język polski - Piątek Trzynastego Wydawnictwo

Komentarze

Transkrypt

język polski - Piątek Trzynastego Wydawnictwo
Kazimiera Gorczyca
Anna Sławińska
język polski
spraw dziany kompetencji
dla klasy
3
gimnazjum
Łódź 2001
Rysunki
Agnieszka i Małgorzata Peroń
Korekta
Małgorzata Zawilska
Jolanta Pol
Projekt okładki
Jacek Wilk
Skład
Paweł Szewczyk
 Copyright by Piątek Trzynastego, Łódź 2001
Wszelkie prawa autorskie i wydawnicze zastrzeżone. Wszelkiego rodzaju reprodukowanie, powielanie
(łącznie z kserokopiowaniem), przenoszenie na inne nośniki bez pisemnej zgody Wydawcy jest
traktowane jako naruszenie praw autorskich, łącznie z konsekwencjami przewidzianymi w Ustawie
o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. nr 24 z 23.02.1994 r., poz. 83).
ISBN 83–88742–17–5
PIĄTEK TRZYNASTEGO Wydawnictwo
Michał Koliński i Michał Wiercioch
90-009 Łódź, ul. H. Sienkiewicza 61
tel./fax (0-42) 632 78 61, tel. (0-42) 630 71 17, 0-602 34 98 02(06)
www.piatek13.com.pl; e-mail: [email protected]
Łódź 2001. Wydanie I
987654321
Druk i oprawa:
PIĄTEK TRZYNASTEGO Drukarnia
93-345 Łódź, ul. Paradna 3
tel. 0-602 34 98 02(06)
Printed in Poland
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
SPIS TREŚCI
Kształcenie językowe
Test 1 – Powtórzenie i uzupełnienie wiadomości
o strukturze zdania
Test 2 – Składnia, mowa zależna i niezależna
Test 3 – Części mowy i ich funkcja w zdaniu
Test 4 – Słowotwórstwo
Test 5 – Fonetyka – upodobnienia i uproszczenia
grup spółgłoskowych
Test 6 – Ortografia – utrwalenie reguł
Test 7 – Ortografia i interpunkcja
6
6
12
16
20
24
29
32
Sztuka posługiwania się językiem
35
Test 1 – Pisana i mówiona odmiana języka
Test 2 – Stylistyka, style funkcjonalne
Test 3 – Redagowanie tekstów użytkowych – podanie, życiorys
35
41
46
Kształcenie literackie, znajomość tekstu,
interpretacja, teoria literatury
50
EPIKA
Test 1 – Maria Konopnicka „Mendel Gdański”
Test 2 – Stefan Żeromski „Siłaczka”
Test 3 – Miron Białoszewski
„Pamiętnik z powstania warszawskiego”
Test 4 – Leszek Kołakowski „Mini-wykłady o maxi-sprawach”
– „O luksusie”
Test 5 – Jostein Gaarder „Świat Zofii” – „Co to jest filozofia?”
Test 6 – Barbara Rosiek „Pamiętnik narkomanki”
50
53
55
60
65
72
3
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
LIRYKA
Test 1 – Jan Kochanowski „Pieśń IX”
Test 2 – Poezja współczesna
Test 3 – Środki artystyczne
76
81
83
DRAMAT
Test 1 – Sofokles „Antygona”
Test 2 – Leon Kruczkowski „Niemcy”
88
90
Kształcenie w kulturze,
odczytywanie różnych tekstów kultury
92
Test 1 – Symbolika biblijna i antyczna w tradycji i kulturze
Test 2 – Słowo, obraz, symbol
Test 3 – Reklama – propozycje, ocena treści i formy
92
96
103
W poszukiwaniu wartości
110
Test 1 – Rzetelność – uczciwość – kłamstwo – prawda
Test 2 – Święto – obyczaj – obrzędowość
Test 3 – Symbole i wartości humanistyczne i narodowe
110
113
119
4
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
Wstęp
W myśl podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół
podstawowych i gimnazjów z dnia 15 listopada 1999 roku kształcenie polonistyczne powinno obejmować nie tylko treści literackie
i językowe, ale także elementy edukacji teatralnej i filmowej,
umiejętności odbioru różnych przekazów kultury, postrzegania
i właściwego oceniania wartości takich jak, prawda, dobro, miłość,
uczciwość..., które pomogą uczniowi określić własną postawę wobec
otaczającego świata.
Gimnazjalista powinien także ćwiczyć się w sztuce biegłego posługiwania się różnymi formami przekazów literackich i pozasłownych,
pozwalających skutecznie porozumiewać się w różnych życiowych
sytuacjach, uczyć się „sztuki słowa i szacunku dla słowa” (A. Gis).
