SDS - Agrium

Komentarze

Transkrypt

SDS - Agrium
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
KARTA CHARAKTERYSTYKI
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/
przedsiębiorstwa
1.1 Identyfikator produktu
Nazwa produktu
: Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
Numer rejestracyjny REACH
Numer rejestracyjny
Identyfikacja substancji
01-2119455044-46-XXXX
01-2119488166-29-XXXX
01-2119490974-22-XXXX
Ta substancja jest zwolniona z obowiązku
rejestracji REACH zgodnie z artykułem 2
(7) (a) i (b), załącznik V: Kategoria:7
Substancja występująca naturalnie,
niemodyfikowane chemicznie.
Kod produktu
Opis produktu
Typ produktu
Inne sposoby identyfikacji
Siarczanu amonu
Amonu diwodorofosforan ortofosforan
Wodoroortofosforanem diamonu
Chlorek potasu
: 3242-30799; 4106-30799
: NAWÓZ WE Mieszanka nawozowa granulowany NPK 15-15-15
: Ciało stałe.
: Niedostępne.
1.2 Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane
Zidentyfikowane zastosowania
Nawóz sztuczny
Nie zalecane stosowanie
Przyczyna
Brak.
Nie produktem niebezpiecznym.
1.3 Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki
Agrium Europe SA
Avenue Louise 326/36
1050 Bruxelles
Belgium
Tel : +32 (0)2 646 70 00
Fax : +32 (0)2 646 68 60
[email protected]
Adres e-mail osoby
odpowiedzialnej za tą kartę
charakterystyki
: [email protected]
1.4 Numer telefonu alarmowego
Krajowa instytucja doradcza/Ośrodek zatruć
Numer telefonu
: Arkusze Agrium Charakterystyki dostępne są w wielu językach na http://www.agrium.
com/products/ae
Lekarze, Centra trucizna, czy społeczeństwo może skontaktować AGRIUM Global
Emergency Response Number 24/7/365 do służby w wielu językach na +1 303 389
1654
AUSTRIA +43 1 406 43 43
AZERBEJDŻAN +994 125 979 924
BIAŁORUŚ +375 17 287 00 92
+32 70 245 245
BUŁGARIA +359 2 9154 378; +359 887 435 325
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
1/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/
przedsiębiorstwa
CHORWACJA +358 1 2348 342
CZECHY +420 22 49 195 93
DANIA +45 82 12 12 12
ESTONIA 16662; +372 62 69 379
FINLANDIA +358 9 471977
FRANCJA
Angers +33 (0) 2 41 48 21 21
Bordeaux +33 (0) 5 56 96 40 80
Lille 0800 59 59 59 (dzwoniący krajowe)
Lyon +33 (0) 4 72 11 69 11
Marseille +33 (0) 4 91 75 25 25
Nancy +33 (0) 3 83 22 50 50
Paris +33 (0) 1 40 05 48 48
Rennes +33 (0) 2 99 59 22 22
Strasbourg +33 (0) 3 88 37 37 37
Toulouse +33 (0) 5 61 77 74 47
GRUZJA +995 99 53 33 20
NIEMCY
Berlin +49 30 192 40
Bonn +49 228 192 40
Erfurt +49 361 730 730
Freiburg +49 761 192 40
Goettingen +49 551 192 40
Homburg (Saar) +49 6841 192 40
Mainz +49 6131 192 40
Monachium +49 89 192 40
GRECJA +30 21 07 79 37 77
WĘGRY +36 80 20 11 99
ISLANDIA +354 543 22 22
IRLANDIA +353 1 837 9964 (lekarzy) +353 1 809 2166 (publiczne)
IZRAEL +972 4 854 19 00
WŁOCHY
Bergamo +39 800 883 300
Firenze +39 55 794 7819
Foggia +39 881 732 326
Genua +39 10 563 62 45
Milan +39 02 6610 1029
Padova +39 49 827 50 78
Pawia +39 38 224 444
Rzym +39 06 305 43 43
Turyn +39 011 663 7637
KAZACHSTAN +7 3272 925 868
LITWA +370 5 236 20 52; +370 687 533 78
HOLANDIA +31 30 274 88 88
NORWEGIA +47 22 59 13 00
POLSKA
Gdańsk +48 58 682 04 04
Kraków +48 12 411 99 99
ŁÓDŹ +48 42 63 14 724
Sosnowiec +48 32 266 11 45
Warszawa +48 22 619 66 54
Wrocław +48 71 343 30 08
PORTUGALIA 808 250 143 (dzwoniący krajowe)
RUMUNIA +402 212 106 282
FEDERACJA ROSYJSKA
Jekaterynburg +7 343 229 98 57
Moskwa +7 495 628 1687
Saint-Petersburg +7 921 757 3228
SERBIA +381 11 3608 440
SŁOWACJA +421 2 5477 4166
SŁOWENIA +386 41 635 500
HISZPANIA +34 91 562 0420
SZWECJA 112 (dzwoniący krajowe); +46 (0) 10 456 6700
SZWAJCARIA +41 44 251 51 51 (w Szwajcarii numerem 145)
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
2/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/
przedsiębiorstwa
Byłej Jugosławii +38 923 147 635
TURCJA +90 0312 433 70 01 lub 0 800 314 7900
ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO
Belfast 844 892 0111
Birmingham 844 892 0111
Edynburg 844 892 0111
Newcastle Upon Tyne +44 191 2606182; +44 191 2606180
Penarth 844 892 0111
Dostawca
Numer telefonu
Godziny pracy
: Agrium Europe SA
PRZECIWAWARYJNY TELEFON LICZBY:
Przewóz: 00-1-303-389-1654
Medyczny: 00-1-303-389-1654
: 24/7/365
SEKCJA 2: Identyfikacja zagrożeń
2.1 Klasyfikacja substancji lub mieszaniny
Definicja produktu
: Mieszanina
Klasyfikacja według rozporządzenia (EC) Nr 1272/2008 [CLP/GHS]
Nie sklasyfikowany.
