Ćwiczenia usprawniające pracę języka

Komentarze

Transkrypt

Ćwiczenia usprawniające pracę języka
Sztuka poprawnej wymowy,
czyli o be³kotaniu i faflunieniu
Miros³aw Oczkoœ
Copyright © 2013 by Wydawnictwo RM
Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Miñska 25
00-987 Warszawa 4, skr. poczt. 144
[email protected]
www.rm.com.pl
¯adna czêœæ tej pracy nie mo¿e byæ powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek
formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) w³¹cznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taœmy lub przy u¿yciu innych systemów, bez pisemnej
zgody wydawcy.
Wszystkie nazwy handlowe i towarów wystêpuj¹ce w niniejszej publikacji s¹ znakami
towarowymi zastrze¿onymi lub nazwami zastrze¿onymi odpowiednich firm odnoœnych w³aœcicieli.
Wydawnictwo RM do³o¿y³o wszelkich starañ, aby zapewniæ najwy¿sz¹ jakoœæ tej
ksi¹¿ce, jednak¿e nikomu nie udziela ¿adnej rêkojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM
nie jest w ¿adnym przypadku odpowiedzialne za jak¹kolwiek szkodê bêd¹c¹
nastêpstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeœli
Wydawnictwo RM zosta³o zawiadomione o mo¿liwoœci wyst¹pienia szkód.
ISBN 978-83-7243-491-3
ISBN 978-83-7773-100-0 (ePub)
ISBN 978-83-7773-101-7 (mobi)
ISBN 978-83-7773-102-4 (PDF)
Redaktor prowadz¹cy: Justyna Mrowiec
Redakcja: Monika Bojko
Korekta: Justyna Mrowiec
Projekt graficzny ok³adki: Gra¿yna Jêdrzejec
Projekt graficzny ksi¹¿ki: Agata Chmielewska
Ilustracje, w tym na ok³adce: Tomasz £az
Redaktor techniczny: Beata Donner-Soska
Sk³ad i przygotowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijañski
W razie trudnoœci z zakupem tej ksi¹¿ki prosimy o kontakt z wydawnictwem:
[email protected]
Rozumiem furię w twoich słowach,
ale nie rozumiem słów.
(William Szekspir)
Spis treści
Podziêkowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII
Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
CZÊŒÆ TEORETYCZNA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Mowa jako podstawa komunikacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Czym mówimy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Jêzyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Æwiczenia usprawniaj¹ce pracê jêzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Wargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
Æwiczenia usprawniaj¹ce pracê warg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
Szczêki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Æwiczenia usprawniaj¹ce pracê szczêki dolnej – ¿uchwy. . . . . . . 18
Podniebienie miêkkie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
Æwiczenia usprawniaj¹ce pracê podniebienia miêkkiego . . . . . . . 19
Krtañ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
Oddychanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
Artykulacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
G³oska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Samog³oski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Spó³g³oski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
CZÊŒÆ PRAKTYCZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
Jak æwiczyæ?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
Do æwiczenia w domu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Æwiczenie relaksuj¹ce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Æwiczenia oddechowe i rozluŸniaj¹ce . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
Æwiczenia g³osowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Do æwiczenia w samochodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
£amañce jêzykowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
Poezje dykcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
S³ynne kwestie filmowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
Bibliografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
VII
C z y m m ó w im y ?
Sztuka poprawnej wymowy
Czym mówimy?
Wartość człowieka poznasz po jego języku.
(Ali Ibn Abi Talib)
Język
Jêzyk jest jednym z najwa¿niejszych narz¹dów mowy. Nadaje on mowie
ludzkiej brzmienie i w³aœciwy kszta³t. ¯aden dŸwiêk, a nawet najcichszy
szept, bez pomocy jêzyka nie jest mo¿liwy. Jêzyk w sensie anatomicznym
powinien byæ bardzo sprawny, giêtki i elastyczny, aby móg³ przybieraæ
ró¿ne kszta³ty i po³o¿enie. Dlatego te¿ æwiczenia jêzyka s¹ bardzo istotne
dla poprawienia sprawnoœci mówienia (nie wspominaj¹c ju¿ o jakoœci poca³unków!).
