Pomagamy uchodźcom w dobrowolnych powrotach i reintegracji w kraju pochodzenia.

Transkrypt

Pomagamy uchodźcom w dobrowolnych powrotach i reintegracji w kraju pochodzenia.
Pomagamy uchodźcom w dobrowolnych powrotach i reintegracji w kraju pochodzenia.
Warunkami naszej pracy są:
- dobrowolność powrotu
- bezpieczeństwo w kraju pochodzenia
- wzajemny szacunek
- poszanowanie godności ludzkiej
Wir helfen Flüchtlingen bei einer freiwilligen Rückkehr und Reintegration
Bedingungen unserer Arbeit sind:
- Freiwilligkeit der Rückkehr
- Sicherheit im Heimatland
- Respekt im Umgang miteinander
- Rückkehr in Wurde
We help refugees in voluntary return and reintegration in country of origin.
Conditions of our cooperation:
- voluntariness of return
- safety in country of origin
- mutual estimate
- respect of human dignity
Social Assistance, Return and Support Network Project for the Ukraine
Materiały do szkoleń w zakresie pracy z migrantami
dla pracowników socjalnych oraz urzędników
Materialien zu Schulungsmodulen im Migrantenbereich
für Sozialarbeiter und Verwaltungskräfte
Educational Materials for social workers and administrative
workers in migration area
Social Assistance, Return and Support
Network Project for the Ukraine
Materiały do szkoleń w zakresie pracy z migrantami dla pracowników socjalnych oraz urzędników
Materialien zu Schulungsmodulen im Migrantenbereich für Sozialarbeiter und Verwaltungskräfte
Educational Materials for social workers and administrative workers in migration area
Herausgeber AWO Bremerhaven Heimatgarten
V.i.S.d.P. : Volker Tegeler
Bürgermeister Smidt Str.208
27568 Bremerhaven
Tel. +49 (0)471 961 51 41
Fax +49 (0)471 961 51 44
www.heimatgarten.de
[email protected]
Redaktion:
Małgorzata Symonowicz
Magdalena Gajewska
Rozita Rezmer
Lektorat deutsch:
Bożena Orszuł
Lektorat englisch:
Kazimierz Gałuszewski
Satz: AWO Bremerhaven
Titelfoto: AWO Bremerhaven
Spis treści:
Wstęp / Vorwort / Introduction .
. . . . . . 5
Moduły szkoleniowe – wersja polska
1.1 Standardy szkolenia dla pracowników socjalnych . . . . . . . . . . 9
1.2 Pakiet edukacyjny dla pracowników socjalnych . . . . . . . . . . . 19
1.3 Pakiet trenerski dla pracowników socjalnych . . . . . . . . . . . . 67
2.1 Standardy szkolenia dla pracowników administracji publicznej . . . . . 91
2.2 Pakiet edukacyjny dla pracowników administracji publicznej . . . . . 97
2.3 Pakiet trenerski dla pracowników administracji publicznej . . . . . . 129
Schulungsmaterialien – deutsche Version
1.1 Schulungsstandarden für Sozialarbeiter . . . . . . . . . . . . . 145
1.2 Bildungspakete für Sozialarbeiter . . . . . . . . . . . . . . . 151
1.3 Trainerpakete für Sozialarbeiter . . . . . . . . . . . . . . . . 201
2.1 Schulungsstandarden für Verwaltungskräfte . . . . . . . . . . . 217
2.2 Bildungspakete für Verwaltungskräfte . . . . . . . . . . . . . . 223
2.3 Trainerpakete für Verwaltungskräfte . . . . . . . . . . . . . . 257
Educational materials – english version
1.1 Training standards for social workers . . . . . . . . . . . . . .
1.2 Educational package for social workers . . . . . . . . . . . . .
1.3 Instructor´s package for social workers . . . . . . . . . . . . .
273
283
333
2.1 Training standards for administrative workers . . . . . . . . . . . 357
2.2 Educational package for administrative workers . . . . . . . . . . 363
2.3 Instructor´s package for administrative workers . . . . . . . . . . 395
5
Szanowni Państwo,
PL
niniejsza publikacja jest jednym z wyników działań w ramach pilotażowego projektu SATURN
„Social Advise, Return and Support Networking Project for the Ukraine”, który był dofinansowany przez Unię Europejską.
Projekt realizowany był w latach 2008-2009 przez partnerów z Niemiec, Polski, Ukrainy, Bułgarii
i Rumunii.
Obejmował szereg działań, z których najważniejsze było kompleksowe wsparcie i opieka nad
migrantami , chcącymi powrócić do kraju pochodzenia z krajów biorących udział w projekcie
oraz stworzenie i implementacja modułów kształcenia dla urzędników oraz pracowników socjalnych, którzy zajmują się problematyką migracji. Zajęcia przeprowadzone w oparciu o wypracowane moduły odbyły się w Odessie oraz w Krakowie. Ich uczestnikami byli przedstawiciele
sektora socjalnego ( również studenci kierunków socjalnych) oraz urzędnicy państwowi.
Autorką modułów jest Pani Małgorzata Symonowicz – pracownik naukowy UJ w Krakowie. Ona
również przeprowadzała zajęcia na ich podstawie.
Oddajemy w Państwa ręce treści programowe, które obejmują pakiety edukacyjne, trenerskie
oraz standardy szkolenia dla pracowników socjalnych oraz urzędników państwowych. Zamieściliśmy je w trzech wersjach językowych : polskiej, niemieckiej oraz angielskiej.
Z uwagi na ograniczoną objętość publikacji, zmuszeni byliśmy dokonać niezbędnych skrótów.
Życzymy Państwu przyjemnej lektury
Volker Tegeler
6
DE
Liebe Leserinnen, lieber Leser,
die Publikation ist eins der Ergebnisse, die im Rahmen des Pilotprojektes SATURN entstanden
sind.
Das Projekt SATURN, finanziert durch die Europäische Union, dauerte von 2008 – 2009 und wurde in den Partnerländern Deutschland, Polen, Ukraine und Bulgarien erfolgreich durchgeführt.
Die wichtigsten Aufgaben des Projektes waren komplexe Unterstützung und Betreuung von
Migranten, die in ihr Heimatland, das in dem Projekt teilgenommen hat, zurückkehren wollten,
sowie Entwicklung und Implementierung von Schulungsmodulen für Behördenmitarbeiter
und Sozialmitarbeiter, die sich mit der Migrationsproblematik beschäftigen.
Die Schulungen, die anhand der ausgearbeiteten Module durchgeführt worden sind, haben
in Odessa und Krakau stattgefunden. Teilgenommen haben Vertreter aus den Sozialsektoren
(auch Studenten im Sozialbereich) sowie Behördenmitarbeiter.
Die Module wurden durch Frau Malgorzata Symonowicz (wissenschaftliche Mitarbeiterin Uni
Krakau) entwickelt und durchgeführt.
In ihre Hände übergeben wir die Inhalte des Programms, hier finden Sie Schulungspakete, Trainerpakete sowie Schulungsübungen für Sozial- und Behördenmitarbeiter. Wir veröffentlichen
es in drei Sprachen: polnisch, deutsch und englisch.
Auf Grund des begrenzten Platzes der uns zur Verfügung stand, mussten wir leider Kürzungen
vornehmen.
Wir wünschen Ihnen eine angenehme und interessante Lektüre.
Volker Tegeler
7
Ladies and Gentlemen,
EN
This publication is one of the results of the pilot project SATURN which was co-financed by the
European Union.
The project was implemented in 2008-2009 by the partners from Germany, Poland, Ukraine,
Bulgaria and Romania.
The project included several measures, most important of which was comprehensive support
and care for migrants wishing to return to their country of origin this is to the said above participating in the project and the creation and implementation of training modules for officials
and social workers who deal with issues of migration. Activities were based on the developed
modules and carried out in Odessa and Krakow. Their participants were representatives of social
sectors (including students of social trends), and state officials.
The author of modules is Mrs. Margaret Symonowicz - researcher at Jagiellonian University in
Cracow. She also carried out activities on their basis.
We give you the curriculum, which includes educational packages, instructing and training
standards for social workers and government officials. They have been drawn up in three languages: Polish, German and English.
Due to the limited volume of publications, we are forced to make the necessary shortcuts.
We wish you a pleasant reading.
Volker Tegeler
9
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników
socjalnych
1.1 Standardy szkolenia
PL
10
PL
Moduły szkoleniowe programu szkolenia „Migracje powrotne dla pracowników socjalnych”
skonstruowane został tak, aby uczestnicy towarzyszyli migrantom przez całą drogę, jaką przebywają oni od decyzji o wyjeździe, do ich reintegracji po powrocie. Całościowy sposób potraktowania problematyki migracji sprawia, że przeszkoleni pracownicy będą kompetentni w pomocy
migrantom na każdym etapie. Moduły szkoleniowe ukierunkowane na tematykę powrotów,
migracji powrotnych, decydują o nowatorstwie szkolenia. Dzięki niemu pracownicy socjalni i
studenci nabędą umiejętności, których nie mają możliwości zdobyć w dotychczasowym, tradycyjnym procesie kształcenia.
Warsztatowa formuła zajęć, uzupełniona wykładami znajduje idealne zastosowanie w przypadku tego szkolenia. Aktywna, warsztatowa forma mobilizuje uczestników do czynnego angażowania się w proces nabywania wiedzy i umiejętności. Ma to szczególne uzasadnienie dla
pracowników socjalnych, którzy zdobytą wiedzę wykorzystywać będą w praktyczny sposób, w
kontakcie z migrantami.
Moduły można w całości lub części zastosować także w szkoleniach innych grup beneficjentów,
w innych krajach.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Autorka
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
Standardy szkolenia zawierają opis metodologiczny modułów. W standardach znajdzie się
szczegółowe zestawienie wiadomości i charakterystyka umiejętności, jakie nabędą uczestnicy
szkoleń. Są one podstawą dla opracowania materiałów dla trenerów i uczestników. Merytoryczna zawartość modułów odpowiada aktualnej wiedzy i uznanym metodom postępowania. Standardy szkolenia umożliwiają porównywalność z innymi szkoleniami i dają podstawy do przyznawania certyfikatów ukończenia szkolenia.
Moduł 1. Od decyzji do wyjazdu
1.1 Teoretyczne podstawy migracji
podstawowe definicje
emigrant, imigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrzne
kierunki migracji na świecie
imigranci na Ukrainie
kierunki migracji z Ukrainy
1.2 Różnorodność motywacji do wyjazdu
rodzaje migracji
dobrowolność migracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
migracje łańcuchowe, migracje wahadłowe
różnorodność motywacji migrantów
1.3 Decyzja o migracji i wybór miejsca osiedlenia
racjonalność ludzkich decyzji
informacje dostępne i niedostępne migrantom
1.4 Czynniki typu „push” i „pull”
teoria „push-pull”
rozpoznawanie przez uczestników czynników wypychających na emigrację i przyciągających do kraju przyjmującego
1.5 Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
dualny rynek pracy
„3d jobs”
zawodowe funkcjonowanie migrantów
transfery zarobków
skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
1.6 Elementy prawa związane z migracjami
możliwości opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
migracje w prawodawstwie UE
11
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
1.7 Legalność i nielegalność pobytu
spojrzenie na sytuację legalności i nielegalności pobytu z perspektywy migranta
Moduł 2. Emigracja: konsekwencje społeczne
2.1 Rodzina pozostająca w kraju pochodzenia
uwrażliwienie uczestników na problem i usystematyzowanie wiedzy o problemach rodzin (w szczególności dzieci), pozostałych w kraju pochodzenia, podczas gdy rodzice
przebywają za granicą
12
PL
2.2 Rodzina na emigracji: partnerzy i dzieci migrantów
identyfikacja problemów, z jakimi zmagają się poszczególni członkowie rodzin migranckich
2.3 Rodziny dwukulturowe oraz mieszane kulturowo
przyjrzenie się problemom i dylematom rodzin mieszanych pod względem pochodzenia
kulturowego, zapoznanie się z przykładami różnych strategii akulturacyjnych (na podstawie filmu)
2.4 Postawy społeczeństwa przyjmującego wobec imigrantów
uświadomienie uczestnikom granic ich tolerancji, uświadomienie działania mechanizmu
stereotypizacji
Moduł 3. Emigracja: konsekwencje psychologiczne
3.1 Szok kulturowy: przyczyny powstawania, konsekwencje oraz sposoby radzenia sobie
doświadczenie przez uczestników szkolenia sytuacji zbliżonej do szoku kulturowego,
próby efektywnego działania w warunkach niepewności, odmiennych reguł
zmiany spowodowane migracją
obciążenie psychiczne i fizyczne, stres
utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
3.2 Zasoby psychospołeczne migrantów
identyfikacja trudności i potrzeb uchodźców, uwrażliwienie na zasoby, jakimi dysponują
migranci
3.3 Dobrostan psychospołeczny migrantów
dostępne metody pomocy migrantom
uwrażliwienie uczestników na trudności adaptacyjne migrantów,
identyfikacja przez uczestników dostępnych sposobów pomocy migrantom, możliwa
pomoc w osiąganiu dobrostanu psychospołecznego.
3.4 Adaptacja
czynniki wspierające adaptację do życia w innym kraju, trudności adaptacyjne i ich przyczyny
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
3.5 Strategie akulturacji
proces akulturacji psychologicznej
modele i strategie akulturacji
konsekwencje przyjęcia poszczególnych strategii
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
odniesienie wiedzy o strategiach akulturacji do własnego doświadczenia uczestników
szkolenia, ćwiczenie umiejętności
rozpoznawania strategii akulturacji
nabycie umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
3.6 Marginalizacja jako niepowodzenie migracji
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
zjawisko wykluczenia społecznego
Moduł 4. Uchodźcy – szczególna grupa migrantów
4.1 Psychospołeczne konsekwencje uchodźstwa
zapoznanie się uczestników z autentycznymi historiami uchodźców, wzbudzenie empatii
wobec uchodźców
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR – cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
status uchodźcy
uchodźcy wewnętrzni
geografia uchodźcza
fazy stawania się uchodźcą
zastosowanie wiedzy na temat uchodźców do konkretnego przypadku, możliwość zapoznania się z różnorodnością losów uchodźców.
4.2 Przemoc i jej następstwa – jak rozpoznawać i reagować
czym jest przemoc?
prześladowania, rodzaje prześladowań
tortury i ich konsekwencje dla ofiar
gwałty - indywidualne skutki i polityczne znaczenie
handel ludźmi (trafficking in people)
4.3 Post-traumatic Stress Disorder – zespół stresu pourazowego
pojęcie traumy
symptomy PTSD
objawy najczęściej zgłaszane przez uchodźców
wpływ PTSD na różne obszary życia
przełożenie wiedzy o przemocy i PTSD na konkretne przykłady
13
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
4.4. Pomoc psychologiczna dla uchodźców
komunikacja w obcym języku
rola tłumacza
trauma w różnych kulturach
syndrom ocalonych
unikanie powtórnej traumatyzacji
własne uczucia i problemy pracownika socjalnego/terapeuty - praca nad skutecznym komunikatem sugerującym wizytę u specjalisty, ćwiczenie umiejętności komunikacji międzykulturowej, identyfikacja oczekiwań i obaw przed spotkaniem z psychologiem.
14
PL
4.5 Rehabilitacja społeczna dla uchodźców
problemy społeczne i ekonomiczne
problemy kulturowe
trudności psychologiczne, wyuczona bezradność
zapoznanie uczestników z sytuacją osób i rodzin przebywających
w ośrodku dla uchodźców
rozpoznanie głównych problemów, z jakimi borykają się uchodźcy w kraju przyjmującym
4.6 Specyfika pomocy kobietom-uchodźczyniom
analiza problemów, z jakimi spotykają się kobiety w różnych obszarach życia, zależnych
od kultury i obyczajów
przemoc ze względu na płeć
przeszkody w uczestniczeniu w życiu społecznym
dostęp do edukacji
przemoc domowa, niewola domowa
molestowanie seksualne, gwałty
handel kobietami
zagrożenia w podróży
zagrożenia w obozach dla uchodźców
zmiany w strukturze rodziny, konflikty w małżeństwach
pomoc kobietom – uchodźczyniom - zastosowanie wiedzy o specyficznych problemach
kobiet – uchodźczyń do konkretnych przykładów
4.7 Specyfika pomocy dzieciom- uchodźcom
dzieci bez opieki
zmiany w strukturze rodziny, konflikty międzypokoleniowe
oddziaływanie na rodziców
możliwość kontaktu z własną kulturą
edukacja, wsparcie wychowawców
Moduł 5. Powroty z emigracji
5.1 Czynniki wpływające na decyzję o powrocie
identyfikacja czynniki wpływające na decyzję o powrocie
5.2 Odległe konsekwencje migracji
nabycie wiedzy o odległe konsekwencje migracji
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
5.3 Przyczyny niepowodzenia migracji
przyczyny niepowodzenia migracji w przykładach
5.4 Psychospołeczne aspekty powrotu
psychospołecznych aspekty powrotu
5.5 Powrotny szok kulturowy i radzenie sobie z nim
model powrotnego szoku kulturowego
5.6 Reintegracja w kraju pochodzenia – metody wspierania reintegracji
obserwacja i analiza sytuacji psychologicznej osoby powracającej z emigracji (na podstawie filmu)
5.7 Powroty drugiego pokolenia migrantów
kluczowe aspekty powroty drugiego pokolenia migrantów
Moduł 6. Warsztaty umiejętności praktycznych
6.1 Praca w warunkach zróżnicowania kulturowego
6.1.1 Pojęcie kultury
wypracowanie i wyrażenie przez uczestników własnego
rozumienia pojęcia kultury
różnorodność definicji kultury
uświadomienie sobie przez uczestników wpływu kultury na różne
sfery życia
części składowe kultury
6.1.2 Kulturowe uwarunkowania zachowań interpersonalnych - socjalizacja
rola rodziny i systemu edukacji
kultura i różnice indywidualne
nabycie umiejętności analizy źródeł wartości, norm i skryptów zachowań typowych dla
danej kultury
ćwiczenie umiejętności analizy źródeł wartości, norm i skryptów zachowań typowych dla
własnej kultury
refleksja nad cechami rodzimej kultury
wymiary kultury wg Hofstede
badanie wymiarów kultury
diagnoza wymiarów własnej kultury przez uczestników, rozpoznanie charakterystyk
własnej kultury, które mogą stanowić trudność dla przedstawicieli innych kultur
6.1.3 Różnice kulturowych w komunikacji werbalnej i niewerbalnej
egocentryzm i etnocentryzm
otwartość w komunikacji
style komunikacji wg Halla
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
emocje w komunikacji
różnice językowe
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania i posługiwania się wymiarami kultury w konkretnych sytuacjach
15
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
doświadczenie sytuacji kontaktu z odmiennością kulturową, testowanie zjawisk związanych z komunikacją międzykulturową
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania kulturowych przyczyn konfliktu
poszukiwanie możliwości rozwiązania i łagodzenia nieporozumień na tle kulturowym
ćwiczenie umiejętność identyfikowania konfliktów, wymiana doświadczeń, omówienie
emocji towarzyszących konfliktom
16
PL
6.1.4 Zdrowie psychiczne w różnych kulturach
zwrócenie uwagi uczestników na rolę kultury w sposobie
wyrażania zaburzeń zdrowia
zapoznanie uczestników z przykładami kulturowo uwarunkowanych syndromów
6.2 Udzielanie pomocy migrantom i uchodźcom
6.2.1 Udzielanie pomocy osobom odmiennym kulturowo
identyfikacja trudności i potrzeb uchodźców, uwrażliwienie na zasoby, jakimi dysponują
uchodźcy
6.2.2 Skuteczna komunikacja z przedstawicielami wybranych
narodowości i grup etnicznych
kontakt z rozmówcą
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
ćwiczenie umiejętności formułowania pytań dotyczących kultury
analiza trudności w prowadzeniu wywiadu
uwrażliwienie na sytuację osoby, z którą prowadzony jest wywiad
obserwacja wywiadu z uchodźcą
rozpoznawanie zachowań przydatnych i utrudniających wywiad.
6.2.3 Mediacje i negocjacje w sytuacji konfliktu na tle kulturowym
czym jest konflikt?
strategie negocjacji
mediacja i jej zastosowanie
ćwiczenie umiejętności negocjacji i współpracy w warunkach konfliktu na tle kulturowym
tworzenie nowych rozwiązań konfliktu
6.3 Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
6.3.1 Zjawiska stereotypów i uprzedzeń
relacje mniejszość – większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postaw
czym są stereotypy
„samospełniające się przepowiednie”
mechanizmy powstawania stereotypów
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.1 Standardy szkolenia
6.3.2 Dyskryminacja i metody jej przeciwdziałania w kontekście migracji
czym jest dyskryminacja?
rodzaje dyskryminacji
dyskryminacja instytucjonalna
dyskryminacja krzyżowa
grupy defaworyzowane wśród migrantów
dyskryminacja pozytywna
konsekwencje dyskryminacji
uświadomienie sobie sytuacji, w których uczestnicy byli
sprawcami i ofiarami dyskryminacji
doświadczenie sytuacji osoby dyskryminującej i dyskryminowanej
uświadomienie sobie emocji przeżywanych przez te osoby
wypracowanie sposobów radzenia sobie w sytuacji dyskryminacji
6.3.3 Grupy defaworyzowane wśród migrantów
stworzenie uczestnikom okazji do przemyślenia i przedyskutowania stereotypowych
twierdzeń na temat grup defaworyzowanych
6.4 Psychologiczna higiena pracy w obszarze pomagania innym
6.4.1 Wypalenie zawodowe
czym jest wypalenie zawodowe?
objawy wypalenia zawodowego
przyczyny wypalenia
etapy rozwoju wypalenia
skutki wypalenia dla danej osoby i jej otoczenia
„trudni” klienci
zapobieganie wypaleniu zawodowemu
6.4.2 Radzenie sobie ze stresem
przyczyny stresu
lista zdarzeń życiowych – czynników stresu
obciążenia i zasoby
indywidualne postrzeganie stresorów
akceptacja sytuacji niepewności
dynamika stresu
konsekwencje stresu
stres pozytywny
uwrażliwienie uczestników na skutki, jaki powoduje stres
poszukiwanie sposobów radzenia sobie ze skutkami stresu
6.4.3 Budowanie sieci wsparcia
identyfikacja dostępnych źródeł wsparcia dla uczestników (osób i instytucji)
zachęcenie uczestników do korzystania ze wsparcia
superwizja – czym jest?
zalety superwizji
kto może być superwizorem
grupy wsparcia
współpraca z przedstawicielami organizacji pozarządowych
współpraca z przedstawicielami innych instytucji
17
PL
18
PL
19
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników
socjalnych
1.2 Pakiet edukacyjny
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Od decyzji do wyjazdu
Teoretyczne podstawymigracji
20
PL
podstawowe definicje
emigrant, imigrant, reemigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrznerodzaje migracji
dobrowolność migracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
migracje łańcuchowe, migracje wahadłowe
różnorodność motywacji migrantów
czynniki typu „push” i „pull”
Definicja migracji – Migracja to względnie trwała zmiana miejsca pobytu jednostek i grup ludzi.
