program wspierania uzdolnień dzieci w wieku

Komentarze

Transkrypt

program wspierania uzdolnień dzieci w wieku
PROGRAM
WSPIERANIA UZDOLNIEŃ
DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM
Pozwólmy dziecku doświadczad, eksperymentowad,
dowiadywad się i porównywad,
szukad i drążyd w głębinach wiedzy,
wyruszad w podróże odkrywcze czasami trudne, ale jakże bogate i fascynujące.
/Z "Gawędy Mateusza"C. Freinet/
Spis treści
WSTĘP
1. Cele i założenia programu
2. Charakterystyka programu
3. Dziecko zdolne - terminologia
4. Cechy charakteryzujące dziecko zdolne
5. Zdolnośd a uzdolnienia
6. Wpływ rodziców i nauczycieli na rozwijanie uzdolnieo
7. Jak rozwijad zdolności u dzieci
8. Promowanie osiągnięd dzieci
9. Zamierzone efekty
10. Ewaluacja
ZAKOŃCZENIE
Załączniki (Indywidualne programy pracy z dziedmi zdolnymi – w dokumentacji
wychowawców grup)
2
Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich
kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją, zadatkami na rozwijanie wielkiej twórczości oraz dużym
talentem społecznym. Trzeba stworzyd mu możliwości ich maksymalnego rozwoju. Już od
najmłodszych lat możemy zaobserwowad między dziedmi duże różnice indywidualne. Dotyczą one
szybkości i poprawności myślenia, bogactwai oryginalności pomysłów, tempa i łatwości wykonywania
różnych działao, a także gry na instrumencie muzycznym, rysowania, malowania. Różnice te określa
się mianem zdolności.
W przedszkolu najczęściej zwraca się uwagę na funkcje korekcyjno – kompensacyjne, a nauczyciele
zainteresowani są wyrównaniem trudności dziecka, usuwaniem lub łagodzeniem zaburzeo. Nie
poświęca się natomiast szczególnej, należnej uwagi dzieciom zdolnym. Nauczyciele i rodzice
dostrzegają wprawdzie takie dzieci, ale oferują im niewiele. Dzieci przejawiające wszelkie zdolności
i talenty trzeba nie tylko wychwycid spośród rówieśników, ale także je kształtowad, rozwijad,
wzbogacad i ciągle zachęcad do działania. Niezbędną okazuje się współpraca rodziców dziecka
z przedszkolem ( a później szkołą ). Umiejętnie rozwijany talent stanie się źródłem radości rodziców,
nauczycieli, a przede wszystkim samego dziecka.
Te refleksje przyczyniły się do powstania naszej pracy, którą poświęcamy zdolnym przedszkolakom.
1. Cele i założenia programu
Głównym założeniem programu „ZDOLNY PRZEDSZKOLAK” jest stworzenie warunków dzieciom
zdolnym do wszechstronnego i harmonijnego rozwoju, który może doprowadzid do pełnego rozkwitu
ich zdolności i zainteresowao.
Celem zasadniczym naszego programu jest:
• wielostronne wspieranie uzdolnieo,
• rozwijanie kreatywnych postaw,
• kształtowanie pozytywnej samooceny,
• budowanie prawidłowych więzi i relacji społecznych.
Realizacja tych celów powinna uwzględnid następujące cele szczegółowe:
Rozwój intelektualny:
• rozwijanie obszarów zainteresowao,
• pogłębianie wiedzy,
• stwarzanie możliwości do eksperymentowania.
Rozwój społeczny:
• rozwijanie umiejętności współpracy i współdziałania w grupie,
• dostarczanie okazji do przeżycia pozytywnych doświadczeo społecznych takich jak tolerancja,
życzliwośd, empatia.
Rozwój emocjonalny:
• kształtowanie pozytywnej samooceny: wiara we własne siły i możliwości,
• przezwyciężenie niepewności i lęku,
• radzenie sobie z porażkami i niepowodzeniami.
3
Powyższe cele ogólne i szczegółowe nauczyciel dostosowuje do rozwoju intelektualnego
i emocjonalno - społecznego dziecka i realizuje je w ramach zajęd wzbogacających poprzez sytuacje
edukacyjne na terenie przedszkola.
2. Charakterystyka programu
Jest to program rozwoju dzieci zdolnych w wieku przedszkolnym. Przeznaczony jest dla nauczycieli
napotykających w swojej pracy wychowawczo - dydaktycznej dzieci utalentowane. Jest programem
promującym dzieci zdolne, wzbogacającym proces wychowawczy tak, by pomógł im osiągnąd poziom
odpowiadający ich możliwościom. Szczególnie ważne jest, aby jak najwcześniej wychwycid dziecko
zdolne, po to by stworzyd mu sprzyjające warunki do rozwoju talentu. W tym celu przedstawiłyśmy
i omówiłyśmy dziesięd różnych uzdolnieo. Nauczyciele znajdą też wskazówki, jak stymulowad rozwój
procesów poznawczych tak, by uwolnid potencjał twórczy dziecka. Z programu dowiedzą się, kiedy
można zaobserwowad wczesne przejawy talentu przedszkolaka, jaką rolę pełnią rodzice dziecka
utalentowanego, a jaką nauczyciel - wychowawca.
Zajęcia zacząd należy od tematyki bliskiej dziecku, od tego co znane, do tego co nieznane. Propozycje
zajęd i zabaw muszą byd ciekawe dla dziecka, pobudzad jego kreatywne myślenie oraz wyobraźnię.
Zajęcia wzbogacające mogą byd prowadzone już od trzeciego roku życia, odpowiednio realizowane
pogłębią wiedzę i zainteresowanie dzieci, wzmocnią ich więź ze światem społecznym oraz nauczą
rozpoznawad i nazywad uczucia swoje i innych. Program przeznaczony jest do realizacji dla dzieci
w wieku przedszkolnym. Zabawy i gry zaplanowane są dla małej grupki dzieci.
3. Dziecko zdolne
„Dziecko zdolne osiąga lepsze wyniki od swoich rówieśników w przypadku gdy, zachowane są
jednakowe dla wszystkich warunki pracy, lub uzyskuje te same wyniki co inni przy mniejszym
wysiłku.” (W. Okoo)
Problematyka zdolności należy do dziedzin psychologii, które nie dopracowały się zintegrowanego
systemu pojęd. Samo pojęcie "zdolnośd" jest używane w różnych znaczeniach. Najogólniej bywa
definiowane jako: indywidualne możliwości skutecznego działania w różnych dziedzinach, dlatego
ogólnie przyjęty jest podział na zdolności ogólne i specjalne. Pierwsze przejawiają się w każdym
działaniu i wpływają na wszelkie poczynania - utożsamia się je, więc z inteligencją ogólną definiowaną
jako "...zdolnośd do uczenia się, ogólną zdolnośd do rozwiązywania nowych (bądź względnie nowych)
zadao i problemów, zdolnośd przystosowywania się do nowych warunków..." (T. Lewowicki)