Jêzyk jest narz¹dem smaku, czucia, temperatury, bólu, dotyku; pomocniczym narz¹dem ¿ucia, po³ykania, ssania. Zbudowany jest z oœmiu
par miêœni u³o¿onych symetrycznie po obu stronach przegrody jêzykowej.
Cztery pary miêœni maj¹ po jednym przyczepie poza jêzykiem, cztery pozosta³e zaczynaj¹ siê i koñcz¹ w samym jêzyku. Te pierwsze nosz¹ nazwê
miêœni zewnêtrznych, te drugie miêœni wewnêtrznych. Spe³niaj¹ ró¿ne
funkcje. Skurcze jednych z nich obni¿aj¹ grzbiet jêzyka i przesuwaj¹ masê
jêzyka do przodu. Inne przesuwaj¹ jêzyk ku ty³owi, uwypuklaj¹ tyln¹ czêœæ
jego grzbietu; jeszcze inne ³¹cz¹ jêzyk z podniebieniem miêkkim. Natomiast miêœnie wewnêtrzne, le¿¹ce w samej masie jêzyka, przeplataj¹ siê
z miêœniami zewnêtrznymi w p³aszczyŸnie pod³u¿nej, poprzecznej i pionowej, co pozwala na dowoln¹ zmianê kszta³tu i wykonywanie wielu ró¿norodnych ruchów. Pod spodem jêzyka znajduje siê wêdzide³ko. £¹czy ono
ruchom¹ czêœæ jêzyka z okolic¹ podjêzykow¹. Górna powierzchnia jêzyka
nazywana jest grzbietem. Nasada jêzyka po³¹czona jest z nag³oœni¹.
Nag³oœnia jest chrz¹stk¹ o kszta³cie zbli¿onym do liœcia i w chwili po³ykania zakrywa wejœcie do krtani. Jej po³o¿enie zale¿ne jest od ruchów jêzyka.
Ruchy wszystkich miêœni jêzyka decyduj¹ o precyzji artykulacji poszczególnych g³osek. W miarê postêpu æwiczeñ, nale¿y zwróciæ uwagê
na szybkoœæ ruchów jêzyka; im wiêksza sprawnoœæ jêzyka, tym ruchy s¹
szybsze.
11
C z y m m ó w im y ?
Sztuka poprawnej wymowy
bruzda
krañcowa
jêzyka
jêzyczek
do³ek
nag³oœniowy
bruzda
poœrodkowa
jêzyka
brodawki okolne
Rys. 2. Budowa jêzyka
Ćwiczenia usprawniające pracę języka
Ćwiczenie 1
Otwieramy szeroko usta, wysuwamy w¹ski jêzyk mocno do przodu,
cofamy w g³¹b jamy ustnej, zamykamy usta. Jêzyk wraca do pozycji
spoczynkowej (tzn. za górne zêby, na wa³ek dzi¹s³owy).
Ćwiczenie 2
Nagryzamy czubek jêzyka.
Ćwiczenie 3
Wysuwamy i cofamy jêzyk przez zwarte zêby. Przeciskaj¹c jêzyk
miêdzy zêbami, masujemy jego miêœnie.
Ćwiczenie 4
Oblizujemy wargi podczas coraz szerszego ich otwierania.
Ćwiczenie 5
Otwieramy szeroko usta, unosimy jêzyk za górne zêby i cofamy w g³¹b,
masuj¹c podniebienie.
12
C z y m m ó w im y ?
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 6
Otwieramy usta, wysuwamy szeroki jêzyk w kierunku brody i unosimy
w¹ski w kierunku nosa.
Ćwiczenie 7
Przy zamkniêtych ustach wykonujemy ruchy ¿ucia; podczas wykonywania tego æwiczenia mo¿na (a w zasadzie trzeba) robiæ du¿o „g³upich”
min.
Ćwiczenie 8
Wymawiamy coraz szybciej g³oski:
ppppp, ttttt, czczczczcz, ććććć, kkkkk,
a nastêpnie;
p, t, cz, ć, k; p, t, cz, ć, k (odje¿d¿a poci¹g).
