Autoreferat - Uniwersytet Śląski

Komentarze

Transkrypt

Autoreferat - Uniwersytet Śląski
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
AUTOREFERAT
1. Imiona i nazwisko: Rafał Przemysław Borysławski
2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe:
2001 — doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa,
stopień przyznany przez Uniwersytet Śląski na podstawie dysertacji The Old English
Riddles and the Riddle-like Aspects of Old English Poetry. An Analysis, napisanej pod
kierunkiem dra hab. prof. U.Ł. Andrzeja Wichra
1996—magister filologii angielskiej,
stopień przyznany przez Uniwersytet Śląski na podstawie pracy The Violence of AngloSaxon Poetry. The Anglo-Saxon Poetry of Violence, napisanej pod kierunkiem dra
Andrzeja Wichra.
3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych
okres:
instytucja:
stanowisko:
wymiar etatu:
1.10.2001 – nadal
Zakład Kultury i Literatury Brytyjskiej
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych (poprzednia nazwa: Instytut Kultury i
Literatury Brytyjskiej i Amerykańskiej)
Uniwersytet Śląski
adiunkt naukowo-dydaktyczny
pełny etat
okres:
instytucja:
stanowisko:
wymiar etatu:
1.10.2001 – 30.09.2012 (1.10.2010 – 30.09.2012, bezpłatny urlop)
Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej
adiunkt naukowo-dydaktyczny
pełny etat
okres:
instytucja:
1.10.1996 – 30.09.2001
Zakład Kultury i Literatury Brytyjskiej
Instytut Kultury i Literatury Brytyjskiej i Amerykańskiej
Uniwersytet Śląski
asystent-doktorant
1/2 etatu
stanowisko:
wymiar etatu:
4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r.
o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
(Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.).
a) Tytuł osiągnięcia naukowego:
Jednotematyczny cykl publikacji poświęcony literaturze i kulturze
przednormańskiej Anglii, zatytułowany „Staroangielskie paradygmaty
egzystencjalne w świetle poezji gnomicznej okresu”.
Przedmiotowy cykl aktualnie składa się z siedemnastu publikacji (szesnastu od uzyskania
stopnia doktora), w tym z jednej monografii autorskiej, sześciu artykułów w periodykach
naukowych oraz dziesięciu rozdziałów w tomach zbiorowych.
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
Monografia autorska:
1.
The Old English Riddles and the Riddlic Elements of Old English Poetry (Frankfurt am Main–
Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, 2004), ss. 1-223.
Książka zrecenzowana w Mediaevistik, 20 (2007), ss. 376-378 przez Ruth Wehlau,
Department of English, Queen’s University, Kingston, Kanada.
Artykuły w periodykach naukowych (w odwrotnej chronologii):
2.
“Between oferhygd and wræclastas: Pride and Exile in the Speculative Afterlife of Christ
and Satan” w: Thise Stories Beren Witnesse. The Landscape of the Afterlife in Medieval and
Post-Medieval Imagination. Medieval English Mirror 7 (2010). Frankfurt am Main–Berlin–
Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 21-31.
3.
“The Riddle of Poetry: Literary Riddle and Modern Hermeneutics” w: Þe Comoun Peplis
Language. Medieval English Mirror 6 (2009). Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–
New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 89-99.
4.
“Twist and turn: On the Visual Rhetoric of Old English Variation,” w: Þe Laurer of Oure
Englische Tonge. Medieval English Mirror 5 (2009) Frankfurt am Main–Berlin–Bern–
Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 127-139.
5.
“Candida sanctarum sic floret gloria rerum: Aldhelm’s Aenigmata as a Riddle of
Interpretation” w: The Journal of Medieval Latin 18 (2008) Toronto, ss. 203-216.
6.
“Wordhordes cræft: Confusion and the Order of the Wor(l)d in Old English Gnomes” w:
The Propur Langage of Englische Men. Medieval English Mirror 4 (2007) Frankfurt am
Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 119-132.
7.
“The Elements of Anglo-Saxon Wisdom Poetry in the Exeter Book Riddles,” w: Studia
Anglica Posnaniensia 38 (2002), Poznań: Wydawnictwo UAM, ss. 35-49.
Rozdziały w tomach zbiorowych (w odwrotnej chronologii):
8.
“Frige mec frodum wordum: Charms and Riddles as Formulaic Speech in Old English
Gnomic Poetry” w: Colette Stévanovitch, Elise Louviot, Philippe Mahoux-Pauzin,
Dominique Hascoët (red.), La formule dans la littérature et la civilisation de l'Angleterre
médiévale (Nancy: Presses Universitaires de Nancy, 2011), ss. 55-70.
9.
“Exteriors of the Mind: The Natural World and Confusion in Anglo-Saxon Poetry” w:
Sonia Front, Katarzyna Nowak (red.), Interiors: Interiority/Exteriority in Literary and
Cultural Discourse (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2010), ss.
199-211.
10.
“Slash and Burn? The Rhetoric of the Conquered City in Anglo-Saxon Didactic Verse” w:
Agnieszka Razmus, Magdalena Cieślak (red.), Images of the City (Newcastle upon Tyne:
Cambridge Scholars Publishing, 2009), ss. 38-49.
11.
