Fala reż. Dennis Gansel

Komentarze

Transkrypt

Fala reż. Dennis Gansel
Fala
reż. Dennis Gansel
MATERIAŁY DYDAKTYCZNE
DLA NAUCZYCIELI
SPIS TREŚCI
1.
2.
3.
Informacje o filmie. (str. 2)
Scenariusz lekcji wychowawczej. (str. 6)
Temat: „Fala” D. Gansela - czy dało się uniknąć konfliktów?
Materiały dla grup . (str. 8)
1
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
INFORMACJE O FILMIE
Opracowała: Sylwia Galanciak
NOTA O FILMIE
Reżyseria: Dennis Gansel;
Scenariusz: Dennis Gansel, Peter Thorwarth (na podstawie powieści Todda Strassera, pseudonim
Martin Rhue);
Producent: Nina Maag;
Zdjęcia: Torsten Breuer;
Muzyka: Heiko Maile;
Dźwięk: Christian Bruckmair, Alexander Saal, Patrick Veigel, Christian Bischoff;
Scenografia: Knut Loewe, Petra Ringleb, Tilman Lash;
Kostiumy: Ivana Milos;
Montaż: Ueli Christen;
Casting: Franziska Aigner-Kuhn, Uwe Bunker;
Producent wykonawczy: Christian Becker;
Dekoracja wnętrz: Tilman Lasch;
Kierownictwo artystyczne: Petra Ringleb;
Obsada aktorska: Jürgen Vogel (Rainer Wenger), Frederick Lau (Tim Stoltefuss), Max Riemelt
(Marco), Jennifer Ulrich (Karo), Christiane Paul (Anke Wenger), Jacob Matschenz (Dennis), Cristina do
Rego (Lisa), Elyas M'Barek (Sinan), Maximilian Vollmar (Bomber), Max Mauff (Kevin), Ferdinand
Schmidt-Modrow (Ferdi), Tim Oliver Schultz (Jens), Amelie Kiefer (Mona), Fabian Preger (Kaschi),
Odine Johne (Maja), Teresa Harder (matka), Fabian Preger (Kaschi), Tino Mewes (Schädel), Karoline
Teska (Miri), Marco Bretscher-Coschignano (Dominik), Lennard Bertzbach (Bommel), Thommy
Schwimmer (Maxwell), Joseph M'Barek (Thorben), Jaime Ferkic (Bobby), Darvin Schmidt (Leon),
Leander Hagen (Zecke), Lucas Hardt (Kulle), Maxwell Richter (Faust), Sophie Kurzke (przyjcaiółka
Jensa), Liv Lisa Fries (Laura), Lena Lutz (Leyla), Maren Kroymann (dr Kohlhage), Thomas Sarbacher
(ojciec Caro), Hubert Muzler (Dieter Wieland), Gerald Alexander Held (ojciec Timsa), Johanna
Gastdorf (matka Timsa), Friederike Wagner (matka Marko), Dennis Gansel (Martin);
Produkcja: Niemcy, 2008 rok, film barwny;
Czas trwania: 107 min;
Data premiery: 18.01.2008 (świat), 26.09.2008 (Polska);
Dystrybucja w Polsce: SPI International Sp. z o.o.
NAGRODY



