Zarządzanie innowacjami w przedsiębiorstwach sektora MSP

Komentarze

Transkrypt

Zarządzanie innowacjami w przedsiębiorstwach sektora MSP
Justyna PATALAS-MALISZEWSKA, Monika CICHA
Uniwersytet Zielonogórski, Instytut Informatyki i Zarządzania Produkcją
E-mail: [email protected], [email protected]
Zarządzanie innowacjami
w przedsiębiorstwach sektora MSP
1. Wstęp
Innowacje moŜna określić jako nowe dobra i/lub nowe formy organizacji [1]. W literaturze przedmiotu wyróŜnia się następujące rodzaje innowacji: (1) nowe produkty,
(2) nowe procesy produkcyjne, (3) nowe rynki zbytu, (4) nowe struktury organizacyjne,
(5) nowe technologie i materiały, (6) nowe cechy jakościowe produktów. Przedsiębiorstwa sektora MSP, aby być konkurencyjne, powinny kreować i/lub wdraŜać innowacje
zgodnie z potrzebami rynku. Produkty innowacyjne pozwalają zdobywać uznanie rynku,
a niejednokrotnie utoŜsamiane są z firmą, która wprowadziła je na rynek. W ten sposób
firma jest rozpoznawalna oraz staje się konkurencyjna dla pozostałych firm. Z drugiej
strony innowacje stanowią barierę wejścia na rynek dla produktów substytucyjnych.
Zarządzanie innowacjami przyjmuje się w niniejszym artykule jako formułowanie
i implementację strategii innowacyjnej w przedsiębiorstwie. WyróŜnia się następujące
typy strategii innowacyjnych:
• strategia ofensywna – polega na tworzeniu w przedsiębiorstwie warunków, które
zachęcają pracowników do kreowania i opracowywania nowych rozwiązań,
• strategia defensywna – przedsiębiorstwo nie wprowadza rozwiązań innowacyjnych,
• strategia zakupu licencji – pozwala osiągnąć przedsiębiorstwu zysk poprzez zakup licencji technologicznych innych firm,
• strategia wchodzenia w niszę – poprzez zastosowanie tej strategii firma unika
konkurencji przedsiębiorstw z branŜy,
• strategia kreowania rynku – jest niewielu konkurentów w branŜy,
• strategia niezaleŜna – polega na ulepszeniu produktu będącego juŜ na rynku oraz
zwiększeniu jego udziałów,
• strategia pozyskiwania specjalistów – polega na pozyskaniu specjalistów z firm
konkurencyjnych,
• strategia pozyskania firmy – w strategii tej firma stara się przejąć inne firmy lub
połączyć się z nimi [2].
Przedsiębiorstwo wybierając odpowiednią dla siebie strategię innowacyjną powinno
brać pod uwagę takie czynniki jak: moŜliwości finansowe, moŜliwości kadrowe oraz
rzeczowe, obecny poziom rozwoju technologicznego, istniejące i przyszłe rynki zbytu,
moŜliwości innowacyjne konkurentów.
Sformułowano następujący problem badawczy. Dane jest przedsiębiorstwo sektora MSP
posiadające określone zasoby rzeczowe, osobowe, technologiczne i finansowe. Z drugiej strony istnieją rozwiązania innowacyjne. W jaki sposób przedsiębiorstwo moŜe
wdroŜyć i zarządzać innowacjami? Jaką strategię innowacyjną powinno przyjąć przedsiębiorstwo sektora MSP? Czy istnieje system oceny efektywności realizacji strategii
innowacyjnej w przedsiębiorstwach sektora MSP?
183
W artykule przeprowadzono analizę potrzeb przedsiębiorstw sektora MSP w zakresie
kreowania i/lub wdraŜania innowacji (pp. rozdz. 3). Następnie opracowano koncepcję
informatycznego systemu doradczego oceny efektywności strategii innowacyjnej dla
małych przedsiębiorstw (pp. rozdz. 4).
2. Proces zarządzania innowacjami w MSP
Do określenia stanu innowacyjności gospodarki przyjmuje się dwa rodzaje wskaźników: (1) odnoszące się do procesów innowacyjnych zachodzących w przedsiębiorstwach i charakteryzujące działalność innowacyjną oraz jej efekty, (2) odnoszące się do
procesów innowacyjnych w otoczeniu przedsiębiorstw [3]. Natomiast do najwaŜniejszych wskaźników odnoszących się do procesów innowacyjnych w otoczeniu przedsiębiorstw naleŜą:
• udział nakładów brutto na działalność B+R w PKB,
• handel wyrobami wysokiej techniki danej gospodarki z zagranicą,
• bilans płatniczy w dziedzinie techniki,
• liczba zgłoszeń patentowych [4].