Natomiast zdolności specjalne określane są jako zdolności "do czegoś", do pewnych określonych
dziedzin działalności (muzycznej, plastycznej, ruchowej, literackiej, organizacyjnej itp.). Podkreśla się,
że występuje pewna chronologia w pojawieniu się uzdolnieo specjalnych. Już w okresie
przedszkolnym pojawiają się zdolności artystyczne (taoce, balet, muzyka, plastyka) jak również
zdolności w różnych kierunkach i dziedzinach. Rozpoznawanie dzieci uzdolnionych jest procesem
trudnym i długim. Trzeba, bowiem dokładnie poznad psychikę dziecka, jego charakter,
zainteresowania, nawyki kulturalne lub sądy. Wielu psychologów i pedagogów sugeruje by rozpocząd
go możliwie w najwcześniejszym wieku dziecka przy użyciu wielu różnych kryteriów. Trzeba bacznie
obserwowad dzieci by nie przeoczyd żadnej ważnej wskazówki. Wiele dzieci zdolnych wykazuje
wzmożoną zdolnośd koncentracji i skupiania się na określonym zadaniu np.: zdolności do
matematyki. Wiele wskazówek może dostarczyd obserwacja dziecka w trakcie zabawy
4
z rówieśnikami, czy potrafi inicjowad zabawy, wymyślad skomplikowane i ambitne zabawy dla swoich
rówieśników. Do zabaw takich będzie potrzebna wyobraźnia i zdolnośd "tworzenia". W codziennej
pracy takie dzieci od razu dają się zauważyd wśród innych. Dzieci te przyjmują najczęściej na siebie
role wiodące, na które inne dzieci chętnie przystaną. Dzieci utalentowane, nawet te małe zauważają
z łatwością humor w powieściach, sztukach, wierszykach. Są bardzo wrażliwe, mają skłonnośd do
głośnego protestowania przeciwko niesprawiedliwości wobec siebie lub innych. Są niezależne w
działaniu i nauce, odznaczają się dobrą pamięcią. Należy wiedzied, że dzieci utalentowane szybko się
nudzą przy powtarzaniu tych samych, rutynowych czynności, dlatego trzeba wciąż poszerzad
i wzbogacad oraz indywidualizowad wymagania. Wiele dzieci ma bogate słownictwo i posługuje się
językiem w sposób umiejętny i łatwy. Jednym ze wskaźników talentu młodszych dzieci może byd np.
mania kolekcjonowania różnych przedmiotów, następnie grupowania ich według różnych kryteriów.
Ostatnimi czasy popularnym hobby dzieci zdolnych i utalentowanych stał się komputer (pod
warunkiem, że będzie on poznawany i twórczo wykorzystywany nie tylko do gier).
4. Cechy charakteryzujące dziecko zdolne
Dziecko zdolne, bardzo często w sposób wyraźny manifestuje swoisty dla siebie układ zdolności,
warunkujący ponadprzeciętny poziom wykonywania jakiegoś rodzaju działalności (wskazuje na
indywidualne uzdolnienia), określa dośd wyraźnie granice własnej indywidualności, określa obszar
własnych myśli, ukazuje głębie myśli (wewnętrzna jakośd myśli, inaczej- bystrośd).
Obserwacja dzieci uzdolnionych pozwala na wyodrębnienie pewnych charakterystycznych cech.
Kim Tegel sporządziła listę oznak talentu (uzdolnieo) małego dziecka:
• zachowywanie się bądź posługiwanie zabawkami czy urządzeniami w sposób niezwykły lub
nowatorski;
• wczesna umiejętnośd czytania ("czytanie" pojęte jako "rozumienie znaczenia tekstu drukowanego")
i przypominania sobie faktów;
• umiejętnośd rozróżniania wielu rozmaitych podzbiorów w dużych zbiorach przedmiotów;
• zadawanie pytao na tematy trudne do uchwycenia (np. śmierd, czas itp.)
• wykazywanie zainteresowao różnymi zależnościami ( np. cyklami życia);
• opowiadanie dowcipów, których nie rozumieją rówieśnicy;
• kwestionowanie opowiadao odwołujących się do wydarzeo, które nie mogły zaistnied
w rzeczywistości.
Zdaniem J. Cropley’a dziecko zdolne to takie, które cechuje:
• żywa wyobraźnia,
• elastycznośd,
• ciekawośd,
• niezależnośd,
• akceptacja siebie,
• akceptacja różnorodności,
• zaufanie do siebie,
• otwartośd na podświadomośd- zaufanie własnej intuicji,
• zdolnośd do pracy nad kilkoma pomysłami równocześnie,
• zdolnośd restrukturalizacji problemów,
• zdolnośd do wychwytywania istotnych szczegółów, konkretów,
5
• fascynacja zadaniem lub dziedziną aktywności,
• odpornośd na przedwczesne wycofanie się,
• preferowanie różnorodności,
• chęd zadawania wielu pytao,
• chęd ujawniania i eksponowania innym własnych osiągnięd,
• chęd konsultowania się z innymi, ale nie wykonywania ich poleceo,
• chęd wychodzenia poza „ramy”, stereotypy,
• chęd podejmowania decyzji
Dziecko wybitnie uzdolnione według G. Hildretha to dziecko które:
• przewyższa swoich rówieśników uzdolnieniami innymi niż czysto fizyczne,
• legitymuje się niezbędnymi możliwościami intelektualnymi i osiąga wybitne rezultaty w nauce,
• jest przedwcześnie umysłowo rozwinięty „od najmłodszych lat do okresu dojrzałości’’,
• jego nieprzeciętne uzdolnienia mogą byd ogólne lub specjalne,
• uzdolnienia, którymi przewyższa rówieśników, pozwalają przewidywad nieprzeciętne osiągnięcia
wysoko cenione społecznie.
5. Zdolnośd a uzdolnienie
ZDOLNOŚĆ - to dyspozycje, potencjał, który umożliwia i współwarunkuje wysokie osiągnięcia w
określonej dziedzinie działalności. Zdolności wskazują, więc na dyspozycje człowieka do jakiegoś typu
działalności. Zdolności tworzą pojedyncze właściwości człowieka, głównie właściwości intelektualne.
UZDOLNIENIA - obejmują nie tylko zespół zdolności, ale również wiedzę, umiejętności oraz określone
cechy osobowości. O uzdolnieniu możemy mówid wtedy, kiedy ustala się aktualne osiągnięcia dziecka
w zakresie wybranej funkcji, czynności czy szerzej - w wybranej dziedzinie działalności.
O istnieniu zdolności potencjalnych można orzekad jedynie na podstawie pomiarów
psychologicznych, natomiast uzdolnienia określa się na podstawie analizy wytworów wykonywanych
w codziennych, naturalnych warunkach funkcjonowania dziecka, w naturalnych sytuacjach i w
naturalnym środowisku. Uzdolnienia pokazują więc rzeczywiste różnice osiągnięd różnych dzieci,
mimo podobnych warunków zewnętrznych.
UZDOLNIENIA ARTYSTYCZNE