2.2 Elementy oznakowania
Zwroty wskazujące rodzaj
: Nie dotyczy.
zagrożenia
Specjalne wymagania dotyczące pakowania
Pojemniki powinny być
: Nie dotyczy.
wyposażone w zamknięcia
uniemożliwiające
otworzenie ich przez dzieci
Dotykowe ostrzeżenia
: Nie dotyczy.
przed niebezpieczeństwem
2.3 Inne zagrożenia
Inne zagrożenia nie
odzwierciedlone w
klasyfikacji
: Niedostępne.
SEKCJA 3: Skład/informacja o składnikach
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
3/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 3: Skład/informacja o składnikach
Nazwa produktu/
składnika
Europa
Wodoroortofosforanem
diamonu
Amonu diwodorofosforan
ortofosforan
Siarczanu amonu
Identyfikatory
REACH nr rejestracyjny:
01-2119490974-22-XXXX
Nr WE.: 231-987-8
CAS: 7783-28-0
REACH nr rejestracyjny:
01-2119488166-29-XXXX
Nr WE.: 231-764-5
CAS #: 7722-76-1
REACH nr
Klasyfikacja
Rozporządzenie (WE) Nr
1272/2008 [CLP]
%
30-60
Substancji innych niż
niebezpieczne.
[A]
5-40
Substancji innych niż
niebezpieczne.
[A]
5-40
Substancji innych niż
niebezpieczne.
[A]
25
Substancji innych niż
niebezpieczne.
[A}
rejestracyjny01-2119455044-46-XXXX
Chlorek potasu
Nr WE.:231-984-1
CAS #: 7783-20-2
Nr WE.: 231-211-8
CAS #: 7447-40-7
Typ
Typ
[A] Skład
[B] Zanieczyszczenie
[C] Dodatek stabilizujący
Najwyższe dopuszczalne stężenia, jeśli są dostępne, wymienione są w sekcji 8.
SEKCJA 4: Środki pierwszej pomocy
4.1 Opis środków pierwszej pomocy
Kontakt z okiem
: Może spowodować irytację należną do mechanicznego czynu. Natychmiast
przepłukać oczy dużą ilością wody, od czasu do czasu podnosząc górna i dolna
powiekę. Usunąć szkła kontaktowe jeżeli są. Należy kontynuować płukanie przez co
najmniej 10 minut. Zasięgnąć porady lekarskiej, jeśli pojawi się podrażnienie.
Wdychanie
: Nie są zwykle zalecane żadne specjalne środki. Należy wezwać pomoc medyczną w
przypadku dalszego występowania objawów lub w przypadku ich nasilania się. W
przypadku utraty przytomności, należy ułożyć w pozycji do udzielania pierwszej
pomocy i natychmiast wezwać pomoc medyczną. Zapewnić otwartą wentylację.
Rozluźnić ciasną odzież, na przykład kołnierz, krawat lub pasek. W razie wdychania
produktów rozkładu powstających podczas pożaru, wystąpienie objawów może być
opóźnione.
Kontakt ze skórą
: Umyć mydłem i wodą.
Spożycie
: Przemyć usta wodą. Jeżeli materiał został połknięty a narażona osoba jest przytomna,
należy podać do wypicia małą ilość wody. Nie wywoływać wymiotów, jeśli nie jest to
zalecane przez personel medyczny. Należy wezwać pomoc medyczną w przypadku
dalszego występowania objawów lub w przypadku ich nasilania się.
Ochrona osób
: Nie należy podejmować żadnych działań, które stwarzałyby ryzyko dla kogokolwiek
chyba, że jest się odpowiednio przeszkolonym. Usta-usta reanimacji nie jest zalecane
udzielających pierwszej
u pacjentów narażenia doustnego. Udzielające pierwszej pomocy z
pomocy
zanieczyszczonego ubrania powinny być odpowiednio odkażone.
4.2 Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia
Potencjalne ostre działanie na zdrowie
Kontakt z okiem
: Może spowodować irytację należną do mechanicznego czynu.
Wdychanie
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Kontakt ze skórą
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Spożycie
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Objawy wynikające z nadmiernej ekspozycji
Kontakt z okiem
: Może spowodować irytację należną do mechanicznego czynu.
Wdychanie
: Brak konkretych danych.
Kontakt ze skórą
: Brak konkretych danych.
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
4/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 4: Środki pierwszej pomocy
Spożycie
: Brak konkretych danych.
4.3 Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z
poszkodowanym
Informacje dla lekarza
: W razie wdychania produktów rozkładu powstających podczas pożaru, wystąpienie
objawów może być opóźnione. Narażona osoba może wymagać nadzoru lekarskiego
przez 48 godzin.