Przedsiębiorstwa sektora MSP mogą zdecydowanie łatwiej przystosować się do zmian
na rynku niŜ duŜe przedsiębiorstwa, poniewaŜ charakteryzują się elastycznością i dostosowywaniem swojego profilu działalności do nisz rynkowych. Zarządzanie innowacjami przyjmuje się jako sformułowanie i wdraŜanie strategii innowacyjnej
w przedsiębiorstwach sektora MSP. Warto podkreślić, Ŝe strategia innowacji musi być
zgodna ze strategią prowadzenia działalności gospodarczej. Poszukuje się uporządkowanej struktury przekształcania pomysłów (tworzonych zarówno wewnątrz przedsiębiorstwa, jaki pozyskiwanych z otoczenia) w praktyczne rozwiązania, tj. we wdroŜenie
innowacji. Innowacje traktuje się w kategorii inwestycji w przedsiębiorstwie. Badania
pokazują, Ŝe w 2004 roku wzrosły wydatki na inwestycje w nowe rozwiązania w przedsiębiorstwach sektora MSP w stosunku do lat 2000-2001 (pp. rys. 1) [5].
Wzrost inwestycji w sektorze MSP na przełomie lat 1996-2005
35000
30000
tyś zł
25000
20000
Małe
15000
Średnie
10000
5000
0
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
Lata
Rys. 1. Inwestycje w sektorze MSP w latach 1996-2005. Źródło: opracowanie: własne na
podstawie [5]
Fig. 1. Investments in SMEs
W dalszej części artykułu zostaną zaprezentowane wyniki badań dotyczących potrzeb
przedsiębiorstw sektora MSP w aspekcie kreowania i/lub wdroŜenia innowacji (realizacji inwestycji wdroŜenia innowacji).
184
3. Potrzeby MSP w obszarze wdraŜania strategii innowacyjnej.
Badania ankietowe zostały przeprowadzone wśród 22 przedsiębiorstw sektora MSP
branŜy informatycznej. Badania dotyczyły potrzeb w zakresie kooperacji i wdraŜania
innowacji w tych przedsiębiorstwach. Kwestionariusz ankiety został podzielony na cztery części. Część pierwsza dotyczyła charakterystyki przedsiębiorstwa, druga część dotyczyła postrzegania przez przedsiębiorstwo potrzeb w zakresie tworzenia innowacji,
trzecia obejmowała obecne aspekty strategii innowacyjnej w przedsiębiorstwie, natomiast czwarta dotyczyła moŜliwości kooperacji tych przedsiębiorstw.
Przedsiębiorstwa z badanej grupy były z województw: lubuskie, dolnośląskie, śląskie,
zachodnio-pomorskie, wielkopolskie, pomorskie oraz mazowieckie (pp. rys. 2).
Procentow a ilość badanych przedsiębiorstw z danego
w ojew ództw a
Lubuskie
9%
9%
dolnośląskie
40%
śląskie
zachodnio-pomorskie
14%
w ielkopolskie
9%
5%
pomorskie
14%
mazow ieckie
Rys. 2. Przedsiębiorstwa sektora MSP branŜy informatycznej. Źródło: opracowanie własne
Fig. 2. SMEs in the information sector
Rynek na jakim działa przedsiębiorstw o
10%
1%
0%
lokalny
17%
regionalny
krajow y
europejski
72%
Rys . 3. Rynek przedsiębiorstw sektora MSP. Źródło: opracowanie własne
Fig. 3. Market of SMEs
185
św iatow y
Z powyŜszego wykresu wynika, iŜ 40% ankietowanych przedsiębiorstw jest z woj. lubuskiego, 14% z woj. dolnośląskiego i wielkopolskiego. Przedsiębiorstwa swoje usługi
świadczą na rynkach: lokalnych, regionalnych, krajowych, europejskich oraz światowych (pp. rys. 3). 72% przedsiębiorstw świadczy swoje usługi na rynku lokalnym, natomiast tylko 10% na rynkach krajowych i europejskich.
Na pytanie: „czy w firmie istnieje potrzeba wprowadzenia innowacji?” ponad połowa
respondentów odpowiedziała twierdząco (pp. rys. 4).
Potrzeba wprowadzenia innowacji w
MSP
nie mam
zdania
5%
nie
36%
tak
59%
tak
nie
nie mam zdania
Rys. 4. Potrzeba wprowadzenia w firmie innowacji. Źródło: opracowanie własne
Fig. 4. Need of innovation implementation
Następnie zapytano respondentów o potrzeby w obszarze innowacji. 50% badanych
przedsiębiorstw odpowiedziało, Ŝe potrzebują wprowadzić nowy produkt/usługę. ZauwaŜono jednak, Ŝe tylko 13% firm chce zmienić kulturę pracy (pp. rys. 5).