DZIECKO:
• Tworzy własne kompozycje
• Poprzez swoje dzieła wyraża uczucia
• Samodzielnie dobiera technikę do tworzonego dzieła plastycznego
• Potrafi odróżniad barwy, ich odcienie i natężenie
• Potrafi dostrzec perspektywę
• Potrafi nanieśd w swojej perspektywę
• Potrafi wyrazid odczucia na temat oglądanej pracy plastycznej
• Wypełnia wolny czas rysowaniem, malowaniem, lepieniem itp.
• Rysuje wiele rzeczy, nie tylko ludzi, kwiaty czy domy
• Koncentruje uwagę na zajęciach plastycznych i czerpie z nich przyjemnośd
6
UZDOLNIENIA MUZYCZNE

DZIECKO :
• Lubi zajęcia muzyczne
• Fascynuje się światem dźwięków
• Lubi śpiewad
• Bezbłędnie odtwarza rytm
• Wymyśla oryginalne melodie
• Tworzy własne kompozycje muzyczne
• Potrafi ułożyd własny tekst do muzyki
• Lubi słuchad muzyki
• Jest wrażliwe na muzykę
• Lubi taoczyd
• Szybko opanowuje grę na instrumentach
• Potrafi rozróżnid natężenie dźwięku
• Rozróżnia tempo
• Odtwarza akcent muzyczny
• Lubi brad udział w koncertach
UZDOLNIENIA AKTORSKIE

DZIECKO :
• Potrafi wyrażad siebie, swoje uczucia
• Swobodnie wciela się w każdą rolę
• Ma bogatą mimikę, gesty
• Potrafi obserwowad i naśladowad ludzi i zwierząt
• Umiejętnie wyczuwa stany emocjonalne
• Ma bujną wyobraźnię
• Potrafi zmieniad modulowad głosem
• Ma szeroki zakres pamięci krótkotrwałej
• Ma nad wiek rozwinięte poczucie humoru
• Chętnie uczestniczy w spektaklach, przedstawieniach
UZDOLNIENIA JĘZYKOWE

DZIECKO :
• Lubi słuchad rozmów w językach obcych
• Chętnie uczy się słówek
• Potrafi je powtórzyd prawidłowo wymawiając
• Lubi się uczyd, pyta o znaczenie
• Ma dobrą pamięd językową
• Wykazuje duże zainteresowanie nauka języków
• Powtarza słówka, tworząc własny język
UZDOLNIENIA NAUKOWE

DZIECKO :
• Potrafi zadawad precyzyjne pytania
• Interesuje się zjawiskami przyrodniczymi
7
• Lubi zabawy badawcze
• Potrafi myśled logicznie
• Zauważa szczegóły
• Lubi słuchad wiadomości związanych z nauką i przyrodą
• Potrafi długo i cierpliwie zajmowad się jedną czynnością
• Ma dobrze rozwinięte myślenie analityczno-przyczynowe
• Przejawia wielką ciekawośd
• Kieruje się zainteresowaniami, zbiera rzeczy
• Wybiera sytuacje nowe i stawiające opór
• Jest spostrzegawcze i ożywione
• Szybko się uczy
• Długo przechowuje informacje w pamięci
• Zadaje wiele pytao
• Robi wiele rzeczy na swój sposób
• Eksperymentuje z tym co ma w ręku
• Wymyśla wiele sposobów na osiągnięcie celu
• Udziela nieoczekiwanych, ,, przemądrzałych’’ odpowiedzi
• Lubi pracowad samo
UZDOLNIENIA TECHNICZNE

DZIECKO :
• Lubi zabawy badawcze
• Potrafi długo i cierpliwie zajmowad się jedną czynnością
• Manipuluje przedmiotami ( rozkłada je i składa)
• Zadaje wiele pytao na temat działania urządzeo
• Ma dobrze rozwinięte myślenie analityczne
• Potrafi rysowad schematy urządzeo zgodnie ze swoją wiedzą i odczuciem
• Przejawia nad wiek wysoki poziom planowania, rozwiązywania problemów
i abstrakcyjnego myślenia
• Samodzielnie rozwiązuje problemy konstrukcyjne
• Jest pomysłowe, wpada na oryginalne pomysły
UZDOLNIENIA LITERACKIE /PISARSKIE/

