Przedmiotowy System Nauczania Geografii w Gimnzajum

Komentarze

Transkrypt

Przedmiotowy System Nauczania Geografii w Gimnzajum
Wymagania edukacyjne z geografii dla klasy I, II, III
w Publicznym Gimnazjum Sióstr Salezjanek
im. św. Jana Bosko w Ostrowie Wielkopolskim
Nauczyciel :
mgr Aleksandra Kreft
1
1. ŚRODKI DYDAKTYCZNE DO PRACY INDYWIDUALNEJ UCZNIA:
Na realizację programu geografii w gimnazjum przewidziano 4 godziny tygodniowo (w sumie) w cyklu trzyletnim .
Każdy uczeń w poszczególnych klasach powinien posiadać następujący zestaw środków dydaktycznych do pracy indywidualnej:
 Podręcznik
 Zeszyt ćwiczeń
 Zeszyt przedmiotowy
 Atlas geograficzny
 Przyrządy do wykonywania rysunków i pomiarów na mapie (ołówek, kolorowe kredki, cyrkiel, kroczek, linijka, ekierka,
kątomierz)
WYKAZ PODRECZNIKÓW Z GEOGRAFII DO GIMNAZJUM
Klasa I
Świat bez tajemnic - podręcznik, część 1
Jadwiga Kop, Maria Kucharska, Alina Witek- Nowakowska
Świat bez tajemnic - zeszyt ćwiczeń , część 1
Urszula Adamus, Alina Witek- Nowakowska
2
Klasa II - podręcznik, część 2
Świat bez tajemnic
Jadwiga Kop, Maria Kucharska, Alina Witek- Nowakowska
Świat bez tajemnic - zeszyt ćwiczeń, część 2
Urszula Adamus, Alina Witek- Nowakowska
Klasa III
Świat bez tajemnic - podręcznik, część 3
Jadwiga Kop, Maria Kucharska, Alina Witek- Nowakowska
Świat bez tajemnic - zeszyt ćwiczeń, część 3
Urszula Adamus, Alina Witek- Nowakowska
2. Uczniowie zostają poinformowani o wymaganiach edukacyjnych na początku roku szkolnego
3
3`. WYMAGANIA EDUKACYJNE ( WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI )NA OCENY:
KLASA I
Mapa jako źródło wiedzy geograficznej
dopuszczający
dostateczny
dobry
pojęcia: legenda mapy,
poziomica
pojęcia: mapa, skala
mapy, wysokość względna
i bezwzględna
pojęcia: mapa
hipsometryczna








wykorzystuje
podręcznik do
geografii jako źródło
wiedzy geograficznej,
posługuje się legendą
mapy,
wskazuje elementy
siatki kartograficznej,
wskazuje na mapie
kierunki główne
i pośrednie,
potrafi odczytać
wysokość
bezwzględną punktu
położonego na
opisanej poziomicy





zna różne źródła
wiedzy geograficznej,
znajduje wiadomości
na zadany temat we
wskazanych źródłach
wiedzy,
wymienia główne
elementy mapy,
wymienia rodzaje
skali,
podane skale zapisuje
w innej postaci,
korzystając ze skali
mapy, oblicza
odległość w terenie
pomiędzy
wskazanymi



podaje źródła wiedzy,
z których może
skorzystać, szukając
informacji na zadany
temat,
korzystając ze skali
mapy, oblicza
odległość na mapie
odpowiadającą
podanej odległości
w terenie,
potrafi uporządkować
podane skale według
wskazanej wielkości,
określa współrzędne
geograficzne
wskazanych obiektów
Uczeń posługuje się ze zrozumieniem wskazanymi pojęciami.
4
celujący
bardzo dobry




znajduje wiadomości
na zadany temat
w różnych źródłach
wiedzy, w tym
w internecie,
oblicza skalę mapy
na podstawie
odległości w terenie
i odpowiadającej jej
odległości na mapie,
wykazuje znaczenie
skali mapy
w przedstawianiu
różnych informacji
geograficznych na
mapach,
odszukuje na mapie





korzysta z różnych
źródeł wiedzy,
ocenia wiarygodność
i użyteczność różnych
źródeł wiedzy,
korzystając ze skali
mapy, oblicza
powierzchnię
w terenie wskazanych
obiektów
geograficznych,
wyjaśnia, na czym
polega generalizacja
mapy,
na podstawie mapy
poziomicowej
wykonuje profil






punktami,
określa współrzędne
geograficzne
wskazanych obiektów
na podstawie siatki
kartograficznej,
potrafi odczytać
na mapie
poziomicowej
i hipsometrycznej
wysokość
bezwzględną
wskazanych punktów,
potrafi obliczyć,
na podstawie
poziomic, wysokość
względną wskazanego
punktu,
rozpoznaje formy
terenu na mapie
hipsometrycznej
wyszukuje potrzebne
informacje ze
wskazanej mapy,
korzystając z jej
legendy,
orientuje w terenie
plan i mapę,






z podaną
dokładnością,
na podstawie
podanych
współrzędnych
geograficznych
odszukuje na mapie
obiekty geograficzne,
oblicza rozciągłość
południkową
i równoleżnikową
w stopniach,
rozpoznaje na mapie
poziomicowej
wypukłe i wklęsłe
formy terenu,
rozpoznaje na mapie
poziomicowej stok
łagodny i stromy,
identyfikuje obiekty
geograficzne na
mapie na podstawie
ich opisu,
opisuje obiekty
geograficzne na
podstawie mapy
5






obiekty geograficzne
na podstawie
współrzędnych
geograficznych
podanych z określoną
dokładnością,
oblicza rozciągłość
południkową
w kilometrach
na podstawie mapy
poziomicowej określa
bieg rzeki,
potrafi dobrać
odpowiednią mapę
tematyczną w celu
uzyskania
określonych
informacji,
wyjaśnia zależność
treści mapy od skali,
odczytuje informacje
przedstawione na
mapach za pomocą
różnych metod
kartograficznych,
identyfikuje obiekty
geograficzne
zaznaczone na planie


hipsometryczny,
projektuje, opisuje
i prezentuje trasy
podróży na podstawie
map oraz innych
źródeł wiedzy,
ocenia przydatność
map przy
rozwiązywaniu
różnych zadań
praktycznych



identyfikuje trasę
zaznaczoną na planie
lub mapie
z odpowiadającą jej
trasą w terenie,
projektuje trasy
podróży na podstawie
map samochodowych,
określa położenie
geograficzne
obiektów i obszarów
względem siebie na
podstawie mapy
lub mapie
z odpowiadającymi
im obiektami
w terenie,
 wyszukuje na mapie
obiekty przedstawione
na zdjęciach
lotniczych
i satelitarnych oraz je
charakteryzuje,
 projektuje i opisuje
trasy podróży na
podstawie map
turystycznych
i topograficznych
Lądy i oceany – współczesny obraz powierzchni Ziemi
pojęcia: linia brzegowa
pojęcia: depresja, nizina,
wyżyna
pojęcia: szelf, grzbiet
oceaniczny




zna nazwy lądów
i oceanów oraz ich
rozmieszczenie,
zna nazwy wybranych
obiektów
geograficznych na
lądach: nizin, wyżyn,
gór i lokalizuje je na
mapach,

lokalizuje na mapach
wybrane morza
i elementy linii
brzegowej,
lokalizuje, korzystając
z mapy (również
konturowej),
wskazane niziny,
wyżyny oraz góry na

charakteryzuje na
podstawie map
rozmieszczenie lądów
i oceanów na Ziemi,
lokalizuje na mapach
(również
konturowych)
wybrane obiekty
geograficzne: morza,
6

lokalizuje na mapach
(również
konturowych)
wskazane obiekty
geograficzne: morza,
cieśniny, wyspy
i archipelagi wysp,
półwyspy, niziny,
wyżyny oraz góry,


porównuje cechy
położenia
poszczególnych
lądów i oceanów,
wyjaśnia na
przykładach
przyczyny
przestrzennego
zróżnicowania

lokalizuje na mapach
wybrane elementy
linii brzegowej oraz
morza śródziemne
Europy

poszczególnych
kontynentach,
opisuje środowisko
przyrodnicze, na
podstawie map
tematycznych
poszczególnych
kontynentów
cieśniny, wyspy,

półwyspy, niziny,
wyżyny oraz góry,
 podaje wyróżniające

cechy środowiska
przyrodniczego
poszczególnych
kontynentów
Ruchy Ziemi i ich następstwa
pojęcia: Wszechświat,
Układ Słoneczny,
gwiazda, planeta, ruch
obrotowy Ziemi, ruch
obiegowy Ziemi, czas
urzędowy
pojęcia: biegun ziemski,
orbita, sfera niebieska,
zenit, górowanie słońca,
południk, czas słoneczny,
czas strefowy
pojęcia: meteoryt,
kometa, długość
i szerokość geograficzna,
równonoc, przesilenie
letnie i zimowe
pojęcia: galaktyka







odróżnia gwiazdę od
planety na przykładzie
Słońca i Ziemi,
wie, że Ziemia ma
kształt kuli,
podaje czas jednego
obrotu Ziemi wokół
własnej osi jako
podstawę rachuby
czasu,
podaje zjawisko
następstwa dnia i nocy



opisuje kształt Ziemi
(jako geoidy),
podaje wymiary
Ziemi: obwód wzdłuż
równika, średni
promień,
przedstawia główne
założenia
heliocentrycznej teorii
Kopernika,
demonstruje,
posługując się



wymienia planety
Układu Słonecznego,
określa, korzystając
z rysunków, miejsce
Ziemi we
Wszechświecie
i w Układzie
Słonecznym,
wymienia cechy
ruchu obrotowego
i obiegowego Ziemi,
podaje najważniejsze
7

warunków
środowiska
przyrodniczego na
poszczególnych
kontynentach
wskazuje granice
umownego podziału
wszechoceanu,
lokalizuje, korzystając
z mapy, wybrane
rowy i grzbiety
oceaniczne
określa miejsce Ziemi
w Układzie
Słonecznym i we
Wszechświecie,
podaje przykłady
konsekwencji dla
życia i działalności
człowieka,
wynikających ze
zmiany ilości energii
słonecznej
docierającej do



podaje główne cechy
budowy
Wszechświata,
porównuje założenia
teorii geocentrycznej
i heliocentrycznej
teorii Kopernika,
potrafi wyjaśnić, że
spłaszczenie Ziemi
przy biegunach jest
zarówno dowodem,
jak i skutkiem ruchu





jako skutek ruchu
obrotowego Ziemi,
podaje, na podstawie
własnych spostrzeżeń,
przykłady
konsekwencji ruchu
obrotowego
i obiegowego Ziemi
dla codziennego życia
człowieka,
wskazuje na globusie
bieguny, południki
i równoleżniki (w tym
równik),
wskazuje na globusie:
kierunki główne oraz
półkule (N, S, E, W),
odczytuje na globusie
współrzędne
geograficzne
punktów, leżących na
przecięciu
południków
i równoleżników
zaznaczonych na
globusie,
podaje czas jednego
obiegu Ziemi dookoła





globusem, ruch
obrotowy Ziemi,
podaje wartość
prędkości kątowej
w ruchu obrotowym
Ziemi,
wymienia
przynajmniej po dwa
geograficzne
następstwa ruchu
obrotowego
i obiegowego Ziemi,
na podstawie
własnych spostrzeżeń
podaje przykłady
konsekwencji ruchu
obrotowego
i obiegowego Ziemi
dla środowiska
przyrodniczego oraz
codziennego życia
człowieka,
wymienia cechy
południków
i równoleżników,
określa współrzędne
geograficzne
wskazanych punktów




geograficzne
następstwa ruchu
obrotowego
i obiegowego Ziemi,
na podstawie
własnych spostrzeżeń
i innych źródeł
wiedzy podaje
przykłady
konsekwencji ruchu
obrotowego
i obiegowego Ziemi
dla gospodarki
człowieka,
oblicza miejscowy
czas słoneczny dla
wybranych punktów
na Ziemi na
podstawie różnicy
długości
geograficznej
(podanej
z dokładnością do 1°)
podaje zasadę
podziału Ziemi na
strefy czasowe,
wskazuje na mapie
przykłady państw, na
8





powierzchni Ziemi
w różnych
szerokościach
geograficznych,
potrafi wyznaczyć
południk miejscowy,
przedstawia zależność
między czasem
słonecznym
a długością
geograficzną,
oblicza miejscowy
czas słoneczny dla
dowolnych punktów
na Ziemi na
podstawie różnicy
długości
geograficznej
(podanej
z dokładnością do 1’),
oblicza długość
geograficzną punktów
(z dokładnością do
1°) na podstawie
różnicy miejscowych
czasów słonecznych,
oblicza, w których
latach luty miał





obrotowego Ziemi,
wyjaśnia związek
prędkości liniowej
z prędkością kątową
punktów w ruchu
obrotowym Ziemi,
oblicza długość
geograficzną punktów
(z dokładnością do 1’)
na podstawie różnicy
miejscowych czasów
słonecznych,
oblicza różnicę czasu
strefowego na
podstawie długości
geograficznej
punktów,
wykazuje związek
między miejscowym
czasem słonecznym,
czasem strefowym
a czasem urzędowym,
wyjaśnia związek
między długością dnia
i nocy a zmianą
miejsca wschodu
i zachodu Słońca na
horyzoncie,



Słońca (rok),
wie, że następstwo
astronomicznych pór
roku jest skutkiem
ruchu obiegowego
Ziemi,
wie, że ruchy:
obrotowy i obiegowy
Ziemi odbywają się
równocześnie,
podaje daty początku
astronomicznych pór
roku





na podstawie siatki
geograficznej,
oblicza różnicę
miejscowego czasu
słonecznego dla
wybranych punktów
na Ziemi na
podstawie ich
długości
geograficznej
(podanej
z dokładnością do 1°)
określa czas strefowy
wskazanego miejsca
na podstawie mapy
stref czasowych,
wskazuje na mapie
stref czasowych linię
zmiany daty,
uzasadnia
konieczność
posługiwania się
czasem urzędowym
wyjaśnia związek
długości trwania
zwykłego roku
kalendarzowego
i roku przestępnego




których terytorium
przebiega kilka stref
czasowych,
określa datę po
przekroczeniu linii
zmiany daty,
korzystając
z rysunków,
przedstawia
oświetlenie Ziemi
w pierwszych dniach
astronomicznych pór
roku,
przedstawia
(wykorzystując
również własne
obserwacje) zmiany
w oświetleniu Ziemi
oraz w długości dnia
i nocy w różnych
szerokościach
geograficznych
i porach roku,
podaje cechy stref
oświetlenia Ziemi