“Alfred Jewel and the Old English ‘Solomon and Saturn’ Dialogues: Wisdom and Chaos
in Old English Gnomes” w: Piotr Dziedzic, Małgorzata Nitka (red.), Fire and Ice. The
Dialectic of Order and Chaos (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008), ss.
24-38.
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
12.
“’Eaters of the Dead:’ Cannibalism in Anglo-Saxon Culture” w: Wojciech H. Kalaga,
Tadeusz Rachwał (red.), Spoiling the Cannibals’ Fun? Cannibalism and Cannibalisation in
Culture and Elsewhere (Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–
Wien: Peter Lang Verlag, 2005), ss. 245-252.
13.
“Sex, Food and Magic: Digestion and Fertility in the Exeter Book Riddles” w: Wojciech H.
Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), Feeding Culture: The Pleasures and Perils of Appetite
(Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag
2005), ss. 143-158.
14.
“Kenning and Variation: The Manifestations of the Riddlic Element in Old English
Poetry” w: Jadwiga Uchman, Andrzej Wicher (red.), British Drama Through the Ages and
Medieval Literature (Łódź: Wydawnictwo Biblioteka, 2003), ss. 17-24.
15.
“Say What I Am: Aldhelmian Riddle as the Language of Transformation” w: Wojciech
Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), (Trans)-Formations I. Identity and Property. Essays in
Cultural Practice (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2002), ss. 187-201.
16.
“The Agoraphobia of the Old English Exiles” w: Wojciech Kalaga, Tadeusz Rachwał
(red.), The Writing of Exile (Katowice: Śląsk, 2001), ss. 165-181.
17.
“The Haunted Minds: The Obsession of Memories in Anglo-Saxon Elegiac Poetry” w:
Wojciech Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), Memory and Forgetfulness. Essays in Cultural
Practice (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1999), ss. 77-94.
b) Omówienie celu naukowego ww. cyklu i osiągniętych wyników.
Cele naukowe cyklu:
1. Dokonanie analiz elementów poezji staroangielskiej
wczesnośredniowiecznego światopoglądu chrześcijańskiego.
jako
form
ekspresji
2. Wykazanie obecności i sposobów oddziaływania myśli neoplatońskiej na retorykę
poezji staroangielskiej poprzez uwidocznienie w niej elementów teologii apofatycznej.
3. Przedstawienie staroangielskich zagadek poetyckich (i form pokrewnych) jako
literackich manifestacji postrzegania łączności między słowem, tajemnicą stworzonego
świata, a chrześcijańską koncepcją jego poznawalności.
4. Przebadanie współzależności pomiędzy poezją a sztuką staroangielską jako form
uzewnętrznienia chrześcijańskich wizji kosmologiczno-egzystencjalnych.
Osiągnięte wyniki:
Ad. 1. W cyklu wykazuję, że różnorakie emanacje wczesnośredniowiecznego
światopoglądu chrześcijańskiego w swojej istocie stanowią podstawową filozoficznoegzystencjalną warstwę dla prawie całej zachowanej staroangielskiej twórczości
poetyckiej. Analiza elementów tego światopoglądu stanowi zatem integralną część niemal
wszystkich pozycji cyklu, począwszy od wcześniejszych tekstów podejmujących tematykę
pamięci, wygnania i upamiętniania w staroangielskich tekstach elegijno-gnomicznych,
poprzez studia nad tekstami logocentrycznymi, traktującymi dzieło boskiego stworzenia
oraz boskie zamierzenia jako księgę, do której ludzkość ma ograniczony jedynie dostęp, po
wizje rzeczywistości jako istnienia w odwiecznym ruchu i mediacji pomiędzy opozycjami.
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
Podstawową wartością przenikającą poezję staroangielską wydaje się być więc
świadomość konieczność zaakceptowania zmienności i niestałości ludzkiego świata –
zarówno w znaczeniu egzystencji człowieczej, ale też w znaczeniu rzeczywistości jako
wymykającej się jednoznacznie ludzkim kategoriom poznawczym i kategoryzacjom.
Jednakże konieczność akceptacji owej zmienności niesie ze sobą również pozytywne
znaczenia, od najprostszej nadziei na odmianę nieprzychylności losu, po głęboko religijne i
dialektyczne współistnienie ze światem w formie ciągłej intelektualnej i duchowej
interakcji z nim, która nadaje ludzkiemu życiu kondycję zbliżoną do aktywnej modlitwy
poprzez stałe próby odczytywania bożych znaków.
Teksty, które podejmują próby rekonstrukcji światopoglądu wczesnośredniowiecznych
anonimowych myślicieli angielskich to “Between oferhygd and wræclastas: Pride and Exile
in the Speculative Afterlife of Christ and Satan”, rozważający chaos wygnania jako
konsekwencję grzechu pychy; “Exteriors of the Mind: The Natural World and Confusion in
Anglo-Saxon Poetry”, skupiający się na rozumieniu mądrości jako umiejętności
zaakceptowania nieprzewidywalności świata; “Slash and Burn? The Rhetoric of the
Conquered City in Anglo-Saxon Didactic Verse”, rozpatrujący dialektyczną relację
pomiędzy toposem „miasta boskiego” a toposem „miasta upadłego” jako gnomiczne
odzwierciedlenie boskiego porządku i człowieczego pojmowania tegoż porządku jako
chaosu. Z kolei prace “’Eaters of the Dead:’ Cannibalism in Anglo-Saxon Culture”, “The
Agoraphobia of the Old English Exiles” i opublikowany przed uzyskaniem tytułu doktora
tekst “The Haunted Minds: The Obsession of Memories in Anglo-Saxon Elegiac Poetry”
podejmują zagadnienia ściślej wiążące się z egzystencją na poziomie człowieczego
doświadczenia, stanowiącego ważną część tego, co można określić jako staroangielską
kondycję poetycko-egzystencjalną – zagadnienia dumy, pychy i godności, wygnania i
podróży oraz pamięci, rozpamiętywania i obawy przed zapomnieniem.