DZIECKO :
• Lubi słuchad bajek, opowiadao
• Fascynuje się światem liter
• Chętnie uczy się pisania liter
• Tworzy własne znaki graficzne odzwierciedlające pismo
• Chętnie uczy się czytad
• Szybko czyta ze zrozumieniem
• Potrafi płynnie łączyd zdania w opowiadanie
• Ciekawie opowiada
• Potrafi myśled kreatywnie
• Wcześnie przejawia zainteresowania książkami i czytaniem
• Ma nad wiek bogaty słownik
8
UZDOLNIENIA MATEMATYCZNE

DZIECKO :
• Potrafi szybko liczyd
• Potrafi liczyd w pamięci
• Potrafi zamieniad otoczenie na liczby
• Zapamiętuje długie sekwencje liczbowe
• Potrafi i lubi grad w gry liczbowe
• Potrafi rozwiązywad zadania z treścią
• Swobodnie posługuje się komputerem i szybko uczy się jego obsługi
UZDOLNIENIA PRZYWÓDCZE

DZIECKO :
• Dobrze adoptuje się w nowym miejscu
• Łatwo kontaktuje się z innymi dziedmi i z dorosłymi
• Często jest poszukiwane przez rówieśników
• Umie wpłynąd na innych, by zmierzali do pożądanych lub niepożądanych
celów
• Inni oglądają się na niego, gdy trzeba wpaśd na pomysł lub podjąd decyzję
• Jest wybierany przez rówieśników
UZDOLNIENIA SPORTOWE

