym wykonawczym UE (rozporz¹dzenie Rady (EWG) nr 2454/93). Te akty
prawne zawieraj¹ wzory wszystkich dokumentów obowi¹zuj¹cych w obrocie
celnym UE (wzory stanowi¹ za³¹czniki do rozporz¹dzeñ, w sumie jest ich 113).
Informacje o obowi¹zuj¹cych stawkach celnych mo¿na znaleŸæ w bazie TARIC,
dostêpnej w Internecie pod adresem http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/dds/en/tarhome.htm. U³atwieniem dla przedsiêbiorców jest tak¿e system tzw. wi¹¿¹cej informacji taryfowej (EBTI - European Binding Tariff Information), udzielanej zainteresowanym nieodp³atnie przez administracjê celn¹
pañstw cz³onkowskich (dostêp do bazy: http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/dds/en/ebticau.htm). Informacje taryfowe udzielane s¹ na wniosek zainteresowanych w formie decyzji i s¹ wi¹¿¹ce (w zakresie klasyfikacji
taryfowej, a nie stawki taryfowej) dla przedsiêbiorcy oraz organu celnego przez
6 lat od dnia wydania (w wyj¹tkowych przypadkach, po spe³nieniu pewnych
warunków, istnieje mo¿liwoœæ uniewa¿nienia tej decyzji).
Prawo kontraktów. Prawo wspólnotowe nie stworzy³o dot¹d w³asnego „kodeksu
cywilnego”, który regulowa³by zasady zawierania umów na rynku wewnêtrznym.
Kooperuj¹cy przedsiêbiorcy z ró¿nych pañstw cz³onkowskich – zgodnie z zasadami prawa miêdzynarodowego prywatnego – mog¹ sami dokonaæ wyboru porz¹dku prawnego, któremu poddaj¹ swój kontrakt (mo¿e to byæ np. prawo francuskie czy niemieckie). Poruszanie siê w obcym prawodawstwie stwarza przedsiêbiorcom istotne problemy, zwi¹zane np. z egzekucj¹ roszczeñ. Obecnie – z inicjatywy Komisji Europejskiej - trwaj¹ prace nad stworzeniem ram prawnych
u³atwiaj¹cych obrót gospodarczy miêdzy podmiotami z ró¿nych pañstw cz³on
5
kowskich. Przepisy wspólnotowe reguluj¹ natomiast umowy miêdzy przedsiêbiorcami a konsumentami w sposób, który tym ostatnim ma zapewniæ w³aœciwy
poziom ochrony. Do najwa¿niejszych regulacji konsumenckich nale¿¹: dyrektywa o ogólnym bezpieczeñstwie produktów, zawieraniu umów poza lokalem przedsiêbiorstwa i na odleg³oœæ, o niedozwolonych klauzulach umownych.
Formy prowadzenia dzia³alnoœci
gospodarczej w krajach UE
Na poziomie wspólnotowym w zakresie organizacji dzia³alnoœci gospodarczej i funkcjonowania przedsiêbiorstw istniej¹ jedynie regulacje harmonizuj¹ce zasady dzia³ania spó³ek kapita³owych (przepisy te w³aœciwie nie dotycz¹ wiêc ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw) oraz regulacje poœwiêcone ogólnowspólnotowym formom
prowadzenia dzia³alnoœci. Jak dot¹d wypracowano tylko dwie takie formy: europejskie zgrupowanie interesów gospodarczych (jest to raczej forma kooperacji przedsiêbiorstw – celem EZIG jest u³atwianie i rozwijanie dzia³alnoœci gospodarczej uczestników pochodz¹cych z ró¿nych pañstw cz³onkowskich; uczestnicy dzia³aj¹ w oparciu o przepisy pañstw cz³onkowskich) oraz spó³kê europejsk¹ (uczestnicy z ró¿nych
pañstw cz³onkowskich, kapita³ co najmniej 120 tys. euro). Spó³ka europejska jest
w³aœciwa dla przedsiêwziêæ gospodarczych w wiêkszym rozmiarze, a zdecydowana
liczba europejskich przedsiêbiorstw prowadzi dzia³alnoœæ w formach przewidzianych prawem poszczególnych pañstw cz³onkowskich. Ka¿de pañstwo cz³onkowskie
UE samodzielnie wyznacza zasady zak³adania firm na w³asnym terytorium. Poni¿ej
prezentowane s¹ przyk³adowe rozwi¹zania w wybranych krajach UE.
Holandia: Na rynku holenderskim firma mo¿e dzia³aæ w formie: (1) spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ (minimalny kapita³ 18 151 euro; konieczne uzyskanie
(odp³atnie) deklaracji Ministerstwa Sprawiedliwoœci o braku przeciwwskazañ prawnych), (2) spó³ki akcyjnej (minimalny kapita³ 45 378 euro), (3) oddzia³u firmy (nie ma
osobowoœci prawnej, podlega rejestracji w Izbie Handlowej; w celu rejestracji konieczne jest przedstawienie wyci¹gu z rejestru firmy-matki, notarialnie poœwiadczony i przet³umaczony statut, notarialnie poœwiadczona decyzja zarz¹du o utworzeniu
oddzia³u, pe³nomocnictwo dla dyrektora oddzia³u). Firma zatrudniaj¹ca pracowników spoza Holandii mo¿e wyp³acaæ im 30% nieoprocentowany dodatek roz³¹kowy.
Niemcy: Niemieckie prawo przewiduje, ¿e dzia³alnoœæ gospodarcz¹ mo¿na prowadziæ w formie: (1) spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ (tak¿e jednoosobowej,
kapita³ minimalny wniesiony przy rejestracji musi wynieœæ co najmniej 13 tys. euro),
(2) spó³ki akcyjnej (minimalna wysokoœæ kapita³u to 51 tys. euro), (3) przedstawicielstwa (biuro lub oddzia³ przedsiêbiorstwa obcego). We wszystkich wymienionych przypadkach konieczna jest s¹dowa rejestracja dzia³alnoœci. Zarejestrowane
6
przedsiêbiorstwa staj¹ siê obligatoryjnie cz³onkami izb przemys³owo-handlowych
lub rzemieœlniczych. Minimalne stawki godzinowe dla pracowników okreœlane s¹
dla poszczególnych bran¿ na podstawie uk³adów ze zwi¹zkami zawodowymi.
Wielka Brytania: Dzia³alnoœæ gospodarcza mo¿e byæ prowadzona w formie: (1) spó³ki partnerskiej (do 20 wspólników; nie posiada osobowoœci prawnej (za wyj¹tkiem Szkocji)), (2) spó³ki zwyk³ej z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹ czêœci wspólników, a tak¿e (3) spó³ek korporacyjnych: spó³ki z ograniczon¹ odpowiedzialnoœci¹
(min. suma kapita³u: 50 tys. funtów), spó³ki bez ograniczenia odpowiedzialnoœci.
Mo¿liwe jest tak¿e utworzenie oddzia³u (jeœli firma prowadzi bezpoœredni¹ dzia³alnoœæ handlow¹ na rynku brytyjskim) lub utworzenie joint venture z partnerem
brytyjskim. Rejestracj¹ spó³ek i oddzia³ów zajmuje siê Companies House. Podatki
dochodowe uiszczane s¹ przez firmy w ci¹gu 9 miesiêcy od zakoñczenia roku obrachunkowego. Firmy obce mog¹ nabywaæ nieruchomoœci (dla prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej musz¹ one byæ wyposa¿one w certyfikaty o zabezpieczeniach
przeciwpo¿arowych). Obowi¹zek rejestracji VAT powstaje przy obrotach przekraczaj¹cych 51 tys. funtów. Minimalna stawka wynagrodzenia za pracê wynosi
(w zale¿noœci od kategorii pracowników) od 3,60 do 4,20 funta za godzinê.
Dzia³alnoœæ gospodarcza prowadzona w poszczególnych pañstwach cz³onkowskich wymaga dostosowania siê nie tylko do przepisów dotycz¹cych bezpoœrednio warunków podejmowania dzia³alnoœci, ale tak¿e do regulacji podatkowych,
ubezpieczeniowych, z zakresu zamówieñ publicznych, ochrony konsumentów, bezpieczeñstwa produktów (mimo harmonizacji na szczeblu wspólnotowym, w przepisach krajowych mog¹ wystêpowaæ ró¿nice). Nale¿y podkreœliæ, ¿e wiêkszoœæ
przepisów dotycz¹cych ró¿nych aspektów dzia³alnoœci gospodarczej przyjmuje
w UE formê dyrektyw, które dopiero po wdro¿eniu do ustawodawstwa krajowego zaczynaj¹ bezpoœrednio obowi¹zywaæ przedsiêbiorców. Skoro znaczna czêœæ
polskiego prawodawstwa zosta³a zharmonizowana z dyrektywami UE, przedsiêbiorcy dzia³aj¹cy zgodnie z normami krajowymi zachowuj¹ jednoczeœnie zgodnoœæ z przepisami europejskimi.
Podatki i ubezpieczenie spo³eczne
w krajach cz³onkowskich UE
Pañstwa UE nie maj¹ jednolitego systemu podatkowego, ka¿de pañstwo autonomicznie kszta³tuje politykê fiskaln¹, ustalaj¹c zasady i skalê opodatkowania
(w zakresie podatków dochodowych). Podejmowane dot¹d próby wprowadzenia
to¿samych stawek podatków dochodowych we wszystkich pañstwach cz³onkowskich nie przynios³y efektów. Równie¿ wielkoœæ obci¹¿eñ z tytu³u ubezpieczenia
spo³ecznego jest zró¿nicowana w poszczególnych pañstwach cz³onkowskich.