(będzie miał) 29 dni,
wyjaśnia związek
między cechami
strefy oświetlenia
Ziemi a szerokością
geograficzną,
oblicza wysokość
Słońca nad
horyzontem
w momencie
górowania na podanej
szerokości
geograficznej
w dniach rozpoczęcia
astronomicznych pór
roku




9
przedstawia na
schematach
zmienność w ciągu
roku długości
widomej drogi Słońca
i wysokości Słońca
nad horyzontem
w momencie
górowania w różnych
szerokościach
geograficznych,
wykazuje związek
między stałym
nachyleniem osi
ziemskiej do
płaszczyzny orbity
a oświetleniem Ziemi,
oblicza szerokość
geograficzną miejsca
na podstawie
wysokości Słońca nad
horyzontem
w momencie
górowania
w pierwszych dniach
astronomicznych pór
roku,
wyjaśnia



pojęcia: składnik klimatu
występowanie dni
i nocy polarnych oraz
długość ich trwania
w zależności od
szerokości
geograficznej
z ruchem obiegowym
Ziemi,
podaje nazwy
równoleżników, nad
którymi Słońce góruje
w zenicie
w pierwszych dniach
astronomicznych pór
roku,
przedstawia położenie
(granice) stref
oświetlenia Ziemi
przedstawia,
korzystając
z własnych
obserwacji, zmiany
oświetlenia Ziemi
oraz długości dnia
i nocy
w umiarkowanych
szerokościach
geograficznych
w ciągu roku
Ziemia jako środowisko życia.
Klimat
pojęcia: klimat, amplituda pojęcia: izobara,
pojęcia: efekt
temperatury powietrza,
izoterma, izohieta, cień
cieplarniany
czynnik klimatotwórczy,
opadowy
10
smog, strefa klimatyczna





wymienia dwa
składniki pogody
i klimatu:
temperaturę powietrza
i opady,
przeprowadza
pomiary temperatury
powietrza i proste
obserwacje
meteorologiczne
i wykorzystuje je do
opisu pogody,
odczytuje dane
z diagramów
klimatycznych,
wskazuje na mapie
obszary występowania
monsunów,
wymienia
najważniejsze cechy
wybranych typów
klimatu i wskazuje,
posługując się mapą,
obszary ich
występowania






wymienia
najważniejsze
składniki pogody
i klimatu,
na podstawie danych
liczbowych sporządza
diagram klimatyczny,
oblicza na podstawie
danych liczbowych:
średnią temperaturę
powietrza, sumę
opadów, amplitudę
temperatury
powietrza,
czyta mapy
klimatyczne,
wie, że temperatura
powietrza spada wraz
z oddalaniem się od
równika oraz wraz ze
wzrostem wysokości
bezwzględnej,
potrafi odszukać na
mapie nazwy ciepłych
i zimnych prądów
morskich,





podaje różnicę
pomiędzy pogodą
a klimatem,
oblicza na podstawie
diagramu
klimatycznego:
średnią temperaturę
powietrza, sumę
opadów, amplitudę
temperatury
powietrza,
podaje czynniki
klimatotwórcze,
na podstawie map
i diagramów
klimatycznych lub
danych liczbowych
przedstawia wpływ
szerokości
geograficznej i rzeźby
terenu na klimat
wskazanych obszarów
Ziemi,
oblicza temperaturę
powietrza na
wskazanej wysokości
11






wykazuje
zróżnicowanie
klimatyczne Ziemi na
podstawie analizy
map rozkładu
temperatury powietrza
i opadów,
wyjaśnia mechanizm
powstawania cienia
opadowego,
przedstawia na
podstawie map
i diagramów
klimatycznych wpływ
morza, w tym prądów
morskich, na klimat,
przedstawia na
podstawie schematu
monsunowe krążenie
powietrza w Azji
Południowo-Wschodniej,
opisuje mechanizm
efektu cieplarnianego,
wyjaśnia różnicę
pomiędzy efektem





przeprowadza
pomiary i proste
obserwacje
meteorologiczne
i wykorzystuje je do
interpretacji zjawisk
klimatycznych,
wyjaśnia wpływ
szerokości
geograficznej na
klimat,
wykazuje na
przykładach związek
między wysokością
Słońca nad
horyzontem w czasie
górowania
a szerokością
geograficzną,
wykazuje wpływ
rzeźby terenu na
klimat wybranych
obszarów Ziemi,
wyjaśnia mechanizm
powstawania dziury
ozonowej,






podaje przykłady
wpływu człowieka na
klimat w skali
lokalnej (np. na
terenie miasta),
wykazuje związek
między warunkami
klimatycznymi
a życiem
i działalnością
człowieka,
podaje cechy klimatu
górskiego,
podaje cechy wiatru
halnego,
porównuje, na
podstawie wykresów
klimatycznych lub
danych liczbowych,
wybrane typy klimatu,
podaje najważniejsze
cechy stref
klimatycznych






bezwzględnej,
podaje nazwy
wybranych prądów
morskich,
odczytuje na
podstawie map
i diagramów
klimatycznych lub
danych liczbowych
cechy klimatu
morskiego
i kontynentalnego,
podaje przyczyny
prowadzące do
nasilania się efektu
cieplarnianego,
podaje przynajmniej
dwa przykłady
skutków nasilania się
efektu cieplarnianego,
wyjaśnia związek
zmian klimatycznych
na Ziemi
z wycinaniem lasów
równikowych,
porównuje warunki
klimatyczne
wskazanych stref
12



cieplarnianym
a wzrostem efektu
cieplarnianego,
podaje przykłady
skutków wzrostu
efektu cieplarnianego,
podaje najważniejsze
cechy wybranych
typów klimatu,
interpretuje mapy
klimatyczne

wykazuje zależności
między strefami
klimatycznymi
a strefami oświetlenia
Ziemi
pojęcia: rzeka główna,
dopływ



zna nazwy wybranych
formacji
występujących na
Ziemi,
rozpoznaje wybrane
formacje roślinne na
podstawie fotografii,
podaje przykłady
klimatycznych,
 wykazuje
zróżnicowanie
klimatyczne Ziemi na
podstawie analizy
map stref
klimatycznych,
 przedstawia,
korzystając z rysunku,
mechanizm
powstawania wiatru
halnego
Ziemia jako środowisko życia.
Zróżnicowanie roślinności, gleb oraz wód powierzchniowych na Ziemi
pojęcia: formacja
pojęcia: zasilanie rzeki,
roślinna, gleba strefowa,
rzeka epizodyczna, obszar
zlewisko, dorzecze, dział
bezodpływowy
wodny, rzeka stała
i okresowa


rozpoznaje wybrane
formacje roślinne na
podstawie opisu,
wymienia wybrane
gatunki roślin
i zwierząt
charakterystyczne dla
danych obszarów


charakteryzuje
poziomy glebowe na
podstawie rysunków,
wykazuje
zróżnicowanie
roślinności i gleb na
Ziemi na podstawie
map tematycznych,
13


wykazuje
współzależności
między roślinnością,
glebami a warunkami
klimatycznymi na
Ziemi,
wykazuje zależność
między siecią rzeczną

przedstawia, na
podstawie różnych
źródeł wiedzy,
przykłady zagrożeń
dla świata przyrody
wynikające
z niewłaściwej
działalności


roślin i zwierząt
żyjących we
wskazanych
formacjach
roślinnych,
lokalizuje
występowanie
wybranych formacji
roślinnych na
podstawie map
krajobrazowych,
wskazuje na mapie
najdłuższe rzeki oraz
największe jeziora na
poszczególnych
kontynentach i podaje
ich nazwy







Ziemi,
lokalizuje na mapach
obszary
występowania
wybranych formacji
roślinnych strefy
gorącej,
umiarkowanej
i chłodnej,
wykazuje wpływ
klimatu na
zróżnicowanie
roślinności na Ziemi,
opisuje piętrowy
układ roślinności
w górach,
wymienia wybrane
typy gleb występujące
w strefie gorącej,
umiarkowanej
i chłodnej,
lokalizuje na mapach
największe systemy
rzeczne,
lokalizuje na mapach
konturowych wybrane
rzeki i jeziora świata,
określa na podstawie



przedstawia na
przykładach związek
sieci rzecznej
z warunkami
klimatycznymi,
przedstawia na
podstawie mapy
rozmieszczenie
obszarów
bezodpływowych
i wyjaśnia przyczynę
ich występowania,
przedstawia genezę
wybranych jezior na
Ziemi
14
na danym obszarze
a klimatem



człowieka,
charakteryzuje, na
podstawie różnych
źródeł wiedzy,
wybrane obszary
chronione na Ziemi,
przedstawia związek
między rodzajem
zasilania rzeki
a typem klimatu,
przedstawia wpływ
warunków
przyrodniczych
i działalności
człowieka na
zanikanie jezior

mapy, do jakich
zlewisk należą
wskazane rzeki,
wyznacza na mapie
konturowej dział
wodny między
wskazanymi
zlewiskami
i dorzeczami
pojęcia: lawa, wulkan,
trzęsienie ziemi
Ziemia jako środowisko życia.
Budowa geologiczna Ziemi
pojęcia: skorupa ziemska, pojęcia: litosfera, płyta
pojęcia: ruchy
magma, tsunami, skała,
tektoniczna, erupcja,
górotwórcze, wiek
skamieniałość
obszary sejsmiczne,
względny i bezwzględny
minerał
skał




podaje przykłady
skutków trzęsień
ziemi i wybuchu
wulkanu,
opisuje cechy skał na
podstawie ich
wyglądu,
rozpoznaje okazy
wybranych skał
(przede wszystkim
występujące w
najbliższej okolicy



podaje główne cechy
płytowej budowy
litosfery,
rozpoznaje na rysunku
ułożenie skał: płyta,
fałd, uskok,
wymienia, na
podstawie schematu,
elementy wulkanu,
opisuje wybuch
wulkanu i trzęsienie
ziemi,



opisuje, na podstawie
schematów,
powstanie grzbietów
oceanicznych,
wykazuje związek
między płytową
budową litosfery
a występowaniem
zjawisk
wulkanicznych
i trzęsień ziemi,
opisuje budowę
15




wyjaśnia przyczyny
ruchu płyt litosfery,
wyjaśnia na
podstawie schematów
przyczyny ruchów
górotwórczych,
ustala, na podstawie
przekroju
geologicznego
kolejność wydarzeń
geologicznych,
podaje przykłady skał
pojęcia: fale sejsmiczne


wykazuje związek
między energią
wnętrza Ziemi
a wewnętrznymi
procesami
geologicznymi
zachodzącymi
w litosferze,
przedstawia ruchy
górotwórcze jako
pierwszy etap
powstawania gór
szkoły)





rozpoznaje na
ilustracjach lub
okazach produkty
wybuchu wulkanów,
lokalizuje, na
podstawie mapy,
obszary częstych
trzęsień ziemi
i wybuchów wulkanu,
rozpoznaje okazy
wybranych skał: (np.
piasek, żwir, glina,
less, piaskowiec,
zlepieniec, węgiel
kamienny, wapień,
granit, bazalt, gnejs,
marmur),
przedstawia genezę:
węgla kamiennego,
wapieni, soli
kamiennej, granitu
i bazaltu,
podaje przykłady skał
wyróżnionych ze
względu na genezę



wulkanu,
ocenia wpływ
występowania
wulkanów i trzęsień
ziemi na środowisko
przyrodnicze oraz
życie i działalność
człowieka,
przedstawia genezę
marmuru i gnejsu,
interpretuje prosty
profil geologiczny
odpornych na
wietrzenie
w warunkach klimatu
umiarkowanego
Ziemia jako środowisko życia.
Zewnętrzne procesy geologiczne i ich wpływ na rzeźbę powierzchni Ziemi
pojęcia: wietrzenie
pojęcia: kras, erozja
pojęcia: abrazja
16


o budowie fałdowej,
przedstawia wpływ
wewnętrznych
procesów
geologicznych na
powstawanie skał
magmowych
i przeobrażonych,
opisuje warunki
tworzenia się skał na
podstawie przekrojów
geologicznych
pojęcia: korazja, deflacja



podaje przykłady
przyrodniczych
przyczyn rozpadu skał
na okruchy,
na podstawie ilustracji
rozpoznaje wybrane
formy terenu i podaje
czynnik, który
przyczynił się do
powstania danej
formy terenu, np.
wydma, dolina
rzeczna, stromy brzeg
morski,
rozpoznaje na
podstawie rysunków
i fotografii oraz
fizyczne, chemiczne,
biologiczne, pokrywa
zwietrzelinowa, gołoborza,
erozja (rzeczna,
lodowcowa, fal morskich),
akumulacja, meander,
starorzecze, delta, klif,
dolina V-kształtna, dolina
U-kształtna, granica
wiecznego śniegu, morena
wgłębna, erozja boczna,
erozja wsteczna, firn, pole
firnowe, kocioł
lodowcowy




wymienia rodzaje
wietrzenia,
podaje rodzaje
rzeźbotwórczej
działalności: rzeki, fal
morskich, lodowców
górskich oraz wiatru,
rozpoznaje i opisuje,
na podstawie rysunku
lub fotografii,
wskazane formy
terenu powstałe
w wyniku
rzeźbotwórczej
działalności: rzeki, fal
morskich, lodowców
górskich oraz wiatru,



opisuje kras jako
rodzaj wietrzenia
chemicznego,
przedstawia genezę
gołoborzy,
opisuje rzeźbotwórczą
działalność rzeki
w różnych odcinkach
jej biegu, korzystając
ze schematów
i fotografii,
wyjaśnia genezę
wskazanych form
terenu powstałych
w wyniku
rzeźbotwórczej
działalności: rzeki, fal
17



ocenia znaczenie
procesu wietrzenia
w przyrodzie,
ocenia skutki ruchów
masowych dla
środowiska oraz życia
i działalności
człowieka,
potrafi
przyporządkować
wskazanej formie
terenu czynnik oraz
proces geologiczny,
który doprowadził do
jej utworzenia