DZIECKO :
• Fascynuje się ruchem
• Potrafi naśladowad ruchy
• Koordynuje ruchy swojego ciała
• Potrafi swobodnie wykonywad dwiczenia
• Rywalizuje w grach zespołowych
• Swobodnie łapie piłkę
• Rzuca prawą i lewą ręką
• Lubi obserwowad zawody sportowe
• Potrafi określid swoje zainteresowania sportowe
6. Wpływ rodziców i nauczycieli
Rodzice posiadają ogromny wpływ na rozwój i wykorzystanie zdolności ich dziecka. Dzieci, którym
rodzice czytają bajki, zachęcają do rozmów, zadawania pytao i odpowiadania na nie niewątpliwie
mają większe szansę na rozwój intelektualny niż te, które posadzone przed telewizorem mają nie
przeszkadzad zapracowanym rodzicom. To właśnie rodzina daje dziecku solidny fundament pod
przyszły rozwój.
ISTNIEJĄ DWIE „ZŁOTE ZASADY” DLA RODZICÓW DZIECKA ZDOLNEGO:
1. Twoje zdolne dziecko jest przede wszystkim dzieckiem.
2. Nic na siłę!
9
Rodzice pragną, aby ich dziecko rozwijało się lepiej i szybciej od innych dzieci, ale najczęściej nie
doceniają twórczej aktywności własnego dziecka, jego bogatej wyobraźni - nie widzą w tym żadnych
wartości rozwojowych. Dlatego tak istotne jest zadanie nauczyciela, mające na celu uświadomienie
rodzicom wartości wspierania twórczości dziecka jako ogromnego kapitału na przyszłośd i pozyskania
ich w pobudzaniu kreatywności dziecka. Ta współpraca z rodzicami ma na ogromny wpływ na
wzmacniania zainteresowao, uzdolnieo dziecka, gdyż tworzenie w środowisku rodzinnym naturalnym, sprzyjającym, bliskim i akceptującym daje większą szansę na „pełne ujawnienie siebie”,
na oryginalnośd pomysłów, samodzielnośd w poszukiwaniu i realizacji rozwiązao.
Należy zwrócid również uwagę na umiejętnośd kontaktu i porozumienia się rodziców z dzieckiem.
Można wskazad jak należy mówid do dziecka, aby je pobudzad a nie hamowad.
NIE
TAK
Skąd bierzesz takie niemądre pomysły?
Nie zadawaj głupich pytao.
Czy potrafisz zrobid cokolwiek jak trzeba?
Nie zachowuj się jak małe dziecko.
To nie jest takie łatwe, jak Ci się wydaje.
Dlaczego Ty nigdy nie myślisz?
To wszystko, co masz do powiedzenia?
Ile razy mam Ci powtarzad?
Kto widział, żeby tak robid?
Dlaczego nie pomyślisz, zanim zaczniesz mówid? Jak doszedłeś do takich wniosków?
Dobrze że sam na to wpadłeś.
To bardzo pomysłowe.
Dobre ( ciekawe) pytanie, spostrzeżenie.
Wierzę, że dasz sobie radę.
To, co mówisz jest interesujące.
Powiedz o tym coś więcej.
Przemyśl inne możliwości.
Jak postanowisz, tak będzie dobrze.
Najpierw spróbuj sam. Jak będzie potrzebna pomoc daj znad.
Rodzice muszą pamiętad, że ich zdolne dziecko ma te same potrzeby, co inne dzieci. Nie jest to „mały
dorosły”. Dziecko musi mied zaspokojoną potrzebę miłości, poczucia bezpieczeostwa i akceptacji.
Talent ma byd dla niego przeżyciem przyjemnym i bogatym, a nie presją. Rodzice powinni zadbad
o życie towarzyskie dziecka, stwarzad sposobnośd do nawiązywania kontaktu z gronem kolegów
i znajomych. Dziecko zachęcane powinno byd do wyjazdów na wycieczki, obozy itp., aby tym
sposobem uczestniczyd w różnych wydarzeniach społecznych, aby nie pozostawad na uboczu. Należy
wypracowad równowagę między nauką, a życiem towarzyskim. Nie może zaistnied sytuacja, że
dziecko cały czas wolny poświęca nauce. Rodzice powinni zapewnid dziecku własny kącik, gdzie może
ono czytad, pisad, tworzyd i oddawad się swoim zainteresowaniom. Należy szanowad jego
prywatnośd, pozwolid na „bycie samym”. Ponadto należy uszanowad dziecka chęd do bycia innym,
ekstrawaganckim, ponieważ poczucie własnej wartości jest ważniejsze niż jakieś narzucone,
konwencjonalne zachowanie czy opinia. Istotną częścią procesu wychowania stanowi zabawa, która
jest doskonałą odskocznią od trudnych i intelektualnych wysiłków dziecka. Często dziecko zdolne
chce przewodzid i narzucad treśd zabawy. Należy w tym momencie reagowad i uświadamiad dziecku,
10
że w zabawie wszyscy są ważni i mają prawo do swojego zdania, własnych pomysłów. Często zdarza
się też, że dziecko zdolne odbiega od tradycyjnego, konwencjonalnego myślenia i zachowuje się
wbrew ogólnie przyjętym zasadom. Momenty te rodzice muszą wychwycid i wyjaśniad podając
przykłady z życia wzięte, a przedstawione w sposób bezpośredni i szczery. Rodzice nie powinni
porównywad swoich dzieci, ale traktowad i oceniad je indywidualnie. Ważne jest, by rozumieli mocne
i słabe strony każdego dziecka. Dziecko musi mied świadomośd, że każdy człowiek jest w czymś lepszy
od drugiego. Rodzice nie mogą wywierad presji na dziecko, że zawsze i we wszystkim ma byd
najlepsze. Rodzice dziecka zdolnego powinni kochad je mądrze, nie robid „ nic na siłę” i pamiętad,
że aby ich dziecko odniosło sukces niezbędne jest ich wsparcie. Powinni tworzyd atmosferę, która
będzie dziecko stymulowad intelektualnie, pobudzała jego ciekawośd. Wzajemne relacje dziecko rodzice oparte winny byd na wzajemnym szacunku, odpowiedzialności, zaufaniu i aprobacie. Rodzice
niech aktywnie interesują się tym, co dziecko robi, niech służą radą, pomagają wyznaczad priorytety
i osiągalne cele, a nie tylko stawiają wymagania ponad poprzeczkę możliwości dziecka.
Niech pamiętają by nie porównywad dziecka z jego rodzeostwem. Nigdy też niech nie faworyzują
jednego czy drugiego dziecka.
Sami rodzice, aby nie skrzywdzid własnego dziecka, żeby nie doszło do konfliktu dziecko - rodzice,
powinni zadad sobie poniższe pytania:
1. Czy kiedykolwiek dałem mojemu zdolnemu dziecku odczud, by osiągnęło wyniki dla mnie?
2. Czy kładłem zbyt wielki nacisk na istotę dokonao, zamiast dbad o dziecko jako indywidualnośd?
3. Czy niszczę pewnośd siebie mojego dziecka, obwiniając je o wiele spraw, w miarę jak staje się
coraz starsze i bardziej samodzielne.
4. Jak reaguję, kiedy moje dziecko jest poirytowane? Czy uciekam się do sarkazmu lub wywlekam
to, co jest jego słabą stroną?
5. Czy sam stanowię odpowiedni wzorzec do naśladowania?
Rodzice powinni wypracowad sobie sposoby minimalizowania konfliktów, angażując w wykonywanie
różnych czynności i podejmowanie decyzji całą rodziną. W wspomaganiu rozwoju uzdolnieo dzieci
ważną role odgrywa nauczyciel i przedszkole, w którym to dziecko przebywa wiele godzin.
Przedszkole daje dziecku wiele możliwości ujawniania i rozwijania własnych uzdolnieo, z tego m.in.
względu, iż ma ono tutaj więcej czasu na zabawy i zajęcia swobodne, podejmowane z własnej
inicjatywy, zgodnie z potrzebami, zainteresowaniami umożliwiającymi rozwijanie się otwartości,
spontaniczności i samodzielności. Tu dziecko ma wiele okazji do indywidualnych kontaktów
z nauczycielem i rówieśnikami, do obserwowania osiągnięd kolegów i porównywania ich z własnymi.
Ponadto przedszkole posiada przestrzeo do zagospodarowania wg potrzeb i zainteresowao dzieci.
Jest bogato (w sensie ilości i różnorodności) wyposażone w zabawki i pomoce dydaktyczne
zapewniając swobodny do nich dostęp. Aranżacja pomieszczeo uwzględnia pomysły i potrzeby dzieci,
gdyż to one są gospodarzami, a my - dorośli współgospodarzami służącymi pomocą w doposażenie
kącików zainteresowao w niezbędne elementy takie jak np.: parawany, kartony, materace, stroje,
materiały niekonwencjonalne, itp. Akcesoria kącików zabaw - zainteresowao nie są stałym
elementem, są stale wzbogacane lub wymieniane i przez cały czas inspirują dzieci i pobudzają ich
zmysły. W tych kącikach dzieci doskonale się bawią, odpoczywają, realizują własne pomysły
i ujawniają samych siebie.
11
Kąciki te mogą byd różne w zależności od potrzeb dzieci np.:
kącik plastyczny (artystyczny),
kącik młodego konstruktora
kącik teatralny
kącik fryzjerski
kącik książki ( literacki)
kącik przyrodniczy
kącik muzyczny
kącik rzeźbiarski
kącik sportowy
