Pobierz Przegląd Logistyczny nr 2 2009

Komentarze

Transkrypt

Pobierz Przegląd Logistyczny nr 2 2009
przegląd
logistyczny
ISSN 1898-8202
KWARTALNIK | CZERWIEC 2009 | NR 2 (006)
Logistyczne zmiany
str. 4
REALIZACJA ZADAŃ HNS str. 20 | BEZPIECZEŃSTWO RUCHU
DROGOWEGO str. 24 | POJAZD DO TRANSPORTU AMUNICJI str. 31
TRENDY
Eksploatowanie statku
powietrznego polega
na wykorzystaniu jego
potencjału użytkowego
do wykonywania
postawionych zadań
oraz na okresowym
odtwarzaniu tego potencjału
w celu zachowania
zdolności statku do dalszej
eksploatacji.
str. |10
Pakiet logistyczny
w procesie pozyskania nowej techniki lotniczej
TRENDY
str. |4
Logistyczne
zmiany
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO
str. |14
Logistyka
w procesie modernizacji
technicznej
Współczesne działania militarne generują nowe
potrzeby w zakresie wyposażenia
indywidualnego oraz zespołowego.
ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE
str. |36
str. |24
Bezpieczeństwo
ruchu drogowego
ZAPOBIEGANIE ZAMIAST LECZENIA
¢ TRENDY
Logistyczne zmiany, płk Bogusław Kurylak ................................................4
Pakiet logistyczny w procesie pozyskania nowej techniki lotniczej,
płk Adam Bagiński, ppłk Olgierd Wieczorek ............................................. 10
przegląd
logistyczny
CZERWIEC 2009 | NR 2 (006)
¢ SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO
Szanowni Czytelnicy!
Logistyka w procesie modernizacji technicznej,
ppłk dr inż. Szymon Mitkow .....................................................................14
Godny polecenia jest
materiał szefa zarządu Planowania Logistycznego Dowództwa Wojsk Lądowych.
Autor zapoznaje czytelnika z długoterminowymi zadaniami wynikającymi z przeformowania do 2018 roku jednostek logistycznych oraz z systemem dowodzenia
i kierowania logistyką Wojsk Lądowych. Na
uwagę zasługuje wypowiedź zastępcy szefa
Służb Technicznych – głównego inżyniera
Wojsk Lotniczych Inspektoratu Wsparcia SZ
na temat procesu pozyskania nowej techniki lotniczej w formie pakietu logistycznego.
Dotyczy ona skutków nieodpowiedniego
dobrania pakietu logistycznego lub jego
braku na zmniejszenie sprawności floty
statków powietrznych.
Proponuję też zapoznać się z przemyśleniami wykładowcy Katedry Logistyki Wydziału
Mechanicznego WAT. Tło artykułu stanową
współczesne działania militarne, które
generują nowe potrzeby w zakresie modernizacji technicznej wyposażenia indywidualnego oraz zespołowego. Autor podkreśla,
że modernizacja techniczna jest procesem
realizowanym przez lata, w którego trakcie
podejmuje się wiele decyzji niosących długookresowe konsekwencje. Mają one również wpływ na funkcjonowanie systemu
logistycznego. Modernizacja techniczna to
nie tylko wymiana systemów uzbrojenia to
również zmiany organizacyjne, prawne,
techniczne – to także – a może przede
wszystkim - modernizacja logistyczna.
Życzę przyjemnej lektury i zachęcam do
zapoznania się z innymi, równie ciekawymi
artykułami naszego czasopisma.
Realizacja zadań HNS, mjr Robert Bukowski .........................................20
¢ ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE
Bezpieczeństwo ruchu drogowego,
płk w st. spocz. mgr inż. Tadeusz Muzal ..................................................24
AKTUALNOŚCI..........................................................................................26
Pojazd do transportu amunicji, ppłk dypl. Sławomir Hajt,
kpt. Grzegorz Stankiewicz . ........................................................................ 31
¢ ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE
Zapobieganie zamiast leczenia, Włodzimierz Kaleta ............................36
¢ DOŚWIADCZENIA
Zabezpieczenie logistyczne wojsk lądowych USA,
ppłk dypl. Sławomir Byłeń .......................................................................41
Zespół redakcyjny
Dyrektor Redakcji Wojskowej
redaktor naczelny: Marek Sarjusz-Wolski
tel.: CA MON 845-365, 845-685; faks: 845-503
Zastępca dyrektora: ppłk Lech Mleczko
tel.: CA MON 845-685,
e-mail: [email protected]
Redaktor prowadzący: dr Roman Szustek
tel.: CA MON 845-186,
e-mail: [email protected]
Redaktor merytoryczny: mjr Grzegorz Predel
dr Jan Brzozowski tel.: CA MON 845-186
Opracowanie stylistyczne:
Katarzyna Kocoń, Urszula Zdunek,
Teresa Wieszczeczyńska
Skład i łamanie: Katarzyna Usiądek
Kolportaż i reklamacje: Bellona SA
(0-22) 457-04-37, 687-90-41, CA MON 879-041
Informacje o kolportażu: Elżbieta Toczek
tel.: CA MON 840 400, (022) 684 04 00
Zastępca dyrektora, sekretarz redakcji
„Polski Zbrojnej”: Wojciech Kiss-Orski
tel.: CA MON 840-222, (0-22) 684-02-22;
e-mail: [email protected]
Reklama: [email protected]
Zdjęcie na okładce: Jarosław Wiśniewski
Druk: Zespół Wydawniczy Sił Powietrznych
ul. Żwirki i Wigury 1c, 00-912 Warszawa
„Przegląd Logistyczny” ukazuje się od marca 2008 r.
Aleje Jerozolimskie 97, 00-909 Warszawa, tel.: CA MON 845 365, 022 6845365,
022 6845685, www.polska-zbrojna.pl, e-mail: [email protected],
Treści numeru są dostępne na stronie internetowej www.polska-zbrojna.pl
2009/02
ppłk rez. dr inż.
Zdzisław Burawski
redaktor prowadzący
przegląd logistyczny
TRENDY Zwiększyć skuteczność
Logistyczne zmiany
Absolwent WAT oraz
Studiów
Podyplomowych
w SGGW. Pełni
obowiązki
w Szefostwie Służb
Materiałowych,
w latach
2004–2007 był
szefem Planowania
Logistycznego
DWLąd.
Z
arząd Planowania Logistycznego G-4 działa już ponad
rok. Przejął on część zadań
rozwiązanego pionu logistyki
w Dowództwie Wojsk Lądowych. Wiele przedsięwzięć realizuje we współpracy z szefostwami służb logistycznych
Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych,
czyli tak zwaną logistyką wykonawczą,
oraz elementami logistycznymi związków taktycznych i samodzielnych jednostek Wojsk Lądowych.
Od kilku lat dąży się do osiągnięcia
określonego poziomu standaryzacji
(przynajmniej w odniesieniu do interoperacyjności logistycznej).
Uzyskanie pełnej interoperacyjności
przez pion logistyczny Wojsk Lądowych
umożliwi prowadzenie działań na przykład jako państwo wiodące lub państwo
pełniące rolę specjalisty w ramach wielonarodowej logistyki. Jest to rozwiązanie pozwalające zwiększyć skuteczność
dostaw zaopatrzenia oraz jakość świadczonych usług logistycznych, a także
zdecydowanie obniżyć ich koszty.
Uwzględniając wymagania NATO
oraz możliwości budżetowe resortu
obrony narodowej, Zarząd Planowania
Logistycznego G-4 Dowództwa Wojsk
Lądowych opracował Koncepcję przeformowania pododdziałów logistycznych Wojsk Lądowych do 2018 roku.
Zgodnie z tą koncepcją oraz planami
rozwoju Wojsk Lądowych, Planem rozwoju systemu logistycznego SZRP w la-
Nadzór nad logistycznym
zabezpieczeniem jednostek
bezpośrednio podporządkowanych
organizowanie
systemu logistycznego
wląd
dążenie do osiągnięcia
interoperacyjności i umożliwienie
pełnienia roli HNs
realizowanie
celów sił zbrojnych
logistyczne przygotowanie Pkw,
Gb Ue oraz soN
ZaRZĄd
PLaNOWaNia
LOGiSTyCZNEGO
G-4 dWLąd
logistyczne
zabezpieczenie ćwiczeń
wprowadzenie informatyzacji
Proponowanie nadania statusu
oddziału gospodarczego
Generowanie potrzeb logistycznych
Obszary działalności
4 przegląd logistyczny
2009/02
oPracowaNie wŁasNe
płk
BOgUsłAW kUrylAk
szef Zarządu
Planowania
logistycznego g-4
DWląd
standaryzacja w logistyce jest koniecznością, gdyż korzysta się
z dostaw zaopatrzenia oraz usług specjalistycznych (technicznych,
medycznych, transportowych) w ramach umów międzynarodowych
(wielonarodowa logistyka) oraz wsparcia przez państwo
gospodarza, a także z zamówień na dostawy zaopatrzenia
i usługi logistyczne.
tach 2009-18 oraz założeniami wynikającymi
z celów NATO prawie w połowie jednostek Wojsk
Lądowych zorganizowano kompanie logistyczne
Od kilku lat żołnierze są wyposażani sukce(do końca 2014 roku planuje się ich utworzenie
sywnie w umundurowanie nowych wzorów,
w pozostałych jednostkach). Również w latach
tj.: mundur polowy letni, trzewiki letnie, buty spe2010–2014 zostaną utworzone bataliony logicjalne, ubranie ochronne, bieliznę zimową specjalstyczne na szczeblu pułku (brygady).
ną, bieliznę letnią, ocieplacz ćwiczebny, skarpety
Zasadniczym celem przeformowania jednostek
letnie, rękawice zimowe pięciopalcowe, czapki
logistycznych oraz systemu dowodzenia i kierozimowe oraz zasobnik piechoty górskiej.
wania logistyką Wojsk Lądowych do 2018 roku
jest dostosowanie struktur i potencjału logistycznego do potrzeb wojsk wykonujących zadania stwa gospodarza, wzajemną pomoc uczestników
w układzie narodowym i wielonarodowym na te- operacji oraz podpisywanie umów na dostawę torytorium kraju i poza jego granicami.
warów i usług z cywilnymi firmami.
Proces ten jest realizowany systematycznie,
Takie podejście wynika z dążenia do znacznezgodnie z przyjętymi wobec NATO zobowiąza- go ograniczenia kosztów prowadzenia operacji.
niami. Uwidacznia się to przede wszystkim w:
Zmiany
– stopniowym wprowadzaniu nowego sprzętu
Udział
żołnierzy
Wojsk
Lądowych w operacjach
wojskowego do jednostek wydzielanych w skład:
poza
granicami
kraju,
prowadzonych
w bardzo
polskich kontyngentów wojskowych, Sił Odpotrudnych
i
odmiennych
warunkach
klimatycznowiedzi NATO oraz grup bojowych Unii Euro-terenowych, zwłaszcza w Afganistanie, przyspiepejskiej;
– wdrażaniu w czasie ćwiczeń i treningów szta- szył działania mające na celu modernizację wybowych zasad oraz procedur wynikających z przy- posażenia oraz wprowadzanie nowoczesnego
umundurowania i wyekwipowania, które zapewnią
jętych doktryn logistycznych;
– wykorzystywaniu informatycznych systemów żołnierzom większy komfort oraz maksymalną
ochronę przed wpływem zewnętrznych czynników.
meldunkowych oraz sprawozdawczych;
Przez ostatnie dwa lata dzięki
– odpowiednim przygotowyzintensyfikowaniu działań
waniu kadry logistycznej sysNajdroższym
DWLąd oraz zaangażowaniu
tematycznie podnoszącej sworozwiązaniem jest tak służb materiałowych IWspSZ
je kwalifikacje.
wprowadzono do wyposażenia
Nie zawsze stopień wykonazwana narodowa
żołnierzy pełniących służbę
nia zadań związanych z wprowadzaniem zmian w logistyce samowystarczalność. w PKW w Afganistanie między
innymi:
Wojsk Lądowych jest zadowa– ubranie umożliwiające
lający, głównie z powodu trudności finansowych,
działanie
w
niskich
temperaturach
(do -50ºC);
które rzutują bezpośrednio na braki w uzbrojeniu
–
buty
treckingowe
niezbędne
w
trudnym gói sprzęcie wojskowym, a także mają wpływ na
jego kompatybilność z wyposażaniem sojuszni- rzystym terenie;
– namiot dwuosobowy.
czych armii.
Obecnie w jednostkach podległych dowódcy
Należy przy tym, tak jak w wiodących państwach NATO, wyciągnąć wnioski z doświadczeń Wojsk Lądowych są testowane nowe przedmioty
zdobytych podczas operacji pokojowych. Wynika zaopatrzenia, które po uzyskaniu pozytywnych
z nich, że sojusz przywiązuje coraz większą wagę ocen użytkowników będą wprowadzane do wydo ograniczonego wykorzystania własnej infra- posażenia indywidualnego żołnierzy (fot. 1). Są
struktury logistycznej. Zakłada tworzenie wspól- to na przykład:
– nowy kombinezon czołgisty wraz z kurtką
nych (międzynarodowych) jednostek logistyczzimową;
nych, korzystanie z zasobów miejscowych pań-
Realia
2009/02
przegląd logistyczny
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
TRENDY Zwiększyć skuteczność
Fot. 1. Testowane umunudrowanie
w wojskach lądowych
– koszulobluza pod kamizelkę ochronną
(fot. 2);
– mundur letni wz. 2008;
– kombinezon pilota tropikalny;
– ubranie maskujące białe;
– trzewiki zimowe.
W dziedzinie wyżywienia żołnierzy w uzawodowianych jednostkach wojskowych konieczne
jest wprowadzenie istotnych zmian organizacyjnych i merytorycznych. Obecnie dąży się do
przekształcenia stołówek żołnierskich w stołówki wojskowe dla kadry.
Niezależnie od planowanych zmian jednostki
muszą zachować zdolność do samodzielnego
organizowania żywienia w warunkach garnizonowych oraz podczas ćwiczeń i szkoleń poligonowych, a także czasowego pobytu poza miejscem stałej dyslokacji.
Stołówki wojskowe dla kadry zapewniają wyżywienie głównie w formie barów samoobsługowych. Przygotowywane posiłki są zróżnicowane pod względem odżywczym i ponoszonych
kosztów. Podczas planowania wyżywienia nie
obowiązują normy wyżywienia żołnierzy, natomiast konieczne jest uwzględnienie upodobań
żywieniowych konsumentów, wpływających na
popyt, oraz ich możliwości nabywczych.
Jest to nowatorskie rozwiązanie, które zostało
wprowadzone w formie eksperymentu w wybranej jednostce wojskowej (3 Batalion Zabezpieczenia DWLąd) i ujęte w planach na 2009 rok
do zastosowania w 17 Brygadzie Zmechanizowanej i 16 Batalionie Powietrznodesantowym.
Stołówki żołnierzy zawodowych są organizowane w stołówkach żołnierskich bądź tworzone
Środowisko
ARCHIWUM AUTORA
K
Fot. 2. Koszulobluza pod kamizelkę ochronną
przegląd logistyczny
onieczność ochrony środowiska wymusza działania związane z przystosowaniem bazy magazynowej przeznaczonej do przechowywania paliw
płynnych, w tym paliwa pola walki F-34, używanego
w operacjach sojuszniczych, do wymagań wynikających z rozporządzeń ministra gospodarki (z 20 września 2000 roku, z 20 grudnia 2002 roku, 21 listopada 2005 roku oraz 12 grudnia 2007 roku) w sprawie warunków technicznych, którym powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych.
2009/02
od podstaw na przykład w likwidowanych kasy– wyszkolenia żołnierzy;
nach wojskowych. Stanowią one etatowy element
– wyposażenia ich w sprzęt;
organizacyjny jednostki wojskowej, w całości
– zabezpieczenia technicznego.
finansowany z budżetu.
Odpowiednie wyszkolenie załóg, obsług czy
Niezależnie od przedstawionego rozwiązania też poszczególnych żołnierzy w zakresie budowy,
istnieje możliwość organizowania posiłków przy- użytkowania i obsługi sprzętu przekłada się na
gotowywanych i wydawanych przez firmy cate- zmniejszenie liczby usterek i awarii oraz zwiękringowe.
sza bezpieczeństwo wykonania zadań bojowych.
Zastosowanie outsorcingu (w myśl decyzji Jest to szczególnie istotne w przypadku sprzętu,
nr 318/MON ministra obrony narodowej z 3 lip- który nie jest w etatowym wyposażeniu jednostca 2008 roku w sprawie wdrożenia systemu ki macierzystej danej załogi (obsługi).
kontraktowania usług poza Siłami
NOTATKA
Zbrojnymi Rzeczypospolitej Polskiej)
Z dotychczasowych doświadczeń wynika, że operacje pokojowe to doskonały
w dziedzinie żywienia powinno dotysprawdzian przygotowania załóg oraz poszczególnych żołnierzy do eksploatacji
UiSW będącego w ich wyposażeniu. Jest to także podstawa oceny wyszkolenia
czyć przede wszystkim jednostek stai wyposażenia pododdziałów remontowych w sprzęt do obsługi i napraw UiSW,
cjonarnych typu ośrodki i centra szkoa także samego sprzętu i indywidualnego wyposażenia używanego podczas prolenia oraz jednostek w pełni uzawowadzenia działań w całkowicie innych warunkach klimatycznych i terenowych.
dowionych. Przykładem jest zlecenie
przez 2 Wojskowy Oddział Gospodarczy firmie
Z dotychczasowych doświadczeń wynika kocateringowej żywienia żołnierzy w Centrum nieczność:
Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych
– wyposażenia PKW w sprzęt przystosowany
od początku 2009 roku.
do użytkowania w warunkach klimatycznych i teZmiany, jakim podlega logistyka Wojsk Lądo- renowych występujących w rejonie operacji (np.
wych, dotyczą również służby MPS (materiały właściwe ogumienie, dodatkowe wyposażenie,
pędne i smary).
np. klimatyzacja, itp.);
W ramach unowocześniania sprzętu służby
– dopancerzenia pojazdów specjalnych
MPS wprowadzono do wyposażenia Wojsk Lą- i ogólnego przeznaczenia;
dowych nowe typy cystern – naczep z urządze– ograniczenia liczby, rodzajów i typów uzbrojeniem dystrybucyjnym o pojemności 33 m³ na sa- nia i sprzętu. Pojazdy mechaniczne i inny sprzęt
mochodzie Jelcz (CND-33) oraz cystern paliwo- powinny być wyposażone w silniki o zapłonie sawych – dystrybutorów o pojemności 10 m³ na moczynnym (bezpieczeństwo załóg);
samochodzie Jelcz (CD-10). Wymieniony sprzęt
– wprowadzenia nowego (nowoczesnego)
jest interoperacyjny z wyposażeniem armii euro- sprzętu do zabezpieczenia technicznego (np. sapejskich krajów NATO.
mochody do ewakuacji typu recovery, warsztaty
remontowe w kontenerach, wozy zabezpieczenia
Doświadczenia
technicznego na podwoziu kołowego transportePriorytetem w zabezpieczeniu logistycznym ra opancerzonego);
uzbrojenia i sprzętu wojskowego (UiSW) podczas
– wyposażenia pododdziałów remontowych
szkolenia w kraju sił wydzielonych do kontyn- w specjalistyczne oprzyrządowanie do wykonygentów oraz po ich rozmieszczeniu w obszarze wania obsług i napraw sprzętu działającego w reoperacji jest utrzymanie go w gotowości do uży- jonie operacji;
cia, odtwarzanie jego zdatności w razie uszkodze– utrzymywania odpowiednich zapasów wyponia oraz zaopatrywanie w części zamienne i ma- sażenia, sprzętu i materiałów eksploatacyjnych,
teriały techniczne niezbędne w procesie obsługo- niezbędnych do zapewnienia zdolności sił do wywo-remontowym.
konywania zadań.
Doświadczenia związane z wdrażaniem i eksploW celu zwiększenia skuteczności działań zwiąatacją sprzętu w ramach PKW są punktem wyjścia zanych z zabezpieczeniem technicznym należy
do wyciągnięcia wniosków odnoszących się do:
dążyć do unifikacji sprzętu oraz opracowania
2009/02
przegląd logistyczny
TRENDY Zwiększyć skuteczność
jednolitych procedur. Skuteczność ta jest uzależniona także od:
• ciągłości dostaw części zamiennych i materiałów eksploatacyjnych;
• zawarcia odpowiednich umów z dostawcami
sprzętu gwarantujących:
– ciągłość dostaw części zamiennych;
– zakup oprzyrządowania specjalistycznego do
obsługi i naprawy z instrukcją obsługi w języku
polskim i angielskim;
– szkolenie użytkowników i specjalistów z dziedziny wykonywania remontów;
– udział serwisu producenta w eksploatacji
sprzętu w rejonie operacji;
• uwzględniania przy zakupie nowego sprzętu możliwości wykorzystania bazy obsługowo-remontowej państwa, na terenie którego operacja jest prowadzona, oraz współpracy z sojusznikami;
• zmiany wymagań technicznych.
Wymienione przedsięwzięcia wymagają dużego zaangażowania zarówno gestorów, jak i służb
logistycznych.
przegląd logistyczny
ANDRZEJ PINDOR
Transport i ruch wojsk
Zwiększone zaangażowanie Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej w operacje prowadzone poza granicami kraju, wynikające z członkostwa w Sojuszu Północnoatlantyckim, Unii Europejskiej i ONZ, ma bezpośrednie przełożenie
na zwiększenie liczby zadań związanych z przerzutem sił i środków Wojsk Lądowych na duże
odległości.
