Rozwój małych miast – stymulatory i bariery

Komentarze

Transkrypt

Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
Człowiek i Środowisko
32 (3-4) 2008, s. 73-85
Małgorzata Kowalczyk
ROZWÓJ MAŁYCH MIAST – STYMULATORY
I BARIERY
ABSTRAKT
Do głównych problemów małych miast należy ekspansja zabudowy na obrzeża
oraz wieloletnie zaniedbania substancji miejskiej. Podejmowane działania rewitalizacyjne nie zawsze dają efekt zgodny z oczekiwaniami, niemniej korzystnie wpływają na
estetyzację przestrzeni miejskiej. Rola stymulatorów rozwoju oraz ich instrumentów
w rehabilitacji przestrzeni i zapobieganiu jej dalszej degradacji została zilustrowana
na przykładzie dziewięciu miast województwa mazowieckiego.
1. Wstęp
Niniejszy artykuł jest próbą syntezy wyników projektu badawczego
– grantu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pt. „Podstawy rozwoju małych miast w Polsce”, prowadzonego przez pracowników1 Zespołu
Urbanistyki IGPiM w latach 2007-2009.
Celem badań było wypracowanie podstaw rozwoju małych miast,
również z zastosowaniem synchronicznych stymulatorów rozwoju. W
1
Grant MNiSzW pt. „Podstawy rozwoju małych miast w Polsce” był opracowywany
przez zespół autorski w składzie: prof. dr hab. Tadeusz Sumień (kierownik tematu),
dr Krystyna Makowska, dr inż. Wacław Piziorski, mgr inż. arch. Katarzyna Donimirska, mgr Małgorzata Kowalczyk, mgr Ewa Tarchalska.
73
Małgorzata Kowalczyk
zamyśle autorskim leżało określenie zbioru instrumentów wspomagających rozwój miejski oraz zapobiegających degradacji przestrzeni małych
miast. Wskazanie podstaw i zasad planowania rozwoju miejskiego, a także
sposobów zarządzania zrewitalizowanymi strukturami oraz późniejsze ich
wdrożenie ma na celu wyeksponowanie walorów zaniedbanej obecnie
substancji miejskiej. Przeprowadzone badania były podstawą do wypracowania rekomendacji racjonalnego rozwoju w perspektywie 10-20 lat.
Kompleksowe ujęcie w programie badawczym rozwoju małych miast,
z uwzględnieniem problematyki ładu przestrzennego, rewitalizacji, kształtowania i percepcji struktur miejskich, sytuacji przestrzennej, społecznej
i gospodarczej, stanowi o jego merytorycznej wartości. W niniejszym
artykule przedstawiono w sposób ogólny problematykę rozwoju małych
miast, skupiając się przede wszystkim na rewitalizacji oraz stymulatorach
i barierach rozwoju.
Podejmując problem rozwoju małych miast nie sposób pominąć wytycznych Karty Lipskiej nt. Zrównoważonych Miast Europejskich (2007).
Dokument ten zawiera ustalenia dotyczące polityki miejskiej, których
realizacja jest jednocześnie pewną wizją rozwoju miast w najbliższych
10-20 latach. Do jej nadrzędnych postanowień należą: wykorzystanie zintegrowanego podejścia do polityki rozwoju miasta, zaangażowanie i czynny
udział podmiotów gospodarczych i społeczeństwa w działaniach na rzecz
rozwoju, wzrost wydajności energetycznej, uwzględnienie jakości przestrzeni publicznych jako „miękkiego” czynnika lokalizacji, wzmocnienie
lokalnych rynków pracy poprzez inwestowanie w kapitał ludzki.
2. Metodyka
W zrealizowanym projekcie grantu zastosowano triadę metodyczną
w postaci diagnozy – prognozy – syntezy. Metody pracy obejmowały
zarówno etap kameralny, obejmujący krytyczną analizę istniejącej literatury przedmiotu, jak i etap badań terenowych przeprowadzonych
w 2007 r. w dziewięciu małych miastach, którymi były: Garwolin, Góra
Kalwaria, Maków Mazowiecki, Mogielnica, Przasnysz, Sokołów Podlaski, Szydłowiec, Tarczyn i Tłuszcz. Konsultacje z władzami wybranych
miast, udostępniony materiał oraz wykonana dokumentacja fotograficzna
pozwoliły na lepsze i głębsze zrozumienie bodźców i barier rozwoju
małych miast. Analiza dokumentów planistycznych, tj. studium uwarun74
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
kowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego czy miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, a także zapoznanie się z założeniami dokumentów strategicznych stało się podstawą do opracowania
diagnozy sytuacji w małych miastach oraz prawdopodobnej prospekcji
ich rozwoju.