7
3D VWZR
$XVWULD
%HOJLD
3RGDWHNRGILUP
6WDZND
SRGVWDZRZD
'DQLD
)LQODQGLD
)UDQFMD
*UHFMD
Z
]DOH QR FLRG
IRUP\SUDZQHM
+LV]SDQLD
+RODQGLD
]D
SLHUZV]H
HXUR]D
QDGZ\ N ,UODQGLD
GR
/XNVHPEXUJ
VWDZNL
SURJUHV\ZQH
1LHPF\
PDNV\PDOQLH
3RUWXJDOLD WHMVWRS\
MDNRSRGDWHN
ORNDOQ\
6]ZHFMD
:LHOND
%U\WDQLD
:ãRFK\
SRGDWNX
ORNDOQHJR
6WDZNDVSHFMDOQD
3RGDWHNRGRVyEIL]\F]Q\FK
PLQLPDOQLHHXURURF]QLH²VD
]DSLHUZV]HHXUR
HXURURF]QLH²VS]RR
]DQDVW SQHHXUR
HXURURF]QLH²ILUP\]
]DQDVW SQHHXUR
URF]Q\PREURWHPSRZ\ HM
]DQDVW SQHHXUR
HXUR
ZV]\VWNLHZ\ V]HGRFKRG\
VSyãNLRVRERZH²RSRGDWNRZDQL
ZVSyOQLF\
GRFKyGW\VHXUR
GRFKyGW\VHXUR
GRFKyGW\VHXUR
SRGDWHNSURJUHV\ZQ\²SUyJ
PDNV\PDOQ\
8EH]SLHF]HQLDVSRãHF]QH
SUDFRGDZFDUHJXODUQHJRZ\QDJURG]HQLD
GRGDWNyZ ZL WHF]Q\FKLXUORSRZ\FK
LVWQLHMHJyUQ\SXãDSQDOLF]DQLDVNãDGNL
SUDFRZQLNUHJXODUQHJRZ\QDJURG]HQLD
GRGDWNyZ ZL WHF]Q\FKLXUORSRZ\FK
Z]DOH QR FLRGZ\VRNR FL
GRFKRGyZ
SUDFRGDZFDQLHSãDFLVNãDGHNQDXEH]SLHF]HQLH
VSRãHF]QHSUDFRZQLNyZ
RERZL ]NRZHXEH]SLHF]HQLDSUDFRZQLNDRGZ\SDGNX
SU]\SUDF\Z]DOH QR FLRGURG]DMXSUDF\VNãDGND
SRQL HM'..PLHVL F]QLH²SãDFRQHF] FLRZR
SU]H]SUDFRGDZF LF] FLRZRSU]H]SUDFRZQLND
SUDFRZQLNRGZ\QDJURG]HQLDEUXWWR
GRFKRG\²HXUR
GRFKRG\HXUR
XEH]SLHF]HQLHFKRURERZH
HXUR
XEH]SLHF]HQLHHPHU\WDOQHLRGEH]URERFLD
HXUR
SRQDGHXUR
SUDFRGDZFD
GODGRFKRGyZSRQL HM
GODRVyESURZDG] F\FKG]LDãDOQR HXUR
VWRSQLRZDVNDODRGGR
JRVSRGDUF] LQRUPDOQDVWDZNDGODGDOV]\FK
GRFKRGyZSRZ\ HMWHMVXP\
SUDFRZQLN
GOD0 3
MH OLGRFKyGQLHSU]HNURF]\ã
HXUR
SUDFRGDZFD
SUDFRZQLN
SUDFRGDZFD
SUDFRZQLN
]DSLHUZV]HHXUR
NROHMQHHXUR
]DZDUWHZSRGDWNX
]DNROHMQHHXUR
GRFKRG\Z\ V]H
SUDFRGDZFD
SU]\Z\QDJURG]HQLXW\JRGQLRZ\PGRHXUR
SU]\Z\ V]\PZ\QDJURG]HQLX
SUDFRZQLN
Z\QDJURG]HQLHW\JRGQLRZHSRZ\ HMHXUR
Z\QDJURG]HQLHW\JRGQLRZHSRZ\ HMHXUR
SUDFRGDZFD
RERZL ]NRZR
SUDFRZQLF\IL]\F]QL
QDIXQGXV]EH]URERWQ\FKSRGDWHN
LQQLSUDFRZQLF\
ND GDILUPDRERZL ]NRZRSãDFL
UHODW\ZQLHQLVNLVXPDZV]\VWNLFK
QDIXQGXV]GODEH]URERWQ\FK
SUDFRZQLN
REFL H ZW\PXEH]SLHF]HQLD
SUDFRZQLF\IL]\F]QL
VSRãHF]QHJR²RN
LQQLSUDFRZQLF\
SRGDWNLPDM WNRZHRGGRFKRGX
SU]HGVL ELRUVWZDLMHJRPLHQLD
HPHU\WDOQH
SRGDWHNRGSãDFRGGRFKRGyZ
SURJUHV\ZQH ]GURZRWQH
]\VNX]NDSLWDãXRGRVyE
GODEH]URERWQ\FK
SUDZQ\FKPRJ VL JQ SUDFRGDZFD
RVRE\VDPRG]LHOQLHSURZDG] FHG]LDãDOQR PRJ ILUP\PDM FHVLHG]LE SR]D
Z\EUD V\VWHP ZLDGF]H SRGVWDZRZ\FKOXE
3RUWXJDOL UR]V]HU]RQ\FK
SUDFRZQLN
6(.GRFKyGGR6(.
QDIXQGXV]HPHU\WDOQ\
GRFKyGSRZ\ HM
6(.
SUDFRGDZFDMH OLW\JRGQLRZH]DURENLPL G]\
DIXQWyZMH OL]DURENLSRQDG
JG\GRFKyGPL G]\D
IXQWyZ
W\VIXQWyZEU\W\MVNLFK
VDPR]DWUXGQLHQLIXQW\W\JRGQLRZRQLH]DOH QLHRG
GRFKyGSRQL HMW\VIXQWyZ
]DURENyZ
SUDFRZQLNNZRW\RNUH ORQHW\JRGQLRZR
ród³a
opracowania: Warunki zak³adania i prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej w krajach Unii Europejskiej (red. M. CisekBabiarz, M. Drath), PARP, Warszawa 2001 oraz informacje z serwisu public-services.eu (Information on cross-border public
services in Europe – http://europa.eu.int/public-services/european_union/enterprises/topics/topics_en.htm).
8
Harmonizacja (ale nie ujednolicenie) na poziomie wspólnotowym objê³a tylko
podatek VAT (regulowany tzw. VI Dyrektyw¹) oraz czêœciowo podatki akcyzowe.
W przypadku transakcji pomiêdzy podatnikami z ró¿nych krajów UE towary dostarczane pomiêdzy podatnikami opodatkowane s¹ stawk¹ zerow¹ w kraju ich
wysy³ki (rozpoczêcia transportu) jako wewn¹trzwspólnotowa dostawa, zaœ podatek nale¿ny op³acany jest przez nabywcê towarów w kraju, do którego przybywaj¹ towary (zakoñczenia transportu) wg stawki w³aœciwej dla kraju, do którego
przywo¿one s¹ towary. Wysokoœæ stawki podstawowej (standardowej) w pañstwach
cz³onkowskich UE nie mo¿e byæ ni¿sza ni¿ 15%, a stawki zredukowanej (mo¿na
stosowaæ jedn¹ lub dwie stawki obni¿one) nie mo¿e byæ ni¿sza ni¿ 5%.
Stawki podatku VAT w pañstwach cz³onkowskich UE
3D VWZR
$XVWULD
%HOJLD
'DQLD
)LQODQGLD
)UDQFMD
*UHFMD
+LV]SDQLD
+RODQGLD
,UODQGLD
/XNVHPEXUJ
1LHPF\
3RUWXJDOLD
6]ZHFMD
:LHOND%U\WDQLD
:ãRFK\
6WDZND
VWDQGDUGRZD
6WDZND
]UHGXNRZDQD
ród³o: VAT rates applied in the Member States of the
European Community (situation on 1st May 2003),
Komisja Europejska – DG ds. Podatków i Ce³
(DOC 2908/2003)
9
ród³a informacji o UE
dla przedsiêbiorców
Instytucje œwiadcz¹ce pomoc przedsiêbiorcom
w UE i Polsce
Dyrekcja Generalna ds. Przedsiêbiorstw
European Commission – Enterprise DG
Documentation Centre Office: SC15 00/51
B - 1049 Brussels
Belgium
Fax: +32 (0)2 296.99.30
http://europa.eu.int/comm/dgs/enterprise/index_en.htm
Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej
Pl. Trzech Krzy¿y 3/5, 00-507 Warszawa
tel.: (22) 693 50 00
http://www.mg.gov.pl
Polska Agencja Rozwoju Przedsiêbiorczoœci
Al. Jerozolimskie 125/127, 02-017 Warszawa
tel.: (22) 699 70 44/45
fax: (22) 699 70 46/56
http://www.parp.gov.pl/
Bibliografia
Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki (red.
J. Barcz), Wyd. Prawo i Praktyka Gospodarcza, Warszawa 2003.
Unia Europejska. Przygotowania
Polski do cz³onkostwa (red. naukowa i koordynacja E. Kawecka-Wyrzykowska, E. Synowiec),
Instytut Koniunktur i Cen Handlu
Zagranicznego, Warszawa 2001
Warunki zak³adania i prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej
w krajach Unii Europejskiej (red.
M. Cisek-Babiarz, M. Drath),
PARP, Warszawa 2001
VAT rates applied in the Member
States of the European Community (situation on 1st May 2003),
Komisja Europejska - DD ds Podatków i Ce³ (DOC 2908/2003)
http://europa.eu.int/comm/
taxation_customs/publications/
info_doc/taxation/tva/taux_tva2003-5-1_en.pdf
10
Centra Euro-Info
sieæ oœrodków informacyjnych aktywna w 42 pañstwach
(w Polsce 12 oœrodków, pe³na lista na stronie www)
Euro Info Centre PL-405 przy Funduszu Wspó³pracy,
ul. Górnoœl¹ska 4a, 00-444 Warszawa
tel.: (22) 450 99 39, 622 84 05 Fax: 0-22 622 03 78,
e-mail: [email protected]
http://www.euroinfo.org.pl/
Portale internetowe
Portal informacyjny Serio.pl
http://www.serio.pl/ukie/eksperci.php
Twoja firma w Europie
http://www.weuropie.pl/apps/index.jsp
Dialog z europejskim biznesem (Dialogue with Business)
http://europa.eu.int/business/en/index.html
Informacje nt. transgranicznych us³ug publicznych w Europie
http://europa.eu.int/public-services/european_union/enterprises/topics/topics_en.htm
Kwartalnik Enterprise Europe (wydawany przez DG ds. Przedsiêbiorstw)
http://europa.eu.int/comm/enterprise/library/enterprise-europe/index.htm
(dystrybucja nieodp³atna w formie elektronicznej lub papierowej
(drog¹ pocztow¹) po uprzednim zg³oszeniu: [email protected] )
Informacje ogólne o bran¿y przetwórstwa
tworzyw sztucznych
1. Zakres dzia³alnoœci
Zakres dzia³alnoœci bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych mo¿na najlepiej okreœliæ poprzez wskazanie najwa¿niejszych jej produktów. Wa¿ne jest
okreœlenie zastosowania i zapotrzebowania na poszczególne wyroby na rynku
polskim i jednolitym rynku Unii Europejskiej. Zagadnieniem niezwykle istotnym dla gospodarki i ka¿dego konsumenta jest ochrona œrodowiska przed zagro¿eniami wynikaj¹cymi z przetwórstwa tworzyw sztucznych.
