Raport „Magazynu”: związki zawodowe w Europie

Komentarze

Transkrypt

Raport „Magazynu”: związki zawodowe w Europie
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
Raport „Magazynu : zwi
zki zawodowe w Europie
W pa stwach skandynawskich pracownicy wybieraj swoich przedstawicieli do zarz dów i rad
nadzorczych przedsi biorstw, a zwi zki zawodowe przej ły cz
kompetencji pa stwa ‒ m.in.
wypłacaj zasiłki społeczne i zarz dzaj funduszami dla bezrobotnych. W Niemczech
zwi zkowe składki mo na odliczy od podatku.
W wiecie Zachodu trudno wyobrazi sobie
rozwini t demokracj i bogate społecze stwo bez silnych zwi zków zawodowych.
Hamulcowi gospodarki, XIX-wieczny prze ytek, anachroniczna instytucja, polityczne przystawki,
warchoły ‒ taki wizerunek zwi zków zawodowych wyłania si z propagandy rz du i tzw.
mainstreamowych mediów. Taki j zyk byłby nie do przyj cia w Europie Zachodniej i Stanach
Zjednoczonych. Tam podwa anie zasadno ci funkcjonowania organizacji pracowników oznacza
złamanie politycznej poprawno ci i rychłe znikni cie autora takich koncepcji z ycia
publicznego. Zwi zki zawodowe na szeroko rozumianym Zachodzie s bezdyskusyjnie
uwa ane za jeden z fundamentów demokracji, element równowagi w społecze stwie,
mechanizm kontroli rz dz cych i podmiot współdecyduj zarówno
cy
o kierunkach działania
poszczególnych przedsi biorstw, jak i rozwoju całej gospodarki. Oczywiste jest tak e, e tak jak
inne organizacje społeczne zwi zki maj prawo artykułowa swoje postulaty, reprezentowa
interesy swoich członków oraz uczestniczy w grze politycznej, czyli „pilnowa
stanowienia
prawa przez parlament i administrowania przez rz d.
Status prawny zwi zków zawodowych został unormowany przez społeczno
mi dzynarodow
w dwóch konwencjach Mi dzynarodowej Organizacji Pracy‒ Konwencja nr 87 (uchwalona w
1948 r.) dotyczy wolno ci zwi zkowej i ochrony praw zwi zkowych (1948), natomiast
Konwencja nr 98 (uchwalona w 1949 r.) zawiera prawo organizowania si i rokowa
zbiorowych. Sprawdzili my, jak ponad pół wieku od uchwalenia tych przepisów wygl da pozycja
organizacji pracowniczych w wybranych krajach.
1/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
AUSTRIA
Historia ruchu zwi zkowego w Austrii si ga jeszcze XIX wieku i czasów monarchii austrow gierskiej. Co ciekawe, obecnie nad Dunajem funkcjonuje wła ciwie tylko jedna,
„ponadideologiczna organizacja zwi zkowa, która zrzesza pracowników o pogl dach od bardzo
lewicowych po prawicowe ‒ Austriacka Federacja Zwi zków Zawodowych (OEGB).
Funkcjonowanie zwi zków w Austrii przypomina model niemiecki, tzn. w przedsi biorstwach
działaj rady zakładowe lub pracownicze, których członkowie w 90 proc. reprezentuj zwi zki
zawodowe. Kolejny szczebel stanowi zwi zki bran owe, na których spoczywa ci
ar
negocjowania układów zbiorowych ‒ nie dla poszczególnych firm, ale wła nie całych bran , na
poziomie krajów zwi zkowych (Austria jest federacj ) lub ogólnokrajowym. OEGB szczyci si ,
e reprezentuje nie tylko „niebieskie kołnierzyki , czyli robotników, ale tak e „białe kołnierzyki ,
czyli pracowników bardziej wykwalifikowanych. Rzeczywi cie, struktura tej centrali jest do
2/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
nowoczesna. Jeden ze zwi zków wchodz cych w skład OEGB zrzesza np. artystów,
sportowców i tzw. freelancerów, czyli zawody, w których raczej działa si indywidualnie. By
mo e w tej jedno ci tkwi siła austriackich zwi zków, które w 8-milionowym kraju (z 1,7 miliona
pracowników) maj a 1,4 miliona członków. Czy ta siła ma wpływ na bezrobocie, które w
Austrii wynosi jedynie 4,8 proc.?