kącik folklorystyczny
kącik badawczy.
Dostosowanie kącików, aranżacja pomieszczeo do potrzeb dzieci sprzyja rozwojowi ciekawości
poznawczej, postaw badawczych i zainteresowao, gotowości do wykonywania różnorodnych zadao
praktycznych. Nauczyciel-wychowawca nie determinuje, ale tylko wpływa na zaciekawienie,
zainteresowanie, na działalnośd dziecka dostarczając mu możliwości samodzielnego zbierania
doświadczeo, stwarzania nowych sytuacji, dostarczanie wrażeo oraz stwarzanie atmosfery zaufania,
szacunku, wolności, co stanowi istotę inspirowania aktywności twórczej dziecka. Dziecko zyskując
odpowiednie przewodnictwo nauczyciela, jako inspiratora, doradcy, organizatora warunków
materialnych i psychologicznych samodzielnie dokonuje wyboru zadao twórczych lub odtwórczych.
Tak więc, aby zdolności dziecka mogły się rozwijad, konieczny jest udział wychowawcy.
Nauczyciel stwarza dzieciom odpowiednie warunki umożliwiające pełen rozkwit zdolności,
a mianowicie:
• akceptuje dziecko „takie jakie jest” respektując autonomię dziecka
• dba o atmosferę życzliwości i otwartości
• pozytywnie mówi o próbach twórczych dziecka
• wyzwala ekspresję emocjonalną doprowadzając do ,, otwarcia się”
• umacnia poczucie wiary we własne siły, co w efekcie doprowadza do uruchomienia
dyspozycji twórczych
• wspomaga dziecko w samorealizacji, naucza przyjętych zwyczajów i norm zachowao,
potrzebnych do skutecznego współżycia z innymi
• pobudza inwencję i twórczą odkrywczośd dziecka
• doprowadza, by dziecko w rozwiązaniu zaproponowanych mu zadao wysuwało własne
pomysły
• dostarcza jak największą liczbę bodźców pobudzających dziecko do twórczości zgodnie
z potencjałem
• koncentruje się na myśleniu dziecka, a nie na poprawnych wynikach
• daje dośd czasu, swobodę wyboru metod, miejsca, tempa, partnera, środków
• podkreśla samodzielnośd dziecka
• unika osądzania
• ceni indywidualnośd
• oczekuje dobrych wyników
• jest aktywnym słuchaczem
• wykazuje autentyczne zainteresowanie
• zakłada, że się uda
• dzieli z dziedmi ryzyko
• zachęca do eksperymentów
• jest dostępny
• szanuje decyzje podjęte przez dzieci
12
• uwzględnia zainteresowania dzieci
• rozumuje razem z dziedmi
• traktuje dzieci partnersko
• jest gotowy do pomocy
• traktuje błąd, jako naturalny element uczenia się
• wykorzystuje pytania otwarte
• stosuje aktywne metody twórcze
• ceni nowe pomysły
• subtelnie wplata w tok zabaw dzieci zadania rozwijające, kształtujące, doskonalące
osobowośd
• pracuje nad wytrwałością, samodzielnością i samokontrolą dzieci w podejmowanych
zadaniach
• dostosowuje swoje oddziaływania na dzieci do indywidualnego poziomu rozwoju ich
zdolności
• wartościuje nie tylko wytwór ale ważny dla modyfikacji i dwiczenia zdolności proces
dochodzenia do efektu koocowego
• uczy dzieci ponoszenia porażek bez uszczerbku na psychice
• umiejętnie organizuje edukację
• pracuje z dzieckiem indywidualnie zachowując jego indywidualną linię rozwoju
Działania wychowawcy mogą mied również hamujący wpływ zarówno na twórcze myślenie dziecka
jak i na jego uzdolnienia. Przejawia się to w samej postawie nauczyciela, a mianowicie:
• jest autorytarny (wie lepiej ) i jest szefem
• spodziewa się niedobrego – tropi błędy
• wzmacnia zależnośd dzieci ( lubi posłuszeostwo)
• ceni konformizm
• krytykuje i osądza
• wyraża dezaprobatę
• zakłada z góry poprawna odpowiedź
• odrzuca nowe pomysły
• nie wykazuje prawdziwego zainteresowania
• ogranicza czas
• narzuca decyzje
• trzyma się ustalonych przez siebie reguł
• przerywa
• niecierpliwi się
• ostro odpytuje
• nie zapewnia informacji zwrotnych.
Nauczyciela - wychowawcę cechowad musi empatia będąca ważnym składnikiem jego osobowości.
Nauczyciel empatyczny dostrzega, rozumie i właściwie reaguje na emocje innych. Stara się więc
poznad co czują, co myślą i dlaczego coś robią jego dzieci. Wie także kiedy spieszyd z pomocą, a kiedy
się od niej powstrzymad. Organizując pracę z dzieckiem zdolnym nauczyciel musi opracowad
problem, który chce uczynid przedmiotem procesu dydaktyczno - wychowawczego. Dobiera istotne
pytania i treści, które mogą byd interesujące dla dziecka. Następnie organizuje wspólne z dzieckiem
najbliższą przestrzeo. Może byd to miejsce do czytania, do obserwacji przyrodniczych czy malowania.
13
Jedyne z tych miejsc mogą byd stałe, inne zaś będą tworzone okazjonalnie, w zależności od pomysłu
i potrzeb. Dla dziecka w wieku przedszkolnym miejsca powinny byd wydzielone materialnie np. przez
ułożenie mebli. Dopiero w tak wyznaczonych miejscach można wprowadzid umowy co do sposobu
dalszego postępowania. Każdy przedmiot, jego ułożenie musi czemuś służyd. W wydzielonym
i przygotowanym miejscu nauczyciel zapewni dziecku możliwośd samodzielnego i dowolnego
działania - pozwoli mu na poczucie sprawstwa. To poczucie sprawstwa pozwala dziecku poznad
radośd tworzenia, uświadomid sobie odpowiedzialnośd za swoje działanie. Nauczyciel wzmacnia
właściwe próby, zaś próby błędne wykorzystuje do pokazania, iż nie każde działanie prowadzi do
wykrycia problemu. Służy pomocą w porządkowaniu wyników dziecięcych obserwacji i poszukiwao.
Następnym etapem organizacji pracy może byd ekstrapolacja, czyli przeniesienie opracowywanego
problemu na inne treści lub na inną płaszczyznę działania dziecka. Kolejnym krokiem pracy jest
relaksacja. Dziecko poprzez zabawę ruchową, wyraża w ruchu, mimice, pantomimie swoje wrażenia
dotyczące opracowywanego zadania, problemu. Ostatni etap to dziecięce egzemplifikacje
opracowywanego problemu, czyli własne przykłady dziecka w zakresie stawiania i rozwiązywania
problemu. Nauczyciel stwarza sytuację wyzwalającą spontaniczne zachowania dziecka związane
z opracowywanym problemem. Dziecko podejmuje zadania proponowane przez nauczyciela lub
samodzielnie wymyśla problem i rozwiązuje go.
Ostatnim etapem jest ocena. Ma ona charakter opisowy, a nie wartościujący. Nauczyciel eksponuje
rozwiązania poprawne i oryginalne. Uczestnicząc w przemyślanej przez nauczyciela sytuacji
dydaktyczno - wychowawczych dziecko zdobywa wiedzę, porządkując ją, doskonali umiejętności
i nabywa nowych doświadczeo. Trzeba pamiętad, że dziecko zdolne szybko się nudzi powtarzaniem
tych samych czynności, dlatego trzeba ciągle poszerzad i wzbogacad program oraz indywidualizowad
wymagania.
7. Jak rozwijad zdolności dzieci
Rozwój każdego uzdolnienia wymaga celowo dobranych i specyficznych metod stymulujących te
komponenty uzdolnienia, które są dla niego specyficzne. Rozwijanie dyspozycji do działao twórczych
wymaga od nas znajomości metod, które stymulują twórczą aktywnośd. Niezbędnym warunkiem
twórczości jest ekspresja własna. Istotną sprawą jest stworzenie dziecku sposobności do
uzewnętrznienia treści, jakie pragnie wyrazid, kiedy odczuwa potrzebę, a także stworzenie sytuacji
motywujących je do działalności. Dziecko od najmłodszych lat ma swój udział w tym, kim się staje
i kim będzie. Ów udział dziecka w tworzeniu samego siebie będzie tym większy, im częściej aktywnośd
jaką podejmuje, będzie rzeczywiście jego ,,własną’’ aktywnością. Jedyny warunek, konieczny
i zarazem wystarczający, to właściwy styl pedagogiczny: od niego zależy, czy dziecku uda się wyrazid
to co chce wyrazid, czy też pozbawione możliwości całkowicie utraci chęd do ekspresji. Dlatego tak
ważne jest, aby w przedszkolu stosowad metody aktywizujące, które pobudzają dzieci do aktywności
twórczej, rozwijają predyspozycje dziecka, uwrażliwiają jego zmysły, uwalniają autoekspresję
sprzyjającą samookreśleniu, pobudzają wyobraźnię, pełnią funkcje poznawcze, rozrywkowe,
kompensacyjne i terapeutyczne, stymulują rozwój inicjatywy dziecka.