Tworzywa sztuczne, zwane tak¿e plastomerami, powstaj¹ na bazie polimerów
syntetycznych, otrzymywanych w wyniku polireakcji z produktów chemicznej
przeróbki wêgla, ropy naftowej i gazu ziemnego lub polimerów naturalnych,
uzyskiwanych przez chemiczn¹ modyfikacjê produktów pochodzenia naturalnego (celuloza, kauczuk, bia³ko).
Polskie ustawodawstwo okreœla tworzywa sztuczne jako materia³y, których
istotnym sk³adnikiem s¹ polimery syntetyczne lub naturalne modyfikowane
o w³aœciwoœciach mechanicznych zmieniaj¹cych siê w zale¿noœci od rodzaju
podstawowego polimeru i iloœci œrodków pomocniczych. Rozró¿nia siê dwa
podstawowe rodzaje tworzyw: termoplastyczne (tworzywa zdolne do wielokrotnego przechodzenia w stan plastyczny pod wp³ywem ogrzania) oraz termoutwardzalne (tworzywa, które pod wp³ywem ogrzania lub dzia³ania innych
czynników przekszta³caj¹ siê lub s¹ przekszta³cone w produkt usieciowiony,
nierozpuszczalny i nietopliwy; w zale¿noœci od sposobu utwardzania rozró¿nia siê tworzywa termoutwardzalne i chemoutwardzalne).
Najczêœciej spotykanymi tworzywami sztucznymi polimerowymi w bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych s¹ polietylen (PE) (w tym polietylen ma³ej gêstoœci (LDPE), liniowy niskiej gêstoœci (LLDPE), œredniej gêstoœci (MDPE), wysokiej gêstoœci (HDPE)) polipropylen (PP), polistyren (PS), do spieniania (EPS,
in. styropian), kopolimer akrylonitrylu, butadienu i styrenu (ABS), kopolimery
styrenu z akrylonitrylem (SAN), politereftalan etylenu (PET), polichlorek winylu (PCW), polioksymetylen (POM), poliwêglan (PC), poliamidy (PA). Ponadto
do tworzyw sztucznych mo¿na zaliczyæ równie¿ ¿ywice epoksydowe (EP), silikon (SL), azotan celulozy (AC), poliestry nienasycone (PN), poliuretan (PU)
i inne. Na tworzywa sztuczne obok sk³adników podstawowych sk³adaj¹ siê
równie¿ okreœlone dodatki lub œrodki pomocnicze, np. wype³niacze, noœniki,
stabilizatory, zmiêkczacze, pigmenty i barwniki.
Za przetwórstwo tworzyw sztucznych nale¿y uznaæ produkcjê wyrobów z tworzyw sztucznych (mog¹ byæ produktami samodzielnymi lub mieszanymi) oraz
11
odzysk i recykling odpadów tworzyw sztucznych. Przetwarzanie tworzyw sztucznych opiera siê na formowaniu, tj. procesie nadawania kszta³tu tworzywom
sztucznym w pó³wyrób lub wyrób koñcowy, dowoln¹ metod¹ przetwórcz¹ przy
u¿yciu odpowiedniej formy. Powszechnie stosowane metody przetwórcze to
formowanie wtryskowe, prasowanie przet³oczne, wyt³aczanie z rozdmuchiwaniem, kalandrowanie, obróbka skrawaniem oraz klejenie i zgrzewanie.
2. Perspektywy rozwoju i stan obecny
W krajach Unii Europejskiej z ka¿dym kolejnym rokiem wzrasta wielkoœæ zapotrzebowania na produkty wykonane z tworzyw sztucznych. Jednoczeœnie
UE stawia przed krajami cz³onkowskimi coraz wy¿sze wymagania co do odzysku i recyklingu odpadów. Wi¹¿e siê to z obowi¹zkami dla cz³onków UE wprowadzenia odpowiednich regulacji do wewnêtrznego ustawodawstwa, które
pozwala³oby na zachowanie równowagi pomiêdzy celami stawianymi przez
przetwórców tworzyw sztucznych a warunkami ochrony œrodowiska na terytorium ca³ej Unii. Polska pod wzglêdem perspektyw rozwoju bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych jest na dobrej pozycji. Potwierdzaj¹ to dane pochodz¹ce z Raportu Stowarzyszenia Przetwórców Tworzyw Sztucznych w Europie
APME (Association of Plastics Manufacturers in Europe) za rok 2001 i 2002
(„Analiza konsumpcji i odzysku tworzyw sztucznych w latach 2001 i 2002”).
Poni¿sze tabele prezentuj¹ dane liczbowe dotycz¹ce zu¿ycia tworzyw sztucznych w UE oraz krajach kandyduj¹cych.
Tab. 1. Zu¿ycie tworzyw sztucznych w krajach Unii Europejskiej
oraz Norwegii i Szwajcarii w milionach ton
=X \FLHWZRU]\ZV]WXF]Q\FKWHUPRSODVW\F]Q\FK
WHUPRXWZDUG]DOQ\FKã F]QLH]SURGXNFM ZãyNLHQ
IDUELODNLHUyZRUD]LQQ\FK]DVWRVRZD =X \FLHWZRU]\ZV]WXF]Q\FKSROLPHURZ\FK
7ZRU]\ZWHUPRSODVW\F]Q\FK
ZW\P
/'//'3(
+'3(
33
3&:
3(7
7ZRU]\ZWHUPRXWZDUG]DOQ\FK
38
(3
=0,$1<
E]
E]
E]
ród³o: Analiza konsumpcji i odzysku tworzyw sztucznych w latach 2001
i 2002, Raport APME 2003
12
Tab. 2. Zu¿ycie tworzyw sztucznych wg bran¿ w krajach Unii Europejskiej
oraz Norwegii i Szwajcarii w procentach
%5$1 $
2SDNRZDQLD
$UW\NXã\JRVSRGDUVWZDGRPRZHJR
%XGRZQLFWZR
(OHNWU\NDLHOHNWURQLND
0RWRU\]DFMD
3U]HP\Vã
5ROQLFWZR
ród³o:
Analiza konsumpcji i odzysku tworzyw sztucznych w latach 2001
i 2002, Raport APME 2003
Tab. 3. Zu¿ycie tworzyw sztucznych w krajach UE i krajach kandyduj¹cych
52.
.UDMH8(
2JyãHPZPOQWRQ
1LHPF\
:ãRFK\
)UDQFMD
:LHOND%U\WDQLD
+LV]SDQLD
+RODQGLD
%HOJLD
.UDMHNDQG\GXM FH
2JyãHPZPOQWRQ
3ROVND
&]HFK\
: JU\
6ãRZDFMD
6ãRZHQLD
ród³o: Analiza konsumpcji i odzysku tworzyw sztucznych w latach 2001
i 2002, Raport APME 2003
Prowadzenie dzia³alnoœci gospodarczej
w bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych
Najwa¿niejsze przepisy prawne reguluj¹ce wykonywanie dzia³alnoœci w bran¿y
przetwórstwa tworzyw sztucznych znajdziemy w dyrektywach i decyzjach wydawanych przez instytucje Unii Europejskiej, które zwi¹zane s¹ z wyrobami,
bezpieczeñstwem i higien¹ pracy oraz ochron¹ œrodowiska.
1. Bezpieczeñstwo i higiena pracy
w bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych
W prawie UE w zakresie ogólnego BHP podstawowymi Ÿród³ami s¹ art. 138 Traktatu ustanawiaj¹cego Wspólnotê Europejsk¹ oraz dyrektywa 89/391/EWG w sprawie wprowadzenia œrodków sprzyjaj¹cych poprawie bezpieczeñstwa i higieny pracy
(tzw. dyrektywa ramowa). Na jej podstawie wydano ³¹cznie ponad 30 dyrektyw
reguluj¹cych kwestiê ochrony zdrowia i ¿ycia pracownika przed zagro¿eniami
13
œrodowiska pracy. Spoœród nich kilka ma podstawowe znaczenie dla bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych, m.in.:
§
§
dyrektywa 89/654/EWG w sprawie minimalnych wymagañ bezpieczeñstwa i higieny w miejscu pracy;
dyrektywa 80/1107/EWG (znowelizowana dyrektyw¹ 88/642/EWG)
w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem zwi¹zanym z nara¿eniem na dzia³anie czynników chemicznych, fizycznych, biologicznych;
§
dyrektywa 88/364/EWG w sprawie zakazu stosowania okreœlonych szkodliwych czynników i/lub procesów produkcyjnych;
§
dyrektywa 78/610/EWG w sprawie ochrony zdrowia pracowników nara¿onych na dzia³anie monomeru chlorku winylu;
§
dyrektywa 90/394/EWG w sprawie ochrony pracowników przed
zagro¿eniem dotycz¹cym nara¿enia na dzia³anie czynników rakotwórczych podczas pracy (zmieniona przez dyrektywy 97/42/WE
i 99/38/WE) – dotyczy przede wszystkim przetwórców PWC.
Przedsiêbiorca bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych ma obecnie na gruncie
prawa polskiego bardzo jasno okreœlone zasady w zakresie bezpieczeñstwa i higieny pracy. Przyczyni³o siê do tego wydanie rozporz¹dzenia ministra gospodarki
w sprawie bezpieczeñstwa i higieny pracy przy przetwórstwie tworzyw sztucznych (Dz. U. z 2002r. Nr 81 poz. 735), które szczegó³owo i wyczerpuj¹co reguluje
obowi¹zki pracodawcy przetwarzaj¹cego tworzywa sztuczne. Brak jest tak szczegó³owej regulacji w prawie UE, natomiast jest to zgodne z ogóln¹ polityk¹ Wspólnot dotycz¹c¹ maksymalizowania œrodków stosowanych w celu ochrony œrodowiska oraz miejsca pracy pracowników.
2. Ochrona œrodowiska
Kierunki, priorytety i zakres polityki ekologicznej UE przedstawiane s¹ w tzw. programach dzia³añ na rzecz ochrony œrodowiska. Pierwszy program przyjêto w listopadzie 1973 roku, kolejne w latach: 1978, 82, 87 i 92. Ostatni, przyjêty w 2001
roku VI program dzia³añ wyznacza zadania polityki ekologicznej UE na lata 20012010. Ponadto ogóln¹ politykê ochrony œrodowiska w kontekœcie dzia³alnoœci przedsiêbiorców zawiera rozporz¹dzenie nr 761/2001/EC w sprawie dobrowolnego uczestnictwa firm przemys³owych w programie eko-zarz¹dzania i audytowania (EMAS).
W celu skutecznej realizacji polityki ochrony œrodowiska Unia Europejska stosuje ni¿ej wymienione zasady.
§
Zanieczyszczaj¹cy p³aci - oznacza ona pe³n¹ odpowiedzialnoœæ
sprawcy zanieczyszczeñ za dzia³ania wywo³uj¹ce zmiany w œrodowisku.