Problematyka wykonanych badań dotyczyła dziewiętnastu aspektów
rozwojowych, którymi były: 1) potencjał ekonomiczny, 2) rolnictwo,
3) transport, 4) układ przestrzenno-funkcjonalny, 5) demografia, 6) dziedzictwo kulturowe, 7) infrastruktura techniczna i społeczna, 8) przemysł
i usługi, 9) środowisko przyrodnicze, 10) stymulatory rozwoju małego
miasta, 11) dokumenty planistyczne, 12) surowce naturalne, 13) potencjały turystyczne, 14) zanieczyszczenie środowiska, 15) działania władz
miejskich, 16) priorytety kierunkowe rozwoju miasta i gminy, 17) ochrona
środowiska, 18) plan rozwoju lokalnego, 19) uwagi generalne.
W badaniach nad rozwojem małych miast uwzględniono zarówno
aspekt kształtowania zrównoważonych struktur miejskich, jak i ich percepcję oraz przeanalizowano rolę poszczególnych stymulatorów w rozwoju
konkretnych miast. Wypracowane rekomendacje, będące efektem finalnym
projektu, sformułowano w dwudziestu punktach: 1) układ przestrzenno-funkcjonalny, 2) prospekcja rozwoju ekonomicznego, 3) środowisko
przyrodnicze i kulturowe, 4) infrastruktura techniczna i społeczna, 5)
rozwój demograficzny z oceną jakości życia mieszkańców, 6) władze
lokalne w prospekcji rozwoju miasta, 7) instrumenty zrównoważonego
rozwoju miasta, 8) programy rewitalizacji struktur miejskich, 9) rejestr
dokumentacji planistycznej, 10) dostępność transportowa, 11) zapewnienie
wzrostu miejsc pracy i przedsiębiorczości w mieście, 12) racjonalna polityka miejska dla rozwoju miasta, 13) rola rodzajowej specyfikacji stymulatorów, 14) znaczenie atrakcyjności przestrzeni publicznych i krajobrazów
miejskich, 15) środki finansowe dla rozwoju miasta z Unii Europejskiej,
16) poparcie władz dla wspólnych inwestycji samorządowo-prywatnych
i udział lokalnej ludności w rozwoju, 17) miasto i jego formy przestrzenne
w percepcji mieszkańców i turystów, 18) rola priorytetów inwestycyjnych
w infrastrukturze technicznej i społecznej, 19) specyfika małych miast
w obszarach metropolitalnych, 20) gospodarka nieruchomościami i jakość
życia w małych miastach.
Wielowymiarowość badań oraz kompleksowe podejście do problemu,
uwzględniające aspekty urbanistyczne, architektoniczne, ekonomiczne
i percepcyjne pozwalają na szersze przedstawienie aktualnego stanu małych
miast w Polsce.
75
Małgorzata Kowalczyk
3. Rewitalizacja małych miast oraz stymulatory i bariery ich
rozwoju
Rozwój małych miast najczęściej związany jest z pełnieniem roli
ośrodka obsługi rolnictwa oraz zaspokajania potrzeb mieszkańców w zakresie usług społecznych. Pisząc o rozwoju przestrzennym małych miast,
należy wspomnieć o dwóch podstawowych problemach z nim związanych. Pierwszym, niekorzystnym zjawiskiem jest zabudowywanie dróg
krajowych i wojewódzkich, w wyniku czego następuje zaanektowanie
ciągu komunikacyjnego do przestrzeni miejskiej. Niekorzystne skutki
takiej praktyki to przede wszystkim rozciągnięcie zabudowy oraz uciążliwości związane z występowaniem ruchu tranzytowego. Drugi problem
to rozciąganie miasta na wolne od zabudowy tereny rolnicze, co często
jest wynikiem zbyt szeroko wyznaczonych granic administracyjnych
miasta.