Szczególne sposoby
: Bez specjalnego leczenia.
leczenia
SEKCJA 5: Postępowanie w przypadku pożaru
5.1 Środki gaśnicze
Odpowiednie środki
gaśnicze
Niewłaściwe środki
gaśnicze
: Niepalny. Materiał jest niepalny. Użyć środka gaśniczego, właściwego dla
otaczającego ognia.
: Nie znane.
5.2 Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną
: Woda zanieczyszczona tą substancją musi być zebrana i zabezpieczona. Nie dopuścić
Zagrożenia ze strony
aby przedostała się do systemów wodnych, cieków oraz studzienek.
substancji lub mieszaniny
Niebezpieczne produkty
rozkładu termicznego
: Produkty rozkładu mogą zawierać następujące materiały:
tlenki siarki
tlenki azotu
5.3 Informacje dla straży pożarnej
Specjalne działania
ochronne dla strażaków
Specjalne wyposażenie
ochronne dla strażaków
Dodatkowa informacja
: Szybko izolować teren przez wyprowadzenie wszystkich osób z najbliższej okolicy
wypadku, jeżeli wybuchł pożar. Nie należy podejmować żadnych działań, które
stwarzałyby ryzyko dla kogokolwiek chyba, że jest się odpowiednio przeszkolonym.
Ten materiał jest bardzo toksyczny dla organizmów wodnych. Woda zanieczyszczona
tą substancją musi być zebrana i zabezpieczona. Nie dopuścić aby przedostała się do
systemów wodnych, cieków oraz studzienek.
: Strażacy powinni nosić odpowiednie urządzenia ochronne oraz indywidualne aparaty
oddechowe (SCBA) z maska zakrywającą całą twarz działająca przy dodatnim
ciśnieniu. Podstawowy poziom ochrony podczas wypadków chemicznych zapewnia
odzież stosowana przez strażaków (włączając hełmy, buty ochronne i rękawice),
zgodna z normą europejską EN 469.
: Brak specyficznego zagrożenia pożarowego lub wybuchowego.
SEKCJA 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do
środowiska
6.1 Indywidualne środki ostrożności, sprzęt ochronny i procedury w sytuacjach awaryjnych
Dla osób nienależących do : Nie należy podejmować żadnych działań, które stwarzałyby ryzyko dla kogokolwiek
chyba, że jest się odpowiednio przeszkolonym. Nie udzielać zezwolenia na wejście personelu udzielającego
niepotrzebnemu i nie zabezpieczonemu personelowi. Zapewnić właściwą wentylację.
pomocy
W razie niewystarczającej wentylacji, należy nosić odpowiednią maskę. Założyć
odpowiedni sprzęt ochrony osobistej.
Dla osób udzielających
: Może być szkodliwy dla środowiska w przypadku uwolnienia w dużych ilościach. Patrz
także informacje w punkcie "Dla personelu nie biorącego udziału w akcji ratowniczej".
pomocy
6.2 Środki ostrożności w
: Należy unikać rozprzestrzeniania się rozlanego materiału jego spływania do gleby lub
kontaktu z glebą, ciekami wodnymi, drenami i kanalizacją. Należy poinformować
zakresie ochrony środowiska
odpowiednie władze, w przypadku kiedy produkt spowodował zanieczyszczenie
środowiska (ścieków, cieków wodnych, gleby lub powietrza). Zebrać wyciek.
6.3 Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
5/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do
środowiska
Małe rozlanie
Duże rozlanie
6.4 Odniesienia do innych
sekcji
: Wynieść pojemniki z obszaru rozlania. Użyć odpowiedniego sprzętu, aby umieścić
rozlany substancji w pojemniku do ponownego wykorzystania lub utylizacji. Odnajdźcie
tworzywo i korzyść to dla zamierzonego celu.
lub
Umieścić rozlany materiał w odpowiednim pojemniku w celu likwidacji. Utylizować w
licencjonowanym przedsiębiorstwie utylizacji odpadów.
: Brak dodatkowych informacji.
: Informacje dotyczące kontaktu w sytuacji awaryjnej podano w Sekcji 1.
Informacje dotyczące odpowiedniego sprzętu ochrony osobistej podano w Sekcji 8.
Informacje dotyczące dodatkowej obróbki odpadów podano w Sekcji 13.
SEKCJA 7: Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich
magazynowanie
Jeśli dotyczy: Informacje podane w tym punkcie zawierają ogólne porady i wytyczne. Dla uzyskania informacji
dotyczących konkretnych zastosowań, według scenariuszy narażenia, należy zapoznać się z wykazem zidentyfikowanych
zastosowań w Sekcji 1.
7.1 Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania
Środki ochronne
: Nie spożywać. Unikać uwolnienia do środowiska. Przechowywać w oryginalnym
pojemniku lub zatwierdzonym pojemniku alternatywnym, wykonanym z kompatybilnego
materiału, dokładnie zamkniętym, jeśli nie jest użytkowany. Higroskopijny. Trzymać
pojemnik szczelnie zamknięty.