14
§
Zasada zapobiegania - stanowi¹ca, ¿e zapobieganie zanieczyszczeniom jest lepsze ni¿ redukowanie ich skutków. Wynika z niej
równie¿, ¿e nale¿y upewniæ siê o nieszkodliwoœci planowanej inwestycji przed wydaniem zgody na jej prowadzenie.
§
Zasada efektywnoœci ekonomicznej - nakazuj¹ca osi¹ganie celów ochrony œrodowiska po najni¿szych kosztach dla gospodarki.
§
Zasada zachowywania zasobów przyrody - nakazuj¹ca utrzymywanie odpowiedniej iloœci zasobów naturalnych pozwalaj¹cej
na ich samoodtwarzanie.
§
Zasada naprawiania szkody dla œrodowiska u Ÿród³a.
Podstawowymi aktami prawnymi UE, które maj¹ zwi¹zek z bran¿¹ przetwórstwa tworzyw sztucznych i znalaz³y ju¿ swoje odzwierciedlenie w polskich regulacjach prawnych dotycz¹cych ochrony œrodowiska, s¹:
§
§
dyrektywa 2003/4/WE w sprawie ocen oddzia³ywania na œrodowisko,
dyrektywa 96/61/WE dotycz¹ca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i kontroli (IPPC),
§
dyrektywa 75/442/EWG w sprawie odpadów (zm. dyrektyw¹ 91/
156/EWG),
§
dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów opakowaniowych.
Przedsiêbiorca zwi¹zany z bran¿¹ przetwórstwa tworzyw sztucznych zobowi¹zany jest do przestrzegania standardów emisji zanieczyszczeñ do powietrza,
wód, postêpowania z odpadami, zachowania dopuszczalnego poziomu ha³asu
itp. w sposób bezpoœredni, wynikaj¹cy z przepisów. W przypadku niektórych
przedsiêbiorstw zgodnie z wymaganiami dyrektywy IPPC wprowadzono obowi¹zek uzyskiwania tzw. pozwoleñ zintegrowanych i ustalania norm emisyjnych na
podstawie tzw. najlepszej dostêpnej techniki (ang. BAT - Best Available Technique). Na gruncie polskiego prawa przepisy dotycz¹ce pozwoleñ zintegrowanych
znajduj¹ siê w ustawie prawo ochrony œrodowiska (Dz. U. z 2001r. Nr 62 poz.
627 z póŸn. zm.) oraz w aktach wykonawczych do tej ustawy.
W celu dostosowania niektórych dziedzin gospodarki do wymagañ ochrony
œrodowiska obowi¹zuj¹cych w UE Polska uzyska³a tzw. okresy przejœciowe pozwalaj¹ce na roz³o¿enie w czasie koniecznych inwestycji i zmian organizacyjnych. W zakresie bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych najistotniejsze
znaczenie maj¹ okresy przejœciowe przewidziane dla gospodarki odpadami.
Polska w tym zakresie uzyska³a:
§
5-letni okres przejœciowy (do 31.12.2007 r.) w odniesieniu do dyrektywy 94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów opakowaniowych;
15
§
10-letni okres przejœciowy (do 01.07.2012 r.) w odniesieniu do
dyrektywy 99/31/WE w sprawie sk³adowania odpadów;
§
5-letni okres przejœciowy (do 31.12.2007 r.) w odniesieniu do rozporz¹dzenia 259/93/EWG w sprawie nadzoru i kontroli przesy³ania odpadów w obrêbie do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej
obszar - dla niektórych grup odpadów.
2.1. System zarz¹dzania ochron¹ œrodowiska (norma ISO 14000)
Przedsiêbiorcy bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych musz¹ d¹¿yæ do minimalizowania negatywnego wp³ywu ich dzia³alnoœci na œrodowisko naturalne. Jednym z narzêdzi, jakim dysponuj¹ s¹ systemy zarz¹dzania wg norm ISO. W dziedzinie ochrony œrodowiska system taki tworz¹ normy ISO serii 14000.
Celem opracowania w roku 1996 norm ISO serii 14000 by³o zdefiniowanie podstawowych wymagañ w odniesieniu do systemu zarz¹dzania œrodowiskowego. Normy
te stanowiæ maj¹ instrument wspomagaj¹cy oddzia³ywanie ekologiczne przedsiêbiorstwa na œrodowisko. Wdra¿anie systemu zarz¹dzania œrodowiskowego w zgodnoœci z wymaganiami tych norm pozwala oceniaæ wp³yw dzia³alnoœci przedsiêbiorstwa na œrodowisko, podejmowaæ dzia³ania minimalizuj¹ce negatywne oddzia³ywanie na œrodowisko oraz kontrolowaæ efekty dzia³alnoœci ca³ego systemu.
Do g³ównych pozycji rodziny norm ISO 14000 nale¿¹:
§
Norma ISO 14001 - okreœlaj¹ca wymagania umo¿liwiaj¹ce sformu³owanie polityki i celów z uwzglêdnieniem wymogów prawnych i informacji o aspektach œrodowiskowych;
§
Norma ISO 14004 – zawieraj¹ca informacje przydatne w procesie
wdra¿ania systemu;
§
Normy ISO 14010, 14011 i 14012 – zawieraj¹ce wymagania dotycz¹ce zasad postêpowania przy audytowaniu systemu zarz¹dzania œrodowiskowego.
Norma ISO 14001 odgrywa w zarz¹dzaniu œrodowiskowym podobn¹ rolê jak
normy serii ISO 9000 w zarz¹dzaniu jakoœci¹. Podstawowe wymagania okreœlone w tej normie dotycz¹ rozwoju polityki œrodowiskowej oraz opracowania odpowiednich wymagañ prawnych. Maj¹ na celu rozwój i utrzymanie realizacji
zadañ œrodowiskowych, prowadzenie œrodowiskowego audytu wewnêtrznego oraz
przegl¹dów zarz¹dzania systemem zapewniaj¹cych efektywne dzia³anie.
W Europie norma ISO 14001 zosta³a opublikowana przez CEN jako norma ENISO-14001, a w Polsce znana jest jako PN-EN ISO 14001.
16
Normy ISO serii 14000, podobnie jak normy ISO serii 9000, s¹ instrumentami
nieobowi¹zkowymi. Wprowadzenie systemu zarz¹dzania œrodowiskowego przynosi firmie ró¿norodne korzyœci, do których nale¿¹ m.in. redukcja kosztów energii, surowców, usuwania odpadów, mo¿liwoœæ wprowadzania dzia³añ zapobiegawczych przed wyst¹pieniem szkodliwych efektów œrodowiskowych, polepszenie
wizerunku firmy w oczach klientów, spe³nienie wymogów inwestorów i polepszenie dostêpu do kapita³u, u³atwienia w otrzymywaniu np. zezwoleñ.
Kilkaset polskich przedsiêbiorstw wdro¿y³o i uzyska³o certyfikat systemu zarz¹dzania œrodowiskowego zgodny z norm¹ ISO 14001. Certyfikaty te mog¹ nadawaæ
akredytowane jednostki certyfikuj¹ce, np. Polskie Centrum Badañ i Certyfikacji.
Koszty certyfikacji zale¿¹ od wielkoœci przedsiêbiorstwa, liczby audytorów uczestnicz¹cych w procesie certyfikacji, czasu trwania audytu i nie obejmuj¹ kosztów
szkoleñ oraz prac w³asnych firmy, takich jak przygotowanie dokumentacji œrodowiskowej, audyty wewnêtrzne itp. Koszty certyfikacji kszta³tuj¹ siê na poziomie
od kilkunastu do kilkudziesiêciu tysiêcy z³otych. Mo¿liwe jest uzyskanie dofinansowania na certyfikat poprzez fundusze strukturalne UE, np. fundusz PHARE.
2.2. Opakowania
Istotne zagadnienia dotycz¹ce ochrony œrodowiska w bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych reguluje dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów
opakowaniowych. Zgodnie z ni¹ gospodarka opakowaniami i odpadami z opakowañ powinna uwzglêdniaæ wymagania ekologiczne stawiane przed krajami
cz³onkowskimi. Z drugiej strony nie mo¿e stwarzaæ przeszkód we wzajemnej
wymianie handlowej miêdzy krajami UE. W dyrektywie 94/62/WE za³o¿ono
odzysk opakowañ na poziomie 50-65% (wagowo) opakowañ oraz recykling 5065% (wagowo) tej iloœci. Minimalny poziom dla ka¿dego materia³u okreœlono
na 15% (wagowo), choæ dla Grecji, Irlandii i Portugalii, ze wzglêdu na ich
specyficzne po³o¿enie geograficzne (wyspy), uczyniono wyj¹tek i przyjêto
ni¿sze poziomy odzysku.
Dyrektywa 94/62/WE wprowadzi³a jednolity europejski system identyfikacji materia³u opakowaniowego. Kodowanie u³atwiæ ma zbiórkê, ponowne u¿ycie i odzysk, w tym recykling. Znaki te mo¿na umieszczaæ na opakowaniu lub etykiecie.
Powinny byæ dobrze widoczne i czytelne (nawet po otwarciu opakowania), naniesione w sposób trwa³y. Dla opakowañ z tworzyw sztucznych zarezerwowano liczby 1-19. Nale¿y tu zaznaczyæ, ¿e w œwietle dyrektywy 94/62/WE obecnie oznaczanie opakowañ poprzez umieszczanie stosownych znaków jest nieobowi¹zkowe; wymóg taki zosta³ zawieszony Decyzj¹ Komisji Europejskiej 97/129/WE.
System identyfikacji (Resin Identyfication Code - RIC) pochodz¹cy z USA przyj¹³
siê powszechnie w Europie i zosta³ zaaprobowany przez Stowarzyszenia Europejskich Przetwórców Tworzyw Sztucznych APME jako dobrowolny sposób iden-
17
tyfikacji tworzyw sztucznych. Znak identyfikacyjny sk³ada siê z cyfry kodowej
okreœlonego tworzywa sztucznego wpisanej w trójk¹t utworzony ze strza³ek
oraz symbolu literowego tego tworzywa.
Znak identyfikacyjny okreœla rodzaj zastosowanego polimeru, ale nie jest symbolem przydatnoœci do ponownego przetwórstwa (recyklingu). Jest stosowany
jako œrodek pomocniczy przy sortowaniu odpadów tworzyw sztucznych w celu
usprawnienia odzysku surowców wtórnych. Najczêœciej jest nanoszony na opakowaniach sztywnych o pojemnoœci powy¿ej 200 cm3 i masie powy¿ej 50g.
