15. Aleksander Wielki-int

Transkrypt

15. Aleksander Wielki-int
Aleksander Wielki
1. Przejęcie władzy przez Aleksandra



W r. 336 p.n.e. Filip II padł ofiarą zamachu, przeszyty
mieczem przez jednego z oficerów gwardii, Pauzaniasza,
podczas uroczystości weselnych króla Epiru Aleksandra I z
córką Filipa, Kleopatrą. Tradycjaprzekazała jako podejrzanych o
zainspirowanie tej zbrodni czwartą z kolei żonę
Filipa, Olimpias, z którą się wcześniej rozwiódł, lub też
zauszników Persji. O udział w spisku podejrzewany był także
dwudziestoletni wówczas Aleksander.
Po zabójstwie Filipa za Aleksandrem opowiedziała się od
razu większość dowódców wojskowych, co umożliwiło
mu natychmiastowe przejęcie tronu.
Olimpias zamordowała dzieci Kleopatry Eurydice,Keranosa i
Europę, natomiast Kleopatra – piąta żona Filipa – popełniła
samobójstwo.
2. Bałkany i Teby



Zaraz po tym, jak Aleksander objął władzę, zbuntowały się
przeciwko panowaniu macedońskiemu świeżo podbite
ludy bałkańskie, zamieszkujące rejon dolnego Dunaju. Nowy
władca przedsięwziął wyprawę pacyfikacyjną
Kolejnym buntownikiem okazały się Teby. Wykorzystały one w
r. 335 p.n.e. fakt, iż Aleksander Macedoński przebywał akurat
nad dolnym Dunajem i zbuntowały się przeciwko
przynależności do Związku Korynckiego. Po powrocie z
wyprawy Aleksander zajął szturmem miasto, zabijając 6
tysięcy obrońców, a pozostałych przy życiu sprzedał w
niewolę.
Terytorium Teb zostało podzielone między sąsiednie
miasta-państwa, a samo miasto zrównane z ziemią.
3. Wyprawa przeciw Persji
a) Przyczyny wyprawy




Istotną rolę w doprowadzeniu do wybuchu wojny macedońskoperskiej doprowadziły osobiste ambicje Aleksandra. Uważał
się on po ojcu za potomka mitycznego Heraklesa, a po matce –
Achillesa, marzył o panowaniu nad Wschodem.
Wśród Greków idea ekspansji na Wschód była bardzo
popularna, wiązano z nią bowiem nadzieje na założenie nowych
kolonii, co oznaczałoby rozładowanie problemu wyżu
demograficznego w Helladzie.
Ponadto liczono na rewanż za najazdy na Grecję perskich
królów Dariusza I i Kserksesa.
Armia macedońska liczyła na bogate łupy. Szanse wyprawy
wydawały się tym większe, że imperium perskie przeżywało okres
wewnętrznej słabości, wyrażającej się we wzroście tendencji
odśrodkowych i ambicji poszczególnych satrapów, zarządzających
prowincjami. W stanie rebelii znajdowały się Egipt i Mezopotamia.
b) Siły Aleksandra



Aleksander na wyprawę przeciwko imperium perskiemu
zgromadził w sumie ok. 37 tysięcy żołnierzy. W tej liczbie
było ok. 1800 jeźdźców macedońskich, tworzących doborową
formację uderzeniową. Dowódcy tej jazdy mieli bezpośredni
dostęp do Aleksandra, razem z nim biesiadowali i spędzali czas
wolny. Pozostałych jeźdźców było ok. 3200, wśród których
większość stanowili Tesalczycy. Piechota składała się z ok. 3 tys.
Macedończyków, łuczników z Krety i Ilirii, oszczepnicy z
górzystych rejonów Tracji oraz ok. 7 tys. hoplitów greckich.
Armia Aleksandra była wyposażona w machiny oblężnicze
oraz katapulty, udoskonalone w czasach Filipa II.
Żołnierzom towarzyszyli specjaliści od inżynierii
wojskowej, architekci, a nawet dziejopis Kallistenes.
Po drugiej stronie Hellespontu na armię inwazyjną
czekało ok. 10 tys. żołnierzy wysłanych do Azji
Mniejszej przez Filipa.
c) Wyprawa nad Granikiem i zdobycie Azji
Mniejszej



Jedenastoletnia wyprawa rozpoczęła się wiosną
334 r. p.n.e. Wojsko Aleksandra przeprawiło się przez
Hellespont do Azji Mniejszej. Do pierwszego starcia z
nieprzyjacielem doszło nad rzeką Granik.
Awangardzie macedońskiej kawalerii udało się
błyskawicznie sforsować rzekę i utworzyć na jej drugim
brzegu przyczółek, dzięki czemu mogła się przeprawić cała
jazda, a po niej piechota.
Po tym zwycięstwie wojsko inwazyjne opanowało
Sardes, stolicę Lidii, a następnie miasta zachodniego
wybrzeża Azji Mniejszej – Efez, Priene, Milet.
d) Gordion

