Inwentyka

Komentarze

Transkrypt

Inwentyka
Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie
Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki
Inwentyka
Wykład 1 – wprowadzenie,
Istota twórczego myślenia
dr inż. Agnieszka Terelak-Tymczyna
Zasady zaliczania
Zaliczenie: praca pisemna, udział w wykładach
Kontakt: [email protected]
[email protected]
Prace zaliczeniowe
Przygotować pracę i prezentację z jednej z
metod
inwentycznych.
Podać
przykład
praktycznego wykorzystania wybranej metody w
praktyce zarządzania jakością.
Metody:
1. Burza mózgów
2. Metoda analogii
3. Metoda sześć myślowych kapeluszy
4. Myślenie lateralne
5. Metody dyskusyjne
6. Metoda delficka
7. Analiza morfologiczna
Literatura przedmiotu
• Martyniak Z.: Wstęp do inwentyki, Wydawnictwo
Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1997
• E de Bono: Naucz się myśleć kreatywnie, PRIMA,
Warszawa 1998,
• E de Bono: Myślenie równoległe, Helion, Warszawa 2008,
• E de Bono: Sześć myślowych kapeluszy, Helion, Warszawa
2008
• T. Proctor: Zarządzanie twórcze, Wyd. Gebethner & Ska,
Warszawa 1998;
• H. Bieniok, G. Gruszczyńska-Malec, G. Królik: Elementarz
twórczego myślenia, Wyd. AE, Katowice 1998
Definicja
Problem twórczy można określić jako zadanie,
którego nie można rozwiązać.
Metodykę poszukiwania rozwiązań zaistniałych
problemów twórczych, w momencie gdy
dotychczasowe doświadczenie oraz wiedza nie
wysuwają żadnego konkretnego rozwiązania, a
istniejący stan wiedzy nie spełnia oczekiwań
nazywamy inwentyką.
Definicja
Metodyka poszukiwania twórczych
rozwiązań zdefiniowanych
problemów, pobudzania twórczego
myślenia w różnych dziedzinach.
Cechy
Do głównych cech inwentyki należą:
– Tworzenie i odkrywanie nowych produktów;
– Rozwiązywanie problemów w twórczy sposób;
– Rozwój i wspieranie cech związanych z procesem
twórczym;
– Wyłanianie powiązań pomiędzy faktami;
– Samodzielne docieranie do rozwiązania;
– Formułowanie hipotez;
– Brak gwarancji uzyskania rozwiązania problemu.
Ćwiczenie
Bagietkowa bonanza
Krzysztof, piekarz z Francji, pedałował przez przepiękną wioskę z koszem
pełnym bagietek. Zatrzymała go jedna z jego najlepszych klientek,
Brygid, która kupiła połowę jego wypieków i dodatkowo pół bagietki.
Następny był ksiądz, który zrobił to samo – kupił połowę zapasów
Krzysztofa plus pół bagietki. W końcu młody chłopak, Wincenty, złożył
takie samo zamówienie – połowę wypieków Krzysztofa plus pół
bagietki. Krzysztof był zachwycony – sprzedał wszystkie bagietki i żadnej
nie musiał przełamywać. Czy potrafisz wyjaśnić jak to możliwe oraz
określić ile bagietek miał Krzysztof na początku?
Podział
W ramach tej dziedziny nauki zarysowują się trzy wyraźne
nurty rozwojowe:
1.
Nurt pierwszy (klasyczny) - zajmuje się badaniami
procesów twórczego myślenia. Został zapoczątkowany
badaniami nad psychologią myślenia zwierząt, obecnie
wykorzystuje komputery do symulacji twórczego
myślenia ludzi;
2.
Nurt drugi (główny) - jest opracowaniem, kodyfikacją i
strategią zastosowań metod twórczego rozwiązywania
problemów;
3.
Nurt trzeci - problematyka wdrażania "produktów"
twórczego myślenia, czyli innowacji, do praktyki.
Podział
Wg L.W. Cruma
metody inwentyczne
można podzielić, posługując się terminem
"technika", na:
1.
2.
3.
4.
techniki swobodnych skojarzeń;
techniki wymuszonych skojarzeń;
techniki analityczne;
listy pytań kontrolnych.