wykazuje na
przykładach zależność
przebiegu wietrzenia
od rodzaju skał
i warunków
klimatycznych,
rozpoznaje i opisuje,
na podstawie
rysunków lub
fotografii,
wysokogórską
(alpejską) rzeźbę
terenu,
wyjaśnia rolę
zewnętrznych
procesów
geologicznych
opisuje górską rzeźbę
terenu

rozpoznaje i opisuje
formy rzeźby terenu
występujące
w najbliższej okolicy
szkoły


morskich, lodowców
górskich oraz wiatru,
wyjaśnia genezę form
terenu występujących
w najbliższej okolicy
szkoły,
przedstawia rolę rzek
w modelowaniu
górskiej rzeźby terenu
18

w dążeniu do
wyrównywania
powierzchni Ziemi
oraz przeciwstawną
im rolę procesów
wewnętrznych,
wykazuje
współzależności
między składnikami
środowiska
przyrodniczego
na przykładzie gór
KLASA II GIMNAZJUM
Europa – kontynent, na którym mieszkasz
dopuszczający
 wskazuje na mapie
Europę,
 wskazuje na mapie
wybrane elementy linii
brzegowej Europy oraz
wybrane rzeki,
 wskazuje na mapie
wybrane państwa
Europy i ich stolice
dostateczny
 wskazuje na mapie
wybrane elementy linii
brzegowej Europy oraz
wybrane rzeki i jeziora,
 wskazuje na mapie
wybrane góry Europy,
 wskazuje na mapie
wybrane państwa
Europy i ich stolice
pojęcia: fiord
Dobry
 opisuje położenie
geograficzne Europy,
 wymienia typy klimatu
Europy i podaje ich
główne cechy,
 wykazuje wpływ
Oceanu Atlantyckiego i
prądów morskich na
klimat Europy,
 określa, na podstawie
map, główne cechy
środowiska
przyrodniczego Europy,
 wymienia główne grupy
językowe Europy
bardzo dobry
celujący
 wykazuje wpływ
 określa
czynników
współzależności,
kształtujących klimat na
korzystając z map,
cechy klimatu
między poszczególnymi
wskazanych obszarów
składnikami środowiska
Europy,
przyrodniczego Europy,
 porównuje środowisko
 wykazuje integrację
przyrodnicze
krajów europejskich w
wskazanych regonów,
ramach UE
 określa wpływ
zróżnicowania
narodowościowego i
kulturowego na zmiany
polityczne współczesnej
Europy
Położenie i środowisko przyrodnicze Polski
 podaje wielkość
powierzchni Polski,
 wskazuje na mapie
granice Polski z jej
poszczególnymi
sąsiadami oraz granicę
morską,
 wymienia nazwy
państw sąsiadujących z
Polską i ich stolice
 określa współrzędne
geograficzne skrajnych
oraz wskazanych
punktów Polski,
 porównuje, na
podstawie diagramów,
powierzchnię
terytorium Polski z
powierzchnią innych
państw Europy
Położenie Polski
 oblicza różnice czasu
słonecznego
wskazanych miejsc w
Polsce
pojęcia: morskie wody
wewnętrzne, morskie
wody terytorialne
pojęcia: granice
19
 wykazuje wpływ
położenia na
środowisko
przyrodnicze i
gospodarkę Polski
 porównuje granice i
terytorium
współczesnej Polski z
granicą i terytorium
Polski przed II wojną
światową,
 określa korzyści
wynikające z położenia
Polski w Europie





wewnętrzne UE
Wydarzenia z przeszłości geologicznej Polski. Działalność lądolodu i jego wpływ na rzeźbę terenu. Baza surowcowa
rozpoznaje wybrane
 rozpoznaje wybrane
 rozpoznaje wskazane
 rozpoznaje i opisuje na  zna podział dziejów
rodzaje skał,
rodzaje skał
rodzaje skał oraz,
podstawie rysunków
Ziemi na ery i okresy,
wyróżnione ze względu
występujące w Polsce i
korzystając z mapy,
lub fotografii wskazane  czyta mapę
na genezę, występujące
własnym regionie,
określa główne obszary
formy terenu powstałe
stratygraficzną Polski
w Polsce i we własnym  opisuje warunki
ich występowania w
w wyniku działalności
(występowanie skał z
regionie,
tworzenia się pokładów
Polsce i we własnym
lądolodu lub wód
różnych okresów
wymienia przykładowe
węgla kamiennego i
regionie,
wypływających z
geologicznych),
formy terenu powstałe
wapieni,
 zna podział dziejów
topniejącego lodowca
 wykazuje na
w wyniku działalności
 wskazuje na mapie
Ziemi na ery,
(w tym typy jezior
przykładach związek
lodowca,
maksymalne zasięgi
 wskazuje na mapie
polodowcowych) oraz
występowania
wskazuje na mapie
zlodowaceń na obszarze
Polski górotwory
 przedstawia ich genezę,
określonych typów
miejsca wydobycia w
Polski,
hercyńskie i alpejskie,
 wykazuje zależności
genetycznych skał na
Polsce wybranych
 wskazuje, korzystając z  wymienia przykładowe
pomiędzy współczesną
danym obszarze Polski
surowców
mapy geologicznej
formy terenu powstałe
rzeźbą Polski a
z przeszłością
energetycznych,
Polski, rejony
w wyniku erozyjnej i
wybranymi
geologiczną,
podaje przykłady
występowania różnych
akumulacyjnej
wydarzeniami
 wykazuje zależność
gospodarczego
rodzajów skał
działalności lądolodu
geologicznymi (ruchy
występowania
wykorzystania skał,
(wyróżnionych ze
oraz wód
górotwórcze, zalewy
surowców mineralnych
wymienia surowce
względu na genezę),
wypływających z
mórz, zlodowacenia),
od budowy
mineralne (w tym
 wskazuje na mapie
topniejącego lodowca i  wykazuje zależność
geologicznej
skalne) wydobywane
przykłady form
przedstawia ich genezę,
między działalnością
we własnym regionie i
polodowcowych
 wymienia surowce,
lądolodu a cechami
podaje przykłady ich
występujących na
które Polska eksportuje
rzeźby terenu północnej
gospodarczego
obszarze Polski,
i importuje
i środkowej Polski,
wykorzystania
 wskazuje na mapie
 wykazuje zależność,
miejsca wydobycia w
pojęcia: ozy, rzeźba
korzystając z map,
Polsce wybranych
młodoglacjalna
między skałami
surowców
występującymi na
energetycznych,
danym terenie (w tym
metalicznych i skalnych
we własnym regionie) a
20
działalnością lądolodu
 wymienia nazwy i
wskazuje na mapie
położenie krain
geograficznych,
 umiejscawia własny
region (miejscowość) w
odpowiednim pasie
ukształtowania
powierzchni i krainie
geograficznej,
 odczytuje, na podstawie
mapy hipsometrycznej,
skrajne wysokości
bezwzględne w
poszczególnych pasach
ukształtowania
powierzchni Polski
 podaje nazwę miesiąca
o największej i
najmniejszej średniej
temperaturze powietrza,
 wymienia termiczne
pory roku,
 opisuje typy pogody i
ich zmienność w ciągu
pojęcia: lądolód, jeziora
polodowcowe, głazy
narzutowe, sandry,
pradoliny
Podział Polski na krainy geograficzne
 przyporządkowuje
 przedstawia,
 porównuje, korzystając
krainy geograficzne
korzystając z mapy
z mapy, wysokości
odpowiednim pasom
hipsometrycznej,
bezwzględne i rzeźbę
ukształtowania
zróżnicowanie
terenu poszczególnych
powierzchni Polski,
wysokości
krain geograficznych
 uzasadnia dlaczego
bezwzględnych na
Polskę nazywamy
terytorium Polski,
krajem nizinnym
 wyróżnia główne cechy
ukształtowania
powierzchni Polski
 podaje wartość średniej
temperatury powietrza
w lipcu i w styczniu,
średnią sumę opadów
oraz przeważający
kierunek wiatrów w
Polsce,
 wymienia cechy
Klimat Polski
 wymienia czynniki
kształtujące klimat
Polski,
 podaje główne cechy
rozkładu temperatury
powietrza i opadów na
obszarze Polski,
 wyróżnia rodzaje mas
21
 wymienia cechy
klimatu świadczące o
jego przejściowości,
 opisuje wpływ
napływających mas
powietrza na
kształtowanie się
pogody w Polsce w
 podaje kryteria
wyróżniania krain
geograficznych
 wyjaśnia przejściowość
jako dominującą cechę
klimatu Polski,
 wyjaśnia, korzystając z
rysunku, rolę wzniesień
pojezierzy w powstaniu
cienia opadowego
roku
 wskazuje na mapie
rzeki: Wisłę, Odrę, ich
wybrane dopływy oraz
największe jeziora w
Polsce,
 podaje nazwy cieków i
zbiorników wodnych w
pobliżu miejsca
swojego zamieszkania
oraz ocenia stan ich
czystości
klimatu umiarkowanego
powietrza napływające
przejściowego,
nad Polskę i wskazuje

 wymienia cechy
na mapie kierunek ich
klimatu górskiego,
ruchu,
 opisuje, na podstawie
 przedstawia związek
diagramów oraz map
rocznego przebiegu
klimatycznych, cechy
temperatury powietrza z
klimatu wskazanych
położeniem Polski w
regionów Polski (w tym
strefie umiarkowanych
regionu zamieszkania)
szerokości
geograficznych N
pojęcia: klimat
umiarkowany przejściowy,
termiczne pory roku
Wody powierzchniowe Polski
 wymienia nazwy i
 podaje przykłady jezior 
wskazuje na mapie
o różnej genezie,
rzeki główne (w tym
 wskazuje na mapie
wybrane rzeki
obszary Polski

przymorza),
zagrożone powodziami
 wskazuje na mapie
i wyjaśnia przyczyny
obszar Polski należący
tych zagrożeń,
do zlewiska Morza
 wskazuje na mapie
Bałtyckiego,
położenie obszarów
 wskazuje na mapie
Polski należące do
położenie wybranych
poszczególnych
jezior w Polsce (w tym
zlewisk,
sztucznych
 zaznacza na mapie
zaporowych)
konturowej wskazane
dorzecza oraz działy
pojęcia: jeziora
wodne
polodowcowe, jeziora
22
różnych porach roku,
wykazuje zależność
wysokości temperatury
powietrza i wielkości
opadów na
poszczególnych
obszarach Polski od
czynników
kształtujących klimat
wyjaśnia przyczyny
 ocenia możliwość
asymetrii dorzecza
gospodarczego
Wisły i Odry
wykorzystania rzek i
wyjaśnia przyczyny
jezior w Polsce oraz we
zmienności przepływów
własnym regionie,
wybranych rzek Polski
 ukazuje związki
w ciągu roku
pomiędzy stosunkami
wodnymi na danym
terenie a budową
geologiczną, rzeźbą
terenu i klimatem
krasowe, jeziora sztuczne,
zasilanie rzeki
 opisuje, na podstawie
mapy, położenie
Bałtyku,
 określa, korzystając z
mapy, położenie
wybranych elementów
linii brzegowej
 wymienia wybrane
cechy Morza
Bałtyckiego (wielkość,
głębokość, zasoleni i
temperatura wody),
 wymienia typy
wybrzeży Morza
Bałtyckiego
Morze Bałtyckie
 wyjaśnia genezę
wybranych typów
wybrzeży
pojęcia: strefa
wyłączności ekonomicznej
pojęcia: morze szelfowe,
zalew, wybrzeże
mierzejowo-zalewowe
 porównuje wybrane
warunki przyrodnicze
Bałtyku (temperaturę
wody i zasolenie) z
innymi morzami
śródziemnymi Europy,
 wyjaśnia przyczyny
małego zasolenia wód
Bałtyku,
 wyjaśnia przyczyny
degradacji wód Bałtyku
 wymienia nazwy
żyznych gleb
występujących w
Polsce
Zróżnicowanie gleb w Polsce
 wskazuje na mapie
 charakteryzuje gleby
 rozpoznaje i
obszary występowania
własnego regionu
charakteryzuje profile
głównych typów gleb
glebowe wybranych
Polski
typów gleb
 określa przynależność
własnej miejscowości
do poszczególnych
jednostek
administracyjnych:
Podział administracyjny i ludność Polski
 określa, korzystając z
 porównuje, korzystając  opisuje podział
mapy, położenie
z danych
administracyjny Polski,
poszczególnych
statystycznych,
 podaje przykłady
województw i ich
województwa pod
konsekwencji procesu
stolic,
względem np.
starzenia się
23
 wykazuje związek cech
fizycznych i
chemicznych wód
Bałtyku z położeniem
geograficznym i
śródziemnym typem
morza,
 podaje przykłady
działań zmierzających
do ochrony wód
Bałtyku – w ramach
międzynarodowej
współpracy państw
nadbałtyckich,
 proponuje działania
zmierzające ochrony
wód Bałtyku
 wskazuje związek
pomiędzy typem
genetycznym gleby a
warunkami jej
powstawania
 wskazuje różnice
pomiędzy zadaniami
władz samorządowych:
gminnych,
powiatowych,






gminy, powiatu,
województwa,
określa, korzystając z
mapy, położenie
własnego województwa
i województw
sąsiednich oraz ich
stolic,
podaje liczbę ludności
Polski,
wymienia nazwy
państw, do których w
ostatnich latach
wyjechało najwięcej
Polaków,
opisuje rynek pracy w
swojej miejscowości i
gminie,
wskazuje na mapie
Polski obszary o dużej i
małej gęstości
zaludnienia,
wskazuje na mapie
położenie wybranych
miast Polski
 opisuje, korzystając z
wykresów lub danych
statystycznych, zmiany
liczby ludności Polski
po 1945 roku,
 oblicza, na podstawie
danych, przyrost
naturalny i przyrost
rzeczywisty,
 przedstawiana, na
podstawie wykresów,
zmiany struktury
zatrudnienia w Polsce w
wybranych latach,
 wykazuje związek
między wykształceniem
a możliwością
znalezienia pracy,
 przedstawia,
korzystając z mapy,
rozmieszczenie
mniejszości
narodowych w Polsce,
 podaje wartość średniej
gęstości zaludnienia w
Polsce,
 oblicza gęstość
zaludnienia wskazanego
obszaru,
 porównuje, na
podstawie danych
statystycznych, gęstość