Wskazówki dotyczące
: Należy zabronić spożywania pokarmów i napojów oraz palenia tytoniu w obszarze, w
którym ten materiał jest przechowywany, przemieszczany i przetwarzany. Pracownicy
ogólnej higieny pracy
powinni umyć ręce i twarz przed jedzeniem, piciem i paleniem tytoniu. Przed wejściem
do jadalni zdjąć zanieczyszczoną odzież oraz sprzęt ochronny. Dodatkowe informacje
dotyczące środków higieny podano w punkcie 8.
7.2 Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności
Należy przechowywać zgodnie z miejscowymi przepisami. Higroskopijny. Trzymać pojemnik szczelnie zamknięty. Może
tworzyć strome pale, które mogą zapaść bez ostrzeżenia, gdy przechowywany hurtowo. Unikaj tworzenia stromych
zboczach podczas usuwania produktu.
7.3 Szczególne zastosowanie(-a) końcowe
Zalecenia
: Nawóz sztuczny.
Rozwiązania specyficzne
: Nie dotyczy. Nie produktem niebezpiecznym.
dla sektora przemysłowego
SEKCJA 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej
8.1 Parametry dotyczące kontroli
Najwyższe dopuszczalne stężenia
Nazwa produktu/składnika
Europa
Nie znana wartość NDS.
Wartości graniczne narażenia
Sprawdź lokalne przepisy w celu określenia, czy istnieją limity
ekspozycji rozpuszczalnych pyłów.
Bułgaria
Siarczanu amonu
България Министерство на труда и социалната политика и
Министерството на здравеопазването (Bułgaria, 1/2012).
Limit value 8 hours: 10 mg/m³ 8 godzin.
България Министерство на труда и социалната политика и
Министерството на здравеопазването (Bułgaria, 1/2012).
Limit value 8 hours: 5 mg/m³ 8 godzin.
Chlorek potasu
Łotwa
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
6/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej
Chlorek potasu
Ministru kabineta - AER (Łotwa, 2/2011).
TWA: 5 mg/m³ 8 godzin.
Ministru kabineta - AER (Łotwa, 2/2011).
TWA: 6 mg/m³ 8 godzin.
Wodoroortofosforanem diamonu
Litwa
Chlorek potasu
Zalecane procedury
monitoringu
Lietuvos Higienos Normos HN 23 (Litwa, 10/2007).
TWA: 5 mg/m³ 8 godzin.
: Jeżeli produkt zawiera składniki, na które ekspozycja jest ograniczona może być
niezbędny monitoring osobisty, monitoring środowiska pracy lub biologiczny w celu
określenia skuteczności wentylacji lub inny sposób kontroli konieczności uzywania
środków ochrony dróg oddechowych. Należy się odnieść do Normy Europejskiej EN
689 w celu poznania metod określenia narażenia substancją chemiczną przez drogi
oddechowe oraz do krajowej dokumentacji dającej wskazówki związane z metodami
oznaczania substancji niebezpiecznych.
DNEL/DMEL
Nazwa produktu/składnika
Typ
Narażenie
Wartość
Populacja
Amonu diwodorofosforan ortofosforan DNEL Długotrwałe Skórny 21,3 mg/
Pracownicy
kg bw/
dzień
Wodoroortofosforanem diamonu
DNEL Długotrwałe
6,1 mg/m³ Pracownicy
Wdychanie
Siarczanu amonu
DNEL Długotrwałe
11,2 mg/m³ Pracownicy
wdychanie
Podsumowanie DNEL/
DMEL
Zaburzenia
Systemowe
Systemowe
Systemowe
: Bardzo niska toksyczność dla ludzi i zwierząt.
PNEC
Nazwa produktu/składnika
Amonu diwodorofosforan ortofosforan
Wodoroortofosforanem diamonu
Siarczanu amonu Siarczanu amonu
Podsumowanie PNEC
8.2 Kontrola narażenia
Stosowne techniczne środki
kontroli
Dane szczegółowe
przedziału medium
Słodka woda
Słodka woda
Wody słodkie
Wartość
1,7 mg/l
1,7 mg/l
0,312
Szczegóły metodologii
Czynniki oceny
Czynniki oceny
Czynniki oceny
: Niska toksyczność dla ryb.
: Nie jest wymagana specjalna wentylacja. Wydajna wentylacja ogólna powinna być
wystarczajaca aby kontrolować ekspozycję pracownika na zanieczyszczenia.
Indywidualny sprzęt ochronny
Środki zachowania higieny
Ochronę oczu lub twarzy
: Wymyć dokładnie ręce, przedramiona oraz twarz po pracy z produktami chemicznymi,
przed jedzeniem, paleniem tytoniu oraz używaniem toalety, a także po zakończeniu
zmiany.
: Zabezpieczenie oczu zgodne z zatwierdzona normą powinno być stosowane w
przypadku, kiedy ocena ryzyka wskazuje, że jest to konieczne w celu uniknięcia
narażenia poprzez chlapnięcie, mgiełkę lub pył. Możliwe: ochronne okulary z
bocznymi osłonami
Ochronę skóry
Ochronę rąk
: Odporne na czynniki chemiczne rękawice powinny być noszone w każdym przypadku
pracy z produktami chemicznymi, kiedy ocena ryzyka wskazuje, że jest to konieczne.
Ochrona ciała
: W zależności od wykonywanego zadania należy stosować ubiór ochronny odpowiedni
do potencjalnego ryzyka i zatwierdzone przez kompetentną osobę przed
przystąpieniem do pracy.