Ćwiczenie 9
Wymawiamy kilkakrotnie w jednakowym tempie (¿uchwa nieruchoma):
ka – ka – ka – ka – ka
ko – ko – ko – ko – ko
ke – ke – ke – ke –ke
ku – ku – ku – ku – ku
ki –ki – ki – ki – ki
ky – ky – ky – ky – ky,
a nastêpnie:
ga – ga –ga – ga – ga
go – go –go – go – go
ge – ge – ge –ge –ge
gu – gu – gu – gu –gu
gi – gi – gi – gi –gi
gy – gy – gy – gy –gy.
Ćwiczenie 10
Wymawiamy szeptem, staccato (oddzielaj¹c od siebie) samog³oski:
13
Sztuka poprawnej wymowy
C z y m m ó w im y ?
a, o, e, u, i, y,
a nastêpnie legato (p³ynnie), ³¹cz¹c dŸwiêki:
aoeuiy.
Wargi
Wargi decyduj¹ w du¿ym stopniu o wyrazistoœci mówienia. S¹ to fa³dy stanowi¹ce przed³u¿enie policzków. Ograniczaj¹ wejœcie do jamy ustnej. S¹
bardzo ruchliwe, mog¹ zaokr¹glaæ siê, wysuwaæ siê do przodu lub cofaæ,
przyciskaj¹c siê równoczeœnie do ³uków zêbowych (odgrywa to wa¿n¹ rolê
w artykulacji niektórych g³osek). Dolna warga zale¿na od ruchów dolnej
szczêki mo¿e razem z ni¹ opuszczaæ siê lub podnosiæ. Ró¿norodnoœæ
ruchów warg oraz ich sprawnoœæ powoduje, ¿e æwicz¹c wargi, usprawniamy jednoczeœnie miêœnie mimiczne twarzy, które równie¿ pomagaj¹ nam
wyraziæ wiele komunikatów w sposób niewerbalny. O ruchach warg decyduje pokaŸna liczba miêœni twarzy. Najwa¿niejszy z nich to miêsieñ
okrê¿ny tzw. zwieracz ust, który poci¹ga wargi i wysuwa je do przodu. Inne miêœnie warg spe³niaj¹ najprzeró¿niejsze funkcje, np. podnosz¹ i opuszczaj¹ wagi, cofaj¹ k¹ciki ust itp. Pracê warg mo¿na usprawniæ poprzez
systematyczne wykonywanie æwiczeñ, które pozwol¹ nie tylko
udoskonaliæ artykulacjê, lecz tak¿e przyczyni¹ siê do wyrównania pewnych nieprawid³owoœci anatomicznych np. asymetrii warg. Je¿eli kogoœ to
zainteresowa³o, zachêcam do siêgniêcia po ksi¹¿ki z zakresu anatomii
cz³owieka i do pog³êbienia swojej wiedzy.
Ćwiczenia usprawniające pracę warg
Ćwiczenie 1
Œci¹gamy usta, jak przy wymowie samog³oski u, a nastêpnie sp³aszczamy, cofaj¹c k¹ciki jak przy artykulacji samog³oski i.
Ćwiczenie 2
Cofamy k¹ciki ust, a nastêpnie otwieramy i zamykamy usta. K¹ciki ust
naj³atwiej mo¿na cofn¹æ w „nieszczerym uœmiechu”, przy zamkniêtych
ustach.
14
C z y m m ó w im y ?
Sztuka poprawnej wymowy
podniebienie
twarde
warga górna
podniebienie
miêkkie
jêzyczek
tylna œciana gard³a
jêzyk
Rys. 3. Jama ustna
Ćwiczenie 3
Wci¹gamy powietrze i wprawiamy usta w drganie: parskanie, cmokanie.
Ćwiczenie 4
Nagryzamy doln¹ wargê, a potem górn¹.
Ćwiczenie 5
Nadymamy policzki, wci¹gamy je miêdzy zêby, wracamy do stanu
neutralnego.
Ćwiczenie 6
Zwieramy i rozwieramy wargi, przy zaciœniêtych zêbach. Zwarcie musi
byæ bardzo silne, a rozwarcie jak najwiêksze.