Potrzeby MSP w aspekcie wdroŜenia
innowacji
18%
34%
6%
18%
24%
nowe produkty/usługi
zmiany organizacyjne
zmiany stanowisk pracy
zmiana kultury pracy
wdroŜenie systemów informatycznych zarządzania
Rys. 5. Rodzaj innowacji potrzebnej w firmie. Źródło: opracowanie własne
Fig. 5. Kind of wanted innovation in firm
186
Na pytanie: „jaki jest cel wdroŜenia innowacji” prawie połowa respondentów
(42% przedsiębiorstw) wybrało odpowiedź „zwiększenie lub utrzymanie udziału
w rynku” (pp. rys. 6).
Cel wdroŜenia innowacji
Cel wdroŜenia inno wacji
17%
17%
8%
8%
33%
33%
42 %
42%
tw or zenie lub
tw or zenie lub
poszu kiw anie now yc h
pos zukiw anie now ych
ry nków
r ynków
zw iększenie lub
zw iększenie lu b
utrzymanie udziału w
utrzy man ie udziału w
ry nku
r ynku
zw iększenie
zw iększenie
asor tymentu produktu/
aso rtyme ntu prod uktu /
usług
usług
inne
inne
Rys. 6. Cel wdroŜenia innowacji. Źródło: opracowanie własne
Fig. 6. Purpose of implementation of innovation
Dla badanych przedsiębiorców największą barierą do wdroŜenia innowacji jest brak
środków finansowych na realizację inwestycji opracowania i wdroŜenia nowego rozwiązania oraz trudność dostępu do zewnętrznego finansowania oraz do pomocy ośrodków doradczych (pp. rys. 7).
Bariery wdraŜania innowacji w MSP
14%
22%
10%
10%
16%
14%
14%
brak środków finansowych na wprowadzenie zmian
niedostateczna liczba pracowników wspierających rozwój innowacji
długi okres wdraŜania innowacji
trudność w dostępie do duŜych odbiorców
trudnośc dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania
słaba pomoc osrodków doradczych
brak pomocy ośrodków doradczych
Rys. 7. Bariery wdraŜania innowacji. Źródło: opracowanie własne
Fig. 7. Barriers of implementation of innovation
Na podstawie wyników badań stwierdzono, Ŝe przedsiębiorcy sektora MSP mają potrzebę wdraŜania innowacji. Jednocześnie odpowiedzi respondentów wskazują na niszę
rynkową w postaci systemu (uporządkowanej struktury) wspomagającego zarządzanie
innowacjami. Podjęto próbę opracowania systemu doradczego dla przedsiębiorstw sek-
187
tora MSP w zakresie wdraŜania strategii innowacyjnej. W rozdziale czwartym zaprezentowano koncepcję takiego rozwiązania.
4. Koncepcja systemu doradczego oceny strategii innowacyjnej dla przedsiębiorstw sektora MSP
Podjęto próbę zbudowania informatycznego systemu doradczego oceny strategii innowacyjnej dla przedsiębiorstw sektora MSP. Zdefiniowano procedurę uporządkowania
informacji dotyczących innowacji w przedsiębiorstwach sektora MSP oraz w ich otoczeniu innowacyjnym, tj. w jednostkach badawczo-rozwojowych (pp. rys. 8).
Potrzeba kreowania i/lub wdroŜenia
innowacji w MSP
System doradczy oceny strategii innowacyjnej dla przedsiębiorstw sektora MSP:
W jaki sposób sformułować i wdroŜyć strategię innowacyjną
w MSP?
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
Zastosowanie informatycznego systemu
doradczego oceny strategii innowacyjnej
dla przedsiębiorstw sektora MSP
Charakterystyki przedsiębiorstwa sektora MSP
Charakterystyki innowacji
Charakterystyki jednostek badawczo-rozwojowych
Dane na temat programów finansowania innowacji:
Ocena efektywności strategii
innowacyjnej
Zastosowanie Strategicznej Karty Wyników, m.in.: wskaźniki oceny efektów zastosowania strategii innowacyjnej,
Efekty zastosowania strategii innowacyjnej
w MSP
•
•
•
•
•
Wartość przychodów,
Wartość zysk/strata
Wartość sprzedaŜy
Liczba klientów
Udział w rynku
Rys. 8. Procedura uporządkowania informacji dotyczących innowacji w przedsiębiorstwach sektora MSP oraz w ich otoczeniu innowacyjnym. Źródło: opracowanie własne
Fig. 8. Procedure of regularization of information in enterprises and innovative
enclosing concerning innovation
PoniŜej zaprezentowano strukturę systemu doradczego oceny strategii innowacyjnej dla
przedsiębiorstw sektora MSP:
(1) Charakterystyki przedsiębiorstwa sektora MSP: dane dotyczące struktury i organizacji firmy, m.in.: branŜa, ilość zatrudnionych, dane finansowe, dane dotyczące potrzeb
w zakresie rozwiązania innowacyjnego.