powierzchni i liczby
mieszkańców,
podaje aktualną wartość
współczynnika
przyrostu naturalnego w
Polsce,
podaje
charakterystyczne
cechy ludności Polski
dotyczące struktury
wieku i płci,
podaje przyczyny
występowania wyżu i
niżu demograficznego,
porównuje, na
podstawie danych
statystycznych,
strukturę zatrudnienia w
Polsce i wybranych
krajach Europy,
przedstawia strukturę
narodowościową
ludności Polski,
charakteryzuje, na
podstawie mapy
gęstości zaludnienia,
rozmieszczenie
ludności w Polsce (w
tym we własnym
regionie),
zna typy zespołów
miejskich,
24








społeczeństwa,
wyjaśnia przyczyny
zmian liczby ludności w
Polsce,
przedstawia zależności
między przyrostem
rzeczywistym a saldem
migracji zagranicznych,
ocenia społeczne skutki
emigracji (negatywne i
pozytywne),
analizuje, korzystając z
piramidy wieku i płci
ludności, strukturę
ludności Polski w
podanym roku,
wskazuje związek
pomiędzy strukturą
zatrudnienia a
poziomem rozwoju
gospodarczego kraju,
wskazuje różnice w
strukturze zatrudnienia
w Polsce i we własnym
regionie,
dostrzega społeczne
problemy wynikające z
bezrobocia i podaje
przykłady sposobów ich
rozwiązywania,
porównuje strukturę
narodowościową Polski





wojewódzkich,
wskazuje związek
pomiędzy spadkiem
współczynnika
przyrostu naturalnego i
ujemnego salda
migracji a procesem
starzenia się
społeczeństwa,
porównuje , na
podstawie danych
statystycznych, stopę
bezrobocia w Polsce z
innymi krajami Europy,
opisuje zróżnicowanie
stopy bezrobocia w
różnych częściach
Polski (w tym we
własnym regionie) i
wyjaśnia przyczyny
tego zjawiska,
wyjaśnia przyczyny
zmiany struktury
narodowościowej
ludności Polski po II
wojnie światowej w
stosunku do okresu
poprzedniego,
opisuje wpływ migracji
wewnętrznych na
gęstość zaludnienia w
wybranych regionach
zaludnienia swojego
województwa z
gęstością zaludnienia w
innych województwach,
 wymienia przykładowe
funkcje miast,
 opisuje funkcje
pełnione przez własną
miejscowość,
 opisuje zmiany cech
współczesnego
osadnictwa wiejskiego,
ze szczególnym
uwzględnieniem
własnego regionu
pojęcia: przyrost
naturalny, saldo migracji
przyrost rzeczywisty,
emigracja, imigracja,
naród, mniejszość
narodowa, gęstość
zaludnienia
 porównuje wybrane
przed II wojną
miasta Polski pod
światową i obecnie,
względem pełnionych
 wskazuje na
funkcji, ze szczególnym
przykładach różnych
uwzględnieniem
regionów Polski (w tym
własnego regionu,
regionu zamieszkania)
 wyjaśnia na czym
związek pomiędzy
polega proces
zróżnicowaniem
urbanizacji
gęstości zaludnienia z
warunkami
pojęcia: współczynnik
przyrodniczymi,
przyrostu naturalnego,
ekonomicznymi i
współczynnik przyrostu
historycznymi (w tym z
rzeczywistego, struktura
migracjami
zatrudnienia, stopa
wewnętrznymi),
bezrobocia, aglomeracja,
 rozpoznaje na mapie
konurbacja, urbanizacja,
aglomerację i
współczynnik urbanizacji,
konurbację
piramida wieku i płci
 porównuje współ –
ludności, wyż
czynnik urbanizacji w
demograficzny, niż
różnych regionach
demograficzny, echo wyżu
(województwach)
i niżu demograficznego,
Polski
proces starzenia się
społeczeństwa
Polski,
 porównuje
współczynnik
urbanizacji w Polsce i
wybranych krajach,
 wyjaśnia przyczyny
dynamicznego rozwoju
stref podmiejskich,
 ocenia skutki
urbanizacji (zauważa
pozytywne i
negatywne)
Gospodarka Polski
 podaje przyrodnicze
 wymienia i wskazuje na
czynniki rozwoju
mapie obszary o
rolnictwa,
najlepszych
 wymienia uprawy w
przyrodniczych
najbliższej okolicy: wsi,
warunkach dla rozwoju
Rolnictwo
 opisuje rolę
poszczególnych
czynników,
przyrodniczych i
pozaprzyrodniczych,
25
 wnioskuje, na
podstawie map o różnej
treści, o przydatności
obszaru (w tym
własnego regionu) dla
 porównuje, na
podstawie map,
warunki przyrodnicze
dla rozwoju rolnictwa
na wskazanych
gminie (w przypadku
uczniów mieszkających
na wsi), w strefie
podmiejskiej (w
przypadku uczniów
mieszkających w
mieście)
rolnictwa,
 podaje
pozaprzyrodnicze
czynniki rozwoju
rolnictwa,
 podaje główne obszary
uprawy: pszenicy, żyta,
pszenżyta, ziemniaków
pojęcia: rolnictwo, okres
buraków cukrowych
wegetacyjny, zbiory, plony
oraz owoców i warzyw,
 wymienia główne
rejony chowu bydła i
trzody chlewnej
pojęcia: rozdrobnienie
gospodarstw,
rozdrobnienie gruntów,
rolnictwo (gospodarstwa)
samozaopatrzeniowe,
rolnictwo (gospodarstwa)
towarowe, rolnictwo
ekologiczne




dla rozwoju rolnictwa,
wskazuje na mapie
obszary o najbardziej i
najmniej warunkach dla
rozwoju rolnictwa w
Polsce,
przedstawia,
korzystając z wykresu
lub danych
statystycznych, zmiany
w strukturze wielkości
gospodarstw rolnych w
Polsce w ostatnich
latach,
porównuje, korzystając
z wykresów lub danych
statystycznych,
strukturę użytkowania
gruntów w Polsce i
innych krajach
europejskich,
podaje najważniejsze
cechy polskiego
rolnictwa
pojęcia: kultura rolna,
obsada
 wymienia źródła
energii,
gospodarki rolnej,
uwzględniając:
wysokość n.p.m.,
rzeźbę terenu, długość
okresu wegetacji,
roczną sumę opadów,
gleby i warunki wodne,
 porównuje, korzystając
z map o różnej treści,
pozaprzyrodnicze
czynniki rozwoju
rolnictwa w różnych
regionach kraju (w tym
we własnym regionie),
 uzasadnia
rozmieszczenie
głównych rejonów
upraw wybranych roślin
uwzględniając warunki
przyrodnicze oraz
czynniki
pozaprzyrodnicze,
 ocenia, korzystając z
map, obsadę bydła i
trzody chlewnej we
własnym regionie
Przemysł. Usługi – łączność, transport, handel zagraniczny
 podaje tradycyjne i
 zna rozmieszczenie
 formułuje wnioski, na
alternatywne źródła
największych
podstawie wykresów
26




obszarach Polski,
ocenia wpływ
rozdrobnienia
gospodarstw i
rozproszenia gruntów
na poziom produkcji
rolnej,
porównuje, na
podstawie danych
statystycznych, poziom
polskiego rolnictwa z
rolnictwem wybranych
państw europejskich,
uzasadnia
rozmieszczenie
głównych rejonów
chowu bydła i trzody
chlewnej,
uwzględniając warunki
przyrodnicze oraz
czynniki
pozaprzyrodnicze,
wnioskuje, na
podstawie danych
statystycznych, o
zmianach zachodzących
w polskim rolnictwie w
ostatnich latach
 wyjaśnia lokalizację
największych
 wymienia zakłady
przemysłowe w okolicy
swojego miejsca
zamieszkania i
przedstawia ich profil
produkcji,
 podaje przykłady
placówek i instytucji
usługowych w Polsce,
we własnym regionie
(gminie, województwie
) oraz miejscowości,
 wymienia nazwy i
wskazuje na mapie
największe polskie
porty morskie,
 podaje przykłady
towarów i usług, które
są przedmiotem handlu
zagranicznego Polski
(eksportu i importu)





energii,
wskazuje na mapie
główne rejony
wydobycia surowców
energetycznych w
Polsce,
podaje przykłady zmian
w przemyśle własnego
regionu i ich przyczyny,
wskazuje na
przykładach, że polski
przemysł staje się coraz
bardziej nowoczesny,
opisuje, na podstawie
map tematycznych,
przebieg głównych
szlaków
transportowych,
podaje najważniejszych
partnerów handlowych
Polski







pojęcia: alternatywne
źródła energii, usługi,
łączność, eksport, import

elektrowni w kraju,
opisuje główne
problemy polskiej
energetyki,
opisuje zmiany
zachodzące w polskim
przemyśle po 1989 roku
i podaje ich przyczyny,
wymienia główne cechy
przemysłu wysokich
technologii,
podaje gałęzie
przemysłu obecnie
najszybciej rozwijające
się,
wskazuje na mapie
wybrane okręgi
przemysłowe,
rozróżnia rodzaje usług
i opisuje ich znaczenie
w gospodarce kraju,
porównuje, na
podstawie danych
statystycznych,
zatrudnienie w usługach
w wybranych
województwach oraz w
Polsce i innych krajach,
ocenia poziom usług w
miejscu swojego
zamieszkania (wieś,
miasto),
27




lub danych
statystycznych,
dotyczące tendencji
zmian wykorzystania
różnych źródeł energii
na świecie i w Polsce,
ocenia, na podstawie
wykresu lub danych
statystycznych,
strukturę wykorzystania
poszczególnych źródeł
energii w produkcji
energii elektrycznej w
Polsce i porównuje z
innymi krajami Europy,
wyjaśnia,
uwzględniając główne
czynniki, lokalizację
wybranych zakładów
przemysłowych lub
gałęzi przemysłu (w
tym w regionie
zamieszkania),
wyjaśnia przyczyny
szybkiego rozwoju
wybranych usług w
Polsce i we własnym
regionie,
ocenia możliwość
rozwoju usług w
miejscu swojego
zamieszkania,







elektrowni,
wykazuje konieczność
zmian w strukturze
zużycia energii
elektrycznej w Polsce,
ocenia wpływ polskiej
energetyki na
środowisko
przyrodnicze,
uzasadnia, że przemysł
elektromaszynowy,
chemiczny i spożywczy
mają obecnie
największe znaczenie w
gospodarce kraju,
ocenia zmiany
zachodzące w
rozmieszczeniu
przemysłu w Polsce,
ocenia rolę łączności w
gospodarce kraju i
życiu człowieka oraz
poziom jej rozwoju w
Polsce,
wyjaśnia zróżnicowanie
gęstości sieci kolejowej
i drogowej w Polsce,
ocenia, na podstawie
danych statystycznych,
poziom rozwoju
wybranych rodzajów
transportu w Polsce,
 podaje główne cechy
transportu w Polsce,
 oblicza saldo handlu
zagranicznego
 podaje przykłady
zagrożeń dla
środowiska
przyrodniczego oraz
dóbr kultury
wynikające z
działalności
gospodarczej
 wykazuje wpływ
transportu na rozwój
gospodarczy kraju,
 analizuje, na podstawie
danych statystycznych,
pojęcia: przemysł,
bilans handlu
przemysł wysokich
zagranicznego Polski w
technologii, ośrodek
ostatnich latach,
przemysłowy, okręg
 ocenia, na podstawie
przemysłowy, dodatni
danych statystycznych,
bilans handlowy, ujemny
udział Polski w handlu
bilans handlowy
światowym
Kształtowanie i ochrona środowiska przyrodniczego
 korzystając z mapy,
 określa, korzystając z
 ocenia, na podstawie
nazywa i określa
mapy Polski, położenie
map i danych
położenie parków
obszarów o najbardziej
statystycznych, stan
narodowych Polski,
zdegradowanym
środowiska
 podaje nazwy polskich
środowisku
przyrodniczego w
parków narodowych
przyrodniczym i podaje
Polsce oraz własnym
wpisanych na Światową
przyczyny degradacji,
regionie w ostatnich
Listę Rezerwatów
 wymienia i
latach,
Biosfery oraz na Listę
charakteryzuje formy
 proponuje działania na
Światowego
ochrony przyrody,
rzecz ochrony
Dziedzictwa
 podaje przykłady
środowiska
Kulturowego i
rekultywacji obszarów
geograficznego we
Przyrodniczego
zdegradowanych
własnym regionie
Ludzkości UNESCO,
 wykazuje konieczność
ochrony środowiska
przyrodniczego i dóbr
kultury w Polsce
28
 wyjaśnia, na podstawie
danych statystycznych,
strukturę eksportu i
importu Polski,
 wykazuje, że dodatni
bilans handlowy jest
korzystny dla
gospodarki
 wyjaśnia założenia
zrównoważonego
rozwoju
pojęcia: rozwój
zrównoważony
pojęcia: rekultywacja,
recykling
 podaje przykłady
miejscowości oraz
obszarów w Polsce o
dużych walorach
turystycznych
 planuje, korzystając z
przewodników
turystycznych oraz
mapy samochodowej,
wycieczkę po
wybranym regionie
Polski
Walory turystyczne Polski
 wymienia i opisuje
 ocenia atrakcyjność
obiekty wpisane na
turystyczną własnego
Listę Światowego
regionu
Dziedzictwa
Kulturowego i
Przyrodniczego
Ludzkości UNESCO
 ocenia
zagospodarowanie
turystyczne kraju i
własnego regonu
Krainy geograficzne Polski
 wskazuje na mapie i
omawia położenie
regionu,
 wskazuje na mapie
położenie wybranych
miast (portów,
uzdrowisk)
Pobrzeża Południowobałtyckie
 wymienia i wskazuje na  wymienia i opisuje