BELGIA
W Belgii, podobnie jak w Polsce, funkcjonuj trzy reprezentatywne centrale zwi zkowe o bardzo
wyra nych obliczach ideowych ‒ Powszechna Federacja Pracy Belgii (FGTB) to centrala o
socjalistycznych korzeniach, Powszechny Chrze cija ski Zwi zek Zawodowy (ACV-CSC) ma
charakter chadecki, oparty na nauce społecznej Ko cioła, natomiast Powszechna Centrala
Liberalnych Zwi zków Zawodowych (CGSLB) to organizacja centrowa. Zwi zki w Belgii maj
podwójn struktur ‒ regionaln i bran ow . Układy zbiorowe pracy, reguluj ce wynagrodzenia
i kwestie zwi zane z czasem pracy, obejmuj a 96 proc. belgijskich pracowników. Co dwa lata
mi dzy organizacjami pracowników i pracodawców negocjowany jest mi dzysektorowy układ
zbiorowy pracy, którego ustalenia s nast pnie przenoszone na poziom bran owy. Dialog
społeczny jest mo liwy dzi ki silnej organizacji zwi zków, ale tak e organizacji pracodawców,
do których nale y 75 proc. firm. Zabezpieczenie działalno ci zwi zkowej opiera si na
składkach członkowskich, subsydiach pa stwowych i finansowaniu okre lonych elementów (np.
szkole ) przez pracodawców.
DANIA
W Danii funkcjonuj trzy centrale zwi zkowe ‒ Du ska Konfederacja Zwi zków Zawodowych
(LO), Centralna Organizacja Zwi zków Zawodowych Urz dników (FTF) i Du ska Centralna
Organizacja Akademików (AC). Jak same wskazuj , pierwsza z nich zrzesza pracowników z
wi kszo ci bran , pozostałe maj
ci le sprofilowane zasady członkostwa. Tak zwany du ski
model, cz sto wskazywany jako wzorcowy, opiera si na wysokiej kulturze dialogu
3/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
społecznego, prowadzonego przede wszystkim przez organizacje pracowników i pracodawców,
z wył czeniem zaanga owania pa stwa. Autonomiczny dialog dwustronny prowadzony jest na
szczeblu krajowym ‒ taki charakter maj powszechnie zawierane układy zbiorowe pracy.
Nale y jednak pami ta , e takie relacje s mo liwe tylko wtedy, gdy nie ma du ej asymetrii
mi dzy obiema stronami, czyli zwi zki zawodowe s liczne i dobrze zorganizowane. A tak jest
wła nie w Danii.
NIEMCY
Konfederacja Niemieckich Zwi zków Zawodowych (DGB), Niemieckie Zrzeszenie Urz dników i
Unia Taryfowa (DBB) oraz Chrze cija ska Konfederacja Zwi zków Zawodowych (CGD) ‒ to
najwi ksze centrale zwi zkowe u naszych zachodnich s siadów, przy czym a 80 proc.
wszystkich zrzeszonych pracowników nale y do DGB. Z kolei w tej federacji najsilniejszy jest
zwi zek metalowców IG Metall, co tylko potwierdza siln pozycj niemieckiego przemysłu. Nie
znaczy to, e ruch zwi zkowy za Odr nie ma problemów. W ostatniej dekadzie uzwi zkowienie
w Niemczech spadło o 3 proc. (obecnie wynosi 22 proc.), głównie z powodu przenoszenia
produkcji i zwolnie w administracji publicznej. Niemieckie zwi zki osi gaj jednak małe
sukcesy ‒ dzi ki systematycznym kampaniom informacyjnym i wizerunkowym skierowanym
przede wszystkim do młodych pracowników (a nawet uczniów i studentów) tempo spadku jest
coraz wolniejsze i negatywny trend zapewne wkrótce si odwróci. Wiadomo, czym skorupka za
młodu nasi knie…
Stabilno
niemieckich zwi zków zawodowych zapewniona jest ju na podstawowym poziomie
‒ rad pracowniczych w poszczególnych zakładach, których członkowie w zdecydowanej
wi kszo ci s zwi zkowcami. Dialog społeczny jest zdecentralizowany ‒ układy zbiorowe s
negocjowane bez interwencji rz du federalnego.
SZWECJA
4/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
Najwi ksz organizacj pracownicz w Szwecji jest Szwedzka Konfederacja Zwi zków
Zawodowych (LO), powstała w… 1899 r. Zrzesza ona 16 organizacji bran owych. Podział
kompetencji w szwedzkim modelu, wypracowanym ostatecznie w latach 80. XX wieku, jest
jasny ‒ federacja ogólnokrajowa reprezentuje zwi zkowe stanowisko w debacie publicznej, w
tym reprezentuje stanowisko pracowników w szwedzkim parlamencie (Riksdagu), koordynuje
ogólnokrajowe i mi dzynarodowe działania zwi zkowe, zapewnia szkolenia i zaplecze
eksperckie. Natomiast zwi zki bran owe negocjuj sektorowe układy zbiorowe pracy z
organizacjami pracodawców w danej bran y i administruj funduszami społecznymi (zasiłki dla
bezrobotnych itp.). Jest to o tyle wa ne, e w Szwecji nie istnieje ujednolicone prawo pracy
podobne do naszego kodeksu pracy, natomiast a 80 proc. zbiorowych stosunków pracy
regulowanych jest przez układy zbiorowe.