Inne środki ochrony skóry : Przed rozpoczęciem operowania tym produktem, należy wybrać odpowiednie obuwie i
dodatkowe środki ochrony skóry, bazując na wykonywanych zadaniach i związanych z
nimi zagrożeniem. Podlegają one zatwierdzeniu przez specjalistę BHP.
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
7/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej
Ochronę dróg
oddechowych
Kontrola narażenia
środowiska
: Wybór maski oddechowej powinien być dokonany na podstawie znanego lub
oczekiwanego poziomu ekspozycji, niebezpieczeństwa produktu i limitów
bezpieczeństwa pracy wybranej maski. Właściwie dopasowany aparat oddechowy,
wyposażony w filtr przeciwpyłowy, zgodny z zatwierdzoną normą powinien być
noszony, kiedy ocena ryzyka wskazuje, że jest to konieczne.
: Emisja z układów wentylacyjnych i urządzeń procesowych powinna być sprawdzana w
celu określenia ich zgodności z wymogami praw o ochronie środowiska. W niektórych
przypadkach potrzebne będą skrubery usuwajace opary, filtry lub modyfikacje
konstrukcyjne urządzeń procesowych, mające na celu zmniejszenie stopnia emisji do
akceptowalnego poziomu.
SEKCJA 9: Właściwości fizyczne i chemiczne
9.1 Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych
Wygląd
: Ciało stałe.
Stan fizyczny
Kolor
: Szarawobiały do Różowy Czerwony lub Żółtawy.
Zapach
: Bez zapachu.
Próg zapachu
: Niedostępne.
pH
Temperatura topnienia/
krzepnięcia
Początkowa temperatura
wrzenia i zakres temperatur
wrzenia
Temperatura zapłonu
Szybkość parowania
Palność (ciała stałego, gazu)
Górna/dolna granica palności
lub górna/dolna granica
wybuchowości
Prężność par
Gęstość par
Gęstość względna
Rozpuszczalność
Współczynnik podziału: noktanol/woda
: 6 [Stęż. (%w/w): 10%]
: 190°C
: Rozkłada się.
:
:
:
:
:
:
:
:
[Produkt nie podtrzymuje palenia.]
Niedostępne.
Niepalne.
Nie dotyczy. Brak łatwopalnego składnika.
Niedostępne.
Niedostępne.
1.62 - 1.81 g/cm³
Łatwo rozpuszczalny w następujących materiałach: gorąca woda.
Rozpuszczalny w następujących materiałach: zimnej wodzie.
: Niedostępne.
Temperatura rozkładu
: Niedostępne.
: 155°C
Lepkość
Właściwości wybuchowe
Właściwości utleniające
: Niedostępne.
: Brak specyficznego zagrożenia pożarowego lub wybuchowego.
: Brak. Brak składników utleniających.
Temperatura samozapłonu
9.2 Inne informacje
Brak dodatkowych informacji.
SEKCJA 10: Stabilność i reaktywność
10.1 Reaktywność
: Nie uważany za reaktywny.
10.2 Stabilność chemiczna
: Produkt jest trwały.
10.3 Możliwość
występowania
niebezpiecznych reakcji
: W normalnych warunkach przechowywania i stosowania nie nastąpią niebezpieczne
reakcje.
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
8/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 10: Stabilność i reaktywność
10.4 Warunki, których należy
unikać
: Brak konkretych danych.
10.5 Materiały niezgodne
: Może być niezgodna z niektórych metali stosowanych w sprzęcie do przetwarzania i
przechowywania. Skontaktuj się z przedstawicielem handlowym lub metalurgicznych
specjalisty w celu zapewnienia kompatybilności ze sprzętem.
Niezgodne z:
silnych kwasów
silnych zasad
10.6 Niebezpieczne produkty
rozkładu
: W normalnych warunkach magazynowania i użytkowania, nie powinien nastąpić
niebezpieczny rozkład produktu.
SEKCJA 11: Informacje toksykologiczne
11.1 Informacje dotyczące skutków toksykologicznych
Toksyczność ostra
Nazwa produktu/składnika
Wodoroortofosforanem
diamonu
Wynik
Gatunki
LC50 Wdychanie Pyły i mgły
Szczur - Męski,
Żeński
Szczur - Męski,
Żeński
Mysz - Męski,
Żeński
Szczur - Męski,
Żeński
Szczur
LD50 Skórny
LD50 Doustnie
LD50 Doustnie
Chlorek potasu
Wnioski/Podsumowanie
Dawka
LD50 Doustnie
Narażenie
>5 mg/l
4 godzin
>5000 mg/kg
-
3040 mg/kg
-
>2000 mg/kg
-
2600 mg/kg
-
: Bardzo niska toksyczność dla ludzi i zwierząt.
Działanie żrące/drażniące na skórę
Nazwa produktu/składnika
Wodoroortofosforanem
diamonu
Wynik
Gatunki
Skóra - Obrzęk
Wynik
Narażenie
Wyniki
obserwacji
Królik
0
72 godzin
-
0
72 godzin
-
Siarczanu amonu
Oczy - Szkodliwe działanieKrólik
Brak.
Oczy -Szkodliwe działanie-Brak. Królik
Podrażnienie skóry-Szkodliwe
Królik
działanie-Brak.