Przemieszczanie żołnierzy polskich kontyngentów wojskowych, sprzętu wojskowego oraz
środków zaopatrzenia materiałowego jest przedsięwzięciem zespołowym, realizowanym przez
Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych, Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych, Szefostwo Transportu i Ruchu Wojsk – Centrum Koordynacji
Ruchu Wojsk (STiRW-CKRW) oraz rodzaje sił
zbrojnych wydzielające dane siły. Do przemieszczania wojsk wykorzystuje się wszystkie dostępne środki transportu strategicznego (fot. 3). Dotychczas był to transport:
– powietrzny Sił Powietrznych RP, USA i NATO oraz przewoźników cywilnych;
– morski;
Fot. 3. Wykorzystanie transportu powietrznego
do zasilania PKW
– drogowy (do obsługi PKW na terenie Europy
oraz zabezpieczenia dowozu do punktów załadowania na środki transportu powietrznego i morskiego na terenie kraju).
Główny wysiłek zabezpieczenia transportowego PKW był skupiony na:
– przegrupowaniu do Afganistanu żołnierzy
w ramach rotacji kontyngentów oraz UiSW i środków zaopatrzenia;
– przegrupowaniu sił i środków do Czadu;
– wycofaniu sił i środków z Iraku.
Doświadczenia zdobyte podczas organizowania przegrupowania wojsk wskazują, że podział
obowiązków między poszczególne komórki Sił
2009/02
Zbrojnych uczestniczące w organizowaniu i zabezpieczaniu przewozów jest następujący:
• Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych odpowiada za podejmowanie decyzji w sprawie organizowania przewozu sił i środków do (z) polskich kontyngentów wojskowych wykonujących
zadania poza granicami kraju;
• STiRW-CKRW jest organem odpowiedzialnym za realizację przewozów, w tym pozyskiwanie przewoźników oraz monitorowanie i koordynowanie ich działań;
• dowództwa rodzajów sił zbrojnych (RSZ) odpowiadają za składanie zapotrzebowań na przewozy sił i środków przewidzianych do wysłania
w rejon operacji oraz za planowanie i za przemieszczanie do (z) rejonów załadowania na terenie kraju;
• Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych wykonuje takie zadania jak dowództwa RSZ, a ponadto odpowiada za: przewóz UiSW oraz zaopatrzenia do PKW, a także za przyjmowanie i rozdział
wycofywanego UiSW między jednostki wojskowe, rejonowe bazy materiałowe i warsztaty remontowe;
• dowództwo PKW odpowiada za zgłaszanie
do Dowództwa Operacyjnego zapotrzebowań na
wycofanie i rotację sił, uzupełnienie środków
zaopatrzenia oraz planowanie i realizowanie
przemieszczania sił, UiSW oraz zaopatrzenia
między rejonami wyładowania a miejscem ich
rozmieszczenia.
Taki podział kompetencji zaproponowano do
uwzględnienia w nowelizowanej instrukcji o przewozach transportem powietrznym.
Informatyzacja
Wojska Lądowe czynnie uczestniczą w przedsięwzięciach, których celem jest dostosowanie
systemów informatycznych wspomagających zarządzanie zasobami i usługami logistycznymi
w Siłach Zbrojnych do nowych wymagań w relacjach koszt – efekt, a także wynikających z naszego członkostwa w NATO.
W logistyce funkcjonują dwie klasy logistycznych systemów informatycznych:
• LOGIS – systemy wieloszczeblowe o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym, projektowane na potrzeby wspomagania kierowania logisty2009/02
Kierunek działania
W Wojskach Lądowych należy dążyć do automatyzacji procesów logistycznych w podsystemach: kierowania, materiałowym, technicznym,
transportu i ruchu wojsk oraz infrastruktury i służby
zdrowia. Jednocześnie należy umożliwić wymianę
informacji na potrzeby podsystemu kierowania odnośnie do systemu meldunkowego i sprawozdawczego oraz pozyskiwania informacji o zasobach logistycznych i przemieszczaniu wojsk oraz o jakości
i stanie potencjału logistycznego.
ką w dziedzinie: zaopatrzenia mundurowego,
materiałów pędnych i smarów, środków bojowych
oraz uzbrojenia i sprzętu wojskowego;
• SIGMAT – systemy wspomagające kierowanie zaopatrywaniem wojsk na poziomie
składnic i składów materiałowych.
Systemy te nie są ze sobą skorelowane informacyjnie, dlatego też ich przydatność nie odpowiada
obecnym potrzebom. Główny cel – osiągnięcie
zdolności zarządzania zasobami logistycznymi
będzie możliwe po utworzeniu zintegrowanego
wieloszczeblowego systemu informatycznego logistyki, finansów i kadr resortu obrony narodowej
z modułami funkcjonalnymi: kierowania, planowania oraz specjalistycznymi.
Rozpoczęto prace nad osiągnięciem kompatybilności z logistycznymi systemami informatycznymi NATO w dziedzinie wspomagania procesu
planowania zabezpieczenia logistycznego oraz
kierowania potencjałem logistycznym na potrzeby NATO.
Pierwszym krokiem do realizacji tego przedsięwzięcia jest uporządkowanie systemu identyfikacji wyrobów w Siłach Zbrojnych RP z wykorzystaniem Systemu Informatycznego Jednolitego Indeksu Materiałowego (JIM). W Wojskach
Lądowych zadania te realizują gestorzy oraz Zarząd Planowania Logistycznego G-4.
Zakończono już indeksację całości uzbrojenia
i sprzętu wojskowego oraz środków bojowych
i materiałowych z wyjątkiem technicznych środków
materiałowych. W efekcie zaindeksowano już ponad 36 tysięcy wyrobów. Zakończenie tych prac
g
planuje się w 2010 roku.
przegląd logistyczny
TRENDY Utrzymać gotowość bojową
Absolwent WAT
służył
w 6 plmb.
W 1998 roku przeniesiony do
Szefostwa Techniki
Lotniczej, Dowództwa
Wojsk Lotniczych
i Obrony Powietrznej.
W 2005 roku służył
w Szefostwie
Techniki Lotniczej
Dowództwa Sił
Powietrznych.
W Inspektoracie
Wsparcia Sił
Zbrojnych służy od
2007 roku.
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
płk
Adam Bagiński
Inspektorat Wsparcia
Sił Zbrojnych
Pakiet logistyczny
w procesie pozyskania
nowej techniki lotniczej
Eksploatowanie statku powietrznego polega na wykorzystaniu jego
potencjału użytkowego do wykonywania postawionych zadań
oraz na okresowym odtwarzaniu tego potencjału w celu
zachowania zdolności statku do dalszej eksploatacji.
ppłk
Olgierd Wieczorek
Inspektorat Wsparcia
Sił Zbrojnych
J
ednym z kryteriów oceny jakości
procesu eksploatacji samolotu jest
efektywność. W systemie wojskowym efektywność eksploatacji
statku powietrznego może być określana jako zależność między osiągniętym
skutkiem, czyli wykonaniem postawionych zadań, a czasem trwania procesu
eksploatacji. Czynnikiem decydującym
o efektywności procesu eksploatacji samolotu jest jego gotowość do wykonywania zadań. Aby tę gotowość utrzymać,
niezbędny jest etap odtworzenia właściwości początkowych samolotu, czyli
jego obsługiwania.
10 przegląd logistyczny
Pojęcie eksploatacji jest definiowane
jako zespół celowych działań organizacyjno-technicznych i ekonomicznych
osób w stosunku do urządzeń technicznych oraz wzajemne relacje między osobami a urządzeniami, zachodzące od
przyjęcia urządzenia do wykorzystania
go zgodnie z jego przeznaczeniem aż do
jego likwidacji.
Schemat strukturalny systemu eksploatacji obejmuje podsystem sterowania,
użytkowania, logistyczny oraz procesowy. Podsystem użytkowania i związany
z nim podsystem obsługiwań technicznych zawsze jest uznawany za podstawo2009/02
wy. Właściwe obsługiwanie gwarantuje wyszkolony i zorganizowany personel, dobrze zorganizowana baza obsługowa oraz zapewnienie części
zamiennych i materiałów eksploatacyjnych.
Pakiet logistyczny
Zakup statku powietrznego musi być powiązany
z zakupem pakietu logistycznego niezbędnego do
zabezpieczenia właściwej eksploatacji sprzętu.
Przez pojęcie pakietu logistycznego należy rozumieć wszystkie elementy konieczne do realizacji
procesów logistycznego zabezpieczenia eksploatacji samolotów i śmigłowców.
Wartość pakietu logistycznego powinna stanowić 10–20% wartości całego zakupu. Zależy to
od liczby zakupionych statków powietrznych, planowanego systemu obsługowego i jego niezależności, operacyjnego wykorzystania sprzętu oraz
zakładanego poziomu dostępności floty.
W skład pakietu logistycznego wchodzą:
• sprzęt lotniskowo-hangarowy;
• środki naziemnej obsługi statków powietrznych;
• aparatura kontrolno-pomiarowa;
• narzędzia;
• części zamienne, agregaty, zespoły;
• materiały jednorazowego użytku;
• media eksploatacyjne;
• dokumentacja techniczna;
• materiały szkoleniowe;
• oprogramowanie systemów awionicznych;
• systemy deszyfracji parametrów lotu i debriefingu;
• symulatory lotu oraz obsług technicznych;
• szkolenie personelu latającego i technicznego;
• udział w programach wsparcia technicznego;
• wsparcie przedstawiciela (lub przedstawicieli)
technicznego w początkowej fazie eksploatacji;
• oprogramowanie do zarządzania eksploatacją;
• serwisowanie przez producenta w początkowej fazie eksploatacji.
Dodatkowym elementem logistycznego zabezpieczenia eksploatacji samolotów może być system „napraw i odeślij”, który uwzględniają kontrakty na pozyskanie nowej techniki lotniczej.
System ten gwarantuje uzyskanie wsparcia serwisowego w początkowej fazie eksploatacji sprzętu,
kiedy ze względu na brak doświadczenia trudno
2009/02
prognozować ilość oraz rodzaj asortymentu przeznaczonego do naprawy.
Aby prawidłowo przygotować pakiet logistyczny, należy korzystać z usług przedstawicieli Centralnego Organu Logistycznego (COL) we wszystkich fazach procesu pozyskiwania sprzętu: podczas opracowania WTT, przygotowania specyfikacji istotnych warunków zamówienia, w negocjacjach z oferentami oraz w czasie analizowania
i oceniania ofert.
Dobór pakietu
Pakiet logistyczny można określić za pomocą
metody akceptacji propozycji przedstawionych
przez dostawcę. Z jak największym przybliżeniem należy określić własną koncepcję wykorzystania i obsługiwania statku powietrznego.
Dostawca powinien zaproponować gotowe rozwiązanie i przedstawić specyfikacje dotyczące
poszczególnych grup sprzętu i usług. Należy pamiętać, że wszelkie niedoprecyzowania mogą
działać na niekorzyść zamawiającego. Z jednej
strony może okazać się, że pakiet będzie rozbudowywany w celu sprzedaży materiałów i usług
za odpowiednio dużą sumę, z drugiej zaś, należy się spodziewać możliwości ograniczenia wielkości pakietu w celu uzyskania konkurencyjności oferty (obniżenia ceny). Trudno przewidzieć,
jak postąpi oferent. Ryzyko ponosi zamawiający.
Zbyt bogaty pakiet wiąże się z wyższymi kosztami pozyskania i możliwością nabycia elementów niepotrzebnych. Zbyt mały pakiet może natomiast wiązać się z koniecznością poniesienia
dodatkowych nieplanowanych wydatków, niezbędnych do zapewnienia dostępności floty na
wymaganym poziomie.
Zakres pakietu logistycznego można także
określić samodzielnie i zweryfikować go przy
współudziale oferentów na etapie analizowania
rynku lub negocjacji – stąd rodzi się konieczność
Praktyka
W praktyce podczas wycofywania określonego typu sprzętu często okazuje się, że w magazynach zalegają dostarczone przez producenta
części zamienne, niezużyte w ciągu 25–30 lat
eksploatacji sprzętu.
przegląd logistyczny
11
TRENDY Utrzymać gotowość bojową
12 przegląd logistyczny
ducentów lub firm zajmujących się szkoleniem
personelu latającego i technicznego.
Dodatkowe wsparcie
w eksploatacji
Systemy informatycznego wsparcia eksploatacji
obejmują bazy danych o stanie liczebnym i jakościowym statków powietrznych, oprogramowanie
do zarządzania eksploatacją statków powietrznych,
programy do zarządzania zasobami ludzkimi oraz
programy do zarządzania technicznymi środkami
materiałowymi. Należy rozważyć celowość zakupu
systemów komputerowych, uwzględniając możliwości posiadanych już systemów, możliwości ich
zaadaptowania do wymagań nowego sprzętu, a także uwzględniając ofertę dostawcy samolotu. Systemy komputerowe istotnie ułatwiają kierowanie eksploatacją, wspomagają bowiem takie procesy, jak
planowanie wykorzystania i obsługiwania statków
powietrznych, planowanie zakupów części zamiennych i materiałów jednorazowego użytku, organizowanie pracy pododdziałów obsługowych, kompleksowy nadzór oraz sprawozdawczość.
Niemal wszyscy oferenci proponują własne systemy komputerowe, jednak decyzja o ich zakupie
powinna być oparta na analizie użyteczności – czy
oferowane przez producenta systemy zapewnią in1%
1,1%
2,9%
14,5%
5,5%
75%
samoloty
szkolenie
remont i doposażenie
inne
programy eksploatacyjne
części zamienne
Rys. 1. Pakiet logistyczny w zakupie
samolotów C-130 Hercules
2009/02
Opracowanie własne (2)
udziału specjalistów COL już w początkowych
fazach procesu pozyskiwania sprzętu.
Podczas określania poszczególnych grup pakietu stosuje się różne metody kalkulacji. Sprzęt lotniskowo-hangarowy, środki naziemnej obsługi
statków powietrznych, aparatura kontrolno-pomiarowa czy narzędzia wymagają uwzględnienia
takich czynników, jak: liczba statków powietrznych, struktury obsługowe oraz ich lokalizacja,
liczba personelu obsługowego, system obsługi
oraz system legalizacji AKP.
Liczbę części zamiennych, materiałów jednorazowego użytku oraz mediów ustala się na poziomie
zabezpieczającym początkowy okres eksploatacji
– z reguły są to dwa–trzy lata. W tym okresie można zdobyć minimalne doświadczenie i poznać rynek
oraz przygotować procedury rutynowego pozyskiwania potrzebnych elementów. Pakiet można określić, uwzględniając:
• intensywność lotów w początkowej fazie eksploatacji;
• resursy poszczególnych agregatów, zespołów;
• częstotliwość wymiany elementów jednorazowych;
• średni czas między uszkodzeniami (MTBF);
• obligatoryjny poziom utrzymywanych zapasów.
Zakup materiałów szkoleniowych, systemów
multimedialnych oraz symulatorów zależy od
koncepcji szkolenia personelu latającego i technicznego. Oczywiste jest to, że szkolenie musi
być prowadzone w sposób ciągły. Tworzenie bazy
szkoleniowej dla małej liczby statków powietrznych może okazać się nieekonomiczne, użyteczne może być tylko w ograniczonym zakresie. Dla
eskadry samolotów i większej struktury organizacyjnej pełna baza szkoleniowa jest niezbędna,
rotację personelu szacuje się bowiem na poziomie
kilkunastu osób rocznie. Jeśli uwzględni się konieczność prowadzenia szkoleń podstawowych
i doskonalących, to będzie ona wykorzystywana
w sposób ciągły. W źródłach zagranicznych zakup symulatorów lotu określa się jako ekonomicznie uzasadniony dla trzydziestu i większej liczby
statków powietrznych. Dla mniejszej liczby maszyn wystarczającym rozwiązaniem jest zakontraktowanie krótkich, kilkudniowych treningów
na symulatorach w centrach szkoleniowych pro-
tegralność baz danych ze zbiorczymi systemami
wykorzystywanymi już przez całą flotę statków powietrznych oraz w jakim stopniu ułatwią one
komunikację z bazami danych eksploatacyjnych
u producenta czy w środowisku sojuszniczym. Inne
rozwiązanie polega na rozbudowaniu modułów eksploatacyjnych posiadanych systemów i ich zaadaptowaniu odpowiednio do specyfiki określonego
statku powietrznego.
Członkostwo w programach wsparcia technicznego umożliwia poznanie nie tylko problemów,
z jakimi borykają się inni użytkownicy eksploatujący statki powietrzne tego samego typu, ale także
rozwiązań stosowanych w celu zwiększenia walorów użytkowych sprzętu oraz projektowanych i prowadzonych prac modernizacyjnych. Wiedzę tę zdobywa się poprzez uczestnictwo w konferencjach
technicznych grup koordynujących TCG oraz uzyskiwanie pomocy technicznej na wezwanie.
Programy wsparcia są zarządzane przez biura
programów. Pracują w nich inżynierowie, którzy
mają doświadczenie eksploatacyjne lub konstrukcyjne i współpracują z producentami. Biura są często czynne całą dobę. Problemy techniczne można
zgłosić telefonicznie lub pocztą elektroniczną bez
względu na porę doby, podpowiedzi są także przekazywane bez przerwy.
1%
1% 1%
7%
7%
83%
samoloty
szkolenie
remont i doposażenie
programy eksploatacyjne
inne
części zamienne
Rys. 2. Pakiet logistyczny w zakupie
samolotów C-295M
2009/02
W początkowej fazie eksploatacji niezbędne jest
wsparcie przedstawicieli technicznych. Podczas
szkolenia nie ma bowiem możliwości omówienia
wszystkich zagadnień czy problemów, które mogą
pojawić się w trakcie eksploatacji. Przedstawiciele techniczni stanowią więc oparcie dla niedoświadczonego personelu operatora w sytuacjach, gdy
dotychczasowe doświadczenie i wiedza okazują się
niewystarczające.
Uwarunkowania
W przemyślany sposób określono pakiet logistyczny dla samolotów C-130 Hercules (rys. 1),
przekazanych Polsce w ramach programu Foreigne
Military Finance (FMF) realizowanego przez USA.
Ze względu na status samolotów oraz konieczność
przeprowadzenia remontu głównego, koszt samego
samolotu stanowił szczątkową wartość w stosunku
do wartości całego kontraktu. O wartości umowy
zadecydowała wielkość prac remontowych i modernizacyjnych wykonanych przez stronę amerykańską
przed przekazaniem samolotów polskiemu użytkownikowi. Inaczej określono pakiet logistyczny
przy zakupie samolotów Casa C-295M (rys. 2).
Skutki nieodpowiednio dobranego pakietu logistycznego lub jego braku są dokuczliwe – zmniejsza się dostępność floty statków powietrznych. Nie
prowadzi się również szkoleń, tym samym nie są
zaspokajane potrzeby operacyjne. Wydłużają się
przestoje spowodowane z oczekiwaniem na części
zamienne lub usługi świadczone przez firmy serwisowe (przeważnie zagraniczne) czy czynności
obsługowe. Często pośrednim skutkiem takiego
stanu jest zły odbiór społeczny zakupu. Bywa, że
media kreują obraz procesu zakupu w którym wystąpiły nieprawidłowości – sugerują, że wydano
duże kwoty na sprzęt, natomiast nie zarezerwowano mniejszych funduszy na wykorzystywanie go
zgodnie z przeznaczeniem. Aby częściowo uzupełnić niedobory w zabezpieczeniu logistycznym,
podejmowane są działania doraźne – zakupy poza
systemem zaopatrywania, wypożyczanie części
u innych podmiotów oraz przekładanie agregatów
z jednego statku powietrznego do innego.
Tylko podejście systemowe uwzględniające
wszystkie aspekty eksploatacyjne już na etapie
zakupu statku powietrznego pozwala z sukcesem
wdrożyć sprzęt do eksploatacji oraz efektywnie
go wykorzystać.

przegląd logistyczny
13
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO Modernizacja
Jest absolwentem
WAT. Doktorat
obronił w Instytucie
Technicznym Wojsk
Lotniczych w 2004 r.
Od 1996 roku
zawodowo i naukowo
jest związany
z Wojskową
Akademią
Techniczną. Obecnie
służy w Katedrze
Logistyki Wydziału
Mechanicznego WAT
na stanowisku
adiunkta.
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
ppłk dr inż.
Szymon MITKOW
Wojskowa
Akademia Techniczna
Logistyka w procesie
modernizacji
technicznej
Współczesne działania militarne generują nowe potrzeby w zakresie
wyposażenia indywidualnego oraz zespołowego. Potrzeby
operacyjne określają wymagania dla systemów uzbrojenia, które
zabezpieczają realizację zadań i umożliwiają osiąganie często
trudno przewidywalnych celów.