mapie główne krainy
cechy polskich
geograficzne regionu,
krajobrazów
 wskazuje na mapie
nadmorskich,
wybrane elementy linii  wykazuje, korzystając z
brzegowej,
map oraz diagramów
 wymienia krainy
klimatycznych, wpływ
regionu o najbardziej
Bałtyku na klimat
żyznych glebach,
regionu,
 wymienia przykłady
 wyjaśnia, korzystając z
walorów turystycznych
rysunku, mechanizm
regionu
powstawania bryzy,
 przedstawia rolę morza
pojęcia: bryza
w modelowaniu
wybrzeża,
 opisuje, na podstawie
map tematycznych,
najważniejsze cechy
gospodarki regionu
Pojezierza
29
planuje wycieczkę
krajoznawczą po
wybranej krainie
Pobrzeża,
uwzględniając walory
przyrodnicze i
kulturowe
 ocenia, na podstawie
map tematycznych,
możliwości rozwoju
rolnictwa, przemysłu i
turystyki w pasie
pobrzeży
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
główne krainy
geograficzne pasa
pojezierzy,
 nazywa i wskazuje na
mapie największe
jeziora oraz wzgórza
morenowe o
największej wysokości
bezwzględnej
 wymienia oraz podaje
przykłady elementów
rzeźby młodoglacjalnej,
 wskazuje na mapie
obszary wydobycia
węgla brunatnego oraz
soli kamiennej i
potasowej,
 charakteryzuje,
korzystając z map,
klimat pojezierzy,
 wymienia przykłady
walorów turystycznych
regionu
 nazywa oraz wskazuje
na mapie przebieg
głównych pradolin,
 wykazuje związek
klimatu z rzeźbą terenu,
 rozpoznaje na mapie
(na podstawie kształtu)
rodzaje jezior
polodowcowych,
 opisuje, na podstawie
map tematycznych,
najważniejsze cechy
gospodarki regionu
 porównuje, korzystając
z map, środowisko
przyrodnicze
poszczególnych
pojezierzy,
 podaje przykłady
wpływu środowiska
przyrodniczego na
główne cechy
gospodarki pojezierzy
 planuje wycieczkę
krajoznawczą po
wybranej krainie
pojezierzy
uwzględniając walory
przyrodnicze i
kulturowe
pojęcia: agroturystyka
pojęcia: rzeźba
młodoglacjalna
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
główne krainy
geograficzne pasa Nizin
Środkowopolskich,
 odczytuje wysokości
bezwzględne
wskazanych miejsc
 opisuje korzystając z
map klimatycznych,
zróżnicowanie
klimatyczne w pasie
nizin,
 wskazuje na mapie i
omawia przebieg
głównych pradolin,
 wskazuje na mapie
wybrane ośrodki
przemysłowe regionu,
 wymienia i wskazuje na
mapie obszary o
korzystnych warunkach
Niziny Środkowopolskie
 przedstawia wiodące
 wykazuje
 porównuje, korzystając
cechy środowiska
współzależności, na
z map, krainy
przyrodniczego
podstawie map
geograficzne pasa Nizin
regionu,
tematycznych, między
Środkowopolskich pod
 przedstawia dominujące
składnikami środowiska
względem
cechy gospodarki
przyrodniczego,
przyrodniczym i
poszczególnych krain
 podaje przykłady
gospodarczym
wchodzących w skład
wpływu środowiska
Nizin
przyrodniczego
Środkowopolskich
poszczególnych krain
na główne cechy
pojęcia: rzeźba
gospodarki (w tym
staroglacjalna
surowców mineralnych)
30
dla rozwoju rolnictwa,
 wymienia przykłady
walorów turystycznych
regionu
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
główne krainy
geograficzne pasa
wyżyn
 odczytuje na mapie
wysokości bezwzględne
najwyższych wzniesień
na Wyżynach Polskich
(w tym w Górach
Świętokrzyskich),
 wskazuje obszary
wydobycia węgla
kamiennego
 podaje przykłady form
krasowych w Dolinie
Prądnika i w okolicy
Chęcin,
 wskazuje na mapie
wybrane ośrodki
przemysłowe regionu,
 podaje przykłady
walorów turystycznych
na wyżynach,
 wymienia surowce
mineralne wydobywane
na Wyżynie Śląskiej,
 wyjaśnia przyczyny
koncentracji przemysłu
i dużej gęstości
zaludnienia na Wyżynie
Śląskiej,
 podaje przykłady
wpływu działalności
gospodarczej na
środowisko
przyrodnicze
pojęcia: wąwóz, rzeźba
krasowa, stalaktyt,
stalagmit, stalagnat







Wyżyny
przedstawia
 wykazuje związek
charakterystyczne
rzeźby terenu
cechy rzeźby terenu
poszczególnych wyżyn
poszczególnych krain
z występującymi tam
pasa wyżyn,
skałami,
wyjaśnia powstanie
 wyjaśnia pochodzenie
wąwozów,
lessu na wyżynach oraz
wyjaśnia powstanie
gołoborzy w Górach
rzeźby krasowej,
Świętokrzyskich,
przedstawia dominujące  ocenia, na podstawie
cechy gospodarki
map i danych
poszczególnych krain
statystycznych, stan
wchodzących w skład
środowiska
pasa wyżyn,
przyrodniczego na
wymienia główne
Wyżynie Śląskiej
gałęzie przemysłu
GOP-u,
wymienia główne
ośrodki przemysłowe
GOP-u,
podaje przykłady
działań na rzecz
poprawy stanu
środowiska
przyrodniczego
Wyżyny Śląskiej
31
 porównuje warunki
rozwoju rolnictwa na
wyżynach,
 przedstawia przemiany
 gospodarcze, które
nastąpiły w GOP-ie
po1998 roku
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
kotliny, Pogórze
Karpackie oraz
Beskidy,
 odczytuje, korzystając z
mapy, wysokości
bezwzględne
wybranych szczytów w
Beskidach





Kotliny Podkarpackie. Pogórze Karpackie. Beskidy
wymienia rodzaje skał
 opisuje i porównuje
 wykazuje związek
występujące na Pogórzu
cechy rzeźby terenu
zróżnicowania
i w Beskidach,
kotlin, Pogórza
produkcji rolnej na
przedstawia rolę kotlin
Karpackiego oraz
Pogórzu i w Beskidach
śródgórskich w
Beskidów
z piętrowością klimatu
gospodarce regionu,
 przedstawia dominujące
(piętra gospodarki
podaje przykłady
cechy gospodarki
rolnej)
funkcji, jakie pełni
kotlin, Pogórza
Kraków w Polsce i w
Karpackiego i
regionie,
Beskidów
wymienia i lokalizuje
na mapie wybrane
pojęcia: flisz karpacki
uzdrowiska,
wymienia przykłady
walorów turystycznych
regionu
pojęcia: połonina
Tatry. Pieniny. Podhale
32
 wykazuje związek
rzeźby terenu z budową
geologiczną na Pogórzu
Karpackim i w
Beskidach (z
uwzględnieniem
alpejskich ruchów
górotwórczych)
pojęcia: płaszczowina
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
Tatry, Podhale i
Pieniny,
 wymienia elementy
górskiej rzeźby terenu,
 uzasadnia konieczność
ochrony przyrody Tatr
 wymienia rodzaje skał
 opisuje elementy rzeźby  porównuje rzeźbę
występujących w
wysokogórskiej Tatr i
terenu Tatr Wysokich i
Tatrach i Pieninach,
przedstawia ich genezę
Zachodnich
 opisuje elementy rzeźby
wysokogórskiej,
pojęcia: alpejska rzeźba
 opisuje piętrowy układ
terenu
roślinności w Tatrach,
 ocenia wpływ turystyki
na środowisko
przyrodnicze regionu
 podaje przykłady
walorów turystycznych
Tatr, Podhala i Pienin
 wykazuje związek
rzeźby terenu z budową
geologiczną Tatr,
Podhala i Pienin
pojęcia: granie, turnie,
piarg, stożek piargowy,
wywierzysko, hale
 opisuje położenie oraz
wskazuje na mapie
Sudety i Przedgórze
Sudeckie,
 wskazuje na mapie
pasma górskie Sudetów
oraz kotliny: Kłodzką i
Jeleniogórską
 wymienia główne
surowce mineralne (w
tym skalne) Sudetów
 wymienia i lokalizuje
na mapie wybrane
uzdrowiska,
 porównuje, na
podstawie map i
fotografii, rzeźbę terenu
Sudetów i Przedgórza
Sudeckiego,
 podaje przykłady
walorów turystycznych
regionu
Sudety
 ukazuje wpływ
 porównuje przyrodnicze  wyjaśnia związek
lodowców górskich na
czynniki dla rozwoju
współczesnej rzeźby
rzeźbę terenu Sudetów,
rolnictwa w Sudetach i
terenu Sudetów z
 wymienia przykłady
na Przedgórzu
alpejskimi ruchami
rzeźby zrębowej,
Sudeckim
górotwórczymi
 przedstawia dominujące
cechy gospodarki
Sudetów
pojęcia: zręby, stoliwa,
uskok brzeżny
33
 określa położenie,
korzystając z mapy,
własnej miejscowości
(kraina geograficzna,
gmina, powiat
województwo),
 wymienia nazwy
sąsiednich
miejscowości,
 wymienia rodzaje skał
oraz surowców
mineralnych
występujących w
regionie i podaje
przykłady ich
wykorzystania,
 podaje nazwę
najbliższej rzeki,
jeziora,
 przedstawia
występowanie lasów w
regionie,
 opisuje inne, poza
lasami, naturalne
formacje roślinne
regionu (głównie
najbliższej okolicy),
 wymienia główne
uprawy i kierunki
hodowli,
 nazywa i wskazuje na
 na podstawie mapy
przedstawia położenie
własnej miejscowości
na tle szlaków
transportowych,
 nazywa i rozpoznaje
skały występujące w
najbliższej okolicy,
 wymienia surowce
mineralne występujące
w regionie oraz miejsca
ich eksploatacji,
 ocenia zagrożenie
powodziami w regionie,
 na podstawie
dostępnych źródeł
informacji ocenia stan
czystości wód
powierzchniowych w
najbliższej okolicy i w
regionie,
 wymienia największe
zakłady produkcyjne w
regionie oraz profil ich
produkcji,
 opisuje funkcje, które
pełnią największe
miasta regionu,
 ocenia możliwość
obsługi turystów w
regionie,
Region, w którym mieszkam
 określa kryteria

wydzielania regionu,
 wymienia nazwy

sąsiednich gmin,
 przedstawia formy
gospodarczego
wykorzystania wód w
regionie,

 podaje gatunki roślin i
zwierząt żyjących w
regionie, które są objęte
ochroną,
 wymienia i opisuje
zabytki kultury
materialnej najbliższej
okolicy i regionu,
 na podstawie różnych
źródeł informacji
ocenia warunki
przyrodnicze dla
rozwoju rolnictwa w
regionie,
 opisuje formy
użytkowania ziemi,
 planuje wycieczkę po
regionie,
 ocenia stan środowiska
przyrodniczego we
własnej miejscowości,
 podaje przykłady
działań zmierzających
34
wymienia nazwy
sąsiednich powiatów,
ocenia
wykorzystywanie w
gospodarce bazy
surowców skalnych i
mineralnych,
opracowuje przewodnik
turystyczny po okolicy
miejsca zamieszkania
 przedstawia związek
rodzaju i ułożenia skał z
przeszłością
geologiczną regionu,
 na podstawie danych
statystycznych ocenia
poziom rolnictwa w
regionie
(województwie) na tle
innych rejonów kraju,
 na podstawie danych
statystycznych
opracowuje
charakterystykę
ludności województwa,
w którym mieszka ,
uwzględniającą
wybrane cechy
demograficzne: liczbę
ludności, ruch naturalny
ludności, strukturę
zatrudnienia, migracje
zewnętrzne (kierunki i
przyczyny),
 opracowuje i opisuje,
na podstawie map o
różnej treści i własnych
obserwacji terenowych,
trasy wycieczek po
własnym regionie
uwzględniając walory
mapie największe
miasta regionu,
 wymienia i opisuje
walory środowiska
przyrodniczego
najbliższej okolicy i
regionu,
 planuje wycieczkę po
własnej miejscowości,
 podaje przykłady
wpływu działalności
człowieka na
środowisko
przyrodnicze
(negatywne i
pozytywne),
 wymienia pomniki
przyrody występujące
w najbliższej okolicy,
 przedstawia cechy
wyróżniające ludność
regionu na tle ludności
kraju (np. gwara, stroje
regionalne,
budownictwo,
zdobnictwo),
 przedstawia przykłady
zwyczajów
regionalnych
podtrzymywanych
przez własną rodzinę
pojęcia: folklor, skansen
 podaje przykłady
do ochrony przyrody w
zakładu przemysłowego
najbliższej okolicy,
w regionie o
 podaje przykłady
wyjątkowej
działań rekultywacji
uciążliwości dla
terenów
człowieka i środowiska
zdegradowanych,
przyrodniczego,
 na podstawie danych
 ocenia sposób
statystycznych
składowania odpadów,
porównuje wybrane
śmieci i ścieków we
cechy demograficzne
własnej miejscowości,
ludności województwa,
 podaje nazwy i
w którym mieszka z
wskazuje na mapie
cechami ludności Polski
parki narodowe i
(przyrost naturalny,
krajobrazowe, które
gęstość zaludnienia,
znajdują się w regionie,
strukturę zatrudnienia i
 opracowuje
bezrobocie),
charakterystykę
 wymienia wybitne
ludności swojej
postaci, które zasłużyły
miejscowości,
się dla miejscowości,
uwzględniając: liczbę
regionu (kraju) w
ludności, pochodzenie
przeszłości oraz
ludności, zajęcia
współcześnie
ludności, problemy
młodzieży,
 opisuje wybrane
budowle związane z
historią miejscowości
pojęcia: region, grupa
etnograficzna, dialekt
(gwara)
35
przyrodnicze i
kulturowe,
 przygotowuje
prezentacje
multimedialne
promujące miejsce
swojego zamieszkania i
własny region
KLASA III GIMNAZJUM
Dopuszczający