0
0
72 godzin
72 godzin
-
Wnioski/Podsumowanie
Skóra
Oczy
Drogi oddechowe
Działanie uczulające
: Nie drażniący dla skóry.
: Nie działa drażniąco na oczy.
: Nie drażniące (EU).
Nazwa produktu/składnika Droga narażenia
Wodoroortofosforanem
diamonu
Wnioski/Podsumowanie
Skóra
Drogi oddechowe
Mutagenność
Data wydania/Data aktualizacji
Skóra
Gatunki
Mysz
Wynik
Nie powoduje uczulenia
: Nie działa uczulająco na skórę.
: Nie działa uczulająco na płuca.
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
9/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 11: Informacje toksykologiczne
Nazwa produktu/składnika
Wodoroortofosforanem
diamonu
Chlorek potasu
Test
Doświadczenie
OECD 473 In vitro
Badanie aberracji
chromosomowej ssaków
471 Odwróć badanie
mutacji u bakterii
Testu Ames
Doświadczenie: In vitro
Podmiot: Odnoszący się do ssaka –
zwierzę
Komórka: Zalążek
Podmiot: Bakteria
Negatywny
Wynik
Podmiot: Bakteria
Negatywny
Negatywny
Wnioski/Podsumowanie
: Niedostępne.
Rakotwórczość
Wnioski/Podsumowanie
: Niedostępne.
Szkodliwe działanie na rozrodczość
Nazwa produktu/składnika Toksyczność
w
Płodność
macierzyństwie
Toksyna
rozwojowa
Gatunki
Dawka
Wodoroortofosforanem
diamonu
Negatywny Negatywny Negatywny
Mysz - Męski,
Żeński
Doustnie:
5000 mg/
kg
Doustnie:
1500 mg/
kg
Siarczanu amonu
Negatywny Negatywny Negatywny
Szczur - Męski,
Żeński
Wnioski/Podsumowanie
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Narażenie
-
Teratogeniczność
Wnioski/Podsumowanie
Informacje dotyczące
prawdopodobnych dróg
narażenia
: Brak działania teratogennego.
: Niedostępne.
Potencjalne ostre działanie na zdrowie
Kontakt z okiem
: Może spowodować irytację należną do mechanicznego czynu.
Wdychanie
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Kontakt ze skórą
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Spożycie
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Objawy związane z właściwościami fizycznymi, chemicznymi i toksykologicznymi
Kontakt z okiem
: Może spowodować irytację należną do mechanicznego czynu.
Wdychanie
: Brak konkretych danych.
Kontakt ze skórą
: Brak konkretych danych.
Spożycie
: Brak konkretych danych.
Opóźnione, natychmiastowe oraz przewlekłe skutki krótko- i długotrwałego narażenia
Kontakt krótkotrwały
Potencjalne skutki
natychmiastowe
Potencjalne skutki
opóźnione
Kontakt długotrwały
Potencjalne skutki
natychmiastowe
: Niedostępne.
: Niedostępne.
: Niedostępne.
Potencjalne skutki
: Niedostępne.
opóźnione
Potencjalne chroniczne działanie na zdrowie
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
10/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 11: Informacje toksykologiczne
Nazwa produktu/składnika
Wynik
Gatunki
Dawka
Narażenie
Wodoroortofosforanem
diamonu
Przewlekłe NOAEL Doustnie
Szczur - Męski,
Żeński
250 mg/kg
-
Wnioski/Podsumowanie
Ogólne
Rakotwórczość
Mutagenność
Teratogeniczność
Zaburzenia rozwojowe
Zaburzenia rozrodczości
:
:
:
:
:
:
:
Inne informacje
Niedostępne.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
: Niedostępne.
SEKCJA 12: Informacje ekologiczne
12.1 Toksyczność
Nazwa produktu/składnika
Wynik
Gatunki
Narażenie
Wodoroortofosforanem
diamonu
Siarczanu amonu
Toksyczność ostra LC50 1700 mg/l
Słodka woda
Toksyczność ostra LC50 53 mg/l
Ryba - Cirrhinus mrigala/L.
Rohita - Narybek
Ryba-Oncorhynchus mykiss
96 godzin
Wnioski/Podsumowanie
: Praktycznie nietoksyczny dla organizmów wodnych.
96 godzin
12.2 Trwałość i zdolność do rozkładu
Wnioski/Podsumowanie
: Zgodnie z kryteriami Wspólnoty Europejskiej: Łatwo ulegający biodegradacji
12.3 Zdolność do bioakumulacji
Niedostępne.
12.4 Mobilność w glebie
Współczynnik podziału
gleba/woda (KOC)
: Niedostępne.
Mobilność
: Niedostępne.
12.5 Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB
PBT
: Nie dotyczy. Sól nieorganiczna.
vPvB
: Nie dotyczy. Sól nieorganiczna.
12.6 Inne szkodliwe skutki
działania
: Brak doniesień o niepożądanych skutkach lub krytycznych zagrożeniach.
SEKCJA 13: Postępowanie z odpadami
Jeśli dotyczy: Informacje podane w tym punkcie zawierają ogólne porady i wytyczne. Dla uzyskania informacji
dotyczących konkretnych zastosowań, według scenariuszy narażenia, należy zapoznać się z wykazem zidentyfikowanych
zastosowań w Sekcji 1.