2008 – Niemieckie Nagrody Filmowe – nagroda dla najlepszego filmu;
2008 – Europejska Nagroda Filmowa – nominacje do nagrody dla najlepszego aktora
filmowego (Jürgen Vogel) i do nagrody publiczności;
2008 – Festiwal Filmowy Sundance – nominacja do nagrody dla najlepszego dramatu
zagranicznego;
NOTA O REŻYSERZE
Dennis Gansel urodził się w 1973 roku w Hannoverze. W latach 90. studiował w szkole
filmowej w Monachium. W czasie studiów poznał Christiana Beckera, przyszłego producenta
większości jego filmów. Współpracę rozpoczęli od dwóch obrazów krótkometrażowych, które zdobyły
w Niemczech wiele nagród. W roku 1999 Gansel nakręcił swój debiut pełnometrażowy: Fantom. Był
2
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
to film telewizyjny, także wielokrotnie nagradzany. Debiutem kinowym reżysera była komedia
Dziewczyny, dziewczyny (2001). Gansel od dawna interesował się problematyką genezy totalitaryzmu
oraz psychologii społeczeostw rządzonych autorytarnie. Owocem tych zainteresowao stał się film
Fabryka zła z 2004 roku, opowiadający o wychowankach elitarnej nazistowskiej szkoły. Dramat ten,
obsypany nagrodami na licznych międzynarodowych festiwalach filmowych, uczynił nazwisko
Gansela znanym w świecie filmu. Analizę faszyzmu reżyser kontynuuje w Fali z 2008 roku. Gansel jest
scenarzystą większości swoich filmów, czasem pojawia się w nich także jako aktor.
WYBRANA FILMOGRAFIA
1996 – The Wrong Trip (scenariusz, reżyseria);
1998 – Im Auftrag des Herrn (scenariusz, reżyseria, gra aktorska);
1998 – Living Dead (scenariusz, reżyseria);
2000 – Fantom (scenariusz, reżyseria);
2001 – Dziewczyny, dziewczyny (2001, reżyseria, gra aktorska);
2004 – Fabryka zła (scenariusz, reżyseria);
2008 – Fala (scenariusz, reżyseria, gra aktorska).
O FILMIE
Geneza: Inspiracją dla scenarzystów Fali była autentyczna historia, która wydarzyła się
jesienią 1967 roku w Cubberley High School w Palo Alto w Kalifornii (USA). Nauczyciel historii, Ron
Jones, przeprowadził wówczas w swojej klasie eksperyment, który miał uświadomid studentom, na
czym polega fenomen społeczeostwa rządzonego autorytarnie. Sam Jones wspomina, że bodźcem
stało się dla niego pytanie jednego z uczestników zajęd, jak to możliwe, że w faszystowskich
Niemczech powszechnie udawano, że nie ma masowej zagłady Żydów, odwrócono się od swoich
żydowskich sąsiadów i przyjaciół. Nauczyciel poczuł, że najlepsza nawet odpowiedź nie przekona
słuchaczy tak, jak doświadczenie na własnej skórze obezwładniającej siły ideologii bazującej na
poczuciu wspólnoty. Jones pod wpływem impulsu podjął decyzję o przeprowadzeniu eksperymentu,
który miał trwad jeden dzieo. Wprowadził żelazną dyscyplinę, uniformy, ukrócił indywidualizm.
Ogłosił, że to ruch, zwany Trzecią Falą. Efekty doświadczenia były zaskakujące – w sidła fikcyjnego
ruchu dali się złapad nie tylko uczniowie, którzy z entuzjazmem podporządkowali się nowym
„porządkom”, ale i sam nauczyciel, który zachwycił się zaangażowaniem studentów oraz...
uwielbieniem i szacunkiem, jakim go obdarzali. Pułapka się zamknęła, gdy eksperyment
rozprzestrzenił się poza granice grupy Jonesa i objął całą szkołę. Ci, którzy nie chcieli się przyłączyd do
Nowej Fali, byli szykanowani, pojawiły się akty przemocy. Wystarczyły zaledwie cztery dni (!), by
doprowadzid do takiego stanu. Piątego dnia, kiedy jeden ze studentów wszedł za Ronem Jonesem do
pokoju nauczycielskiego, oświadczając, że nie wyjdzie, ponieważ jest jego ochroniarzem, wykładowca
zrozumiał, że sprawy zaszły za daleko i przerwał eksperyment. Film Dennisa Gansela przenosi historię
Trzeciej Fali w realia współczesnych Niemiec. Widzom Fali może się wydawad niewiarygodne, że