G
dy w 1999 roku Polska przystępowała do Sojuszu Północnoatlantyckiego, polska armia nie była przygotowana do
realizacji zadań, które powstały w wyniku
zawarcia nowych koalicji. Konsekwencją
przyjęcia zobowiązań sojuszniczych było
podjęcie prac zmierzających do wyposażenia SZRP w nowoczesne systemy
uzbrojenia, których parametry odpowiadałyby standardom NATO i umożliwiły
nowe rodzaje działań. Perspektywa kilku14 przegląd logistyczny
letniego członkostwa, a tym samym i doświadczeń wynoszonych z misji pełnionych poza granicami kraju, pokazuje, że
istnieje konieczność dalszego unowocześniania armii w zakresie systemów uzbrojenia oraz szkolenia personelu, który będzie te systemy użytkował i obsługiwał.
Wyznaczniki
modernizacji technicznej
Modernizacja techniczna ma na celu
nie tylko definitywne pożegnanie się
2009/02
Istota modernizacji
M
odernizacja techniczna jest jednym z kluczowych elementów rozwoju sił zbrojnych. Jej
celem jest zrealizowanie wizji armii lżejszej, bardziej
mobilnej, zdolnej do natychmiastowego reagowania
i działania szczególnie podczas operacji sojuszniczych prowadzonych poza terytorium kraju.
z historycznym już modelem armii ciężkiej, statycznej, przygotowanej do działań i konfliktów
globalnych z okresu zimnej wojny, ale nade
wszystko rozbudowę i rozwój zdolności operacyjnych wojsk mających sprostać wyzwaniom
XXI wieku tj. obronie kraju, konfliktom lokalnym, misjom pokojowym i stabilizacyjnym oraz
terroryzmowi.
Można wyróżnić następujące aspekty wpływające na sposób modernizacji technicznej sił
zbrojnych:
− operacyjny:
• zmiana struktury i rodzaju konfliktów oraz
pojawiających się na świecie zagrożeń;
• nowe wymagania funkcjonowania sił zbrojnych – zmiana struktury operacyjnej sił zbrojnych
wynikająca z nowych zadań i funkcji;
• doświadczenia z udziału w misjach poza granicami kraju (Bośnia, Irak, Afganistan);
• interoperacyjność;
− techniczny:
• rozwój nowych technologii w dziedzinie informatyki, robotyki, elektroniki, nanomateriałów itp.;
• możliwość przeglądu nowoczesnych technologii przez udział w wielu programach europejskich (EDA – European Defence Agency), NATO
(RTO – Research Technology Organization)
i wdrażanie ich do sił zbrojnych jako wynik własnych prac projektowo-technologicznych;
• szeroki wybór nowych rodzajów systemów
uzbrojenia wykorzystujących nowoczesne technologie;
• wykorzystanie nowych technologii na przyszłym polu walki, np. sieciocentryzm;
• realizacja i modyfikacja programów modernizacji technicznej dająca w efekcie docelowy
model wyposażenia technicznego sił zbrojnych.
Właściwe formułowanie wymagań dla systemów uzbrojenia a w konsekwencji zaspokojenie
2009/02
potrzeb operacyjnych wymaga przeprowadzenia
wielu analiz, których wynikiem powinny być:
− bieżąca ocena funkcjonowania sił zbrojnych
i będących w ich wyposażeniu systemów uzbrojenia;
− lista potrzeb w zakresie organizacyjno-technicznym;
− ocena możliwości zaspokojenia potrzeb operacyjnych i wykorzystania systemów uzbrojenia;
− decyzje dotyczące planowanych przedsięwzięć i ich zakresu.
W ramach badań nad możliwościami spełnienia
wymagań operacyjnych analizować można1:
− wymogi współczesnego pola walki w zakresie
zadań, które siły zbrojne powinny realizować;
− wymogi techniczne określające możliwości
i sposoby pełnienia powyższych funkcji oraz
ewentualne potrzeby i możliwości uzyskania rozwiązań o określonych parametrach;
− wymogi organizacyjne określające potrzeby formowania odpowiednich struktur organizacyjnych;
− wymogi techniczne dotyczące zasad i sposobów bezpośredniego wykorzystania systemów uzbrojenia zorganizowanych w określone
struktury.
Należy pamiętać, żeby analizy wymogów odzwierciedlały realne możliwości ekonomiczne
i gospodarcze, gdyż proces modernizacyjny nie
jest działaniem krótkookresowym.
Cykl życia współczesnych systemów uzbrojenia
wynosi około 20 lat, jednak zdarzają się przypadki wydłużania tego okresu (np. wykorzystywanych w statkach powietrznych).
Podczas zapewniania potrzeb operacyjnych
poprzez modernizację techniczną decydujemy
(rys.1) o tym, czy:
− kupujemy nowe typy systemów uzbrojenia
dostępne na rynku;
− dokonujemy modernizacji – najczęściej przez
polepszenie parametrów (większy zasięg działania, długotrwałość pracy itp.);
− realizujemy prace projektowo-technologiczne, w efekcie których powstaje nowy system
uzbrojenia.
S. Koziej: Między piekłem a rajem. Szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku. Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006.
1
przegląd logistyczny
15
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO Modernizacja
ANALIZA ŚRODOWISKA OPERACJI I TECHNIKI WOJSKOWEJ
– dotychczasowe doświadczenia
– współczesne zagrożenia
– warunki prowadzenia działań
– prognozowanie przyszłego pola walki
– cele i wymagania sojusznicze
– cele i zadania narodowe
– rozwój techniki i technologii
– nowe typy systemów uzbrojenia
– prognozowanie rozwoju technologii i możliwych obszarów
ich zastosowania
wynik analizy
PRZEWIDYWANY OBRAZ PROWADZENIA MISJI,
REALIZACJI DZIAŁAŃ
zadania/zdolności
Ograniczenia
– operacyjne
– techniczne
– ..................
obecny
potencjał
sił zbrojnych
szczegółowa analiza celów
operacyjnych i możliwości technicznych
– porównanie możliwości operacyjnych z technicznymi
generowanie potrzeb
podwyższenie lub obniżenie potencjału
operacyjnego
(zdolności do realizacji zadań)
zmiana potencjału
technicznego
– określenie możliwości operacyjnych i wykorzystania
systemów uzbrojenia
Modernizacja techniczna
sił zbrojnych
NIE
ponowna analiza celów
operacyjnych
TAK
– zakup
– modernizacja
– prace rozwojowo-wdrożeniowe
– doskonalenie struktur
organizacyjnych
– doskonalenie procedur
operacyjnych
– .............................
system
uzbrojenia
zasady i sposób
wykorzystania
Rys. 1. Analiza jako podstawa decyzji o dokonaniu modernizacji technicznej
16 przegląd logistyczny
2009/02
opracowanie własne
decyzja
o rozwoju
sił zbrojnych
(zdolności
operacyjnych)
Decyzje te są bardzo ważne ze względu na zasięg oddziaływania – powinny być elementami
perspektywicznego planowania i programowania
obronnego.
potencjał
e
jn
ro
2009/02
e
n
es
cz
ce
ą
j
da
wo
no
sił
t
rzę
sia
s
a
tw
ń
Pa
ro
jut
iś
sp
a dz
ęt n
sprz
po
ka
Pols
na
luka
Możemy wyróżnić następujące strategie modernizacji sił zbrojnych2:
• strategia zapaści – pogodzenie się z losem;
• strategia biernej kontynuacji – utrzymywanie
status quo, czyli czekanie na cud;
• strategia ratunkowa – utrzymywanie dystansu;
• strategia wyprzedzająca – przeskok generacyjny.
Każda z przedstawionych możliwości daje również odpowiedź na pytanie, czy pozyskane systemy uzbrojenia to sprzęt, który spełnia założenia
obecne i przyszłe, czy dawne, minione (rys. 2).
Odpowiedź na to pytanie pozwala określić etap
modernizacji technicznej, w którym znajdują się
siły zbrojne. Bardzo niebezpieczne jest traktowanie „wczorajszych” systemów uzbrojenia jako nowoczesnych. Wiele typów systemów uzbrojenia
otrzymywanych od sojuszników nie spełnia wymagań operacyjnych lub spełnia je w ograniczonym
zakresie a ich zużycie eksploatacyjne jest często
bardzo wysokie. Wiele z tych systemów było użytkowanych i obsługiwanych w innym środowisku
operacyjno-technicznym. Może to powodować, że
eksploatacja będzie bardzo kosztowna i niewspółmierna do możliwości ich wykorzystania.
W Polsce obecnie realizowany jest wieloletni
strategiczny program modernizacyjny Sił Zbrojnych, obejmujący dostawy:
− kołowego transportera opancerzonego;
− kołowego transportera medycznego;
− wyrzutni i przeciwpancernych pocisków kierowanych;
− samolotów wielozadaniowych;
− przeciwlotniczych zestawów rakietowych.
Do 2010 roku w wyposażeniu Sił Powietrznych
znajdą się ciężkie samoloty transportowe. Jednymi z priorytetowych obszarów modernizacji wojska jest łączność i informatyzacja. SZRP będą
kontynuować wdrażanie wieloetapowego programu łączności satelitarnej, który oparty jest na
systemie mobilnych terminali satelitarnych szczebla strategicznego, umożliwiającego bezpośred-
b
yz
sp
(pr rzęt
zys na
złe po
j ge jut
ne rze
rac
ji)
możliwości modernizacji sił zbrojnych
starogeneracyjne
darowizny
(sprzęt wczorajszy)
2007
czas
2020–2025
Źródło: s. koziej: Między piekłem… op. cit.
Rys. 2. Możliwości strategii modernizacji
Sił Zbrojnych
nie połączenia operacyjne w relacji kraj – teatr
działań. Równocześnie sukcesywnie kupuje się
i wprowadza nowe, spełniające wymagania współczesnego pola walki indywidualne wyposażenie
żołnierzy, w tym m.in.:
− elektroniczne tarcze neutralizujące miny pułapki;
− hełmy kevlarowe;
− kamizelki kuloodporne;
− sprzęt optycznonoktowizyjny;
− karabiny wyborowe.
Efektem realizowanego programu modernizacji technicznej jest znaczny wzrost zdolności operacyjnych SZRP, m.in. skuteczności rozpoznania
i dowodzenia, zdolności do przerzutu, logistycznego i medycznego zabezpieczenia działań
w kraju i poza jego granicami. Na modernizację
techniczną w 2006 roku przeznaczono około
3,7 mld zł. W porównaniu z rokiem 2005 wydatki wzrosły o 6,5 %. Prawie połowa nakładów
przeznaczona była na realizację zawartych wcześniej umów wieloletnich3.
Bardzo ważną kwestią oprócz przyjęcia odpowiedniej strategii jest podjęcie decyzji o sposobie zrealizowania potrzeb operacyjnych. Należy
2
3
tamże.
Nowa armia. „Fakty” nr 3 maj/czerwiec 2006.
przegląd logistyczny
1
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO Modernizacja
pamiętać, że każda z możliwych decyzji pociąga za sobą wiele innych, które będą w przyszłości decydowały o właściwej realizacji zadań
przez systemy uzbrojenia w różnych warunkach
i ze zmiennymi możliwościami zabezpieczenia
logistycznego.
Problemy logistyczne
W wielu wypadkach wymiana generacyjna systemów uzbrojenia polega na kupowaniu. Często
jednak zapomina się, że zakup to nie tylko koszt
nabycia nowego elementu systemu uzbrojenia, ale
również finansowanie wielu innych przedsięwzięć
związanych z jego wdrożeniem do sił zbrojnych.
Jednym z najważniejszych działań jest stworzenie
warunków do prawidłowego i efektywnego wykorzystania danego elementu systemu uzbrojenia. Jest
to obszar działania i odpowiedzialności logistyki.
Bardzo ważnym
przedsięwzięciem w Polsce
stała się ostatnio wymiana
generacyjna systemów uzbrojenia.
Konsekwencją szybkiego rozwoju techniki jest
coraz krótszy okres wykorzystywania systemów
uzbrojenia. Powoduje to, że logistyka staje przed
problemem zabezpieczenia eksploatacji wielu
często generacyjnie odmiennych typów systemów
uzbrojenia. Jest to szczególnie widoczne w procesie obsługiwania, gdzie personel techniczny ma
do czynienia ze sprzętem o różnej podatności obsługowej, wynikającej głównie z budowy tych
systemów (np. w nowszych generacjach rozbudowane są elementy diagnostyczne, ułatwiające
określenie stanu technicznego systemu uzbrojenia) oraz procedur obsługowych – starsze generacje wymagają większej pracochłonności i czasu
obsługiwania. Z drugiej strony nowoczesne systemy uzbrojenia to również problemy z przenoszonymi przez nie środkami rażenia. Często są to
bardzo nowoczesne obiekty, które należy przechowywać w odpowiednich warunkach.
Zadania logistyczne związane z modernizacją
techniczną możemy podzielić na trzy grupy:
• zadania realizacji procesów logistycznych
(wybiera się, które procesy będą realizowane, pro18 przegląd logistyczny
cedury ich realizacji i zakres czynności, kto będzie
je realizował i przy pomocy jakich środków).
Przykładowy proces dostarczania części zamiennych dla systemu uzbrojenia przedstawia rys. 3;
• kwestia posiadania infrastruktury logistycznej
spełniającej wymagania systemu uzbrojenia;
• kwestie szkoleń i przygotowania kadry logistycznej oraz użytkowników systemów uzbrojenia.
Każdy nowy system uzbrojenia wymaga istotnych zmian proceduralnych, przygotowania infrastruktury logistycznej oraz przeszkolenia specjalistów.
Szczególnie istotne są zadania i problemy związane z procesem eksploatacji systemów uzbrojenia. Wprowadzenie nowych (co nie znaczy to samo
co nowoczesnych) systemów uzbrojenia nie
zmniejsza intensywności eksploatacji „starych”
typów. Wręcz przeciwnie – przynajmniej w pierwszym okresie intensywność ich użytkowania jest
na ogół znacznie większa4. Powoduje to znaczny
wzrost liczby wykonywanych obsługiwań, remontów, wymian części czy też intensyfikuje przepływy w łańcuchach dostaw środków materiałowych
niezbędnych do utrzymania systemów uzbrojenia.
Intensywność pracy i sposób realizacji zadań przez
systemy uzbrojenia powoduje zmianę ich potrzeb
logistycznych. Analiza tych potrzeb pozwala wyznaczyć niezbędną wielkość zasobów logistycznych, a tym samym wyznaczyć koszty ich posiadania i zużywania. Wprowadzenie nowych systemów uzbrojenia wiąże się często z koniecznością
implementacji nowych technologii obsługiwania
i remontowych, nowych procedur eksploatacyjnych czy nowego wyposażenia ogniw remontowych. Newralgicznym punktem może się okazać
np. kwestia natychmiastowego, skokowego przejścia do nowej generacji przyrządów pomiarowych
i urządzeń diagnostycznych, wymagana często
w przypadku wprowadzenia nowego systemu
uzbrojenia.
Problemy związane
z dostosowaniem infrastruktury
Każda modernizacja to przyjęcie czegoś nowego – pociąga za sobą problem dostosowania istniejącej infrastruktury do eksploatacji „nowych”
W. Miszalski: Wymiana generacji sprzętu i problemy planowania
eksploatacji. „Systemy Zabezpieczenia Wojsk” nr 4/1979.
4
2009/02
dostawcy
przyjmowanie
dystrybucja
do stanowisk
obsługowych
magazynowanie
stanowisko
obsługi systemu
uzbrojenia
oPracowaNie wŁasNe
naprawa
kasacja/
sprzedaż
przepływ środków materiałowych
przepływ informacji
Rys. 3. Proces dostaw części zamiennych do systemów uzbrojenia
systemów uzbrojenia lub budowy nowych ele- ne są nowe plany szkolenia, ośrodki, urządzenia
mentów tej infrastruktury. Problem ten zaistniał i pomoce szkoleniowe.
przy wprowadzeniu samolotu F-16 do wyposaW wielu obszarach działalności wojskowej logiżenia Sił Powietrznych. Zanim pierwsze samolo- stycy odpowiadają dodatkowo za szkolenia i przyty wylądowały w Polsce na docelowym lotnisku gotowanie użytkowników systemów uzbrojenia.
ich bazowania wybudowano wiele noNOTATKA
wych elementów infrastruktury (schroOd właściwego przygotowania personelu logistycznego będzie zależał
nohangary, hangary techniczne, magastopień przygotowania i możliwości eksploatowania systemów uzbrojenia.
zyny środków bojowych, płaszczyzny
prób itp.), wiele również zmodernizoZakończenie
wano (pas startowy, płaszczyzny postoju itp.), co
Modernizacja techniczna jest to proces realikosztowało w latach 2001–2005 w przybliżeniu
611 mln zł5. Gdyby tych obiektów nie było, to zowany przez lata, w trakcie którego podejmuje
właściwa eksploatacja samolotów nie byłaby moż- się wiele decyzji, które wiążą się z długookresoliwa. Budowanie obiektów i modernizacja infra- wymi konsekwencjami. Mają one również wpływ
struktury były związane z zaspokojeniem potrzeb na funkcjonowanie systemu logistycznego. Resystemu uzbrojenia, czyli posiadaniem w wypo- alizacja procesów logistycznych, posiadanie odpowiedniej infrastruktury i szkolenie to obszary,
sażeniu samolotu F-16.
Z modernizacją techniczną związane są rów- w których efekty podjętych decyzji w procesie
nież problemy szkolenia, szczególnie personelu modernizacji technicznej są najbardziej widoczlogistycznego, który odpowiada za stan technicz- ne. Należy pamiętać również, że modernizacja
ny systemów uzbrojenia. Podczas szkoleń ludzie techniczna to nie tylko wymiana systemów uzbrozyskują umiejętność obsługiwania nowych sys- jenia. W jej zakres wchodzą również zmiany ortemów uzbrojenia, poznają nowe procedury, jak ganizacyjne, prawne, techniczne, a także moder¢
również sposoby działania zwłaszcza nowocze- nizacja logistyczna.
snych układów stosowanych w systemach uzbrojenia. Aby doszło do realizacji szkolenia, potrzebmateriały dowództwa sił Powietrznych.
5
2009/02
przegląd logistyczny
1
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO Zabezpieczenie pobytu wojsk
Absolwent Wyższej
Szkoły Oficerskiej
Wojsk Rakietowych
i Artylerii. W latach
1994-2000
zajmował stanowiska
w 5 Brygadzie
Pancernej
„Skorpion”. Od
2002 r. pełnił służbę
w Oddziale
Zabezpieczenia
Funkcji Państwa
Gospodarza
Pomorskiego Okręgu
Wojskowego.
Obecnie służy w
Sztabie Generalnym
WP w Oddziale
Interoperacyjności
Logistycznej i HNS
Zarządu Planowania
Logistyki - P4.
jakub czermiński
mjr
Robert bukowski
Sztab Generalny
Wojska Polskiego
Realizacja zadań HNS
Realizacja zadań wynikających z obowiązków państwa gospodarza
i państwa wysyłającego jest jednym z fundamentalnych
zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej. Zasadniczy cel wynika z art. 5
traktatu waszyngtońskiego, który mówi o obowiązku zapewnienia
odpowiednich warunków do przyjęcia i zabezpieczenia pobytu sił
sojuszniczych na terytorium państwa gospodarza.
C
złonkostwo Rzeczypospolitej
Polskiej w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego
nałożyło na system obronny
państwa obowiązek realizacji zobowiązań sojuszniczych, w tym wynikających
z obowiązków wsparcia przez państwo
gospodarza (HNS)1.
Tworzenie systemu zapewniającego
realizację zadań HNS
Realizacja zobowiązań HNS wynika
nie tylko z podpisania odpowiednich
traktatów, umów i porozumień międzynarodowych, ale także z ratyfikowania
20 przegląd logistyczny
dokumentów standaryzacyjnych NATO,
a ostatnio również UE. Wsparcie udzielane przez państwo gospodarza ma zastosowanie w operacjach reagowania
kryzysowego, pomocy humanitarnej,
zabezpieczeniu tranzytu wojsk obcych
przez terytorium kraju oraz udzielaniu
pomocy siłom sojuszniczym. Warty
podkreślenia jest również rosnący udział
SZRP w wielonarodowych strukturach
wojskowych NATO i UE oraz w operacjach realizowanych w ramach działań
sojuszniczych.
1
Ang. Host Nation Suport.
2009/02
Wyzwanie
Tworzenie systemu zapewniającego realizację
zadań HNS stało się ważnym wyzwaniem dla państwa. Proces ten rozpoczął się krótko przed przystąpieniem Polski do Sojuszu Północnoatlantyckiego
i trwa nadal, a więc już ponad 10 lat.
Na przestrzeni minionych lat liczne przedsięwzięcia dotyczące wsparcia realizowane były
w sposób sprawny i skuteczny. Do najistotniejszych wyzwań dla systemu wsparcia przez państwo gospodarza w 2008 roku należały: zabezpieczenie ćwiczeń koalicyjnych, modyfikacja
merytorycznych regulacji prawnych dotyczących
HNS, implementacja dokumentów doktrynalnych, aktywne uczestnictwo we współpracy międzynarodowej oraz organizacja szkoleń i kursów
HNS. Działania te były nie tylko sprawdzianem
możliwości systemu HNS, ale także doskonałym
źródłem wiedzy stanowiącej impuls do doskonalenia funkcjonujących rozwiązań systemowych i poprawy jakości systemu HNS w kraju
w 2009 roku.
Jednym z istotnych obszarów aktywności HNS
w 2008 roku było zabezpieczenie ćwiczeń międzynarodowych prowadzonych na terenie Polski.
Były to między innymi ćwiczenia: „Kozacki step
2008”, „Black Bear 2008”, „Kandak 2008”2 oraz
realizowane poza granicami państwa – „Crystal
Eagle 2008”, „MCOPLIT 2008”, „BAPEX 2008”.