13.1 Metody unieszkodliwiania odpadów
Produkt
Metody likwidowania
: Tworzenie odpadów powinno być unikane lub ograniczane do minimum, jeśli możliwe.
Znacznych ilości odpadowego produktu nie należy odprowadzać do kolektora
sanitarnego, ale należy je poddać obróbce w odpowiedniej oczyszczalni. Utylizacja
niniejszego produktu, roztworów lub produktów pochodnych powinna w każdym
przypadku być zgodna z wymogami ochrony środowiska i legislacji związanej z
utylizacja odpadów a także z wymogami władz lokalnych.
Odpady niebezpieczne
: Odpady nieszkodliwe
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
11/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 13: Postępowanie z odpadami
Europejski katalog Odpadów (EWC)
Kod odpadu
Oznaczenie odpadu/odpadów
odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania związków azotu i chemicznej
przeróbki związków azotu oraz produkcji nawozów
inne niewymienione odpady
06 10 99
Opakowanie
Metody likwidowania
Specjalne środki
ostrożności
: Tworzenie odpadów powinno być unikane lub ograniczane do minimum, jeśli możliwe.
Odpady opakowaniowe należy poddawać recyklingowi. Spalanie lub składowanie w
terenie należy rozważać jedynie wówczas gdy nie ma możliwości recyklingu.
: Usuwać produkt i jego opakowanie w sposób bezpieczny. Należy zachować
ostrożność podczas operowania opróżnionymi pojemnikami, które nie zostały
wyczyszczone lub wypłukane od wewnątrz. Puste pojemniki lub ich wykładziny mogą
zachowywać resztki produktu. Należy unikać rozprzestrzeniania się rozlanego
materiału jego spływania do gleby lub kontaktu z glebą, ciekami wodnymi, drenami i
kanalizacją.
SEKCJA 14: Informacje dotyczące transportu
ADR/RID
ADN
IMDG
IATA
14.1 Numer UN
(numer ONZ)
Nie podlega przepisom. Nie podlega przepisom. Nie podlega przepisom. Nie podlega przepisom.
14.2 Prawidłowa
nazwa
przewozowa UN
-
-
-
-
14.3 Klasa(-y)
zagrożenia w
transporcie
-
-
-
-
14.4 Grupa
opakowaniowa
-
-
-
-
14.5 Zagrożenia
dla środowiska
Nie.
Nie.
Nie.
Nie.
Dodatkowa
informacja
-
-
-
-
14.6 Szczególne środki
ostrożności dla
użytkowników
: Niedostępne.
14.7 Transport luzem
zgodnie z załącznikiem II do
konwencji MARPOL i
kodeksem IBC
: Niedostępne.
SEKCJA 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych
15.1 Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub
mieszaniny
Rozporządzenie UE (WE) Nr. 1907/2006 (REACH)
Aneks XIV - Wykaz substancji podlegających procedurze udzielania zezwoleń
Aneks XIV
Żaden ze składników nie znajduje się w wykazie.
Substancje wzbudzające szczególnie duże obawy
Żaden ze składników nie znajduje się w wykazie.
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
12/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych
Ograniczenia dotyczące
produkcji, wprowadzania
do obrotu i stosowania
niektórych
niebezpiecznych
substancji, preparatów i
wyrobów
Inne przepisy UE
Wykaz europejski
Przepisy narodowe
Ograniczenia stosowania
rozpuszczalników
organicznych
Dania
Francja
: Nie dotyczy.
: Wszystkie składniki są umieszczone w wykazie lub są wyłączone.
: Dozwolone.
Wzmocniona prowadzenia
nadzoru medycznego
: Ustawa z dnia 11 lipca 1977 określające wykazu działalności, które wymagają
wzmocnionego nadzoru medycznego: Nie dotyczy
Niemcy
Klasa przechowywania
(TRGS 510)
: 13
AOX
Włochy
D.Lgs. 152/06
Rozporządzenie w
sprawie produktów
biobójczych
Rozporządzenie o
termoutwardzalnych
tworzywach sztucznych
Odpad
termoutwardzalnego
tworzywa sztucznego
Grupa odpadów
: Produkt nie zawiera organicznie związanych halogenów, które mogłyby prowadzić do
zmiany ilości AOX (Absorbowalnych Halogenów Organicznych) w ściekach.
: Nie sklasyfikowany.
: Nie dotyczy.
: Nie dotyczy.
: Niedostępne.
: Niedostępne.
Przepisy międzynarodowe
Lista na podstawie Konwencji o zakazie broni chemicznej, Załączniki I, II oraz III Substancje chemiczne
Nie wymieniony.
Protokół montrealski (Aneksy A, B, C, E)
Nie wymieniony.
Konwencja sztokholmska dot. stałych zanieczyszczeń organicznych
Nie wymieniony.
Konwencja Rotterdamska z uprzednią zgodą informacyjną (PIC)
Nie wymieniony.
EKG ONZ Protokół z Aarhus w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych i metali ciężkich
Nie wymieniony.
15.2 Ocena bezpieczeństwa
chemicznego
Data wydania/Data aktualizacji
:
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
13/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 16: Inne informacje
Komentarze dotyczące wersji : Nowy produkt.