wydarzenia przedstawione w filmie mogły się rozegrad w tak krótkim czasie (tydzieo), jednak
opowieśd Rona Jonesa pokazuje, że to możliwe. Atrakcyjnośd przynależności do wspólnoty okazuje
się tak wielka, że większośd ludzi entuzjastycznie się jej podporządkowuje, niesłychanie łatwo tracąc
dystans do sytuacji. Ron Jones, na zaproszenie scenarzystów filmu, został jego konsultantem.
Bohaterowie: Jest ich wielu. Na początku tylu, ilu uczniów liczy grupa warsztatowa Rainera
Wengera prowadzącego kurs poświęcony rządom autorytarnym. Jego zajęcia okazują się jednak tak
atrakcyjne, że grupa szybko się powiększa. Wprawdzie niektórzy z niej odchodzą i zaczynają na różne
sposoby protestowad przeciwko poczynaniom Wengera, jednak tych, którzy się przyłączają, jest
zdecydowanie więcej.
Rainera Wengera, niepokornego nauczyciela, byłego squattera i anarchistę poznajemy, gdy dostaje
od dyrektora zadanie poprowadzenia tygodniowego kursu dotyczącego autorytaryzmu. Rainer
3
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
protestuje, chciałby poprowadzid kurs o anarchii, o ideologii której wie wszystko. Wieland,
nauczyciel, któremu przypadły w udziale właśnie warsztaty anarchistyczne, nie zgadza się jednak na
zamianę. „Wie pan, jak chętnie zrobiłbym anarchię” – Wenger niemal błaga Wielanda, by uwolnił go
od nudnego tematu, który budzi w nim odrazę. „Za chętnie, jak widad” – odpowiada Wieland. To
starszy nauczyciel, który najwyraźniej obawia się zbytniego entuzjazmu młodszego kolegi do tematu
w nim samym budzącego niechęd. Aby jakoś rozruszad grupę, znudzoną i przekonaną, że
doświadczenie faszystowskich Niemiec i II wojny światowej raz na zawsze przekreśliło w tym kraju
możliwośd powrotu rządów totalitarnych, Wenger proponuje eksperyment. Nie wdaje się jednak
w opisywanie szczegółów, chce, by uczniowie działali instynktownie. Grupa zamienia się w rządzoną
autorytarnie wspólnotę. Rainer, mający niejako z urzędu panowad nad sytuacją, sam traci do niej
dystans, chod w przypadku zwolennika anarchii wydaje się to niewiarygodne. Okazuje się, że ten
mieszkający na barce buntownik jest także człowiekiem pełnym kompleksów, niedocenianym
w pracy, żyjącym w poczuciu niespełnienia i bycia lekceważonym przez otoczenie. Kiedy uczniowie
jednogłośnie wybierają go na przywódcę Fali, ruchu tworzonego w ramach eksperymentu, daje się
ponieśd ich uwielbieniu. Wreszcie komuś imponuje, jest doceniany, staje się autorytetem, budzi
respekt. Słabości Rainera powodują, że z łatwością wpada we własne sidła.
Wśród uczestników eksperymentu szybko dochodzi do podziału. Nieliczni, jak Mona, która od
początku protestuje przeciwko Fali, odchodzą, inni szybko połykają pseudowspólnotowego bakcyla.
Fala wydaje im się lekarstwem na osobiste problemy. Wspólnym mianownikiem całej grupy jest brak
systemu wartości, który został zastąpiony przez kult przyjemności. „Brakujące ogniwo naszej
generacji to cel, który nas zespoli” – mówi jeden z uczestników warsztatu. Pozbawieni oparcia
w postaci rodziny (rodzice się nimi zbytnio nie interesują), zawieszeni w próżni społecznej, bawią się
i nudzą. Taka jest właśnie teza Gansela – pustkę łatwo zapełnid. Młodzi ludzie żyjący bez celu
w istocie tego celu pragną, czują się bezbronni, osamotnieni i dają się porwad każdej ideologii, która
da im poczucie bezpieczeostwa i sensu życia. Potwierdzają to portrety nastoletnich bohaterów.
Marco ma fatalne życie rodzinne i nie wie, co chciałby robid w przyszłości. Wygląda na uosobienie
sukcesu – świetnie gra w waterpolo, spotyka się z najatrakcyjniejszą dziewczyną w klasie – jednak
czuje się przegrany. Dziewczyna, dynamiczna i niezależna Karo, ciągnie go ze sobą na zagraniczne
studia, ale Marco wydaje się szukad w życiu głównie spokoju i rodziny, na którą w nastoletnim życiu