Emigrant, imigrant – Emigrant to osoba opuszczająca dane miejsce.
Imigrant – to osoba przybywająca do jakiegoś miejsca.
Reemigrant – Osoba, która opuściła swój kraju, a po wielu latach życia za granica zdecydowała
się na powrót.
Kraj pochodzenia – Kraj pochodzenia migranta. Kraj z którego migrant wyjeżdża.
Kraj przyjmujący – Kraj przyjmujący migranta. Kraj, do którego migrant przyjeżdża.
Kraj tranzytowy – Kraj przez który migrant przejeżdża w drodze do kraju
przyjmującego(docelowego). Czasem migranci zatrzymują się najdłużej w kraju tranzytowym,
ale nie mają zamiaru się w nim osiedlić.
Kraj docelowy – Kraj, do którego podążają migranci. Kraj, w którym zamierzają się osiedlić.
Rodzaje migracji
Podział ze względu na:
czas trwania
dobrowolność
legalność
planowanie
Czas trwania migracji
krótkoterminowe (kilka tygodni,miesięcy)
długoterminowe (kilka lat)
stałe (kilkanaście, kilkadziesiąt lat)
Dobrowolność migracji
Migracje:
dobrowolne
przymusowe
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Legalność migracji
Migracje:
legalne
nielegalne
Przyczyny migracji
Ekonomiczne
Polityczne
Ekologiczne
Zdrowotne
Rodzinne
Edukacyjne
itd.
Migracje wewnętrzne -zewnętrzne
Migracje zewnętrzne: poza granice kraju.
Migracje wewnętrzne: wewnątrz kraju.
Migracje łańcuchowe
Migranci:
pochodzą z tego samego miejsca,
wyjeżdżają w tym samym czasie
jadą do tego samego miejsca
są ze sobą POWIĄZANI rodzinnie lub przyjacielsko
pomagają sobie nawzajem w wyjeździe, szukaniu pracy, zamieszkaniu na emigracji
Sieci migracyjne
związki interpersonalne łącząc emigrantów, byłych migrantów i przyszłych migrantów
oparte na pokrewieństwie, przyjaźni,wspólnym pochodzeniu
zmniejszają społeczne, ekonomiczne i emocjonalne koszty migracji
Migracje wahadłowe
Trwają od kilku godzin do kilku dni. Najczęściej celem migracji wahadłowych jest przewóz towarów i handel nimi.
Różnorodność motywacj imigrantów
polityczne
religijne
ekonomiczne
w poszukiwaniu przygód
z przyczyn osobistych
itp.
Teoria push-pull
Warunki życia w kraju pochodzenia skłaniają ludzi do migracji do innychkrajów o lepszych warunkach życia.
21
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Decyzja o migracji i wybór miejsca osiedlenia
22
PL
racjonalność ludzkich decyzji
informacje dostępne i niedostępne migrantom
kierunki migracji na świecie
imigranci na Ukrainie
kierunki migracji z Ukrainy
Czynniki „push” i „pull”
Czynniki push (wypychające): bieda,bezrobocie, zła sytuacja polityczna, itd.
Czynniki pull (przyciągające): miejsca pracy, opieka zdrowotna, stabilna sytuacja polityczna, itd.
Racjonalność ludzkich decyzji
kalkulacja strat i zysków
podejmowanie decyzji przez pojedynczego migranta lub przez całe gospodarstwo domowe
migranci przenoszą się do miejsc, gdzie jest więcej miejsc pracy i wyższe zarobki
ważna jest nie tylko wysokość pensji, ale także ubezpieczenie społeczne
i zdrowotne,perspektywy rozwoju, itd.
Informacje dostępne migrantom
prawo migracyjne, legalność pobytu
szanse zatrudnienia i wysokość zarobków w kraju pochodzenia i kraju przyjmującym
prawne aspekty życia w danym kraju
aktualna sytuacja ekonomiczna,polityczna w kraju przyjmującym
informacje dotyczące klimatu
Informacje niedostępne migrantom
zdarzenia losowe, które są niemożliwe do przewidzenia (choroba, wypadek, kradzież, itp.)
błędne informacje uzyskane od innych migrantów
ilość osób poszukujących pracy w danym miejscu i czasie
rzeczywista wysokość zarobków i kosztów utrzymania
Liczba migrantów na świecie
185-195 milionów osób. Około 3% światowej populacji
Kierunki migracji na świecie
Stany Zjednoczone
Rosja
Niemcy
Ukraina
Francja
Indie
Kanada
Arabia Saudyjska
Australia
Pakistan
Wielka Brytania
Iran
IOM - InternationalOrganization for Migration
Założona (pod inną nazwą) w roku1951. Początkowo pomagała migrantomw Europie.
Pomaga ponad 12 milionom migrantów na całym świecie.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Regiony „wysyłające”
Odeski 54%
Zakarpacki 12%
Republika Autonomiczna Krym 8%
Lwowski 8%
Charkowski 4%
Doniecki 2%
Tarnopolski 2%
Kierunki migracji z Ukrainy
Rosja
Grecja
Polska
Czechy
Włochy
Hiszpania
Imigranci na Ukrainie
Kraje b. ZSRR (Abchazja, Tatarzy,
Azerbejdżan, Armenia, Czeczenia, itd.)
Iran
Somalia
Wietnam
23
PL
Iran
Pakistan
Somalia
Sri Lanka
Wietnam
Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
dualny rynek pracy
„3d jobs”
transfery zarobków
skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
Dualny rynek pracy
Podział rynku pracy na „kapitałowy” i„pracowniczy”
kapitałowy: wyższepensje, większe bezpieczeństwo, lepsze perspektywy, wyższe kwalifikacje. Głównie dla obywateli danego kraju.
pracowniczy: niższe pensje, mniejsze bezpieczeństwo, gorsze perspektywy, niskiek walifikacje. Głównie dla migrantów.
„3d jobs” – Dirty Dangerous Demeaning (brudne, niebezpieczne, poniżające)
Taka degradacja statusu społecznego powoduje obniżenie samooceny i wpływa niekorzystnie
na zdrowie psychiczne.
Stres związany z miejsce mpracy:
ograniczenie komunikacji (bariera językowa i kulturowa)
nieznajomość organizacji pracy
stanowisko poniżej kwalifikacji
brak wsparcia społecznego
stanowisko pracy zgodne z kwalifikacjami, ale pensje niższe niz pracowników rodzimych
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Praca „na czarno”
Praca „na biało”
24
PL
Praca „na czarno”
To praca nielegalna. Pracodawca niepodpisuje z pracownikiem umowy, nie płaci za jego ubezpieczenie, nie płaci tez podatków. W razie konfliktu, pracownik nie mamożliwości egzekwowania swoich praw (na przykład, gdy pracodawca mu nie wypłaci wynagrodzenia). Pracownik nie
ma też możliwości udowodnic kolejnemu pracodawcy, że był zatrudniony.
Typowe trudności pracowników zatrudnionych nielegalnie to zarobki mniejsze, niż umówione,
opóźnienia w wypłacie, czasem – brak wypłaty. Poważne trudności w sytuacji wypadku przy
pracy – koszty leczenia często spadają na pracownika.
Praca „na biało”
Czyli praca legalna. Pracownik i pracodawca podpisują umowę,która określa zakres pracy, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie. Są różne rodzaje umów o pracę, najczęściej pierwsza umowa,
jaką podpisuje nowy pracownik to umowa na okres próbny (zwykle3 miesiące). Po tym czasie
pracodawca podpisuje kolejna umowę, jeśli jest z pracownika zadowolony. Są umowy na czas
określony i nieokreślony.
Pracownik jest chroniony przez prawo. W razie niewypłacenia pensji i innych naruszeń jego
praw, może odwołać sie do sądu oraz innych instytucji powołanych do chronienia praw pracowników.
Pracownik jest ubezpieczony, w razie choroby nie ponosi kosztów leczenia.
Skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
Migranci przyczyniają się do wzrostu produkcji dóbr i usług. Migranci przyczyniają się do obniżenia cen produktów i usług w kraju przyjmującym. Migranci wypełniają luki w gospodarce
państw przyjmujących. Wykonują zarówno prace wymagające wysokich kwalifikacji, jak i niskich kwalifikacji.
Konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
zmniejszenie ilości mieszkańców kraju
zaburzenie struktury wiekowej ludności (migrują głównie ludzie młodzi)
utrata więzi wewnątrz rodzin
zmiany kulturowe w lokalnych społecznościach
Kapitał społeczny
Sieci kontaktów społecznych, współzależność ludzi i wzajemna pomoc. Sieci łączą więzi zaufania, lojalności, solidarności. Wskutek migracji kraj pochodzenia traci kapitał społeczny.
„Drenaż mózgów” (brain drain)
Utrata wykształconych osób przez kraj pochodzenia migrantów. Są to nie tylko osoby z wyższym wykształceniem, ale także osoby kreatywne, samodzielne, przedsiębiorcze, z własną inicjatywą. Ich wykształcenie i umiejętności jest ważne dla rozwoju kraju.
„Drenaż opieki” (care drain)
Utrata osób opiekujących się innymi przez kraj pochodzenia migrantów. Są to przede wszystkim
kobiety, pracujące jako opiekunki do dzieci, osób starszych, niepełnosprawnych, pielęgniarki, itd.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Zróżnicowanie źródeł dochodów
Rodziny wysyłaja jedną osobe (przedstawiciela rodziny) do pracy zagranicą. Reszta rodziny pozostaje w kraju.
Transfery zarobków
Zarobki migrantów wysyłane są do kraju pochodzenia. Transfery są głównym źródłem dochodów
dla rodzin pozostających w kraju pochodzenia. Przysyłane pieniądze wydawane są na codzienne
życie, zakup mieszkania lub domu, wyposażenie i remonty, edukację dzieci, inwestycje, itd.
Elementy prawa związane zmigracjami
możliwość opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
migracje w prawodastwie UE
Możliwości opuszczenia własnego kraju
Każde państwo ustala zasady opuszczania kraju przez swoich obywateli
Od zakazu opuszczania kraju do pełnej swobody
Dokumenty uprawniające do wyjazdu
Przekraczanie granicy
zależne od polityki kraju własnego i docelowego
legalne lub nielegalne
Pobyt w kraju tranzytowym
Etap na drodze do kraju docelowego
Migranci przebywają tu możliwie jaknajkrócej
W pewnych przypadkach może stać siekrajem docelowym
Pobyt w kraju docelowym
Każdy kraj stosuje odmienną politykę wobec przybywających do niego migrantów. W zależności od tej polityki pobyt może być:
legalny
nielegalny
początkowo legalny a następnie nielegalny
początkowo nielegalny a następnie legalny
Legalność pobytu ma ogromne znaczenie dla stanu psychicznego imigranta, jego rozwoju osobistego i zawodowego.
Migracje w prawodawstwie UE(1)
polityka kontroli imigracji
polityka względem migrantów
25
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Dyrektywy UE
im dłużej cudzoziemiec przebywa w danymkraju, tym więcej ma praw
podstawa udzielenia statusu rezydenta: stabilne, regularne i wystarczające dochody, posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego, udział w programach integracyjnych
prawo do łączenia rodzin (obejmuje współmałżonka i małoletnie dzieci)
26
PL
Konwencja Dublińska
zapewnienie, że każdy wniosek o azyl sprawdzony będzie przez jedno odpowiedzialne za
to państwo, jak równiez upewnienie się, że powtórne składanie wniosku w innym kraju
Unii będzie niemożliwe
wszystkie państwa Unii Europejskiej rozpatrujące wniosek o azyl mają robić to na tych
samych podstawach prawnych, według tych samych norm i standardów
Strefa Schengen
zasada swobodnego przepływu osób
brak kontroli na wewnętrznych granicach strefy
większa kontrola na zewnętrznych granicach strefy
wspólna polityka wobec migrantów
Emigracja: konsekwencje psychologiczne
Szok kulturowy
zmiany spowodowane migracja
obciążenie psychiczne i fizyczne, stres
utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
Zmiany spowodowane emigracja
zmiany w otoczeniu fizycznym
zmiany w otoczeniu społecznym
zmiany w funkcjonowaniu psychicznym
Zmiany w otoczeniu fizycznym
Klimat, skład pożywienia, drobnoustroje, substancje chemiczne w otoczeniu, rytm dnia, obrazy,
dźwięki, zapachy, smaki, dotyk...
Zmiany w otoczeniu społecznym
Z osoby samodzielnej i kompetentnej kulturowo, migrant zamienia się w „ucznia”, który musi
prosić o pomoc w najprostszych sprawach, polegać na obcych osobach w sprawach dla niego
ważnych. Spostrzegany jest przez nowe otoczenie społeczne jako osoba niesamodzielna, infantylna, niewychowana, itp.
Koniecznośc odkrywania zasad życia społecznego w nowym kraju (zasad każdego elementu
kultury).
Zmiany w funkcjonowaniu psychicznym
Zmiany w otoczeniu fizycznym i społecznym powodują stres psychologiczny. Dotychczasowe
mechanizmy obronne stają się nieadekwatne.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Migrant odczuwa nowe emocje: tęsknota, bezsilność, wstyd, lęk, poczucie braku bezpieczeństwa, obniżenie poczucia własnej wartości, brak poczucia kontroli.
Stres
Obciążenie psychiczne i fizyczne
Przyczyną stresu jest brak równowagi między wymaganiami środowiska a zasobami danej osoby. Utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie (w nowym otoczeniu bardzo często dotychczasowe sposoby stają się nieadekwatne i nieskuteczne).
Szok kulturowy
Mocny stres występujący w sytuacji kontaktu z odmiennościa kulturową. Szok zwykle jest nagły,
gwałtowny, krótkotrwały... Ale szok kulturowy jest długotrwały i ma charakter kumulatywny.
Szok kulturowy obejmuje funkcjonowanie psychiczne, fizyczne i społeczne człowieka. Jest on
rezultatem trudnych zmian spowodowanych migracją. Dostarcza on negatywnych emocji, które
pogarszają samopoczucie i wpływają na funkcjonowanie człowieka.
Rezultaty szoku kulturowego
Zagubienie
Niepewnośc
Depresja
Niepokój
Bezsilnośc
Konflikty interpersonalne(złość,nienawiść)
Problemy zdrowotne i zaburzenia pod postacią somatyczna
Dwie strategie radzenia sobie
1. Przyjęcie postawy etnocentrycznej, czyli interpretowanie zachowań innych ludzi z perspektywy norm własnej kultury
2. Uważne przyglądanie się interakcjom pomiędzy „tubylcami”, jak najostrożniejsze wyciąganie z nich wniosków i próby naśladowania.
Przebieg szoku kulturowego
Model „U”
Na początku dobrostan psychofizyczny migranta jest najwyższy, następnie sie pogarsza i po
pewnym czasie wraca do poziomu wyjściowego.
Fazy modelu „U”
Miodowy miesiąc – trudności są nieodczuwalne, a nawet jeśli imigrant je zauważa, traktuje z humorem i postrzega jako część egzotyki obcej kultury. Jej długość zależy od zasobów migranta.
Obserwator – migrant wciąż nie czuje się częścią otaczającego świata, ale obserwuje go z
dystansu, próbując znaleźć klucz do jego zrozumienia.
Uczestnik – migrant po prostu próbuje przetrwać i jak najsprawniej zaspokoić swoje potrzeby i uzupełnic rosnące deficyty.
Szok kulturowy – nasilają się wszystkie przykre objawy związane z przeciążeniem fizycznym i psychicznym, takie, jak choroby, stany depresyjne, nadmierna nerwowość, czy
wreszcie zachowania ryzykowne.
27
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Zdrowienie – migrant zaczyna powoli organizować swoje życie w sposób podnoszący
poczucie bezpieczeństwa. Racjonalniej ocenia swoje możliwości i wyznacza cele. Potrafi
zidentyfikowac wokół siebie nowe zasoby do wykorzystania.
Mistrzostwo – migrant zaczyna rozumieć kulturę kraju przyjmującego i zdobywa kompetencje kulturowe pozwalające mu na skuteczne funkcjonowanie.
28
PL
Fazy szoku kulturowego
1. Faza „turystyczna”
2. Dezorientacja wywołana różnicami kulturowymi
3. Przełom i początek powrotu do dobrostanu
4. Stabilizacja emocji, doświadczanie pozytywnych i negatywnych aspektów nowej kultury
5. Utworzenie tożsamości dwu- lub wielokulturowej
Akulturacja
proces akulturacji psychologicznej
strategie akulturacji
konsekwencje przyjęcia poszczególnych strategii
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
zjawisko wykluczenia społecznego
Adaptacja – czym jest?
Adaptacja do środowiska to posiadanie cech (anatomicznych, fizjologicznych, behawioralnych),
które umożliwiaja przeżycie w danym środowisku.
Zaburzenia adaptacyjne
Występują w okresie adaptacji do nowej sytuacji życiowej.
Objawy:
napięcie, niepokój, lęk
zamartwianie się, depresja
huśtawka emocjonalna
poczucie nieradzenia sobie, nieumiejętność planowania, podejmowania decyzji
Zastępcze mechanizmy obronne
Objawy psychosomatyczne, zachowania ryzykowne (prowadzenie samochodu po pijanemu, mieszanie siew bójki, ryzykowne zachowania seksualne), substancje psychoaktywne (narkotyki, leki)
Akulturacja psychologiczna
Akulturacja psychologiczna to adaptacja do nowego środowiska kulturowego, poprzez nabycie
norm, wartości i schematów zachowań typowych dla nowej kultury. W zetknięciu z odmiennością kulturowa wybierane są różne strategie akulturacyjne.
Dwie kultury
Rodzima kultura migranta i kultura nowego kraju – obie są częścią życia. W procesie akulturacji
wyrażają się przekonania migranta wobec tych obydwu kultur.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Strategie akulturacji
Strategie akulturacji to sposoby radzenia sobie z dwoistością kulturowa rodzimej i nowej kultury. Polegają one na podtrzymaniu lub odrzuceniu danej kultury.
Strategie akulturacji wgBerry’ego
1. Integracja
2. Separacja
3. Asymilacja
4. Marginalizacja
1. Integracja
Łączenie elementów obu kultur. Np. bardzo dobra znajomość obu języków, znajomi wśród reprezentantów obu kultur, obchodzenie świąt zarówno jednej, jak i drugiej kultury, przekazywanie dzieciom wartości obu kultur i znajomości obu języków.
Integracja - konsekwencje
Decyzja, z której kultury zaczerpnąc sposób radzenia sobie jest za każdym razem podejmowana
zależnie od sytuacji. Integracja jest optymalną strategią dla zdrowego funkcjonowania jednostki wspołeczeństwie.
2. Separacja
Podtrzymywanie rodzimej kultury i ograniczenie do minimum kontaktów z nową kulturą i jej przedstawicielami. Np. brak znajomości lub słaba znajomość nowego języka, znajomi wyłącznie spośród
innym migrantów z własnego kraju, wychowywanie dzieci zgodnie z wartościami rodzimej kultury.
Separacja - konsekwencje
Wynika z chęci zachowania tradycyjnego stylu życia i obrony tradycyjnych wartości. Nowa kultura traktowana jest jako mniej wartościowa. Przyczyną może być nieprzyjazny sposób traktowania przybyszów i niska ocena ich kultury przez społeczeństwo.
3. Asymilacja
Odrzucenie rodzimej kultury i przyjęcie nowej kultury. Np. używanie w życiu prywatnym nowego języka, nie uczenie dzieci języka rodzimego, nie utrzymywanie kontaktów z innymi migrantami z rodzimego kraju.
Asymilacja - konsekwencje
Powodowana chęcią osiągnięcia dobrej pozycji w społeczeństwie, które jest niechętne odmiennościom. Prowadzi do utraty poczucia stabilności – paradoksalnie – utrudnia wchodzenie jednostki do społeczeństwa.
4. Marginalizacja
Porzucenie rodzimej kultury i nieprzyjęcie nowej kultury. Np. nie obchodzenie świąt ani jednej
ani drugiej kultury, ograniczenie kontaktów społecznych, nie przekazywanie dzieciom wartości
rodzimej kultury i niewspieranie ich uczenia się nowej kultury.
Marginalizacja - konsekwencje
Może być spowodowana utratą kontaktu ze swoją grupą i niechęcią wobec nowych kontaktów.
Prowadzi do poczucia alienacji i utraty tożsamości. Jej skutkiem mogą być zaburzenia psychiczne oraz zachowania kryminogenne.
29
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Strategie akulturacji – tabela
30
PL
Kultura ojczysta
Kultura przyjmująca
tak
tak
Integracja
Asymilacja
nie
Separacja
Marginalizacja
nie
Akceptacja własnej kultury
Ważną przyczyną migracji jest brak akceptacji dla różnych elementów własnej kultury – co wtedy? Ważne jest, aby nie wtłaczać migranta na siłę w schematy jego kultury wtedy, gdy jej lub jej
części nie akceptuje.
Rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
Wybór strategii akulturacji jest wypadkową dwóch czynników:
decyzji imigranta
sposobu, w jaki otoczenie reaguje na niego
Zjawisko wykluczenia społecznego
Jest przeciwieństwem integracji. Najczęściej jest efektem dyskryminacji opartej na pochodzeniu kulturowym, etnicznym, niepełnosprawności, itp.. Konsekwencją wykluczenia społecznego
jest ubóstwo, wzajemna wrogość, wykluczenie z dostępu do edukacji, opieki zdrowotnej, itp.
Udzielanie pomocy osobom odmiennym kulturowo
Co jest podstawowym celem? Pomoc osobom odmiennym kulturowo w powrocie do takiego
stopnia funkcjonowania w nowym społeczeństwie, jaki osiągali w rodzimej społeczności.