Dyrektywa 94/62/WE okreœla ogólnie obowi¹zki poszczególnych uczestników ³añcucha opakowaniowego, tj.: producenta, importera i eksportera opakowañ, producenta, importera i eksportera produktów w opakowaniach, sprzedawcy i u¿ytkownika produktów w opakowaniach, jak równie¿ obowi¹zki organów administracji pañstwowej. Wskazuje tak¿e, ¿e opakowania powinny byæ wykonane
w sposób umo¿liwiaj¹cy ich wielokrotny u¿ytek i póŸniejszy recykling, a jeœli
nie jest to mo¿liwe - przynajmniej recykling lub inn¹ formê odzysku. Okreœla
równie¿ poziom stê¿enia metali ciê¿kich w opakowaniach.
Producent i importer opakowañ ma obowi¹zek zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczania ich iloœci oraz przeciwdzia³ania negatywnemu wp³ywowi
na œrodowisko substancji i materia³ów stosowanych do produkcji opakowañ
poprzez ich w³aœciwe projektowanie i wytwarzanie. Na³o¿ono na producentów,
importerów i eksporterów opakowañ, jak równie¿ na poszczególne pañstwa cz³onkowskie obowi¹zek wprowadzenia systemu informacyjnego pozwalaj¹cego na
okreœlenie wielkoœci, w³aœciwoœci i sposobu przep³ywów opakowañ i odpadów
opakowaniowych (w tym informacji na temat toksycznoœci lub zagro¿enia ze strony
materia³ów opakowaniowych lub sk³adników stosowanych do ich produkcji).
Odpowiednie regulacje dyrektywy 94/62/WE zosta³y przeniesione na grunt prawa polskiego. W za³¹czniku 4 do ustawy o obowi¹zkach przedsiêbiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op³acie produktowej i op³acie
depozytowej (Dz. U. z 2001r. Nr 69 poz. 719) okreœlono docelowe (tj. dla roku
2007) procentowe poziomy odzysku i recyklingu dla odpadów opakowaniowych
w stosunku do masy wprowadzonych na rynek, w drodze sprzeda¿y lub importu,
opakowañ. Dla ogó³u opakowañ wynosz¹ one odpowiednio 50% dla odzysku i 25%
dla recyklingu. Dodatkowo w rozporz¹dzeniu Rady Ministrów w sprawie rocznych
poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou¿ytkowych (Dz. U.
z 2001r. Nr 69 poz. 719) okreœlono procentowe poziomy odzysku i recyklingu dla
odpadów opakowaniowych na poszczególne lata.
18
Tab. 4. Za³o¿one roczne poziomy recyklingu odpadów opakowaniowych
5RG]DMRSDNRZDQLD
]NWyUHJRSRZVWDãRGSDG
RSDNRZDQLD]WZRU]\ZV]WXF]Q\FK
RSDNRZDQLD]DOXPLQLXPRSRMHPQR FL
PQLHMV]HMRGO
RSDNRZDQLD]EODFK\ELDãHMLOHNNLHMLQQHM
QL DOXPLQLRZD
RSDNRZDQLD]SDSLHUXLWHNWXU\
RSDNRZDQLD]HV]NãDJRVSRGDUF]HJRSR]D
DPSXãNDPL
RSDNRZDQLD]PDWHULDãyZQDWXUDOQ\FK
GUHZQDLWHNVW\OLyZ
RSDNRZDQLDZLHORPDWHULDãRZH
3R]LRPUHF\NOLQJX>@ZURNX
ród³o: Rozporz¹dzenie Rady Ministrów w sprawie rocznych poziomów
odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou¿ytkowych
(Dz. U. z 2001r. Nr 69 poz. 719)
Dla porównania poni¿sza tabela prezentuje wyniki osi¹gniêtego poziomu recyklingu w 2002r.
Tab. 5. Uzyskane poziomy recyklingu odpadów opakowaniowych w roku 2002
5RG]DMRSDNRZDQLD
]NWyUHJRSRZVWDãRGSDG
RSDNRZDQLD]WZRU]\ZV]WXF]Q\FK
RSDNRZDQLD]DOXPLQLXPRSRMHPQR FLPQLHMV]HMRGO
RSDNRZDQLD]EODFK\ELDãHMLOHNNLHMLQQHMQL DOXPLQLRZD
RSDNRZDQLD]SDSLHUXLWHNWXU\
RSDNRZDQLD]HV]NãDJRVSRGDUF]HJRSR]DDPSXãNDPL
RSDNRZDQLD]PDWHULDãyZQDWXUDOQ\FK
GUHZQDLWHNVW\OLyZ
RSDNRZDQLDZLHORPDWHULDãRZH
RSDNRZDQLDUD]HP
3R]LRPUHF\NOLQJX>@ZURNX
Z\PDJDQ\
X]\VNDQ\
ród³o:
Ministerstwo Œrodowiska
(http://www.mos.gov.pl/odpady/3/tabela_zbiorcza.pdf)
W wiêkszoœci pañstw UE, zgodnie z dyrektyw¹ nr 94/62/WE, sposób organizacji
systemu zagospodarowania odpadów z opakowañ jest podobny i opiera siê na:
§
§
odpowiedzialnoœci producenta,
§
wnoszenie op³aty za udzia³ w systemie, w wysokoœci uzale¿nionej
od wprowadzanego na rynek opakowania,
§
dofinansowaniu kosztów zbiórki, segregacji, transportu oraz recyklingu odpadów z opakowañ.
odbiorze zu¿ytych opakowañ przez pakuj¹cego lub importera na
w³asny koszt (poprzez punkty handlowe lub specjalne miejsca
skupu),
W niektórych krajach wprowadzono dodatkowe obowi¹zki dla producentów i nape³niaj¹cych opakowania. Np. w Austrii wprowadzono zakaz wprowadzania na
rynek opakowañ jednorazowych dla wody mineralnej, piwa oraz napojów gazowanych. Belgia z kolei wprowadzi³a podatek na opakowania jednorazowego u¿ytku,
nak³adany, jeœli producent nie osi¹gnie poziomów zbiórki i recyklingu w wysokoœci 70 - 80%, oraz podatek na opakowania wykonane z PCW. Duñczycy zakazali wprowadzania na rynek krajowy napojów i piwa w puszkach oraz opakowa19
niach jednorazowego u¿ytku i wprowadzili obowi¹zek zmniejszenia stosowania opakowañ z PCW o 83%, pocz¹wszy od 2000 roku. W Finlandii wprowadzono podatek na opakowania jednorazowego u¿ytku dla napojów, zaœ w Niemczech wymagany poziom opakowañ zwrotnych w stosunku do jednorazowych
wynosi 72% dla napojów oraz 20% dla mleka. Niemcy dodatkowo nak³adaj¹
op³aty depozytowe na wprowadzane na rynek opakowania, jeœli nie uczestnicz¹ w zarejestrowanym systemie recyklingu opakowañ. W Portugalii natomiast wymagana proporcja opakowañ zwrotnych do napojów w stosunku do
jednorazowych wynosi od 10 do 80%.
W Polsce, zgodnie z ustaw¹ o obowi¹zkach przedsiêbiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op³acie produktowej i op³acie depozytowej, firmy maj¹ obowi¹zek realizacji ustalonych poziomów odzysku odpadów. Przedsiêbiorcy, którzy nie odzyskaj¹ wymaganej iloœci odpadów, zostan¹
obci¹¿eni op³at¹ produktow¹. Jej wysokoœæ zale¿eæ bêdzie od ró¿nicy miêdzy
za³o¿onym poziomem odzysku a faktycznie zrealizowanym. Obecnie dla opakowañ z tworzyw sztucznych wynosi 3,13 z³ za 1 kg. Stawka ta bêdzie rosn¹æ
co roku o stopieñ inflacji przyjêty w ustawie bud¿etowej za rok poprzedni.
Op³aty obejmuj¹ce m.in. opakowania oraz odpady powsta³e z opakowañ bêd¹
wykorzystane na stworzenie systemu zbiórki produktów zu¿ytych i ich unieszkodliwiania bezpiecznego dla œrodowiska. Zgodnie z art. 29 ustawy wp³ywy
z tytu³u op³aty produktowej od sprzeda¿y produktów w opakowaniach s¹ gromadzone na odrêbnym rachunku bankowym Narodowego Funduszu Ochrony
Œrodowiska i Gospodarki Wodnej. Narodowy Fundusz przekazuje 70% tych œrodków wojewódzkim funduszom. Wojewódzkie fundusze, w terminie do 31 maja,
przekazuj¹ œrodki gminom (zwi¹zkom gmin), proporcjonalnie do iloœci odpadów opakowaniowych przekazanych do odzysku lub recyklingu. S³u¿¹ one finansowaniu dzia³añ w zakresie:
§
§
odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych,
edukacji ekologicznej dotycz¹cej selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych.
Pozosta³e 30% œrodków jest wykorzystywanych przez Narodowy Fundusz na finansowanie podobnych dzia³añ.
Odzysk tworzyw sztucznych mo¿na prowadziæ samodzielnie lub za poœrednictwem
specjalnej organizacji, która mo¿e byæ prowadzona tylko w formie spó³ki akcyjnej. Kapita³ zak³adowy spó³ki powinien wynosiæ co najmniej 1 mln z³. W swojej
nazwie musi posiadaæ sformu³owanie „organizacja odzysku”. Jest to dogodna
forma dzia³alnoœci dla du¿ych przedsiêbiorstw bran¿y przetwórstwa tworzyw
sztucznych. Wiêkszoœæ producentów opakowañ i produktów w opakowaniach
takim „organizacjom odzysku” powierzy realizacjê odpowiedniego poziomu
odzysku i recyklingu swoich produktów, co przyczyni siê do ich rozwoju.
20
G³ównymi Ÿród³ami finansowania przedsiêwziêæ w ramach ochrony œrodowiska s¹
œrodki w³asne przedsiêbiorstw, fundusze ochrony œrodowiska oraz bud¿ety jednostek samorz¹du terytorialnego. Koszty dostosowania do wymagañ dyrektyw unijnych w znacznym stopniu zostan¹ poniesione jednak przez przedsiêbiorców. W
kontekœcie zadañ zwi¹zanych z dostosowaniem do prawa wspólnotowego zak³ada
siê, ¿e w okresie najbli¿szych lat (do 2010 r.) zostanie zachowana zbli¿ona struktura Ÿróde³ finansowania, zaœ po 2010 roku dominuj¹c¹ rolê odgrywaæ bêd¹ œrodki w³asne przedsiêbiorstw, bud¿ety samorz¹dów terytorialnych i kredyty bankowe. Do czasu przyst¹pienia do Unii Europejskiej Polska bêdzie korzystaæ ze œrodków przedakcesyjnych (PHARE, ISPA), a po przyst¹pieniu - równie¿ ze œrodków
funduszy strukturalnych i Funduszu Spójnoœci przeznaczonych na ochronê œrodowiska. £¹cznie udzia³ pomocy zagranicznej (w tym funduszy przedakcesyjnych, a
nastêpnie strukturalnych i spójnoœci oraz pomocy bilateralnej, itp.) w strukturze
œrodków inwestycyjnych przeznaczanych w Polsce na wdro¿enie prawa wspólnotowego w ochronie œrodowiska nie przekroczy zapewne 10% (Ÿród³o: Integracja z
Uni¹ Europejsk¹; poradnik dla przedsiêbiorców, Ministerstwo Gospodarki).