Nowością jest możliwość swobodnego doboru materiału literackiego, co prezentują poszczególne programy nauczania. Założeniom
tym podporządkowano proponowane tu zestawienie sprawdzianów
i ćwiczeń, które pozwolą utrwalić i sprawdzić różnorodne umiejętności ucznia.
Życzymy wytrwałości i sukcesów.
Autorki
Opracowano ze szczególnym uwzględnieniem programów:
DKW – 4014 – 72/99, praca zbiorowa, WsiP
DKW – 4014 – 107/99, A. Chomiuk, INNOWACJE GOLESZÓW
DKW – 4014 – 128/99, M. Jędrychowska i inni, WYDAWNICTWO EDUKACYJNE
DKW – 4014 – 143/99, A. Kowalczykowa i inni, STENTOR
DKW – 4014 – 204/99, A Gis, ARKA
5
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE
TEST 1
POWTÓRZENIE I UZUPEŁNIENIE WIADOMOŚCI
O STRUKTURZE ZDANIA
1. Nazwij podane niżej typy wypowiedzi.
a) Ojej, znowu poniedziałek.
.....................................................................................................
b) Kiedy wreszcie przestanie padać?
.....................................................................................................
c) Biorąc udział w dyskusji, liczyłem na piątkę.
.....................................................................................................
d) Myślałem o tym, żeby zadzwonić do ciebie, ale było już późno.
.....................................................................................................
2. Dokończ wypowiedzenia, mając na uwadze orzeczenia.
a) Wypowiedź możemy nazwać zdaniem, gdy zawiera co najmniej ................................................
b) Zdanie pojedyncze rozwinięte zawiera .....................................
c) Zdanie złożone zawiera co najmniej .........................................
d) Zdanie wielokrotnie złożone składa się ....................................
3. Nazwij rodzaje zdań.
a) Minęło już dużo czasu, ale on ciągle wspominał niemiłą przygodę w górach. ...........................................................................
b) Pływali kajakiem po jeziorze i robili dużo zdjęć.
.....................................................................................................
c) Spóźniła się na pociąg, więc musiała jechać autobusem.
.....................................................................................................
d) Zorganizujemy biwak albo wybierzemy się na wycieczkę.
.....................................................................................................
6
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
4. Nazwij rodzaje zdań.
a) Kto nie próbował pisać referatu, ten nie wie, ile pracy trzeba
w to włożyć. ................................................................................
b) Aby akwarium wyglądało pięknie, trzeba naprawdę o nie
dbać. ...........................................................................................
c) Kiedy zaczął padać deszcz, w sali zrobiło się ponuro i smutno.
.....................................................................................................
d) Nie mógł wygrać konkursu, ponieważ za mało ćwiczył.
.....................................................................................................
5. Podane równoważniki zapisz w postaci zdań pojedynczych.
a) Cicho!
.....................................................................................................
b) Za ile minut dzwonek?
.....................................................................................................
c) Winda nieczynna.
.....................................................................................................
d) Rozejść się!
.....................................................................................................
6. Podane zdania zapisz w postaci równoważników.
a) Kiedy nastąpi koniec spektaklu?
.....................................................................................................
b) Proszę bilet do Warszawy.
.....................................................................................................
c) Proszę pisać samodzielnie.
.....................................................................................................
d) Nie należy wychylać się z okna.
.....................................................................................................
7
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
7. Z podanych wyrazów utwórz poprawne zdania pojedyncze. Możesz zmienić formę wyrazów.
a) wspomnienia, wycieczka, pozostawić, miłe, w góry
.....................................................................................................
.....................................................................................................
b) rozbawić, kabaret, bardzo, ja, szkolny
.....................................................................................................
.....................................................................................................
c) zaskakujące, naprawdę, film, zakończenie, było
.....................................................................................................
.....................................................................................................
d) pisanie, mu, wieczór, wypracowania, cały, zajęło
.....................................................................................................
.....................................................................................................
8. Podany tekst podziel na zdania. Wstaw wielkie litery
i wszystkie niezbędne, Twoim zdaniem, znaki interpunkcyjne.
cała historia nie wydarzyłaby się gdyby przeczytał tę książkę
dlaczego tego nie zrobił jak mógł być taki naiwny na jakiej
podstawie sądził że tym razem mu się uda wiedział przecież że
zawsze sprawdzała czy uczniowie znają treść lektury jednak
zaryzykował skończyło się niestety źle pałka jak malowanie
powiedziała wpisując stopień do dziennika
9. Wybierz z poprzedniego ćwiczenia jedno zdanie, określ
jego rodzaj i narysuj wykres.