Ćwiczenie 7
Naœladujemy u³o¿eniem warg ruchy, jakie wykonuje swoimi wargami
wielb³¹d.
15
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 23
Æwiczymy g³oskê b:
ba
aba
aba
oba
eba
uba
iba
yba
bo
obo
abo
obo
ebo
ubo
ibo
ybo
be
ebe
abe
obe
ebe
ube
ibe
ybe
bu
ubu
abu
obu
ebu
ubu
ibu
ybu
bi
ibi
abi
obi
ebi
ubi
ibi
ybi
by
yby
aby
oby
eby
uby
iby
yby
Æwiczenie wykonujemy od lewej do prawej – wierszami.
Ćwiczenie 24
bap
baba
ap-ba
bop
bobo
op-bo
bep
bebe
ep-be
bup
bubu
up-bu
bip
bibi
ip-bi
byp
byby
yp-by
Æwiczenie wykonujemy od lewej do prawej – wierszami, a potem
równie¿ kolumnami.
Ćwiczenie 25
Wymawiaj w coraz szybszym tempie g³oskê m, naœladuj¹c odg³osy syrenki (samochodu oczywiœcie, nie wodnej):
mmmmmmmmmmmmmmm.
54
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 26
Æwiczymy g³oskê m:
ma
am
ama
ama
oma
ema
uma
ima
yma
mo
om
omo
amo
omo
emo
umo
imo
ymo
me
em
eme
ame
ome
eme
ume
ime
yme
mu
um
umu
amu
omu
emu
umu
imu
ymu
mi
im
imi
ami
omi
emi
umi
imi
ymi
my
ym
ymy
amy
omy
emy
umy
imy
ymy
Æwiczymy od lewej do prawej – wierszami, a potem równie¿ kolumnami.
Ćwiczenie 27
mam
mama
am-ma
mom
momo
om-mo
mem
meme
em-me
mum
mumu
um-mu
mim
mimi
im-mi
mym
mymy
ym-my
Æwiczenie wykonujemy od lewej do prawej wierszami, a potem
równie¿ kolumnami.
Ćwiczenie 28
Wymawiaj wyraŸnie i dok³adnie podane po³¹czenia wyrazów:
dom mamy, mam maturę, oddam majątek, z nim mogę,
zjem mango.
Ćwiczenie 29
Æwiczenie g³osek p, b:
bal-pal, babka- papka, bas-pas,
brawo-prawo, bies-pies, brać-prać,
był-pył, bielić-pielić.
55
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 30
Wymawiaj powoli g³oskê f; dŸwiêk przypomina uchodz¹ce z przebitej
opony powietrze:
ffffffffffffffffffffffffffffffffff.
Ćwiczenie 31
Æwiczymy g³oskê f:
fa
afa
ofa
efa
ufa
ifa
yfa
af
fo
afo
ofo
efo
ufo
ifo
yfo
of
fe
afe
ofe
efe
ufe
ife
yfe
ef
fu
afu
ofu
efu
ufu
ifu
yfu
uf
fi
afi
ofi
efi
ufi
ifi
yfi
if
fy
afy
ofy
efy
ufy
ify
yfy
yf
Æwiczenie wykonujemy od lewej do prawej wierszami, a potem
równie¿ kolumnami.
56
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 32
Wymawiaj w szybkim tempie g³oskê t od szeptu do g³osu:
tttttttttttttt.
Ćwiczenie 33
Æwiczymy g³oskê t:
ta
ata
ata
ota
eta
uta
ita
yta
at
to
oto
ato
oto
eto
uto
ito
yto
ot
te
ete
ate
ote
ete
ute
ite
yte
et
tu
utu
atu
otu
etu
utu
itu
ytu
ut
ti
ity
aty
oty
ety
uty
ity
yty
it
ty
yty
atą
otą
etą
utą
itą
ytą
yt
atę
otę
etę
utę
itę
ytę
Æwiczenie wykonujemy od lewej do prawej wierszami, a potem
równie¿ kolumnami.