Niezwykle ważnymi ćwiczeniami, z punktu widzenia Żandarmerii Wojskowej (ŻW), były ćwiczenia Wielonarodowego Batalionu Żandarmerii
Wojskowej NATO pk. „Black Bear 2008”. W operacji uczestniczyło około czterystu żołnierzy
i dziewięćdziesiąt pojazdów, ćwiczących na poligonie w Wędrzynie. Ćwiczenia były pierwszym
praktycznym sprawdzianem współdziałania polskiej Żandarmerii Wojskowej z żandarmerią wojskową Czech, Chorwacji i Słowacji, weryfikującym jednocześnie działania Polski jako tzw. Lead
Nation, czyli państwa wiodącego.
Ważnym przedsięwzięciem była realizowana
przez siły powietrzne misja „Air policing”. Zadanie, w którym Polska pełniła rolę państwa wysyłającego, realizowane było w rejonie państw
bałtyckich w terminie 15 marca – 30 czerwca
2009/02
2008 roku przez PKW Orlik 2, którego główny
element stanowiły cztery samoloty MIG-29.
Na potrzeby misji „Air policing” negocjowano
i podpisano porozumienia dotyczące wsparcia
polskiego komponentu sił powietrznych przez Litwę oraz zakresu odpowiedzialności państwa gospodarza i Polski podczas trwania misji.
W trakcie realizacji zadań konieczne było rozwiązanie znaczących problemów, takich jak np.
brak zestawów niskopodwoziowych w Siłach
Powietrznych czy problem pełnienia dyżurów
bojowych w czasie remontu budynku przeznaczonego do tego celu w bazie lotniczej litewskich sił powietrznych. Rozwiązania, które
sprawdzono podczas misji (między innymi kontraktowanie usług w firmach cywilnych) pozwolą w przyszłości lepiej przygotować się do tego
typu przedsięwzięć.
Zmiany w zakresie
funkcjonowania systemu HNS
Istotną zmianą w zakresie funkcjonowania systemu HNS w resorcie obrony narodowej było wycofanie przez ministra obrony narodowej pełnomocnictwa w zakresie HNS udzielonego szefowi
Zarządu Planowania Logistyki – P4 (ZPL-P4).
Krok ten, spowodowany zmianami kompetencyjno-organizacyjnymi, pociągnął za sobą jednocześnie konieczność modyfikacji regulacji prawnych
dotyczących podziału zadań w obszarze HNS.
W jego następstwie opracowana została decyzja
ministra obrony narodowej nr 531 z 1.12.2008 r.
w sprawie funkcjonowania w resorcie obrony
narodowej systemu realizacji zadań wynikających z obowiązków państwa gospodarza oraz
państwa wysyłającego, zastępująca uprzednią
decyzję nr 260/MON3 z 25.10.2001 r. Modyfikacja zadań spowodowała przewartościowanie
i uregulowanie kompetencji przypisanych poszczególnym komórkom MON. Jako głównego
wykonawcę zadań HNS wskazano Inspektorat
Wsparcia Sił Zbrojnych (IWspSZ) .
2 Ćwiczenia organizowane przez Joint Forces Training Centre (JFTC)
w Bydgoszczy.
3 Decyzja nr 260/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 października 2001 r. w sprawie wdrożenia w resorcie obrony narodowej
koncepcji realizacji zadań wynikających z obowiązków państwa gospodarza oraz państwa wysyłającego (HNS).
przegląd logistyczny
21
SYSTEMY ZABEZPIECZENIA LOGISTYCZNEGO Zabezpieczenie pobytu wojsk
Ważnym obszarem współdziałania z NATO jest
wdrażanie dokumentów doktrynalnych i przenoszenie ich na grunt narodowy. Takim przedsięwzięciem było opracowanie instrukcji uwarunkowania, założenia i procedury realizacji zadań
wsparcia przez państwo gospodarza DD/4.5.1(A).
Praca wykonana została z dużym zaangażowaniem jednostek i komórek organizacyjnych MON.
W związku z tym, że dokumentacja narodowa
HNS powinna w jak największym stopniu odzwierciedlać dokumentację sojuszniczą NATO
przewiduje się podjęcie prac nad nowelizacją
doktryny wsparcia przez państwo gospodarza –
DD 4.5 (A), stanowiącej transpozycję wzbogaconej o doświadczenia z operacji na Bałkanach
i w Afganistanie doktryny natowskiej Allied Joint
Doctrine for Host Nation Support – AJP 4.5 B.
Współpraca z zagranicą w obszarze HNS
Kolejnym z obszarów aktywnej współpracy
ZPL-P4 w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego
był postrzegany w kontekście rozwiązań systemowych udział w pracach Komitetu Narodowych
Dowódców Terytorialnych (NTCC) i Komitetu
Koordynującego Narodowych Dowódców Terytorialnych. Praca w tych komitetach stanowiła istotne źródło pozyskiwania wiedzy na temat działań
NATO, zwłaszcza w zakresie opracowywania koncepcji i procedur dotyczących realizacji zadań
w strefie tylnej oraz zadań wynikających z obowiązków państwa gospodarza i państwa wysyłającego. Jednocześnie strona polska miała możliwość
promowania własnych rozwiązań systemowych
w tych obszarach. Podobne zagadnienia podejmowane były w ramach współpracy bilateralnej z państwami NATO (takimi jak Wielka Brytania) oraz
państwami spoza Sojuszu: Gruzją, Chinami.
Pogłębianie wiedzy z zakresu HNS
W celu propagowania i pogłębiania wiedzy dotyczącej HNS wśród osób związanych z realizacją
tych zadań organizowane były kursy i szkolenia.
Do najistotniejszych z nich zaliczyć należy m.in.
kurs specjalistyczny prowadzony w Akademii
Obrony Narodowej nt. Planowanie i realizacja
funkcji państwa gospodarza oraz państwa wysyłającego, a także szkolenia użytkowników aplikacji dedykowanej dla bazy danych na potrzeby HNS
(CBD HNS). Niebagatelny problem stanowiła
22 przegląd logistyczny
• Konferencja HNS Sojuszniczego Dowództwa
ds. Transformacji
22–25.01.2008 – USA (Virginia Beach)
• Komitet Koordynacyjny Narodowych Dowódców
Terytorialnych (NTCC)
11–12.03.2008 – Czechy (Praga)
26–27.05.2008 – Francja (Paryż)
• Konferencja Komitetu Koordynującego Narodowych Dowódców Terytorialnych (NTCSC)
19–20.09.2008 – Niemcy (Bad Duerkheim)
• Komitet Doktrynalny Logistycznej Rady
Koordynacyjnej (LCB)
14–18.04.2008 – Niemcy (Bonn)
• Współpraca zagraniczna Gruzja, Chiny
w obszarze HNS
17–21.11.2008 – Gruzja (Tibilisi)
08–12.12.2008 – Chiny (Pekin)
konieczność aktywniejszego uczestnictwa w szkoleniu i praktycznym realizowaniu ćwiczeń przedstawicieli Elementów Pozamilitarnego Systemu
Obronności Kraju (EPSO). Potrzeba komplementarnego podejścia do działań wojskowych i cywilnych w tym obszarze jest bowiem nieodzowna dla
zoptymalizowania realizacji zadań HNS.
Zadania HNS w 2009 roku
Zadania, które system HNS będzie realizować
w 2009 roku wymagają nowelizacji doktryny
wsparcia przez państwo gospodarza – DD 4.5 (A),
wdrożenia instrukcji DD/4.5.1 oraz kontynuowania prac związanych z funkcjonowaniem
CBD HNS. Kontynuowana będzie również
współpraca międzynarodowa w zakresie udziału
w pracach komitetów doktrynalnych NATO, pracujących nad aktualizacją dokumentów doktrynalnych obejmujących zagadnienia logistyczne
oraz zagadnienia HNS. Wdrażane będą również
nowe systemowe rozwiązania w zakresie zabezpieczenia przemieszczenia wojsk sojuszniczych.
Istotnym zadaniem w tym zakresie będzie wypracowanie wspólnego stanowiska MON i ministerstw cywilnych w zakresie zabezpieczenia
tranzytów organizowanych przez 21 TSC USA4.
Obecny rok przyniesie też początek przemian
związanych z dostosowaniem systemu HNS do
4
Ang. Theater Sustainment Command.
2009/02
archiwum psp
Początek przemian w dostosowaniu systemu HNS
zmian strukturalno-organizacyjnych w SZRP,
w tym z podziałem zadań pomiędzy Wojskowe
Oddziały Gospodarcze (WOG) i Regionalne Bazy Logistyczne (RBLog). Istnieje też dalsza potrzeba organizacji szkoleń i kursów w zakresie
problematyki HNS. Kolejne zadania związane
są z udziałem w kontrolach w pozamilitarnych
ogniwach obronnych, udziałem w ćwiczeniach
międzynarodowych oraz organizacją corocznej
konferencji HNS, która stanowi doskonałą platformę dyskusji i współpracy poszczególnych
elementów systemu HNS. Pozostaje ważnym
elementem wymiany informacji oraz oceny stanu edukacji a jednocześnie pozwala wzmacniać
współpracę struktur realizujących zadania HNS
w resorcie obrony narodowej i EPSO.
Zakończenie
Zaprezentowany w niniejszym artykule zakres
zadań HNS wskazuje, że wsparcie przez państwo
gospodarza jest jednym z istotnych kierunków
działań ZPL-P4. Jest ono realizowane wielotorowo w różnych obszarach: organizacja zabezpie2009/02
czenia ćwiczeń sojuszniczych, określenie kompetencji w tym zakresie, implementacja dokumentów
doktrynalnych, organizacja szkoleń i kursów oraz
udział we współpracy międzynarodowej. Doświadczenia wynikające z aktywności systemu HNS
w poprzednich latach pozwoliły na wypracowanie
skutecznych procedur zapewniających efektywne
wsparcie logistyczne wojsk. Nie udało się mimo
to uniknąć wystąpienia pewnych problemów, takich jak brak zestawów niskopodwoziowych w Siłach Powietrznych czy też problem dostępności
budynku pełnienia dyżurów bojowych w misji
„Air policing”. Aktywność właściwych komórek
logistycznych pozwoliła jednak na terminowe zniwelowanie uchybień.
Przed systemem wsparcia przez państwo gospodarza istnieje jeszcze wiele wyzwań, ale dotychczasowa realizacja zadań HNS przez Polskę pozwala osiągać zamierzone cele. Wyzwaniom można bowiem sprostać jedynie dzięki precyzyjnemu
zespalaniu wysiłków współpracujących ze sobą
cywilnych i wojskowych podmiotów systemu. 
przegląd logistyczny
23
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE Bezpieczeństwo na drogach
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
płk w st. spocz.
mgr inż.
Tadeusz MUZAL
Szefostwo Transportu
i Ruchu Wojsk DWLąd
Bezpieczeństwo
ruchu drogowego
Działania zmierzające do poprawy stanu bezpieczeństwa na
drogach są realizowane przez wiele instytucji i organizacji, także
przez wojsko. Profilaktyka bezpieczeństwa ruchu drogowego (brd),
to zapobieganie negatywnym zdarzeniom w ruchu drogowym.
W
czasie pokoju większość
pojazdów wojskowych
porusza się po tych samych drogach, po których jeżdżą pojazdy cywilne, a więc
zagrożenia z jakimi spotykamy się w ruchu drogowym w równym stopniu dotyczą zarówno pojazdów wojskowych,
jak i cywilnych.
Wspólny cel zapobiegania wypadkom
sprzyja współpracy podejmowanej przez
instytucje rządowe, pozarządowe, organizacje społeczne, ośrodki naukowe,
fundacje i firmy ubezpieczeniowe.
24 przegląd logistyczny
Systematyczne uświadamianie kierowcom oraz innym użytkownikom ruchu zagrożeń, jakie niesie ruch drogowy
pozwala wytworzyć u nich nawyk myślenia o przesłankach, które mogą stać
się przyczyną wypadku lub kolizji. Od-
Rozwój motoryzacji
Z
darzenia drogowe (wypadki i kolizje)
są nieodłącznie związane z ruchem
drogowym, który rozwija się równolegle
z cywilizacją, a największy wpływ wywiera
na niego rozwój motoryzacji.
2009/02
powiedni stan techniczny pojazdu i dobry, czyli
wyszkolony, zdyscyplinowany, myślący i posiadający wyobraźnię kierowca są gwarantem wystarczającego poziomu stanu bezpieczeństwa na
drogach.
Brd wczoraj
Motoryzacyjne. W SSCzS pozostał tylko jeden
etat specjalisty ds. prewencji w Oddziale Eksploatacji. W 1992 roku został rozwiązany istniejący
od 1974 roku pion Głównego Inspektora Techniki, pod który podlegało SSCzS. Na szczeblu centralnym zadania tego pionu przejął Sztab Generalny Wojska Polskiego (SGWP), a profilaktyką
brd w latach 1993–95 zajął się Zarząd XV Eksploatacji. Podczas kolejnej restrukturyzacji Zarząd
XV Eksploatacji podzielił się i wyłonił Zarząd
Techniczny Sztabu Generalnego.
W Zarządzie XV Eksploatacji Sztabu Generalnego znajdował się Oddział Bezpieczeństwa Eksploatacji Uzbrojenia i Sprzętu Wojskowego, który zajmował się problematyką związaną z bezpiecznym użytkowaniem techniki wojskowej,
czyli bezpieczeństwem obchodzenia się z bronią
i amunicją, bezpieczeństwem ruchu drogowego,
niebezpieczeństwami związanymi z promieniowaniem radioaktywnym oraz promieniowaniem
elektromagnetycznym, a także bezpieczeństwem
ekologicznym.
Na początku 2000 roku rozwiązano Zarząd
Techniczny, a problematykę brd przekazano Wojskom Lądowym.
Już w latach 50. XX wieku wśród pracowników
służby samochodowej pojawiały się stanowiska,
aby zapisać obowiązki dotyczące postępowania
podczas zdarzeń drogowych z udziałem pojazdów
wojskowych. W 1957 roku Szefostwo Służby Samochodowej MON włączyło się w inicjatywę
Ministerstwa Komunikacji i współtworzyło Towarzystwo Trzeźwości Transportowców (TTT).
W jednostkach wojskowych powstawały Wojskowe Koła TTT, a ich działalność wspierała realizację zadań służbowych związanych z profilaktyką
bezpieczeństwa ruchu drogowego. 19 września
1997 roku zawarte zostało porozumienie o współpracy TTT z jednostkami organizacyjnymi MON.
Za współpracę odpowiedzialna jest Społeczna
Komisja ds. Wojskowych Kół TTT.
Po połączeniu służby samochodowej ze służbą
techniczną wojsk pancernych w 1968 roku powstała Służba Czołgowo-SamochodoNOTATKA
wa. Działalność profilaktyczna w zakreW czasie istnienia Zarządu Technicznego SGWP zorganizowano, przy
sie brd prowadzona była na wszystkich
współudziale Żandarmerii Wojskowej, system oceny i wyróżniania najlepszych
szczeblach organizacyjnych sił zbrojkierowców.
nych. W Szefostwie Służby CzołgowoSamochodowej (SSCzS) MON w strukturze OdRok 2006 przyniósł kolejną zmianę w strukdziału Eksploatacji znajdował się Wydział Pre- turach logistycznych. Powstał Inspektorat Wsparwencji, który koordynował działalność profilak- cia Sił Zbrojnych, w którego skład weszło Szetyczną brd w wojsku. Wydział Prewencji był też fostwo Transportu i Ruchu Wojsk (STiRW) –
odpowiedzialny za utrzymywanie bazy danych Centrum Koordynacji Ruchu Wojsk (CKRW),
dotyczącej brd, prowadzenie działalności wydaw- co wzmocniło system bezpieczeństwa ruchu droniczej, organizowanie narad i odpraw, nadzoro- gowego wojskowych pojazdów mechanicznych.
wanie pracy społecznych inspektorów ruchu dro- Zmiany w systemie dowodzenia i zarządzania
gowego, Wojskowych Kół Motoryzacyjnych na szczeblu Sztabu Generalnego WP spowodoi TTT, a także organizowanie współpracy z insty- wały, że zadania rejestracji i ubezpieczenia potucjami i organizacjami społecznymi profesjonal- jazdów sił zbrojnych przydzielono Dowództwu
nie zajmującymi się brd.
Wojsk Lądowych. Do realizacji tych zadań
Kolejne zmiany w strukturach Służby Czołgo- w 2000 roku został powołany Wydział Centralnej
wo-Samochodowej w latach 1980–90 wpływały Rejestracji Pojazdów Sił Zbrojnych i Ubezpiena ograniczenia liczby pracowników odpowie- czeń Komunikacyjnych (WCRPSZiUK), który
dzialnych za profilaktykę brd. Przestało istnieć podporządkowano szefowi Techniki Logistyki
stanowisko społecznego inspektora ruchu drogo- Wojsk Lądowych. Wydział ten funkcjonował
wego, zaprzestały działalności Wojskowe Koła w tych strukturach do 2007 roku. Do jego zadań
ciąg dalszy s. 28
2009/02
przegląd logistyczny
25
24. 03. Pożegnano żołnierzy
1 Brygady Logistycznej, którzy
uzupełnią kontyngent rozmieszczony w prowincji Ghazni.
30. 03. Funkcjonowanie systemu oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych w rejonie odpowiedzialności Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie
było tematem spotkania przedstawicieli starostw powiatowych
z terenu województwa zachodniopomorskiego oraz Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie, Komendy
Wojewódzkiej Policji i Komendy
Wojewódzkiej PSP w Szczecinie.
6. 04. Podpułkownik Wojciech
Fałkowski, dziekan Korpusu
Oficerów Śląskiego Okręgu
Wojskowego, złożył wizytę
w 10 Brygadzie Logistycznej
i zapoznał żołnierzy Brygady
z problemami, którymi aktualnie
zajmuje się Konwent Dziekanów
Korpusu Oficerów WP.
9. 04. W 10 Brygadzie Logistycznej dokonano analizy dyscypliny
za I kwartał 2009 roku.
26 przegląd logistyczny
Kwalifikacja wojskowa
D
zięki zmienionej ustawie o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej zamiast
poboru prowadzona jest kwalifikacja wojskowa. Od początku kwietnia
w całej Polsce na kwalifikacje wzywani są młodzi ludzie w celu określenia ich zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej. Osoby, wobec których orzeczo-
na zostanie kategoria zdolności do
czynnej służby wojskowej, zostaną
z urzędu – po uprawomocnieniu się
orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej – przeniesione do rezerwy.
Nadzór nad przeprowadzeniem
kwalifikacji wojskowej sprawuje
minister spraw wewnętrznych i administracji, a na terenie powiatu
przeprowadza ją starosta.
Współpraca regionalna
MIROSŁAW OCHYRA
17. 03. Rozpoczęło się organizowane przez 2 Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego szkolenie
obsług pływających transporterów samobieżnych, łodzi saperskich i mostów towarzyszących. Wzięli w nim udział m.in.
żołnierze zawodowi i zasadniczej
służby wojskowej z 1 Brygady
Saperów, 1 Batalionu Drogowo-Mostowego, 3 i 4 Batalionu
Ratownictwa Inżynieryjnego
oraz 12 Ośrodka Przechowywania Sprzętu.
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
z życia jednostek
S
ystem reagowania na zagrożenia niemilitarne w obszarze województwa oraz udział wojska w reagowaniu kryzysowym były głównymi tematami spotkania dowództwa
10 Brygady Logistycznej z czeskimi
oficerami. 23 kwietnia oficerowie
z Regionalnego Dowództwa Wojskowego Czech: pułkownik Pawel
Dvorak, major Zdanek Frolo, kapitan
Jaroslav Pacl oraz chorąży Miroslav
Brlica odwiedzili 10 BLog. Podczas
spotkania wymieniono wnioski i spostrzeżenia dotyczące sytuacji kryzysowych i działania wojska w razie ich
wystąpienia. Podsumowano także
dotychczasową regionalną, polsko-czeską współpracę w zakresie wzajemnego informowania i ostrzegania
o zagrożeniach niemilitarnych.
2009/02
Z ŻYCIA JEDNOSTEK
AGNIESZKA SZKODA
15–16. 04. Szefowie oddziałów
transportu i ruchu wojsk Pomorskiego Okręgu Wojskowego, komendanci wojskowych komend
transportu oraz dowódcy kompanii regulacji ruchu z Sił Zbrojnych wzięli udział w zorganizowanym przez Inspektorat
Wsparcia Sił Zbrojnych i POW
szkoleniu na temat zasad organizacji ruchu wojsk w ramach
operacji połączonej.
Wyłoniono najlepszych
S
zef Inspektoratu Wsparcia Sił
Zbrojnych po raz drugi wyróżnił
podporządkowane jednostki i instytucje wojskowe. W tym roku uhonorowane zostało jedenaście jednostek. W kategorii jednostek logistyki
były to: 6 Rejonowa Baza Materiałowa, 2 Wojskowy Oddział Gospodarczy oraz 52 Batalion Remontowy
Ziemi Człuchowskiej; w kategorii
jednostek infrastruktury: 17 Terenowy Oddział Lotniskowy; w kategorii
jednostek wojsk inżynieryjnych,
zabezpieczenia i regulacji ruchu:
2 Inowrocławski Pułk Komunikacyjny, 1 Dębliński Batalion Drogowo-Mostowy oraz 1 Kujawsko-Pomorski
Batalion Dowodzenia Okręgu Wojskowego; w kategorii wojewódzkich
sztabów wojskowych: Wojewódzki
Sztab Wojskowy w Katowicach,
Wojewódzki Sztab Wojskowy w Olsztynie; w kategorii orkiestr wojskowych i klubów garnizonowych: Orkiestra Garnizonowa w Toruniu oraz
Klub Garnizonowy w Brzegu.