Znaczny udział niezabudowanych terenów na obrzeżach bywa przyczyną nieracjonalnego gospodarowania przestrzenią w centrum miasta,
zaś rozpraszanie zabudowy determinuje konieczność rozbudowy sieci
infrastrukturalnej, co niesie za sobą wysokie koszty zarówno realizacji
inwestycji, jak i jej późniejszego utrzymania. Warto także zaznaczyć, że ta
niekorzystna tendencja nie wynika bynajmniej z braku terenów w centrum
miasta, a jest raczej kwestią preferencji inwestorów, którzy wolą budować
na niezainwestowanych dotychczas terenach.
Innymi problemami, z jakimi borykają się małe miasta, są także: nieład przestrzenny, niedorozwój infrastrukturalny, niewyjaśnione kwestie
własności oraz ograniczone możliwości finansowe samorządów. Mimo
że stan dokumentacji planistycznej w małych miastach jest względnie
zadowalający, to jednak ciągle brak skutecznych działań i narzędzi zmierzających do niwelowania chaosu przestrzennego oraz poprawy jakości
przestrzeni miejskiej.
Pewnym sposobem na przeciwdziałanie degradacji przestrzeni
miejskiej miały być – i niekiedy są – Lokalne Programy Rewitalizacji.
Pojęcie rewitalizacji należy rozumieć jako kompleks działań zmierzających do poprawy stanu zagospodarowania oraz podniesienia jakości
życia mieszkańców zdegradowanych części miasta, których efektem jest
zarówno estetyzacja przestrzeni miejskiej, jak i idące za nią przemiany
funkcjonalne i gospodarcze. Rewitalizacja ma być odpowiedzią na postępującą degradację struktur miejskich, dlatego nie może sprowadzać się
jedynie do remontów poszczególnych budynków czy osiedli, musi być
76
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
przeprowadzona wielopłaszczyznowo z udziałem lokalnej społeczności,
gdyż jedynie kompleksowe działania zapewnią długotrwały efekt (por.
Topczewska, 2005). Kompleksowe ujęcie rehabilitacji substancji miejskiej,
wraz z przewidzianymi programami społecznymi, a także niezbędne zmiany
funkcjonalne miały być bodźcem rozwoju gospodarczego.
Sporządzenie Lokalnego Programu Rewitalizacji (LPR) oraz Planu
Rozwoju Lokalnego (PRL) stanowi postawę do ubiegania się o wsparcie
ze środków unijnych. Zawarte w dokumentach projekty są przedmiotem
wniosków o dofinansowanie z funduszy europejskich.
Nie wnikając jednak w intencje sporządzenia powyższych dokumentów, warto przyjrzeć się ich jakości oraz realizacji. Pierwszym problemem
jest rodzaj wyznaczonych terenów przewidzianych do rewitalizacji tzw.
obszarów problemowych. Terenami priorytetowymi dla rewitalizacji powinny być śródmieścia i najstarsze części miast z zachowanym
dziedzictwem kulturowym, gdyż są to obszary miastotwórcze, mające
największy potencjał gospodarczy. Tymczasem w małych miastach,
zazwyczaj w pierwszej kolejności, do rewitalizacji wyznacza się osiedla
mieszkaniowe, postrzegając termomodernizację, remonty i pielęgnację
zieleni jako sprawnie przeprowadzoną rewitalizację, a następnie tereny
powojskowe i poprzemysłowe. Drugą natomiast kwestią są opóźnienia
w realizacji założeń LPR. Sporządzenie programu rewitalizacji jest dla
małego miasta dużym obciążeniem finansowym, dlatego tym bardziej
smuci fakt, że realizacja tego dokumentu nie zawsze jest wykonywana
w określonym terminie, co w konsekwencji prowadzi do częściowej
dezaktualizacji jego postanowień. Barierą w sprawnym przeprowadzeniu
działań rewitalizacyjnych są niewyjaśnione kwestie własnościowe, wynikające w znacznej mierze z braku ustawy reprywatyzacyjnej. Ponadto
brak zainteresowania ze strony społeczeństwa, spowodowany głównie
jego słabą kondycją materialną, brak kapitału zewnętrznego oraz ograniczone możliwości finansowe miasta mogą hamować lub uniemożliwiać
jego procesy rozwojowe.