Uchodźcy – szczególna grupa migrantów
Kim są uchodźcy?
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR - cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
status uchodźcy
uchodźcy wewnętrzni
geografia uchodźcza
Przyczyny uchodźstwa
zagrożenie życia
zagrożenie zdrowia
zagrożenie wolności
Definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
Uchodźca to osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej
rasy
religii
narodowości
przynależności do określonej grupy społecznej
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa.
Konwencja genewska z 1951 roku
Konwencja stanowiła pierwsze prawdziwie międzynarodowe porozumienie obejmujące najistotniejsze aspekty życia uchodźcy.
Wylicza w ogólnym zarysie prawa uchodźcy, takie jak wolność praktyk religijnych, swoboda poruszania się, prawo do pracy, edukacji, dostęp do dokumentów podróży. Jednocześnie wymienia ona obowiązki uchodźcy wobec państwa przyjmującego.
Zasadniczy przepis Konwencji przewiduje, że uchodźcy nie mogą być zawracani lub wydalani
do kraju, w którym obawiają się prześladowań.
UNHCR
Celem UNHCR jest zapewnienie uchodźcom bezpieczeństwa w kraju udzielającym schronienia
oraz wspieranie jego władz w realizacji tego zadania. Urząd Wysokiego Komisarza szuka sposobów niesienia pomocy uchodźcom w rozpoczęciu życia od nowa poprzez integrację ze społecznością lokalną, dobrowolny powrót do ojczyzny, a jeśli jest to niemożliwe, to poprzez osiedlenie
się w krajach trzecich.
Kto przyznaje status uchodźcy?
Uchodźca jest uchodźcą niezależnie od formalnego uznania. Władze państw ustanawiają procedury - zgodne z miejscowym systemem prawnym - służące określeniu sytuacji prawnej osoby
ubiegającej się o status uchodźcy oraz jej praw i zakresu pomocy.
Przyznanie statusu uchodźcy
Osoby ubiegające się o status uchodźcy muszą wykazać, że ich obawa przed prześladowaniami
jest uzasadniona. Wyjątkiem jest sytuacja zbiorowego nadania statusu uchodźcy całej grupie
osób, jak w przypadku masowych ucieczek spowodowanych przez czystki etniczne lub inne
akcje skierowane przeciwko całym grupom ludności.
Odmowa przyznania statusu uchodźcy
Osoby, co do których stwierdzono na podstawie sprawiedliwych procedur, że nie potrzebują
ochrony międzynarodowej, znajdująsię w podobnej sytuacji, jak cudzoziemcy nielegalnie przebywający w danym kraju, mogą zatem zostać deportowane. UNHCR opowiada się za tym, aby
przed decyzją o deportacji osoba, której nie przyznano statusu uchodźcy, miała prawo do ponownego rozpatrzenia jej wniosku.
Ochrona tymczasowa
Ochrona tymczasowa to rozwiązanie proponowane w krajach, w których nastąpił nagły masowy napływ uchodźców. Jest to przejściowa forma ochrony, którą winny zastąpić trwałe rozwiązania. Stosując ochronę tymczasową władze państw unikają konieczności rozpatrywania
indywidualnych spraw osób uciekających w wyniku wojen domowych lub powszechnie stosowanej przemocy. Osoby znajdujące się pod ochroną, w świetle definicji konwencji genewskiej,
są uchodźcami. Ochrona tymczasowa może zostać zniesiona, gdy powrót do miejsca zamieszkania stanie się bezpieczny.
31
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Prawa uchodźcy
Uchodźca ma prawo do bezpiecznego schronienia. Państwa nie mogą wydalać uchodźców, ani
usuwać ich siłą na terytorium, gdzie groziłoby im niebezpieczeństwo. Nie mogą także dyskryminować żadnej grupy uchodźców. Powinny zagwarantować uchodźcom możliwość korzystania
z praw społecznych i ekonomicznych przynajmniej w takim stopniu, w jakim korzystają z nich
cudzoziemcy z kartą stałego pobytu przebywający w tym kraju.
32
PL
Uchodźcy gwarantuje się zatem podstawowe prawa obywatelskie, w tym wolność przekonań,
przemieszczania się oraz ochronę przed torturami i poniżającym traktowaniem. Państwa mają
obowiązek współpracy z UNHCR. Państwa te powinny przyjmować rodziny osób, którym udzielono tymczasowego schronienia, przynajmniej ich małżonków i niepełnoletnie dzieci.
Każdy uchodźca powinien mieć dostęp do opieki medycznej. Każdy dorosły uchodźca powinien
mieć prawo podjęcia pracy. Żadne dziecko-uchodźca nie może być pozbawione możliwości
chodzenia do szkoły. W określonych sytuacjach, takich jak masowy napływ uchodźców, kraje
oferujące schronienie mogą uważać za konieczne ograniczenie niektórych praw, np. wolności
przemieszczania się, dostępu do pracy czy odpowiedniej edukacji dla wszystkich dzieci.
Prawo do ochrony dla kobiet odmawiających podporządkowania się społecznym
ograniczeniom
Osoby, które uciekają przed poważną dyskryminacją lub innego rodzaju nieludzkim traktowaniem i prześladowaniem z powodu odmowy podporządkowania się surowym kodeksom obyczajowym mają podstawy, by wystąpić o status uchodźcy. Prześladowanie może stanowić przemoc seksualna, np. gwałt.
Prześladowaniem jest dyskryminacja, która ma szczególnie krzywdzące konsekwencje. Kobieta
obawiająca się napaści z powodu odmowy noszenia tradycyjnych ubrań lub chęci samodzielnego
wyboru męża i prowadzenia niezależnego życia, może faktycznie być uchodźcą. Kobiety obawiające się rytualnego okaleczenia narządów płciowych także mogą mieć przyznany status uchodźcy.
Obowiązki uchodźcy
Uchodźcy mają również pewne obowiązki. W szczególności powinni przestrzegać prawa i przepisów kraju udzielającego schronienia.
Utrata prawa do ochrony
Osoby, które uczestniczyły w popełnieniu zbrodni wojennych i poważnym naruszeniu międzynarodowych praw człowieka i norm prawa humanitarnego -w tym zbrodni ludobójstwa -utraciły prawo do ochrony i pomocy przysługującej uchodźcom. Żadna osoba, co do której istnieją
poważne podstawy, aby podejrzewać, że takie czyny popełniła, nie powinna otrzymać ochrony
jako uchodźca.
Prawo do ochrony traci także osoba, która kontynuuje działalność zbrojną przeciwko swojemu
krajowi pochodzenia z kraju, w którym chce wystąpić o status uchodźcy. Żołnierz nie może być
uchodźcą.
Genewski dokument podróży – tzw. paszport genewski
Dokument wydawany uchodźcom w kraju przyjmującym. Uprawnia ich do przekraczania granic,
podróżowania do innych krajów oraz pozostawania tam na określony czas.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Regulacja Dublin II
Ustala, które z państw UE jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o status uchodźcy, aby
uniknąć składania wniosków przez jedną osobę w kilku krajach jednocześnie. Uchodźca otrzymuje status uchodźcy, w którym złożył wniosek o przyznanie tego statusu.
Uchodźcy wewnętrzny IDP –internally displaced persons
Uchodźcy wewnętrzni muszą opuścić swoje domy z tych samych przyczyn, co uchodźcy, ale nie
przekraczają granic uznawanych za międzynarodowe. Z tego powodu nie mogą korzystać w
pełni z pomocy UNHCR. Liczba uchodźców wewnętrznych (20-25 milionów) przekracza liczbę
„zwykłych” uchodźców.
Z jakich krajów pochodzi najwięcej uchodźców?
Afganistan
Irak
Sudan
Kolumbia
Demokratyczna Republika Konga
Somalia
Wietnam
Jakie kraje przyjmują najwięcej uchodźców?
Pakistan (2 mln uchodźców )
Syria (1 mln)
Iran (900tys.)
Niemcy (600 tys.)
Jordania (500 tys.)
Tanzania (430 tys.)
Fazy stawania się uchodźca
1. Przedemigracja
2. Ucieczka
3. Dotarcie do kraju pierwszego azylu
4. Osiedlenie się w nowym kraju
5. Repatriacja
Przemoc i jej następstwa
czym jest przemoc?
tortury i ich konsekwencje dla ofiar
rodzaje prześladowan
gwałty – indywidualne skutki i polityczne znaczenie
handel ludźmi (trafficking in people)
Czym jest przemoc?
Wywieranie wpływu, który jest niechciany i nieakceptowany przez ta osobę, wobec której przemoc jest stosowana.
„Kto doznał tortur, nie może już zadomowić się w świecie” – Jean Améry, belgijski pisarz, przeszedł
tortury w hitlerowskich więzieniu i w obozach koncentracyjnych.
33
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Tortury fizyczne
przypalanie części ciała
rażenie prądem
okaleczenie
powieszenie za ręce lub nogi
bicie w pięty
podtapianie
34
PL
Tortury – w jaki celu są stosowane?
uzyskanie informacji od torturowanej osoby
zaszkodzenie integralności politycznej, kulturowej danej grupy
zniszczenie osobowości torturowanego
ukaranie za poglądy polityczne
wyniszczenie mniejszości (etnicznej, religijnej)
zastraszenie danej grupy
Tortury psychiczne
deprywacja sensoryczna
upozorowane egzekucje
naruszenie intymności
Tortury przy użyciu farmakologii
użycie substancji powodujących ból fizyczny
łamanie oporu poprzez podanie określonych leków
zaburzenie poznawczej i emocjonalnej orientacji
uzależnienie osoby torturowanej odleków
Tortury – konsekwencje dla ofiar
Konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego.
zespół stresu pourazowego
depresja, zaburzenia nastroju
zaburzenia lękowe, ataki paniki, fobie
problemy interpersonalne
Gwałty - indywidualne skutki i polityczne znaczenie
Gwałt to nie tylko przemoc wobec indywidualnej osoby. Masowe gwałty są narzędziem polityki
narodowościowej lub etnicznej, stosowanym podczas wojen i konfliktów zbrojnych. Przerywają
one ciągłość pokrewieństwa w danej społeczności.
Handel ludźmi (human trafficking)
Werbowanie, transport, przekazywanie i przetrzymywanie osób, z zastosowaniem przemocy
lub oszustwa, w następujących celach:
wykorzystanieseksualne
wykorzystanie jako siłę robocza
handel narządami ludzkimi
adopcja dzieci
Najczęstszym rodzajem handlu ludźmi jest handel kobietami zmuszanymi do prostytucji.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
PTSD
pojęcie traumy
symptomy PTSD
objawy najczęściej zgłaszane przez uchodźców
wpływ PTSD na różne obszary życia
Trauma
Doświadczenie lub bycie świadkiem zagrożenia życia lub zdrowia oraz wynikający z tego silny
stres.
Ostra reakcja na stres
w kilka minut po wydarzeniu
ustępuje w kilka godzin lub dni
Objawy:
oszołomienie (zawężenie uwagi, dezorientacja)
wyłączenie z tu i teraz lub pobudzenie, nadmierna aktywność
fizjologiczne objawy strachu (przyspieszona akcja serca, poty, zaczerwienienie)
Zdarzenie może zostać częściowo lub całkowicie zapomniane.
PTSD Posttraumatic stress disorders – Zespół Stresu Pourazowego
Kategoria diagnostyczna, obejmująca reakcję jednostki na sytuacje bolesne i urazowe (traumę).
Pojawia się kilka tygodni, miesięcy po wydarzeniu. Może trwać wiele lat prowadząc dotrwałych
zmian w osobowości.
PTSD – u kogo?
Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne występują u osób ZDROWYCH i nie wystąpiłyby,
gdyby traumatyczne wydarzenie nie miało miejsca.
Symptomy PTSD
chroniczne stany bólowe
niekontrolowane nawroty traumatycznych wspomnień
zaburzenia snu, koszmary senne
lęk, unikanie działań i sytuacji przypominających wydarzenie traumatyczne
schorzenia psychosomatyczne
problemy z pamięcią i koncentracja
depresja, niezdolność do przeżywania przyjemności
Somatyzacja
Schorzenia psychosomatyczne. Dolegliwości fizyczne będące przejawem stresu psychicznego.
Stwierdzony brak przyczyn medycznych. Zamartwianie się o swoje zdrowie. Domaganie się badań lekarskich. To NIE jest symulacja! Osoba naprawdę cierpi.
Objawy najczęściej zgłaszane przez uchodźców
smutek, lęk przed przyszłością
bóle w różnych częściach ciała
zaburzenia snu, koszmary senne
zaburzenia koncentracji, roztargnienie
utrata zainteresowań, brak postępów w pracy, nauce
35
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
36
PL
unikanie pewnych miejsc, przedmiotów, osób
podejrzliwość,
napięcie, niepokój
agresywność, utrata kontroli nad impulsami
problemy w związku, małżeństwie
Wpływ PTSD na różne obszary życia
Ofiara traumy może czuć się wyizolowana, naznaczona, poniżona i upokorzona. Jej funkcjonowanie codzienne jest utrudnione, ponieważ PTSD ma wpływ na:
zdrowie fizyczne
zdrowie psychiczne
relacje z innymi ludźmi
Kobiety – uchodźczynie
przemoc ze względu na płec
przeszkody w uczestniczeniu w życiu społecznym
niewola domowa
przemoc seksualna
zagrożenia w podróży
zagrożenia w obozach dla uchodźców
zmiany w strukturze rodziny, konflikty w małżeństwach
pomoc kobietom – uchodźczyniom
Przemoc ze względu na płec
Obejmuje przemoc seksualną, fizyczną lub psychiczną skierowaną przeciwko komuś tylko ze
względu na płeć tej osoby. Między innymi:
przemoc w rodzinie,
gwałt,
molestowanie seksualne,
zastraszanie w pracy i szkole,
handelludźmi,
zmuszanie do prostytucji.
Każdy może stać się ofiarą przemocy ze względu na płeć, jednak kobiety i dziewczynki są na to
najbardziej narażone.
Przeszkody w uczestniczeniu w życiu społecznym
W wielu krajach kobieta nie może uczestniczyć w życiu społecznym, jeżeli niejest reprezentowana przez mężczyznę. We wszystkich działaniach kobieta jest wówczas podporządkowana mężczyźnie, który za nią załatwia np. sprawy formalne w urzędach, ale także może podejmować za
nia wszelkie decyzje życiowe.
Ubiór i zachowanie
Kobiety mogą być poddane fizycznym i psychicznym prześladowaniom za odmowe noszenia
specyficznego tradycyjnego stroju (np. czadoru, hidżabu, burki), a także z powodu stosowania
makijażu, noszenianie odpowiedniego obuwia i zachowywania siew niewłaściwy sposób, który
ma uwłaczać jej godności i prowokować mężczyzn do nieodpowiednich zachowań.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Brak dostępu do edukacji
Wśród młodzieży nie uczęszczającej do szkoły 60% to dziewczęta. 64% osób niepotrafiących
czytać i pisać to kobiety.
Przemoc w rodzinie
Stosowanie przemocy wobec kobiet przez członków ich rodzin jest powszechne na całym świecie. Nawet, gdy przemoc w rodzinie jest zabroniona przez prawo, bywa ona akceptowana w
wielu społecznościach.
Niewola domowa
W niektórych krajach kobiety nie mogą same wychodzić z domu lub podejmowac akiejkolwiek
pracy zarobkowej bez pozwolenia męża lub innego mężczyzny decydującego o jej losie. Utrudniane jest im także samodzielne zamieszkanie, gdyż mogłoby wpłynąc negatywnie na wzrost
ich niezależności i możliwości kształtowania życia na własna rękę.
Małżeństwa aranżowane przez rodziny
W wielu krajach kobieta nie może decydowac o wyborze przyszłego małżonka, gdyzdecyzję tą
podejmują jej rodzice. W Indiach aranżowanych przez rodziców jest 90%małżeństw. Ten zwyczaj zmusza często młode kobiety nie tylko do ucieczki z domu, ale również z kraju pochodzenia, gdyż niespełnienie woli rodziców może być źle widziane przez rodzine i społeczeństwo.
Okaleczenie narządów płciowych
Obrzezywanie narządów płciowych jest powszechne w wielu afrykańskich krajach muzułmańskich (Somalia, Dżibuti, Sudan,Mali). Obyczaj ten jest silnie zakorzeniony w kulturze. Kobieta
nieobrzezana nie może wyjść za mąż i normalnie egzystować wspołeczeństwie jako „kobieta
nieczysta”.
Obecnie na świecie żyje ponad 114 mln kobiet poddanych obrzezaniu.
Gwałt
Gwałty stanowią powszechną forme prześladowań, terroru i „czystek etnicznych” -działań zbrojnych, które zmuszają ludzi do opuszczenia ich domów, ponieważ są one bezpośrednio wymierzone w osoby cywilne.
Uchodźczynie bywają również napastowane seksualnie w czasie ucieczki oraz w momencie
przybycia do kraju, w którym szukają schronienia.
Psychologiczne skutki gwałtu
lęk, poczucie zagrożenia
poczucie winy, samoobwinianie
złość skierowana do wewnątrz
poczucie utraty, żałoba
bezsilność, utrata poczucia kontroli
koszmary senne, flashback
problemy związane ze sferą seksualności i intymności
Zagrożenia w drodze doinnego kraju
Kobiety w wielu krajach nie moga samodzielnie podróżować. Jeśli uciekają przed własnym mężem, rodziną, zdane są na opiekę innych mężczyzn, którzy mogą wymuszać świadczenie usług
seksualnych przez kobietę w zamian za opiekę, żywność, pomoc w załatwianiu formalności
37
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
urzędowych w kraju przybycia. Kobiety bez żadnej opieki mężczyzny wczasie ucieczki bardziej
narażone są na gwałty.
Zagrożenia w obozach dlauchodźców
Kobiety są narażone na gwałty również w obozach dla uchodźców, np. lokalizacja toalet położonych na uboczu naraża kobiety na napad w drodze do toalety. Zdarza się wykorzystywanie
seksualne kobiet przez samych pracowników ośrodka. Przyjmuje to formę zapłaty za otrzymywane dobra: żywność, koce, wodę.
38
PL
Głównym problemem w obozach dla uchodźców jest niewystarczający dostęp do pożywienia.
Dotyka to szczególnie kobiety i dzieci, które często nie uczestniczą w procesie przydziału żywności. Są one uzależnione od mężczyzn, którzy często niewłaściwie i niesprawiedliwie rozdzielają żywność, pomijając potrzeby kobiet.
Zmiany w strukturze rodziny, konflikty w małżeństwach
Kobiety i osoby starsze przechodzą proces akulturacji wolniej, m.in. z powodu częstszej izolacji
w środowisku domowym. Role rodzinne w rodzinach na uchodźctwie ulegają degradacji.
Mężczyźni odpowiedzialni za rodzinę nie sa w stanie jej utrzymać i obwiniają się za to.
Prowadzenie wywiadu z kobietą-uchodźczynią
osoba przeprowadzająca wywiad musi byc świadoma statusu, sposobu traktowania,
praw politycznych kobiet w kraju pochodzenia, a także przypadków stosowania przemocy wobec kobiet
osoba przeprowadzająca wywiad powinna mieć informacje na temat kulturowych, religijnych i społecznych uwarunkowan zachowania kobiet
oferowana pomoc musi być dostosowana do sytuacji (np. wizyta pracownika społecznego w domu może być kłopotliwa dla kobiety)
zebranie informacji o okolicznościach przemocy
zauważenie oznak przemocy, tortur- najważniejsze jest stworzenie wspierającego otoczenia podczas wywiadu
Gdy podejrzewamy, że kobieta jest ofiarą przemocy
osoba przeprowadzająca wywiad oraz tłumacz powinny być kobietami
osoba przeprowadzająca wywiad powinna wykazać się szczególnym taktem i umiejętnością słuchania
pytania związane z traumatycznymi przeżyciami należy zadawać możliwie ostrożnie
i w sposób nie ingerujący w sprawy intymne
należy zapewnić kobietę o dyskrecji powierzanych informacji
należy unikać obecności osób trzecich – przy wywiadzie nie powinien też być obecny
żaden członek rodziny
należy brać pod uwagę możliwość, iż kobieta ukrywa przed nami fakt gwałtu
Powody ukrywania przemocy
Kobieta wolą często zachować swoje przeżycia w tajemnicy przed krewnymi. Społeczna świadomość takich przeżyć, zwłaszcza o charakterze przemocy seksualnej, mogłaby ją zdyskredytować
i nadać stygmat kobiety nieczystej. Kobieta może ukrywać fakt gwałtu, bo kultura z której pochodzi zakazuje mówienia o sprawach związanych z seksualnością.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Pomoc dla kobiet – ofiar przemocy
pomoc materialna
pomoc psychologiczna (np. grupy wsparcia, pomoc organizacji kobiecych)
pomoc medyczna (rany, choroby przenoszone drogą płciową, ciąża, dostęp do metod
planowania rodziny)
doradztwo zawodowe i pomoc w uzyskaniu nowych kwalifikacji
Przede wszystkim: informacja! Dostarczenie niezbędnych informacji do ubiegania się o swoje prawa.
Dzieci – uchodźcy
dzieci bez opieki
zmiany w strukturze rodziny, konflikty międzypokoleniowe
oddziaływanie na rodziców – możliwość kontaktu z własną kultura – edukacja, wsparcie
wychowawców
Dzieci-uchodźcy
Ponad połowa dzieci-uchodźców straciła kogoś z bliskiej rodziny, a ponad jedna trzecia była
świadkiem mordu lub torturowania swoich bliskich. Były świadkami przemocy, wojny, gwałtów.
Dziecko bez opieki
Według UNHCR dziecko pozbawione opieki to takie, które „zostało oddzielone od obojga rodziców i dla którego – w świetle obowiązujących praw lub zwyczajów– nie można wyznaczyc
opiekuna”.
Ubieganie się o status uchodźcy
Dziecko bez opieki może samodzielnie złożyć wniosek o status uchodźcy. Powinno mieć wyznaczonych pracowników socjalnych do pomocy.
Kontakt z własną kultura
Szczególnie ważny w przypadku dzieci bez opieki. Dzieci-uchodźcy przebywający z rodzina w
naturalny sposób mają dostęp do własnego języka i tradycji.
Poczucie bezpieczeństwa
Jednym z największych problemów dzieci-uchodźców jest utrata poczucia bezpieczeństwa.