Warto zaznaczyæ, ¿e w ostatnich latach dokona³ siê znacz¹cy postêp w dziedzinie
produkcji biodegradalnych tworzyw sztucznych nowej generacji. W pañstwach
Unii Europejskiej wytwarzane s¹ ju¿ polimery biodegradowalne nowej generacji,
które wykorzystuje siê do produkcji opakowañ i nie tylko. UE w 2000 roku wyda³a
normê EN 13432, która wprowadzi³a wymagania dla opakowañ biodegradowalnych. Norma ta, zgodnie z Decyzj¹ Komisji Europejskiej 2001/524/WE zosta³a
uznana za zharmonizowan¹ z dyrektyw¹ 94/62/WE. Norma wprowadza kryteria
oceny i procedury dotycz¹ce przydatnoœci do kompostowania oraz obróbki beztlenowej (recykling organiczny) biodegradowalnych tworzyw sztucznych.
3. Podatek od towarów i us³ug (VAT) oraz c³o
Kraje cz³onkowskie UE uzgodni³y, ¿e wysokoœæ stawki podstawowej VAT (standardowej) nie mo¿e byæ ni¿sza ni¿ 15%, a stawki zredukowanej (mo¿na stosowaæ jedn¹ lub dwie stawki obni¿one) nie mo¿e byæ ni¿sza ni¿ 5% (nie ma stawki
0% jako ogólnej zasady).
Najwiêkszy wzrost stawki VAT bêdzie dotyczy³ przedsiêbiorców bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych, których dzia³alnoœæ jest zwi¹zana z:
§
§
§
budownictwem,
produkcj¹ artyku³ów dla dzieci,
produkcj¹ niektórych wyrobów zwi¹zanych z ochron¹ zdrowia.
Np. w polskiej ustawie o VAT na materia³y budowlane wykonane z tworzyw sztucznych obowi¹zuje stawka 7%. Po wejœciu do Unii VAT na te wyroby bêdzie wynosi³ 22%.
Dla bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych podstawowym zagadnieniem
jest wysokoœæ ce³ na surowiec pierwotny i wtórny (odpadowy). Potentatami
w zakresie tych surowców, ze wzglêdu na wielkoœæ i koszt wytwarzania, staj¹
21
siê kraje Dalekiego Wschodu np. Indie, Chiny. Taryfa celna UE dla tworzyw
sztucznych (TARIC Sekcja VII Rozdzia³ 39) jest zale¿na od rodzaju importowanego tworzywa oraz tego, czy wobec kraju s¹ stosowane stawki preferencyjne ze wzglêdu na przynale¿noœæ do okreœlonej grupy krajów. W 2003 roku dla
przyk³adu stawka celna podstawowa na import PE jako surowca pierwotnego
wynosi dla Chin i Indii – 7,1% (jednak taryfa jest obni¿ona do 3,6% ze wzglêdu na
przynale¿noœæ do grupy SPGL), podobnie dla USA, ale bez preferencji, natomiast dla Polski wynosi 0%. W przypadku importu surowca odpadowego dla ww.
krajów stawka wynosi 0% z wyj¹tkiem USA, dla których stawka wynosi 7,1%.
W polskiej taryfie celnej w 2003 roku stawka celna podstawowa dla PE jako
surowca pierwotnego wynosi dla Chin i Indii 9% (stawka obni¿ona do 7,2% ze
wzglêdu na przynale¿noœci do grupy pañstw DEV). W przypadku surowca odpadowego stawki s¹ identyczne.
UE prowadzi równie¿ postêpowania antydumpingowe oraz antysubwencyjne, które
maj¹ chroniæ rynek wewnêtrzny Unii przed niekorzystnymi skutkami znoszenia
barier celnych. Jako œrodek ochrony Unia mo¿e wprowadziæ c³o antydumpingowe
na okres 5 lat, z mo¿liwoœci¹ przed³u¿enia tego okresu na nastêpne 5 lat w wyniku postêpowania rewizyjnego. Wysokoœæ nak³adanego c³a zale¿y od marginesu
dumpingu, tj. ró¿nicy pomiêdzy cen¹ dumpingow¹ i normaln¹. W odniesieniu do
importu z Polski UE stosuje œrodki antydumpingowe w 7 przypadkach, w tym do
jednego produktu bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych – sznurka polipropylenowego strona internetowa http://clo.mg.gov.pl/html/antydumpingpl.html
Jakoœæ wyrobów
1. Certyfikacja i ocena zgodnoœci
Produkt wprowadzony na rynek jednego z krajów UE, zgodnie z zasad¹ wzajemnego uznawania, mo¿e byæ umieszczany na rynku ka¿dego innego kraju cz³onkowskiego. Pañstwo cz³onkowskie mo¿e wprowadziæ przepisy ograniczaj¹ce tê
zasadê w celu ochrony wa¿nego interesu publicznego, np. zdrowia i bezpieczeñstwa obywateli. W celu unikniêcia tego typu ograniczeñ nastêpuje ujednolicenie obowi¹zuj¹cych w ca³ej Unii Europejskiej przepisów dotycz¹cych wytwarzania i obrotu wyrobami. Pocz¹tkowo Unia tworzy³a nowe przepisy dla poszczególnych sektorów rynku. Po 1985 roku przyjêto tzw. Nowe Podejœcie (ang.
New Approach) do harmonizacji przepisów technicznych w Unii Europejskiej,
umo¿liwiaj¹c wiêksz¹ elastycznoœæ ca³ego systemu harmonizacji. Jego istota
sprowadza siê do kilku podstawowych regu³:
22
§
przedmiotem harmonizacji s¹ wy³¹cznie przepisy zwi¹zane z bezpieczeñstwem, zdrowiem i ochron¹ œrodowiska;
§
dyrektywy Nowego Podejœcia zawieraj¹ tylko zasadnicze wymagania, natomiast szczegó³y techniczne zawarte s¹ w odpowiednich, zharmonizowanych normach europejskich EN, których stosowanie jest dobrowolne;
§
wyrób, który spe³nia wymagania dyrektyw i oznaczony jest znakiem CE ma prawo byæ wprowadzony na rynek dowolnego pañstwa cz³onkowskiego Unii Europejskiej.
Nowe Podejœcie zosta³o w 1989 roku uzupe³nione przez tzw. Globalne Podejœcie
do badañ i certyfikacji. Okreœla ono obowi¹zuj¹ce w Unii Europejskiej zasady
oceny zgodnoœci wyrobów z przepisami i normami. W ramach Globalnego Podejœcia wyodrêbniono osiem podstawowych modu³ów, na których mog¹ byæ oparte procedury oceny zgodnoœci zastosowane w poszczególnych dyrektywach, ustalono kryteria doboru tych modu³ów, a tak¿e zasady stosowania oznaczenia CE.
Ka¿da z dyrektyw Nowego Podejœcia definiuje dok³adnie zakres wyrobów, które
jej podlegaj¹. Definicja ta mo¿e byæ oparta na cechach wyrobu lub rodzaju
ryzyka, które wyrób stwarza. Obowi¹zek oceny, czy dany wyrób podlega którejœ
z dyrektyw, ci¹¿y na jego producencie.
Dyrektywy Nowego Podejœcia dotycz¹ wyrobów, które s¹ wprowadzane na rynek Unii Europejskiej po raz pierwszy, tj. nowych wyrobów wyprodukowanych
w pañstwach cz³onkowskich UE oraz nowych i u¿ywanych wyrobów, które s¹
importowane na rynek europejski z pañstw trzecich.
Dla bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych istotne znaczenie maj¹ dyrektywy
Nowego Podejœcia dotycz¹ce takich grup produktów, jak zabawki (dyrektywa 88/
378/EWG zm. przez 93/68/EWG), wyroby budowlane (dyrektywa 89/106/EWG zm.
przez 93/68/EWG), opakowania i odpady opakowaniowe (dyrektywa 94/62/WE).
Oznaczenie CE symbolizuje zgodnoϾ wyrobu z regulacjami Unii Europejskiej,
które maj¹ zastosowanie do tego wyrobu. Umieszczenie oznaczenia CE na produkcie stanowi deklaracjê, ¿e zosta³y spe³nione odpowiednie procedury oceny
zgodnoœci. Jeœli wyrób podlega jednoczeœnie kilku dyrektywom Nowego Podejœcia, oznaczenie CE stanowi deklaracjê, ¿e spe³nia on wymagania wszystkich tych
dyrektyw. Pañstwa cz³onkowskie Unii Europejskiej nie mog¹ zakazaæ wprowadzenia na swój rynek wyrobu, który posiada oznaczenia CE, chyba ¿e s¹ dowody na
to, i¿ wyrób ten nie spe³nia odpowiednich wymagañ i mo¿e stanowiæ zagro¿enie.
Nale¿y zaznaczyæ, ¿e czêœæ dyrektyw Nowego Podejœcia wymaga znakowania
wyrobów znakiem CE, a czêœæ takiego obowi¹zku nie przewiduje. Np. znaku CE
nie mo¿na umieszczaæ na jednym z najpopularniejszych produktów bran¿y, jakim s¹ opakowania. Natomiast znak CE bêdzie musia³ siê znaleŸæ na wyrobach
budowlanych wyprodukowanych z tworzyw sztucznych.
23
2. Wyroby
Istotnym aktem prawnym dla wyrobów wykonanych przez przetwórców tworzyw sztucznych jest dyrektywa 92/59/EWG o ogólnym bezpieczeñstwie produktu. Jej celem jest zapewnienie, ¿e produkty znajduj¹ce siê na wspólnym
rynku UE s¹ bezpieczne. Dyrektywa nak³ada szereg obowi¹zków na producentów
i sprzedawców towarów, jak równie¿ na pañstwa cz³onkowskie. Zgodnie z postanowieniami dyrektywy producenci (równie¿ przedstawiciele handlowi i importerzy) zobowi¹zani s¹ do umieszczania na rynku wspólnotowym wy³¹cznie produktów bezpiecznych. Produkt powinien spe³niaæ wymagania wynikaj¹ce z odpowiednich przepisów prawa wspólnotowego, a w ich braku z w³aœciwych przepisów pañstwa cz³onkowskiego, na którego rynek jest wprowadzany.