LO reprezentuje głównie robotników. Zwi zki „białych kołnierzyków to Centralna Organizacja
Zwi zków Zawodowych Urz dników Szwecji (TCO) oraz Szwedzka Centralna Organizacja
Akademików (SACO).
Szwedzi s kolejnym silnym ogniwem w skandynawskim ruchu zwi zkowym, wyj tkowo silnym,
zorganizowanym i zintegrowanym. W jedno ci siła, zwłaszcza w czasach globalizacji ‒ w my l
tego hasła organizacje zwi zkowe z Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii, Szwecji, a nawet z Wysp
Owczych i Grenlandii zjednoczyły si w Nordyckiej Radzie Zwi zków Zawodowych (NFS).
Skandynawowie dominuj równie w organizacji zwi zków zawodowych z basenu Morza
Bałtyckiego BASTUN, w której afiliowana jest równie „Solidarno
.
BRYTYJSKA KOLEBKA
Zjednoczone Królestwo jest nie tylko ojczyzn piłki no nej, ale te ruchu zwi zkowego.
Pierwsze organizacje pracownicze powstały na Wyspach w 1824 r.! W 1860 r. powstał Kongres
Zwi zków Zawodowych (TUC), który obecnie jest jedyn brytyjsk central zwi zkow . Zrzesza
6,2 mln pracowników z 58 zwi zków zawodowych. Najwi kszy z nich jest Unison,
reprezentuj cy pracowników sektora publicznego. TUC działa w Anglii, Irlandii Północnej i Walii.
Szkocja ma osobn central zwi zkow (Scottish TUC). Pod rz dami konserwatystów wpływy
TUC (zwi zanego z Parti Pracy) na polityk gospodarczo-społeczn Wielkiej Brytanii zmalały.
Kongres to jednak całkiem dziarski staruszek, który stara si reagowa elastycznie ‒ po wej ciu
Polski do Unii Europejskiej prowadzi polskoj zyczne kampanie informacyjne, maj ce zach ci
polskich pracowników na Wyspach do wst powania w swoje szeregi.
CHADECKIE ZWI
ZKI NA
WIECIE
„Solidarno
jest chrze cija skim zwi zkiem zawodowym, opieraj cym swój program
solidarno ci społecznej i zrównowa onego rozwoju społeczno-gospodarczego na nauce
5/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
społecznej Ko cioła. Podobnechrze cija skie zwi zki pracownicze
(w zale no ci od kraju
słabsze lub silniejsze ni ich krajowe odpowiedniki o anarchistycznym lub socjalistycznym
pochodzeniu) istniej w wi kszo ci pa stw europejskich:
Belgia ‒ Powszechny Chrze
Francja ‒ Chrze
cija
cija
ski Zwi
ska Konfederacja Francuskich Pracowników (CFTC)
Holandia ‒ Narodowa Federacja Chrze
Niemcy ‒ Chrze
cija
cija
skich Zwi
ska Konfederacja Zwi
Włochy ‒ Włoska Konfederacja Zwi
CO Z T
zek Zawodowy (ACV-CSC)
KONSTYTUCJ
zków Zawodowych (CNV)
zków Zawodowych (CGD)
zków Zawodowych (CISL)
?
Gdyby traktowa rzecz literalnie, pracownicy i zwi zkowcy nie powinni mie w Polsce powodów
do narzeka . Ju w pierwszych rozdziałach Konstytucji RP a roi si od sformułowa miłych dla
pracowniczego i obywatelskiego ucha. Przypominaj c zapisy najwa niejszego ródła prawa w
Polsce, warto porówna je z pozycj zwi zków zawodowych w innych pa stwach.
Art. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
Art. 2. Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym pa
zasady sprawiedliwo ci społecznej.
Art. 12. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolno
organizacji społeczno-zawodowych (…).
stwem prawnym, urzeczywistniaj
tworzenia i działania zwi
cym
zków zawodowych,
Art. 20. Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolno ci działalno ci gospodarczej,
własno ci prywatnej oraz solidarno ci, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi
podstaw ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 24. Praca znajduje si pod ochron
nad warunkami wykonywania pracy.
O działalno
ci zwi
1. Zapewnia si
Rzeczypospolitej Polskiej. Pa
stwo sprawuje nadzór
zków zawodowych w Polsce mówi art. 59 Konstytucji RP:
wolno
zrzeszania si
w zwi
zkach zawodowych (…).