.......................................................................................................
.......................................................................................................
.......................................................................................................
.......................................................................................................
8
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
10. Rozbuduj podane zdania, dopisując co najmniej jeden
człon.
a) Ponieważ mama zaplanowała smażenie konfitur, musiałam
jej pomóc i ..................................................................................
.....................................................................................................
b) Gdy pierwsze liście zaczynają opadać z drzew, wiem, że nadchodzi jesień, ale .......................................................................
.....................................................................................................
c) Aby znaleźć błąd w obliczeniach, wiele czasu przesiedział
nad zadaniem, ostatecznie jednak ...........................................
.....................................................................................................
d) Był pewien, że SMS dotarł pod właściwy adres, zdziwił się
więc ............................................................................................
.....................................................................................................
11. Rozbuduj podane informacje, tworząc zdania złożone
z trzech członów.
a) Mam temperaturę. ....................................................................
.....................................................................................................
.....................................................................................................
b) Czytam powieść. ........................................................................
.....................................................................................................
.....................................................................................................
c) Pies biegnie. ...............................................................................
.....................................................................................................
.....................................................................................................
d) Dyżurna odczytała komunikat. ................................................
.....................................................................................................
.....................................................................................................
9
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
12. Przeczytaj uważnie podane wypowiedzenia, wstaw przecinki i podaj liczbę zdań składowych.
a) Szliśmy bardzo długo bo było mokro i ciągle padał deszcz
a plecaki przecież wcale nie były lekkie.
...........................................................
b) Kiedy zatrzymali się na parkingu stwierdził że zapomniał
namiotu bez którego dalsza podróż nie miała przecież sensu.
...........................................................
c) Usiadł na ławce ostrożnie zdjął plecak by obejrzeć bolącą
rękę która zaczęła już puchnąć.
...........................................................
d) Hałasowali tak głośno że napytali sobie biedy bo zdenerwowany wychowawca wcale nie żartował mówiąc coś na temat
surowej kary.
...........................................................
13. Narysuj wykresy zdań podanych w ćwiczeniu 12.
a)
b)
c)
d)
14. Dokończ wypowiedzi.
Wyróżniamy następujące rodzaje zdań złożonych współrzędnie:
.......................................................................................................
.......................................................................................................
Wśród zadań złożonych podrzędnie wyróżniamy:
.......................................................................................................
.......................................................................................................
.......................................................................................................
10
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
15. Zapisz podane zdania pod odpowiednimi wykresami.
• Uszedłszy spory kawałek, stwierdził, że pomylił drogi, więc
zaczął szukać właściwego szlaku.
• Sprawa, o której mówiłeś wczoraj, musi zostać załatwiona,
ponieważ bardzo mnie niepokoi.
• Zadzwoniła, aby powiedzieć, że nie może przyjść.
• Jechali różnymi środkami lokomocji i szli na piechotę, aby
jak najszybciej dotrzeć na kemping, ponieważ czekała tam
reszta grupy.
1
_____________
2
_____________
3
_____________
.......................................................................................................
1b
_____________
_____________
1a
3
_____________
_____________
2
.......................................................................................................
_____________
1
_____________
2
_____________
3
4
_____________
.......................................................................................................
2
_____________
3
_____________
_____________
4
1
~~~~~~~~~~~
.......................................................................................................
11
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
TEST 2
SKŁADNIA, MOWA ZALEŻNA I NIEZALEŻNA
1. Wskaż zestaw, w którym znajdują się wyłącznie części
mowy.
a) podmiot, dopełnienie
b) przydawka, przymiotnik
c) przyimek, przymiotnik
d) przysłówek, dopełnienie
2. Wskaż zestaw, w którym znajdują się wyłącznie części
zdania.
a) podmiot, przysłówek
b) przydawka, okolicznik
c) orzeczenie, przyimek
d) przydawka, przysłówek
3. Uzupełnij, wpisując nazwę odpowiedniej części zdania.
a) ................................. może być wyrażony rzeczownikiem lub
zaimkiem osobowym.
b) ................................. najczęściej jest określeniem podmiotu.
c) .................................. najczęściej wyrażone jest czasownikiem.
d) ................................... najczęściej jest wyrażona przymiotnikiem.
4. Dopełnienie łączy się bezpośrednio z:
a) podmiotem
b) orzeczeniem
c) przydawką
d) okolicznikiem
12
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
5. Wskaż zestaw, który zawiera błędne określenie okolicznika.
a) czasu, miejsca
b) celu, przyczyny
c) sposobu, zgody
d) warunku, stopnia
6. Określ rodzaje zdań złożonych współrzędnie.
a) Idę i myślę. ................................................................................
b) Myślę, więc jestem. ...................................................................
c) Zadzwonię lub wyślę SMS. .......................................................
d) Ucieszyłam się, a on się zmartwił. ...........................................