Dyrektywa 92/59/EWG mianem produktu bezpiecznego okreœla taki produkt,
który w normalnych lub przewidywalnych rozs¹dnie warunkach nie powoduje
ryzyka dla konsumenta. Ponadto bêdzie nim tak¿e produkt, który powoduje
ryzyko minimalne, mo¿liwe jednak¿e do zaakceptowania ze wzglêdu na wysoki stopieñ ochrony bezpieczeñstwa i zdrowia u¿ytkowników. Przy dokonywaniu oceny bezpieczeñstwa produktu nale¿y braæ pod uwagê takie elementy, jak m.in. sk³ad produktu, opakowanie, instrukcjê obs³ugi, potencjalne
oddzia³ywanie na inne produkty w przypadku kontaktu z nimi, osobê ewentualnego odbiorcy produktu. Zakresem dyrektywy objête s¹ zarówno produkty nowe, jak i produkty u¿ywane. Odzwierciedleniem dyrektywy 92/59/EWG
w prawie polskim jest ustawa o ogólnym bezpieczeñstwie produktów (Dz. U.
z 2000 r. Nr 15 poz.179).
Niezwykle istotnym zagadnieniem s¹ uregulowania dotycz¹ce kontaktu produktów wykonanych z tworzyw sztucznych z ¿ywnoœci¹. W UE zagadnienie to jest
regulowane przez dyrektywê 89/109/EWG w sprawie materia³ów i wyrobów
przeznaczonych do kontaktu ze œrodkami spo¿ywczymi, a tak¿e przez dyrektywê 2002/72/WE w sprawie materia³ów i wyrobów z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu ze œrodkami spo¿ywczymi.
Dyrektywa 89/109/EWG ma zastosowanie do materia³ów i wyrobów, które w ich
koñcowej formie s¹ przeznaczone do kontaktu z ¿ywnoœci¹ lub wchodz¹ z ni¹
w kontakt. Ma równie¿ zastosowanie do wyrobów, które wchodz¹ w kontakt
z wod¹ przeznaczon¹ do spo¿ycia przez ludzi. Podstawowa zasada zawarta
w dyrektywie 89/109/EWG to koniecznoœæ wytwarzania wyrobów i materia³ów tak, aby w normalnych lub przewidywalnych warunkach u¿ytkowania
ich sk³adniki nie przenika³y do ¿ywnoœci w iloœciach, które mog³yby zagra¿aæ
zdrowiu ludzkiemu i powodowaæ zbyt du¿e zmiany w sk³adzie œrodka spo¿ywczego lub pogorszenie jego cech.
Tworzywa sztuczne zosta³y potraktowane jako substancje wymagaj¹ce szczególnej regulacji w zakresie ich samodzielnego lub po³¹czonego z innymi mate-
24
ria³ami u¿ycia do produkcji materia³ów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu
z ¿ywnoœci¹. Regulacjê szczegó³ow¹ wprowadza dyrektywa 2002/72/WE. Postanowienia dyrektywy 2002/72/WE dotycz¹ przede wszystkim materia³ów i wyrobów, które wykonane s¹ z tworzywa sztucznego (pojedynczego lub kilku jego
warstw) i migracji ich sk³adników do œrodków spo¿ywczych. Zgodnie z jej
postanowieniami migracja sk³adników tworzyw sztucznych nie mo¿e zasadniczo
przekraczaæ 10 miligramów na decymetr kwadratowy powierzchni (mg/dm2).
Jednak limit ten zosta³ podwy¿szony do 60 miligramów na kilogram œrodków
spo¿ywczych (mg/kg) dla:
§
pojemników lub innych wyrobów, które mog¹ byæ nape³niane,
o pojemnoœci nie mniejszej ni¿ 500 ml i nie wiêkszej ni¿ 10 l;
§
wyrobów, które mog¹ byæ nape³niane i dla których nie jest mo¿liwe oszacowanie powierzchni maj¹cej kontakt z ¿ywnoœci¹;
§
pokrywek, uszczelek, zatyczek lub podobnych wyrobów do zamykania.
Dyrektywa 2002/72/WE ma ponadto za³¹czniki, które zawieraj¹ m.in. listê
tworzyw sztucznych mo¿liwych do wykorzystania w kontakcie z ¿ywnoœci¹,
listê (otwart¹) dodatków, które mog¹ byæ stosowane w produkcji wyrobów
i materia³ów, oraz wykaz limitów migracji dla poszczególnych rodzajów tworzyw sztucznych.
Postanowienia dyrektyw 89/109/EWG i 2002/72/WE zosta³y przeniesione do
polskiego prawa w ustawie o materia³ach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z ¿ywnoœci¹ (Dz. U. z 2001 r. Nr 128 poz. 1408) oraz rozporz¹dzeniu ministra zdrowia w sprawie wykazu substancji, których stosowanie jest dozwolone
w procesie wytwarzania lub przetwarzania materia³ów i wyrobów z tworzyw
sztucznych, a tak¿e sposobu sprawdzania zgodnoœci tych materia³ów i wyrobów
z ustalonymi limitami (Dz. U. z 2003 r. Nr 158 poz. 1535).
Podsumowanie
Po przyst¹pieniu Polski do Unii Europejskiej przedsiêbiorcy bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych powinni byæ odpowiednio przygotowani do dzia³alnoœci na wspólnym rynku. Na pewno przyczyni siê do tego odpowiednie przeniesienie norm prawa wspólnotowego na grunt prawa polskiego. Ponadto wa¿nym
czynnikiem bêdzie bogata oferta specjalistycznych produktów polskich przetwórców oraz ³atwiejszy dostêp do rynku wspólnotowego.
25
Przedsiêbiorcy, w kontekœcie regulacji prawnych UE, powinni w swojej dzia³alnoœci zwróciæ szczególn¹ uwagê na przepisy dotycz¹ce:
§
§
§
§
§
systemu certyfikacji i oceny zgodnoœci (znak CE);
ochrony œrodowiska;
bezpieczeñstwa i higieny pracy;
opodatkowania wyrobów z tworzyw sztucznych podatkiem VAT;
produktów z tworzyw sztucznych (np. opakowañ, pojemników
przeznaczonych do kontaktu z ¿ywnoœci¹ itp.).
Pozwoli to na bezpieczne, stabilne i konkurencyjne prowadzenie dzia³alnoœci
na równi z przedsiêbiorcami UE.
26
Adresy europejskich organizacji
bran¿owych
Stowarzyszenie Przetwórców Tworzyw Sztucznych w Europie (APME)
(Association of Plastics Manufacturers in Europe)
Avenue E van Nieuwenhuyse 4
Box 3
B-1160 Brussels
Belgium
tel: 32/2/ 676 17 32 (APME Info Point)
fax: 32/2/ 675 39 35
e-mail: [email protected]
www: http://www.apme.org
Europejskie Stowarzyszenie Przetwórców Tworzyw Sztucznych (EuPC)
(European Plastics Converters)
Avenue de Cortenbergh, 66
P.O. Box 4 - 1000 Brussels
Belgium
Tel.: /32/2/ 732 41 24
Fax: /32/2/ 732 42 18
e-mail: [email protected]
www: http://www.eupc.org
Europejskie Stowarzyszenie Producentów Plastyfikatorów i Wyrobów Poœrednich
(ECPI)
(European Council for Plasticisers and Intermediates)
Avenue E. Van Nieuwenhuyse 4, Box 1
B-1160 Brussels
Belgium
Tel: 32/2/ 676-7260
Fax: 32/2/ 676 7392
e-mail: [email protected]
WWW: http://www.ecpi.org
Europejski Komitet Producentów Maszyn dla Przemys³u Tworzyw Sztucznych i
Gumy (EUROMAP)
(European Committee of Machinery Manufacturers for the Plastics and Rubber Industries)
P.O. Box 71 08 64
D-60498 Frankfurt/M
Tel.: 49/69/ 6603-1831/1832,
Fax: 49/69/ 6603-1840,
e-mail: [email protected]
www: http://www.euromap.org/
Europejska Rada Przemys³u Chemicznego (CEFIC)
(European Chemical Industry Council)
Avenue E. van Nieuwenhuyse, 4
B-1160 Brussels
Tel: 32/2/ 676 72 11
Fax: 32/2/ 676 73 00
e-mail: [email protected]
www: http://www.cefic.be
27
Europejskie Stowarzyszenie Producentów PCW (ECVM)
(European Council of Vinyl Manufacturers)
Avenue E Van Nieuwenhuyse 4 Box 4
B-1160 Brussels
Belgium
Tel. 32/2/ 676-7441
Fax 32/2/ 676-7447
www: http://www.ecvm.org
Niemiecki Instytut Tworzyw Sztucznych (DKI)
(Deutsches Kunstoff-Institut)
Schloßgartenstraße 6,
64289 Darmstadt
tel. 06151/16-2104
fax: 06151/292855
e-mail: [email protected]
www: http://dki-online.de
OMNEXUS – Platforma B2B bran¿y tworzyw sztucznych
European Customer Service
tel: 41/1/ 782 8804
fax: 41/1/ 782 8812
e-mail: [email protected]
www: http://www.omnexus.com/
ród³a informacji
1. Bibliografia
Analiza konsumpcji i odzysku tworzyw sztucznych w latach 2001 i 2002, Raport APME
2003 (dostêpny:http://www.apme.org)
Grochala-W³odek E., Jak przygotowaæ firmê do Unii Europejskiej, „Gazeta Prawna - Dodatek Specjalny” Nr 39 z 25.02.2003
Hutyra A. Oznaczenie CE warunkiem eksportu wyrobów przemys³owych do Unii Europejskiej „Biblioteczka Przedsiêbiorcy”, UKIE 2001
Integracja z Uni¹ Europejsk¹ - poradnik dla przedsiêbiorców, Ministerstwo Gospodarki,
Warszawa 2003 (dostêpne pod adresem: http://web.mg.gov.pl/portalout/index.jsp
Tkaczyk S. Opakowania a œrodowisko - w przeddzieñ akcesji „Tworzywa Sztuczne i Chemia” nr 5/2003
Tworzywa sztuczne: nowe osi¹gniêcia dla przysz³ych pokoleñ, Raport APME 2003 (dostêpny: http://www.apme.org)
Rynek Chemiczny + dodatek Rynek Tworzyw (miesiêcznik techniczno – ekonomiczny)
Tworzywa Sztuczne i Chemia (dwumiesiêcznik techniczno – informacyjny)
Korzystano tak¿e ze Ÿróde³ internetowych (pkt 3)
2. Wykaz podstawowych aktów prawnych
obowi¹zuj¹cych w UE i Polsce
Bezpieczeñstwo i higiena pracy:
Dyrektywa 89/391/EWG w sprawie wprowadzenia œrodków w celu poprawy bezpieczeñstwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy
28
Dyrektywa 89/654/EWG w sprawie minimalnych wymagañ bezpieczeñstwa i higieny w miejscu pracy
Dyrektywa 86/188/EWG dotycz¹ca ochrony pracowników przed zagro¿eniami zwi¹zanymi
z ha³asem
Dyrektywa 90/394/EWG w sprawie ochrony pracowników przed zagro¿eniem dotycz¹cym
nara¿enia na dzia³anie czynników rakotwórczych podczas pracy (zmieniona dyrektyw¹
97/42/WE i 99/38/WE)
Dyrektywa 78/610/EWG w sprawie ochrony zdrowia pracowników nara¿onych na dzia³anie monomeru chlorku winylu
Dyrektywa 80/1107/EWG w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem zwi¹zanym
z nara¿eniem na czynniki chemiczne, fizyczne i biologiczne w pracy (zmieniona dyrektyw¹ 88/642/EWG)
Dyrektywa 88/364/EWG w sprawie ochrony pracowników w pracy przez wprowadzenie
zakazów u¿ywania pewnych okreœlonych czynników oraz niektórych czynnoœci
Rozporz¹dzenie z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwy¿szych dopuszczalnych stê¿eñ i natê¿eñ czynników szkodliwych dla zdrowia w œrodowisku pracy (Dz. U. z 2002 r.