Do takich metod należy zaliczyd:
• Metodę W. Sherborne
• Metodę R. Labana
• Metodę K. Orffa
• Metodę A. M. Kniessów
• Metodę M. Montessorii
• Metodę C. Freineta
• Metodę E. Mendozy (tworzenie
opowiadania, bajki )
• Metodę Mnemotechnikę ( uczenie na
zasadzie skojarzeo)
• Metodę G. Domana
• Metodę Dobrego Startu
• Metodę Klanza
• Metodę P. Denisona
• Muzykoterapię
14
Zasady postępowania nauczyciela z dziedmi w celu rozwijania ich twórczości:
Ceo myślenie twórcze - bądź wrażliwy na wszelkie nowe pomysły, dzieci bardzo szybko dostrzegają
co się u nich ceni i uczą się tego.
 Uwrażliwiaj dzieci na bodźce istniejące w otoczeniu- rozwijaj u dzieci otwartośd na doświadczenia,
na określoną dziedzinę zjawisk.
 Zachęcaj do manipulowania przedmiotami i ideami- wzmacniaj tendencje do operowania
przedmiotami i badania ich.
 Ucz sposobów systematycznej analizy i oceny każdego pomysłu- dostarczaj sposobów
analizowania wiedzy tzn. zbadania pomysłu.
 Ucz tolerancji wobec nowych idei- zamiast oczekiwania stereotypowej odpowiedzi, doceo
oryginalną wypowiedź dziecka.
 Strzeż się przed narzucaniem sztywnych schematów- nie narzucaj jedynego ,,słusznego”
rozwiązania- zapewnij dziecku wolnośd, swobodę działania i możliwośd wyboru.
 Twórz i utrwalaj w grupie twórczą atmosferę- atmosfera ta charakteryzuje się brakiem kontroli,
przyzwoleniem, nieskrępowaniem, poczuciem bezpieczeostwa, brakiem lęku, współpracą,
elastycznością działania.
 Ucz dziecko, aby ceniło swe myślenie twórcze- ważne jest dokumentowanie (zapisywanie)
niezwykłych pomysłów. Umożliwia to późniejszą ocenę ich wartości, analizę, modyfikację,
zastąpienie nowymi, bardziej oryginalnymi ideami.
 Stwarzaj sytuacje wymagające twórczego myślenia- stawiaj dzieciom nadzwyczaj trudne –
w stosunku do ich możliwości- problemy ( niezbyt często, aby nie zniechęcid )
 Zapewniaj dzieciom zarówno okresy wzmożonej aktywności, jak i względnego spokoju- twórcza myśl
może przyjśd do głowy w każdym miejscu i czasie. Czasami dziecko by myśled
twórczo potrzebuje samotności, czasami obecności innych.
 Udostępniaj środki niezbędne do realizacji pomysłów
 Dostarczaj informacji dotyczących procesu twórczego- zapoznaj dzieci z prawidłowościami
procesów spostrzegania, uczenia się, pamięci, prawidłowościami procesu twórczego.
 Wspieraj i oceniaj uczenie się inicjowane przez same dzieci- rozwijaj motywację do samodzielnego
inicjowania procesów uczenia się
 „Zabijaj dzieciom dwieka”- dziw się wszystkiemu stawiając pytania kontrowersyjne lub takie, na
które nie sposób odpowiedzied.
 Utrwalaj zwyczaj pełnej realizacji pomysłów- wyrabiaj w dzieciach nawyk sprawdzania danego
pomysłu i wykonania żmudnej pracy w celu urzeczywistnienia go.
 Rozwijaj konstruktywny krytycyzm- krytyka innowatora, wskazuje nie tylko na to co jest złe, lecz
także jakie podjąd kroki, aby naprawid czy ulepszyd istniejący stan rzeczy.
 Zachęcaj do zdobywania wiedzy z różnych dziedzin- małe dzieci mają zazwyczaj rozległe
zainteresowania, co należy podtrzymad i rozwijad.