7. Narysuj wykresy zdań podanych w ćwiczeniu 6.
a)
b)
c)
d)
8. Określ rodzaj zdania podrzędnego.
a) Cieszy mnie, że słońce świeci.
.....................................................................................................
b) Nie jestem taki, jaki byłem dawniej.
.....................................................................................................
c) Podaj mi długopis, który leży na biurku.
.....................................................................................................
d) Włączyłem telegazetę, aby zobaczyć program.
.....................................................................................................
13
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
9. Określ rodzaje zdań okolicznikowych.
a) Muszę się dużo uczyć, aby rozwiązać testy.
.....................................................................................................
b) Chociaż nie będę się uczyć, zdam.
.....................................................................................................
c) Mimo że się uczyłem, mam niedostateczny.
.....................................................................................................
d) Włóż sweter, żeby ci nie było zimno.
.....................................................................................................
10. Sporządź wykresy zdań.
a) Aga powiedziała Mirkowi, aby przyszedł po południu i przyniósł jej książki, które pożyczył dawno temu.
b) Namyślał się długo, czy powiedzieć jej, że ją kocha.
c) Wydaje mi się, że mam rację i powinienem postąpić tak, jak
postanowiłem.
d) Za pomocą poczty głosowej otrzymałem wiadomość od koleżanki, której dawno nie widziałem, bo wyjechała z naszego
miasta, a dzisiaj przyjechała do swojej babci i chce się ze mną
spotkać.
14
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
11. Które określenie nie jest nazwą zdania podrzędnego?
a) podmiotowe
b) orzeczeniowe
c) przydawkowe
d) dopełnieniowe
12. Mowa zależna jest to:
a) wyrażenie swojej opinii
b) przytoczenie cudzej opinii, z którą się zgadzamy
c) przytoczenie cudzej opinii w postaci zdania podrzędnego dopełnieniowego
d) przytoczenie cudzej opinii w postaci zdania podrzędnego
okolicznikowego
13. Mowa niezależna jest to:
a) wypowiedź w postaci zdania twierdzącego
b) dosłowne przytoczenie cudzych słów
c) wyrażenie sprzeciwu wobec cudzej opinii
d) przekształcenie cudzej wypowiedzi
14. Wskaż informację prawdziwą.
a) Mowę niezależną można przekształcić w zależną.
b) Można przekształcić tylko mowę zależną w niezależną.
c) Nie można przekształcać mowy zależnej w niezależną i odwrotnie.
d) Te dwa rodzaje wypowiedzi nie mają ze sobą żadnego związku.
15. Jakie efekty daje wprowadzenie do wypowiedzi mowy
niezależnej? Wskaż błędną odpowiedź.
a) naturalny, żywy styl wypowiedzi
b) ukazanie stanów emocjonalnych osób wypowiadających się
c) dodatkowe informacje o mówiących
d) zniekształcenie sensu cudzej wypowiedzi
15
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
TEST 3
CZĘŚCI MOWY I ICH FUNKCJA W ZDANIU
1. Ze zdania: Siedem starych dębów rosło wzdłuż drogi
wypisz:
grupę podmiotu – ............................................................................
grupę orzeczenia – ..........................................................................
2. Wypisz ze zdania z ćwiczenia 1. części mowy tworzące
grupę podmiotu i grupę orzeczenia i nazwij je.
grupa podmiotu
...................... – ......................
...................... – ......................
...................... – ......................
grupa orzeczenia
...................... – ......................
...................... – ......................
...................... – ......................
3. Napisz, jaka część mowy pełni w podanych zdaniach
funkcję podmiotu. Podkreśl go.
a) Ten nigdy nie ma dość, zawsze coś mu nie odpowiada.
........................................................................................
b) Goście ulokowali się za stołem.
........................................................................................
c) Ścigany zawsze próbuje ratować się ucieczką.
........................................................................................
d) Czerwoni strzelili decydującego gola.
........................................................................................
4. Podkreśl orzeczenia imienne.
Tata Pawła jest pilotem i podobno jest w tym dobry. Paweł jest z niego
dumny, ale mówi, że będzie pierwszy w rodzinie który zrezygnuje
z lotniczej tradycji. Chce zostać kierowcą rajdowym, chociaż wie, że
to też jest niebezpieczne zajęcie.