Dostateczny
lokalizuje na mapie Czechy i
Słowację,
podaje nazwy stolic Czech i
Słowacji oraz wskazuje na
mapie ich położenie,
podaje przykłady walorów
turystycznych Czech i
Słowacji

wskazuje na mapie Ukrainę,
Białoruś i Litwę,
podaje nazwy stolic
omawianych paostw oraz
lokalizuje je na mapie,
odczytuje z mapy nazwy
największych rzek oraz miast
omawianych paostw




opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Czech i
Słowacji,
lokalizuje na mapie
wskazane krainy
geograficzne, rzeki oraz
miasta Czech i Słowacji

opisuje położenie
geograficzne Ukrainy,
Białorusi i Litwy,
wskazuje na mapie
miejsca występowania
wybranych surowców
mineralnych w
omawianych paostwach,
charakteryzuje warunki
środowiska
przyrodniczego w
omawianych paostwach z
punktu widzenia





Dobry
Sąsiedzi Polski
Czech i Słowacji
porównuje, na podstawie
map, środowisko
przyrodnicze (w tym
bogactwa mineralne)
Czech i Słowacji,
podaje przykłady
współzależności między
środowiskiem
przyrodniczym a
działalnością gospodarczą
w omawianych paostwach
Ukraina, Białoruś, Litwa
porównuje, na podstawie
map, środowisko
przyrodnicze Ukrainy,
Białorusi i Litwy,
przedstawia cechy
rolnictwa Ukrainy,
Białorusi i Litwy,
podaje przykłady przemian
społecznych i
gospodarczych na
Ukrainie,
wskazuje przyczyny i
konsekwencje ujemnego
36
Bardzo dobry
Celujący

wykazuje różnice w
rozwoju gospodarczym
Czech i Słowacji

wykazuje wpływ
przystąpienia do UE Czech
i Słowacji na rozwój
gospodarczy tych paostw

porównuje, korzystając z
danych statystycznych,
gospodarkę Białorusi i
Litwy,
porównuje, korzystając z
danych statystycznych,
poziom gospodarki
Ukrainy z poziomem
gospodarki innych paostw
(uwzględniając główne
kierunki oraz cechy
wyróżniające)

porównuje zmiany
społeczne i gospodarcze
zachodzące na Białorusi i
na Litwie po 1990 roku,
podaje przykłady
powiązao gospodarczych
między Rosją a Białorusią








wskazuje na mapie Rosję
oraz podaje nazwę jej
stolicy,
lokalizuje na mapie stolicę
Rosji,
lokalizuje na mapie
wskazane obiekty
geograficzne Rosji
(krainy geograficzne, rzeki,
jeziora, morza, miasta)






przydatności dla rolnictwa,
wymienia główne kierunki
produkcji rolnej w
omawianych paostwach,
przedstawia konsekwencje
awarii elektrowni w
Czarnobylu
opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Rosji oraz jej
stolicy,
podaje przykłady
konsekwencji dużej
rozciągłości południkowej i
równoleżnikowej,
wskazuje, korzystając z
map tematycznych,
miejsca występowania
wybranych surowców
mineralnych i obszary
upraw wybranych roślin,
wymienia przyczyny
spadku liczby ludności
Rosji w ostatnim okresie,
przedstawia
zróżnicowanie
narodowościowe i
kulturowe Rosji,
wskazuje, korzystając z
mapy demograficznej,
obszary o dużej i małej
przyrostu naturalnego na
Ukrainie




Rosja
charakteryzuje, na
podstawie map,
środowisko przyrodnicze
Rosji,
porównuje, korzystając z
map, środowisko
przyrodnicze europejskiej i
azjatyckiej części Rosji,
wykazuje różnice w
zaludnieniu różnych
regionów Rosji i wskazuje
przyczyny tych różnic,
wykazuje rolę surowców
energetycznych w
gospodarce Rosji
37



wykazuje zależności
między elementami
środowiska
przyrodniczego Rosji,
porównuje
zagospodarowanie
azjatyckiej i europejskiej
części Rosji,
podaje przyczyny
wyludniania się Syberii


ocenia, na podstawie map,
warunki środowiska
przyrodniczego
wskazanych obszarów
Rosji z punktu widzenia
życia i działalności
człowieka,
wyszukuje w źródłach
statystycznych dane
dotyczące miejsca Rosji w
produkcji przemysłowej
świata
gęstości zaludnienia


lokalizuje na mapie Niemcy
oraz ich stolicę,
lokalizuje na mapie
przynajmniej trzy rzeki i trzy
miasta Niemiec




lokalizuje na mapie kraje
skandynawskie oraz ich
stolice
opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Niemiec oraz
ich stolicy,
lokalizuje na mapie
wskazane obiekty
geograficzne Niemiec:
 krainy geograficzne,
 rzeki,
 miasta,
wymienia główne cechy
gospodarki Niemiec
(nowoczesny, dobrze
rozwinięty przemysł,
wysoki poziom rolnictwa
towarowego)
pojęcia: gejzer


przedstawia, korzystając z
map, cechy położenia
paostw skandynawskich,
podaje, korzystając z map,
cechy środowiska
przyrodniczego paostw
skandynawskich,





Niemcy
charakteryzuje, na
podstawie map,
środowisko przyrodnicze
Niemiec,
wykazuje na przykładach
związek produkcji rolnej
Niemiec z warunkami
środowiska
przyrodniczego,
identyfikuje cechy
rolnictwa towarowego,
przedstawia główne
kierunki i przyczyny zmian
w strukturze przemysłu w
Reosko-Westfalskim
Okręgu Przemysłowym
jako przykład zmian
zachodzących w przemyśle
w Europie Zachodniej
Europa
Kraje skandynawskie
wykazuje, na podstawie
map tematycznych,
związki między głównymi
cechami środowiska
przyrodniczego Europy
Północnej a głównymi
kierunkami rozwoju
gospodarczego
omawianych paostw:
38




wyjaśnia, dlaczego
starzenie się
społeczeostwa Niemiec
jest problemem
społecznym i
gospodarczym (z
uwzględnieniem imigracji)
przedstawia problemy
gospodarcze powstałe w
wyniku połączenia NRD i
RFN,
ocenia, na podstawie
danych statystycznych,
efektywnośd i towarowośd
rolnictwa Niemiec

przedstawia, na podstawie
map:
 wspólne cechy
środowiska
przyrodniczego
omawianych paostw,
 cechy środowiska
przyrodniczego



ocenia środowisko
przyrodnicze z punktu
widzenia gospodarki kraju,
wyjaśnia przyczyny
dynamicznego rozwoju
gospodarczego Niemiec,
wykazuje rolę Niemiec w
Europie
porównuje, na podstawie
danych statystycznych,
wskaźniki rozwoju
gospodarczego paostw
skandynawskich




wskazuje na mapie wielką
Brytanię oraz jej stolicę,
przedstawia wyspiarskie
położenie Wielkiej Brytanii




wymienia czynniki
wpływające na średnią
długośd życia ludności w
krajach skandynawskich,
podaje przykłady
działalności gospodarczej
paostw skandynawskich
wynikającej z cech
środowiska
przyrodniczego tych
krajów
podaje cechy położenia
Wielkiej Brytanii,
lokalizuje na mapie
wskazane wyspy należące
do Wielkiej Brytanii,
lokalizuje na mapie krainy
geograficzne i historyczne
Wielkiej Brytanii,
wykazuje wpływ położenia
Wielkiej Brytanii na jej
klimat



 wpływ nadmorskiego
położenia na
gospodarkę Norwegii,
 racjonalne
wykorzystanie
zasobów naturalnych
(w tym rzek) w krajach
Europy Północnej,
 wykorzystanie cech
środowiska
przyrodniczego dla
rozwoju rolnictwa w
Danii,
 wykorzystanie cech
środowiska
przyrodniczego dla
rozwoju rybołówstwa
w Islandii
Wielka Brytania
charakteryzuje środowisko
przyrodnicze Wielkiej
Brytanii,
przedstawia główne
kierunki i przyczyny zmian
w strukturze przemysłu
Okręgu
Środkowoangielskiego
przedstawia cechy
nowoczesnego przemysłu i
rolnictwa Wielkiej Brytanii
Francja
39



wyróżniające dane
paostwo,
wykazuje zależnośd
między położeniem
Islandii w strefie ryftu a
występowaniem
wulkanów i gejzerów,
podaje cechy gospodarki,
które wyróżniają dane
paostwo
wykazuje znaczenie
rewolucji przemysłowej i
podbojów kolonialnych dla
rozwoju Wielkiej Brytanii

przedstawia rolę
imigrantów w gospodarce
kraju



wskazuje na mapie Francję i
jej stolicę,
wskazuje na mapie
przynajmniej trzy rzeki i trzy
miasta Francji,
przedstawia znaczenie
Paryża jako światowej
metropolii
pojęcia: technopolia







lokalizuje na mapie Austrię i
jej stolicę,
wskazuje na mapie obiekty
geograficzne: Alpy, Dunaj,
podaje przykłady
działalności gospodarczej w
Alpach na przykładzie Austrii


opisuje położenie
geograficzne Francji oraz
jej stolicy,
lokalizuje na mapie
główne krainy
geograficzne,
lokalizuje na mapie
wskazane:
 rzeki,
 miasta,
wskazuje, korzystając z
map tematycznych,
miejsca występowania
wybranych surowców
mineralnych i obszary
upraw wybranych roślin
opisuje położenie
geograficzne Austrii oraz
jej stolicy,
charakteryzuje łaocuch
górski Alp






charakteryzuje, na
podstawie map,
środowisko przyrodnicze
Francji,
lokalizuje na mapie
wskazane okręgi
przemysłowe,
wykazuje wpływ
warunków środowiska
przyrodniczego na kierunki
produkcji rolnej w różnych
regionach Francji,
wykazuje cechy rolnictwa
towarowego i wyjaśnia
przyczyny wysokiego
poziomu rolnictwa Francji,
uzasadnia znaczenie
Paryża jako światowej
metropolii
Austria
wykazuje (na przykładzie
Austrii) wpływ gór na:
 rozmieszczenie
ludności,
 gospodarkę krajów
alpejskich,
 piętrowośd gospodarki
rolnej w Alpach,
 wykorzystanie rzek do
rozwoju energetyki,
 rozwój turystyki,
40



przedstawia rolę rolnictwa
i przemysłu w gospodarce
kraju,
przedstawia cechy
położenia, wielkości oraz
układu przestrzennego
Paryża

wykazuje związki między
elementami środowiska
przyrodniczego Alp
(piętrowośd klimatu i
roślinności, gleby, fen)


porównuje, na podstawie
danych statystycznych,
efektywnośd rolnictwa
Francji z rolnictwem
innych paostw Europy,
przedstawia, na podstawie
wskazanych źródeł wiedzy,
pozycję Francji w
gospodarce Europy
przedstawia problemy
rozwoju turystyki w Austrii



podaje, korzystając z mapy,
nazwy europejskich paostw
położonych nad Morzem
Śródziemnym,
uzasadnia, dlaczego turyści
chętnie odwiedzają paostwa
położone w rejonie Morza
Śródziemnego,
projektuje, na podstawie
wskazanego źródła wiedzy
geograficznej, trasę
wycieczki po wybranym
mieście Europy







lokalizuje na mapie Azję,
opisuje położenie Azji w
stosunku do równika i
południka 0°,

 transport
Walory turystyczne Europy Południowej. Planujemy wycieczkę po wybranych krajach Europy
wymienia nazwy paostw
pojęcia: przemysł turystyczny

wymienia, na podstawie
położonych w Europie
dowolnych źródeł
Południowej i lokalizuje je 
przedstawia wspólne
informacji geograficznej,
na mapie,
cechy środowiska
przykłady miejsc ( w tym
wymienia przykłady
przyrodniczego krajów
miasta) Europy
elementów środowiska
basenu Morza
Południowej najchętniej
przyrodniczego, które
Śródziemnego,
odwiedzane przez
stanowią walory

wymienia przykłady
turystów,
turystyczne paostw
walorów turystycznych

rozpoznaje na fotografiach
śródziemnomorskich,
paostw
wskazane zabytki kultury
wymienia przykłady
śródziemnomorskich,
materialnej Europy
zabytków kultury

opracowuje, korzystając z
materialnej paostw
map, przewodników,
Europy Południowej,
internetu, trasę wycieczki
wymienia przykłady miast
po wybranej części
w wybranym regionie
Europy,
Europy najchętniej

prezentuje opracowaną
odwiedzanych przez
trasę wycieczki po
turystów,
wybranej części Europy
wymienia przykłady
zabytków kultury
materialnej we
wskazanych miastach
Europy
Azja
Azja – kontynent kontrastów
opisuje położenie

oblicza rozciągłośd

przedstawia związek
geograficzne Azji w
południkową i
między klimatem a stanem
stosunku do innych
równoleżnikową Azji,
wód rzek w Azji w różnych
kontynentów i oceanów,

charakteryzuje,
porach roku,
41



wykazuje związki między
rozwojem turystyki
paostw Europy
Południowej a warunkami
przyrodniczymi tych
paostw,
wykazuje wpływ
dziedzictwa kultury
śródziemnomorskiej na
rozwój turystyki w
regionie basenu Morza
Śródziemnego
ocenia środowisko
przyrodnicze wskazanych
obszarów Azji z punktu
widzenia życia i

lokalizuje, korzystając z
mapy, wskazane obiekty
geograficzne:
 największe wyspy i
półwyspy,
 krainy geograficzne
(Himalaje i ich najwyższy
szczyt, przynajmniej
dwie wyżyny i dwie
niziny),
 rzeki (przynajmniej
cztery)











lokalizuje na mapie Chiny i
ich stolicę,
lokalizuje na mapie wybrane
obiekty geograficzne: Nizinę
Chioską, Tybet, Himalaje,
Huang-ho, Jangcy,
podaje liczbę ludności Chin,
odczytuje, korzystając z
mapy, nazwy największych
miast Chin,
podaje przykłady roślin
uprawianych w Chinach,
wskazuje na mapie obszary
upraw ryżu w Chinach



nazywa i lokalizuje na
mapie wybrane elementy
linii brzegowej Azji,
nazywa i lokalizuje na
mapie główne formy
ukształtowania
powierzchni Azji,
wskazuje na mapie Azji
obszary występowania
głównych typów klimatu,
wskazuje na mapie Azji
obszary występowania
wybranych formacji
roślinnych,
podaje przynajmniej dwa
przykłady kontrastów
przyrodniczych Azji
opisuje położenie
geograficzne Chin oraz ich
stolicy,
przedstawia, na podstawie
map tematycznych,
warunki przyrodnicze
obszarów, na których
kształtowały się najstarsze
azjatyckie cywilizacje,
lokalizuje, korzystając z
mapy, wskazane obiekty
geograficzne:
 krainy geograficzne,
 rzeki,