Zdefiniowane w grancie stymulatory rozwoju podzielono na sektory
dziedzinowe, wśród których najczęściej wiodącą rolę w rozwoju badanych
miast odgrywały:
• Przestrzenny – polegający na organizacji przestrzeni miejskiej oraz
kształtowaniu struktury miasta. Jego duże znaczenie wynika z faktu, że
determinuje i koordynuje działania innych stymulatorów. Jako przykładowy instrument można podać logiczne strefowanie miasta oraz dochodową
gospodarkę gruntami.
77
Małgorzata Kowalczyk
• Planistyczny – odnosi się do miejskich dokumentów planistycznych
oraz decyzji wynikających z zawartej w nich treści. Przykładowym
instrumentem może być uzyskiwanie dochodu z opłat manipulacyjnych oraz wzrost wartości gruntu spowodowany uchwaleniem planu
miejscowego.
• Publiczny – polega na efektywności i integracji działań społecznych
i instytucjonalnych. W jego instrumentacji mieszczą się działania takie
jak wspieranie partnerstwa publiczno-prywatnego czy przyciąganie
inwestorów do rewitalizowanych przestrzeni publicznych.
• Ekologiczny – polega na zachowaniu produktywności i czynności biologicznej obszarów zieleni oraz stymulowaniu działań na rzecz ochrony
i odnowy zasobów środowiska przyrodniczego. Za przykładowy instrument można uznać tworzenie obszarów chronionych oraz racjonalne
gospodarowanie zasobami naturalnymi.
• Ekonomiczny – zmierza do pobudzania rozwoju miasta oraz wyrównania różnic w jakości życia mieszkańców, często opiera się na realizacji
programów gospodarczych. Jego przykładowe instrumenty to promocja
otoczenia biznesu oraz dochodowa gospodarka rynkowa przekładająca
się na zysk z zasobów publicznych i prywatnych.
• Kulturowy – polega na odnowie i ochronie dziedzictwa kulturowego oraz
stymuluje działania konserwatorskie. Do przykładowych instrumentów
zalicza się m.in. ochronę i rewitalizację zabytkowych budynków i obszarów oraz ich komercyjne wykorzystanie.
• Społeczny – wpływa na rozwój warunków społecznych, dostęp do wiedzy
i edukacji, a także inspiruje tworzenie organizacji pomocy społecznej. Do
instrumentów należy organizacja referatów opieki społecznej, wsparcie
organizacji pro publico bono oraz organizacja podstaw finansowych
opieki społecznej.
• Rewitalizacyjny – polega na ochronie i odnowie substancji miejskiej poprzez realizację programów rewitalizacji. Przykładowym instrumentem
może być sprzedaż zrehabilitowanych lokali lub ich bardziej dochodowe
wykorzystanie.
Aby lepiej zilustrować zastosowanie stymulatorów, posłużono się
przykładami dziewięciu miast przedstawionymi poniżej. Odniesienie do
specyficznych warunków lokalnych i konkretnych przestrzeni miejskich
powinno przybliżyć praktyczne zastosowanie stymulatorów w rozwoju
miejskim.
78
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
4. Zastosowanie wybranych stymulatorów rozwoju
w badanych miastach
Sokołów Podlaski jest osiemnastotysięcznym miastem położonym
we wschodniej części województwa mazowieckiego. Gospodarka miasta
opiera się na tradycji przetwórstwa mięsnego, a zakłady przemysłowe z nim
związane stanowią stabilny element lokalnego rynku pracy, co można
postrzegać w kategorii ekonomicznego stymulatora rozwoju. Zasobność
Sokołowa w tereny poprzemysłowe stanowiące potencjał przestrzeni miasta
oraz działania władz zmierzające do ich rewitalizacji, wynikające z założeń
dokumentów planistycznych, obrazują synchronizację działania stymulatorów przestrzennego i planistycznego. Powinno to przynieść wymierny efekt
w rozwoju miasta. Następstwem aktywności władz w zakresie pobudzania
przedsiębiorczości jest powołanie sokołowskiego Centrum Wspierania
Przedsiębiorczości, co mieści się w zakresie instrumentacji stymulatora
gospodarczego. To oczywiście tylko najważniejsze aspekty rozwoju Sokołowa, wynikające z jego wewnętrznej struktury i funkcji.