Ad. 2. Cykl dowodzi, że literatura przednormańskiej Anglii jest silnie zakorzeniona w
chrześcijańskiej myśli neoplatońskiej, co objawia się w poetyckim obrazowaniu
rzeczywistości kształtowanym pod wpływem wpływ myśli Boecjusza i tłumaczenia jego
dzieła przypisywanego królowi Alfredowi Wielkiemu. Artykuły cyklu wskazują, iż obok
filozofii św. Augustyna, wczesnochrześcijańska filozofia neoplatońska była rudymentem,
na którym opierały się światopoglądowe uwarunkowania okresu, dokumentowane przez
ówczesną twórczość literacką. Druga grupa prac bazuje zatem na wnioskach
wypływających z opisanych powyżej tekstów poświęconych rekonstrukcji anglosaskiego
postrzegania świata i stanowi ich filozoficzne rozwinięcie. Zwracam w nich uwagę na
pokrewieństwa pomiędzy obrazowaniem świata w poezji staroangielskiej, a metaforyką
obecną w dyskursie teologii zbliżonej do teologii apofatycznej – szczególnie tej zawartej w
dziele Pseudo-Dionizego Areopagity pt. Imiona boskie. Jakkolwiek trudno jest
jednoznacznie określić bezpośredni wpływ tego mistyka na myśl staroangielską, w tej
części cyklu wykazuję istnienie podobieństw między teologią apofatyczną a wizją
rzeczywistości opartej na konieczności świadomej akceptacji niepoznawalności boskich
zamierzeń i pogodzenia się z ludzkimi ograniczeniami. Te korelacje są zauważalne w
staroangielskiej poezji gnomicznej. Otwarcie mówi ona o potrzebie poszukiwania
mądrości, która powinna wypływać z dialogu z drugim człowiekiem i światem, ale poezja
ta zarazem mocno zaznacza potrzebę zatrzymania się przed tym, czego poznać nie sposób,
przed tajemnicą boskości i boskiego planu, rozgraniczając tym samym mądrość od wiedzy.
Staroangielski konstrukt rzeczywistości jest zatem konstruktem, który paradoksalnie
rozświetlany i definiowany jest przez to, co nieznane i niewidoczne.
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
Rozważania tych zagadnień przenikają większość tekstów cyklu, ale szczególnie obecne
są w artykułach “Wordhordes cræft: Confusion and the Order of the Wor(l)d in Old English
Gnomes”, “Alfred Jewel and the Old English ‘Solomon and Saturn’ Dialogues: Wisdom and
Chaos in Old English Gnomes” oraz “Exteriors of the Mind: The Natural World and
Confusion in Anglo-Saxon Poetry”. Natomiast w artykule p.t. “The Riddle of Poetry: Literary
Riddle and Modern Hermeneutics” fascynacja zagadką i tajemnicą obecna w poezji
staroangielskiej stanowi punkt wyjścia do refleksji nad naturą poezji i metafory, która, w
świetle hermeneutyki Paula Ricoeura, jest również próbą uchwycenia tego, co
nieuchwytne i wyrażenia tego, co niewyrażalne, a zatem podążaniem tropami podobnymi
do tych, które zawarte są w staroangielskiej poezji gnomicznej.
Ad. 3. Kolejna grupa tekstów omawianego cyklu demonstruje, iż staroangielski
światopogląd manifestuje się nie tylko w treściach, ale także w dominujących formach
wyrazu artystycznego epoki. Dowodzę w nich, że upostaciowieniem apofatyczności jest
forma zagadki poetyckiej – forma charakterystyczna dla angielskiej poezji okresu
przednormańskiego. Teksty tej grupy spinają ze sobą problematykę ekspresji badanych
przeze mnie zagadnień światopoglądowych i kognitywnych z językiem poezji
staroangielskiej. Teksty te koncentrują się na staroangielskiej zagadce poetyckiej jako typie
literatury gnomicznej i sposobie artystycznej manifestacji wczesnochrześcijańskiej
koncepcji poznania. Najbardziej rozbudowaną pozycją wśród nich jest moja monografia
(oparta w znacznej mierze na tekście rozprawy doktorskiej), która ukazała się w roku 2004
pod tytułem The Old English Riddles and the Riddlic Elements of Old English Poetry. Teksty
zaliczające się do tej grupy – “The Elements of Anglo-Saxon Wisdom Poetry in the Exeter
Book Riddles”, “Kenning and Variation: The Manifestations of the Riddlic Element in Old
English Poetry”, “Sex, Food and Magic: Digestion and Fertility in the Exeter Book Riddles”, i
“Candida sanctarum sic floret gloria rerum: Aldhelm’s Aenigmata as a Riddle of
Interpretation” – publikowane w międzynarodowych czasopismach i wydanych za granicą
zbiorach, stanowią rozszerzenia, bądź prolegomena do rozdziałów monografii. Tekst “Frige
mec frodum wordum: Charms and Riddles as Formulaic Speech in Old English Gnomic
Poetry” stanowi uzupełnienie zaproponowanego w książce wywodu.