Podział
Biorąc pod uwagę charakter
inwentycznych wyróżniamy:
1.
2.
3.
metod
metody oparte na skojarzeniach swobodnych (metoda:
analogii, brainstorming, dyskusji 66, Gordona,
"kruszenia", niekompetencji, "nowego spojrzenia",
sytuacyjna, teratologiczna, wykorzystania błędów);
metody oparte na skojarzeniach wymuszonych
(metoda: delficka, "dobrych przykładów", macierzy
odkrywczej, przeniesienia analogicznego, przeniesienia
koncepcji, twierdzeń ogólnych, "ustawienia na nowo");
metody o charakterze analitycznym (metoda:
"dobrowolnych
ograniczeń",
morfologiczna,
prezentacji graficznej, "szczegółów").
Podział
Biorąc pod uwagę stopień schematyzacji,
czyli szczegółowość w opisaniu sposobu
postępowania wyróżniamy:
1. metody charakteryzujące się poszukiwaniem nie
usystematyzowanym;
2. metody oparte na dyrektywach (lub chwytach)
inwentycznych;
3. metody oparte na dyrektywach inwentycznych oraz
technikach analitycznych.
Ćwiczenie
Pułkownik Oliwier
Który z czterech portretów pułkownika Oliwiera w ramce
po prawej, oznaczonych literami A-D, powinien znaleźć się
na pustym miejscu z pytajnikiem?
Istota twórczego myślenia
Według Wertheimera (1945) myślenie twórcze oznacza
rozbicie i zmianę struktury naszej wiedzy dotyczącej
danego zjawiska w celu uzyskania nowego spojrzenia na
jego istotę. Stąd wynika, iż zrozumienie sposobu
postrzegania rzeczywistości może mieć istotny wpływ na
naszą zdolność twórczego myślenia.
Z kreatywnością mamy do czynienia wówczas, gdy
potrafimy uporządkować własne myśli w sposób, który
prowadzi bezpośrednio do innego pojmowania sytuacji.
Istota twórczego myślenia
Problem to różnica pomiędzy obecnym
stanem rzeczy a tym, do czego zmierzamy.
Twórcze rozwiązywanie problemów najskuteczniej
działa w sytuacjach, w których tradycyjne metody
zostały już wyczerpane. Rutynowe i gotowe
rozwiązania problemów o typowej strukturze są
powszechnie znane. W takich przypadkach zwykle
wiadomo, w czym tkwi problem i w jaki sposób
istniejący stan przekształcić w stan pożądany.
Istota twórczego myślenia
Osborn (1957) zaproponował podział myślenia twórczego na trzy
stadia:
•
•
•
ustalenie faktów,
ustalenie koncepcji oraz
znalezienie rozwiązania.
Osborn zauważył także, że im więcej pomysłów się rodzi, tym
większe jest prawdopodobieństwo znalezienia optymalnego
rozwiązania. Zaproponował więc, aby procesowi tworzenia
pomysłów nie towarzyszyła ich ocena. Wyszedł bowiem z
założenia, że zbytnie skoncentrowanie się na ocenie może
ograniczyć ilość zaproponowanych koncepcji.
Istota twórczego myślenia
Inną osobą, która miała znaczny wpływ na nasze postrzeganie
twórczego rozwiązywania problemów był psycholog Sidney J.
Parnes.
Prowadził on wiele problemów badawczych dotyczących TTM
oraz dodał nowe etapy, a mianowicie:
– znalezienia problemu
– akceptacji.
W obrębie tych etapów nacisk był kładziony na zdefiniowanie
problemu i praktyczną realizację jego rozwiązania. Parnes
zaproponował, aby każdy etap w procesie rozwiązywania
problemów zaczynał się od szeroko zakrojonego poszukiwania
danych (z wyłączeniem ich oceny), a kończył - celowym wyborem
najistotniejszych informacji.
Istota twórczego myślenia
Model stworzony przez Osborna i Parnesa został z
czasem dopracowany przez Scotta Isaksena i Donalda
Treffingera (1985).
Naukowcy ci uwzględnili w modelu wstępny etap
rozwiązywania problemów, a mianowicie poszukiwanie
celu.