Przasnysz, podobnie jak Sokołów, jest zlokalizowany także na peryferiach województwa, a dokładnie w północnej jego części. Zachowany
Fot.1. Zaniedbana zabudowa w pierzei rynku w Przasnyszu
79
Małgorzata Kowalczyk
zabytkowy układ urbanistyczny oraz okalające miasto założenia klasztorne
stanowią niewątpliwą wartość kulturową przestrzeni miejskiej. Niewykorzystane dotychczas zasoby mogą powodować, że znaczącą rolą w rozwoju
miasta odegra stymulator kulturowy. Niemniej największe znaczenie dla
rozwoju miasta ma obecnie stymulator publiczny. Współpraca władz miasta
z największymi inwestorami owocuje licznymi programami społecznymi,
głównie edukacyjnymi, skierowanymi do lokalnej społeczności. Takie
działania stwarzają dogodniejsze warunki rozwoju, gdyż wpływają na
wykwalifikowanie kadr oraz podniesienie poziomu życia w mieście. Mimo
że Przasnysz jest miastem o szczególnym znaczeniu dla kultury narodowej
ze względu na swoje dziedzictwo kulturowe, co jest podkreślane w Planie
Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, to jednak potencjał ten nie jest wykorzystywany w rozwoju miasta.
W szesnastotysięcznym Garwolinie największy wpływ na rozwój
mają stymulatory: przestrzenny – wynikający z położenia miasta, jego
względnego odosobnienia (brak konkurencji innego ośrodka miejskiego)
oraz korzystnego układu przestrzenno-funkcjonalnego, oraz ekologiczny,
wynikający z występowania cennych, przyrodniczych terenów doliny
rzeki Wilgi. Zastosowanie obu stymulatorów można zauważyć w działaniach władz, które sporządzają plany zagospodarowania brzegów rzeki
w celach turystycznych, wykorzystując tym samym instrumenty stymulatora planistycznego. Istotne znaczenie dla rozwoju miasta może mieć
patriotyzm lokalny oraz działania zmierzające do zatrzymania młodych
ludzi w mieście, będące przejawem zastosowania instrumentów stymulatora społecznego.
Szydłowiec to położone na południu województwa dwunastotysięczne
miasto historyczne, w którym dziedzictwo kulturowe powinno być bodźcem rozwoju gospodarczego. Jednocześnie jest to doskonały przykład
miasta, w którym nie wykorzystuje się zasobów i potencjału. Zachowane
zabytki oraz historyczny układ urbanistyczny, a także korzystny podział
funkcjonalny miasta predysponuje Szydłowiec do pełnienia roli znaczącego
ośrodka kulturalno-turystycznego. Niemniej brak umiejętnego wykorzystania istniejącej zabudowy oraz funkcjonalnego dostosowania obiektów
historycznych do potrzeb działalności komercyjnej – z wyjątkiem zamku,
w którym mieści się Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych
– skutkuje postępującą degradacją substancji miejskiej. Dlatego nie można
mówić o pełnym wykorzystaniu stymulatora kulturowego. Zastosowanie
stymulatora przestrzennego ma odzwierciedlenie w wyznaczeniu strefy
ekonomicznej oraz czerpaniu korzyści z lokalizacji inwestycji.
80
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
Fot. 2. Panorama Szydłowca
Góra Kalwaria to jedenastotysięczne miasto położone na obszarze
metropolitalnym Warszawy, które niewątpliwie wykorzystuje sąsiedztwo
stolicy. Dochodowa gospodarka gruntami oraz dobra lokalizacja obiektów
komercyjnych w przestrzeni miasta przynoszą mu wymierny efekt. Zasoby
dziedzictwa kulturowego są poddawane stopniowej rewitalizacji. Modernizowane obiekty pełnią funkcje społeczne, a przykładem może być największy
w Europie zakład opieki społecznej, wspierany przez organizacje pro publico
bono i stanowiący ważny element w strukturze miasta. Stymulowanie rozwoju poprzez promowanie przedsiębiorczości oraz pozyskiwanie inwestorów
i kapitału zewnętrznego odgrywa znaczącą rolę w polityce miejskiej. W
rozwoju Góry Kalwarii można zatem dostrzec synchroniczne zastosowanie
stymulatora przestrzennego, kulturowego, społecznego, jak i ekonomicznego, co ma pozytywny wpływ na sytuację gospodarczą miasta.