nie może liczyd. Namiastkę takiej solidarnej rodziny daje mu Fala.
Karo początkowo uczestniczy w eksperymencie, jednak szybko się do niego zraża. Jako jedna
z nielicznych nie potrzebuje Fali. Jest atrakcyjna, pewna siebie, ma oparcie w najbliższych, wie, czego
chce, w szkole cieszy się popularnością. Kiedy wyłamuje się z zasad Fali, zostaje odrzucona przez
grupę. Wtedy zaczyna rozumied, jak niebezpieczny jest eksperyment Wengera i zwraca się przeciwko
niemu.
Tim jest klasowym outsiderem. Ignorowany przez grupę, zakompleksiony chłopak z problemami
psychicznymi robi wszystko, by wkupid się w łaski kolegów. Fala staje się dla niego zbawieniem –
wreszcie jest równy innym, koledzy stają w jego obronie, nie wyróżnia się ubiorem. Dla Tima,
wiecznie pozostającego w tyle za innymi, Fala staje się sensem życia – godnego życia. Nic dziwnego,
że to on będzie jej najgorliwszym wyznawcą i obroocą, i to on, w rozpaczy, stanie się sprawcą
i największą ofiarą tragedii.
Fala staje się ważna także dla innych uczniów: Lisa wreszcie może wyjśd z cienia własnej przyjaciółki,
Karo; Sinan, turecki imigrant, traci poczucie wyobcowania; Kevin widzi w ruchu szansę potwierdzenia
swojej władzy w klasie; Dennisowi Fala daje siłę, aby zbudowad wśród kolegów autorytet siebie jako
reżysera i wreszcie przygotowad premierę sztuki.
Kompozycja filmu: Akcja Fali rozgrywa się w ciągu sześciu dni. Poprzedza ją prolog, w którym
poznajemy Rainera Wengera i dowiadujemy się, jakie zadanie otrzymał od dyrekcji. Kolejne części
filmu zostają, niczym rozdziały, wyraźnie wyodrębnione w fabule w postaci kolejnych dni tygodnia
(począwszy od poniedziałku, kiedy zaczynają się warsztaty). Kulminacja wydarzeo rozgrywa się
w sobotę, na którą Wenger zwołuje tajne zebranie mające zakooczyd eksperyment. Film zamyka
przebiegająca w ciszy spowolniona sekwencja, w której prowadzony przez policję nauczyciel patrzy
na twarze oszołomionych, pokrzywdzonych uczniów.
4
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
Etapy rozwoju Fali: Wystarczają trzy dni, by wykrystalizował się nowy „ruch” i narodziło
poczucie przynależności do wspólnoty. W poniedziałek zostają sformułowane ogólne założenia.
Nauczyciel zakazuje uczniom zwracania się do niego po imieniu (pojawia się forma „herr Wenger”),
odtąd muszą także podnosid rękę, gdy chcą coś powiedzied i odpowiadad na stojąco. To początek,
mający zaprowadzid w klasie dyscyplinę i wyodrębnid naturalnego przywódcę – zdystansowanego
wobec pozostałych nauczyciela mającego pełnię władzy. Aby uczniowie nie buntowali się przeciwko
opresyjności własnej sytuacji, Rainer wyjaśnia, że na stojąco lepiej się mówi i oddycha, co wkrótce
sami z zadowoleniem potwierdzają.
We wtorek zaczyna byd budowana wspólnotowa tożsamośd. Zajęcia rozpoczynają się od
dwiczeo fizycznych, które zamieniają się w regularny, rytmiczny marsz o ideowej podbudowie.
Uczniowie maszerują bez przekonania aż do chwili, kiedy Wenger wskazuje im cel i wspólnego wroga
– uczestników warsztatu o anarchii, odbywającego się w sali pod nimi. „Czujecie, jak stapiamy się
w jedną całośd?” - pyta nauczyciel - „(...) Niech sypie się tynk na naszych nieprzyjaciół!” Podobny
motyw pojawia się np. w Stowarzyszeniu umarłych poetów Petera Weira, tam jednak ma on zupełnie
inną wymowę – wzywa do indywidualizmu. Kolejny etap to rozerwanie klasowych klik poprzez
przesadzenie uczniów. Ci lepsi siadają ze słabszymi. Można ściągad, oświadcza Wieland. Cel uświęca
środki. Pod koniec zajęd pada pomysł umundurowania – biała koszula i dżinsy stają się znakiem
rozpoznawczym i czynnikiem ujednolicającym grupę.
Środa przynosi wykrystalizowanie projektu Fali. Pojawiają się propozycje nazwy, którą