JAROSŁAW KUMALA
Wymiana doświadczeń
D
owódca Śląskiego Okręgu Wojskowego generał dywizji Zbigniew Głowienka wraz z żołnierzami
Dowództwa ŚOW przebywał z oficjalną wizytą w Dowództwie Bundeswehry w Erfurcie. W tegorocznym
2009/02
spotkaniu, które odbyło się 27 marca, udział wzięła również delegacja
Dowództwa Sił Wsparcia i Szkolenia
Republiki Czeskiej. Wzajemne, trójstronne kontakty żołnierzy Śląskiego Okręgu Wojskowego, III Okręgu
Wojskowego Bundeswehry i Dowództwa Sił Wsparcia i Szkolenia Republiki Czeskiej służą wymianie doświadczeń i przynoszą od wielu lat
wymierne korzyści. Głównym celem
spotkania było wzajemne zapoznanie się ze zmianami w strukturach
organizacyjnych współpracujących
dowództw oraz określenie ich roli
i zadań w nowych warunkach.
16–17. 04. Organizacja i prowadzenie szkolenia w garnizonie to
główne tematy kursu instruktorsko-metodycznego, który zorganizowano dla dowódców batalionów 10 Brygady Logistycznej.
17. 04. W 1 Batalionie Drogowo-Mostowym zorganizowano uroczyste obchody Dnia Sapera.
22. 04. Na bydgoskim Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego odbyły się Dni Nauki. Jednym z wielu partnerów imprezy był Pomorski Okręg Wojskowy oraz 1 Pomorska Brygada Logistyczna.
28. 04. W 1 Pomorskiej
Brygadzie Logistycznej pożegnano 52 żołnierzy z 2 Batalionu Logistycznego oraz 1 Batalionu Dowodzenia i Zabezpieczenia. Wcieleni w sierpniu
2008 roku żołnierze zasadniczej
służby wojskowej odeszli do
rezerwy.
6–7. 05. W Dowództwie Pomorskiego Okręgu Wojskowego odbyła się konferencja na temat
udziału Sił Zbrojnych i instytucji
państwowych w systemie zarządzania kryzysowego.
przegląd logistyczny
27
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE Bezpieczeństwo na drogach
Filmy szkoleniowe
archiwum AUTORA
W latach 1996–2007 wyprodukowano i przekazano do jednostek wojskowych następujące
Przykład działań profilaktycznych
w zakresie brd
należała między innymi profilaktyka brd. Aktualnie jest to organ STiRW – CKRW.
Profilaktyka brd realizowana była cykliczne
poprzez prowadzenie przedsięwzięć, takich jak
wieloetapowy konkurs o tytuł najlepszego kierowcy Wojsk Lądowych czy konferencja profilaktyki brd. Wydział wydawał ponadto materiały
szkoleniowe i propagujące bezpieczeństwo w ruchu drogowym (informatory, kalendarze, mapy
i atlasy samochodowe, biuletyny, filmy krótkoi średniometrażowe).
Istotnym elementem systemu zapobiegania wypadkom i kolizjom z udziałem pojazdów wojskowych są filmy o tematyce brd. W 1991 roku międzynarodowy sukces odniósł zestaw filmów profilaktycznych wyprodukowanych na podstawie
scenariuszy opracowanych w SSCzS MON (fot.1).
Zestaw filmów krótkometrażowych: Cena, Drobiazg, Klucz do tragedii, Tajemnice, zdobył I miejsce na festiwalu Wojskowych Filmów Profilaktycznych – Paryż 1991, który odbył się w ramach
międzynarodowego sympozjum na temat bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Osiąganie sukcesów
w produkcji filmów o tematyce brd trwa nadal.
Gdy piszemy o historii profilaktyki brd w wojsku należy podkreślić długoletnią współpracę
z ubezpieczycielami pojazdów wojskowych. Firmy ubezpieczeniowe wspierają prowadzoną przez
wojsko działalność profilaktyczną na rzecz podnoszenia stanu bezpieczeństwa pojazdów mechanicznych sił zbrojnych w ruchu drogowym.
28 przegląd logistyczny
filmy: Kierowca + alkohol = fatalne skutki, I konferencja profilaktyki brd, Wypadek i co dalej!, Zabójcza prędkość, Grzechy kierowców, Agresja w ruchu
drogowym, Droga krzyżami znaczona, Bądź czujny
– nie zaśnij, Alkohol i narkotyki – jednakowo groźne oraz Przewóz transportem drogowym towarów
niebezpiecznych. W 2008 roku planowane jest wyprodukowanie filmu pt. Pomoc przedmedyczna
ofiarom wypadków drogowych.
Wsparcie polega na współuczestnictwie w przedsięwzięciach organizowanych przez wojsko, a także ich współfinansowaniu z funduszu prewencyjnego brd.
W ostatnim piętnastoleciu intensywność działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa na drogach
znacznie wzrosła, szczególnie od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, która wymusza uzyskanie określonych wskaźników bezpieczeństwa. Wzrost natężenia ruchu na drogach
wymusił podejmowanie nowych zadań w zakresie
infrastruktury, inżynierii ruchu, prawa drogowego,
prewencji i ratownictwa drogowego.
Współcześnie
Problematyką brd w siłach zbrojnych zajmują
się w zróżnicowanym stopniu jednostki wojskowe, związki taktyczne (ZT), okręgi wojskowe
(OW) oraz służby logistyczne, służba zdrowia,
psychologowie i kapelani poszczególnych rodzajów sił zbrojnych. Na szczeblu centralnym Sił
Zbrojnych zaś: Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych, Żandarmeria Wojskowa – Zarząd Prewencji, Departament Wychowania i Promocji Obronności oraz Wojskowa Akademia Techniczna –
Wydział Mechaniczny.
W Inspektoracie Wsparcia Sił Zbrojnych działalnością na rzecz bezpieczeństwa w ruchu drogowym wojskowych pojazdów mechanicznych
zajmują się: Oddział Planowania w SSCzS
i Centrum Koordynacji Ruchu Wojsk w Szefostwie Transportu i Ruchu Wojsk (STiRW).
W Okręgach Wojskowych działalność w tym
zakresie prowadzą Oddziały Służb Technicz2009/02
nych. Problemami brd w ograniczonym zakresie
zajmują się ponadto Wojskowe Koła TTT oraz
Koła Rodzin Wojskowych.
Instytucje, do których zadań należy zajmowanie się bezpieczeństwem na polskich drogach
to przede wszystkim: Ministerstwo Infrastruktury, Policja, Krajowa i Wojewódzkie Rady
BRD, Inspektorat Transportu Drogowego, Państwowa Straż Pożarna, Generalna Dyrekcja
Dróg Krajowych i Autostrad, Instytut Transportu Samochodowego oraz Wojewódzkie Ośrodki Ruchu Drogowego. W Polsce istnieje ponadto wiele stowarzyszeń, organizacji, związków,
fundacji, agencji, które działalność na rzecz
bezpieczeństwa na drogach mają zapisaną
w statutach (np. Polski Związek Motorowy,
TTT, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Stowarzyszenie Pomocy Poszkodowanym w Wypadkach Drogowych,
„Alter Ego” i Polski Czerwony Krzyż). Współpraca wojska z instytucjami zajmującymi się
bezpieczeństwem na drogach w Polsce jest prowadzona doraźnie, w zależności od potrzeb
wynikających z realizowanych zadań.
Działalność służbowa w wojsku na rzecz bezpieczeństwa w ruchu drogowym pojazdów wojskowych oraz pracowników wojska prowadzona
jest na wszystkich poziomach struktur sił zbrojnych w sposób planowy i ciągły, z wykorzystaniem metod i doświadczeń krajowych, a także
resortowych.
Cel brd
Na stan bezpieczeństwa na drogach mają wpływ
wszyscy ich użytkownicy, czyli piesi, rowerzyści
i zmotoryzowani. Zmniejszenie ilości wypadków
i kolizji to cel każdego przedsięwzięcia z zakresu
bezpieczeństwa ruchu drogowego. W wojsku ten
cel realizowany jest poprzez:
− systematyczne podnoszenie kwalifikacji kierowców (szkolenia doskonalące, konkursy, wykłady, pogadanki, pokazy organizowane dla kierowców),
− podnoszenie świadomości kierowców na temat zagrożeń występujących podczas ruchu drogowego,
− ciągłe eksponowanie czynników mających
wpływ na występowanie zdarzeń drogowych, ta2009/02
kich jak jazda w stanie po spożyciu alkoholu, niezapinanie pasów bezpieczeństwa czy też jazda
z nadmierną prędkością,
− opracowywanie i wydawanie materiałów
propagujących bezpieczeństwo w ruchu drogowym,
− doskonalenie podsystemu brd (w zakresie:
szkolenia kadr, ratownictwa drogowego, doskonalenia metodyki pracy z kierowcami),
− wykluczanie z ruchu tych kierowców, którzy
stwarzają zagrożenia na drodze – często naruszają przepisy prawa o ruchu drogowym, powodują
kolizje, wypadki, zażywają narkotyki.
Ważnym elementem w pracy profilaktycznej
jest wymiana informacji w pionie i w poziomie
struktur wojskowych oraz pomiędzy wojskiem
a innymi instytucjami. Zdobywana w ten sposób
wiedza o infrastrukturze drogowej, dane statystyczne dotyczące ruchu drogowego, informacje
o metodach pracy z kierowcami oraz o wydanych
materiałach itp. owocują lepszymi wynikami
w pracy profilaktycznej brd.
W działalności profilaktycznej brd w siłach
zbrojnych zawsze obowiązywał kierunek, że
najważniejsze dla całego systemu jest to, co
dzieje się w tym zakresie w jednostkach wojskowych, ponieważ tam znajdują się pojazdy
i im podlegają kierowcy. Pozostałe elementy
systemu powinny ułatwiać jednostkom działalność, głównie przez: zaopatrywanie w wydawnictwa z zakresu brd oraz inne materiały dotyczące profilaktyki, inspirowanie w zakresie
metod i metodyki działania na polu profilaktyki, współorganizowanie przedsięwzięć profilaktycznych obejmujących obszar działania
większy niż jednostka, a także ukierunkowywanie jednostek na współpracę z Żandarmerią
Daleka przyszłość
O
siągnięcie poziomu brd takich państw, jak:
Szwecja, Norwegia, Wielka Brytania czy choćby
Francja to jeszcze dla Polski daleka przyszłość,
szczególnie jeżeli bierzemy pod uwagę ilość ofiar
śmiertelnych na sto wypadków. Wielopoziomowe
i wielokierunkowe działania przynoszą jednak wymierne rezultaty, a wojsko wpisuje się w ogólnokrajowy system profilaktyki brd.
przegląd logistyczny
29
JAROSŁAW WIŚNIEWSKI
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE Bezpieczeństwo na drogach
Prawidłowe przemieszczanie kolumn wojskowych po drogach publicznych
Wojskową, Policją, Towarzystwem Trzeźwości
Transportowców, Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, pracowniami psychologicznymi, Państwową Strażą Pożarną, Wojewódzkimi Radami Bezpieczeństwa
Ruchu Drogowego, Wojewódzkimi Ośrodkami
Ruchu Drogowego i innymi instytucjami profesjonalnie zajmującymi się problemami bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Zasadnicze kierunki działalności profilaktycznej brd, które powinny być realizowane obecnie
i w przyszłości to:
− zmniejszanie ilości zdarzeń drogowych (wypadków i kolizji);
− dokształcanie kierowców i wychowanie w duchu trzeźwości i abstynencji od narkotyków;
− doskonalenie umiejętności kierowców (w tym
szkolenie ratowników drogowych) w zakresie
udzielania pomocy przedmedycznej ofiarom wypadków drogowych;
30 przegląd logistyczny
− zapoznawanie kierowców z technikami wykorzystującymi zasady ekojazdy (jazda oszczędna i bezpieczna);
− doskonalenie umiejętności kierowców w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych i jazdy
w kolumnie.
Konkluzje
Wypracowana przez kadrę Służby Czołgowo-Samochodowej metodyka działań profilaktycznych brd stworzyła dobre podstawy do kontynuowania w jednostkach wojskowych i na wyższych
szczeblach organizacyjnych sił zbrojnych działalności, której celem jest poprawa stanu bezpieczeństwa w ruchu drogowym wojskowych pojazdów
mechanicznych. Nawiązane kontakty z instytucjami rządowymi i pozarządowymi, organizacjami społecznymi oraz ośrodkami naukowymi należy rozszerzać i pogłębiać, aby wykorzystywać
ich możliwości pomocy w realizacji naszych celów profilaktycznych brd.

2009/02
Transport amunicji
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE
ppłk dypl.
Sławomir Hajt
WSOWLąd
us army
starszy wykładowca
w Zakładzie Logistyki
Wyższej Szkoły
Oficerskiej Wojsk
Lądowych.
kpt.
Grzegorz
Stankiewicz
WSOWLąd
wykładowca
w Zakładzie
Logistyki Wyższej
Szkoły Oficerskiej
Wojsk Lądowych.
Pojazd do transportu
amunicji
Pełne i terminowe zaopatrywanie wojsk w rakiety i amunicję jest
jednym z podstawowych czynników decydujących o osiągnięciu
powodzenia w walce. Proces zaopatrywania w amunicję na
współczesnym polu walki pełni zasadniczą i pierwszoplanową
funkcję w działalności logistycznej.
W
szyscy wiemy, jakie kontrowersje towarzyszą kolejnemu pomysłowi, dotyczącemu zakupu dla
Wojska Polskiego samochodów terenowych HMMWV Hummer: „samochód
legenda”, „kultowy”, „najlepsza terenówka świata”. Pojazd o rzeczywiście
ciekawej konstrukcji i dobrych parametrach terenowych. Czy jest on jednak
w stanie zabezpieczyć potrzeby transportowe amunicji w Wojsku Polskim?
Samochód powstał w odpowiedzi na
2009/02
zapotrzebowanie US Army na pojazd
o większej zdolności ładunkowej niż
używane do owego czasu MUTT-y
M151. Nie chodziło tylko o liczbę możliwych do przewiezienia żołnierzy, ale
głównie o liczbę przewożonego zaopatrzenia. Wymagano również polepszenia parametrów terenowych oraz pełnej
ochrony załogi przed działaniem środków chemicznych i skutkami użycia
broni nuklearnej oraz zabezpieczenia
przed działaniem warunków atmosferycznych.
przegląd logistyczny
31
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE Transport amunicji
Po raz kolejny okazuje się, że rzeczywiste potrzeby wojska są ignorowane, a do głosu dochodzą
„specjaliści”, którzy nie mają wiedzy na temat
wojskowych realiów.
Taktyczny pojazd do transportu amunicji, w logistycznym ogniwie: kompanijny punkt amunicyjny – stanowiska ogniowe, powinien zdaniem
autorów być zbudowany:
− dla pododdziałów czołgów zmechanizowanych i artylerii samobieżnej (poziomu taktycznego) na bazie opancerzonego bazowego podwozia
gąsienicowego;
− dla pododdziałów zmotoryzowanych – na
podwoziu bazowego kołowego transportera opancerzonego (KTO).
Opancerzenie wozów do transportu amunicji musiałoby odpowiadać parametrom odpornościowym
pancerzy przyjętych odpowiednio dla czołgów,
BWP, KTO i samobieżnych dział lub być do nich
zbliżone lub być zbliżone. Moc silników, konstrukcja układu jezdnego (szczególnie jego nośność oraz
zestopniowanie skrzyń przekładniowych) powinny
poza realizacją zasadniczych funkcji pojazdu umożliwiać także sprawne prowadzenie przy pokonywaniu trudno przekraczalnych rejonów działań i odcinków dróg manewru. Moc silnika powinna ponadto umożliwiać holowanie przyczepy.
Wielkość oraz konstrukcja bryły kadłuba pojazdu powinny być tak skonfigurowane, aby z jego części tworzyć platformę ładunkową. Całkowita powierzchnia ładunkowa platformy powinna
umożliwiać załadunek sześciu dwusegmentowych
zasobników z amunicją, o wymiarach odpowiadających parametrom podstawy przyjętym zgodnie z normą ISO 6780 dla standardowej palety
euro1 powiększonym o luz manipulacyjny2 50 mm
dodany do wymiaru każdego boku zasobnika.
Całkowita podstawa wymiarowa platformy powinna zatem wynosić 2600 x 2700 mm.
Zasadnicze integralne wyposażenie taktycznego pojazdu do transportu amunicji powinno
składać się (rys. 1) z segmentowego hydraulicznego dźwigu samochodowego (HDS) o zasięgu
roboczym dostosowanym do podjęcia zasobnika
z amunicją lub palety euro w relacjach: platfor32 przegląd logistyczny
ARCHIWUM AUTORA
Założenia funkcjonalno-techniczne
pojazdu do transportu amunicji
Rys. 1. Koncepcja studyjna taktycznego
pojazdu do transportu amunicji wraz
z modułami funkcjonalnymi
ma ładunkowa – miejsce wyładunku obok pojazdu, samochód ciężarowy – własna platforma
oraz przyczepa – miejsce przy pojeździe. Udźwig
musiałby natomiast na maksymalnym zasięgu
roboczym ramienia – około 5 metrów – wynosić
1000 kg. Układ kinematyczny ramion roboczych
powinien umożliwiać płynne operowanie dołączalnymi modułami funkcjonalnymi w roboczym obszarze 360° oraz zapewniać jego złożenie do możliwie najmniejszych gabarytów
w położeniu transportowym. Wytrzymałość mechaniczna poszczególnych elementów dźwigu
powinna umożliwiać także obsługę dołączalnych modułów funkcjonalnych pracujących
w trybie udarowym.
Zakładany zestaw modułów funkcjonalnych
(o sterowaniu i napędzie hydraulicznym) przystosowanych do pracy z HDS powinien zawierać:
− moduł do oczyszczania sektorów obserwacji
i ostrzału, z elementami roboczymi umożliwiającymi wycinanie krzewów oraz rotacyjne usuwanie
wysokich traw;
− moduł do wiercenia otworów w zamarzniętym gruncie w celu szybkiego stworzenia warunków do prowadzenia rozbudowy inżynieryjnej
metodami wybuchowymi;
1200 x 800 x 145 mm.
Luz manipulacyjny – przestrzeń umożliwiająca swobodny załadunek, wyładunek i składowanie paletowej jednostki ładunkowej.
1
2
2009/02
− moduł do udarowego kruszenia zawał z elementów ceglano-betonowych do wsparcia działań kompanii w terenie zurbanizowanym oraz do rozbijania
zmarzniętego gruntu na potrzeby budowy przeciwpancernych pól minowych, które są przewidziane
do ustawiania przy użyciu sił i środków kompanii;
− łyżkę do prac ziemnych o pojemności około
0,3 m³, umożliwiającą wsparcie kompanii w zakresie wykonania wałów ochronnych w stanowiskach ogniowych oraz do rozbudowy inżynieryjnej kpa;
− moduł umożliwiający niszczenie narzutowych pól minowych o niewielkiej sile rażenia.
Elementem roboczym przystawki do bezpośredniego kontaktu z miną powodującym jej detonację
może być końcówka mechaniczna o odpowiedniej
wytrzymałości z rozwijanym z bębna elementem
kontaktowym, który po zniszczeniu w wyniku
wybuchu miny może być automatycznie zastąpiony nowym. Detonację może także wywoływać
za pomocą odpowiednio ukształtowanej dyszy,
gdzie elementem kontaktowym (roboczym) będzie strumień silnie sprężonego powietrza;
− uchwyt do manipulowania paletowymi jednostkami ładunkowymi.
Kolejne zasadnicze elementy wyposażenia taktycznego wozu amunicyjnego to:
− odchylny w płaszczyźnie pionowej czołowy
lemiesz spycharkowy do prowadzenia rozbudowy
inżynieryjnej. Konstrukcja oraz wytrzymałość
lemiesza powinna spełniać funkcję dodatkowej
czołowej osłony pancerza, funkcję umożliwiającą kotwienie pojazdu podczas pracy wyciągarki
oraz funkcję stabilizującą platformę pojazdu
w sytuacji, gdy używane są poszczególne funkcje
robocze HDS.
− wciągarka z systemem zbloczy umożliwiających opcjonalne zwiększenie siły uciągu;
− zestaw sztywnych i elastycznych cięgien holowniczych;
− pokładowe środki łączności do pracy w sieci
dowodzenia dowódcy kompanii i w sieci zabezpieczenia logistycznego batalionu (dywizjonu);
− przyrządy obserwacyjne dzienno-nocne;
− wynośny pulpit sterowniczy dla HDS;
− uzbrojenie pokładowe.