W Gordion, stolicy Frygii, Aleksander odwiedził
w marcu 333 p.n.e. świątynię Zeusa, przed którą stał
stary powóz, należący niegdyś do frygijskiego
króla Gordiosa, a po jego śmierci poświęcony Zeusowi.
Dyszel tego wozu był połączony z jarzmem bardzo
skomplikowanym węzłem. Miejscowa wyrocznia
przepowiedziała, że ten, kto zdoła rozwiązać ten węzeł,
zostanie panem Azji. Aleksander rozciął jednym ruchem
miecza węzeł gordyjski, co jego otoczenie uznało za
zapowiedź szybkiego i ostatecznego zwycięstwa nad
imperium perskim.
e) Bitwa pod Issos, zdobycie Egiptu


W listopadzie 333 roku p.n.e. oddziały perskie
dowodzone przez króla Dariusza III zaatakowały
wojsko Aleksandra pod Issos
Persowie nie umieli wykorzystać swej przewagi
taktycznej, polegającej na odcięciu Macedończyków
od zaplecza. Jazda perska nie została użyta ze względu
na trudne warunki terenowe, a w starciu wręcz zwyciężyli
Macedończycy. W ich ręce dostał się obóz perski, w
którym przebywali członkowie rodziny królewskiej, a
następnie w Damaszku skarbiec wojenny Dariusza.


Po bitwie pod Issos cały obszar Azji Mniejszej
znalazł się pod panowaniem Aleksandra.
Jego następnym celem stał się Egipt, jednak najpierw
musiał zająć leżący na jego drodze fenicki Tyr. Miasto
to, wzniesione na skalistej wyspie, było najpotężniejszym
portem wojennym i handlowym we wschodniej części
Morza Śródziemnego. Oblężenie Tyru trwało siedem
miesięcy, od lutego 332 r. p.n.e. Inżynierowie Aleksandra
musieli skonstruować pływające machiny oblężnicze, by
zdobyć mury twierdzy. Podczas szturmu śmierć poniosło
8 tys. obrońców, a dalsze 2 tys. zostało na rozkaz
Aleksandra ukrzyżowanych.



W Egipcie powitano Aleksandra jako wyzwoliciela spod
panowania perskiego. Kapłani w Memfis nadali mu tytuł
faraona – władcy Dolnego i Górnego Egiptu, syna boga
Ra.
W r. 332 p.n.e. Aleksander założył nowe miasto w
opanowanym Egipcie – Aleksandrię. Miało ono być
łącznikiem między światem grecko-macedońskim a Wschodem.
Na początku 331 r. p.n.e. Aleksander odbył podróż przez
pustynię libijską do Siwa, gdzie znajdowała się wyrocznia
egipskiego boga Amona, którego utożsamiał z greckim Zeusem.
W wyroczni dowiedział się, że Amon rozpoznał go jako swego
syna. Od tej pory Aleksander już bez żadnego skrępowania
zaczął się uważać za władcę o cechach boskich i budować kult
swojej osoby.


Dariusz III, obawiając się kolejnego starcia zbrojnego,
zaproponował Aleksandrowi pokój, oferując mu
zachodnią część swego imperium aż po rzekę
Eufrat oraz wysoki okup za członków swojej
rodziny, którzy po bitwie pod Issos znaleźli się w
macedońskiej niewoli.
Aleksander odrzucił tę ofertę, gdyż jego celem było
przejęcie tronu Achemenidów, co oznaczało konieczność
odsunięcia Dariusza od władzy.
f) Bitwa pod Gaugamelą




Do rozstrzygającego starcia między Aleksandrem a Dariuszem
III doszło w r. 331 p.n.e. pod Gaugamelą.
Król perski zgromadził co najmniej 37 tys. jazdy. Bitwa została
rozegrana 1 września 331 p.n.e.na równinie u podnóża
gór Zagros w Asyrii. Początkowo przewagę uzyskali Persowie,
jednak piechota i kawaleria Aleksandra umiejętnie wdarły się w
lukę powstałą między czołem a lewym skrzydłem wojsk
perskich, doprowadzając do rozbicia ich szyku.
Dariusz III, widząc taki rozwój sytuacji, zbiegł z pola walki.
Ścigano go przez około 30 km.
Po tym zwycięstwie Aleksander mógł się ogłosić panem Azji.