Kluczowe dla dobrostanu i rozwoju dziecka jest zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa,
normalności i stabilizacji.
Zdrowie
PTSD
depresja
zaburzenia emocjonalne
lęk, niepokój
symptomy somatyczne
Konflikty międzypokoleniowe
Dzieci zazwyczaj szybciej przechodza akulturację niż dorośli. Pomaga w tym uczęszczanie do
szkoły i kontakt z rówieśnikami. Nasila to jednak konflikt między pokoleniem dzieci i wolniej
przystosowujących się rodziców i dziadków.
39
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Odpowiedzialność za rodzinę
Dzieci, szczególnie najstarsze z rodzeństwa obarczone są nadmierna odpowiedzialnością i
obowiązkami, praca na rzecz pozostałej rodziny. Jest to jedna z przyczyn, dla których niemogą
uczęszczać do szkoły.
40
PL
Pomoc dla rodziców
Programy integracyjne dla uchodźczych rodzin. Im prędzej rodzice rozpoczną w nowym kraju
samodzielne, niezależne życie, tym większe szanse na normalność będa miały dzieci. Sytuacja
zawieszenia powoduje dodatkowe cierpienia czy stres dla dzieci. Przygnębienie rodziców często powoduje rodzinne awantury i prowokuje przemoc wobec dzieci.
Edukacja dzieci-uchodźców
Brak dostępu do edukacji zaburza rozwój poznawczy i społeczny dzieci. Kluczowe dla integracji jest zapewnienie dzieciom możliwości nauki języka oraz edukacji szkolnej na odpowiednim
poziomie. Do uczestnictwa dzieci-uchodźców w zajęciach szkolnych powinni być przygotowani
zarówno nauczyciele, jak i pozostali uczniowie.
Pomoc dla wychowawców i nauczycieli
Świadomość problemów, z jakimi zmagaja się dzieci – uchodźcy. Poznanie aktualnej sytuacji
dziecka, w tym znajomości języka kraju przyjmującego. Podstawowe informacje o kraju, z którego pochodzi dziecko. Świadomość korzyści, jakie przynosi obecność dziecka-uchodźcy: kształtowanie postaw zrozumienia dla innych, tolerancji, uczenia się różnic kulturowych.
Życie w ośrodku recepcyjnym dla uchodźców
problemy społeczne i ekonomiczne
problemy kulturowe
trudności psychologiczne, wyuczona bezradnośc
Problemy społeczne i ekonomiczne
Niewystarczająca oferta socjalna w ośrodkach. W niektórych ośrodkach nie ma przedszkoli,
boisk, placów zabaw, bibliotek, dostępu do komputera ani żadnej innej propozycji spędzania
wolnego czasu. Przepełnienie w ośrodku i konflikty między mieszkańcami, np. kradzieże i wymuszenia, których sprawcami są współmieszkańcy ośrodka.
Brak dostępu do edukacji dla dzieci ubiegających się o status uchodźcy. Brak przedszkoli, opieki
nad małymi dziećmi. Brak możliwości podjęcia pracy przez okres oczekiwania na decyzję. Trudna sytuacja osób niepełnosprawnych. Niedobór artykułów higienicznych. Niewystarczająca
opieka medyczna, szczególnie dla kobiet w ciąży.
Problemy kulturowe
Konflikty pomiędzy uchodźcami. Jadłospis nieuwzględniający potrzeb kulturowych. Brak znajomości przez uchodźców zasad panujących w ośrodku. Brak przeszkolenia dla personelu, w zakresie różnic kulturowych i religijnych. Brak tłumaczy pogłębia problemy komunikacyjne.
Konflikty między uchodźcami i personelem ośrodków. Niedostateczna informacja dotycząca
praw uchodźcy i procesu przyznawania statusu, brak informacji na temat praw cudzoziemców
w danym kraju. Problemy wynikające z korzystania ze wspólnych łazienek i kultur przez osoby
pochodzące z różnych kultur. Korzystanie przez mężczyzn z łazienek dla kobiet. Umieszczanie
w jednym pokoju rodzin z dziećmi i samotnych mężczyzn.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Problemy psychologiczne
Brak wsparcia dla ofiar przemocy i osób po przeżyciu traumy. Brak poczucia bezpieczeństwa
z powodu nadużywania przez niektórych mieszkańców ośrodków alkoholu i narkotyków (uzależnienia). Brak poczucia bezpieczeństwa w ośrodkach z powodu małej ilości personelu. Nuda.
Tryb życia w ośrodku wyzwala bierność i problemypsychologiczne.
Wyuczona bezradnośc
Przyjęcie postawy bierności wobec wszelkich codziennych zadań, jakie stają przed uchodźcami.
Wynika z przeświadczenia, że ich los całkowicie zależy od innych osób, a sami nie mają na nic
wpływu. Skutek wielokrotnego doświadczenia:
utraty kontroli nad własnym życiem
nieskuteczności własnych staran
pozostawienia wielu niedokończonych spraw
Im dłuższy pobyt w ośrodku, tym większa bezradność.
Powrotny szok kulturowy
odległe konsekwencje migracji
przyczyny niepowodzenia migracji
czynniki wpływające na decyzjęo powrocie
psychospołeczne aspekty powrotu
model powrotnego szoku kulturowego
Odległe konsekwencje migracji
1. dla tego pokolenia
2. dla następnych pokoleń
3. utrata umiejętności kulturowych (zależy od strategii akulturacyjnej)
4. akulturacja w nowym kraju
5. rozluźnienie więzów społecznych w kraju pochodzenia
„Skamielina kulturowa”
Nieaktualna wiedza kulturowa o kraju pochodzenia
Spowodowana jest m.in.
brakiem kontaktu ze współczesną kulturą kraju
nie posiadaniem informacji o przemianach, do jakich tam doszło
brakiem kontaktu z nowymi emigrantami z tego kraju
Trzecie pokolenie
Pierwsze pokolenie emigrantów dotkliwie przeżywa problemy adaptacji w nowym kraju. Drugie
pokolenie odcina się od tradycji rodziców. Dopiero trzecie pokolenie potrafi bez kompleksów
łączyć tradycje obu krajów.
Migracje powrotne
konserwatywne
innowacyjne
niepowodzenie migracji
przejście na emeryturę
41
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Przyczyny niepowodzenia migracji
Nieadekwatne oczekiwania
Nieprzygotowaniedo migracji (znajomość języka, kultury, znajomi, zasoby)
Uwarunkowania osobowościowe
Dyskryminacja i nietolerancja w kraju przyjmującym
42
PL
Czynniki wpływające na decyzję o powrocie
trudności ze znalezieniem pracy
praca poniżej kwalifikacji
wynagrodzenie poniżej oczekiwań
rodzina i przyjaciele pozostali w kraju pochodzenia
perspektywy zawodowe w kraju pochodzenia (dalsza nauka, praca)
złe relacje z przedstawicielami społeczeństwa kraju przyjmującego
zrealizowanie planów związanych z pobytem w kraju przyjmującym
istotne zmiany w kraju pochodzenia
Psychologiczne aspekty powrotu
Lęk przed oceną otoczenia (poczucie niezrealizowania wielu założeń, które były powodami wyjazdu)
Poczucie wstydu z powodu niespełnienia oczekiwań swoich i rodziny
Nieadekwatne oczekiwania związane z powrotem
Powrotny szok kulturowy
Model „W”
Opisuje proces readaptacji do kultury ojczystej po dłuższym pobycie za granicą. Przebiega podobnie do szoku kulturowego, ale w krótszym czasie i z mniej intensywnymi objawami.
Powrotny szok wynika z tego, że adaptacja do kultury przyjmującej w tak duży sposób zmieniła
migranta, że po powrocie doświadcza on obcości kulturowej w kraju pochodzenia.
Znajomość języka
Paradoksalnie może utrudniać funkcjonowanie, ponieważ inni ludzie sądzą że znajomość
języka = znajomość kultury.
„Powroty”kolejnych pokoleń migrantów
Tożsamość łącząca elementy obu kultur, podwójna identyfikacja. Nieaktualna wiedza kulturowa
o kraju pochodzenia przodków. Motywy powrotów:
ekonomiczne
rodzinne
polityczne/ideologiczne
Kultura i uczenie się kultury
różnorodność definicji kultury
części składowe kultury
Przykłady różnych definicji kultury
Kultura jako sposób życia, który jest wspólny dla danej grupy. Kultura jako coś, co zostało stworzone przez człowieka. Kultura jako „oprogramowanie”, którego ludzie używają w codziennym
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
życiu. Kultura to system wartości, norm i skryptów zachowań, charakterystycznych dla poszczególnych grup i narodów, przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
Model góry lodowej
Elementy widoczne (uświadomione): architektura, sztuka, kuchnia, muzyka, język...
Elementy niewidoczne (nieświadome): historia grupy ludzi, ich normy, wartości, podstawowe
założenia dotyczące przestrzeni, przyrody, czasu, mimika, język ciała, strategie rozwiązywania
problemów, sposoby podejmowania decyzji, role płciowe, role związane z klasą społeczną...
Części składowe kultury
Wartości: to, co powszechnie uważane jest za ważne.
Normy: to, co wskazuje kierunek podejmowanych decyzji i zachowań.
Skrypty zachowania: scenariusze postępowania w danej sytuacji.
Jak „uczymy się” kultury?
Nasze otoczenie społeczne w postaci bliższej i dalszej rodziny, przyjaciół i znajomych, nauczycieli, a nawet przypadkowo spotykanych ludzi, od samego początku pokazuje nam, co należy
robić, a co jest absolutnie niedopuszczalne. Nauka ta odbywa się w sposób praktycznie niezauważalny dla rozwijającego się człowieka.
Socjalizacja
Proces, w trakcie którego uczymy się rozpoznawać cudze i komunikować własne potrzeby i uczucia
oraz postępować z jednymi i drugimi w sposób satysfakcjonujący zarówno nas, jak i otoczenie.
Rola rodziny
Kluczowa dla procesu socjalizacji. Kulturowo odmienne sposoby i stopnie zaangażowania rodziców w wychowanie dzieci. Uwaga! Ekonomiczny poziom życia ma również ważny wpływ na
sposób wychowania dziecka.
Wychowanie zależne i niezależne
Wychowanie zależne – nacisk na uległość i posłuszeństwo wobec rodziny przy wypełnianiu
powierzonych zadań. Wychowanie niezależne –nacisk na wytworzenie przez dziecko poczucia
niezależności, wiary w siebie i dążenia do osobistych osiągnięć.
Rola systemu edukacji
Jeden z najważniejszych czynników socjalizacji. Wywiera wpływ na dziecko już od etapu przedszkola –zapewnia nie tylko rozwój intelektualny, ale także społeczny i emocjonalny. System edukacji i konkretne praktyki szkolne są odzwierciedleniem kultury.
Style nauczania
Nauczyciele w amerykańskich szkołach podstawowych zwracają się do poszczególnych uczniów (tak podczas zajęć indywidualnych, jak i grupowych).
Nauczyciele w japońskich szkołach podstawowych zwracają się do uczniów jako do grupy, nawet, gdy uczniowie wykonują zadania indywidualnie
Kultura i różnice indywidualne
Ludzie podzielają wartości swojej kultury pochodzenia, lecz mają także jedyne w swoim rodzaju, osobiste atrybuty i doświadczenia.
43
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Główny nurt kultury (mainstream)
Nie każdy podziela wartości cenione we własnej grupie lub zachowuje się zgodnie z normami,
ale każdy rozpoznaje te wartości i normy jako charakterystyczne dla swojej grupy.
Wymiary kultury
44
PL
różnice kulturowe
wymiary kultury wg Hofstede
badanie wymiarów kultury
gdzie szukać wiedzy kulturowej?
Enkulturacja
Proces przyswajania sobie przyjętych w danej kulturze sposobów i stylów zachowań (wewnętrzne, psychologiczne aspekty kultury). Przyswojone zasady często pozostają nieuświadomione,
mają jednak ogromny wpływ na zachowanie i oczekiwania wobec innych osób.
Różnice kulturowe
Różnice w wartościach jakie kierują zachowaniem człowieka, w normach jakim się podporządkowuje oraz sposobach zachowania i komunikacji uznawanych przez daną grupę za słuszne.
Jak opisać różnice kulturowe?
Poprzez wymiary kultury!
Wymiary kultury
Sposób opisu kultur i ich wzajemnych porównań, najczęściej poprzez pomiar akceptacji i znaczenia różnych wartości w różnych społeczeństwach.
Badanie wymiarów kultury
Projekt Hofstede: lata 70., oddziały firmy IBM
Projekt Trompenaarsa: 1993, 30 firm w 50 krajach
Projekt Globe: międzynarodowy projekt badawczy dotyczący wymiarów kultury. 17 tys. osób,
62 kraje. Badano kultury organizacji na 2 poziomach – wartości i praktyk.
Wymiary kultury wg Hofstede
1. Dystans władzy
2. Indywidualizm/kolektywizm
3. Męskość/kobiecość
4. Unikanie niepewności
Dystans władzy
Postawa wobec zjawiska nierówności społecznych. Stopień, w jakim słabsi członkowie społeczeństwa akceptują fakt nierównomiernego podziału władzy i różnic w statusie społecznym.
Duży/mały dystans władzy
Wiele reguł, mechanizmów i rytuałów służących podtrzymaniu i utrwaleniu różnic w statusie. Przykłady: Filipiny, Meksyk, Wenezuela,
Indie
Mała liczba i znaczenie takich reguł i obyczajów. Eliminowanie różnic statusu między
ludźmi. Przykłady: Nowa Zelandia, Dania,
Izrael, Austria
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Indywidualizm/kolektywizm
Postawa wobec oczekiwań grupy: dobro jednostki przedkładane nad dobro grupy/ dobro grupy
przedkładane nad dobro jednostki.
Indywidualizm/kolektywizm
Rozwój autonomii jednostki. Mała zależność
od grupy. Przykłady: USA, Australia, Wielka
Brytania, Kanada
Uległość wobec reguł grupowych, duże znaczenie pracy grupowej. Przykłady: Peru, Pakistan, Kolumbia, Wenezuela
Męskość/kobiecość
Przypisywanie płciom określonych ról społecznych. W jakim stopniu płeć decyduje o roli w społeczeństwie.
Wysoki/niski poziom męskości
Wysoko cenione jest przywództwo, niezależność, sukces, status. Przykład: Japonia, Austria, Wenezuela, Włochy
Poziom zarobków, odniesiony sukces zawodowy, niezależność nie są istotnymi wartościami. Przykład: Dania, Holandia, Norwegia,
Szwecja
Unikanie niepewności
Stopień, w jakim ludzie czują się zagrożeni przez dwuznaczność oraz tworzą instytucje i przekonania pozwalające jej uniknąć. Unikanie i podejmowanie ryzyka.
Wysoki/niski poziom unikania niepewności
Reguły i rytuały, oficjalny kodeks postępowania. Przykłady: Grecja, Portugalia, Belgia,
Japonia
Mało reguł i rytuałów, tolerancja dla niejasności i niepewności Przykłady: Szwecja, Dania, Singapur
Skala indywidualizm/kolektywizm
Stany Zjednoczone 91 Indie Wielka Brytania 89 Japonia Holandia 80 Iran Włochy 76 Grecja Szwecja 71 Meksyk Irlandia 70 Tajlandia Niemcy 67 Pakistan Izrael 51 Wenezuela Komunikacja międzykulturowa
egocentryzm i etnocentryzm
otwartośćw komunikacji
style komunikacji wg Halla
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
emocje w komunikacji
różnice językowe
54
46
41
35
30
20
14
12
45
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Komunikacja międzyludzka
Wymiana wiedzy, idei, myśli, pojęći emocji między ludźmi.
Komunikacja międzykulturowa
Wymiana wiedzy, idei, myśli, pojęć i emocji między przedstawicielami różnych kultur.
46
PL
Specyfika komunikacji międzykulturowej
W porównaniu z komunikacją wewnątrzkulturową, większa jest:
niepewność (ma charakter poznawczy i kompetencyjny)
niepokój (ma charakter emocjonalny)
Egocentryzm i etnocentryzm
Egocentryzm – skłonność do postrzegania świata przez pryzmat indywidualnych wartości, norm,
doświadczeń.Egocentryzm –w komunikacji interpersonalnej.
Etnocentryzm – skłonność do postrzegania świata poprzez własne normy i wartości własnej kultury. Etnocentryzm –w komunikacji międzykulturowej.
Otwartość w komunikacji
Bycie otwartym nie oznacza w żadnym razie ujawniania swojej prywatności. Jest to gotowość
do wysłuchania innej osoby, bez oceniania i osądzania. Otwartość zakłada zaufanie do innych,
samoakceptację i zmniejsza potrzebę zachowań obronnych.
Empatia
Uwrażliwienie na potrzeby drugiej osoby. Próba zrozumienia jej i jej punktu widzenia pomaga
w uzyskaniu odpowiedniego poziomu wzajemności.
Indywidualiści wg Triandisa
Mają o sobie dobrą opinię i silną potrzebę jej wyrażania. Ich arogancja jest właściwością
ich kultury.
Są entuzjastyczni i cechują się bogatą ekspresją w kontaktach z innymi.
Ważna jest dla nich dobra zabawa.
Szybko podejmują decyzje, ale ich wdrożenie zabiera więcej czasu, ponieważ mało osób
jest zaangażowanych w podejmowanie decyzji.
Ważna jest dla nich spójność między postawą i zachowaniem, a jej brak określają jako
hipokryzję.
Nie widzą specjalnej różnicy pomiędzy zachowaniem publicznym i prywatnym.
Raczej zrobią coś dla dobrej zabawy niż z poczucia obowiązku
Oczekują wyraźnego formułowania oczekiwań („jeśli zrobisz dla mnie to, to ja zrobię...”)
Nie nastawiają się na długotrwałe relacje.
Kolektywiści wg Triandisa
Lubią skromność.
Szczęście jest znaczniej mniej istotne niż obowiązek.
Czasami mają trudności w podejmowaniu decyzji. Podejmują je wolno, po namyśle i konsultacjach z innymi, co w konsekwencji skraca czas ich wdrożenia.
Poznawcza spójność nie jest przedmiotem ich troski.
Zwracają uwagę między tym, co prywatne, a tym co publiczne.
Wykonywanie obowiązków jest nagrodą samą przez siebie.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Oczekują długotrwałych relacji.
Nie jest pewne w jakim kierunku rozwinie się relacja.
Asertywność i „zachowanie twarzy”
Asertywność
Charakterystyczna dla kultur indywidualistycznych. Celem życia społecznego jest dbałość o zachowanie wolności jednostki, niezależnej od presji grupy. W krajach o kulturze kolektywistycznej traktowana jest jako brak dojrzałości społecznej.
„Zachowanie twarzy”
„Twarz” = publiczny obraz osoby i relacji. Pojęcie pochodzi z kultury konfucjańskiej, jest typowe
dla kultur kolektywistycznych. Wyraża dbałość o drugiego człowieka, wyklucza możliwość postawienia go w niezręcznej sytuacji poprzez krytykowanie, odmawianie, podważanie autorytetu, niegrzeczne zachowanie.
Style komunikacji wg Halla
Kultury wysokiego kontekstu – większość informacji zawiera się w fizycznym kontekście lub jest
zinternalizowana przez ludzi, a tylko nieznaczna jej część mieści się w zakodowanej, bezpośrednio nadawanej części przekazu. Kultury niskiego kontekstu –większość informacji mieści się w kodzie bezpośrednim.
Komunikacja werbalna -niewerbalna
Zachowania niewerbalne: wszystkie zachowania występujące w procesie komunikacji, poza słowami! Wyrazy mimiczne, ruchy dłoni, ramion, nóg, pochylenie i pozycja ciała, ton głosu i inne
jego cechy (barwa, tempo, intonacja, cisza), przestrzeń interpersonalna (dystans), dotyk, spojrzenie (kontakt wzrokowy), wygląd zewnętrzny.
Kultury wysokiego kontekstu
Nie polegają tak bardzo na przekazie werbalnym, a koncentrują się na informacjach sugerowanych przez kontekst.
Preferują komunikowanie niewerbalne: gesty, mimikę i okoliczności.
Wykorzystują kontekst sytuacyjny i obyczajowy jako źródło informacji.
Znaczące są takie elementy, jak kto, kiedy i w jakim kontekście wypowiedział określone
słowa, co pozwala na daleko idące wnioski co do znaczenia przekazu.
Korzystają z rozwiniętych sieci informacji i przekazu.
Są przyzwyczajone do przerywania, dygresji, metafor w trakcie komunikowania.
Przykłady: Daleki Wschód, kraje arabskie, kraje śródziemnomorskie, kraje Czarnej Afryki, Ameryka Południowa, Europa Środkowo-Wschodnia
Kultury niskiego kontekstu
Zorientowane na bezpośredni, jasny i precyzyjny przekaz słowny.
Nie przywiązują uwagi do elementów pozawerbalnych, sytuacyjnych.
Wymagają uszczegółowienia tła i źródła informacji.
Mają tendencje do segmentowania i strukturyzowania informacji.
Przekazują i dawkują informacje zgodnie z potrzebami.
Oczekują wyraźnych instrukcji od osoby kompetentnej, zorientowanych w sprawie.
Przykłady: Szwajcaria, Niemcy, Skandynawia, Ameryka Północna, Australia
47
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Emocje w komunikacji
W komunikacji między ludźmi ważniejsza rolęniżsłowa odgrywająuczucia,postrzega-nie świata,
wcześniejsze doświadczenia, historia i oczekiwania...
Uniwersalność emocji
Badania Ekmana i Friesena (1972). Ponad kulturowa uniwersalność mimicznych wyrazów twarzy.
Dotyczy tylko kilku emocji: złości, wstrętu, strachu, radości, smutku i zdziwienia.
48
PL
Kulturowe reguły okazywania emocji
Podyktowane przez kulturę reguły dotyczące sposobów wyrażania emocji, dopuszczalności
okazywania danej emocji w określonych sytuacjach społecznych. Wyuczone w dzieciństwie,
stają się automatyczne w dorosłym życiu.
Reguły dekodowania
Uwarunkowane kulturowo zasady dotyczące spostrzegania i interpretowania wyrazów emocjonalnych innych osób.
Wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
1. Rola relacji
2. Struktura relacji
3. Stosunek do czasu
4. Zachowania niewerbalne
Rola relacji
Kultury protransakcyjne – nastawione na zadania
Kultury propartnerskie – nastawione na więzi międzyludzkie
Wzajemne odczucia:
opieszali, niezdecydowani, nieodgadnieni
pewni siebie, agresywni, grubiańscy
Struktura relacji
Kultury nieceremonialne – nie przywiązują wagi do konwenansów, kultury egalitarne (np. Ameryka Północna)
Kultury ceremonialne – ważne są ceremonialność, etykieta, ubiór, kultury hierarchiczne (np.Azja)
Wzajemne odczucia:
rażące uwrażliwienie na punkcie pozycji społecznej
rażąca bezceremonialność
Stosunek do czasu
Kultury monochromatyczne – terminowość (np. Ameryka Północna)
Kultury polichromatyczne – koncentracja na ludziach (np. Azja)
Wzajemne odczucia:
leniwi, niezdyscyplinowani, niegrzeczni
wyniośli pedanci, niewolnicy arbitralnie wyznaczonych terminów
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Zachowania niewerbalne
Kultury ekspresyjne – głośność, ruchliwość, przerywanie, intensywny kontakt wzrokowy
Kultury powściągliwe: milczenie, kolejnośćwypowiedzi, umiarkowany kontakt wzrokowy
Wzajemne odczucia:
zimni, wyrachowani, nieprzystępni
inwazyjność, arogancja, niedojrzałość
Kultury powściągliwe
ludzie mówią ciszej, przerywają sobie rzadziej i lepiej się czują, gdy zapada cisza, w porównaniu do kultur ekspresyjnych
dystans przestrzenny między ludźmi wynosi mniej więcej tyle, co długość ręki, i z wyjątkiem uścisków dłoni mało jest kontaktów dotykowych
należy unikać intensywnego, stałego patrzenia partnerom w oczy podczas negocjacji
ludzie mało gestykulują zarówno dłońmi, jak i całymi rękoma, a ich mimika jest ograniczona
Przykłady: Azjaci –Japończycy, Chińczycy, Wietnamczycy
Kultury ekspresyjne
ludzie często mówią dość głośno, przerywają sobie nawzajem i czują się nieswojo, gdy
zapada cisza
dystans przestrzenny między ludźmi wynosi pół długości ręki lub mniej i jest sporo dotykania się
bezpośrednie, nawet intensywne patrzenie sobie w oczy podczas negocjacji świadczy
o zainteresowaniu i szczerości
należy spodziewać się wyraźnej mimiki i ożywionej gestykulacji partnerów
Przykłady: Włochy, Ameryka Południowa
Czynniki utrudniające komunikację międzykulturową
Zakładane podobieństwo
Różnice językowe
Błędne interpretacje sygnałów niewerbalnych
Stereotypy i uprzedzenia
Skłonność do formułowania sądów wartościujących
Zakładane podobieństwo
Zakładanie, że wszyscy ludzie są jednakowi, myślą i mówią tak samo. „Kiedy jest mi przykro, nie
uśmiecham się”. Ale zażenowany Wietnamczyk także się uśmiecha.
Różnice językowe
W środowisku wielokulturowym powinniśmy zawsze sprawdzić, czy przekaz został właściwie zrozumiany. Mówiąc w obcym języku, używamy określonych słów w różnym znaczeniu,
ponieważ próbujemy zaadaptować je do swego języka ojczystego. Najlepiej zadawać wtedy
pytania, aby upewnić się, że sami właściwie zrozumieliśmy przekaz innej osoby oraz że nasz
przekaz został właściwie zrozumiany.
49
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Skłonność do formułowania sądów wartościujących
Odmienność wartości kulturowych skłania do formułowania niepochlebnych ocen naszych
rozmówców. Wysoki poziom napięcia, niepewności, sprawia, że ludzie sięgają do stereotypów,
nawet mimo obiektywnych dowodów na ich nietrafność.
Reguły okazywania emocji
Kultura indywidualistyczna
50
PL
Kultura kolektywistyczna
Relacje
z grupą
własną
Można okazywać uczucia negatywne; Tłumienie ekspresji uczuć negatywsłabsza potrzeba wyrażania uczuć po- nych; większy nacisk na okazywanie
zytywnych
uczuć pozytywnych
Relacje z
grupami
obcymi
Tłumienie emocji negatywnych; można wyrażać uczucia pozytywne podobnie, jak wobec członków własnej
grupy
Nacisk na wyrażanie uczuć negatywnych; tłumienie ekspresji uczuć pozytywnych, które są zarezerwowane dla
członków grupy własnej.
Udzielanie pomocy migrantom i uchodźcom
Negocjacje i mediacje
czym jest konflikt?
strategie negocjacji
mediacja i jej zastosowanie
Czym jest konflikt?
Konflikt to interakcja ludzi zależnych od siebie, którzy uważają, że mają niezgodne cele (potrzeby, wartości) oraz postrzegają siebie nawzajem jako przeszkody w osiągnięciu owych celów.
Incydent krytyczny
Sytuacja, wydarzająca się pomiędzy przedstawicielami różnych kultur, w wyniku której jedna
lub obie strony odczuwaja dyskomfort, poczucie niezrozumienia, stres. Odczucia te są tak silne,
że przekraczaja dotychczasowe umiejętności skutecznego radzenia sobie i prowadzą do konfliktu.
Reakcja na incydent krytyczny obejmuje fazy:
1. wybuch emocjonalny
2. faza zaprzeczania
3. faza intruzji
4. faza przepracowania
5. faza zakończenia
Emocjonalne konsekwencje konfliktu
gniew
złość na drugą osobe
lęk
zachwianie poczucia bezpieczeństwa
poczucie krzywdy, niesprawiedliwości
poczucie braku zrozumienia
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Sposoby reakcji na konflikt
unikanie, pomniejszanie konfliktu
ustąpienie przez jedną ze stron
rywalizacja między stronami
kompromis (obie strony z czegos rezygnują)
współpraca i negocjacje
Negocjacje
Negocjacje – czym są?
Negocjowanie to dwustronne komunikowanie się w celu osiągnięcia porozumienia w sytuacji,
gdy obie strony maja częściowo wspólne, a częściowo sprzeczne interesy.
Nastawienie do negocjacji
przegrana – przegrana (0-0)
przegrana – wygrana (0-1), czyli rywalizacja
wygrana – wygrana czyli kooperacja(1-1)
Wygrana – wygrana
Ta strategia łączy w sobie trzy zasadnicze elementy:
przejście od stanowisk do potrzeb,
aktywne słuchanie
kreatywne konstruowanie możliwych rozwiązań.
Mediacja i jej zastosowanie
Proces, w trakcie którego dąży się do rozwiązania konfliktu i znalezienia porozumienia pomiędzy stronami sporu. Porozumienie wypracowane przez strony, w obecności mediatora, jest akceptowalne i satysfakcjonujące dla wszystkich stron konfliktu.
Jak się prowadzi mediacje?
Dobrowolność udziału w mediacjach! Mediacja jest interwencją w toczące sie negocjacje lub
konflikt, podjętą przez akceptowaną trzecią stronę, która nierozstrzyga sporu lecz pomaga stronom w dobrowolnym osiągnięciu porozumienia.
Mediator
Mediator prowadzący proces mediacji ułatwia stronom dojście do porozumienia poprzez tworze niebezpiecznej i poufnej atmosfery. Nie narzuca swojego punktu widzenia i swoich rozwiązań. Jest neutralny. Dba o równowagę stron w trakcie całego procesu.
Funkcje mediacji
Ułatwianie komunikacji.
Pogłębianie zrozumienia.
Wspieranie kreatywnego myślenia.
Analizowanie możliwych wariantów porozumienia.
Skuteczność mediacji
Człowiek posiada skłonność do odrzucania rozwiązań narzuconych z zewnątrz. W mediacji to
ryzyko nie istnieje, ponieważ autorami rozwiązań, porozumienia są strony konfliktu.
51
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Wywiad kulturowy
kontakt z rozmówcą
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
52
PL
Wywiad kulturowy
Wywiad prowadzony z osobą należącą do innej niż diagnosta grupy kulturowej (etnicznej, narodowościowej, religijnej). Istotnym elementem tego wywiadu jest kultura i jej wpływ na samopoczucie i zachowanie osoby.
Cele wywiadu kulturowego
zdobycie informacji kulturowych (wartości, norm, zasad zachowania) w konkretnej kulturze
diagnoza stopnia akulturacji, przystosowania do zmiany kulturowej
Kontakt z rozmówcą
Umiejętność orientowania się w emocjach rozmówcy: Czy ma ochotę z nami rozmawiać?
Czy jest zaangażowany w tą rozmowę? Należy przy tym wziąć pod uwagę normy kulturowe
dotyczące ekspresji emocjonalnej, znaczenia uśmiechu, znaczenia ciszy. Afryka, Ameryka
Południowa: duża ekspresyjność (werbalna i niewerbalna) mieści się w normach komunikacji
Azja: uśmiech nie musi oznaczać radości, może maskować wstyd lub zażenowanie
Normy kulturowe rozmówcy
Stosując normy kulturowe rozmówcy:
okazujesz swoje zainteresowanie tym, co mówi rozmówca
tworzysz bezpieczną, znaną rozmówcy sytuację (rozmówca rozumie twoje zachowanie
i wie, że jego zachowania również będą zrozumiałe)
okazujesz szacunek i otwarcie na to, co usłyszysz
Normy kulturowe rozmówcy
Nie chodzi o przejmowanie systemu wartości rozmówcy, lecz o twoje dostosowanie na poziomie zachowań i norm komunikacji (dobór stroju, sposób powitania, sposób zwracania się do
rozmówcy). Najważniejsze, żeby nie zaprzeczać wprost tym normom = nie zachowywać się
w sposób nieakceptowany w danej kulturze.
Język
Dostosowany do poziomu językowego rozmówcy. Nie używamy pojęć abstrakcyjnych, branżowych, niejednoznacznych. Trudno jest rozmawiać na poziomie abstrakcyjnym, łatwiej o konkretnych zachowaniach. Warto poprosić o odegranie tych zachowań, np. „Powiedzmy, że jesteśmy kuzynami. Jak się ze mną przywitasz? Pokaż mi.”
Pojęcia
W różnych kulturach zakres znaczeń słów się różni, np.
określenia członków rodziny Afrykanin może powiedzieć, że ma 62 braci i 38 sióstr.
Hindus może nazywać ciocią sąsiadkę, z którą nie łączą go więzy krwi.
określenia związane z czasem Jutro, później, za 3 minuty
Pojęcia najpierw należy zdefiniować dla siebie, tzn. określić, czego konkretnie chcemy się dowiedzieć, np. Kultura > Co to jest? > to wartości, normy, zachowania > Jakie? > m.in. Szacunek
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
wobec starszych > Pytania w wywiadzie > „Jak okazujesz szacunek swojemu dziadkowi?”, „A jak
obcej starszej osobie?”
Formułowanie pytań
Jedno pytanie na raz! Nie warto zadawać więcej pytań za jednym razem:
Rozmówca nie będzie wiedział na które odpowiedzieć.
Rozmówca zapomni pozostałe pytania.
Rozmówca wybierze „najłatwiejsze” pytanie.
Cisza...
Chociaż może nam się wydawać niezręczna, rozmówca jej potrzebuje, by sformułować myśli.
Pytania otwarte
Pozostawiają rozmówcy swobodę w odpowiedzi: sprecyzowaniu tematu, poziomie głębokości.
Pozwalają pytającemu poznać takie obszary, o które sam by nie zapytał. Pytania zbyt otwarte =
ogólnikowa odpowiedź, z której niewiele wynika. Bezpieczne pytanie na początek, np. „Co Ci się
najbardziej w Polsce podoba?”
Pytania zamknięte
Nie prowadzą do rozbudowanych wypowiedzi, ale przy problemach językowych mogą pomóc
w porozumieniu. Pomagają w doprecyzowaniu informacji, np. „Czy język polski jest łatwy czy
trudny?” Uwaga! Możemy uzyskać odpowiedź „tak”, która nie oznacza potwierdzenia treści pytania, lecz komunikat o pozostawaniu w kontakcie (osoby pochodzące z Azji).
Pytania wprost
Nie warto zadawać pytania wprost, gdy chcemy zapytać o kwestie trudne, kontrowersyjne
z punktu widzenia rozmówcy. Nie pytamy wprost o różnice osób pochodzących z kultur, gdzie
podkreślanie różnic jest negatywnie oceniane (Azja Wschodnia).
Pytania projekcyjne
Zamiast „Czego nie lubisz w Polakach?”, pytamy „Co osobie przyjeżdżającej z kraju X może najbardziej przeszkadzać w Polakach?” lub „Co byś poradził osobie z Twojego kraju, która chciałaby
zamieszkać z Polsce?” Pomagają mówić o rzeczach trudnych dla rozmówcy. Pomocne przy zbieraniu informacji kulturowych. Trudno jest mówić o kulturze na poziomie abstrakcyjnym.
Rozmówca może sam cenzurować swoje wypowiedzi, gdyż obawia się niezrozumienia i negatywnej oceny własnej kultury. Dzieje się tak często, gdy pytamy o sprawy, z którymi wiąże się
wiele stereotypów (np. rola kobiet w kulturze arabskiej). Łatwiej jest poprosić o opis zachowań
i samemu zinterpretować treść w kategoriach wartości i norm kulturowych, np. „Wyobraź sobie,
że córka się zakochała. Chce o tym powiedzieć swoim rodzicom. Przychodzi do nich i co mówi?”.
Pytania sugerujące
Generalnie nie są dobre, choć czasem pojawiają się mimo woli osoby prowadzącej wywiad, gdy
chce doprecyzować wypowiedź lub ma wrażenie, że rozumie o co chodzi i szuka potwierdzenia.
Prowadzący może szukać potwierdzenia własnych stereotypów! Można je stosować przy świadomości ograniczeń w dobrze określonym celu, np. sondując stopień sprzeciwu „Tzn. że Ty jako
Białorusin utożsamiasz się z kulturą rosyjską?”
53
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Zachowania dyskryminujące vs. zachowania równościowe
54
PL
Zachowania dyskryminujące
mówienie podniesionym głosem, krzyczenie
wypowiadanie ogólnych stwierdzeń w stosunku do jakiejś grupy („Bo oni wszyscy to
są...”, „Bo tamci zawsze zachowują się...”)
przypisywanie jednemu przedstawicielowi danej grupy cech przypisywanych całej grupie („Jesteś uchodźcą, więc na pewno mnie nie rozumiesz”, „Na pewno jesteś leniwy, bo
znam całą twoją rodzinę”)
tłumaczenie zachowań osoby z innej kultury w danej sytuacji cechami jej charakteru,
a nie czynnikami sytuacyjnymi
mówienie do dorosłej osoby z pozycji rodzica, nauczyciela (pouczanie, itp.)
Zachowania równościowe
dostosowanie tonu głosu do rozmówcy
nawiązywanie kontaktu wzrokowego
szanowanie granic przestrzeni osobistej rozmówcy i pilnowanie swojej
nieporuszanie w początkowym kontakcie tematów, które mogą się wydawać tematami
tabu lub osobistymi-stosowanie wiedzy kulturowej zamiast stereotypów
Pomoc psychologiczna dla uchodźców
hierarchia potrzeb
komunikacja w obcym języku
rola tłumacza
trauma w różnych kulturach
syndrom ocalonych
unikanie ponownej traumatyzacji
własne uczucia i problemy pracownika socjalnego/terapeuty
Potrzeby – Hierarchia potrzeb
Samorealizacja (rozwój osobowości, poczucie sukcesu)
Uznanie/poczucie własnej wartości (szacunek dla samego siebie, status, uznanie)
Społeczne (przynależność do grupy, działania prowadzone z innymi, miłość, przyjaźń)
Bezpieczeństwa (poczucie bezpieczeństwa, ochrona przed niebezpieczeństwem)
Fizjologiczne (zaspokojenie głodu, pragnienia, snu)
Problemy pojawiające się w diagnozie psychologicznej
różnice kulturowe
niejasne przedstawienie sytuacji przez uchodźcę
wpływ tłumacza
własne uczucia i problemy terapeuty
Konsekwencje wychowania winnej kulturze
odmienna, zrytualizowana forma prowadzenia rozmowy
tematy nie są poruszane bezpośrednio (to nie uprzejme)
reguły dotyczące rozmowy na określone tematy
nieznajomość roli lekarza jako autorytetu
różnorodne tabu
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
zakaz wypowiadania się kobiet
utrzymanie małżeństwa ważniejsze niż leczenie jednostek
Przyczyny niejasnego przedstawiania sytuacji przez uchodźcę
duży stres spowodowany rozmową z terapeuta
zaburzenia koncentracji
strach przed sytuacjami przypominającymi przesłuchanie
neurologiczne zaburzenia pamięci
tabu, wstyd, nieporozumienia wynikające z odmienności kulturowej
Wpływ tłumacza
Obecność tłumacza zmienia rozmowę. Kiedy jest niezbędny, warto zadbać, aby:
nie był blisko spokrewniony czy zaprzyjaźniony z uchodźcą
nie pochodził z wrogiej grupy etnicznej
był tej samej płci co uchodźca
nie był po przejściu traumy
Praca tłumacza
Tłumacz musi mieć podstawowe informacje dotyczące osoby, której wypowiedzi będzie tłumaczył (język ojczysty, poziom wykształcenia, pochodzenie etniczne, specjalne potrzeby danej
osoby). Tłumaczenie konsekutywne (tłumaczenie po kilka zdań, tak aby nie pominąć niczego
istotnego) .Tłumacz ma obowiązek zachowania tajemnicy.
Kontakt wzrokowy i komunikacja niewerbalna również mają znaczenie. Uchodźca powinien zostać poinformowany o roli tłumacza (szczególnie o tym, że tłumacz nie podejmuje decyzji o losach danej osoby). Tłumacz powinien być świadomy różnic kulturowych i specyfiki kulturowej
osób, których wypowiedzi tłumaczy.
Tłumacz powinien być również świadomy emocji tych osób! Jednocześnie nie angażując się
emocjonalnie w rozmowę (być neutralnym). Dbałość o jak najdokładniejsze tłumaczenie, nawet,
gdy wypowiedź wydaje się bezsensowna, zawikłana, itd. Tłumacz nie powinien wykorzystywać
swojej pozycji wobec migranta/uchodźcy.
Trauma w różnych kulturach
Kultura Zachodu:
człowiek jest sam odpowiedzialny za swoje życie
trauma jest bezsensowna i powoduje cierpienie człowieka
do wyleczenie niezbędne jest własne zaangażowanie
Hinduizm, Islam:
życiem rządzi przeznaczenie
los leży w rękach boga
pasywność i pokora służą wyleczeniu
Religie naturalne:
życiem człowieka kierują duchy i żywioły
trauma jest karą za złamanie reguł i brak pokory
obawa przed dalszą karą, rytuały lecznicze
55
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Lokalne metody leczenia
Przekonania i praktyki terapeutyczne zakorzenione w danej kulturze. Powstałe po to, by pomagać ludziom w tej konkretnej kulturze. Nie zostały zapożyczone z innych kultur, ani „wyeksportowane” do nich. Specjaliści adekwatni kulturowo
duchowny, przewodnik duchowy
tradycyjny uzdrowiciel
psycholog i/lub psychiatra (tłumacząc ich rolę w kulturowo zrozumiały sposób)
56
PL
Syndrom ocalonych
Osoby, które utraciły najbliższych, przeżywają silne uczucie złości na ten stan rzeczy, poczucie
winy za to, że sami przeżyli. Powracają myślami i rozmowami do wydarzeń i osób pozostawionych w ojczyźnie. Syndrom ocalonych jest jednym z psychologicznych skutków uchodźstwa.
Niedokończone sprawy
Uciekając, uchodźcy pozostawiają wiele niedokończonych spraw, m.in. niedopełnione obowiązki pogrzebania zmarłych. Wywołuje to poczucie winy, chęć powrotu do kraju. Dlatego ważne
jest dopełnienie tych obowiązków w nowym kraju (odprawienie modłów, zamówienie mszy),
aby zamknąc bolesne przeżycie i wyzwolić się od niego.
Własne uczucia i problemy terapeuty
Uchodźca budzi w terapeucie określone uczucia. Niektóre z nich utrudniaja właściwą relację
z uchodźcą, np.
niejasne granice
poczucie winy
lęk
niedotrzymywanie słowa
agresja
Unikanie ponownej traumatyzacji
Należy dołożyć wszelkich starań, aby udzielana pomoc nie stała się kolejna traumą dla uchodźców.
Skuteczna pomoc
Umożliwienie wspieranego, ale SAMODZIELNEGO zaspokajania potrzeb.
Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
Stereotypy i uprzedzenia
relacje mniejszość
większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postaw
czym są stereotypy
mechanizmy powstawania stereotypów
„samospełniające się przepowiednie”
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Mniejszość
Mniejszość to grupa osób, posiadających wspólną tożsamośći kulturę, które odróżniają ich od
reszty społeczeństwa, co bywa powodem ich marginalizacji i dyskryminacji przez większość.
Relacje mniejszość–większość
Mniejszości to grupy, które mają mniejszą siłę wywierania wpływu na życie swoje i innych.
Mniejszość może nawet być większa liczebnie, ale ma mniejsze możliwości decydowania o swoim losie, mniejszą władzę, wpływy w państwie, itp.
Postawa
Trwała ocena pozytywna lub negatywna ludzi, obiektów i pojęć.
Uprzedzenie = postawa
Uprzedzenie możemy zdefiniować jako określoną pozytywną lub negatywną postawę wobec
danej osoby, jeżeli ta osoba należy do określonej kategorii ludzi.
Trzy aspekty uprzedzenia
aspekt poznawczy: całość pojęć/koncepcji i percepcji dotyczących obiektu lub grupy
obiektów
aspekt emocjonalny: uczucia, jakie wzbudza obiekt czy grupa obiektów
aspekt behawioralny: działania, jakie wywołuje obiekt czy grupa obiektów
Selektywność spowodowana postawą
Postawy mają wpływ na przetwarzanie informacji. Ludzie starają się utrzymać spójność: przyjmują informacje zgodne z postawami, odrzucają informacje niezgodne. Same postawy mogą
pozostać nieuświadomione!
Stereotyp
Stereotypy to uogólnione przekonania dotyczące jakiejś grupy ludzi, a zwłaszcza ich cech psychicznych i osobowościowych.