Nr 217 poz. 1833)
Rozporz¹dzenie Ministra Gospodarki z dnia 7 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeñstwa
i higieny pracy przy przetwórstwie tworzyw sztucznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 81, poz. 735)
Rozporz¹dzenie Rady Ministrów z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wymagañ zasadniczych dla œrodków ochrony indywidualnej (Dz. U. z 2002 r. Nr 4 poz. 37 z póŸn. zm.)
Rozporz¹dzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 wrzeœnia 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeñstwa i higieny pracy (Dz. U. z 1997 r. Nr 129 poz. 844
z póŸn. zm., tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650)
Ochrona œrodowiska
Rozporz¹dzenie 761/2001/WE w sprawie dobrowolnego uczestnictwa firm przemys³owych
w Programie Eko-zarz¹dzania i Audytowania (EMAS)
Rozporz¹dzenie 259/93/EWG w sprawie nadzoru i kontroli przesy³ania odpadów w obrêbie do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar - dla niektórych grup odpadów
Dyrektywa 2003/4/WE w sprawie ocen oddzia³ywania na œrodowisko
Dyrektywa 96/61/WE dotycz¹ca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i kontroli (IPPC)
Dyrektywa 75/442/EWG w sprawie odpadów (zmieniona dyrektyw¹ 91/156/EWG)
Dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów opakowaniowych
Dyrektywa Rady 1999/31/WE w sprawie sk³adowania odpadów
Decyzja Komisji 97/129/WE z dnia 28 stycznia 1997 r. ustanawiaj¹ca system identyfikacji materia³ów opakowaniowych zgodnie z dyrektyw¹ Parlamentu Europejskiego i Rady
94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów opakowaniowych
Decyzja 2001/524/WE odnosz¹ca sie do opublikowania odniesieñ do norm EN 13428:2000,
EN 13429:2000, EN 13430:2000, EN 13431:2000 i EN 13432:2000 w Dzienniku Urzêdowym
Wspólnot Europejskich, w zwi¹zku z dyrektyw¹ 94/62/WE w sprawie opakowañ i odpadów opakowaniowych
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony œrodowiska (Dz. U. z dnia 20 czerwca
2001 r. Nr 62 poz. 627 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z dnia 20 czerwca 2001 r. Nr 62
poz. 628 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowi¹zkach przedsiêbiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op³acie produktowej i op³acie depozytowej (Dz. U.
z dnia 22 czerwca 2001 r Nr 63 poz. 639 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. z dnia
22 czerwca 2001 r. Nr 63 poz. 638 z póŸn. zm.)
29
Rozporz¹dzenie Rady ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou¿ytkowych (Dz. U. z 2001r.
Nr 69 poz.719)
Rozporz¹dzenie Ministra œrodowiska z dnia 4 czerwca 2003 r. w sprawie oznaczania opakowañ (Dz. U. z 2003 r. Nr 105 poz. 994)
Rozporz¹dzenie Ministra Œrodowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie zawartoœci
o³owiu, kadmu, rtêci i chromu szeœciowartoœciowego w opakowaniach (Dz. U. z 2002r.
Nr 241 poz. 2095)
Jakoœæ produktów
Dyrektywa 92/59/EWG w sprawie ogólnego bezpieczeñstwa produktów
Dyrektywa 89/109/EWG w sprawie materia³ów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu ze
œrodkami spo¿ywczymi
Dyrektywa 2002/72/WE w sprawie materia³ów i wyrobów z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu ze œrodkami spo¿ywczymi
Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o badaniach i certyfikacji (Dz. U. z dnia 28 czerwca
1993 r. Nr 55 poz. 250 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodnoœci (Dz. U. z dnia 7 paŸdziernika
2002 r. Nr 166 poz. 1360 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 22 stycznia 2000 r. o ogólnym bezpieczeñstwie produktów (Dz. U. z dnia
7 marca 2000 r. Nr 15 poz. 179 z póŸn. zm.)
Ustawa z dnia 6 wrzeœnia 2001 r. o materia³ach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu
z ¿ywnoœci¹ (Dz. U. z dnia 9 listopada 2001 r. Nr 128 poz. 1408)
Rozporz¹dzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2003 r. w sprawie wykazu substancji,
których stosowanie jest dozwolone w procesie wytwarzania lub przetwarzania materia³ów
i wyrobów z tworzyw sztucznych, a tak¿e sposobu sprawdzania zgodnoœci tych materia³ów
i wyrobów z ustalonymi limitami (Dz. U. z 2003 r. Nr 158 poz. 1535)
3. Wykaz stron www przydatnych dla przedsiêbiorców
bran¿y przetwórstwa tworzyw sztucznych
Strona internetowa „Euro Info Centre” serwisu dla MiŒP w krajach kandyduj¹cych do UE
http://www.euroinfo.org.pl
Strony internetowe UKIE: http://www.ukie.gov.pl
Internetowy serwis bran¿owy dla producentów opakowañ: http://www.opakowania.com.pl
Portal bran¿owy dla przetwórców tworzyw sztucznych: http://www.tworzywa.com.pl/
Serwis internetowy Ministerstwa Ochrony Œrodowiska: http://mos.gov.pl
30
32/6.$$*(1&-$52=:2-835=('6, %,25&=2 &,
32/,6+$*(1&< )25 (17(535,6( '(9(/230(17
Polska Agencja Rozwoju Przedsiêbiorczoœci (PARP) jest pañstwow¹ osob¹ prawn¹
powo³an¹ w 2001 roku. Podlega Ministrowi Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej.
Celem dzia³ania Agencji jest udzia³ w realizacji programów rozwoju gospodarki,
w szczególnoœci w zakresie wspierania rozwoju ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw
(MSP), eksportu, wykorzystania nowych technik i technologii, a tak¿e tworzenia
nowych miejsc pracy, przeciwdzia³ania bezrobociu i rozwoju zasobów ludzkich.
Cel ten jest realizowany m.in. przez œwiadczenie us³ug doradczych i eksperckich dla przedsiêbiorców, osób bezrobotnych, organów administracji rz¹dowej
oraz samorz¹dowej, a tak¿e udzielanie dotacji i po¿yczek przedsiêbiorcom oraz
dotacji instytucjom wspieraj¹cym przedsiêbiorczoœæ. Ponadto PARP u³atwia MSP
dostêp do wiedzy poprzez organizowanie szkoleñ i otwartych targów, wydawanie poradników oraz prowadzenie punktu informacyjnego w siedzibie Agencji.
Dotacje i inne formy wsparcia MSP
Najpopularniejsz¹ form¹ wsparcia ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw przez PARP
s¹ dotacje. Dotacja jest bezzwrotn¹ pomoc¹ finansow¹. Zazwyczaj jest to refundacja kosztów, które przedsiêbiorca poniós³.
Aby uzyskaæ bezzwrotn¹ pomoc finansow¹ trzeba spe³niæ nastêpuj¹ce warunki:
§
§
§
byæ ma³ym lub œrednim przedsiêbiorc¹*,
§
posiadaæ odpowiednie œrodki finansowe zapewniaj¹ce p³ynn¹ i ter-
mieæ siedzibê na terenie Polski,
byæ bezpoœrednio odpowiedzialnym za przygotowanie projektu i za
nadzór nad jego realizacj¹,
* W rozumieniu ustawy z dnia
19 listopada 1999 r. Prawo
dzia³alnoœci gospodarczej
(Dz. U. Nr 101, poz. 1178
z póŸn. zm.), a w szczególnoœci
Art. 2 , Art. 54, Art.55.
minow¹ realizacjê dzia³añ.
Co zrobiæ, aby dostaæ dotacjê z programów PHARE?
1. Zg³osiæ siê do jednej z 16 Regionalnych Instytucji Finansuj¹cych lub najbli¿szego Punktu Konsultacyjno - Doradczego, gdzie
otrzymaj¹ Pañstwo bezp³atnie wszystkie niezbêdne informacje
oraz wymagane formularze. Mo¿na te¿ pobraæ dokumenty ze strony
internetowej PARP. Na pocz¹tku prosimy zapoznaæ siê z Wytycznymi dla Wnioskodawców.
31
2. Wybraæ akredytowanego wykonawcê i podpisaæ z nim umowê, jeœli dotacja ma obejmowaæ us³ugi doradczo – szkoleniowe. Lista Wykonawców jest dostêpna na stronie internetowej
www.parp.gov.pl lub w siedzibie ka¿dego RIF.
3. Wype³niæ wniosek i z³o¿yæ go w wymaganym terminie w Regionalnej Instytucji Finansuj¹cej w³aœciwej dla danego województwa. Przyznanie dotacji nastêpuje po zaaprobowaniu wniosku przez
Komisjê. Pomoc finansowa w ramach programów dotacji PHARE
2000 i PHARE 2001 jest refundacj¹ czêœci kosztów, które zostan¹
poniesione w trakcie realizacji dzia³añ przez przedsiêbiorcê.
Gdzie szukaæ szczegó³owych informacji i pomocy
w przygotowaniu wniosku?
§
Regionalne Instytucje Finansuj¹ce (RIF) lista adresowa na stronie
internetowej PARP pod adresem: http://www.parp.gov.pl
§
Punkty Konsultacyjno – Doradcze – listê punktów posiada ka¿dy
RIF oraz jest ona dostêpna na stronie internetowej PARP pod adresem: http://www.parp.gov.pl
32

Podobne dokumenty