Armia macedońska pomaszerowała następnie na południe,
przez równiny Mezopotamii. W Babilonie Aleksander
został powitany jako wyzwoliciel spod panowania perskiego.
Stamtąd udał się do Suzy, jednej ze stolic imperium
Achemenidów (obok Persepolis i Ekbatany). Wyszedł mu tam
na spotkanie miejscowy satrapa, ofiarując wielbłądy wyścigowe
i słonie. W samym mieście czekał na Aleksandra skarbiec, w
którym znajdowało się złoto i srebro o wadze 40 tys. talentów.
Kolejnym celem była duchowa stolica imperium
perskiego, Persepolis. W pałacu Dariusza III Aleksander
znalazł 8 tys. talentów złota.
Pozwolił swoim żołnierzom złupić to miasto słynące ze
swych bogactw, a na koniec kazał je zburzyć.
g) Podbój Baktrii





Żołnierze Aleksandra liczyli, że po pokonaniu imperium perskiego będą mogli
zakończyć kampanię i powrócą do domu. Tymczasem Aleksander ciągle snuł plany
dalszych podbojów. Spowodowało to wzrost niezadowolenia w szeregach
armii.
W latach 329-328 p.n.e. podbił wysunięte najdalej na wschód prowincje
imperium perskiego, Baktrię i Sogdianę (dzisiejsze tereny Afganistanu i
Pakistanu).
Aleksander pokonał satrapę Baktrii Bessosa, który po zabójstwie Dariusza III
ogłosił się nowym królem Persji. Wziętemu do niewoli Bessosowi Aleksander
kazał obciąć nos i uszy – była to tradycyjna kara stosowana w Persji wobec
uzurpatorów – a następnie pozbawił go życia.
Górzyste ukształtowanie powierzchni w Baktrii sprzyjało rozwojowi partyzantki
przeciwko najeźdźcom. Aleksander poświęcił dwa lata na pacyfikowanie tego
obszaru, a potem, wyruszając dalej na wschód, musiał tam zostawić 10 tys. piechoty
i 3,5 tys. jazdy w celu utrzymywania porządku.
W Baktrii Aleksander wybrał sobie żonę – została nią Roksana, córka
miejscowego arystokraty Oksyartesa.
i) Wyprawa do Indii


Podbój Indii miał być ukoronowaniem ekspedycji
Aleksandra. Kraj ten fascynował Greków i
Macedończyków zarówno ze względu na legendarne
bogactwa, jak i dlatego, iż według mitów greckich
pochodzili stamtąd bóg Dionizos i heros Herakles.
Wiosną 326 p.n.e. oddziały macedońskie
przekroczyły rzekę Indus,



Nad rzeką Hydaspes, dopływem Indusu, doszło do zwycięskiej
dla Aleksandra bitwy między Macedończykami a władcą
jednego z tych państw, Porusem.
Dalsze plany Aleksandra pokrzyżowała pogoda: nadejście
monsunu uniemożliwiło sprawne kontynuowanie działań
bojowych. Po raz pierwszy w życiu Aleksander musiał
pogodzić się ze swoją porażką, tym bardziej, że
nastroje w armii macedońskiej były coraz gorsze.
Oddziały ekspedycyjne były nękane atakami ze strony
lokalnych mieszkańców – podczas oblężenia jednego z miast
Aleksander został trafiony w klatkę piersiową strzałą i był
bliski śmierci.
W lipcu 325 p.n.e. armia macedońska osiągnęła ujście
Indusu do Oceanu Indyjskiego i rozpoczęła odwrót na
zachód, wzdłuż wybrzeża.
j) Śmierć Aleksandra




Po nieudanej wyprawie do Indii Aleksander nie
zrezygnował z planowania kolejnych eskapad. Jego
następnym celem miała być słynąca z bogactw Arabia.
Na początku 323 p.n.e. u ujścia Eufratu do Zatoki Perskiej
zbudowany został port, z którego miała wyruszyć flota.
Pod koniec maja 323 r. Aleksander stracił
przytomność podczas libacji alkoholowej w pałacu
w Babilonie. Nie odzyskał już świadomości i zmarł po
kilku dniach.
W chwili śmierci miał 33 lata.
4. System rządów





Aleksander przejął model wschodniej monarchii despotycznej.
Wprowadził na swoim dworze rozpowszechniony na Wschodzie
obyczaj proskynesis, czyli bicia pokłonów przed władcą. Obyczaj ten
nie obowiązywał tylko macedońskich oficerów, wobec których Aleksander
starał się zachowywać jak towarzysz walki.
Nowy pan Azji przyjął styl monarchów perskich: ubierał się w
purpurową tunikę z białymi pasami, na głowie nosił diadem.
Dążąc do zintegrowania ludzi Wschodu z Macedończykami, kazał
przeszkolić w macedońskiej armii 30 tys. młodych mężczyzn
z Baktrii.
Zorganizował także ślub 90 macedońskich dowódców wojskowych z
córkami perskich arystokratów. Przy okazji sam ożenił się z córką
Dariusza III i z córką jednego z perskich arystokratów (miał
więc jednocześnie trzy żony).
Aleksander prowadził politykę tolerancji wobec odrębności kulturowej i
religijnej podbitych ludów, o ile nie była kwestionowana jego pozycja
jako absolutnego władcy.