Prace te analizują funkcje i znaczenia zagadek w kulturze staroangielskiej i w szerszym
kontekście wykazują zbieżności w sposobie formułowania opisu rzeczywistości pomiędzy
zagadkami, staroangielskimi tekstami gnomicznymi, a myślą wczesnochrześcijańską. To z
kolei prowadzi do analiz zagadek jako odzwierciedlenia logocentrycznie pojmowanej
rzeczywistości. Jeśli bowiem dla staroangielskich elit intelektualnych świat był bożym
tekstem, to jego natura bliższa była nieodgadywalnej w pełni i labilnej szaradzie
stworzonej przez boskiego demiurga, niż księdze pełnej określonych znaczeń.
Ad. 4. Rozważania, których wyniki i zestawienie ująłem powyżej umieściłem następnie w
szerszym kontekście kultury staroangielskiej, skupiając się nie tylko na treści ówczesnych
manuskryptów, ale i na znaczeniach kryjących się w ich stronie wizualnej, tj. w
ornamentyce, iluminacjach i miniaturach np. Ewangeliarza z Lindisfarne. W tekstach pt.
“Twist and turn: On the Visual Rhetoric of Old English Variation” i “Exteriors of the Mind:
The Natural World and Confusion in Anglo-Saxon Poetry” znajduję paralele pomiędzy
staroangielską, czy ściślej iryjsko-saską (Hiberno-Saxon) ornamentyką, a staroangielskimi
tropami poetyckimi, takimi jak wariacja (variation), oraz zgodność pomiędzy wizją
zmienności i nieuchwytności poznawczej świata a wrażeniem zmienności kształtów i
ruchu, które wyłania się np. z tzw. stron kobiercowych (carpet pages) Ewangeliarza.
Analogie pomiędzy warstwami tekstu, obrazu i teologii dowodzą spójnej wizji wzajemnie
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
przenikających się przedstawień rzeczywistości – rzeczywistości nieredukowalnej do
linearnych ciągów przyczynowo-skutkowych, której rozumienie łączy w sobie
neoplatońską apofatykę z akceptacją nienazywalności świata.
Rozważania całego cyklu prowadzą do wniosku, że poetyka zachowanej do dziś twórczości
staroangielskiej pozwala ją określić jako zwróconą ku zagadnieniom gnomicznym, tj. ku
mądrości, wiedzy, doświadczeniu, ich przekazywaniu i ich naturze. Pomimo to cykl
poświęcony staroangielskiej poezji gnomicznej i egzystencjalnym paradygmatom, które
się w niej manifestują pozostaje wciąż cyklem otwartym. Zamierzam w nim opublikować
jeszcze inne teksty dotyczące z jednej strony odniesień i korelacji między chrześcijańską, a
przedchrześcijańską kosmologią a z drugiej wykazujące ciągłość kulturową między
średniowiecznymi a późniejszymi paradygmatami myślowymi (w przygotowaniu i w
procesie recenzyjnym są teksty dotyczące staroangielskiej kosmologii oparte o zapisy
runiczne i podnoszące motywy skarbu i kosztowności – w znaczeniach powiązanych z
mądrością – oraz tekst dotyczący egzystencjalnego sensu tłumaczeń wierszowanych partii
traktatu O pocieszeniu, jakie daje filozofia przypisywanych Alfredowi Wielkiemu). Wszystkie
te publikacje, wraz z przedstawionymi powyżej, inspirowane są wyraźnie zaznaczającą się
w literaturze staroangielskiej koncepcją tajemnicy świata, aenigma mundi, której
niezgłębioność i konieczna akceptacja była źródłem fascynującej intelektualnej aktywności
okresu oraz pomostem między czasami minionymi a współczesnością.
5. Omówienie pozostałych osiągnięć naukowo-badawczych.
a) Tytuł osiągnięcia naukowego:
Cykl publikacji pt. „Marginesy średniowiecza: transgresja, seksualność,
potworność”.
Cykl ten, dotyczący kultury i literatury tzw. okresu średnioangielskiego (Middle English – XIXV w.), składa się z ośmiu publikacji, z których cztery wydane zostało jako artykuły w
punktowanych periodykach naukowych, dwa ukazały się jako rozdziały wydanych za
granicą książek, a jeden opublikowany został w Polsce. Jego spójność tematyczna wynika z
zagadnień, które związane są z tym, co ogólnie można ująć jako „kulturę marginaliów” w
średniowieczu, tj. z tymi obszarami średniowiecznego dyskursu, które łączyły sferę
cielesności ze sferą transcendencji. Trzy główne motywy stanowią kanwę cyklu:
problematyka kobiecości i jej ambiwalentne znaczenia w kulturze angielskich wieków
średnich, problematyka transgresji i seksualności oraz wątki związane z rozumieniem
potworności i aberracji w kulturze średniowiecznej. Motywy seksualności, odmienności i
transgresji regularnie powracają w estetyce i w dyskursach krytycznych na przestrzeni
ewolucji kultury zachodniej, stanowiąc swoisty łącznik pomiędzy przeszłością a
współczesnością. Artykuły niniejszego cyklu otwierają przestrzeń dla rozważań nad
kulturowym continuum zachodnich dyskursów odmiennościowych (otherness).