Wskazuje informacje, które zmieniły się od czasu poprzedniej wersji.
Skróty i akronimy
: ATE = Szacunkowa toksyczność ostra
CLP = Rozporządzenie dotyczące klasyfikacji, oznakowania i pakowania
(Rozporządzenie (WE) nr 1272/2008)
DMEL = Pochodny Poziom Powodujący Minimalne Zmiany
DNEL = Pochodny Poziom Niepowodujący Zmian
EUH statement = CLP = Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia
PBT = Trwały, Biokumulatywny i Toksyczny
PNEC = Przewidywane Stężenie Niepowodujące Zmian w Środowisku
RRN = Numer rejestracyjny REACH
vPvB = Bardzo trwały i bardzo biokumulatywny
Podstawowe pozycje
: ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1907/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I
RADY z dnia 18 grudnia 2006 roku, z kolejnymi zmianami, poprawkami i sprostowań.
literaturowe i źródła danych
ROZPORZĄDZENIE (WE) nr 1272/2008 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
z dnia 16 grudnia 2008 roku, z kolejnymi zmianami, poprawkami i sprostowań.
ECHA, Europejska Agencja Chemikaliów, bazy danych klasyfikacji i oznakowania
Dyrektywa 2012/18 / UE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Z DNIA 04 lipca
2012
Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów
niebezpiecznych (ADR), najnowszej wersji.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2008/68 / WE Rady z dnia 24 września 2008 w
sprawie transportu lądowego towarów niebezpiecznych, z późniejszymi zmianami.
ROZPORZĄDZENIE (WE) nr 2003/2003 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
z dnia 13 października 2003 DOTYCZĄCE NAWOZÓW, z kolejnymi zmianami,
poprawkami i sprostowań.
Amerykańska Konferencja Rządowych Higienistów Przemysłowych, progowe wartości
graniczne dla substancji chemicznych, najnowszej edycji.
Korozja danych ankietowych, szóste wydanie, 1985, Krajowe Stowarzyszenie
Inżynierów na korozję
ERG 2012 Emergency Response Przewodnik
Monografie IARC w sprawie oceny zagrożeń rakotwórczych dla człowieka.
Instytut Nawozów, badań toksyczności Wyniki, marzec 2003
Substance Information Exchange Forum Database
Procedura stosowana dla uzyskania klasyfikacji zgodnie z Rozporządzeniem (WE) Nr 1272/2008 [CLP/GHS]
Klasyfikacja
Nie sklasyfikowany.
Europa
Pełny tekst skróconych
zwrotów H
Pełny tekst klasyfikacji [CLP/
GHS]
Data wydruku
Data wydania/ Data
aktualizacji
Data poprzedniego wydania
Uzasadnienie
Ocena
:
Nie dotyczy.
:
Nie dotyczy.
: 9/8/2016
: 9/8/2016
: 8/18/2016
: 1.2
Wersja
Informacja dla czytelnika
OGRANICZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI
Informacje i zalecenia zawarte w niniejszej karcie bezpieczeństwa (SDS) odnoszą się wyłącznie do określonych
materiałów, o których mowa w niniejszym dokumencie ("Materiały") i nie odnoszą się do wykorzystania tych
materiałów w połączeniu z innymi materiałami lub procesami. Informacje i zalecenia zawarte w niniejszym
dokumencie są uważane za aktualne i prawidłowe od daty niniejszej karty charakterystyki. Jednakże informacje i
zalecenia są prezentowane bez GWARANCJI, OŚWIADCZEŃ LUB JAKICHKOLWIEK LICENCJA, WYRAŹNE LUB
DOROZUMIANE w odniesieniu do ich rzetelności, prawidłowości lub kompletności, a sprzedającym, dostawcą i
producentem MATERIAŁ I ICH partnerzy (dalej, "Dostawca") ponosimy odpowiedzialności za poleganie na takich
informacji i podpowiedzi. Ta karta nie gwarantuje bezpieczeństwa. Nabywcy lub użytkownikowi materiału
("Odbiorca") jest odpowiedzialna za zapewnienie, że wszystkie bieżące informacje niezbędne, aby bezpiecznie
korzystać z materiałów na jej specyficzny cel.
Data wydania/Data aktualizacji
: 9/8/2016
Data poprzedniego wydania
: 8/18/2016
Wersja
: 1.2
14/15
Spełnia wymogi określone w rozporządzeniu (WE) nr 1907/2006 (REACH), załącznik II, ze zmianami
wprowadzonymi przez rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830
Mieszany Nawóz, Granulacyjny, 15-15-15
SEKCJA 16: Inne informacje
Ponadto, ODBIORCY ponosi wszelkie ryzyko W ZWIĄZKU Z wykorzystanie materiału. ODBIORCA na siebie pełną
odpowiedzialność za zapewnienie materiał jest używany w sposób bezpieczny, zgodnie z obowiązującymi
środowiska, zdrowia, BEZPIECZEŃSTWO prawa, polityki i wytycznych. DOSTAWCY NIE GWARANTUJE
HANDLOWEJ materiału lub przydatności materiału do jakiegokolwiek konkretnego zastosowania i nie bierze
odpowiedzialności za szkody lub szkody spowodowane bezpośrednio lub pośrednio przez LUB ZWIĄZANE
wykorzystanie materiału.