Usytuowany na trasie wielkiej obwodnicy Warszawy, prawie dziesięciotysięczny Maków Mazowiecki jest miastem, w którego rozwoju
istotną rolę odgrywają działania planistyczne. Wykorzystanie zwartych
stref zainwestowania, atrakcyjnego otoczenia miasta (zalew na Orzycu)
oraz zasobów dziedzictwa kulturowego jest ważnym aspektem rozwoju
81
Małgorzata Kowalczyk
miasta. Wyznaczenie oraz dochodowa sprzedaż działek rekreacyjnych to
tylko jeden z przykładów zastosowania narzędzi stymulatora planistycznego. Ważną rolę w rozwoju miasta odgrywa także stymulator kulturowy
oraz – nie wspomniany wcześniej – stymulator rewitalizacyjny. Położenie
w pobliżu cennych obszarów przyrodniczych, tj. obszaru Zielonych Płuc
Polski oraz doliny rzeki Orzyc, powoduje, że w rozwoju miasta może mieć
zastosowanie także stymulator ekologiczny, przekładający się na inspirację
działań na rzecz ochrony przyrody.
Największą rolę w rozwoju miasta Tłuszcza, liczącego ponad 7 tys.
mieszkańców i położonego przy linii kolejowej Warszawa – Białystok,
odgrywa jego lokalizacja oraz dochodowa gospodarka gruntami. Dobra
sytuacja planistyczna, a także uwzględnienie popytu na grunty pod zabudowę jednorodzinną w planie miejscowym, mogą być przykładem dobrej
synchronizacji stymulatorów przestrzennego i planistycznego. Niemniej
należy zaznaczyć, że konkurencyjne ceny gruntów mogą być skutkiem
niskiej jakości przestrzeni miejskiej. Postępująca degradacja terenów
kolejowych, znajdujących się w centrum miasta, w niekorzystny sposób
wpływa na jego estetykę, a brak wysokiej jakości przestrzeni publicznych
potęguje negatywną percepcję miasta.
Tarczyn jest niespełna czterotysięcznym miastem położonym przy
drodze krajowej nr 7, łączącej Warszawę z Krakowem. Jedną z najważ-
Fot. 3. Rewitalizowany rynek w Tarczynie
82
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
niejszych funkcji miasta jest obsługa mieszkańców okolicznych terenów
sadowniczych oraz przetwórstwo owoców. Dochodowa sprzedaż działek
oraz opłaty za parcelacje są dobrymi przykładami zastosowania instrumentacji stymulatora planistycznego. Prowadzona rewitalizacja miasta,
zwłaszcza rynku, ma przynieść korzyści finansowe ze sprzedaży działek
po wyburzonych budynkach. Połączona z rewitalizacją modernizacja
infrastruktury technicznej oraz idąca za nią poprawa zaopatrzenia mieszkańców w usługi komunalne jest efektem synchronicznego zastosowania
stymulatora rewitalizacyjnego i komunalnego.
Mogielnica to małe miasteczko liczące prawie 2,5 tysiąca mieszkańców, położone w powiecie grójeckim, w południowo-zachodniej części
województwa. W przypadku tego miasta znaczącą rolę odgrywa stałość
władz oraz konsekwentna polityka, zmierzająca do podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej miasta oraz jakości życia jego mieszkańców. Dobry
stan środowiska przyrodniczego, niewielka skala miasta oraz jego wiejsko-rolniczy charakter sprawiają, iż istotną rolę w rozwoju miasta odgrywa
stymulator ekologiczny. Można to przełożyć na rozwój rolnictwa ekologicznego, a także wykorzystanie potencjału przyrodniczego dla potrzeb
turystyki i rekreacji.