Dwustopniowy model poznawczego przetwarzania stereotypów
Automatyczne przetwarzanie – pojawia się bez udziału świadomości, gdy pojawia się odpowiedni bodziec to automatycznie uruchamia on w naszej głowie stereotyp udostępniony przez
pamięć. Kontrolowane przetwarzanie – uważność, pojawia się przy udziale świadomości.
Kategorie podstawowe
Kategorie do których, w sposób automatyczny, podczas pierwszego kontaktu, zaliczamy innych
ludzi.
Rasa
Płeć
Wiek
Zmiana stereotypów
Raz sformułowane stereotypy są trudne do zmiany. Informacja niezgodna ze stereotypem może
prowadzić do jego przekształcenia. Ale może też prowadzić do stworzenia stereotypu niższego
rzędu, w celu przyswojenia informacji bez zmieniania początkowego stereotypu.
57
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
„Samospełniające się przepowiednie”
Zjawisko behawioralnego potwierdzania hipotez. Zjawisko to złożone jest z trzech etapów.
1. W pierwszym etapie uruchamiamy nasze stereotypy o danej osobie.
2. W drugim traktujemy tą osobę zgodnie z tym stereotypem.
3. W trzecim etapie osoba ta zachowuje się w sposób odpowiadający stereotypowi, potwierdzając w ten sposób jego słuszność.
58
PL
Hipoteza kontaktu
Zakłada, że uprzedzenia międzygrupowe (rasowe, kulturowe) słabną a nawet całkowicie znikają
na skutek kontaktu tych grup. Muszą jednak być spełnione następujące warunki:
Współpraca
Współzależność
Równy status
Kontakt nieformalny
Obustronna komunikacja interpersonalna
Równość jako norma społeczna
Wpływ emocji
Gdy jesteśmy w dobrym nastroju postrzegamy przedstawicieli innych grup bardziej pozytywnie, niż wtedy, gdy nasz nastrój jest gorszy.
Istnienie stereotypów
Stereotyp jest normalnym i nieuniknionym następstwem funkcjonowania poznawczego człowieka.Ale uprzedzenie i dyskryminacja –nie!
Funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
Stereotypy bardzo łatwo się rozprzestrzeniają w społeczeństwie –„żyją własnym życiem”. Są
przekazywane dzieciom przez rodziców i wychowawców. Są powielane przez media (telewizję,
filmy, czasopisma, itp.)
Dyskryminacja
czym jest dyskryminacja?
rodzaje dyskryminacji
dyskryminacja pozytywna
dyskryminacja instytucjonalna
dyskryminacja krzyżowa
grupy defaworyzowane wśród migrantów
konsekwencje dyskryminacji
Uprzedzenie i dyskryminacja
W momencie gdy uprzedzenie przekłada się na konkretne zachowanie, możemy mówić o dyskryminacji.
Czym jest dyskryminacja?
Niesprawiedliwe traktowanie innych na odstawie ich przynależności grupowej, etnicznej, religijnej, narodowej, itd.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Rodzaje dyskryminacji
Rasizm (ze względu na rasę)
Klasizm (ze względu na klasespołeczną)
Seksizm (ze względu na płeć)
Ageizm (ze względu na wiek)
Ableism (ze względu na niepełnosprawność)
Dyskryminacja pozytywna
Faworyzowanie lub wspieranie członków danej grupy tylko z powodu ich przynależności do tej grupy.
Dyskryminacja instytucjonalna
Dyskryminacja występująca na poziomie dużej grupy, organizacji, społeczeństwa. Dotyczy systemu oświaty, miejsc pracy, systemu prawnego, wymiaru sprawiedliwości, sportu, itd.
Dyskryminacja krzyżowa
Dyskryminacja ze względu na przynależność do dwóch i więcej grup, które są dyskryminowane.
Grupy defaworyzowane wśród migrantów
kobiety
dzieci
osoby starsze
osoby niepełnosprawne
osoby homoseksualne
itd.
Poszukiwanie„kozła ofiarnego”
Skłonność ludzi, gdy są sfrustrowani lub nieszczęśliwi do przemieszczania agresji na grupy, które nie są lubiane, są słabe lub wyróżniają się w widoczny sposób.
Podstawowy błąd atrybucji
Tendencja do przeceniania czynników wewnętrznych, przynależnych do dyspozycji (postawy,
charakter, osobowość), a niedocenianie roli sytuacji.
Eksperyment Jane Elliot
Lata 60. Niebieskoocy – brązowoocy. Pierwszym krokiem na drodze do tworzenia uprzedzeń
jest wykreowanie grup. Dzieci bardzo łatwo uczą się praktyk dyskryminacyjnych. Eksperyment
dowiódł, że stereotypów i uprzedzeń można się nauczyć, ale także oduczyć.
Grupy minimalne Tajfela (1)
Losowy dobór do grup („styl Klee”, „styl Kandinsky’ego”). Nawet, gdy powody zróżnicowania sa
minimalne, to będąc członkiem własnej grupy, pragniesz pokonać członków grupy obcej, traktując ich niesprawiedliwie, ponieważ taka krytyka służy budowaniu własnej samooceny.
Konsekwencje dyskryminacji
Stereotypowe postrzeganie innych ludzi i władza wzmacniają się wzajemnie. Posługiwanie się
stereotypami jest forma wywierania kontroli nad innymi. Osoby wpływowe poświęcają mniej
uwagi podporządkowanym, niż odwrotnie, gdyż niemają one motywacji do zwracania uwagi
na osoby podporządkowane, bo nie są od nich zależne.
59
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Psychologiczna higiena pracy w obszarze pomagania innym
Stres
60
PL
przyczynystresu
obciążenia i zasoby
indywidualne postrzeganie stresorów
lista zdarzeń życiowych – czynnikówstresu
stres pozytywny
akceptacja sytuacji niepewności
dynamika stresu
konsekwencje stresu
Stres
Stres pojawia się wtedy, gdy zachwiana zostaje równowaga między wymaganiami wobec danej
osoby czy jej obciążeniami a zasobami, jakimi ona dysponuje, by im sprostać.
Obciążenia
Czynniki obiektywne: nadmierny hałas, ostre światło, wysiłek fizyczny, itp.
Czynniki subiektywne: inne dla każdej osoby.
Zasoby
zdolności fizyczne: zdrowie, sprawnośc fizyczna i siła
zdolności umysłowe: zdolność do kompleksowego myślenia i rozwiązywania problemów
zdolności emocjonalne: zdolność do precyzyjnego określania uczuć i konstruktywnego
zaspokajania potrzeb
Indywidualne postrzeganie stresorów
Sposób postrzegania stresora i poziom stresu, jaki on wywołuje, zależy od obrazu samego siebie, odporności ciała na stres oraz zewnętrznych zasobów, jakimi dysponujemy.
Lista zdarzeń życiowych – czynników stresu
Śmierć współmałżonka
100
Rozwód
70
Zawarcie małżeństwa
63
Pojednanie z partnerem
45
Powiększenie rodziny
39
Zmiana zawodu
36
Ukończenie szkoły/uczelni
26
Boże Narodzenie
12
Stres pozytywny
Stres mobilizuje do radzenia sobie ztrudną sytuacją. Szkodliwy jest NADMIERNY poziom stresu.
Poziom stresu
zbyt niski > nuda
optymalny > dobre funkcjonowanie
zbyt wysoki > wyczerpanie i załamanie
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Czynnik czasu
Stres będzie zwiększał się w miarę zbliżania się terminu wykonania.
Efekt kumulacji stresorów
Taki efekt występuje wtedy, gdy stresory gromadzą się przez pewien czas, a nie działają mechanizmy ich redukowania lub uwalniania.
Akceptacja sytuacji niepewności
Komunikacja międzykulturowa może wywoływać stan „płynności”, w której uznawane przez
was za oczywiste normy, założenia i wzorce komunikacji nie są podzielane lub akceptowane
przez innych.
Konsekwencje stresu
psychologiczne (negatywneemocje, niskasamoocena, huśtawka nastrojów, poczucie
wyczerpania, lęk, trudności z podejmowaniem decyzji, koncentracją, pamięcią)
fizjologiczne (napięcie mięsni, wzrost ciśnienia krwi, suchość w ustach, potliwość, trudności w oddychaniu, problemy ze snem, problemy z układem pokarmowym, choroby
psychosomatyczne)
Wypalenie zawodowe
czym jest wypalenie zawodowe?
objawy wypalenia zawodowego
przyczyny (poprzedniki) wypalenia
etapy rozwoju wypalenia
skutki wypalenia dla danej osoby i jej otoczenia
„trudni” klienci
zapobieganiewypaleniuzawodowemu
Czym jest wypalenie zawodowe?
Zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji i obniżonego poczucia dokonań osobistych, który może wystąpić u osób pracujących z innymi ludźmi w pewien określony sposób.
Objawy wypalenia zawodowego
zniechęcenie do pracy, zmniejszenie zainteresowania sprawami zawodowymi
obniżonaaktywność
pesymizm, stałe napięcie psychofizyczne, drażliwośc
zmiany somatyczne – chroniczne zmęczenie, bóle głowy, bezsenność, zaburzenia gastryczne, obniżona odporność na infekcje, itd.
obojętność i dystansowanie się wobec problemów klienta
powierzchowne traktowanie klienta, skrócenie czasu i sformalizowanie kontaktów
cynizm, obwinianie klientów za niepowodzenia w pracy
Przyczyny wypalenia
nieprzewidywalność pracy
poczucie braku wpływu na organizację pracy
złe zarządzanie, ograniczające inicjatywę i samodzielnośc
brak wsparcia ze strony zwierzchników i kolegów
61
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
socjalne aspekty pracy (niskie zarobki, złe warunki pracy)
trudności w nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych
62
PL
Przyczyny wypalenia w pracy z migrantami
dyskomfort wynikający z różnic kulturowych
braku adekwatnej wiedzy kulturowej
porozumiewania się w obcym języku
nieporozumień kulturowych
częsta u beneficjentów kumulacja problemów (problemy socjalne, przeżyta trauma,
trudności adaptacyjne, szok kulturowy, niedostosowanie do rynku pracy, słaba znajomość języka, itd.)
imigracja jako nowy temat, brak specjalistów
Etapy rozwoju wypalenia
1. „Miesiąc miodowy” – okres zauroczenia pracą i pełnej satysfakcji z osiągnięc zawodowych. Energia, optymizm, entuzjazm.
2. „Przebudzenie” – zauważenie, że dotychczasowa ocena pracy była nierealistyczna. Osoba coraz więcej pracuje i bardzo stara się zachować idealistyczny obraz swojej pracy.
3. „Szorstkość” – realizacja zadań zawodowych wymaga coraz więcej wysiłku, pojawiają sie
kłopoty w kontaktach z kolegami z pracy i klientami.
4. „Wypalenie pełno objawowe” – wyczerpanie fizyczne i psychiczne, stany depresyjne, poczucie pustki i samotności, chęc wyzwolenia się, ucieczki z pracy.
5. „Odradzanie się” – leczenie „ran” spowodowanych w wyniku wypalenia
Skutki wypalenia dla danej osoby
wyczerpanie emocjonalne, negatywne emocje
utrata wiary we własne możliwości, obniżone poczucie własnej skuteczności
zaburzenia o charakterze psychosomatycznym (bóle głowy, zmęczenie, bezsenność, liczne infekcje spowodowaneo bniżeniem odporności)
niezadowolenie z pracy
spadek samooceny
Skutki wypalenia dla klientów
utrata troski o człowieka
brak zaangażowania emocjonalnego
przedmiotowe traktowanie
obojętność na potrzeby i emocje klientów
Skutki wypalenia dla otoczenia
obojętność na potrzeby i emocje rodziny
obojętność wobec współpracowników
konfliktowość, wybuchowośc
„Trudny” klient
roszczeniowy, agresywny
bierny, wycofany, lękowy
manipulujący faktami i otoczeniem
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
zaburzony psychicznie
uzależniony (alkohol, narkotyki)
niepełnosprawny intelektualnie
Trudne relacje
To nie klient – jako osoba, jest trudny, lecz relacje i komunikacja z nim.
Zapobieganie wypaleniu zawodowemu
Formułuj realistyczne cele.
Weryfikuj na bieżąco cele i ustalaj priorytety.
Naucz się zarządzać swoim czasem.
Pozytywnie przewartościowuj swoje doświadczenia.
Staraj się nie przeciążać obowiązkami.
Racjonalnie gospodaruj swoją energią.
Staraj się zachować osobisty dystans w pracy.
Trenuj asertywność oraz delegowanie obowiązków.
Uczestnicz w superwizji.
Zadbaj o swoje zasoby.
Pielęgnuj swoje pozazawodowe pasje.
Zadbaj o życie rodzinne.
Sieć wsparcia
superwizja – czym jest?
zalety superwizji – kto może być superwizorem
grupy wsparcia
współpraca z przedstawicielami organizacji pozarządowych
współpraca z przedstawicielami innych instytucji
Superwizja – czym jest?
Metoda uczenia się, wymiany doświadczeń, analizy trudności, poszukiwania rozwiązań. Polega
na regularnych spotkaniach szkolącego się i superwizora, podczas których szkolący się relacjonuje prowadzoną przez siebie pracę z klientem, a superwizor ją komentuje.
Zalety superwizji
uzyskanie wglądu we własne procesy emocjonalne podczas pracy z klientami
większe zrozumienie w obszarach ukrytych i nieświadomych
obserwacja pracy innych- dostarczanie nowych rozwiązan – uczenie się nowych umiejętności
otrzymanie wsparcia emocjonalnego
Kto może być superwizorem?
Superwizorem powinien być specjalista z zakresu komunikacji i stosunków społecznych. Kluczowym jego przymiotem jest neutralność i bezstronność dlatego tez powinien być osobą spoza
danej instytucji pomocy społecznej.
63
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Grupy wsparcia
Grupy osób podzielających (przynajmniej częściowo) wspólne doświadczenia i pomagające sobie w rozwiązywaniu wspólnych problemów.
dawanie i otrzymywanie wsparcia emocjonalnego
wymiana informacji i doświadczen – zasada dobrowolnego udziału
64
PL
Współpraca z przedstawicielami organizacji pozarządowych
Jakie organizacje pozarządowe,stowarzyszenia, grupy wsparcia działają w Twojej miejscowości?
Które z nich zajmują się lub chciałyby zajmować się problemami migrantów, uchodźców? Czy
z Twoją instytucją współpracują lub mogliby współpracować wolontariusze? Jak można zachęcić ich do współpracy?
Współpraca z przedstawicielam iinnych instytucji
Z jakimi instytucjami, urzędami, władzami samorządowymi i państwowymi masz na co dzień
do czynienia w pracy? Czy z przedstawicielami tych instytucji są dobre relacje? Jak można ich
przekonać do lepszej współpracy?
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.2 Pakiet edukacyjny
Bibliografia
1. A
ronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologiaspołeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. C
ieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwaniamiędzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3. G
iza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jakpomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracysocjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania InicjatywSamorządowych.
4. G
rzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście igospodarze. Problem adaptacji kulturowej w obozach dlauchodźców oraz otaczających je społecznościach
lokalnych”,Kraków: Nomos.
5. G
rzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dlaosób pracujących z uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. K
icinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnieniaintegracji imigrantów”, Warszawa: ŚrodkowoeuropejskieForum Badań Migracyjnych.
7. L ipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencjimiędzykulturowych – podręcznik dla
trenerów”, Warszawa:Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. M
artinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie siemiędzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa:Wydawnictwo Rady Europy.
9. M
atsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologiamiędzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie WydawnictwoPsychologiczne.
10. O
środek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjnajako instrument promocji zatrudnienia i ograniczaniabezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. P
rice W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniachmiędzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie WydawnictwoPsychologiczne.
12. R
omaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacjemiędzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nadPolonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Y
eleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności naUkrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. IwanaFranko.
65
PL
66
PL
67
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników
socjalnych
1.3 Pakiet trenerski
PL
68
PL
Pakiet trenerski zawiera program szkoleniowy „Kompetencje migracyjne dla pracowników
administracji”. Znajdują się tu kompleksowe materiały niezbędne do przeprowadzenia całego
programu. Składa się on z teoretycznych podstaw prezentowanych uczestnikom, przypisanych
im ćwiczeń praktycznych, instrukcji ich przeprowadzenia, opisu ich zastosowania i potrzebnych
materiałów. Podstawy teoretyczne przygotowane zostały w formie prezentacji multimedialnych i znajdują się w załączniku do pakietu.
Kluczowe dla skuteczności programu szkoleniowego i poczucia bezpieczeństwa uczestników
jest, aby szkolenie prowadzone było przez wykwalifikowanego trenera.
Małgorzata Symonowicz
Autorka
[email protected]
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Spis treści
a. Rozpoczęcie warsztatów
1. Od decyzji do wyjazdu
2. Emigracja: konsekwencje społeczne
3. Emigracja: konsekwencje psychologiczne
4. Uchodźcy – szczególna grupa migrantów
5. Powroty z emigracji
6. Warsztaty umiejętności praktycznych
6.1. Praca w warunkach zróżnicowania kulturowego
6.2. Udzielanie pomocy migrantom i uchodźcom23
6.3. Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
6.4. Psychologiczna higiena pracy w obszarze pomagania innym
b. Zakończenie warsztatów
a. Rozpoczęcie warsztatów
Powitanie uczestników warsztatów
Przedstawienie się trenera/trenerki
Omówienie tego, co będzie się działo podczas warsztatów (1)
zaprezentowanie celu szkolenia
przedstawienie w skrócie jego treści
rozdanie plakietek do napisania imion uczestników
Przedstawienie się uczestników
propozycja schematu przedstawiania się:
imię, czym się dany uczestnik zajmuje,
dotychczasowe doświadczenia z edukacją nieformalną (warsztaty, treningi)
Omówienie tego, co będzie się działo podczas warsztatów (2)
omówienie metod pracy (w tym celu takich metod, jak odgrywanie ról, itp.)
podanie informacji dotyczących czasu trwania, przerw, posiłków
Zadanie: Analiza potrzeb uczestników
Cel: sprecyzowanie przez uczestników własnych oczekiwań,
zapoznanie się trenera/trenerki z oczekiwaniami uczestników
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: flipchart
Przebieg: Wyjaśnienie przez trenera celu ćwiczenia. Prośba do uczestników o przypomnienie sobie sytuacji, w których mieli kontakt z przedstawicielami innych kultur (jakie to były
kultury, jakie sytuacje, co było trudne, dziwne, niezrozumiałe w tych kontaktach). Trener zapisuje na flipcharcie powyższe pytania. Uczestnicy po kolei przedstawiają swoje doświadczenia
Podsumowanie: Trener podsumowuje ćwiczenie, wskazując na najczęściej pojawiające się
w wypowiedziach kultury i sytuacje. Informuje co będzie poruszone podczas warsztatów, a
co nie i podaje uzasadnienie.
69
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
odniesienie się do oczekiwań uczestników
przedstawienie spodziewanych efektów szkolenia
poczucie bezpieczeństwa uczestników
70
PL
Zadanie: Reguły współpracy
Cel: wspólne ustalenie zasad panujących podczas warsztatu, tak aby zapewnić uczestnikom
komfort i bezpieczeństwo.
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: flipchart, pisaki
Przebieg: Trener zaprasza uczestników do wspólnego ustalenia reguł pracy. Proponuje kilka
reguł. Kolejne reguły podają uczestnicy. Trener zapisuje je na flipcharcie, pozostawiając puste miejsce na kolejne zasady, które można dodać w trakcie warsztatów.
Podsumowanie: Akceptacja tych zasad przez wszystkich uczestników. Trener przypomina o
przestrzeganiu ustalonych reguł oraz o możliwości dodania do nich kolejnych, o ile będzie
taka potrzeba.
Zadanie: „Lodołamacz” - odpowiedni do atmosfery w grupie i dotychczasowych doświadczeń uczestników w edukacji nieformalnej
Cel: lepsze poznanie się uczestników warsztatów, zintegrowanie się jako grupy
Czas trwania: 20’
Moduł 1. Od decyzji do wyjazdu
1.1 Teoretyczne podstawy migracji
1.2 Różnorodność motywacji do wyjazdu
Prezentacja 1.1: Teoretyczne podstawy migracji
Czas trwania: 45’
podstawowe definicje
emigrant, imigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrzne
rodzaje migracji
dobrowolność migracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
migracje łańcuchowe, migracje wahadłowe
różnorodność motywacji migrantów
teoria „push-pull”
1.3 Decyzja o migracji i wybór miejsca osiedlenia
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
1.4 Czynniki typu „push” i „pull”
Zadanie: Czynniki wypychające – czynniki przyciągające
Cel: rozpoznanie przez uczestników czynników wypychających na
emigrację i przyciągających do kraju przyjmującego.
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty i pisaki, 2 kartki z napisem „push” i „pull”
Przebieg: Uczestnicy dzielą się na dwie grupy. Zadaniem każdej grupy jest wypisanie na flipcharcie jak największej ilości czynników – odpowiednio – typu „push” i typu „pull” (+ czynniki skłaniające do pozostania w kraju i zniechęcające do osiedlenia w kraju przyjmującym).
Podsumowanie: Przedstawienie przez każdą z grup efektów swojej pracy na forum. Ewentualne uzupełnienie czynników. Dyskusja
Prezentacja 1.2: Decyzja o migracji i wybór miejsca osiedlenia
Czas trwania: 20’
racjonalność ludzkich decyzji
informacje dostępne i niedostępne migrantom
kierunki migracji na świecie
imigranci na Ukrainie
kierunki migracji z Ukrainy
1.5 Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
Prezentacja 1.3: Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
Czas trwania: 20’
dualny rynek pracy
„3d jobs”
transfery zarobków
skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
1.7 Legalność i nielegalność pobytu
Zadanie: „Legalnie-nielegalnie” – Różnice między pobytem legalnym i nielegalnym z perspektywy migranta
Cel: spojrzenie na sytuację legalności i nielegalności pobytu z perspektywy migranta
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: krótkie opisy prezentujące sytuację migranta o legalnym i nielegalnym statusie, flipcharty, pisaki
Przebieg: Uczestnicy podzieleni na dwie grupy, każda z grup zapoznaje się z jednym opisem.
Grupy dopisują ciąg dalszy historii migranta, biorąc pod uwagę jego status prawny (obszary: praca, rodzina, zdrowie, szkoła, podróże, itd.) i korzystając z obserwacji i doświadczenia
zawodowego.