korzystając z map
tematycznych, środowisko
przyrodnicze wskazanego
obszaru Azji,
wyjaśnia mechanizm
powstawania monsunów,
wskazuje na mapie
obszary bezodpływowe
Chiny
przedstawia, korzystając z
map tematycznych,
zróżnicowanie środowiska
przyrodniczego Chin,
wyjaśnia, korzystając z
map tematycznych,
przyczyny zróżnicowania
rozmieszczenia ludności
na obszarze Chin,
wykazuje związek rytmu
upraw ryżu z cechami
klimatu monsunowego,
identyfikuje cechy
rolnictwa intensywnego
42





wyjaśnia przyczynę
występowania bagien na
Nizinie
Zachodniosyberyjskiej,
wykazuje, na podstawie
map tematycznych, że
Azja jest kontynentem
wielkich geograficznych
kontrastów
wykazuje, na podstawie
wykresów i danych
liczbowych, przemiany
ludnościowe i
urbanizacyjne w Chinach,
wykazuje związek między
zróżnicowaniem
warunków środowiska
przyrodniczego na
obszarze Chin a typem
rolnictwa (Chiny
Wschodnie, Chiny
Zachodnie),
wskazuje, korzystając z
działalności człowieka


ocenia radykalną politykę
demograficzną
wprowadzoną przez
chioskie władze i
wymienia przykłady jej
konsekwencji,
wskazuje przyczyny
dynamicznego rozwoju
przemysłu w Chinach






wskazuje na mapie
położenie Japonii i jej
stolicy,
odczytuje, posługując się
mapą, nazwy głównych
wysp archipelagu
japooskiego oraz
oblewających go mórz,
wymienia klęski żywiołowe
nawiedzające Japonię,
wymienia nazwy i wskazuje
na mapie położenie trzech
japooskich miast,
podaje przykłady znanych
produktów przemysłu
japooskiego



 miasta,
lokalizuje, korzystając z
mapy, obszary wydobycia
wybranych surowców
mineralnych oraz rejony
upraw wybranych roślin
opisuje cechy położenia
geograficznego Japonii
oraz jej stolicy,
wskazuje na mapie
największe wyspy
japooskie i podaje ich
nazwy,
wykazuje na przykładach
dostosowanie życia
ludności i gospodarki do
warunków środowiska
przyrodniczego

Japonia
pojęcia: marikultura







wskazuje na mapie Indie
oraz ich stolicę,
wymienia główne rośliny

opisuje położenie
geograficzne Indii oraz ich
stolicy,
(przy dużym nakładzie
pracy ludzi),
przedstawia znaczenie
Chin w gospodarce
światowej

opisuje kulturę japooską z
uwzględnieniem cech
narodowych Japooczyków
i ich znaczenia dla rozwoju
gospodarki kraju,
podaje przykłady
koncernów japooskich,
które odgrywają dużą rolę
w gospodarce światowej,
wykazuje związek
występowania wulkanów i
trzęsieo ziemi z
położeniem wysp
japooskich na granicy płyt
litosfery,
wyjaśnia przyczyny
występowania tsunami,
wyjaśnia przyczyny
występowania tajfunów
Indie
charakteryzuje,
korzystając z map, krainy
geograficzne Indii,
43
wykresów i danych
liczbowych, zmiany
znaczenia Chin w
gospodarce światowej



wykazuje znaczenie
czynników społecznokulturowych w tworzeniu
nowoczesnej gospodarki
Japonii,
wykazuje, korzystając z
wykresów i danych
liczbowych, że Japonia
jest potęgą gospodarczą
świata

wykazuje dostosowanie
gospodarki Japonii do
warunków środowiska
przyrodniczego
podaje przyczyny i
konsekwencje rozwoju
wielkich miast,

wyjaśnia najważniejsze
problemy wynikające z
przeludnienia,

uprawiane w Indiach,
podaje przykłady wpływu
religii (hinduizmu) na życie
mieszkaoców Indii







lokalizuje, korzystając z
mapy, region Bliskiego
Wschodu,
wskazuje ropę naftową jako
główne źródło dochodu
większości paostw regionu



lokalizuje, korzystając z
mapy, wskazane obiekty
geograficzne:
 krainy geograficzne,
 rzeki,
 miasta,
podaje liczbę ludności
Indii,
opisuje, na czym polega
podział kastowy
społeczeostwa Indii,
podaje przykłady
kontrastów gospodarczych
Indii,
wykazuje związek rytmu
upraw i „kultury ryżu” z
cechami klimatu
monsunowego w Indiach i
innych krajach Azji
Południowo-Wschodniej
wymienia kraje
muzułmaoskie Bliskiego
Wschodu,
omawia, korzystając z
mapy, położenie krajów
Bliskiego Wschodu,
wykazuje wpływ klimatu
na cechy rolnictwa i
regionu




opisuje kontrasty
społeczne w Indiach,
przedstawia tradycyjne i
nowoczesne działy
przemysłu,
wymienia cechy rolnictwa
Indii i problemy jego
rozwoju,
wymienia i lokalizuje na
mapie główne obszary
rolnicze Indii z
uwzględnieniem rodzaju
upraw
Azja Południowo-Zachodnia

charakteryzuje region
Bliskiego Wschodu,
uwzględniając:
 cechy kulturowe,
 zasoby ropy naftowej,
 poziom rozwoju
gospodarczego,

wykazuje wpływ religii
(islamu) na życie
społeczne i gospodarkę
44


omawia najważniejsze
przyczyny hamujące
rozwój rolnictwa w Indiach
(system dzierżawy,
analfabetyzm ludności
wiejskiej, wielkośd
gospodarstw rolnych,
ubóstwo ludności
wiejskiej)

wykazuje związek
gospodarki paostw
Bliskiego Wschodu z
posiadanymi złożami ropy
naftowej


wykazuje wpływ religii
(hinduizmu) na życie
mieszkaoców i gospodarkę
Indii,
wyjaśnia przyczyny
gwałtownego rozwoju
przemysłu hightechnology w Indiach
wskazuje nowe działy
przemysłu i usług, które
obecnie rozwijają się w
krajach Bliskiego Wschodu
regionu,
wymienia sposoby
sztucznego nawadniania w
krajach regionu
Wybrane regiony świata
Środowisko przyrodnicze Afryki

wyjaśnia związek
występowania stref
klimatyczno-roślinnoglebowych w Afryce i ich
symetrycznego układu
względem równika z
położeniem geograficznym
tego kontynentu






opisuje położenie
geograficzne Afryki w
stosunku do równika i
południka 0°,
lokalizuje, korzystając z
mapy, wskazane obiekty
geograficzne: Kotlinę Konga,
Atlas, Kilimandżaro, Nil,
Kongo, J. Wiktorii oraz J.
Tanganika,
lokalizuje, korzystając z
mapy, obszary
występowania lasu
równikowego (w Kotlinie
Konga), pustyo (Sahara) oraz
sawanny
lokalizuje, korzystając z
mapy, strefę Sahelu,
wymienia główne zajęcia
ludności zamieszkującej
region Sahelu





lokalizuje, korzystając z
mapy, wskazane obiekty
geograficzne:
 kotliny,
 wyżyny,
 góry,
 rzeki,
 jeziora,
opisuje, korzystając z map
tematycznych, cechy
środowiska
przyrodniczego Afryki
opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Sahelu,
charakteryzuje, na
podstawie map
tematycznych, środowisko
przyrodnicze Sahelu,
opisuje życie ludzi i formy
gospodarowania w strefie


Strefa Sahelu
podaje, korzystając z
mapy, nazwy paostw
położonych w strefie
Sahelu,
wykazuje związek między
działalnością człowieka w
strefie Sahelu a zmianami
zachodzącymi w
środowisku przyrodniczym
45

wyjaśnia powstawanie
pasatów

wyjaśnia przyczyny
występowania wulkanów i
rowów tektonicznych w
Afryce

wykazuje na przykładzie
strefy Sahelu związek
między formami
gospodarowania
człowieka a zasobami
wodnymi

wyjaśnia, na czym polega
pustynnienie Sahelu,
podaje przykłady
konfliktów zbrojnych
(plemiennych,
międzypaostwowych) i
wskazuje obszary ich
występowania







opisuje poziom życia
ludności w krajach
położonych na południe od
Sahary
opisuje położenie Ameryki
Północnej i Południowej w
stosunku do południka 0°,
równika i oceanów,
nazywa i wskazuje na mapie
wybrane krainy geograficzne
obu Ameryk: Andy,
Kordyliery, Nizinę Amazonki,
Nizinę Zatokową, Równiny
Prerii, Wyżynę Brazylijską,
nazywa i wskazuje na mapie
po dwie największe rzeki




Sahelu,
wymienia nazwy roślin
żywieniowych
uprawianych w strefie
Sahelu,
ocenia zasoby wodne
Sahelu
wymienia dwa
najważniejsze problemy
społeczne regionu
(problem wyżywienia
ludności, występowanie
chorób)
tego regionu,
uzasadnia potrzebę
racjonalnego
gospodarowania zasobami
przyrody w środowisku
charakteryzującym się
poważnymi niedoborami
słodkiej wody
Afryka na południe od Sahary

wymienia najważniejsze
problemy demograficzne i
gospodarcze paostw
afrykaoskich położonych
na południe od Sahary


porównuje poziom życia
ludności w krajach Afryki
położonych na południe
od Sahelu,

określa związki pomiędzy
problemami wyżywienia
ludności, występowaniem
chorób (m.in. AIDS) a
poziomem życia w krajach
na południe od Sahary
Środowisko przyrodnicze Ameryki Północnej i Południowej
omawia, korzystając z

charakteryzuje,

wykazuje, korzystając z
mapy, położenie
korzystając z map
map tematycznych,
geograficzne Ameryki
tematycznych, środowisko
podobieostwa i różnice
Północnej i Południowej,
przyrodnicze Ameryki
między środowiskiem
lokalizuje na mapie
Północnej i Południowej,
przyrodniczym Ameryki
wybrane obiekty

podaje przyczyny
Północnej i Południowej
geograficzne obu Ameryk
występowania wulkanów i
(krainy geograficzne, rzeki,
trzęsieo ziemi na
jeziora),
zachodnich wybrzeżach
wskazuje obszary
omawianych kontynentów
występowania wybranych 
wykazuje związek
formacji roślinnych
strefowości roślinnej
46



wyjaśnia, dlaczego
rolnictwo Afryki nie
zaspokaja potrzeb
ludności,
wykazuje związek podziału
politycznego Afryki oraz
niektórych problemów
społeczno-gospodarczych
z przeszłością kolonialną
tego kontynentu
wyjaśnia wpływ
południkowego układu
krain geograficznych na
klimat Ameryk
Ameryk





wskazuje na mapie Stany
Zjednoczone i ich stolicę,
nazywa i wskazuje na mapie
paostwa sąsiadujące ze
Stanami Zjednoczonymi,
wskazuje na mapie wybrane
krainy geograficzne, rzeki
(przynajmniej trzy), jeziora
(cztery),
lokalizuje, korzystając z
mapy, obszary gęsto
zaludnione oraz
przynajmniej pięd wielkich
miast Stanów
Zjednoczonych,
podaje główne kierunki
migracji do Stanów
Zjednoczonych dawniej i
współcześnie






opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Stanów
Zjednoczonych oraz ich
stolicy,
przedstawia, korzystając z
wykresów lub danych
statystycznych,
zróżnicowanie rasowe i
etniczne społeczeostwa
Stanów Zjednoczonych,
przedstawia, korzystając z
mapy, rozmieszczenie
ludności Stanów
Zjednoczonych,
lokalizuje, korzystając z
mapy, wybrane miasta (w
tym wchodzące w skład
megalopolis),
lokalizuje, korzystając z
mapy, główne obszary
rolnicze i miejsca
występowania wybranych
surowców mineralnych
oraz największe okręgi
przemysłowe,
przedstawia cechy
przemysłu Stanów
Zjednoczonych (masowa






kontynentu ze
strefowością klimatyczną
Stany Zjednoczone
przedstawia cechy miast
amerykaoskich,
wymienia czynniki rozwoju
wielkich miast,
przedstawia, na podstawie
map tematycznych,
zróżnicowanie środowiska
przyrodniczego Stanów
Zjednoczonych i jego
wpływ na gospodarkę
kraju,
wymienia cechy rolnictwa
Stanów Zjednoczonych
(wielkoobszarowe
prywatne gospodarstwa
rolne, towarowośd
rolnictwa, wysoki stopieo
mechanizacji,
ekstensywny sposób
gospodarowania,
monokultury, specjalizacja
gospodarstw rolnych),
przedstawia, korzystając z
danych statystycznych,
rolę Stanów
Zjednoczonych w
gospodarce światowej,
wykazuje rolę przemysłu
nowoczesnych technologii
47



wyjaśnia przyczyny
zróżnicowania etnicznego i
rasowego społeczeostwa
Stanów Zjednoczonych,
podaje przykłady okręgów
przemysłowych
najnowszej generacji,
wykazuje związki między
rozmieszczeniem okręgów
przemysłowych a
występowaniem
surowców mineralnych



wyróżnia główne cechy i
przyczyny
wielokulturowości
społeczeostwa Stanów
Zjednoczonych,
wykazuje rolę imigrantów
w rozwoju gospodarczym
Stanów Zjednoczonych,
wykazuje związki między
gospodarką rolną a
warunkami środowiska
przyrodniczego różnych
regionów kraju (z
uwzględnieniem cech
rolnictwa ekstensywnego)









wskazuje na mapie Brazylię i
jej stolicę,
lokalizuje na mapie obiekty
geograficzne Brazylii:
 krainy geograficzne,
 rzeki (dwie najdłuższe),
wymienia nazwy dwóch
roślin plantacyjnych
uprawianych w Brazylii,
przedstawia warunki życia
ludności w dzielnicach
nędzy,
podaje przykłady
działalności gospodarczej w
Amazonii
wskazuje na mapie Australię
i opisuje jej położenie
względem zwrotnika
Koziorożca,
wymienia nazwy i wskazuje
na mapie oceany oblewające
Australię,
lokalizuje na mapie wybrane




produkcja, wysoki poziom
techniczny, automatyzacja
produkcji),
podaje przykład Doliny
Krzemowej jako okręgu
przemysłowego
najnowszej generacji
opisuje, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Brazylii oraz
jej stolicy,
przedstawia pochodzenie
ludności Brazylii,
podaje przyczynę wzrostu
liczby ludności miejskiej
Brazylii,
identyfikuje konflikt
interesów pomiędzy
ekologicznymi skutkami
wylesiania Amazonii a jej
gospodarczym
wykorzystaniem
pojęcia: wody artezyjskie


omawia, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne Australii oraz
jej stolicy,
lokalizuje, korzystając z
mapy, wybrane obiekty
w gospodarce kraju