Etap ten pomaga zidentyfikować obszar działania
docelowego (to jest istotę problemu, wyzwanie lub
możliwości).
Istota twórczego myślenia
Współczesna szkoła zakłada, że proces twórczego
rozwiązywania problemów obejmuje sześć etapów, z
tym że nie zawsze wszystkie muszą być zrealizowane.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Poszukiwanie celu
Ustalanie faktów
Znalezienie problemu
Ustalenie koncepcji
Znalezienie rozwiązania
Znalezienie akceptacji.
Istota twórczego myślenia
Bez względu jednak na okoliczności,
podstawową zasadą jest powstrzymanie
się od oceny.
Zanim to nastąpi, należy zawsze sporządzić
listę danych i przeanalizować je dokładnie.
Ćwiczenie
Ścieżka trójek
Czy potrafisz znaleźć drogę z dowolnego kwadratu w górnym rzędzie do
dowolnego kwadratu w dolnym rzędzie przechodząc wyłącznie przez
liczby podzielne przez trzy? Ukośne ruchy są zabronione
Istota twórczego myślenia
Myślenie twórcze obejmuje dwa typy procesu myślenia:
1. myślenie rozbieżne zwane dywergencyjnym (ang. divergent) myślenie rozbieżne rozwija i poszerza proces myślenia.
Myślenie tego typu rozpoczyna się od określonego problemu i
koncepcji i tworzy różne punkty widzenia. Chodzi o pozbycie
się wszelkich ograniczeń i rozważenie wszelkich możliwości.
2. myślenie zbieżne zwane konwergencyjnym (ang. corvengent)
- myślenie zbieżne jest naturalnym przedłużeniem myślenia
rozbieżnego w celu ograniczenia dostępnych opcji i uzyskania
wielu zadawalających rozwiązań danego problemu lub
decyzji. Myślenie w sposób zbieżny rozpoczyna się od
szerokiego spojrzenia na problem, po czym koncentruje się na
poszczególnych zagadnieniach lub opcjach.
Istota twórczego myślenia
W skład każdego etapu w procesie twórczego rozwiązywania
problemów wchodzą zarówno czynności o charakterze zbieżnym,
jak i rozbieżnym. Tak więc mamy do czynienia ze wstępnym
poszukiwaniem danych, a następnie z ich uściślaniem.
Większość uwagi poświęca się „strzałom w dziesiątkę” (ang. hits),
czyli sprawom, które zostały zidentyfikowane jako ważne lub
istotne dla danego etapu (najlepsze cele na etapie poszukiwania
celów, najlepsze fakty na etapie ich ustalania itd.).
Ćwiczenie
Literowa kostka do gry
Jeśli poskładasz siatkę znajdującą się poniżej w sześcian,
uzyskasz jedną z kostek oznaczonych literami A-E. Którą?
IDEAL – model rozwiązywania problemów
Bransford i Stein (1993) stworzyli model usprawniający
rozwiązywanie problemów. Elementy składowe modelu
przedstawia skrót, w którym:
I = identyfikacja problemów i możliwości
D = definiowanie celów
E = ekspozycja możliwych strategii działania
A = antycypacja wyników i podjęcie działań
L = lustracja i wyciąganie wniosków
IDEAL – model rozwiązywania problemów
I = identyfikacja problemów i możliwości
Należy zidentyfikować potencjalne problemy i potraktować je
jako szansę realizacji twórczego podejścia. Aktywność w
rozpoznawaniu problemów jest równie ważna co reagowanie na
nie, kiedy stanowią zagrożenia lub kiedy zostaną dostrzeżone.
IDEAL – model rozwiązywania problemów
D = definiowanie celów
Różne cele często odzwierciedlają sposób, w jaki ludzie
postrzegają dany problem.
(...) Określenie celu jest zatem istotnym krokiem zbliżającym do
rozwiązania problemu.
IDEAL – model rozwiązywania problemów
E = ekspozycja możliwych strategii działania
Etap ten może obejmować powtórną analizę celów oraz
rozważenie opcji lub strategii ich realizacji.