5. Wnioski
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że:
o Planowanie przestrzenne odgrywa bardzo ważną rolę w integrowaniu
i równoważeniu przestrzeni małych miast, co czyni je skutecznym
narzędziem do rehabilitacji przestrzeni miejskiej oraz identyfikacji
barier rozwoju. Opóźnienia w realizacji dokumentów planistycznych
stanowią poważny problem w polityce przestrzennej małych miast,
a nieracjonalna gospodarka gruntami jest działaniem krótkowzrocznym.
o Potrzeby rewitalizacji struktur małych miast są bardzo duże i często związane wieloletnimi zaniedbaniami. Zachowane dziedzictwo kulturowe
stanowi niewykorzystany potencjał przestrzeni małomiasteczkowych,
którego rehabilitacja powinna zmierzać do estetyzacji przestrzeni, a tym
samym podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej miasta.
o Rewitalizacja przestrzeni miejskich jest procesem bardzo trudnym i kosztownym, z którymi małe miasta nie zawsze są w stanie sobie poradzić.
83
Małgorzata Kowalczyk
Nienajlepsza sytuacja materialna mieszkańców utrudnia ich aktywny
udział w działaniach rehabilitacyjnych
o Instrumenty stymulatorów rozwoju są wykorzystywane przez władze
miejskie i zazwyczaj przynoszą wymierne korzyści dla miasta. Najczęściej występujące w małych miastach stymulatory są w większości
związane z planowaniem przestrzennym, co potwierdza znaczącą rolę
działań planistycznych w rozwoju miast. Jednocześnie efektywność zastosowanych narzędzi stymulatorów może tym samym wynikać z jakości
dokumentacji planistycznej oraz słuszności podjętych na ich podstawie
decyzji.
BIBLIOGRAFIA
Jędraszko A., Gospodarka przestrzenna w Polsce wobec standardów europejskich,
Biblioteka Urbanisty, Warszawa 2008
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, Warszawa 2004
Sumień T. z zespołem, Odnowa miast europejskich, IGPiK, Warszawa 1989
Sumień T., Topczewska T., Ufnalewska K., Problemy odnowy zagospodarowania miast
i stref podmiejskich, IGPiK, Warszawa 1992
Śleszyński P., Bański J., Degórski M., Komornicki T., Więckowski M., Stan zaawansowania planowania przestrzennego w gminach, Prace Geograficzne z. 211, IGiPZ
PAN, Warszawa 2007
Topczewska T. z zespołem, Rewitalizacja miast w polityce państwa wobec obszarów
miejskich, IGPiM, Warszawa 2006
Topczewska T., Bartoszewicz D., Donimirska K., Siemiński W., Rewitalizacja miast.
Działania samorządów lokalnych, IGPiM, Warszawa 2005
Adres Autorki:
mgr Małgorzata Kowalczyk
Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa
03-728 Warszawa, ul. Targowa 45
84
Rozwój małych miast – stymulatory i bariery
DEVELOPMENT OF SMALL TOWNS – STIMULATORS
AND BARRIERS
Summary
Negligence and disarray are characteristic features of most of small town
areas. Irrational space management manifests itself not only in the expansion
to the peripheries, without making use of the free spaces in downtown areas,
but also in the progressing degradation of urban substance. The revitalisation
action is incommensurate with the needs, and its effect is not always compatible
with the expected, which leads to only a partial utilisation of the potential of
small towns.
The image of the town and the level of the quality of life of its dwellers
affect the investment attractiveness and the development of the urban centre.
The implementation of the well-prepared planning documents has a considerable influence on the creation of spatial order and the aesthetics of the urban
area. Nonetheless, delays connected with the implementation of planned investment projects, often stemming from the inadequate financial resources of
small towns, have a negative effect on their competitiveness.
The role of development stimulators and their instruments in the rehabilitation of space and counteracting its further degradation has been illustrated
on the example of nine towns of Mazowieckie Voivodship: Garwolin, Góra
Kalwaria, Maków Mazowiecki, Mogielnica, Przasnysz, Sokołów Podlaski,
Szydłowiec, Tarczyn and Tłuszcz. The research indicated that stimulators
connected with town and country planning play a key role in the integrated
development of urban structures.
85
Małgorzata Kowalczyk
86

Podobne dokumenty