Brazylia
określa cechy rozwoju i
problemy wielkich miast
Brazylii,
podaje przykłady wpływu
warunków przyrodniczych
na gospodarkę kraju
Związek Australijski
przedstawia wpływ
czynników klimatycznych
na klimat Australii,
wyjaśnia przyczyny
suchości klimatu Australii,
charakteryzuje,
korzystając z map
tematycznych, środowisko
48

wyjaśnia, na przykładzie
Brazylii, przyczyny
zróżnicowania
kulturowego i etnicznego
Ameryki Południowej

uzasadnia koncentrację
ludności i przemysłu na
południowo-wschodnim
wybrzeżu Brazylii

wykazuje związek
roślinności z warunkami
klimatycznymi Australii,
wyjaśnia rozmieszczenie
obszarów o
najkorzystniejszych
warunkach dla rozwoju
gospodarki kraju,

wyjaśnia przyczyny
występowania reliktowych
gatunków zwierząt w
Australii,
wyjaśnia pochodzenie
polskich nazw na mapie
Australii,
wykazuje odmienne cechy




obiekty geograficzne: Alpy
Australijskie, Górę
Kościuszki, Murray-Darling,
jezioro Eyre,
wymienia nazwy
charakterystycznych roślin i
zwierząt Australii








lokalizuje na mapie
Antarktydę i Arktykę,
opisuje warunki klimatyczne
obszarów polarnych,
podaje przykłady roślin i
zwierząt żyjących w Arktyce i
Antarktyce



geograficzne Australii (w
tym pustynie i baseny
artezyjskie, Wielką Rafę
Koralową),
wymienia przykłady
osobliwości flory i fauny
Australii,
uzasadnia, że Australia jest
najbardziej suchym
kontynentem świata
przedstawia, korzystając z
map, rozmieszczenie
upraw i chowu zwierząt,
wykazuje związek
gospodarki rolnej z
występowaniem basenów
artezyjskich,
wskazuje na mapie
obszary występowania
wybranych bogactw
mineralnych
omawia, korzystając z
mapy, położenie
geograficzne i granice
obszarów polarnych,
przedstawia cechy
środowiska
przyrodniczego Arktyki i
Antarktyki,
podaje przykłady
działalności człowieka na






przyrodnicze Australii,
opisuje warunki
geologiczne występowania
wód artezyjskich,
wymienia regiony Australii
o najkorzystniejszych
warunkach dla rozwoju
gospodarczego,
wyjaśnia nierównomierne
rozmieszczenie ludności
Australii
Arktyka i Antarktyka
wyjaśnia związek cech
środowiska
przyrodniczego obszarów
polarnych z ich
położeniem wokół
biegunów,
porównuje status prawny
Arktyki i Antarktydy,
podaje przyczyny zmian
zachodzących w
49

przedstawia cechy
rolnictwa ekstensywnego
Australii

wykazuje wpływ wzrostu
efektu cieplarnianego na:
 wielkośd i grubośd
pokrywy lodowej
obszarów polarnych,
 zmiany w świecie roślin
i zwierząt obszarów
polarnych
gospodarki Australii od
gospodarki innych krajów
wysoko rozwiniętych


porównuje zmiany
zachodzące w środowisku
przyrodniczym Arktyki i
Antarktyki,
wykazuje wpływ zmian
zachodzących aktualnie w
środowisku przyrodniczym
obszarów polarnych na
zmiany w skali globalnej


podaje przykłady
problemów współczesnego
świata

obszarach polarnych,
podaje przykłady zmian
zachodzących w
środowisku przyrodniczym
obszarów polarnych
podaje przykłady
problemów
współczesnego świata:
 środowiskowych,
 społecznych,
 gospodarczych,
 politycznych
środowisku przyrodniczym
obszarów polarnych
Problemy współczesnego świata

wskazuje miejsca
konfliktów zbrojnych na
Bliskim Wschodzie


SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH (ZASADY,
NARZĘDZIA, CZĘSTOTLIWOŚĆ)
Sprawdzanie osiągnięć uczniów obejmuje następujące wskaźniki:
 Sprawdzanie pisemne
 Sprawdzanie ustne
 Sprawdzanie w sytuacjach praktycznych
 Obserwacja i ocena ucznia pracującego w grupie
50
uzasadnia, że większośd
problemów
ogólnoświatowych
zrodziło się jako problemy
lokalne,
uzasadnia potrzebę
współpracy
międzynarodowej w celu
łagodzenia problemów
światowych

wyszukuje w różnych
źródłach wiedzy informacji
o współczesnych
problemach
ogólnoświatowych, w tym
o aktualnych konfliktach
zbrojnych


Kontrola zeszytów przedmiotowych
Udział w konkursach
Rezultatem sprawdzania osiągnięć ucznia są oceny bieżące (cząstkowe), które brane są pod uwagę przy ocenianiu okresowym i końcoworocznym.
Wszystkie oceny ustala się w stopniach według następującej skali:
 Stopień celujący
6
 Stopień bardzo dobry
5
 Stopień dobry
4
 Stopień dostateczny
3
 Stopień dopuszczający 2
 Stopień niedostateczny 1
Formy aktywności ucznia a przyporządkowanie wagi.
Formy aktywności
Waga w
Praca klasowa
Test z całego działu
Sprawdzian
7
7
5
Kartkówka
3
Rozwiązanie zadania
rachunkowego i problemowego
3
Odpowiedź ustna
Prezentacja projektu
Praktyczne umiejętności
Prezentacja referatu
3
4
2
2
Zadanie domowe
2
51
Materiały pomocnicze
1 lub 2
Sprawdzanie pisemne:
a) Przez pracę klasową rozumie się sprawdzian wiedzy z całego działu, zawierający zróżnicowane polecenia /zadania rachunkowe,
problemowe, opisowe, graficzne, doświadczalne/
b) Test polega na jednokrotnym lub wielokrotnym wyborze poprawnych odpowiedzi. Zawiera materiał całego działu.
c) Sprawdzian może mieć różną formę, ale obejmuje mniej materiału niż cały dział.
Formy a), b), c) są zapowiadane przynajmniej tydzień przed planowaną pracą pisemną. Trwają jedną godzinę lekcyjną. W przypadku
otrzymania oceny niedostatecznej, uczeń ma prawo jeden raz poprawiać pracę.
d) Kartkówki obejmują nie więcej niż trzy ostatnie tematy. Trwają 5 – 20 minut i nie są wcześniej zapowiedziane. Kartkówki uczeń nie
poprawia.
Sprawdzanie ustne:
Odpowiedzi ustne (1-2 w semestrze) mogą być poparte obliczeniami, rysunkami i schematami wykonywanymi na tablicy oraz powiązane z
wykorzystaniem mapy bądź określonych przyrządów.
Pozwalają one na ocenę sprawności językowej ucznia, znajomości terminów i nazw geograficznych, umiejętności budowania wypowiedzi,
zmierzającej do rozwiązania zadań lub sformułowania wniosku. Są też ważnym czynnikiem wychowawczym, stwarzając uczniom okazję do
publicznego zaprezentowania swojej wiedzy i umiejętności.
W czasie ustnego sprawdzania osiągnięć ucznia, nauczyciel zadaje mu 5 pytań.
Jeśli na każde pytanie uczeń udzieli prawidłowej, pełnej, niewymagającej pomocy nauczyciela odpowiedzi, otrzymuje w sumie 10 punktów (za
każdą odpowiedź po 2 punkty).
Skala ocen za poszczególną ilość punktów:
 0 pkt. ocena niedostateczna
 2 pkt. ocena dopuszczająca
 4 pkt. ocena dostateczna
 6 pkt. ocena dobra
 8 pkt. ocena bardzo dobra
52
 10pkt. ocena celująca
Jeśli, któraś odpowiedź była niepełna lub wymagała pomocy nauczyciela, uczeń otrzymuje za nią tylko 1 punkt. Gdy suma punktów waha się
pomiędzy pełnymi ocenami, nauczyciel zadaje uczniowi pytanie dodatkowe (mające dać mu szansę na uzyskanie lepszej noty).
Oceniane są też odpowiedzi krótkie, w czasie głównego toku lekcji np.dotyczące nowych treści realizowanych po raz pierwszy lub pytań
nawiązujących do lekcji poprzednich. Oceny tych odpowiedzi są traktowane jako tzw. „plusy” – pięć „plusów” pozwala uzyskać przez ucznia
ocenę celującą (ocena aktywności twórczej ucznia).
Sprawdzanie w sytuacjach praktycznych (na bieżąco):
Niezależnie od wyników pisemnego i ustnego sprawdzania osiągnięć ucznia, nauczyciel zleca, a następnie kontroluje prace praktyczne w
czasie lekcji oraz jako zadanie domowe.
Do nich należą:
 opisy, rysunki, schematy, szkice, wykresy, tabele wykonywane samodzielnie przez uczniów na podstawie różnych źródeł informacji (np.
atlasu, podręcznika, literatury popularnonaukowej, filmów, multimediów, czasopism geograficznych);
 opisy, rysunki, schematy, szkice, wykresy, tabele wykonywane przez uczniów w wyniku obserwacji i pomiarów obiektów oraz zjawisk
przyrodniczych;
 krótkie opracowania dotyczące wybranych wydarzeń na świecie, w Polsce i we własnym regionie, wykonywane na podstawie informacji
z prasy, radia, telewizji, Internetu;
 opracowania charakteryzujące wybrane państwo lub region świata;
 opracowania eksponujące specyfikę i walory własnego regionu;
 wykonywanie zadań w zeszytach ćwiczeń.
Ocena tych prac odbywa się według następujących kryteriów:
 poprawność merytoryczna i językowa;
 zgodność treści z tematem, jej przejrzystość i porządek, z uwzględnieniem wstępu, rozwinięcia i zakończenia;
 dobór treści i materiału ilustracyjnego, umiejętność oceny wiarygodności i selekcji informacji;
 estetyka i staranność wykonania, czytelność i funkcjonalność rozwiązań graficznych;
 jakość bibliografii, różnorodność wykorzystywanych źródeł informacji, umiejętność powoływania się na literaturę źródłową.
53
Obserwacja i ocena ucznia pracującego w grupie:
Obserwacja i ocena ucznia pracującego w grupie ma na celu wzmocnienie u uczniów zachowań pozytywnych z punktu widzenia
funkcjonowania grupy i eliminowanie działań destrukcyjnych.
Aby ocenić współpracę ucznia w grupie, nauczyciel powinien zaobserwować:
 w jakim stopniu jego zachowanie świadczy o odpowiedzialności za wykonanie zadania powierzonego grupie, czy podejmuje się pełnienia
roli ustalonej przez grupę, czy realizuje zadania wynikające z roli prawidłowo i z korzyścią dla grupy;
 w jakim stopniu jego zachowanie świadczy o odpowiedzialności za funkcjonowanie grupy jako całości oraz za pełnienie ról przez jej
członków, czy występuje z inicjatywą pomocy innym uczniom, czy akceptuje decyzje grupy i rozwiązuje konflikty.
Współpracę w grupie mogą oceniać: nauczyciel lub uczniowie (wzajemnie lub dokonując samooceny), uwzględniając wyżej wymienione
kryteria oraz zasady przyjęte w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania.
Kontrola i ocena zeszytów przedmiotowych (jedna ocena w okresie)
Prowadzenie przez ucznia bieżących notatek w zeszycie przedmiotowym jest jednym z warunków zwiększenia trwałości efektów procesu
nauczania.
Prowadzenie zeszytu przedmiotowego ocenia nauczyciel według następujących kryteriów:
 poprawność merytoryczna i językowa wykonanych zadań i notatek;
 systematyczność sporządzania notatek, wykonywania zadań, w tym również domowych;
 estetyka i staranność wykonania, czytelność i funkcjonalność rozwiązań graficznych.
Udział w konkursach:
Udział w konkursach przedmiotowych ocenia się w sposób szczególny, gdyż zakres wymagań jest tu znacznie większy. Szczególne
osiągnięcia ucznia w tym zakresie oceniane są celująco.
.
54
Projekty prace długoterminowe, wykonane przez ucznia w domu, prezentowane lub omówione na zajęciach.
Referaty i materiały pomocnicze – prace wyszukane lub zrobione przez ucznia w domu.
Zasady pracy i ocenianie ucznia zdolnego i z orzeczeniem – indywidualizacja pracy.
Uczniowie zdolni poszerzają swoją wiedzę z GEOGRAFII poprzez udział w konkursach oraz otrzymują zadania do rozwiązania o
podwyższonym stopniu trudności (prace dodatkowe, zadania domowe).
2. Uczniowie o obniżonych wymaganiach
- uczniom tym wydłuża się czas pisania prac pisemnych
- otrzymują również pytania na poziomie podstawowym i koniecznym
- zadania domowe o obniżonym stopniu trudności
1.
Uwagi końcowe.
o uczeń musi napisać wszystkie prace zapowiedziane i zrealizowane w jego klasie
o każda ocena otrzymana w wyniku poprawy pracy jest wpisywana do dziennika i liczona, jak ocena pierwotna do
średniej ważonej
o uczeń nie może przystąpić do poprawy pracy jeśli ocenę niedostateczną otrzymał w wyniku oszustwa
(odpisywanie, ściąganie)
o uczeń pracuje na swoją ocenę końcową cały okres i rok szkolny; nie ma możliwości poprawić oceny końcowej
przez jednorazowe zaliczenie materiału
55
56

Podobne dokumenty