Wymienne moduły powinny posiadać konstrukcję, w której są wykorzystane rozwiązania tech2009/02
Propozycja rozwiązań
Autorzy proponują, aby zestaw modułów był
przewożony w jednym z sześciu możliwych do zainstalowania na przyczepie segmentów. Przyczepa
powinna zaś stanowić integralną część taktycznego
pojazdu do transportu amunicji.
niczne przyjęte dla mechanicznych i hydraulicznych połączeń automatycznych i półautomatycznych tzw. szybkozłączy, bowiem tylko takie połączenia będą gwarantować szybką adaptację
urządzenia do konkretnych zadań w dynamice
działań bojowych.
Wyposażenie zasadnicze
Wyposażenie zasadnicze pojazdu do transportu amunicji powinno się składać z sześciu dwusegmentowych zasobników (rys. 2) przystosowanych do mechanicznego przeładunku autonomicznym urządzeniem HDS z zastosowaniem chwytaka paletowego lub przy użyciu klasycznego
zawiesia dźwigowego. Konstrukcja zasobników
musi umożliwiać bezpieczny transport amunicji
armatniej i strzeleckiej w stanie rozkonserwowanym bez opakowań jednostkowych, to znaczy
w stanie umożliwiającym bezpośrednie załadowanie jej do czołgu (wozu bojowego) będącego
na stanowisku ogniowym.
Zaletą zasobnika może być:
− transportowanie amunicji w stanie umożliwiającym jej natychmiastowe użycie przez załogi
czołgów (wozów bojowych),
− w kompanijnym punkcie amunicyjnym można dowolnie konfigurować strukturę rodzajową
amunicji adekwatnie do szacowanych lub bieżących potrzeb pododdziału, powstających w dynamice walki. Wymaga to jednak zastosowania systemu identyfikacji (opisywania) zawartości zasobników w celu ułatwienia zarządzania procesem
dostarczania amunicji w kompanii.
Ważną cechą zasobnika jest także to, że załoga wozu może prowadzić zbiórkę amunicji
z uszkodzonych czołgów (wozów bojowych) stanowiących nadwyżkowy fundusz remontowy
batalionu oraz mobilnych elementów ewakuacyjno-remontowych oddziału bezpośrednio do zasobnika. Rozwiązanie to pozwoliłoby racjonalnie
przegląd logistyczny
33
ZABEZPIECZENIE TRANSPORTOWE Transport amunicji
ARCHIWUM AUTORA (3)
Rys. 2. Koncepcja zasobnika do transportu
amunicji
Rys. 3. Koncepcja przyczepy przystosowanej
do współpracy z taktycznym pojazdem
do transportu amunicji
dysponować zapasami taktycznymi amunicji
kompanii i batalionu w walce.
Aby nie ograniczać powierzchni ładunkowej
pojazdu opracowuje się wariant, w którym funkcjonalne moduły wymienne byłyby transportowane w jednym z trzech demontowalnych segmentów przyczepy stanowiącej integralną część wozu
(rys. 3). Rozwiązanie to umożliwiłoby transportowanie segmentowego zasobnika z funkcjonalnymi modułami wymiennymi (osprzętem) na
powierzchni ładunkowej pojazdu w sytuacjach,
w których byłyby wykorzystywane tylko nielogistyczne funkcje tej jednostki.
Pozostałe segmenty transportowane na przyczepie to dwa demontowalne zasobniki na wodę
o pojemność 1m³ każdy oraz dwa pojemniki ko34 przegląd logistyczny
szowe do transportu kanistrów z mps. Konstrukcja
zasobników na wodę musiałaby umożliwiać pozagrawitacyjne opróżnianie wody w warunkach
polowych. Pojemniki koszowe do transportu mps
mogą pomieścić łącznie 56 kanistrów o pojemności 20 dm³, co umożliwia transport ok. 1120 dm³
mps w wariancie rezerwowym. Wymiary podstaw
zasobników na wodę oraz kanistrów z mps powinny być takie same jak standardowej palety
euro. Powinny one ponadto posiadać podatność
manipulacyjną oraz przeładunkową dostosowaną
do współdziałania z urządzeniem HDS pojazdu
amunicyjnego.
Szacunkowa powierzchnia ładunkowa przyczepy powinna być taka sama jak wozu amunicyjnego, przy założeniu, że podstawa zasobnika do
transportu funkcjonalnych modułów do pracy
z HDS (osprzętu) nie przekraczałaby wymiaru
dwóch europalet. Konstrukcja układu jezdnego
oraz zawieszenia przyczepy powinna posiadać
szacunkową nominalną nośność zawierającą się
w przedziale od 6 do 7 ton. Przedziałowe określenie nośności przyczepy wynika z braku możliwości określenia wagi elementów funkcjonalnych (osprzętu) do pracy z HDS.
Przyczepa w dynamice obrony pozostawałaby
w ukryciu terenowym znajdującym się w obrębie
kompanijnego punktu amunicyjnego. W natarciu
powinna być natomiast holowana za pojazdem.
W związku z tym, że w natarciu występuje znacznie większe niż w obronie zużycie amunicji,
a pododdziały dysponują zdecydowanie krótszym
czasem dyspozycyjnym na jej uzupełnianie, to
zasobniki z wodą oraz mps mogłyby być opcjo2009/02
ARCHIWUM AUTORA (4)
Rys. 4. Koncepcja studyjna taktycznego zestawu do dowozu środków zaopatrzenia
nalnie zastąpione czterema dwusegmentowymi
zasobnikami amunicyjnymi. Rozwiązanie to wymaga jednak tego, by samochód ciężarowy przewidziany do przewozu części wyposażenia indywidualnego żołnierzy kompanii holował przyczepę do przewozu dodatkowych zasobników amunicyjnych (rys. 4), które zamiennie z zasobnikami
na wodę i mps mogłyby być transportowane na
przyczepie wozu amunicyjnego.
Taktyczno-logistyczny efekt
zastosowania proponowanych rozwiązań
Proponowane rozwiązania, zdaniem autorów,
mogą zoptymalizować następujące obszary działania kompanii na współczesnym polu walki:
− bezpieczeństwo dostaw amunicji;
− czas reakcji materiałowej na potrzeby walczących pododdziałów;
− dostarczanie amunicji bezpośrednio na stanowiska ogniowe;
− konfigurowania w wymaganym z taktycznego punktu widzenia możliwie najkrótszym czasie
asortymentu dostarczanej amunicji adekwatnie
do zmieniających się potrzeb w walce;
− zredukowanie czasu potrzebnego do wykonania operacji ładunkowych i przeładunkowych;
− mobilności oraz „bojowej żywotności” pododdziału dzięki możliwościom opcjonalnego wykorzystania pozalogistycznych funkcji pojazdu
amunicyjnego;
2009/02
− konwojowania samochodowych kolumn z zaopatrzeniem.
Usprawnienie wymienionych obszarów funkcjonowania kompanii we współczesnym środowisku taktycznym pozwoli w maksymalnym
stopniu wykorzystać potencjał bojowy tego zasadniczego modułu bojowego dla wyniku walki
batalionu.
Zakończenie
Sprawność działań bojowych w aspekcie zabezpieczenia logistycznego pozwala redukować nie
tylko materialną i sytuacyjną przewagę przeciwnika, ale także przewagę jakościową w odniesieniu do walorów bojowych uzbrojenia.
Kompleksowe rozwiązanie kluczowego z punktu widzenia taktyki problemu, związanego z dostarczaniem amunicji walczącym wojskom, wymaga wprowadzenia do Wojsk Lądowych szacunkowo około stu opisanych lub podobnych taktycznych pojazdów amunicyjnych.
Przedstawiona w opracowaniu istota problemu
oraz propozycja rozwiązań w zestawieniu ze średnim okresem (który wynosi zwykle 30 lat) pozostawania w służbie nowo wprowadzanych do wyposażenia wojsk jednostek sprzętowych, sugeruje zasadność podjęcia merytorycznej dyskusji
zmierzającej do rozwiązania zarysowanego problemu taktyczno-logistycznego.

przegląd logistyczny
35
ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE Profilaktyka medyczna
Włodzimierz Kaleta
Redakcja Wojskowa
us navy
Ppłk rez. działalność
publicystyczną
rozpoczynał na
łamach gazety
codziennej POW.
Służył w Sztabie
Generalnym WP.
Aktualnie jest
dziennikarzem
Redakcji
Wojskowej.
Zapobieganie
zamiast leczenia
Podczas tegorocznego letniego poligonu Inspektorat Wojskowej
Służby Zdrowia rozpoczął badania cytogenetyczne kadry Wojska
Polskiego, których przydatność dla armii trudno przecenić.
M
ON stawia na profilaktykę. Przez wiele lat to właśnie profilaktyka stanowiła poważną bolączkę wojskowej służby zdrowia. MON wraz z Inspektoratem Wojskowej Służby Zdrowia
zamierzają to zmienić. Wojsko od kilkunastu lat przygotowuje się do rozszerzenia zakresu profilaktyki leczenia żołnierzy. Niestety w przeszłości na przeszkodzie do tego stanęły zmiany organizacyjne w krajowej służbie zdrowia.
Programy profilaktyczne, uznawane
wówczas za szczególne przywileje wojska, funkcjonowały nie tylko w MON,
ale także w innych służbach mundurowych oraz w szkołach, dotyczyły trans36 przegląd logistyczny
portu czy górnictwa. Kiedy odpowiedzialność za zdrowie żołnierzy przejął
Narodowy Funduszu Zdrowia, programy przestały funkcjonować.
Po powstaniu kas chorych i wejściu
w życie nowych ustaw wszystkie prowadzone i planowane programy profilaktyczne zostały resortowi obrony zabrane –
wspomina kmdr Andrzej Zabielski, szef
Oddziału Lecznictwa i Profilaktyki Inspektoratu Wojskowej Służby Zdrowia.
W Siłach Zbrojnych najbardziej znany
był tzw. program KOR, czyli program
osłony układu krążenia. Zaprzestano jego realizacji akurat wtedy, kiedy zaczął
się najlepiej rozwijać. W ramach tego
programu zbierano materiały kardiolo2009/02
giczne kadry, opracowywano sposoby leczenia
i zalecenia zdrowotne. Niestety NFZ nie dał wojsku ani złotówki na kontynuację programu KOR.
Potrzeba będzie wielu lat, by program mógł ponownie funkcjonować w armii.
Kody dłuższego życia
Wprowadzanie zmian umożliwiła decyzja nr 3
ministra obrony narodowej z 2007 roku. Dokument
wprowadził dwa programy medyczne. Pierwszym
był właśnie program ochrony układu krążenia. Jego
zasięg został jednak ograniczony do żołnierzy, którzy przekroczyli 35 rok życia. Na rozszerzenie zasięgu programu na razie nie starcza pieniędzy.
Drugi z wprowadzonych w ubiegłym roku projektów – tzw. program cytogenetyczny, wywołał
poruszenie w Polsce, w Europie, a nawet na świecie. Popularnie nazywany jest programem identyfikacji genetycznej.
Nie zamierzamy grzebać w genach żołnierzy, tylko badając je, dowiedzieć się na co chorowali i na
jakie choroby o podłożu genetycznym mogą w przyszłości zachorować – podkreśla kmdr Zabielski.
W ciągu kilku najbliższych lat każdy żołnierz
powinien mieć wykonane badania laboratoryjne,
na podstawie których określony zostanie zapis
jego indywidualnego kodu genetycznego. Według
oficerów IWSZ zawierać on będzie szczegółowe
dane dotyczące nie tylko obecnego stanu zdrowia
żołnierza, ale także indywidualnych predyspozycji zdrowotnych i psychicznych. Dzięki tym danym możliwe będzie określenie skłonności żołnierza do dziedziczenia chorób, a nawet stwierdzenie, czy badany w ogóle nadaje się do służby,
a jeśli tak – to na jakim stanowisku.
Przeprowadzone testy i badania pozwolą też
sprawdzić, czy geny żołnierza pozwalają mu latać
współczesnymi samolotami, służyć na okrętach
podwodnych, w jednostkach specjalnych lub być
płetwonurkiem. Zapis genetyczny wskaże również, czy podczas służby w tropiku u żołnierza
nie ujawnią się skłonności do jakiejś choroby.
To groźna wiedza. MON zdaje sobie sprawę
z tego, że ktoś, kto zdobyłby wyniki badań cytogenetycznych żołnierzy miałby naszą armię jak
na dłoni – dlatego muszą być one tajne. Sam program jest jawny, poinformowano o nim w Dzienniku Ustaw MON. Jawny jest również sposób
2009/02
Zapobieganie
Profilaktykę w zakresie ochrony przed chorobami
układu krążenia należy zaczynać bardzo wcześnie,
zanim pojawią się w nim wyraźne zmiany. Tymczasem trudna, stresująca służba sprawia, iż problemy z sercem czy krążeniem mają coraz młodsi
żołnierze – podkreśla gen. bryg. Andrzej Wiśniewski, szef Inspektoratu Wojskowej Służby Zdrowia.
wykonywania badań. Tajne będą tylko wyniki.
Znać je będzie jedynie zespół wykonujący badania
i nikt więcej – podkreśla kmdr Zabielski.
Zdaniem lekarzy wiedza o predyspozycjach
i obciążeniach zdrowotnych żołnierzy ma wiele
zalet – często może ocalić życie, zwłaszcza podczas misji. Kadra służy tam przecież w różnych
warunkach. Dzięki wiedzy zebranej podczas badań cytogenetycznych łatwiejsze będzie np. przetaczanie krwi w szpitalach polowych. Rozpoznanie obciążeń genetycznych pozwoli też na skuteczniejszą walkę z ewentualnymi chorobami,
zwłaszcza nowotworowymi. Może być również
pomocne przy doborze sprzętu ortopedycznego.
Nie jest to bajka o żelaznym wilku. Dla lekarzy
wojskowej służby zdrowia taka jest rzeczywistość.
Dzięki przyzwoleniu dowództwa Wojsk Lądowych zespół kierowany przez prof. Kozłowskiego
podczas tegorocznych letnich poligonów przebadał ok. 1,5 tysiąca żołnierzy. A to dopiero początek. Nie chcemy straszyć kadry ewentualnymi
przypadłościami z przyszłości, ale mając tę wiedzę
zadbać o skuteczną opiekę profilaktyczną żołnierzy. Aby w sytuacji, kiedy choroba już wystąpi
móc ją leczyć w jak najwcześniejszym stadium,
nie czekając aż się rozwinie – podkreśla gen. bryg.
Andrzej Wiśniewski, szef IWSZ.
W zeszłym roku w Warszawie utworzono
pierwszą pracownię cytogenetyczną. Druga ma
rozpocząć działanie jeszcze w tym roku w Bydgoszczy. Lekarze tłumaczą, że są to pracownie
cytogenetyczne, inne od genetycznych istniejących w wielu szpitalach w kraju.
Najpierw męskie sprawy
W 2008 roku w Siłach Zbrojnych wprowadzono kolejne dwa programy. Jednym z nich jest profilaktyczny program ochrony mężczyzn przed
przegląd logistyczny
37
ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE Profilaktyka medyczna
rakiem stercza, czyli gruczołu krokowego. Rak Zdaniem szefa IWSZ, każdy z tych programów
stercza jest – w skali Europy i świata – drugim warto będzie przedłużyć. Za kilka lat w wojsku
pod względem częstotliwości występowania. pojawi się nowa populacja żołnierzy, do użytku
W Polsce jest na trzeciej pozycji po raku płuc i żo- wejdą nowe urządzenia diagnostyczne a nowe prełądka u mężczyzn. Zaniedbania w leczeniu tej paraty pozwolą na wykonywanie szybkich testów
dolegliwości kończą się tragicznie. Konsultant diagnozowania.
wojskowej służby zdrowia w dziedzinie urologii
Potrzeba regularnych przeglądów
opracował założenia programu, dzięki czemu jeszWojskowa służba zdrowia chce powrócić do
cze w tym roku zostanie on wprowadzony w całym kraju. Obejmie mężczyzn, u których badania corocznie wykonywanych badań okresowych. To
PSA (badanie krwi pozwalające wykryć raka ster- konieczność, jeśli wojsko ma poznać rzeczywisty
cza) potwierdzą odchylenia od stanu prawidłowe- stan zdrowia kadry oraz określić najbardziej pogo. Kmdr Zabielski zapewnia, że jeszcze we wrze- trzebne programy profilaktyczne przyszłości.
śniu br. w Sztabie Generalnym rozpoczną się ba- Sprawozdania medyczne dotyczące stanu zdrowia
żołnierzy zawodowych w ostatnich latach nie są
dania kadry m.in. w zakresie tego programu.
W tym roku rozpoczął się również kolejny pro- optymistyczne. Rośnie liczba kadry z chorobami
gram profilaktyczny, przeznaczony raczej dla i schorzeniami wykrywanymi zbyt późno. Dotylekarzy – program telemetryczny. Jego zasięg czy to przede wszystkim chorób onkologicznych,
ma być jednak znacznie szerszy niż przeprowa- układu krążenia czy płuc.
dzanie zabiegów operacyjnych przez
NOTATKA
uznanych specjalistów na odległość,
Brak systematycznego prowadzenia tych badań to również efekt przemian
przy wykorzystaniu kamer telewizyjstrukturalnych w wojsku, gdyż służba zdrowia włączona została do powszechnego, cywilnego systemu opieki zdrowotnej.
nych. Program umożliwia kontakt ze
specjalistami przez stosowną sieć
Korzyści z podjęcia jak najwcześniejszego lew każdej chwili, w dzień i w nocy, w kraju i za
granicą. Pozwala nie tylko na śledzenie operacji czenia nawet najbardziej groźnych chorób są oczyprzez sieć informatyczną, ale także na obserwo- wiste. W wielu przypadkach zbyt późne podjęcie
wanie badań laboratoryjnych lub przesyłanie leczenia zmniejsza szanse pacjenta na wyzdrowienie i jest o wiele kosztowniejsze, naraża go też
obrazów do szerszej konsultacji.
Kierownictwo IWSZ przygotowuje się do na dodatkowe cierpienia. Nowotwór w rozwinięwprowadzenia kolejnych programów profilak- tym stadium z reguły trzeba usunąć wraz z narzątycznych w 2009 roku. Chcemy m.in. objąć kadrę dem, na którym jest umiejscowiony. Potem naleczynnym poradnictwem zdrowotnym, zapobie- ży długo stosować chemioterapię. Nowotwór we
gawczą opieką leczniczą – głównie chorób cy- wczesnym stadium można wypalić laserem, usuwilizacyjnych, ale także najczęściej występują- nąć bez użycia skalpela.
Gen. bryg. Andrzej Wiśniewski, szef IWSZ
cych w wojsku – wyjaśnia generał Wiśniewski.
W przyszłości wszyscy żołnierze objęci zostaną przekonuje: Tak naprawdę, to obecnie, kiedy nie
kompleksową opieką. Już obecnie przygotowany prowadzi się regularnie badań okresowych nie
jest program laryngologiczny. W Wojskowym wiemy, jaki jest rzeczywisty obraz stanu zdrowia
Instytucie Higieny i Epidemiologii opracowano kadry. Nie mamy żadnych możliwości prowadzezasadnicze założenia programu mikrobiologicz- nia rzetelnych badań porównawczych dotycząnego w zakresie ochrony przed chorobami szcze- cych zarówno zachorowalności kadry, jak i najgólnie niebezpiecznymi. Do celowości ich wpro- częstszych schorzeń, na które zapadają.
W Siłach Zbrojnych przestały obowiązywać
wadzenia musimy wcześniej przekonać decydenwcześniejsze, wewnątrzresortowe ustalenia dotytów – dodaje kmdr Zabielski.
Założono, że wszystkie programy będą konty- czące prowadzenia badań okresowych. Dotychnuowane przez pięć lat. Nie znaczy to, że po tym czas organizowano je rokrocznie. Jeśli w trakcie
czasie muszą zostać obligatoryjnie przerwane. badań lekarz zauważył u pacjenta objawy choro-
38 przegląd logistyczny
2009/02
by, to kwalifikował go do odpowiedniej grupy
zdrowotnej i w zależności od potrzeb kierował na
badania dodatkowe. Oddzielnie prowadzone były
badania pilotów. Uwagę zwracano szczególnie na
ich uzębienie i układ krążenia. Szczegółowe badania prowadzono również u marynarzy, z wyszczególnieniem załóg okrętów podwodnych.
Zdarzało się nawet, że za uporczywe unikanie
wykonania badań okresowych dowódca dyscyplinował żołnierzy groźbą kary. Kiedy wojsko włączono do krajowego systemu lecznictwa i profilaktyki, kadrę zaczęły obowiązywać przepisy ustawy
o służbie medycyny pracy, zawarte w kodeksie pracy. Według norm kodeksowych pracodawca powinien organizować badania okresowe raz na trzy
lata. W razie konieczności kodeks pozwala pracodawcy nawet na częstsze ich organizowanie. Nie
mówi jednak skąd wziąć na to pieniądze – tak uważa ppłk lek. med. Tomasz Grzelecki, szef wojskowej
służby medycyny pracy w IWSZ.
Cywilne przepisy dla wojska szybko stały się
martwe. Nikt nie zmuszał żołnierzy do badań,
a dowódcy nie mieli żadnej możliwości ani obowiązku sprawdzania, czy takie badania zostały
przez podwładnych wykonane. Było to zresztą
niemożliwe. Żołnierze leczą się obecnie gdzie
chcą, także w cywilnych przychodniach i szpitalach. Część z nich robi to dlatego, że nie ma takiej
możliwości w jednostce. Inni – bo nie chcą, by
stan ich zdrowia był znany dowódcy. Obawiają
się, że mógłby on tę wiedzę wykorzystać przy
zmianie struktur jednostki lub wyznaczaniu na
kolejne stanowiska służbowe.