Wychowuj innych nauczycieli o odważnym umyśle- twórcze dziecko nie będzie się dobrze czuło
w szkole, jeśli nie spotka w niej nauczycieli, którzy cierpliwie wysłuchają jego pomysłów.


8. Promowanie osiągnięd dzieci.
Promowanie osiągnięd dzieci zdolnych będzie odbywad się poprzez:
prezentowanie prac twórczych (wystawy, gazetki przedszkolne, grupowe, kroniki prac twórczej,
albumy, prace plastyczne, pomoce dydaktyczne);
udział w imprezach artystycznych
nagrywanie na kasety wideo, fotografowanie osiągnięd dzieci
udział w konkursach organizowanych przez różne instytucje
okazjonalne uczestniczenie mediów: telewizji lokalnej, prasy
udział w spartakiadach, festiwalach, akcjach ekologicznych, charytatywnych na rzecz miasta
i środowiska
udział w imprezach, uroczystościach, obchodach rocznic o charakterze lokalnym
organizowanie festynów rodzinnych z udziałem środowiska lokalnego
spotkania, wspólne zabawy, uroczystości z udziałem rodziców
wspomaganie nauczyciela przez dziecko zdolne jako ,, asystent’’
prezentowanie osiągnięd w spotkaniach z ludźmi sukcesu (starszymi kolegami, rodzicami,
artystami...)
organizowanie pomocy koleżeoskiej dla dzieci zainteresowanych
9. Zamierzone efekty
Organizując warunki skutecznego wspierania uzdolnieo i zainteresowao dzieci zakładamy, że
wychowanek naszego przedszkola będzie:
podejmował próby odkrywania własnych możliwości twórczych
przejawiał chęd rozwijania własnych zainteresowao i uzdolnieo
będzie miał lepsze samopoczucie w przedszkolu
otwarcie i śmiało będzie umiał wyrażad swoje myśli i uczucia
będzie umiał radzid sobie z trudnymi sytuacjami związanymi z przeżyciami sukcesów i porażek
lepiej będzie rozumiał siebie i własne relacje ze społeczeostwem
nabędzie umiejętności lepszej koncentracji uwagi
dokona właściwego wyboru form aktywności własnej
będzie przejawiał świeżośd spostrzegania, spontanicznośd, gotowośd do fantazjowania, a przede
wszystkim pomysłowośd.
Wskaźnikami sukcesu systemu wspierania uzdolnieo są:
twórcza postawa, odwaga, pewnośd siebie, zaufanie
wysokie poczucie własnej wartości
zgodnośd ciała i umysłu
„odrzucenie maski”
świadomośd społeczna.
10. Ewaluacja
Miernikiem i sprawdzianem wspólnie podejmowanych działao nauczyciela i dziecka będzie ewaluacja
koocowa programów indywidualnych, którą wykonamy po całym przewidzianym cyklu zajęd.
Ewaluację programów przeprowadzimy poprzez:
analizę wytworów dziecka,
rejestrację postępów dziecka w formie kart pracy,
udział dzieci w konkursach: dyplomy, nagrody,
ankiety.
16
ZAKOŃCZENIE
Program ma na celu nie tylko rozwijanie zdolności i talentu dziecka, ale także stwarzanie warunków
do poznania samych siebie i swoich mocnych stron. Dziecko
zdolne jest przede wszystkim
dzieckiem, a dopiero później dzieckiem zdolnym , dlatego współżycie i współdziałanie
w grupie jest niezbędnym elementem jego prawidłowego funkcjonowania w życiu grupy
rówieśniczej. Poznając siebie, swoje ponadprzeciętne możliwości dziecko musi jednocześnie czud, że:
akceptacja, tolerancja, życzliwośd i empatia ułatwiają kontakty z innymi. Czasem trudno jest dziecku
przezwyciężyd egocentryzm i zrozumied, że inne dzieci czegoś nie potrafią tak dobrze, ale mimo to
mają takie same prawa. Program ten służyd ma wyrabianiu wrażliwości intelektualnej i emocjonalnej
niezbędnej w rozwijaniu dalszych zdolności dziecka. Ma on także kształtowad pozytywny stosunek do
zdobywania wiedzy poprzez działanie i zabawę.
Za najważniejsze czynniki sprzyjające osiąganiu zaplanowanych celów uważamy: pozytywny stosunek
dziecka do proponowanych zajęd - jego samodzielnośd, twórcze myślenie, kreatywnośd, umiejętnośd
współpracy w grupie, dobrą atmosferę pracy, dostosowanie metod i form do możliwości
indywidualnych dziecka, pomysłowośd i kreatywnośd nauczyciela w inspirowaniu działao dziecka,
samodzielne eksperymentowanie, poszukiwanie nowych, oryginalnych rozwiązao przez dziecko,
wsparcie działao nauczyciela przez dom rodzinny wychowanków, zmierzanie w kierunku rozwijania
zdolności na późniejszych szczeblach edukacji dziecka.
Program został przyjęty do realizacji na rok szkolny 2016/2017 na posiedzeniu Rady pedagogicznej
w dniu 31.08.2016r
BIBLIOGRAFIA















Brzezińska A. Aktywność własna jako warunek kształtowania się postawy twórczej u dziecka w wieku przedszkolnym.
Wychowanie w przedszkolu. 1988/ nr 1
Gloton R., Clero C. Twórcza aktywność dziecka. Warszawa 1985
Harris Helm J., Katz L.G. Mali badacze. Warszawa 2003
Kielar- Turska M. Jak pomagać dziecku w poznawaniu świata.Warszawa 1992
Kwiatowska M. Podstawy pedagogiki przedszkolnej. Warszawa 1988
Landau E. Twoje dziecko jest zdolne. Warszawa 2003
Lewis G. Jak wychować utalentowane dziecko. Poznań 1998
Limont W. Zdolności twórcze w wieku przedszkolnym. Wychowanie w przedszkolu 2002
Łaciak M. Rola nauczycielki przedszkola w kierowaniu zabawami dzieci. Poradnik dydaktyczny. ODN Bielsko- Biała 1984
Nęcka E. Psychologia twórczości. Gdańsk 2002
Nęcka E Treningi twórczości. Kraków 1989
Pomykało W. Vademecum dla rodziców. Warszawa 1987
Uszyńska J. O potrzebie wczesnej diagnozy zdolności dziecka. Wychowanie w przedszkolu.1989/5
Uszyńska J. Twórczy nauczyciel- twórcze dziecko. Wychowanie w przedszkolu. 1990/6
Wilgocka - Okoń Gotowość szkolna dzieci sześcioletnich. Warszawa 2003
17

Podobne dokumenty