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
Artykuły w periodykach naukowych (w odwrotnej chronologii):
1.
“Sir Gawain and Saint Augustine: A Lesson in Inordinate Desire” w: Zeszyty naukowodydaktyczne. Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Zabrzu 6 (2009) Zabrze, ss. 3847.
2.
“Sirith-na-Gig?: Dame Sirith and the Fabliau-Witch as Literary Analogues to the Sheela
Figures” w: To Make his Englissh Sweete upon his Tonge. Medieval English Mirror 6 (2007).
Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag,
ss.121-133.
3.
“The Laughing Maiden: Feminine Wisdom in Chrétien de Troyes’ Le Conte du Graal” w:
Studia Anglica Posnaniensia, 41 (2005). Poznań, ss. 211-224.
4.
„Po drugiej stronie ust: pornografia i polityczna (nie)poprawność w fabliaux,” w: Er(r)go
11 (2005), ss. 51-66.
5.
“Co(s)mic Space in Chaucer’s Knight’s Tale,” w: For the Loue of Inglis Lede: Medieval
English Mirror 1 (2004). Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–
Wien: Peter Lang Verlag, ss.161-172
Rozdziały w tomach zbiorowych (w odwrotnej chronologii):
6.
“Hybridity, Surplus and Absence: Medieval Monsters and Contemporary Visual Arts” w:
Ewa Borkowska, Tomasz Burzyński (red.), The Surplus of Culture: Sense, Common-sense,
Nonsense (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2011), ss. 29-38.
7.
“The Un-Mouth? Political Correctness and Pornography in the Fabliaux” w: Wojciech
Kalaga, Jacek Mydla, Katarzyna Ancuta (red.), Political Correctness: Mouth Wide Shut?
(Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag,
2009), ss. 115-128.
8.
“A gardyn saw I ful of blosmy bowes...: The Commanding Love in La Dame à la licorne of
the Musée de Cluny,” w: Ewa Borkowska (red.), In the Space of Arts: Interdisciplinarity,
Identity, (Post)Modernity (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2004), ss. 4459.
b) Omówienie celu naukowego ww. cyklu i osiągniętych wyników.
Cele naukowe cyklu:
1. Analiza chwiejności kulturowych ról związanej z ambiwalencją postaci kobiet w
literaturze średnioangielskiej i w średniowiecznej literaturze francuskiej.
2. W związku z powyższym, określenie funkcji aberracji i potworności w średniowiecznym
dyskursie kulturowym oraz w sztuce współczesnej.
Osiągnięte wyniki:
Ad. 1. Z punktu widzenia metodologii, teksty analizujące ambiwalentność przedstawień
kobiecości w literaturze średniowiecznej determinują myśl przewodnią cyklu. Otwiera go
artykuł pt. „A gardyn saw I ful of blosmy bowes...: The Commanding Love in La Dame à la
licorne of the Musée de Cluny” podejmujący próbę nowej interpretacji zbioru tapiserii
„Dama z jednorożcem”. W tekście tym, odnosząc się do korespondencji sztuk (muzyka,
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
literatura, sztuki wizualne), eksponuję późnośredniowieczne rozumienie destrukcyjnej siły
tzw. „miłości dworskiej” i prezentuję symbolikę owych gobelinów jako paradoksalne
ostrzeżenie: postać kobiety zarówno pociąga jak i napomina patrzącego przed
zagrożeniami płynącymi z pożądania.
Pożądanie symbolizowane przez kobiecość – emblemat cielesnej transgresji – jest
tematem artykułów, w których badam średniowieczne francuskie i angielskie fabliaux. Z
jednej strony zajmuję się problematyką humoru i świata karnawału w rozumieniu
Bachtinowskim, z drugiej strony wskazuję że to, co pozornie zdaje się być tylko śmieszne, w
rzeczywistości stanowić może o kontroli nad dyskursem, o jego ironii i prowadzi do
odczytań odbiegających od schematycznych. Taką właśnie lekturę średniowiecznego
karnawału proponuję rozważając francuskie fabliaux jako swego rodzaju usankcjonowaną i
pożyteczną pornografię w “The Un-Mouth? Political Correctness and Pornography in the
Fabliaux”. Natomiast w tekście pt. “Co(s)mic Space in Chaucer’s Knight’s Tale” dowodzę iż
„Opowieść rycerza” i „Opowieść młynarza” z Opowieści kanterberyjskich funkcjonują w
zwierciadlanej relacji względem siebie. Innymi słowy, Chaucerowska dynamika formy
wyrafinowanego romansu rycerskiego i pozornie nieskomplikowanego fabliau bazuje na
zasadach Bachtinowskiego karnawału. Oddzielne interpretowanie obu opowieści prowadzi
do diametralnie różnych wniosków niż (co, jak argumentuję, musiało być zamierzeniem
Chaucera) odczytywanie ich jako całości. Co więcej, w fabliau Chaucera zawarte są treści,
które interpretuję jako prowokujące refleksję odniesienia do polityki kościoła względem
homoseksualizmu i do oskarżeń o czary. Kulturowe powiązania kobiecości i czarów
analizuję z kolei w artykule pt. “Sirith-na-Gig?: Dame Sirith and the Fabliau-Witch as Literary
Analogues to the Sheela Figures” w kontekście ich możliwych analogii do płaskorzeźb
kobiecych maszkaronów (tzw. Sheela-na-gig), które do dziś są dla naukowców
niejednoznaczne. Rozważam tu postać Dame Sirith – której spryt budzi uśmiech, lecz
jednocześnie respekt i obawę – jako figurę zbliżoną do archetypu wiedźmy, czyli kobietę
posiadającą władzę daną przez dostęp do sekretnej wiedzy. Artykuły tej części cyklu
wskazują, że podobnie jak Dame Sirith również i inne postaci kobiet są źródłem
ambiwalencji: katalizują jednocześnie odmienne reakcje – od komizmu, poprzez niepokój
transgresji, po chłód ironii. Taka analiza każe postrzegać skonwencjonalizowany świat
średniowiecznych mężczyzn odmiennie niż zazwyczaj.