Skoro w jednostce nikt nie nakazuje ani nie egzekwuje tego obowiązku, większość żołnierzy badań okresowych nie wykonuje w ogóle. Tłumaczą
to brakiem czasu albo ochoty, niechęcią do czekania w kolejkach na korytarzach przychodni.
Lekarze wojskowi przyznają, że powrót do badań okresowych prowadzonych raz w roku to dla
wojska dobre i potrzebne rozwiązanie. Stąd naleganie na powrót do starego.
Powrót do tradycji
Chcemy wprowadzić nowe zasady odbywania
badań okresowych. Tak jak wcześniej, mają one
być prowadzone raz w roku. Będą jednak bardziej
wszechstronne, a ich zakres znacznie szerszy. Szef
2009/02
Potrzeby profilaktyki
R
ealizowany wcześniej armijny system badań
okresowych legł w gruzach, powstała zatem
wyrwa w profilaktycznych badaniach kadry. Dla wojska, chociażby z konieczności stałego monitorowania stanu zdrowotności kadry oraz potrzeb tworzenia programów profilaktyki zdrowotnej, to sytuacja
trudna do przyjęcia – uważa kmdr Andrzej Zabielski,
szef Oddziału Profilaktyki i Lecznictwa IWSZ.
IWSZ przygotował już wytyczne w sprawie profilaktycznej opieki zdrowotnej w resorcie, a także
harmonogram działań wojskowej służby zdrowia
w tym zakresie – mówi płk Sławomir Marat, zastępca szefa IWSZ.
Zgodnie z nowymi ustaleniami żołnierze mają
być poddawani m.in. badaniom wstępnym, przeprowadzanym po przybyciu do jednostki lub przy
zmianie stanowiska. Zasadniczy charakter mają
mieć badania okresowe i kontrolne, podczas których w znacznie większym zakresie wykonywane
będą badania dodatkowe.
W zależności od stanu zdrowia czy ewentualnych schorzeń żołnierze przechodzić będą konsultacje specjalistyczne. Oprócz kardiologicznych czy
okulistycznych, kierowani mogą też być na badania
neurologiczne, psychologiczne czy psychiatryczne,
zaś w przypadku kobiet żołnierzy – ginekologiczne (cytologia, USG piersi i mammografia).
Na badania żołnierze zgłaszać się będą ze skierowaniem od dowódcy jednostki lub innego
uprawnionego przełożonego.
Badania mają być prowadzone we wszystkich
zakładach zdrowotnych nadzorowanych przez
MON. Przede wszystkim w macierzystych, publicznych zakładach opieki zdrowotnej, którymi
obecnie są wszystkie jednostki wojskowe posiadające ambulatorium lub izbę chorych, ale także
w szpitalach, które są wiodącymi dla obwodów
profilaktycznych, oraz innych placówkach wojskowej służby zdrowia, dla których organem założycielskim jest MON, czyli np. wojskowych
przychodniach specjalistycznych czy innych szpitalach niż wiodące. Dzięki planom badań oraz
organizowaniu ich w jednostkach organizacyjnych kadra nie będzie tracić czasu (jak czyni to
przegląd logistyczny
39
Prowadzenie podstawowych
czynności profilaktycznych
obecnie) na czekanie w kolejkach do specjalisty
czy lekarza pierwszego kontaktu.
Badania profilaktyczne kończyć się mają wydaniem orzeczenia lekarskiego w formie zaświadczenia ważnego przez 12 miesięcy lub krócej,
jeżeli jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia żołnierza zawodowego. Po zakończeniu roku kalendarzowego lekarz jednostki ma
składać dowódcy meldunek o wykonaniu badań
okresowych oraz przedstawiać listę żołnierzy, którzy nie zgłosili się na badania okresowe.
W wytycznych, które w niedalekiej przyszłości
znajdą się w decyzji MON, dotyczącej zasady sprawowania opieki zdrowotnej nad żołnierzami zawodowymi, znalazło się również pojecie dyspanseryzacji. Jest to metoda prowadzenia czynnego poradnictwa, wyrażającego się sprawowaniem planowej
opieki zapobiegawczo-leczniczej w ramach służby
medycyny pracy – wyjaśnia ppłk Grzelecki.
Opieka ta dotyczyć będzie żołnierzy, których
stan wymaga szczególnego nadzoru lekarskiego
(np. nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa,
stan zdrowia po zawale itp.). Żołnierze objęci dyspenseryzacją podlegać będą badaniom kontrolnym niezależnie od prowadzonych badań okreso40 przegląd logistyczny
wych w takim zakresie, jakiego będzie wymagał
ich stan zdrowia.
Zakończenie
Celem badań okresowych ma być przede
wszystkim wyłonienie grupy żołnierzy, dla których konieczna będzie dodatkowa opieka zdrowotna. Nie po to, aby zwolnić ich do rezerwy,
bo są chorzy, ale po to, by poprawić ich stan
zdrowia, przywrócić do dalszej służby. Opieka
ta obejmie badania lekarskie, ale także wykrywanie i usuwanie czynników szkodliwie wpływających na stan zdrowia, wczesne stosowanie
środków zmierzających do zachowania zdrowia
i sprawności fizycznej a w konsekwencji również bojowej.
Wszyscy żołnierze będą mieli określaną kategorię zdrowia. Pod stałą opieką lekarza znajdą się
m.in. osoby z przewlekłymi schorzeniami, których
stan zdrowia wymaga systematycznej obserwacji
oraz prowadzenia badań kontrolnych i specjalistycznych. Wykaz chorób i schorzeń liczy siedemnaście pozycji. Obejmuje m.in. stany po zawale
serca, miażdżycę naczyń, nadciśnienie, nerwice,
cukrzycę i otyłość, a także przewlekłe zapalenie
jamy ustnej itp.

2009/02
artur bartkiewicz
ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE Profilaktyka medyczna
Transformacja logistyki
DOŚWADCZENIA
Jest absolwentem
WSOWInż (1985),
AON (1996)
i Podyplomowych
Studiów Operacyjno-Logistycznych
Oficerów Logistyki SZ
RP AON (2002).
Doktorant IV roku
studiów
doktoranckich
w AON. W latach
1996–2003 służył
w pionie logistyki
16 BZ. Od 2003 r.
starszy specjalista
Zakładu
Operacyjnego
Centrum Symulacji
i Komputerowych
Gier Wojennych AON.
.
robert siemaszko
ppłk dypl. Sławomir
Byłeń
Akademia
Obrony Narodowej
Zabezpieczenie
logistyczne wojsk
lądowych USA
Każde państwo odpowiada za zabezpieczenie logistyczne swoich
sił zbrojnych, a także ponosi wspólną odpowiedzialność za
wielonarodowe operacje NATO. Ułatwia to standaryzacja oraz
zamienność sprzętu (zamienność części i podzespołów, uzbrojenia
i sprzętu wojskowego, paliwa oraz głównych środków bojowych),
jak również zastosowanie odpowiednich procedur.
P
od koniec XX wieku w Stanach
Zjednoczonych rozpoczęto
operację transformacji sił lądowych pod nazwą „Force XXI”1,
zmodyfikowaną w 2006 roku, która zakłada utworzenie do końca 2012 roku
sił zdolnych do realizacji zadań wynikających z nowych wyzwań i zagrożeń. Jej
głównym celem jest długotrwałe zwiększenie zdolności operacyjnej wojsk.
2009/02
Wdrażane zmiany w siłach lądowych
dotyczą w dużej mierze zaimplementowania najnowszych technologii, niezbędnych do zapewnienia wojskom lądowym
równorzędnego z pozostałymi rodzajami
sił zbrojnych poziomu zaawansowania
technologicznego uzbrojenia i sprzętu
A. Feickert: U. S. Army’s Modular Redesign. Issues for
Congress, Congressional Research Service. Washington
2006, uaktualnienie z 5 maja, s. CRS-7.
1
przegląd logistyczny
41
DOŚWADCZENIA Transformacja logistyki
Wnioski logistyczne
A
nalitycy wojskowi Stanów Zjednoczonych na
podstawie doświadczeń z konfliktów zbrojnych
wysnuli wnioski, z których wynika, że współczesne
i przyszłe wyzwania na miarę XXI wieku wymagają
od wojsk lądowych zdolności do realizacji pełnego
spektrum zadań operacyjnych, bez względu na położenie geograficzne obszaru teatru działań i intensywność planowanych operacji.
wojskowego (UiSW). Wprowadzane zmiany zmierzają równocześnie w kierunku dostosowania struktur organizacyjnych i zmian w systemie szkolenia.
Przyczyny transformacji logistyki
Program transformacji zakłada, że rozwój wojsk
lądowych powinien uwzględniać czynniki determinujące zarówno działania bojowe w konfliktach
o dużej i małej skali (operacje militarne), jak
i działania poniżej progu wojny (operacje niemilitarne), w tym operacje reagowania kryzysowego
i operacje pokojowe.
Analizując założenia procesu transformacji wojsk
lądowych USA, można dokonać uogólnień i wyróżnić trzy zasadnicze grupy czynników warunkujących koncepcję rozwoju i plany modernizacyjne.
Należy zaliczyć do nich zapewnienie posiadania:
− odpowiednich zdolności operacyjnych;
− odpowiednich struktur organizacyjnych;
− zaawansowanych technologii w obszarze
uzbrojenia i wyposażenia.
W pierwszej grupie czynników determinujących osiągnięcie zdolności operacyjnych wojsk
lądowych analitycy za istotne uznają posiadanie
zdolności do:
− sprawnego dowodzenia i prowadzenia skutecznego rozpoznania;
− szybkiego przegrupowania, sprawnego rozwinięcia i natychmiastowego działania;
− prowadzenia skutecznych i rozstrzygających
działań;
− elastycznego prowadzenia działań;
− podtrzymania ciągłości działań;
− ochrony sił własnych i zapewnienia im bezpieczeństwa w pełnym zakresie;
− prowadzenia operacji połączonych i wielonarodowych.
42 przegląd logistyczny
Założenia transformacji w obszarze struktur
organizacyjnych nie przewidują głębokich zmian
na szczeblu strategicznym. Naczelnym organem
dowodzenia wojsk lądowych USA pozostaje dowództwo sił lądowych USA FORSCOM (US
Army Forces Command). Podlegają mu dowództwa operacyjne odpowiedzialne za poszczególne
teatry działań niemal na wszystkich kontynentach świata.
W ramach zmian struktur organizacyjnych i zadań wojsk operacyjnych przewiduje się likwidację
stacjonującego w Niemczech V Korpusu, pozostawienie trzech korpusów oraz dowództw sześciu
armii sił lądowych o różnych kategoriach gotowości bojowej2.
Największe zmiany dotyczą szczebla taktycznego dywizji i brygad ogólnowojskowych oraz
brygad wsparcia i zabezpieczenia działań. Trzonem wojsk operacyjnych pozostaną dywizje
w składzie: modułowe dowództwo dywizji oraz
trzy lub cztery brygady bojowe. Oprócz brygad
ogólnowojskowych w skład dywizji wchodzić będą ponadto: brygada artylerii, brygada lotnictwa
wojsk lądowych oraz w zależności od planowanych zadań inne oddziały wsparcia i zabezpieczenia, podporządkowane na okres prowadzenia operacji dowództwom dywizji.
Obecnie trwa proces przekształcania brygad
sił lądowych, wchodzących w skład zarówno
wojsk operacyjnych (US Army), jak i obrony
terytorialnej (Army National Guard3), w modułowe Brygadowe Grupy Bojowe (ang. Brigade Combat Team – BCT) i Brygadowe Modułowe Grupy Wsparcia Bojowego (ang. Support
Modular Brigade Combat Team – SMBCT).
Zakończenie reorganizacji ma nastąpić do końca 2015 roku.
W ramach reorganizacji jednostek bojowych
zdolnych do samodzielnego prowadzenia różnorodnych działań operacyjnych trwa proces
tworzenia trzech typów brygadowych grup bojowych4:
2 http://en.wikipedia.org/wiki/Transformation_of_the_United_States_Army.
3 Powszechnie stosowana nazwa to Gwardia Narodowa.
4 A. Feickert: U.S. Army’s… s. CRS-6–8; Transformation of the
United States Army. http://en.wikipedia.org/wiki/ _of_the_United_
States_Army.
2009/02
− brygad ciężkich: pancerno-zmechanizowanych,
przeznaczonych przede wszystkim do prowadzenia
działań w konfliktach o dużej intensywności;
− brygad piechoty zmotoryzowanej na samochodach opancerzonych HMMWV, przeznaczonych do prowadzenia misji stabilizacyjnych;
− brygad lekkich na kołowych transporterach
opancerzonych, przeznaczonych głównie do prowadzenia operacji reagowania kryzysowego.
Ocenia się, że powstała po reorganizacji zróżnicowana struktura organizacyjna dywizji i utworzenie modułowych brygadowych grup bojowych
umożliwią prowadzenie operacji zarówno o dużej,
średniej, jak i małej intensywności oraz zadań
związanych z utrzymaniem pokoju. Rodzaj planowanej do użycia brygadowej grupy bojowej zależeć będzie od przewidywanych zadań i charakteru prowadzonej operacji.
Trzecia grupa czynników determinujących
osiągnięcie zdolności operacyjnych wojsk lądowych odnosi się do konieczności zaimplementowania zaawansowanych technologii w obszarze
uzbrojenia i wyposażenia. Wnioski z przeprowadzonych analiz i ocen procesu transformacji
wojsk lądowych USA wskazują, że zmiany powinny objąć swoim zasięgiem również długofalową modernizację sprzętu i uzbrojenia wojskowego5. Zdaniem amerykańskich specjalistów
kluczem do wprowadzenia programu opartego
na jednostkach modułowych jest osiągnięcie
znacznego wzrostu jakościowego systemów walki dla brygad modułowych.
Proces modernizacji UiSW powinien objąć
przede wszystkim: systemy dowodzenia i łączności, sprzęt wojsk rakietowych i artylerii oraz broń
wsparcia. Koncepcja przewiduje jednocześnie
osadzanie systemów uzbrojenia i wyposażenia na
modułowych platformach kołowych.
Docelowo jednostki modułowe wojsk lądowych
powinny być wyposażone w sprzęt spełniający
wymagania taktyczno-techniczne w zakresie:
– możliwości ogniowych (dzięki zwiększeniu
skuteczności rażenia wozów bojowych najnowszej
generacji);
– możliwości manewrowych, oznaczających duże możliwości trakcyjne, większy zasięg i niskie
zużycie paliwa oraz zapewniających skuteczną walkę z wozami bojowymi najnowszych generacji;
2009/02
Podstawowe zasady
Naczelną zasadą zabezpieczenia logistycznego w siłach lądowych USA zarówno w konfliktach
o dużej intensywności, jak i konfliktach niewojennych, wskazywana jest odpowiedzialność (responsiveness), która za priorytetowe uznaje przeświadczenie, że UiSW oraz środki bojowe i materiałowe
(ŚBiM) muszą docierać do wojsk w odpowiedniej
ilości, we właściwym czasie, w odpowiednie miejsce oraz mieć odpowiednią jakość6.
– uniwersalności środków rażenia, sprowadzającej się do łączenia właściwości armat czołgowych, przeciwpancernych pocisków kierowanych
oraz wyrzutni rakiet przeciwlotniczych;
– odporności na środki ogniowe przeciwnika,
zapewniającej wysoki poziom ochrony żołnierzy
dzięki zastosowaniu nowoczesnego opancerzenia oraz systemów ostrzegania i przeciwdziałania
rażeniu;
– możliwości implementacji zautomatyzowanych systemów dowodzenia, rozpoznania i kierowania ogniem przy jednoczesnym zapewnieniu
bezpiecznej i niezawodnej łączności oraz włączeniu w jednolitą sieć informatyczną;
– zdolności do przerzutu drogą powietrzną;
– podatności remontowej, oznaczającej możliwość
sprawnego remontu (wymiany zespołów, podzespołów) dzięki zastosowaniu konstrukcji modułowej.
Koncepcja transformacji
zabezpieczenia logistycznego
Za przedstawionymi zmianami organizacyjnymi i sprzętowymi wojsk operacyjnych postępuje
proces transformacji w obszarze logistyki, zmierzający do przystosowania struktur organizacyjnych jednostek logistycznych, zdolnych do zabezpieczenia zdefiniowanych na nowo obszarów
zadaniowych wojsk operacyjnych sił lądowych.
Z analizy amerykańskich dokumentów doktrynalnych i regulaminów wynika, że wizja logistyki sił lądowych XXI wieku wymaga między innymi nowej organizacji, nowej doktryny, zastosowania zawansowanych technologii w zakresie
A. Feickert: U.S. Army’s… s. CRS-14.
Field Manual FM 4-0. Combat Service Support. Headquarters of
the Army, Washington DC, sierpień 2003, rozdz. 1, pkt. 1-10 – 1-18.
5
6
przegląd logistyczny
43
DOŚWADCZENIA Transformacja logistyki
wyposażenia i przepływu zasobów logistycznych
oraz włączenia systemu logistycznego w jednolitą sieć informatyczną7. W celu zapewnienia zdolności operacyjnych zabezpieczanych wojsk zmiany koncepcyjno-organizacyjne logistyki powinny
opierać się między innymi na modelu uwzględniającym skuteczność zaopatrywania i zaawansowane technologie zwiększające możliwości systemu logistycznego. Założenia przewidują przede
wszystkim przeprowadzenie zmian w zakresie:
– modelu doktrynalnego zabezpieczenia logistycznego;
– organizacji i podporządkowania jednostek
logistycznych;
– włączania w struktury jednostek logistycznych
elementów z różnych rodzajów wojsk i służb;
– zwiększania możliwości wykonawczych systemu zabezpieczenia logistycznego na rzecz poprawy zdolności wojsk operacyjnych.
W wojskach lądowych USA system logistyczny funkcjonuje na trzech szczeblach: strategicznym, operacyjnym i taktycznym. Szczebel strategiczny obejmuje centralne organy logistyki,
które rozmieszczone są w kontynentalnej części
kraju i odpowiadają za zabezpieczenie logistyczne wszystkich rodzajów wojsk i służb sił lądowych. Szczebel operacyjny obejmuje instytucje
oraz jednostki i oddziały bezpośrednio zabezpieczające wojska na teatrze działań wojennych. Organy szczebla operacyjnego rozmieszczane są
w tylnej strefie teatru działań wojennych i wykonują zadania związane z:
– organizacją przegrupowania i transportem
strategicznym pomiędzy terytorium USA a strefą
działań bojowych;
– gromadzeniem, przechowywaniem i dystrybucją zapasów środków materiałowych;
– transportem i zaopatrywaniem wojsk znajdujących się w strefie działań bojowych;
– organizacją i realizacją zadań zabezpieczenia
technicznego;
– organizacją ochrony i obrony dróg komunikacji.
Szczebel taktyczny obejmuje: związki taktyczne, oddziały i pododdziały logistyczne podległe
korpusom, dywizjom i brygadom przeznaczone
do wykonania zadań zabezpieczenia materiałowego, technicznego, transportowego i medycznego
44 przegląd logistyczny
walczących wojsk, a także ochrony rejonów rozmieszczenia jednostek i urządzeń logistycznych.
Funkcje zabezpieczenia logistycznego
System zabezpieczenia logistycznego CSS
(Combat Service Suport), zakłada realizację następujących funkcji logistycznych: zaopatrzeniowej (Supply), gospodarczo-bytowej (Field Services), obsługowo-remontowej (Ordnance Support),
transportowej (Transportation Support), medycznej (Heath Service Support), personalnej (Human
Resource Support), finansowej (Financial Management Operations) oraz prawnej (Legal Support
Operations), religijnej (Religious Support) i rozrywkowej (Band Support)8.
W ocenie autora szczególnie istotne z racji
stworzenia podstaw osiągnięcia powodzenia
w walce są funkcje materiałowa oraz obsługowo-remontowa. Pierwsza, w ramach zadań logistyki konsumenta, obejmuje między innymi
zaopatrywanie wojsk w UiSW oraz ŚBiM. Druga precyzyjnie określa, że w przygotowaniu
i prowadzeniu współczesnych operacji przez
kontyngenty wojsk lądowych za priorytetowe
należy uznać świadczenie usług specjalistycznych, w tym obsługiwania, remontu i ewakuacji
technicznej UiSW.
Z analizy i oceny ostatnich konfliktów zbrojnych wynika, że dowódca operacji połączonej
powinien posiadać odpowiednie narzędzia do realizacji powyższych funkcji związanych z kontraktowaniem usług komercyjnych, z usługami
świadczonymi przez państwo gospodarza, czy też
ze świadczeniem wzajemnych usług między państwami wysyłającymi swoje siły w ramach logistyki sojuszniczej lub wielonarodowej.
Wobec tak przyjętych zasad, funkcji i celów
praktyczne funkcjonowanie systemu zabezpieczenia logistycznego komponentu wojsk lądowych
w operacjach połączonych opiera się na ustalonych,
zgodnych z priorytetami dowódcy zadaniach zabezpieczenia logistycznego, do których należą:
– zaopatrywanie (Supply), obejmujące pozyskiwanie, zarządzanie, odbiór, przechowywanie
Zob.: Field Manual FM 4 -93.52. Tactics, Techniques and Procedures for the Division Support Command (Digitized). Headquarters Department of the Army, Washington DC, z 2 maja 2002 r., rozdz. 1.