2. Zwi zki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje maj prawo do rokowa , w
szczególno ci w celu rozwi zywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów
zbiorowych pracy i innych porozumie .
6/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
3. Zwi zkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych
form protestu w granicach okre lonych w ustawie (…).
4. Zakres wolno ci zrzeszania si w zwi zkach zawodowych i organizacjach pracodawców oraz
innych wolno ci zwi zkowych mo e podlega tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie s
dopuszczalne przez wi
ce Rzeczpospolit Polsk umowy mi dzynarodowe.
RÓDŁO SUKCESU
Analizuj c wysoki stopie uzwi zkowienia w Norwegii, mo na nabra przekonania, e nie tylko
ropa naftowa jest ródłem dobrobytu panuj cego w tym skandynawskim pa stwie. Dobrych
warunków pracy i wysokich zarobków „pilnuj
tam liczne i silne organizacje zwi zkowe.
Potwierdzaj to słowa zwi zkowców z kraju fiordów. W
‒ norweskich firmach zwi zkowcy
zasiadaj te w radach nadzorczych i zarz dach firm. Jako przedstawiciele pracowników mamy
prawo przekazywa mened erom nasze uwagi i propozycje. Współtworzymy polityk
przedsi biorstw, a jedn z jej elementów jest godna praca
. I to nie jest slogan. Godna praca jest
kluczem do tego, by osi ga efekty ‒ przekonywał niedawno w Polsce
Atle Teigland, lider
zwi zkowy w koncernie Aker Solutions, który go cił z wizyt w Regionie Gda skim NSZZ „S .
Sam od 2004 r. z wyboru pracowników jest członkiem Rady Dyrektorów i ma du y wpływ na
polityk koncernu.
ZWI
ZKI Z POLITYK
„Solidarno
jest przybudówk jednej partii politycznej i miesza si do polityki, wychodz c ze
swojej roli społecznej ‒ to najcz stsze zarzuty w propagandowej walce ze zwi zkowcami w
Polsce. Ta argumentacja ignoruje fakt, e w demokracji nie mo na osi gn
swoich celów
inaczej ni maj c wpływ na prawo, stanowione w ko cu przez polityków. Dlatego w Europie i na
wiecie standardem jest budowanie przez zwi zki zawodowe relacji z siłami politycznymi.
Najwi ksza federacja zwi zkowa w Stanach Zjednoczonych AFL-CIO od lat zdecydowanie
wspiera Parti Demokratyczn , ostatnio walnie przyczyniła si do zwyci stwa prezydenta
Baracka Obamy. Jednak z powodu coraz bardziej miałych pomysłów obyczajowych
Demokratów z jednej strony (które zra aj przeci tnych ameryka skich robotników) i rosn cej
wra liwo ci społecznej Republikanów (widoczny od czasów prezydenta George a W. Busha
tzw. współczuj cy konserwatyzm)coraz wi cej członków AFL-CIO zwraca si w stron
ameryka skiej prawicy.
W Szwecji najwi ksza konfederacja zwi zkowa LO utrzymuje bliskie relacje z Parti
Socjaldemokratyczn . We władzach partii „z urz du zasiada przynajmniej jeden reprezentant
7/8
Region Gda
ski NSZZ „Solidarno
http://www.solidarnosc.gda.pl
LO. Struktura organizacyjna federacji odpowiada podziałowi administracyjnemu Szwecji, dzi
czemu zwi zkowcy na ka dym poziomie stanowi istotn sił społeczn .
ki
cisłe zwi zki istniej mi dzy brytyjskim Kongresem Zwi zków Zawodowych a Parti Pracy.
Kongres współtworzył parti laburzystów w 1900 r. Do dzi kilka milionów zwi zkowców z TUC
na zasadzie zbiorowego członkostwa nale y do Partii Pracy.
Inny model współpracy przyj ła austriacka OEGB ‒ poprzez zwi zkowe frakcje w partiach ma
wpływ na działania wszystkich najwa niejszych ugrupowa , od socjalistów po konserwatystów.
UZWI
ZKOWIENIE W EUROPIE:
Austria ‒ 81,3 proc.
Finlandia ‒ 80 proc.
Szwecja ‒ 78 proc.
Dania ‒ 70 proc.
Włochy ‒ 34 proc.
Słowacja ‒ 30 proc.
Wielka Brytania ‒ 28 proc.
Czechy ‒ 22 proc.
Niemcy ‒ 22 proc.
Polska ‒ 15 proc.
Francja ‒ 8 proc.
Opracowanie: Adam Chmielecki
8/8
Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

Podobne dokumenty