16
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
5. Podkreśl w zdaniach przydawki i określ czy jest to przydawka przymiotna, rzeczowna, dopełniaczowa, czy przyimkowa.
a) Budynek szkoły widoczny jest z daleka.
........................................................................................
b) Bluzka w paski wisi na wieszaku.
........................................................................................
c) Rozmawiałam z lekarzem ortopedą.
........................................................................................
d) Wielka lipa pięknie kwitnie tego lata.
........................................................................................
6. Ułóż dwa zdania z dowolnym typem przydawki. Podkreśl
przydawki w zdaniach i napisz, jakie to części mowy.
.......................................................................................................
.......................................................................................................
7. Podkreśl w zdaniach dopełnienia i napisz jaka to część
mowy.
a) Pomogłem niewidomemu. ........................................................
b) Idę z kolegami na mecz. ...........................................................
c) Zawsze słucham cię uważnie. ...................................................
d) Wolę mówić niż pisać. ...............................................................
8. Rozbuduj zdania, dopisując dopełnienia.
a) Kierowca jedzie .........................................................................
.....................................................................................................
b) Długo i interesująco rozmawialiśmy o .....................................
.....................................................................................................
c) Wczoraj na lekcji oglądaliśmy ..................................................
.....................................................................................................
d) Od dawna interesuję się ...........................................................
....................................................................................................
17
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
9. Wypisz orzeczenia ze zdań podanych w ćwiczeniu 8.
a) .....................................................................................................
b) .....................................................................................................
c) .....................................................................................................
d) .....................................................................................................
10. W podanych zdaniach dopełnienie bliższe podkreśl na
zielono, dopełnienie dalsze – na niebiesko.
Kobieta pracowicie haftowała serwetę kolorowymi nićmi. Starannie i powoli wkłuwała igłę z niebieską nitką i mocowała ją,
zabezpieczając ścieg przed spruciem. Wzór składał się z wielu
skomplikowanych elementów i trzeba było dużo czasu i dużo
pracy, by go wykonać.
11. W podanych zdaniach podkreśl wyrażenia przyimkowe.
Napisz jaką funkcję pełnią one w zdaniu.
a) Obok furtki rósł rozłożysty krzak bzu.
.....................................................................................................
b) Jedziemy na wycieczkę.
.....................................................................................................
c) Mam zwolnienie z powodu grypy.
.....................................................................................................
d) Idę po zakupy.
.....................................................................................................
12. Dopisz okoliczniki, uwzględniając informacje w nawiasach.
a) Szedł (jak? – zastosuj imiesłów) ...............................................
b) Szedł (jak? – zastosuj przysłówek) ...........................................
c) Szedł (którędy? – zastosuj zaimek) ..........................................
d) Szedł (którędy? – zastosuj rzeczownik) ....................................
18
Język polski – Sprawdziany kompetencji – kl. 3 gimnazjum
13. Dokończ zdania, uwzględniając informacje w nawiasach.
a) Będę uczył się (okolicznik sposobu) ..........................................
b) Przyjechali do domu (okolicznik czasu) ...................................
c) Książki stoją (okolicznik miejsca) ............................................
d) Idę do sklepu (okolicznik celu) .................................................
14. Przeczytaj uważnie zdanie: Trzy postrzępione chmury
płynęły po niebie, na chwilę tylko zasłaniając słońce,
które ciągle grzało bardzo mocno. Dokonaj rozbioru
gramatycznego i logicznego zdania.
Wyraz
Jaka to część mowy? Jaka to część zdania?
19
Kazimiera Gorczyca • Anna Sławińska
TEST 4
SŁOWOTWÓRSTWO
1. Sprawdź, czy od podanych niżej wyrazów podstawowych
można utworzyć wyrazy pochodne będące wymienionymi częściami mowy.
Wyraz
podstawowy
Wyrazy pochodne
Czasownik
Przymiotnik
Przysłówek
głos
ręka
noga
kwiat
2. Za pomocą formantów utwórz wyrazy pochodne wyrażające litość, współczucie z nutą lekceważenia.
a) chłop – .......................................................................................
b) kobieta – ....................................................................................
c) chłopak – ...................................................................................
d) dziewczyna – .............................................................................
3. Za pomocą formantów utwórz wyrazy pochodne wyrażające życzliwość i sympatię.
a) dziecko – ....................................................................................
b) chłopiec – ...................................................................................
c) dziewczynka – ...........................................................................
d) pies – .........................................................................................
4. Dopisz odpowiedni formant do wyrazu panna, tak by
wyrażał on:
a) sympatię – .................................................................................
b) niechęć – ....................................................................................
20

Podobne dokumenty