(...) Wprawdzie istnieje wiele ogólnych strategii rozwiązywania
problemów, ale często potrzebna jest specjalistyczna wiedza w
danej dziedzinie.
IDEAL – model rozwiązywania problemów
A = antycypacja wyników i podjęcie działań
Po dokonaniu wyboru strategii działania, jest rzeczą ważną, aby
przewidzieć wyniki jej zastosowania i wówczas wprowadzić ją w życie.
W wielu sytuacjach proces testowania strategii powinien poprzedzać
przewidywanie możliwych wyników. Budowa i testy próbne prototypu
często pomagają w antycypacji rezultatów konkretnych strategii
działania.
Po dokonaniu wyboru strategii działania, jest rzeczą ważną, aby
przewidzieć wyniki jej zastosowania i wówczas wprowadzić ją w życie.
W wielu sytuacjach proces testowania strategii powinien poprzedzać
przewidywanie możliwych wyników. Budowa i testy próbne prototypu
często pomagają w antycypacji rezultatów konkretnych strategii
działania.
IDEAL – model rozwiązywania problemów
L = lustracja i wyciąganie wniosków
Ostatnim etapem modelu IDEAL, o którym niestety często się
zapomina, jest dokonanie kontroli efektów jakie dana strategia
działania przyniosła i zdobycie wiedzy przez doświadczenie.
W procesie rozwiązywania problemów należy skoncentrować się
przede wszystkim na pierwszym kroku zamiast dążyć do
natychmiastowego stworzenia kompleksowego rozwiązania.
Sprawdziwszy w praktyce pierwsze kroki i uzyskawszy wiedzę i
doświadczenie możemy przystąpić do realizacji kolejnych etapów.
Przykładem są badania marketingowe, gdzie wprowadzenie na
rynek nowego produktu odbywa się stopniowo. Podobny sposób
wykorzystywany jest przy pisaniu i korekcie programów
komputerowych.
Twórcze myślenie w zarządzaniu
START
ZADANIE
Cele
ANALIZA ŚRODOWISKOWA
Poszukiwanie problemów
ODKRYWANIE CELÓW
Zdefiniowanie zasięgu
problemu
ODKRYWANIE FAKTÓW
Gromadzenie informacji
ODKRYWANIE PROBLEMU
Definiowanie problemu
SKATEGORYZOWANIE ZAŁOŻEŃ
Twórcze myślenie w zarządzaniu
ODKRYWANIE POMYSŁÓW
Tworzenie rozwiązań
problemu
ODKRYWANIE ROZWIĄZAŃ
Ocena i wybór możliwych
rozwiązań
ODKRYWANIE AKCEPTACJI
Wprowadzenie w życie
możliwych idei
KONTROLOWANIE
Czy cel został osiągnięty?
STOP
Twórcze myślenie w zarządzaniu
Bariery twórczego myślenia
Mimo potrzeby twórczego myślenia w biznesie istnieje wiele barier:
– brak środków na testowanie nowych pomysłów i wsparcia ze strony kierownictwa,
– krótkowzroczność w myśleniu (na przykład patrzenie na sprawy wyłącznie z punktu
widzenia produkcji, marketingu, spraw osobowych lub finansów),
– obawa przed krytyką,
– opór wobec zmian,
– strach przed podejmowaniem ryzyka i porażką (świadomość zagrożenia stanowiska lub
kariery),
– nie dostrzeganie mniej widocznych powiązań, skłonność do podporządkowania się,
– zbytni nacisk na działania konkurencyjne lub współpracę,
– obawa, że realizacja nowych koncepcji może wpłynąć negatywnie na wielkość produkcji.
Twórcze myślenie ograniczone być może także przez negatywny stosunek do
technik rozwijających ten typ myślenia lub hołdowanie poglądowi, iż istnieje
tylko jeden właściwy sposób działania.
Dlatego też zaleca się stopniowe wprowadzanie podejścia twórczego, co
umożliwia, przynajmniej częściowo, przezwyciężenie niektórych barier.
Ćwiczenie
Niezwykła waza
Jedna z waz jest inna niż pozostałe? Czy potrafisz ją
wskazać?
Ćwiczenie
Figury Pani Kozłowskiej

Podobne dokumenty