wyłania głosowanie (pozory demokracji). Uczniowie zgłaszają dalsze pomysły na ożywienie ruchu,
deklarują własną pracę dla Fali: jeden stworzy profil Fali na Myspace, inny – stronę internetową,
kolejny – logo, inny – plakietki. Wieczorem, z własnej inicjatywy, członkowie ruchu „przejmują”
przestrzeo miasta. Logo Fali pojawia się na wystawach sklepowych, a nawet na ratuszu.
W czwartek i piątek staje się jasne, że Fala przekroczyła mury klasy. Młodszy brat Karo
szykanuje dzieci nie należące do ruchu, sala, w której Weiner prowadzi warsztaty pęka w szwach,
coraz więcej uczniów nosi białe koszule z charakterystycznym emblematem. W piątek wstęp na mecz
szkolnej drużyny waterpolo mają tylko uczniowie w „umundurowaniu”. Na samochodzie Wengera
ląduje pojemnik z czerwoną farbą.
Najbardziej przerażający w filmie Gansela, jak i w poprzedzającym go eksperymencie Rona
Jonesa jest fakt, że ruch, który zostaje tu powołany do życia, funkcjonuje w niemal całkowitej próżni
ideologicznej – nauczyciele nie proponują dla niego żadnej podbudowy, żadnego celu, ograniczając
tworzenie Fali do emblematów i pożądanych wzorów zachowao (ideologia pojawia się dopiero
w ostatnim przemówieniu Wengera na sali gimnastycznej). I to wystarcza. Każdy z członków wpisuje
weo własną ideologię lub pozostawia to miejsce puste, zadowalając się formą i profitami, jakie z niej
czerpie. Oznacza to, że miejsce owej pustki można wypełnid dowolną treścią – ta ma znaczenie
drugorzędne. W ten sposób można dad się ponieśd każdej ideologii, bo mechanizmy psychosocjologiczne w każdym przypadku pozostają takie same.
Realizacja: Zdjęcia do filmu kręcone były latem 2007 roku w Berlinie. Autorzy scenariusza
uciekali od formułowania wprost pytania o narodowy socjalizm, wiedząc, że wśród niemieckiej
młodzieży temat ten, wciąż omawiany na wszelkich możliwych zajęciach, budzi znużenie i niechęd
(tak reagują też uczniowie w filmie). Tymczasem chcieli oni pokazad, że to lekceważenie jest
bezpodstawne, a nawet niebezpieczne, bo osłabia czujnośd obywatelską. „Już to przerabialiśmy, to
się więcej nie powtórzy” – myślą słuchacze kursu Wengera i poważnie się mylą.
Film ma konstrukcję dziennika, a charakter fabuły jest wyraźnie publicystyczny. Gansel nie
analizuje drobiazgowo żadnego z elementów kreowania quasi-faszystowskiej organizacji, raczej
wymienia je po kolei, pokazując, z jaką łatwością można manipulowad grupą ludzi, jak chętnie
człowiek rezygnuje z wolności na rzecz przynależenia do silnej grupy, stania się lepszym od tych,
którzy do niej nie należą.
Dośd surowy sposób filmowania imituje dokument. Dynamiczna, niespokojna kamera
w częstych zbliżeniach pokazuje emocje malujące się na twarzach bohaterów, sprawia wrażenie, że
jest jednym z uczestników wydarzeo, zamiast obserwowad sytuację z dystansem. Widzowi wydaje
się, że sam znajduje się w klasie Wengera.
5
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
Recepcja filmu: Falę często porównuje się do filmu Eksperyment Olivera Hirschbiegla (2001)
przedstawiającego doświadczenie przeprowadzone przez amerykaoskiego psychologa Philipa
Zimbardo w roku 1971. Podzieleni na grupy uczestnicy mieli odgrywad w nim role więźniów
i strażników. Eksperyment zakooczył się przed czasem całkowita utratą kontroli nad zachowującymi
się z okrucieostwem uczestnikami. Film Gansela ma jednak ambicje bardziej dydaktyczne, niż
psychologiczne. Stawia również pytania o granice nauczania poprzez doświadczenie
oraz o odpowiedzialnośd nauczyciela za ucznia. Fala została uznana za najlepszy film niemiecki
w 2008 roku.
SCENARIUSZ GODZINY WYCHOWAWCZEJ
Opracowała: Dorota Bąk
Temat: „Fala” D. Gansela - czy dało się uniknąć konfliktów?
CELE LEKCJI
Po lekcji uczeo powinien:




znad, definiowad pojęcie konfliktu,
umied wskazad źródła, rodzaje, fazy, przedmiot i postawy wobec konfliktu,
dyskutowad na temat postaw,
tekst naukowy przenosid na sytuacje filmowe.
METODY I FORMY PRACY




rozmowa,
praca w grupach,
dyskusja,
czytanie ze zrozumieniem.
ŚRODKI DYDAKTYCZNE


Film: Fala, reż. D. Gansel , Niemcy 2008,
materiały dla poszczególnych grup
CZAS
2 lekcje
6
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
PRZEBIEG LEKCJI
1. Rozmowa. Nauczyciel pyta o wrażenia po obejrzanym filmie, o to czy uczniowie
wzięliby udział w takim eksperymencie, czy rzeczywiście ich zdaniem swoimi
działaniami nauczyciel był w stanie wytworzyd sytuację opisaną w filmie?
Przypomina, że film opowiada o prawdziwym eksperymencie przeprowadzonym
przez nauczyciela w Kalifornii. Pyta, czego dokładnie dotyczył eksperyment i jaki był
jego finał.
2. Praca w grupach. Prowadzący lekcję zapowiada, że lekcja na podstawie filmu „Fala”
będzie dotyczyła konfliktów i rywalizacji. Dzieli klasę na 5 grup. Zapowiada, że każda z
grup dostanie materiały dotyczące konfliktów - ich rodzajów, przebiegu i sposobów
rozwiązywania. Zadanie uczniów polega na podzieleniu się z resztą klasy swoją
wiedzą z „kartek” i dostosowaniu informacji do sytuacji w filmie. Nauczyciel wyznacza
czas pracy około 15-20 minut. Po wyznaczonym czasie uczniowie prezentują swoje
ustalenia.
Grupy powinny zauważyd:
GRUPA 1: Źródła konfliktu. Źródła konfliktu w filmie mają przede wszystkim
charakter subiektywny i wynikają z odmiennych postaw. Konflikt zaczyna się na
poziomie nauczycieli - Rainer dostaje inny temat projektu niż sobie wymarzył zamierza jednak udowodnid, że sobie poradzi i będzie lepszy od kolegi. Od początku
do eksperymentu dystans ma Karo i Mona, które popadają w konflikt z grupą.
Konflikt Karo zaczyna się w momencie, kiedy nie przychodzi do szkoły w białej koszuli.
GRUPA 2: Rodzaje konfliktu. Przede wszystkim konflikt jednostka - jednostka,
nauczyciele: Rainer i Dieter, Marco i Karo - Karo próbuje narzucid Marcowi swój
pomysł na życie, Ferdi i Karo - Ferdi nie chce grad tak, żeby Karo była zadowolona,
Karo i Lisa itp. Konflikt jednostka - grupa - Karo i Fala: Karo nie przestrzega od
pewnego momentu zasad obowiązujących w grupie, Mona i Fala - Mona od początku
nie przyjmuje norm, akcentuje bardzo mocno swoje zdanie, nie poddaje się
eksperymentowi. Konflikt wewnątrzgrupowy - Marco i Fala - chłopak dostrzega, że
pod wpływem eksperymentu się zmienił, uderzył Karo i nie może zrozumied jak mógł
sobie na to pozwolid, nalega, żeby Rainer przerwał eksperyment.
GRUPA 3: Przedmiot konfliktu. Konflikt norm - Mona i grupa eksperymentalna,
Konflikt ról - Karo, Fala i rodzina - normy rodzinne są inne niż normy grupy - scena z
koszulą, scena, w której Karo opowiada matce o zasadach wprowadzanych przez
Rainera.
GRUPA 4: Fazy konfliktu. Grupa powinna skoncentrowad się np. na konflikcie Karo i
grupy i przeanalizowad poszczególne fazy. Warto zwrócid uwagę na scenę wyboru
nazwy organizacji i rozmowę dziewczyny z nauczycielem, kiedy stwierdza, że trzeba
przerwad eksperyment.
GRUPA 5: Postawy wobec konfliktu. Film mocno akcentuje postawę separacyjną głównie na przykładzie Karo i później Marco.
3. Dyskusja: na zakooczenie lekcji można spytad klasę czy dało się w sytuacji
eksperymentu uniknąd konfliktów i w którym momencie Rainer popełnił błąd.
7
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
MATERIAŁY DLA GRUP
GRUPA 1: ŹRÓDŁA KONFLIKTU
Źródłem konfliktów są przeciwstawne bądź sprzeczne ze sobą interesy społeczne i/lub
osobiste stron konfliktu. Podłoże konfliktu stanowią najczęściej sprzeczne działania lub
wyznawane przez uczestników konfliktu antynomiczne poglądy, normy i wartości.
Konkretyzując, powodem wystąpienia konfliktu może byd zatem niezgodnośd charakterów,
donoszenie, dyskryminacja, rozdzielnośd między władzą a autorytetem czy ograniczone
zasoby finansowe.
Możemy wyróżnid pewne typy źródeł konfliktu:
Źródła obiektywne o charakterze:

strukturalnym (np. wadliwa współpraca ludzi w danej społeczności)

funkcjonalnym (np. zakłócenia we współpracy elementów danych struktur
społecznych)
Źródła subiektywne, których należy doszukiwad się w postawach, zachowaniach
i poglądach ludzi. Wyróżniamy źródła subiektywne o charakterze:

racjonalnym (przyczyny, które wynikają z realnych lub prawdopodobnych
motywów)

irracjonalnym (przyczyny, które są wynikiem wyimaginowanych, fikcyjnych
przesłanek)
Konflikty są wynikiem tzw. sytuacji konfliktotwórczych, które z kolei stanowią rezultat
obiektywnych i subiektywnych uwarunkowao o charakterze społecznym, ekonomicznym,
politycznym, ideowym lub kulturowym.
http://wiedzaiedukacja.eu/
GRUPA 2: RODZAJE KONFLIKTU
Rodzaje konfliktu można wyróżnid ze względu na podmiot, zasięg, przedmiot, sposób
przejawiania się (konflikt jawny i ukryty), czas trwania (konflikt długotrwały i krótkotrwałyefemeryczny), charakter sprzeczności (sprzeczności wewnętrzne, antagonistyczne,
nieantagonistyczne, główne i poboczne), charakter (konflikt racjonalny, irracjonalny) i skutki
konfliktu (konflikt twórczy, destrukcyjny, konflikt o sumie zerowej - wygrana z jednej strony
jest zawsze równa przegranej drugiej strony). Konflikty występują zawsze w ramach
pewnego systemu społecznego. Stronami konfliktu mogą byd nie tylko jednostki, ale także
kategorie, grupy, instytucje, komórki organizacyjne.
Ze względu na podmiot konfliktu wyróżniamy konflikt:

Jednostka – jednostka ( konflikt interpersonalny ) - spowodowany jest najczęściej
wskutek sprzeczności osobistych interesów poszczególnych osób.
8
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.









Jednostka - jednostka (konflikt intrapersonalny ) - napięcie jednostki wywołane
dążeniem do dwóch lub więcej sprzecznych celów.
Jednostka – grupa - wynika z lekceważenia przez jednostkę zasad, norm
obowiązujących w grupie, nieprzestrzegania obowiązujących wzorów zachowao
społecznych.
Jednostka – kategoria społeczna - konflikty tego rodzaju mają zazwyczaj podłoże
subiektywnych, irracjonalnych uprzedzeo. Aktywizują one i integrują daną grupę
społeczną, równocześnie odsłaniając ważne dla społeczności problemy.
Grupa – grupa (konflikt wewnątrzgrupowy)- konflikt ten pozbawia grupę spójności,
działa na grupę dezintegrująco, tworząc zwalczające się nawzajem obozy.
Grupa- grupa (konflikt międzygrupowy) - sprzecznośd działao i/lub interesów dwóch
grup.
Grupa – kategoria społeczna - konflikty te ujawniają wszelakiego rodzaju
uprzedzenia, stereotypowe myślenie, które tkwi w świadomości ludzi.
Kategoria – kategoria - dośd często występujące konflikty, których źródłem są
sprzeczności pomiędzy kategoriami tj. płed, wykształcenie, orientacja seksualna.
Instytucja – instytucja - przykładem takiego konfliktu może byd spór pomiędzy
dyrekcją a związkiem zawodowym.
Komórka organizacyjna – komórka organizacyjna - źródłem tego typu konfliktu są
spory kompetencyjne, brak jasnego określenia zakresu obowiązków i osób
upoważnionych do podejmowania decyzji.
http://wiedzaiedukacja.eu/
GRUPA 3: PRZEDMIOT KONFLIKTU
Przedmiotami konfliktów mogą byd: motywy, potrzeby, normy, role społeczne, interes
jednostek lub grup, władza. Wyróżnia się rodzaje konfliktu ze względu
na przedmiot:






Konflikt motywów – występuje, gdy człowiek, który jest podmiotem procesu
podejmowania decyzji zna różne możliwości i trudno mu wybrad jedną z opcji.
Konflikt potrzeb- występuje, gdy jednostka odczuwa istnienie kilku potrzeb,
których równoczesne zaspokojenie jest niemożliwe.
Konflikt norm - pojawia się w momencie, gdy jednostka, która ma ukształtowane
zasady, normy zachowania wchodzi w interakcję z osobami ze sprzecznymi normami
zachowania lub kiedy istnieje nacisk, aby jednostka zmieniła swoje zasady.
Konflikt ról - wynika z niemożliwości pogodzenia różnorodnych wymagao stawianych
jednostce przez pojedyncze osoby, grupy, instytucje.
Konflikt interesów - wynika z odmiennego rozumienia podziału dóbr jako zachęty do
pracy i źródła zaspokojenia potrzeb przez poszczególne jednostki, grupy.
Konflikt władzy- przejawia się najczęściej w formie rywalizacji o stanowisko,
jest wyraźniejszą formą konfliktu interesów.
http://wiedzaiedukacja.eu/
9
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.
GRUPA 4: FAZY KONFLIKTU
Według modelu Pondy’ego istnieje pięd etapów konfliktu:
1.
2.
3.
4.
5.
Konflikt utajony- zachodzi, gdy pojawiają się odpowiadające sporom warunki, jednak
nie zostały one jeszcze zdiagnozowane, spostrzeżone.
Konflikt spostrzeżony- występuje, gdy chociaż jedna ze stron konfliktu zauważa jego
źródło.
Konflikt odczuwany- polega na tym, że obydwie strony odczuwają narastające
pomiędzy nimi napięcie, jednak nie dochodzi jeszcze do otwartej walki.
Konflikt manifestowany- zachodzi w momencie rozpoczęcia przez strony działao
ofensywnych oraz zauważenia konfliktu przez otoczenie.
Konflikt zakooczony - faza ta obejmuje czas po ustąpieniu napięcia występującego
pomiędzy stronami, kiedy to konflikt zostaje rozstrzygnięty lub stłumiony.
Niejednokrotnie w czasie istnienie sporu zachodzi zjawisko tzw. eskalacji konfliktu. Dokonuje
się ono na trzech poziomach: liczby osób biorących udział w konflikcie, ogólności spornych
kwestii i ich ilości. Z reguły konflikt rozpoczyna się od drobnej konkretnej kwestii, która z
czasem urasta do kilku lub kilkunastu problemów. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż eskalacja
konfliktu powoduje, że strony zapominają o istocie zatargu, a skupiają na wykazywaniu
wobec siebie silnej postawy antagonistycznej.
http://wiedzaiedukacja.eu/
GRUPA 5: POSTAWY WOBEC KONFLIKTU
W sytuacji konfliktu można przyjąd trzy postawy:
1. Unikową - negowanie istnienia konfliktu.
2. Separacyjną (odcinanie się, obwinianie przeciwnika, negatywne ocenianie drugiej
strony, unikanie odpowiedzialności za konflikt)
3. Integracyjną (jednoznaczne określenie własnego stanowiska, podkreślenie wspólnoty
interesów, przyjęcie współodpowiedzialności). Postawa ta winna byd integralną częścią
negocjacji.
Konflikty, niezależnie od tego, jaką mają skalę, niosą ze sobą ogromną dawkę stresu,
negatywnych emocji i poczucia zagrożenia. Jednakże mają one również pewne pozytywne
konsekwencje tj. wzrost motywacji, poszerzenie, pozyskiwanie nowej wiedzy o sobie jak i
drugiej stronie konfliktu, twórczośd, innowacyjnośd w działaniu.
http://wiedzaiedukacja.eu/
10
Wszelkie prawa do materiałów dydaktycznych zastrzeżone dla Stowarzyszenia Nowe Horyzonty.

Podobne dokumenty