188
(2) Charakterystyki innowacji: dane z dostępnych baz danych o rozwiązaniach innowacyjnych (np. http://www.pi.gov.pl/, http://www.ciwi.pl), uporządkowane według branŜ
przedsiębiorstw - grupowanie obiektów za pomocą algorytmu Cluster.
(3) Charakterystyki jednostek badawczo-rozwojowych: dane dotyczące oferty jednostek
badawczo-rozwojowych w aspekcie pomocy przy wdroŜeniu rozwiązania innowacyjnego w MSP: zastosowanie algorytmów przeszukiwania tekstów: Boyera i Moore’a, Rabina i Karpa, brute-force, K-M-P w celu dopasowania oferty do potrzeb przedsiębiorcy.
(4) Dane na temat programów finansowania innowacji: np. fundusze Unii Europejskiej,
fundusze BudŜetu Państwa, Venture Capital, Business Angels, Kredyt bankowy, Leasing.
(5) Ocena efektywności strategii innowacyjnej: zastosowanie Strategicznej Karty Wyników, wartości wskaźników w przedsiębiorstwie sektora MSP przed wdroŜeniem innowacji i po wdroŜeniu innowacji, np. wskaźnik „rentowność kapitału własnego”,
wskaźnik „rentowność obrotu”, wskaźnik „płynność środków obrotowych pierwszego
stopnia”, wskaźnik „płynność środków obrotowych drugiego stopnia”, wskaźnik „kapitał zaangaŜowany”, wskaźnik „udział zapasów ogółem w aktywach bieŜących ogółem”,
wskaźnik „rotacja zapasów”, wskaźnik „rentowności aktywów”, wskaźnik „rentowności
kapitału własnego”, wskaźnik „rentowności”.
5. Podsumowanie i kierunki dalszych prac
Przedsiębiorstwa sektora MSP, aby być konkurencyjne na rynku, muszą wprowadzać
rozwiązania innowacyjne. Opracowany doradczy system oceny strategii innowacyjnej
dla przedsiębiorstw sektora MSP pozwoli nawet małej firmie wdroŜyć rozwiązanie innowacyjne. Dalsze prace dotyczącą implementacji proponowanego rozwiązania w postaci
informatycznego systemu wspomagającego zarządzanie innowacjami w przedsiębiorstwach
sektora MSP. Następnie zostanie zbudowana baza wiedzy zawierająca przykłady dobrych
praktyk wdroŜenia innowacji w przedsiębiorstwach sektora MSP.
Literatura
1. Schumpeter J.A.: Business Cycless, vol. I, McGraw-Hill. New York 1939, s. 87–88.
2. Innowacje w strategii rozwoju firm. Szczecin 1999.
3. http://www.mg.gov.pl/NR/rdonlyres/3F5A71F3-2CB5-4599BB4526A0B75592E3/0/6513_r2.htm.
4. http://www.mg.gov.pl/NR/rdonlyres/3F5A71F3-2CB5-4599-BB4526A0B75592E3/0/6513_r2.htm.
5. Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach od
1996/1997 do 2005/2006, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa
1998
Streszczenie
W artykule zaprezentowano wyniki badań dotyczących potrzeb małych i średnich
przedsiębiorstw w zakresie kooperacji i wdraŜania innowacji. Stwierdzono, Ŝe w MSP
istnieje potrzeba wprowadzania innowacji. ZauwaŜono jednak, Ŝe istotną trudnością
w realizacji strategii innowacyjnej w MSP jest brak uporządkowanej struktury zarządzania innowacjami. Opracowano zatem doradczy system oceny strategii innowacyjnej
dla przedsiębiorstw sektora MSP.
189
Innovation management
in small and medium enterprises
Summary
In this paper the research’s result of SMEs need in aspect cooperation and innovation
implementation is presented. Ascertain, that requirement of innovation introduction of
exists in SMEs. However, it noticed that lack of regularized structure of management is
important difficulty in realization of innovative strategy in SMEs. An advisory system
of estimate of innovative strategy for enterprises of sectors SME is created.
190

Podobne dokumenty