Ćwiczenie 34
tat
ata
atta
tat
tot
oto
otto
tot
tet
ete
ette
tet
tut
utu
uttu
tut
tyt
yty
ytty
tyt
57
Sztuka poprawnej wymowy
Do ćwiczenia w domu
Ćwiczenie 9
Powtarzamy jak najdok³adniej nastêpuj¹ce s³owa:
akcjonariusz, antropologia, blichtr, burmistrz,
centryfuga, capstrzyk, Dniestr, dyskwalifikacja,
ekstrawagancja, embriolog, foksterier, feldfebel,
grdyka, garncarczyk, inkwizycja, inscenizacja, jutrznia,
jeździectwo, krwiożerczy, konspekt, lingwistyka,
Lanckorona, marszruta, możnowładztwo, nabrzmiały,
najeźdźca, odtłuszczać, odszczepieniec, paszkwil,
pieprzniczka, raszpla, roztrzepaniec, Strzegom,
skonstatować, trzcina, transcendentalny, ustrzelić,
ubezwłasnowolnić, warchlak, wydrwigrosz,
złowróżbny, zgryźliwy, Dzierżoniów, szczypce,
dżdżysty, maharadża, wybrzydzacz.
Po ka¿dym æwiczeniu dobrze jest rozluŸniæ aparat artykulacyjny.
W tym celu bierzemy powietrze nosem, przytrzymujemy w p³ucach kilka sekund i „wyparskujemy”: prffff... przed siebie (w samochodzie trzeba uwa¿aæ na deskê rozdzielcz¹ i szybê).
Łamańce językowe
Ka¿dy s³ysza³ kiedyœ zdania trudne do wypowiedzenia, ³amañce jêzykowe
czy lingwo³amki. Niektóre znamy na pamiêæ, a inne... wydaje nam siê, ¿e
znamy. Takie nagromadzenie i zestawienie trudnoœci artykulacyjnych, ¿e
jêzyk mo¿na po³amaæ! Niejeden z nas pewnie nieraz zastanawia³ siê, co
z tym sto³em bez nóg, drabin¹, której ktoœ po³ama³ szczeble i co robi dziœ
niejaki Sasza, co to w wielki upa³ upar³ siê iœæ drog¹ nienawil¿on¹, bo akurat lato by³o, a deszczu jak na lekarstwo. Czy król Karol nie wola³ kupiæ
królowej Karolinie zamiast korali koloru koralowego wycieczki last minute na Kretê?
£amañce jêzykowe w ciekawy sposób uzupe³niaj¹ æwiczenia poprawnej wymowy. Sprawiaj¹ przy okazji du¿o radoœci i uciechy, a przecie¿
w ka¿dej nauce chodzi o to, by siê nauczyæ jak najwiêcej, nie zamêczaj¹c
siê przy tym.
Do trudniejszych æwiczeñ przystêpujemy zawsze po rozgrzaniu aparatu artykulacyjnego i æwiczeniach oddechowych.
66
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Zaczynamy wymawiaæ powoli ka¿de zdanie i powtarzamy je wielokrotnie. Je¿eli uda nam siê wypowiadaæ zdania poprawnie bez przekrêcania brzmienia s³ów, zwiêkszamy tempo. Dobrej zabawy!
1. Ruda Renata rysowała rydze, Robert rozdarł rękaw, Romek
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
reperuje rower, a Rebeka rozwinęła różowe ręczniki.
Tracz tarł tarcicę tak takt w takt, jak takt w takt tarcicę
tartak tarł.
Czarna krowa w kropki bordo gryzła trawę, kręcąc mordą.
Czarnym rogiem groźnie rusza. W Romku aż truchleje dusza.
Dziurawiec i bratek rosną na skraju boru.
Narąb drew i złóż ich naręcze na skraju obory.
Szczygły szczebiocą w szczelinie na szczycie szałasu.
Szczyt szaleństwa to szamotać się na szczudłach w szuwarach.
Szarik szczeka szczególnie na szulerów, szubrawców
i szarlatanów.
Szelestnym szemrzą brzozy szeptem, lepkim osoczem
drzewa broczą.
Zaszeleściły szuwary; szary świt przepłoszył drzemiące
stado srebrnordzawych kuropatw.