Potencjał ironii, czy raczej potencjalna subwersywność, jako ważny element literackich
konstruktów kobiecości w średniowieczu europejskim, jest z natury rzeczy również cechą
francuskich i angielskich romansów arturiańskich. Literatura średnioangielska czerpała swe
inspiracje z kultury i literatury francuskiej. Ten właśnie potencjał stał się obiektem moich
badań nad gatunkiem fabliaux, które doprowadziły mnie do rozważań nad francuskim
romansem arturiańskim Chrétiena de Troyes, twórcy wieloznacznej postaci śmiejącej się
dziewczyny ukazującej się Percewalowi w Opowieści o Graalu. W artykule “The Laughing
Maiden: Feminine Wisdom in Chrétien de Troyes’ Le Conte du Graal” wskazuję ważną
funkcję, jaką ona – i inne postaci kobiece – pełnią w strukturze narracyjnej tego romansu.
Pomimo, że kobiety są tam pozornie postaciami drugoplanowymi, okazują się one
kluczowe dla przebiegu akcji i dla przemian bohatera, częstokroć posiadając wiedzę, która
wyznacza nowy kierunek jego działania. Bohaterki opowieści faktycznie współkreują tutaj
głównego protagonistę tego wpływowego w średniowieczu romansu arturiańskiego.
Podobny model obserwuję u podłoża struktury narracyjnej angielskiego romansu
arturiańskiego. W artykule “Sir Gawain and Saint Augustine: A Lesson in Inordinate Desire”
wykazuję, że kluczem do zrozumienia bohatera jest postać kobiety, która jednocześnie
daje i odbiera mu szansę na chrześcijańskie odkupienie winy. Podobnie zatem jak i w
Rafał Borysławski
Załącznik 2.1 – Autoreferat
tekście poprzednim, przedstawiam subwersywność postaci kobiecej w romansie, jako
postaci anytetycznej wobec tych skonwencjonalizowanych w tradycji dworskiej, a przez to
kwestionującej obowiązujące normy.
Ad. 2. Cele, które zrealizowałem w artykułach wymienionych powyżej znajdują swoje
uzupełnienie w tekstach podnoszących kwestie aberracji i potworności w dyskursach
obecnych w średniowiecznych i współczesnych sztukach plastycznych. We wspomnianym
wyżej artykule pt. “Sirith-na-Gig?: Dame Sirith and the Fabliau-Witch as Literary Analogues
to the Sheela Figures” argumentuję, że ambiwalencja kobiecych postaci literackich i ich
wymykanie się sztywno określonym rolom może znaleźć swoje odzwierciedlenie w
średniowiecznych płaskorzeźbach typu Sheela-na-gig, których lokalizacje (np. zewnętrzne
mury kościołów) jaskrawo kontrastują z groteskowo a czasem wręcz monstrualnie
przedstawioną cielesnością. Artykuł proponuje wykorzystanie funkcjonujących w obiegu
naukowym odczytań płaskorzeźb (których spektrum rozciąga się od funkcji magicznoapotropaicznych, matryfokalnych, groteskowych, aż po seksualne chimery) jako punktu
wyjścia do interpretacji postaci kobiet pojawiających się w takich fabliaux jak angielska
Dame Sirith.
Analizę znaczeń przypisywanych średniowiecznym potwornościom przeprowadzam
również w tekście zatytułowanym “Hybridity, Surplus and Absence: Medieval Monsters and
Contemporary Visual Arts”, gdzie dokonuję zestawienia reprezentacji średniowiecznych
monstrów ze współczesną brytyjską sztuką konceptualną. Potworność jako znak jest
obecna i w dyskursie średniowiecznym, i współczesnym; zarówno w średniowieczu i
współcześnie jest ona budowana i opisywana według tych samych zasad: hybrydyzmu,
nadmiaru i absencji. Jej kulturowe role w przeszłości i we współczesności także okazują się
podobne. Artykuł dowodzi ciągłości elementarnych motywów lękowych i ich funkcji
podważania przyjętych porządków od średniowiecza do współczesności, ukazując tym
samym uniwersalność figuracji tego, co zaburza zrozumiały paradygmat jako
odrażającego, lecz także pociągającego monstrum.