Podsumowanie: grupy przedstawiają na forum efekty swojej pracy
71
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
1.6 Elementy prawa związane z migracjami
Prezentacja 1.4: Elementy prawa związane z migracjami
Czas trwania: 20’
możliwości opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
migracje w prawodawstwie UE
72
PL
Moduł 2. Emigracja: konsekwencje społeczne
2.1 Rodzina pozostająca w kraju pochodzenia
Zadanie: Zjawisko „eurosierot” - analiza tekstu
Cel: uwrażliwienie na problem i usystematyzowanie wiedzy o problemach rodzin (w szczególności dzieci), pozostałych w kraju pochodzenia, podczas gdy rodzice przebywają za granicą
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: kopie tekstu, flipchart, pisaki
Przebieg: uczestnicy czytają tekst, następnie odpowiadają na pytania dotyczące tematu
i własnych doświadczeń i obserwacji uczestników, stawiane przez trenera. Odpowiedzi zapisywane są na flipcharcie.
Podsumowanie: Zadanie jest wstępem do dyskusji o skutkach migracji dla rodzin (partnerów, dzieci) migrantów.
2.2 Rodzina na emigracji: partnerzy i dzieci migrantów
Zadanie: c.d. „Legalnie-nielegalnie”
Cel: identyfikacja problemów, z jakimi zmagają się poszczególni członkowie rodzin migranckich.
Czas trwania: 25’
Pomoce dydaktyczne: historie migrantów stworzone przez uczestników w poprzednim ćwiczeniu.
Przebieg: uczestnicy pracują w tych samych grupach. Ich zadaniem jest określenie trudności, z jakimi mają do czynienia poszczególni członkowie rodzin migrantów. Gotowe analizy
uczestnicy przedstawiają na forum.
Podsumowanie: ewentualne uzupełnienie analizy
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
2.4 Postawy społeczeństwa przyjmującego wobec imigrantów
Zadanie: Symulacja Euro Rail
Cel: uświadomienie uczestnikom granic ich tolerancji, uświadomienie działania mechanizmu stereotypizacji
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: lista podróżnych dla każdego z uczestników
Przebieg: Tematem symulacji jest podróż pociągiem. Uczestnicy wybierają spośród postaci
z listy, trzy osoby, a którymi najchętniej podróżowałyby w jednym przedziale i trzy, z którymi
najbardziej nie chciałyby jechać. Następnie w grupach uzgadniają wspólną listę chcianych
i niechcianych współpasażerów. Na koniec uczestnicy prezentują efekty pracy na forum.
Podsumowanie: Dyskusja: Trudniej wybrać chcianych czy niechcianych? Czym kierujemy się
przy podejmowaniu decyzji (wiedzą, intuicją)? Jakie są nasze źródła informacji o tych osobach, czy są one wiarygodne? Jakie czynniki grają rolę przy podejmowaniu decyzji (narodowość, przynależność do grupy społecznej, indywidualne cechy)? Jak czulibyście się, gdyby
nikt nie chciał z wami dzielić przedziału? Odniesienie do sytuacji imigrantów, przyjeżdżających do innego kraju.
6.1 Praca w warunkach zróżnicowania kulturowego
6.1.1 Pojęcie kultury
Zadanie: Co to jest kultura?
Cel: wypracowanie i wyrażenie przez uczestników własnego rozumienia
pojęcia kultury
Czas trwania: 25’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy pracują w 3 grupach. Zadaniem każdej z grup jest wypracowanie własnej definicji kultury. Następnie uczestnicy przedstawiają swoje definicje pozostałym grupom.
Podsumowanie: omówienie najważniejszych aspektów kultury, które pojawiły się w definicjach
Prezentacja 6.1.1: Kultura i uczenie się kultury, cz. I
Czas trwania: 5’
różnorodność definicji kultury
Zadanie: „Góra lodowa”
Cel: uświadomienie sobie przez uczestników wpływu kultury na różne
sfery życia
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: małe kartki (postity), pisaki, flipchart z rysunkiem góry lodowej
Przebieg: Trener przedstawia metaforę kultury jako góry lodowej, w której jedne rzeczy są
widoczne, a inne ukryte, ale stanowią jedną całość. Trener wypisuje na kartkach po jednym
przykładzie i przykleja w odpowiednim miejscu „góry lodowej”. Uczestnicy wypisują na kartkach po jednym aspekcie, sferze życia widocznym i jednym ukrytym. Uczestnicy przyklejają
kartki w odpowiednim miejscu i uzasadniają, dlaczego dokonali takiego wyboru.
Podsumowanie: Jakie sfery życia pojawiają się najczęściej? Jakich jeszcze brakuje? Dyskusja
uczestników.
73
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Prezentacja 6.1.1: Kultura i uczenie się kultury, cz. I Ciąg dalszy prezentacji
Czas trwania: 10’
części składowe kultury
6.1.2 Kulturowe uwarunkowania zachowań interpersonalnych
74
PL
Prezentacja 6.1.2: Kultura i uczenie się kultury, cz. II
Czas trwania: 20’
socjalizacja
rola rodziny i systemu edukacji
kultura i różnice indywidualne
Zadanie: Trzy bajki
Cel: nabycie umiejętności analizy źródeł wartości, norm i skryptów zachowań typowych dla
danej kultury
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: Teksty 3 bajek z różnych kręgów kulturowych, flipcharty i pisaki
Przebieg: Uczestnicy pracują w 3 grupach. Każda z grup dostaje tekst jednej bajki. Zadaniem
grupy jest wyróżnienie i wypisanie na flipchartach:
głównego bohatera bajki,
celu, jaki chce osiągnąć,
sposobu, w jaki osiąga cel,
nagrody jaką otrzymuje po osiągnięciu celu,
analiza wartości,
analiza norm,
analiza skryptów zachowania, jakie zawarte są w bajce,
Na koniec uczestnicy przedstawiają efekty swojej pracy drugiej grupie.
Podsumowanie: ewentualne uzupełnienie i wyjaśnienie wątpliwości przez trenera.
Zadanie: Bajka/-i ukraińskie
Cel: ćwiczenie umiejętności analizy źródeł wartości, norm i skryptów zachowań typowych
dla własnej kultury. Ćwiczenie jest wstępem do refleksji nad cechami rodzimej kultury.
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: flipchart, pisaki
Przebieg: uczestnicy wybierają jedną lub więcej bajek, które poznali w dzieciństwie i analizują je przy pomocy pytań:
głównego bohatera bajki,
celu, jaki chce osiągnąć,
sposobu, w jaki osiąga cel,
nagrody jaką otrzymuje po osiągnięciu celu,
analiza wartości,
analiza norm,
analiza skryptów zachowania, jakie zawarte są w bajce,
Jedna osoba spośród uczestników notuje odpowiedzi na flipcharcie.
Podsumowanie: podsumowanie przez trenerkę tematu bajek w socjalizacji.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
6.1.3 Różnice kulturowe w komunikacji werbalnej i niewerbalnej
Prezentacja 6.1.3: Wymiary kultury
Czas trwania: 20’
różnice kulturowe
wymiary kultury wg Hofstede
badanie wymiarów kultury
gdzie szukać wiedzy kulturowej?
75
Zadanie: Wymiary kultury – analiza tekstów (przykładów)
Cel: ćwiczenie umiejętności rozpoznawania i posługiwania się wymiarami kultury w konkretnych sytuacjach
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny
Przebieg: Przedstawienie przez trenera kontekstu sytuacji. Zadaniem uczestników jest odnalezienie wskaźników wymiarów kultury, typowych dla przedstawianego w tekście środowiska. Które z elementów kultury (zachowań, zwyczajów) mogą być niezrozumiałe lub
trudne do zaakceptowania w twoim kraju? Które elementy kultury twojego kraju mogą być
niezrozumiałe bądź trudne do zaakceptowania przez reprezentantów tej kultury? Jakie nieporozumienia mogą pojawić się w kontakcie z reprezentantami tej kultury? Co można zrobić, aby komunikacja z przedstawicielami tej kultury była lepsza?
Podsumowanie: wyjaśnienie spornych kwestii i podsumowanie zadania przez trenera.
Zadanie: Symulacja „Goście i gospodarze”
Cel: doświadczenie sytuacji kontaktu z odmiennością kulturową, testowanie zjawisk związanych z komunikacją międzykulturową
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy dzielą się na dwie grupy, 1. grupa pozostaje w sali, 2. grupa wychodzi
na zewnątrz. Pierwsza grupa odegra rolę gospodarzy, druga – gości. Każda z grup ma określone reguły zachowania.
Podsumowanie: Po zakończeniu rozmów, praca w grupach nad odczuciami, wywołanymi
sytuacją i charakterystyką pozostałej grupy. Przedstawienie efektów pracy na forum. Omówienie zadania.
Prezentacja 6.1.4: Komunikacja międzykulturowa
Czas trwania: 45’
egocentryzm i etnocentryzm
otwartość w komunikacji
style komunikacji wg Halla
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
emocje w komunikacji
różnice językowe
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
76
Zadanie: Wyrażanie emocji w różnych kulturach
Cel: Diagnoza wymiarów własnej kultury przez uczestników, rozpoznanie charakterystyk
własnej kultury, które mogą stanowić trudność dla przedstawicieli innych kultur
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy pracują w kilku grupach nad tematem: emocje dopuszczalne i niedopuszczalne w mojej kulturze. Tworzą listę emocji, których okazywanie jest akceptowane
społecznie i nieakceptowane.
Podsumowanie: Jakie istnieją różnice między płciami, jeżeli chodzi o wyrażanie uczuć? Porównanie odpowiedzi uczestników ze wzorcami z innych kultur.
PL
Zadanie: Analiza nieporozumienia na tle kulturowym
Cel: ćwiczenie umiejętności rozpoznawania kulturowych przyczyn konfliktu
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: 3 opisy nieporozumień na tle kulturowym, flipcharty, pisaki
Przebieg: praca w grupach
każda z trzech grup otrzymuje kartkę z opisem nieporozumienia oraz flipchart do
notatek
jej zadaniem jest analiza nieporozumienia (poziom wartości, norm, skryptów komunikacyjnych)
rzedstawiciele grup prezentują efekty analizy pozostałym uczestnikom
Podsumowanie: omówienie nieporozumień w kontekście wymiarów kultury
Zadanie: Nieporozumienia na tle kulturowym - tworzenie nowych rozwiązań
Cel: poszukiwanie możliwości rozwiązania i łagodzenia nieporozumień na tle kulturowym
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: ciąg dalszy poprzedniego ćwiczenia, w tych samych grupach Uwaga: przy rozwiązywaniu zadania bierzemy pod uwagę cel, jaki chcemy osiągnąć!
Podsumowanie: omówienie trudności towarzyszących zadaniu
Zadanie: Nieporozumienia na tle kulturowym – Dzielenie się doświadczeniem
Cel: ćwiczenie umiejętność identyfikowania konfliktów, wymiana doświadczeń, omówienie
emocji towarzyszących konfliktom
Czas trwania: 40’+
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: uczestnicy dzielą się na podgrupy, w których opowiadają sobie nawzajem o konfliktach na tle kulturowym, których byli stroną lub świadkiem. Następnie decydują, którą
sytuację przedstawią na forum.
Podsumowanie: omówienie wybranych sytuacji na forum grupy, rozmowa o emocjach poruszanych przez konflikt. Ciągiem dalszym ćwiczenia może być poszukiwanie adekwatnych
rozwiązań konfliktu.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Moduł 3. Emigracja: konsekwencje psychologiczne
3.1 Szok kulturowy: przyczyny powstawania, konsekwencje oraz sposoby radzenia sobie
Zadanie: „Zaklęte koło”
Cel: doświadczenie sytuacji zbliżonej do szoku kulturowego, próby efektywnego działania
w warunkach niepewności, odmiennych reguł
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: dwóch uczestników wychodzi poza salę na czas przygotowania ćwiczenia. Pozostali ustalają wraz z trenerem temat do dyskusji i „zamienniki” słów. Rozpoczyna się rozmowa. Trenerka zaprasza kolejno osoby spoza koła do włączenia się do dyskusji.
Podsumowanie: Omówienie emocji towarzyszących zadaniu. Porównanie zadania do sytuacji szoku kulturowego. Dzielenie się sposobami radzenia sobie z sytuacją.
Prezentacja 3.1: Szok kulturowy
Czas trwania: 30’
zmiany spowodowane migracją
obciążenie psychiczne i fizyczne, stres
utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
3.4 Strategie akulturacji
3.5 Marginalizacja jako niepowodzenie migracji
Prezentacja 3.2: Akulturacja
Czas trwania: 30’
proces akulturacji psychologicznej
modele i strategie akulturacji
konsekwencje przyjęcia poszczególnych strategii
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
zjawisko wykluczenia społecznego
Zadanie: „Zaklęte koło” c.d.
Cel: odniesienie wiedzy o strategiach akulturacji do własnego doświadczenia, ćwiczenie
umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: po prezentacji „Akulturacja”: uczestnicy dyskutują, którą ze strategii wybrali podczas symulacji i uzasadnieniem, jakie zachowania o tym świadczyły.
Podsumowanie: Wyjaśnienie kwestii spornych, trudności w zakwalifikowaniu zachowań do
określonych strategii.
77
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Zadanie: Przykłady strategii akulturacji
Cel: nabycie umiejętności rozpoznawania strategii integracji
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: opisy każdej z 4 strategii akulturacji (w sumie 8 opisów)
Przebieg: praca w 4 grupach. Każda z grup losuje dwa opisy, dyskutuje na ich temat i określa,
które strategie akulturacji przyjęli bohaterowie opisów. Następnie każda grupa przedstawia
bohaterów pozostałym uczestnikom i uzasadnia jaką strategię wybrali.
Podsumowanie: Wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości.
78
PL
Zadanie: Przykłady strategii akulturacji tworzone przez uczestników
Cel: praca nad umiejętnością rozpoznawania strategii akulturacji
Czas trwania: 25’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty i pisaki
Przebieg: praca w dwóch grupach. Zadaniem każdej z grup jest znalezienie (raczej autentycznych niż wymyślonych) przykładów na każdą z 4 strategii akulturacji. Na koniec grupy
przedstawiają sobie nawzajem efekty pracy.
Podsumowanie: Wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości i podsumowanie zadania przez trenerkę.
2.3 Rodziny dwukulturowe oraz mieszane kulturowo
Zadanie: Fragmenty filmu „Wojny domowe”
Cel: przyjrzenie się problemom i dylematom rodzin mieszanych pod względem pochodzenia kulturowego, zapoznanie się z przykładami różnych strategii akulturacyjnych
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: fragment filmu, rzutnik multimedialny, laptop, głośniki
Przebieg: trenerka przedstawia kontekst wyświetlanych fragmentów i sugeruje, na jakie
aspekty zwrócić uwagę podczas oglądania (na które postaci). Uczestnicy oglądają film.
Podsumowanie: Kwestie, na które uczestnicy zwrócili uwagę podczas oglądania, strategie
poszczególnych postaci – porównanie, omówienie i dyskusja.
Temat 1: strategie akulturacji, Temat 2: rodziny dwukulturowe.
Moduł 5. Powroty z emigracji
5.1 Czynniki wpływające na decyzję o powrocie
5.2 Odległe konsekwencje migracji
5.3 Przyczyny niepowodzenia migracji
5.4 Psychospołeczne aspekty powrotu
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
5.5 Powrotny szok kulturowy i radzenie sobie z nim
Prezentacja 5.1: Powrotny szok kulturowy
Czas trwania: 20’
odległe konsekwencje migracji
przyczyny niepowodzenia migracji
czynniki wpływające na decyzję o powrocie
psychospołeczne aspekty powrotu
model powrotnego szoku kulturowego
powroty drugiego pokolenia migrantów
Zadanie: Film „Persepolis” (wyjazd do Austrii i powrót do Iranu)
Cel: obserwacja i analiza sytuacji psychologicznej osoby powracającej z emigracji (powrotny
szok kulturowy)
Czas trwania: 120’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, głośniki
Przebieg: Przedstawienie przez trenerkę kontekstu filmu. Uczestnicy oglądają film. Dyskusja
na temat sytuacji bohaterki filmu. Analiza sytuacji psychologicznej bohaterki na podstawie
uzyskanych wcześniej informacji na temat powrotnego szoku kulturowego.
Podsumowanie: Ewentualne uzupełnienie i podsumowanie dyskusji.
5.6 Reintegracja w kraju pochodzenia
Zadanie: Metody wspierania integracji – „fabryka przyszłości”
Cel: uwrażliwienie uczestników na trudności adaptacyjne migrantów, identyfikacja przez
uczestników dostępnych sposobów pomocy migrantom.
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: kartki a4 w trzech kolorach (np. niebieskie,
zielone, żółte)
Przebieg: uczestnicy wypisują na żółtych kartkach hasła i twierdzenia, opisujące problemy
migranta pop przybyciu do danego kraju. Kartki te umieszczone będą obok siebie (ściana,
podłoga). Na kartkach niebieskich: twierdzenia opisujące „stan idealny”, pełny dobrostan
migranta w danym kraju. Pomiędzy żółtymi i niebieskimi kartkami jest przestrzeń na przedstawienie pomysłów, sposobów, metod, itp. łączących te dwa zbiory, zapisanych na zielonych kartkach. Pytaniem kluczowym jest „Co można zrobić, co powinno się stać, aby można
było przejść od pierwszej sytuacji do drugiej?”.
Podsumowanie: Dyskusja – refleksja dotycząca każdego etapu zadania.
Ewaluacja w połowie warsztatów
Zadanie: Ewaluacja „Telegraf”
Cel: ocena dotychczasowych działań przez uczestników, wyrażenie emocji
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: niepotrzebne
Przebieg: uczestnicy zastanawiają się nad dotychczasowym przebiegiem warsztatów, następnie ujmują to w trzech słowach: pozytywnym, negatywnym, podsumowującym.
79
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Moduł 4. Uchodźcy – szczególna grupa migrantów
4.1 Psychospołeczne konsekwencje uchodźstwa
80
PL
Zadanie: Historia jednego uchodźcy
Cel: zapoznanie się uczestników z autentycznymi historiami uchodźców, wzbudzenie empatii wobec uchodźców
Czas trwania: 10’
Pomoce dydaktyczne: historie uchodźców, po 1 dla każdego uczestnika.
Przebieg: Każdy z uczestników otrzymuje po 1 historii. Czas na zapoznanie się z tekstem.
Dalsza praca nad historiami przeplatana jest wykładem na temat uchodźców.
Zasadą jest, że każdy uczestnik pracuje nad historią swojego uchodźcy.
Podsumowanie: na koniec bloku o uchodźcach.
Prezentacja 4.1: Kim są uchodźcy?
Czas trwania: 40’
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR – cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
status uchodźcy
uchodźcy wewnętrzni
geografia uchodźcza
fazy stawania się uchodźcą
Zadanie: c.d. Historii jednego uchodźcy
Cel: zastosowanie wiedzy na temat uchodźców do konkretnego przypadku, możliwość zapoznania się z różnorodnością losów uchodźców.
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: historie uchodźców
Przebieg: uczestnicy przedstawiają pozostałym uczestnikom historię swojego uchodźcy, do
momentu przyjazdu do kraju przyjmującego.
4.2 Przemoc i jej następstwa – jak rozpoznawać i reagować
Prezentacja 4.2: Przemoc i jej następstwa
Czas trwania: 20’
czym jest przemoc?
prześladowania, rodzaje prześladowań
tortury i ich konsekwencje dla ofiar
gwałty – indywidualne skutki i polityczne znaczenie
handel ludźmi (trafficking in people)
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
4.3 Posttraumatic Stress Disorder – zespół stresu pourazowego
Prezentacja 4.3: PTSD
Czas trwania: 20’
pojęcie traumy
symptomy PTSD
objawy najczęściej zgłaszane przez uchodźców
wpływ PTSD na różne obszary życia
Zadanie: c.d. Historii jednego uchodźcy
Cel: przełożenie wiedzy o przemocy i PTSD na konkretne przykłady
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: historie uchodźców
Przebieg: uczestnicy rozpoznają w „swoich” historiach skutki przemocy i ewentualne wskaźniki wystąpienia PTSD. Każdy z uczestników przedstawia swoje uwagi reszcie grupy.
4.6 Specyfika pomocy kobietom-uchodźczyniom
Zadanie: Analiza tekstu: artykuły z „Czarnej księgi kobiet”, zbioru artykułów z całego świata
na temat sytuacji kobiet.
Cel: Analiza problemów, z jakimi spotykają się kobiety w różnych obszarach życia, zależnych
od kultury i obyczajów.
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: artykuły, flipcharty, pisaki
Przebieg: trener rozdaje kopie kilku artykułów (po jednej dla uczestnika), po przeczytaniu
artykułu uczestnicy dobierają się w grupy z osobami, która mają ten sam tekst. Każda z grup
pracuje nad odpowiedziami na pytania: jakie problemy kulturowe napotykają bohaterki
artykułów? Jakie problemy społeczne i ekonomiczne? Jakie problemy psychologiczne? Jak
bohaterki artykułów radzą sobie z powyższymi problemami?
Podsumowanie: Przedstawienie wyników analizy na forum, c.d. dyskusji o sposobach radzenia sobie oraz sposobach pomocy opisanym kobietom.
Prezentacja 4.4: Kobiety – uchodźczynie
Czas trwania: 40’
przemoc ze względu na płeć
przeszkody w uczestniczeniu w życiu społecznym
dostęp do edukacji
przemoc domowa, niewola domowa
molestowanie seksualne, gwałty
handel kobietami
zagrożenia w podróży
zagrożenia w obozach dla uchodźców
zmiany w strukturze rodziny, konflikty w małżeństwach
pomoc kobietom – uchodźczyniom
81
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Zadanie: c.d. Historii jednego uchodźcy
Cel: zastosowanie wiedzy o specyficznych problemach kobiet – uchodźczyń do konkretnych przykładów
Czas trwania: 10’
Pomoce dydaktyczne: historie uchodźców
Przebieg: uczestnicy, którzy mają historie kobiet, przedstawiają pozostałych przykłady odnoszące się do omówionych problemów kobiet - uchodźczyń
82
PL
4.7 Specyfika pomocy dzieciom- uchodźcom
Prezentacja 4.5: Dzieci – uchodźcy
Czas trwania: 20’
dzieci bez opieki
zmiany w strukturze rodziny, konflikty międzypokoleniowe
oddziaływanie na rodziców
możliwość kontaktu z własną kulturą
edukacja, wsparcie wychowawców
4.5 Rehabilitacja społeczna dla uchodźców
Prezentacja 4.6: Życie w ośrodku recepcyjnym dla uchodźców
Czas trwania: 15’
5. problemy społeczne i ekonomiczne
6. problemy kulturowe
7. trudności psychologiczne, wyuczona bezradność
Zadanie: Fragment filmu „Poznajmy się”, sceny z ośrodka dla uchodźców
Cel: zapoznanie się z sytuacją osób i rodzin przebywających w ośrodku dla uchodźców
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, laptop, głośniki
Przebieg: dyskusja wśród uczestników – porównanie wiadomości teoretycznych z wrażeniami opisywanymi przez uchodźców.