8 Tamże, pkt. 1-19.
7
2009/02
SBDE
(1)
HHC
(2)
BSTB
(6)
QMB
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
(9)
(3)
BSB
(7)
QMB
ENG
–
–
–
–
–
–
–
–
–
(5)
ASB
(6)
Headqurters and Headqurters Company
Brigade Special Troops Battalion
Brigade Support Battalion
Aviation Support Battalion
Combat Sustainment Support Battalion
Quartermaster Battalion
Engineering Battalion
Military Police Battalion
ABC Company
(4)
CSSB
(8)
MP
(9)
ABC
sztab i kompania dowodzenia*
bspec /kł, koirr, kr/
blog brygady bojowej
blog brygady LWL
batalion podtrzymywania zdolności oddziałów rodzajów wojsk ZT
btr /mps lub wody/
binż
batalion Żandarmerii Wojskowej
kompania obrony przed BMR
* odpowiedniki w SZRP
Źródło: opracowanie własne na podstawie http://www.globalsecurity.org/military/agency/army/3id-discom.htm.
Rys. 1. Struktura organizacyjna brygady podtrzymania zdolności operacyjnych dywizji
i dystrybucję wszystkich klas środków zaopatrzenia z wyjątkiem klasy VIII9;
– świadczenie usług gospodarczo-bytowych
(Field Services);
– zabezpieczenie transportowe (Transport Support);
– zabezpieczenie techniczne (Ordnance Support);
– zabezpieczenie medyczne (Heath Service
Support);
– zabezpieczenie personalne (Personnel Service Support);
– obsługa finansowa operacji (Financial Management Operations).
Organizacja systemu
zabezpieczenia logistycznego
W ujęciu strukturalnym system logistyczny na
2009/02
wszystkich szczeblach organizacyjnych wojsk
lądowych tworzą dwa piony logistyczne: planistyczny i wykonawczy. Logistyka planistyczna
to organy kierowania logistyką, przeznaczone do
zarządzania systemem logistycznym odpowiedniego szczebla dowodzenia. Stanowią jedną z komórek organizacyjnych sztabu. W jej skład
wchodzą zarządy, oddziały, wydziały i sekcje
G-4/S-4 podporządkowane szefom sztabów. Logistyka wykonawcza to natomiast związki taktyczne, oddziały i pododdziały logistyczne podległe dowódcy określonego szczebla organizacyjnego, których funkcją jest realizacja zadań
zabezpieczenia logistycznego na rzecz wojsk
walczących.
W logistyce narodowej sił zbrojnych USA obowiązuje podział środków bojowych i materiałowych na 10 klas zaopatrzenia.
9
przegląd logistyczny
45
DOŚWADCZENIA Transformacja logistyki
CSSB
(1)
HHQ CO
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(2)
S & S CO
Headqurters & Headqurters Company
Supply & Service Company
Transportation Motor Company
Division Support Medical Company
Heavy Maintenance Company
Electronic Maintenance Company
(3)
TMT CO
–
–
–
–
–
–
(4)
MED CO
(5)
HMANT CO
(6)
EMANT CO
dowództwo i kompania dowodzenia
kompania zaopatrzenia i obsługi
kompania transportowa
kompania wsparcia medycznego ZT
kompania remontowa sprzętu ciężkiego
kompania remontowa sprzętu elektronicznego
Źródło: opracowanie własne na podstawie FM 4-93.52. Department of the Army, Waszyngton 2 maja 2002 r., rozdz. 1.
Rys. 2. Struktura organizacyjna batalionu podtrzymania zdolności operacyjnych
jednostek rodzajów wojsk dywizji
Logistykę wykonawczą korpusu wojsk lądowych USA stanowiły dotychczas dowództwa
wsparcia logistycznego (COSCOM i DISCOM10)
oraz podległe im oddziały i pododdziały logistyczne. Logistyka wykonawcza nie występowała na
szczeblu oddziału i pododdziału – w działaniach
bojowych wsparcie logistyczne otrzymywały one
ze szczebla dywizji.
Nowa koncepcja organizacji zabezpieczenia
logistycznego wojsk „Force XXI” na szczeblu
operacyjnym i taktycznym przewiduje, że system
logistyczny powinien spełniać wymagania koncepcji modułowych brygadowych grup bojowych
i wsparcia bojowego. Oznacza to, że organizacja
systemu zabezpieczenia logistycznego powinna
opierać się również na modułowych, mobilnych
i zintegrowanych (wielofunkcyjnych) oddziałach
i pododdziałach logistycznych. Temu celowi służy proces tworzenia brygad podtrzymania zdolności SBDE (Sustainment Brigade)11, podporządkowanych na czas prowadzenia operacji dowódcy
operacyjnemu (OPCOM)12. Docelowo planowane
jest utworzenie trzynastu tego typu brygad, w tym
trzech szczebla operacyjnego, zabezpieczających
potrzeby trzech korpusów i dziesięciu szczebla
taktycznego, zabezpieczających potrzeby zreor46 przegląd logistyczny
ganizowanych (czynnych) dywizji. Każda brygada odpowiedzialna będzie za zabezpieczenie logistyczne odpowiednio: korpusu (w tylnej strefie
wsparcia) lub dywizji (w wysuniętej strefie wsparcia). Brygady te o różnym składzie, zależnym od
ilości i składu zabezpieczanych modułowych brygadowych grup bojowych oraz pozostałych jednostek wsparcia i zabezpieczenia, stanowić będą
organy wykonawcze procesu zabezpieczenia logistycznego wojsk.
Corps Support Command, Division Support Command.
Brygady podtrzymania zdolności operacyjnych tworzone są od
2005 roku. W wyniku reorganizacji sił lądowych USA oraz związanych z nią zmian w strukturach organizacyjnych i nazewnictwie jednostek logistycznych w miejsce likwidowanych Dowództw Wsparcia
Logistycznego (DISCOM), powołano Brygady Wsparcia Logistycznego
Dywizji (Division Support Brigade), które z kolei przemianowano na
Brygady Podtrzymania Zdolności. Źródło: 4id-discom.htm;
http://www.globalsecurity.org/military/agency/army/; 1st Sustainment Brigade. http://en.wikipedia.org/wiki/.
12 Występują różne stopnie podporządkowania na okres prowadzenia działań, miedzy innymi pełne dowodzenie FULLCOM (Full Command) oznaczające uprawnienia, a zarazem odpowiedzialność dowódcy w każdym aspekcie działań zarówno wojskowych, jak i administracyjnych oraz dowodzenie operacyjne OPCOM (Operational
Command), oznaczające nadanie uprawnień dowódcy na czas wykonania zadania, które umożliwiają stawianie zadań podwładnym i kierowanie zespołem podczas działań.
10
11
2009/02
(1)
ASB
(2)
HHQ CO
(1)
(2)
(3)
(4)
(3)
Źródło: opracowanie własne na podstawie FM 4-93.52. op.cit.
Rys. 3. Struktura organizacyjna batalionu
logistycznego jednostek lotnictwa
wojsk lądowych dywizji
W skład brygady SDBE, odpowiedzialnej za podtrzymanie zdolności operacyjnych ZT, z typowych
jednostek logistycznych wchodzą między innymi
bazowy (dywizyjny) batalion logistyczny, batalion
logistyczny lotnictwa wojsk lądowych, trzy–cztery
wysunięte (brygadowe) bataliony logistyczne oraz
doraźnie bataliony transportowe (rys. 1).
Brygada logistyczna (SBDE) do wsparcia logistycznego pasa tylnego dywizji wydziela dwa
bataliony. Pierwszy, bazowy batalion logistyczny dywizji CSSB (Combat Sustainment Support
Battalion), przeznaczony jest do zabezpieczenia
jednostek rodzajów wojsk dywizji13. Rozwija on
dywizyjny rejon logistyczny DSA (Division Support Area), będąc w gotowości do realizacji zadań zaopatrzeniowych, transportowych, medycznych i świadczenia usług remontowo-ewakuacyjnych na rzecz wymienionych jednostek wsparcia
bojowego. CSSB utrzymuje ponadto niezbędne
zapasy środków zaopatrzenia dla dywizyjnych
jednostek rodzajów wojsk oraz wysuniętych batalionów logistycznych, realizujących zadania na
rzecz brygad walczących.
Batalion do realizacji zadań posiada sztab oraz
kompanie: dowodzenia, zaopatrzenia, transportową i wsparcia medycznego. Strukturę organizacyjną batalionu wsparcia logistycznego rodzajów
wojsk przedstawia ono na rys. 2.
2009/02
AM CO
GM CO
Division Aviation Support Battalion
Battalion Headquarters & Supply Company
Ground Maintenance Company
Aviation Maintenance Company
(4)
–
–
–
–
batalion logistyczny jednostek LWL
kompania dowodzenia i zaopatrzenia
kompania remontu sprzętu naziemnego
kompania remontu sprzętu lotniczego
Drugi batalion logistyczny ASB (Aviation Support Battalion) w pasie tylnym dywizji tworzy
rejon wsparcia lotniczego dywizji ASA (Aviation
Support Area), skąd realizuje zadania zabezpieczenia logistycznego na rzecz dywizyjnych jednostek lotnictwa wojsk lądowych14. Jest w gotowości do wykonywania zadań zaopatrzeniowych
i remontowych oraz świadczenia lotniczych usług
transportowych i ewakuacji medycznej na rzecz
całej dywizji. Należy zwrócić uwagę, że batalion
ASB nie posiada w swoim składzie organicznego
pododdziału medycznego, korzystającego z usług
pododdziałów medycznych batalionów logistycznych: dywizyjnego lub brygadowych. Batalion do
realizacji zadań posiada kompanie: dowodzenia
i zaopatrywania (HSC), remontu sprzętu naziemnego (GMC) oraz remontu sprzętu lotniczego
(AMC). Strukturę organizacyjną batalionu wsparcia logistycznego lotnictwa wojsk lądowych dywizji przedstawia ono na rys. 3.
Na szczeblu oddziału do zabezpieczenia potrzeb logistycznych brygady bojowej ze składu
brygady podtrzymania zdolności operacyjnych dywizji wydzielany jest wysunięty, wielofunkcyjny15
batalion logistyczny BSB. Zadaniem batalionu jest
Do jednostek rodzajów wojsk dywizji zaliczane są jednostki artylerii naziemnej i wojsk rakietowych, artylerii przeciwlotniczej, dowodzenia, wojsk inżynieryjnych i obrony przed bronią masowego rażenia.
14 W skład jednostek lotnictwa wojsk lądowych dywizji wchodzą brygada lotnictwa wojsk lądowych i dywizjon kawalerii powietrznej.
15 Wielofunkcyjna jednostka logistyczna oznacza jednostkę przygotowaną do realizacji różnorodnych zadań zabezpieczenia logistycznego,
w tym zabezpieczenia materiałowego, technicznego i medycznego.
13
przegląd logistyczny
47
DOŚWADCZENIA Transformacja logistyki
BSB
(1)
HDC
(1)
(2)
(3)
(4)
(2)
BSC
Headqurters and Distribution Company
Brigade Support Company
Forward Support Medical Company
Forward Support Company
(4)
(3)
FSMC
–
–
–
–
kompania dowodzenia i dystrybucji
kompania logistyczna pododdziałów RW
wysunięta kompania medyczna
wysunięta kompania logistyczna
FSC
Źródło: opracowanie własne na podstawie FM 4-93.52. op.cit.
Rys. 4. Struktura organizacyjna batalionu logistycznego brygady
zabezpieczenie potrzeb logistycznych brygady
(brygadowej modułowej grupy bojowej). Część
sił w tylnym obszarze brygady batalionu rozwija
brygadowy rejon logistyczny BSA (Brigade Support Area), skąd świadczone są usługi logistyczne,
w tym medyczne na rzecz pododdziałów rodzajów
wojsk oraz utrzymuje się zapasy zaopatrzenia niezbędne do zabezpieczenia batalionów bojowych.
Pozostałe siły batalionu przydzielane są do pododdziałów bojowych.
W skład brygadowego (wysuniętego) batalionu
logistycznego wchodzą kompania dowodzenia
i dystrybucji HDC (Headquarters and Distribution
Company) oraz bazowa kompania logistyczna BSC
(Brigade Support Company), które tworzą rejon
logistyczny brygady BSA; wysunięta kompania
medyczna FSMC (Forward Support Medical Company) i trzy–cztery wysunięte kompanie logistyczne FSC (Forward Support Company), przydzielane do batalionów (batalionowych grup bojowych).
Strukturę organizacyjną wysuniętego batalionu
logistycznego przedstawia ono na rys. 4.
Na szczeblu batalionu funkcjonuje wysunięta
kompania logistyczna FSC, wydzielana ze składu
brygadowego wysuniętego batalionu logistycznego
BSB. Część sił kompanii rozwija w obszarze tylnym
batalionu batalionowy rejon logistyczny TFSA
(Task Forces Support Area), skąd realizowane są
zadania zabezpieczenia materiałowego i technicz48 przegląd logistyczny
nego na rzecz pododdziałów batalionu. Pozostałe
siły batalionu przydzielane są do pododdziałów bojowych.
W skład wysuniętej kompanii logistycznej
wchodzą: sztab, pluton dowodzenia, pluton zaopatrzenia i transportu oraz pluton remontowy.
Strukturę organizacyjną wysuniętej kompanii logistycznej FSC przedstawia ono na rys. 5.
Za planowanie i realizację przedsięwzięć zabezpieczenia logistycznego na szczeblu batalionu
odpowiada dowódca batalionu reprezentowany
przez swego zastępcę XO (Executive Oficer), sekcję S-4 batalionu oraz dowódcę przydzielonej batalionowi kompanii logistycznej FSC16.
Wnioski
Za istotne należy uznać, że na szczeblach taktycznych wojsk lądowych USA występuje jedynie
logistyka planowania oraz to, że dowódcy w stosunku do przydzielonych im oddziałów (pododdziałów) logistycznych posiadają uprawnienia na
zasadzie dowodzenia operacyjnego (OPCOM).
Oznacza to, że odpowiedzialność za przygotowanie i wyszkolenie jednostek logistycznych wchodzących w skład brygady logistycznej SBDE na
zasadzie pełnego dowodzenia FULLCOM (Full
16 Field Manual FM 3-21.20 (7-20). The Infantry Battalion.
Headquarters Department of the Army, Washington DC, 13 grudnia
2006 r., s. 10–42.
2009/02
FSC
(1)
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
Co HQ & Headqurters Platoon
Supply & Transportation Platoon
Maintenance Platoon
Headqurters Section
Maintenance Section
Combat Repair Team x 3
Recovery Section
Maintenance Control Section
(2)
–
–
–
–
–
–
–
–
sztab i pluton dowodzenia
pluton zaopatrzenia i transportu
pluton remontowy
sekcja dowodzenia
sekcja remontowa
czołówka remontowa
sekcja ewakuacyjna
sekcja kontroli technicznej
(3)
(4)
(7)
(5)
(8)
(6)
Źródło: opracowanie własne na podstawie FM 4-93.52. rozdz. 6.
Rys. 5. Struktura organizacyjna kompanii logistycznej batalionu
Command) ponosi dowódca brygady. Wyjątek
stanowią przydzielane brygadzie na czas prowadzenia operacji jednostki wsparcia bojowego.
W ocenie autora w związku z dynamiką zmian,
które następują w ostatnich latach w strukturach
organizacyjnych logistyki wojsk lądowych USA
na różnych szczeblach nasuwają się następujące
wnioski, które mogą wpłynąć na jakość i skuteczność zabezpieczenia logistycznego Wojsk Lądowych SZRP:
1. Zabezpieczenie logistyczne w wojskach lądowych USA jest podporządkowane celom operacyjnym. Planowanie zabezpieczenia logistycznego
stanowi integralną część pracy dowództw i sztabów
ogólnowojskowych jako jedno z najważniejszych
przedsięwzięć w całokształcie planowania i organizacji działań bojowych. Dowódca danego szczebla, planując działania, musi uwzględnić możliwości oddziałów i pododdziałów logistycznych;
2. Do realizacji zadań zabezpieczenia logistycznego wojska lądowe posiadają odpowiednie organy dowodzenia oraz organy wykonawcze, których skład nie jest stały i zależy między innymi
od otrzymanych zadań i liczby przewidzianych do
zabezpieczenia jednostek;
2009/02
3. Logistyczne organy kierowania podlegają
bezpośrednio szefom sztabów, którzy kierują bezpośrednio procesem zabezpieczenia logistycznego walczących korpusów, związków taktycznych,
oddziałów i pododdziałów oraz zarządzają przydzielonymi jednostkami logistycznymi. Na szczeblach taktycznych logistyczne organy kierowania
posiadają stałą strukturę organizacyjną;
4. Przydzielane wojskom operacyjnym logistyczne jednostki wykonawcze na czas prowadzenia operacji podlegają bezpośrednio dowódcom operacyjnym. Brygada podtrzymania zdolności logistycznych już w czasie pokoju posiada wyznaczony
konkretny korpus lub związek taktyczny, który będzie przez nią zabezpieczany w trakcie operacji;
5. W wojskach lądowych USA na podkreślenie
zasługuje tendencja do organizowania zintegrowanego systemu zabezpieczenia logistycznego.
Dąży się do tworzenia uniwersalnych (modułowych) wielofunkcyjnych oddziałów i pododdziałów logistycznych, co pozwala zmniejszyć liczbę
jednostek logistycznych zdolnych do pełnego zabezpieczenia potrzeb wojsk operacyjnych, a tym
samym umożliwia optymalizację wykorzystania
posiadanych sił i środków.

przegląd logistyczny
49
Przegląd Logistyczny (The Logistics Review)
su}hjoŒg
orjlvw|f}q|
dear readers,
in the june issue of Przegląd logistyczny (the logistics review) col bogusław
kurylak writes about standardization in logistics. He claims that it is a necessity in
logistics as part of it is supply and specialist services (technical, medical and
transport) within international logistics, receiving host state’s support, etc. according
to the author, the land Forces should ensure automatization of logistic processes
in the managerial, material, technical, transport and troop deployment, infrastructure
and healthcare areas.
col adam bagiński and ltcol olgierd wieczorek discuss problems associated with
logistics versus new aviation technology. ltcol szymon mitkow writes about
contemporary military operations generating new needs as to the individual and
group soldier’s equipment. these needs differ depending on the scale of a conflict,
the localization of operation, climate – all of which define requirements for armament
systems.
maj robert bukowski claims that the implementation of the tasks determined by
obligations of a host state and a deploying state is one of the fundamental obligations of the republic of
Poland. the author concentrates on the issues of ensuring appropriate conditions for accepting and securing
the stay of allied forces on the territory of a host state.
col (ret) tadeusz muzal in his publication deals with military service for security of the military and soldier
and military workers’ private vehicles on the roads.
maj sławomir Hajt and capt Grzegorz stankiewicz discuss complete and on-time process of supplying
troops with missiles and ammunition as it is one and foremost function of the logistics services on the
contemporary battlefield.
włodzimierz kaleta in his article on “Prevention instead of operation” deals with the problems of military
healthcare. He discusses the cytogenetic investigation of the professional soldiers of the Polish armed Forces,
the advantages of which, according to the author, are hard to overestimate.
ltcol sławomir byłeń writes about the logistics support in the Us army, and col tomasz chołuj about Polishbritish mutual cooperation in logistics.
ltcol tomasz jałowiec ponders over the issue of the participation of external companies in the logistics
services in the british armed Forces.
we hope that you will find the remaining articles equally interesting.
ķËÓÓÒķËõÓÓÏö
vwuÝÍ
<vwuÝËÓķ<
vwuÝËÍķ
vwuÝÌÊ
enjoy reading!
editorial staff
Tłumaczenie: Anita kwaterowska
WaRUNKi ZaMiESZCZaNia PRaC
materiały (w wersji elektronicznej) do „Przeglądu logistycznego” prosimy przesyłać na adres: redakcja wojskowa,
aleje jerozolimskie 97, 00-909 warszawa lub [email protected] opracowanie musi być podpisane
imieniem i nazwiskiem z podaniem stopnia wojskowego i tytułu naukowego. Należy również podać numery: NiP, Pesel,
dowodu osobistego oraz konta bankowego, a także dokładny adres służbowy, prywatny i urzędu skarbowego oraz numer
telefonu, datę i miejsce urodzenia, a także imiona rodziców. Ponadto należy dołączyć zdjęcie z aktualnym stopniem
wojskowym. w przypadku braku wymaganych danych nie będziemy mogli opublikować danego materiału. redakcja
przyjmuje materiały opracowane w formie artykułów. ich objętość powinna zawierać ok. 20 tys. znaków (co odpowiada
6 stronom miesięcznika). rysunki i szkice należy przygotować zgodnie z wymaganiami poligrafii (najlepiej w programie
ilustrator lub corel), zdjęcia w formacie tiff lub jpeg – rozdzielczość 300 dpi. Należy podać źródła, z których autor
korzystał przy opracowywaniu materiału. Niezamówionych artykułów redakcja nie zwraca. zastrzega sobie przy tym
prawo do dokonywania poprawek stylistycznych oraz skracania i uzupełniania artykułów bez naruszania myśli autora.
autorzy opublikowanych prac otrzymają honoraria według obowiązujących stawek. oryginalne rysunki i zdjęcia
zakwalifikowane do druku honoruje się oddzielnie.
ÊÑÒÑñÑËÓË