Rafał Borysławski
Załącznik 5 – Dane teleadresowe wnioskodawcy
PEŁNY WYKAZ PRAC OPUBLIKOWANYCH I PRZYJĘTYCH DO DRUKU
Monografie autorskie:
1
Artykuły w recenzowanych periodykach naukowych:
13
Z tego w periodykach znajdujących się w bazie ERIH:
9
Rozdziały w recenzowanych tomach zbiorowych:
16
Z tego w tomach opublikowanych zagranicą:
8
Recenzja:
1
1. PUBLIKACJE PRZED UZYSKANIEM STOPNIA DOKTORA
Rozdziały w recenzowanych tomach zbiorowych (w odwrotnej chronologii):
1.
“Imperial Anglo-Saxonism: On the Organic Roots of the English Sense of Superiority in
the Eighteenth and Nineteenth Centuries,” w: Tadeusz Rachwał, Tadeusz Sławek (red.),
Organs, Organisms, Organisations. Organic Form in 19th-Century Discourse (Frankfurt am
Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, 2000), ss. 7588.
2.
“The Haunted Minds: The Obsession of Memories in Anglo-Saxon Elegiac Poetry” w:
Wojciech Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), Memory and Forgetfulness. Essays in Cultural
Practice (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1999), ss. 77-94.
2. PUBLIKACJE PO UZYSKANIU STOPNIA DOKTORA
Monografia autorska:
1.
The Old English Riddles and the Riddlic Elements of Old English Poetry (Frankfurt am Main–
Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, 2004), ss. 1-223.
recenzja: Ruth Wehlau, Mediaevistik, 20 (2007), ss. 376-378.
Artykuły w recenzowanych periodykach naukowych (w odwrotnej chronologii):
2.
“Between oferhygd and wræclastas: Pride and Exile in the Speculative Afterlife of Christ
and Satan” w: Thise Stories Beren Witnesse. The Landscape of the Afterlife in Medieval and
Post-Medieval Imagination. Medival English Mirror 7 (2010). Frankfurt am Main–Berlin–
Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 21-31.
3.
(współautorstwo z Małgorzatą Borysławską) “Between Two Crosses: Pagan-Christian
Brigit as a Cultural and Ideological Retelling of the Irish Sovereignty Myth” w: Studies in
English Philology 3 (2010), Łódź, Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna, ss. 27-40.
Rafał Borysławski
Załącznik 5 – Dane teleadresowe wnioskodawcy
4.
“The Riddle of Poetry: Literary Riddle and Modern Hermeneutics” w: Þe Comoun Peplis
Language. Medieval English Mirror 6 (2009). Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–
New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 89-99.
5.
“Twist and turn: On the Visual Rhetoric of Old English Variation,” w: Þe Laurer of Oure
Englische Tonge. Medieval English Mirror 5 (2009) Frankfurt am Main–Berlin–Bern–
Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 127-139.
6.
“Sir Gawain and Saint Augustine: A Lesson in Inordinate Desire” w: Zeszyty naukowodydaktyczne. Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Zabrzu 6 (2009) Zabrze, ss. 3847.
7.
“Candida sanctarum sic floret gloria rerum: Aldhelm’s Aenigmata as a Riddle of
Interpretation” w: The Journal of Medieval Latin 18 (2008) Toronto, ss. 203-216.
8.
“Wordhordes cræft: Confusion and the Order of the Wor(l)d in Old English Gnomes” w:
The Propur Langage of Englische Men. Medieval English Mirror 4 (2007) Frankfurt am
Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag, ss. 119-132.
9.
“Sirith-na-Gig?: Dame Sirith and the Fabliau-Witch as Literary Analogues to the Sheela
Figures” w: To Make his Englissh Sweete upon his Tonge. Medieval English Mirror 6 (2007).
Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag,
ss.121-133.
10.
“The Laughing Maiden: Feminine Wisdom in Chrétien de Troyes’ Le Conte du Graal” w:
Studia Anglica Posnaniensia, 41 (2005). Poznań, ss. 211-224.
11.
„Po drugiej stronie ust: pornografia i polityczna (nie)poprawność w fabliaux,” w: Er(r)go
11 (2005), ss. 51-66.
12.
“Co(s)mic Space in Chaucer’s Knight’s Tale,” w: For the Loue of Inglis Lede: Medieval
English Mirror 1 (2004). Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–
Wien: Peter Lang Verlag, ss.161-172
13.
“The Elements of Anglo-Saxon Wisdom Poetry in the Exeter Book Riddles,” w: Studia
Anglica Posnaniensia 38 (2002), Poznań: Wydawnictwo UAM, ss. 35-49.
14.
„Ludyczność i magia w zagadkach staroangielskich” w: Ekonomia i Humanistyka 2
(2002). Bielsko-Biała: WSEH, ss. 175-187.
Rozdziały w recenzowanych tomach zbiorowych (w odwrotnej chronologii):
15.
“Hybridity, Surplus and Absence: Medieval Monsters and Contemporary Visual Arts” w:
Ewa Borkowska, Tomasz Burzyński (red.), The Surplus of Culture: Sense, Common-sense,
Nonsense (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2011), ss. 29-38.
16.
“Frige mec frodum wordum: Charms and Riddles as Formulaic Speech in Old English
Gnomic Poetry” w: Colette Stévanovitch, Elise Louviot, Philippe Mahoux-Pauzin,
Dominique Hascoët (red.), La formule dans la littérature et la civilisation de l'Angleterre
médiévale (Nancy: Presses Universitaires de Nancy, 2011), ss. 55-70.