Czy trzy cytrzystki grają na cytrze, czy druga gwiżdże,
a trzecia łzy trze?
Czy rak trzyma szczypcami strzęp szczawiu, czy trzy
części trzciny?
Szczebiot dzieci przeszkadzał Strzemboszowi w głośnych
ćwiczeniach gry na cytrze i na skrzypcach.
Czego trzeba strzelcowi do zestrzelenia cietrzewia drzemiącego w dżdżysty dzień na drzewie?
Wstrząs wstrząsnął strzelistą kolumną.
Brakuje brukwi i buraków na jutro i na wtorek.
Górski strumień pruł z góry szerokim korytarzem.
Hrabia przegrał w ruletkę grube talary i resztę groszy.
Hordy Tatarów wdarły się w teren, przeprawiwszy się
przez porohy Dniestru.
Król Karol kupił królowej Karolinie korale koloru koralowego.
67
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Ćwiczenie 23
Wszystkie wiersze, których bohaterami s¹ zwierzêta, czytamy na g³os.
Na pocz¹tku czytamy powoli, dok³adnie i poprawnie wypowiadaj¹c
wszystkie g³oski. Stopniowo zwiêkszamy tempo, staraj¹c siê zachowaæ
poprawnoϾ wymowy.
Ptasie plotki
Przysz³a g¹ska do kaczuszki,
Obgada³y kurze nó¿ki.
Do indyczki przysz³a kurka,
Obgada³y kacze piórka.
Przysz³a kaczka do perliczki,
Obgada³y dziób indyczki.
Na to rzek³a gêœ, ¿e kaczka
Jest z³odziejka i pijaczka.
O indyczce zaœ pantarka
Powiedzia³a, ¿e plotkarka.
Teraz bójka wœród podwórka,
¯e a¿ lec¹ barwne piórka.
(J. Tuwim)
Bąk
Spad³ b¹k na str¹k, a str¹k na p¹k.
Pêk³ p¹k, pêk³ str¹k, a b¹k siê zl¹k³.
Byczki
W trzêsawisku trzeszcz¹ trzciny, trzmiel trze w Trzciance trzy
trzmieliny, a trzy byczki znad Trzebyczki z trzaskiem trzepi¹
trzy trzewiczki.
96
Do ćwiczenia w domu
Sztuka poprawnej wymowy
Bzyk
Bzyczy bzyk znad Bzury zbzikowane bzdury, bzyczy bzdury,
bzdurstwa bzdurzy i nad Bzur¹ w bzach bajdurzy, bzyczy
bzdury, bzdurstwa bzyka, bo zbzikowa³ i ma bzika.
Czyżyk
Czesa³ czy¿yk czarny koczek, czyszcz¹c w koczku ka¿dy loczek,
po czym przykry³ koczek toczkiem, lecz czêœæ loczków wysz³a
boczkiem.
Dzięcioł
Czarny dziêcio³ z chêci¹ pieñ ci¹³.
Goryl
Turla³ goryl po Urlach kolorowe korale,
rudy góral kartofle tar³ na tarce wytrwale,
gdy spotkali siê w Urlach, góral tar³, goryl turla³
chocia¿ sensu nie by³o w tym wcale.
Huczek
Hasa³ huczek z t³uczkiem wnuczka i niechc¹cy hukn¹³ ¿uczka.
Ale heca... – wnuczek mrukn¹³ i z hurkotem w he³m siê stukn¹³.
Le¿y ¿uczek, le¿y wnuczek, a pomiêdzy nimi t³uczek.
St¹d dla huczka jest nauczka, by nie hasaæ z t³uczkiem wnuczka.
Jamnik
W grz¹skich trzcinach i szuwarach kroczy jamnik w
szarawarach,
szarpie k³¹cza oczeretu i przytracza do beretu,
wa¿k¹ pêki skrzypu wrêcza, traszkom suchych trzcin narêcza,
a gdy zmierzchaæ siê zaczyna, z jaszczurkami sprzeczkê
wszczyna,
po czym znika w oczerecie w szarawarach i berecie...
97

Podobne dokumenty