17.
“Exteriors of the Mind: The Natural World and Confusion in Anglo-Saxon Poetry” w:
Sonia Front, Katarzyna Nowak (red.), Interiors: Interiority/Exteriority in Literary and
Cultural Discourse (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2010), ss.
199-211.
Rafał Borysławski
Załącznik 5 – Dane teleadresowe wnioskodawcy
18.
(współautorstwo z Leszkiem Drongiem) “Truth as an Ideological Camouflage: Two Case
Studies of Blatant Perversions of Facts in Which Truth, a Higher Good, and Other Noble
Abstractions Are Invoked to Justify Killing and Stealing” w: Wojciech Kalaga, Marcin
Mazurek, Marcin Sarnek (red.), Camouflage. Discourses of Deception, Transparency and
Exposure (Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Lingwistycznej, 2010), ss. 13-20.
19.
“Slash and Burn? The Rhetoric of the Conquered City in Anglo-Saxon Didactic Verse” w:
Agnieszka Razmus, Magdalena Cieślak (red.), Images of the City (Newcastle upon Tyne:
Cambridge Scholars Publishing, 2009), ss. 38-49.
20.
“The Un-Mouth? Political Correctness and Pornography in the Fabliaux” w: Wojciech
Kalaga, Jacek Mydla, Katarzyna Ancuta (red.), Political Correctness: Mouth Wide Shut?
(Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag,
2009), ss. 115-128.
21.
“Alfred Jewel and the Old English ‘Solomon and Saturn’ Dialogues: Wisdom and Chaos
in Old English Gnomes” w: Piotr Dziedzic, Małgorzata Nitka (red.), Fire and Ice. The
Dialectic of Order and Chaos (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008), ss.
24-38.
22.
“’Eaters of the Dead:’ Cannibalism in Anglo-Saxon Culture” w: Wojciech H. Kalaga,
Tadeusz Rachwał (red.), Spoiling the Cannibals’ Fun? Cannibalism and Cannibalisation in
Culture and Elsewhere (Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–
Wien: Peter Lang Verlag, 2005), ss. 245-252.
23.
“Sex, Food and Magic: Digestion and Fertility in the Exeter Book Riddles” w: Wojciech H.
Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), Feeding Culture: The Pleasures and Perils of Appetite
(Frankfurt am Main–Berlin–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Wien: Peter Lang Verlag
2005), ss. 143-158.
24.
“A gardyn saw I ful of blosmy bowes...: The Commanding Love in La Dame à la licorne of
the Musée de Cluny,” w: Ewa Borkowska (red.), In the Space of Arts: Interdisciplinarity,
Identity, (Post)Modernity (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2004), ss. 4459.
25.
“Kenning and Variation: The Manifestations of the Riddlic Element in Old English
Poetry” w: Jadwiga Uchman, Andrzej Wicher (red.), British Drama Through the Ages and
Medieval Literature (Łódź: Wydawnictwo Biblioteka, 2003), ss. 17-24.
26.
“Say What I Am: Aldhelmian Riddle as the Language of Transformation” w: Wojciech
Kalaga, Tadeusz Rachwał (red.), (Trans)-Formations I. Identity and Property. Essays in
Cultural Practice (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2002), ss. 187-201.
27.
“The Agoraphobia of the Old English Exiles” w: Wojciech Kalaga, Tadeusz Rachwał
(red.), The Writing of Exile (Katowice: Śląsk, 2001), ss. 165-181.
Recenzja:
28.
“Posmak niedosytu. Kultura jedzenia, jedzenie kultury” w: Er(r)go 4 (2002), ss. 139-143.
Publikacja w druku:
29.
“Reversed conspiracy in Kazuo Ishiguro’s Never Let Me Go and When We Were Orphans”
w: Marcin Mazurek, Wojciech Kalaga, Marcin Sarnek (red.), Camouflage, Secrecy, and
Rafał Borysławski
Załącznik 5 – Dane teleadresowe wnioskodawcy
Exposure in Cultural and Literary Studies (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu
Śląskiego, 2013).
Nierecenzowana publikacja popularna:
1. Days of Code, scenariusz i rysunki: Andrew Park i Wojciech Madej; tekst: Rafał
Borysławski (London–Kraków: Konto Books, 2003), ss. 1-28.
Książka ta jest artystycznym projektem typu artbook, przy którym współpracowałem z
grafikami z Polski i Wielkiej Brytanii. Inspiracją dla książki jest sztuka średniowiecza oraz
różnorodne formy literatury tego okresu. Głównym motywem opowieści graficznej
Andrew Parka i Wojciecha Madeja, która tworzy spójną narrację wizualną i tekstową, jest
poszukiwanie tożsamości – misja rycerskiego bractwa. Artbook opatrzony jest tekstami
mego autorstwa w języku angielskim, które opieram na takich gatunkach
średniowiecznych jak wierszowany romans rycerski, kronika, tekst gnomiczny i zagadka
poetycka.
Książka została również kilkakrotnie zaprezentowana w formie widowiska typu „światło i
dźwięk“, m. in. studentom Uniwersytetu Wileńskiego (2005) i studentom Uniwersytetu
Śląskiego (2006, 2010).

Podobne dokumenty