Zadanie: c.d. Historii jednego uchodźcy
Cel: rozpoznanie głównych problemów, z jakimi borykają się uchodźcy w kraju przyjmującym
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: historie uchodźców
Przebieg: omówienie problemów, z jakimi spotykają się uchodźcy w kraju przyjmującym:
jakie problemy kulturowe napotykają uchodźcy? Jakie problemy społeczne/ekonomiczne?
Jak uchodźcy radzą sobie z tymi problemami? Rozpoznanie potrzeb uchodźców.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
6.2 Udzielanie pomocy migrantom i uchodźcom
6.2.3 Mediacje i negocjacje w sytuacji konfliktu na tle kulturowym
Prezentacja 6.2.1: Negocjacje i mediacje
Czas trwania: 20’
czym jest konflikt?
strategie negocjacji
mediacja i jej zastosowanie
Zadanie: Symulacja „Ośrodek dla uchodźców” (na podstawie prawdziwego konfliktu między
uchodźcami i mieszkańcami osiedla w Katowicach)
Cel: ćwiczenie umiejętności negocjacji i współpracy w warunkach konfliktu na tle kulturowym, tworzenie nowych rozwiązań konfliktu
Czas trwania: 60’ Pomoce dydaktyczne: karty postaci
Przebieg: każdy z uczestników wciela się w jedną z postaci zaangażowanych w konflikt, analizuje jej potrzeby i obawy, zadaniem całej grupy jest rozwiązanie konfliktu. W ciągu symulacji stawiane są przed uczestnikami kolejne problemy – etapy symulacji.
Podsumowanie: rozmowa o emocjach towarzyszących uczestnikom podczas symulacji,
omówienie trudności związanych z zadaniem, omówienie zastosowanych rozwiązań.
4.4 Rehabilitacja społeczna dla uchodźców
Zadanie: Potrzeby i zasoby uchodźców – „fabryka pomysłów”
Cel: identyfikacja trudności i potrzeb uchodźców, uwrażliwienie na zasoby, jakimi dysponują uchodźcy.
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: burza mózgów – zadaniem jest zidentyfikowanie jak największej ilości potrzeb, jakie mają uchodźcy po przybyciu do kraju przyjmującego (można je zidentyfikować, poprzez
problemy, z jakimi się spotykają). Propozycje wypisywane są na flipcharcie. Następnie jest
do niego dołączony drugi i trzeci flipchart, na którym uczestnicy wypisują zasoby uchodźców (drugi) i propozycje pomocy, jakiej oni sami lub instytucje mogłyby udzielić (trzeci). Po
ułożeniu flipchartów obok siebie, stanowią one łańcuch: potrzeby – zasoby – pomoc.
Podsumowanie: Trenerka przedstawia hierarchię potrzeb wg Maslowa, o ile nie wszystkie
zostały ujęte przez uczestników. Rozmowa o korzyściach z uświadomienia klientowi jego
zasobów (oraz znajomości tych zasobów przez pracownika społecznego), a także o roli osoby pomagającej.
6.2.1 Udzielanie pomocy osobom odmiennym kulturowo
Prezentacja 6.2.2: Wywiad kulturowy
Czas trwania: 20’
kontakt z rozmówcą
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
83
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
84
PL
Zadanie: Wywiad z Ukraińcem
Cel: ćwiczenie umiejętności formułowania pytań dotyczących kultury, analiza trudności w
prowadzeniu wywiadu, uwrażliwienie na sytuację osoby, z którą prowadzony jest wywiad.
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: kartki, długopisy, flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy pracują w 3-osobowych zespołach, odgrywając rolę obcokrajowca
(Anglika), Ukraińca i obserwatora. Anglik ma za zadanie przygotować pytania, które umożliwią mu zdobycie wiedzy o lokalnej kulturze. Ukrainiec odpowiada zgodnie z własną wiedzą,
a obserwator notuje pytania i odpowiedzi.
Po skończonym wywiadzie, każdy zespół wypisuje na flipcharcie: - pytania, jakie zadawał
Anglik oraz intencje i uczucia, jakie im towarzyszyły; - uzyskane odpowiedzi oraz uczucia,
jakie im towarzyszyły; - jakie były uzyskane informacje (adekwatne, szczegółowe, nieprzydatne, ogólnikowe, itp.)
Podsumowanie: Zespoły prezentują swoje flipcharty. Wyszczególnienie poprawnych i niepoprawnych pytań oraz wspólne przeformułowanie tych niepoprawnych. Odwołanie się do
własnych doświadczeń uczestników: Czy byliście kiedyś pytani przez obcokrajowca o ukraińską kulturę? Z jakimi założeniami dotyczącymi Ukrainy i jej kultury się spotkaliście? Jak się
wtedy czuliście? Czy są tematy, o które nie wypada lub nie wolno pytać Ukraińców?
Zadanie: Film „To be or not to be” – wywiad z uchodźczynią
Cel: Obserwacja wywiadu z uchodźcą, rozpoznawanie zachowań przydatnych i utrudniających wywiad.
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, głośniki, laptop
Przebieg: uczestnicy oglądają film, skupiając się na osobie prowadzącej wywiad, uchodźczyni oraz tłumaczu. Następnie omówiona zostaje sytuacja tych trzech osób, ich cele, emocje,
których doświadczają, błędy, które popełniają z punktu widzenia ich rozmówców.
Podsumowanie: Uzupełnienie i podsumowanie.
4.4 Pomoc psychologiczna dla uchodźców
Prezentacja 6.2.3: Pomoc psychologiczna dla uchodźców
Czas trwania: 20’
komunikacja w obcym języku
rola tłumacza
trauma w różnych kulturach
syndrom ocalonych
unikanie powtórnej traumatyzacji
własne uczucia i problemy pracownika socjalnego/terapeuty
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Zadanie: Rola psychologa w pracy z uchodźcami
Cel: praca nad skutecznym komunikatem sugerującym wizytę u specjalisty, ćwiczenie umiejętności komunikacji międzykulturowej, identyfikacja oczekiwań i obaw przed spotkaniem
z psychologiem.
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki, długopisy, karteczki, taśma
klejąca
Przebieg: W 1. części wyobrażenie i identyfikacja emocji i myśli związanych z sugestią wizyty u specjalisty. Uczestnicy zapisują na osobnych karteczkach: zachowanie, obawy, pytania, oczekiwania. Trenerka rozkłada 4 flipcharty z napisami: „zachowanie, obawy, pytania,
oczekiwania”. Uczestnicy przyklejają karteczki na odpowiednich flipchartach. Następnie w
czterech grupach opracowują flipcharty z odpowiedziami: czytają, spisują wnioski na flipcharcie.
Po skończonej pracy uczestnicy mają czas na przyjrzenie się wszystkim flipchartom. Na koniec dyskusja o oczekiwaniach wobec terapeuty. W 2. części uczestnicy pracują w 3-osobowych grupach, w rolach: klienta, osoby sugerującej wizytę i obserwatora. Zadaniem jest odegranie scenki rozmowy, w której sugeruje się spotkanie z terapeutą. Następnie zamiana ról.
Podsumowanie: Omówienie zadania: co utrudniało, co pomagało w rozmowie? Dyskusja.
6.1.4 Zdrowie psychiczne w różnych kulturach
Zadanie: Analiza tekstu o zaburzeniach specyficznych kulturowo.
Cel: zwrócenie uwagi uczestników na rolę kultury w sposobie wyrażania zaburzeń zdrowia,
zapoznanie uczestników z przykładami kulturowo uwarunkowanych syndromów.
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: kopie tekstu, flipcharty, pisaki.
Przebieg: Czas na przeczytanie tekstu. Następnie uczestnicy pracują w grupach nad tekstem i przygotowują krótką prezentację na ich podstawie (w postaci „mapy mentalnej”). Na
koniec – przedstawienie prezentacji pozostałym grupom.
Podsumowanie: Rozmowa (dyskusja) o roli kultury w przebiegu chorób.
6.3 Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
6.3.1 Zjawiska stereotypów i uprzedzeń
Prezentacja 6.3.1: Stereotypy i uprzedzenia
Czas trwania: 30’
relacje mniejszość – większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postaw
czym są stereotypy
„samospełniające się przepowiednie”
mechanizmy powstawania stereotypów
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
85
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
86
PL
Zadanie: Stereotypy i nasze opinie
Cel: stworzenie uczestnikom okazji do przemyślenia i przedyskutowania stereotypowych
twierdzeń na temat grup defaworyzowanych
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: małe kartki, pisaki, lina/sznurek/taśma, torba
Przebieg: każdy z uczestników otrzymuje kartkę, na której zapisuje twierdzenie dotyczące którejś z grup defaworyzowanych. Kartki trafiają do torby. Sala podzielona zostaje liną
na dwie części: „zgadzam się” i „nie zgadzam się”. Po wylosowaniu i odczytaniu każdego
z twierdzeń, uczestnicy ustawiają się po wybranej stronie liny. Zadaniem uczestników jest
przekonanie innych do przejścia na swoją stronę. Zaczyna się dyskusja.
Podsumowanie: Omówienie emocji i spostrzeżeń towarzyszących zadaniu.
6.3.2 Dyskryminacja i metody jej przeciwdziałania w kontekście migracji
6.3.3 Grupy defaworyzowane wśród migrantów
Prezentacja 6.3.2: DyskryminacjaCzas trwania: 20’
czym jest dyskryminacja?
rodzaje dyskryminacji
dyskryminacja instytucjonalna
dyskryminacja krzyżowa
grupy defaworyzowane wśród migrantów
dyskryminacja pozytywna
konsekwencje dyskryminacji
Zadanie: „cztery pozycje dyskryminacyjne” - refleksja
Cel: uświadomienie sobie sytuacji, w których uczestnicy byli sprawcami i ofiarami dyskryminacji
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: dla każdego z uczestników karta zadania i pisaki, długopisy
Przebieg: każdy z uczestników zastanawia się i wypisuje na karcie zadania 4 sytuacje, w których brał udział. Następnie uczestnicy łączą się w małe grupy, aby opowiedzieć sobie nawzajem o tych sytuacjach.
Podsumowanie: po kolejnym zadaniu
Zadanie: „cztery pozycje dyskryminacyjne” - drama
Cel: doświadczenie sytuacji osoby dyskryminującej i dyskryminowanej, uświadomienie sobie emocji przeżywanych przez te osoby, wypracowanie sposobów radzenia sobie w sytuacji dyskryminacji
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: dowolne, wybrane przez uczestników
Przebieg: uczestnicy pracują w grupach. Wybierają jedną, dwie sytuacje z własnych kart
zadania i przygotowują je i przedstawiają w postaci scenki pozostałym uczestnikom. Ciągiem dalszym jest wymyślenie przez grupę adekwatnego sposobu reakcji na dyskryminację
i przedstawienie jej, także w scence.
Podsumowanie: Rozmowa o emocjach towarzyszących odgrywaniu każdej z ról. Jak czuliście się, gdy atakowaliście druga osobę? Jak czuliście się, gdy sami byliście ofiara dyskryminacji? Czy byliście lepiej przygotowani do obrony, czy też do ataku? Jakie emocje towarzyszyły wam w sytuacji obrony przed dyskryminacją?
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
6.4 Psychologiczna higiena pracy w obszarze pomagania innym
6.4.2 Radzenie sobie ze stresem
Prezentacja 6.4.1: Stres
Czas trwania: 20’
przyczyny stresu
lista zdarzeń życiowych – czynników stresu
obciążenia i zasoby
indywidualne postrzeganie stresorów
akceptacja sytuacji niepewności
dynamika stresu
konsekwencje stresu
stres pozytywny
Zadanie: „Człowiek w stresie”
Cel: uwrażliwienie uczestników na skutki, jaki powoduje stres, poszukiwanie sposobów radzenia sobie ze skutkami stresu
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: kilka połączonych flipchartów, pisaki
Przebieg: część I: uczestnicy odrysowują na flipchartach postać jednego z nich. Następnie
zaznaczają na rysunku miejsca na ciele postaci, które podlegają wpływowi stresu. Część II:
Na tym samym rysunku uczestnicy wypisują własne sposoby radzenia sobie ze stresem. Gotowy rysunek jest inspiracją do dyskusji o sposobach radzenia sobie ze skutkami stresu.
Podsumowanie: zakończenie dyskusji i zebranie wniosków
6.4.1 Wypalenie zawodowe
Prezentacja 6.4.2: Wypalenie zawodowe
Czas trwania: 30’
czym jest wypalenie zawodowe?
objawy wypalenia zawodowego
przyczyny (poprzedniki) wypalenia
etapy rozwoju wypalenia
skutki wypalenia dla danej osoby i jej otoczenia
„trudni” klienci
zapobieganie wypaleniu zawodowemu
87
PL
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
6.4.3 Budowanie sieci wsparcia
88
PL
Zadanie: Moja sieć wsparcia
Cel: identyfikacja dostępnych źródeł wsparcia dla uczestników (osób i instytucji), zachęcenie
uczestników do korzystania ze wsparcia
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: karta zadania, długopisy, flipchart, pisaki
Przebieg: uczestnicy wypisują na swoich kartach zadania osoby i instytucje, od których
mogą uzyskać wsparcie merytoryczne i emocjonalne.
Podsumowanie: odtworzenie sieci wsparcia na flipcharcie, złożonej z pomysłów uczestników. Uczestnicy mogą również dopisać na własnych kartach zadania nowe pomysły. Omówienie odczuć towarzyszących zadaniu.
Prezentacja 6.4.3: Sieć wsparcia
Czas trwania: 15’
7. superwizja – czym jest?
8. zalety superwizj
9. kto może być superwizorem
10. grupy wsparcia
11. współpraca z przedstawicielami organizacji pozarządowych
12. współpraca z przedstawicielami innych instytucji
b. Zakończenie warsztatów
Zadanie: ewaluacja warsztatów
Cel: ocena warsztatów przez uczestników
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: kwestionariusz ewaluacji
Przebieg: uczestnicy wypełniają kwestionariusz
Zadanie: Podsumowanie warsztatów
Cel: przypomnienie najważniejszych tematów poruszanych podczas warsztatów, domknięcie spotkania, i pożegnanie się uczestników
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: niepotrzebne
Przebieg: Przypomnienie przez trenerkę najważniejszych tematów poruszanych podczas
warsztatów. Wręczenie świadectw ukończenia szkolenia. Pożegnanie uczestników.
1. Moduły szkoleniowe dla pracowników socjalnych / 1.3 Pakiet trenerski
Bibliografia
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H.,Nowicka E. (1998),„Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H. (2000),„Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych– podręcznik dla
trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
7. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy
nr 4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
8. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
9. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
10. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
11. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
12. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
89
PL
90
PL
91
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników
administracji publicznej
2.1 Standardy szkolenia
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.1 Standardy szkolenia
92
PL
Ilość osób, które mają za sobą doświadczenia migracyjne nieustannie rośnie, dlatego tak istotne jest rozwijanie u pracowników administracji i urzędów umiejętności pracy z tą grupą osób.
Szkolenie „Kompetencje migracyjne dla pracowników administracji” ujmuje migracje w sposób
systemowy. Oś szkolenia stanowią migracje. Wokół tej osi zbudowane zostały moduły, zawierające kluczowe informacje z obszarów powiązanych ze zjawiskiem migracji. Szkolenie stwarza
jego uczestnikom szansę zdobycia specjalistycznej wiedzy, która jest praktycznie niedostępna
w procesie kształcenia pracowników administracji. Posiadanie tej wiedzy jest jednak konieczne,
by sprostać wymaganiom obecnej sytuacji społeczno-ekonomicznej.
Bardziej sformalizowany kontakt z migrantami, niż w przypadku pracowników socjalnych, narzuca nieco inną formę szkolenia. Przeważają seminaria, dające możliwość efektywnego przekazania dużej ilości informacji, a jednocześnie dające pole do dyskusji i wymiany doświadczeń.
Uzupełnieniem dla nich są warsztatowe metody pracy, takie jak symulacje i analiza przypadków.
Szeroka perspektywa ujęcia migracji daje uczestnikom wgląd we wszystkie ważne aspekty migracji. Uczestnictwo w tym programie szkoleniowym w znaczący sposób podniesie kwalifikacje
osób zatrudnionych w urzędach i administracji, co jest jednym z założeń projektu.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
autorka
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.1 Standardy szkolenia
Standardy szkolenia zawierają opis metodologiczny modułów. W standardach znajdzie się
szczegółowe zestawienie wiadomości i charakterystyka umiejętności, jakie nabędą uczestnicy
szkoleń. Są one podstawą dla opracowania materiałów dla trenerów i uczestników. Merytoryczna zawartość modułów odpowiada aktualnej wiedzy i uznanym metodom postępowania. Standardy szkolenia umożliwiają porównywalność z innymi szkoleniami i dają podstawy do przyznawania certyfikatów ukończenia szkolenia.
Moduł 1. Migracje – podstawy teoretyczne
1.1 Rodzaje i typy migracji
uświadomienie sobie przez uczestników ich wiedzy na temat migracji oraz odkrycie luk
w tej wiedzy
podstawowe definicje
emigrant, imigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrzne
rodzaje migracji
dobrowolność migracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
1.2 Współczesne trendy migracyjne w Europie
kierunki migracji w Europie
imigranci na Ukrainie
kierunki migracji z Ukrainy
1.3 Migracje w skali globalnej
kierunki migracji na świecie
współczesne trendy migracyjne
1.4 Europejskie modele integracji migrantów
zapoznanie uczestników z różnorodnością modeli integracji migrantów w krajach
europejskich
Moduł 2. Prawne aspekty migracji
2.1 Międzynarodowe akty prawne dotyczące migracji
Konwencja Genewska
możliwości opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
2.2 Europejska polityka migracyjna
migracje w prawodawstwie UE
2.3 Prawne przeciwdziałanie dyskryminacji
spojrzenie na sytuację legalności i nielegalności pobytu z perspektywy migranta
identyfikacja trudności, które powstają w tych sytuacjach.
93
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.1 Standardy szkolenia
2.4 Migracje nieudokumentowane
nielegalne migracje
2.5 Warunki uzyskania statusu uchodźcy
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR – cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
status uchodźcy
94
PL
Moduł 3. Ekonomiczne aspekty migracji
3.1 Wpływ migracji na gospodarkę państwa pochodzenia i osiedlenia
wpływ migracji na gospodarkę państwa pochodzenia
wpływ migracji na gospodarkę państwa osiedlenia
3.2 Specyfika migracji motywowanych ekonomicznie
odkrycie przez uczestników najważniejszych aspektów sytuacji migrantów (w kontekście
teorii dualnego rynku pracy)
transfery zarobków
3.3 Dualny rynek pracy i jego konsekwencje
dualny rynek pracy
„3d jobs”
3.4 Nowe zjawiska w obszarze migracji
networking
sieci społeczne w migracjach
wymiana wiedzy i doświadczeń uczestników związanych z aktualnymi zjawiskami
w migracjach
Moduł 4. Psychospołeczne aspekty migracji
4.1 Motywacje i proces podejmowania decyzji o migracji
rozpoznanie przez uczestników czynników wypychających na emigrację i przyciągających do kraju przyjmującego
motywacje migrantów
4.2 Strategie migracyjne osób wyjeżdżających
racjonalność ludzkich decyzji
informacje dostępne i niedostępne migrantom
4.3 Adaptacja do życia w innym kraju
akulturacja i integracja
doświadczenie przez uczestników sytuacji zbliżonej do szoku kulturowego
efektywne działanie w warunkach niepewności, odmiennych reguł
zmiany spowodowane migracją
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.1 Standardy szkolenia
proces akulturacji psychologicznej
modele i strategie akulturacji
nabycie umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
4.4 Powody i następstwa niepowodzenia migracji
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
zjawisko wykluczenia społecznego
przyczyny niepowodzenia migracji
4.5 Migracje powrotne
przyczyny i konsekwencje
obserwacja i analiza sytuacji psychologicznej osoby powracającej z emigracji (przykłady)
odległe konsekwencje migracji
czynniki wpływające na decyzję o powrocie
psychospołeczne aspekty powrotu
model powrotnego szoku kulturowego
powroty drugiego pokolenia migrantów
Moduł 5. Umiejętności interpersonalne w komunikacji międzykulturowej
5.1 Konsekwencje zróżnicowania kulturowego
wypracowanie i wyrażenie przez uczestników własnego rozumienia pojęcia kultury
różnorodność definicji kultury
części składowe kultury
uświadomienie sobie przez uczestników wpływu kultury na różne sfery życia
5.2 Komunikacja z osobami odmiennymi kulturowo
doświadczenie sytuacji kontaktu z odmiennością kulturową
testowanie zjawisk związanych z komunikacją międzykulturową
egocentryzm i etnocentryzm
otwartość w komunikacji
style komunikacji wg Halla
emocje w komunikacji
5.3 Konflikty na styku kultur i ich rozwiązywanie
wymiary kultury wg Hofstede
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania i posługiwania się wymiarami kultury
w konkretnych sytuacjach
ćwiczenie umiejętności rozpoznawania kulturowych przyczyn konfliktu
omówienie emocji towarzyszących konfliktom
poszukiwanie możliwości rozwiązania i łagodzenia nieporozumień na tle kulturowym
diagnoza wymiarów własnej kultury przez uczestników
rozpoznanie charakterystyk własnej kultury, które mogą stanowić trudność dla przedstawicieli innych kultur
95
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.1 Standardy szkolenia
Moduł 6. Etyka pracy z migrantami i uchodźcami
6.1 Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
uwrażliwienie uczestników na problemy i trudności, z jakimi spotykają się uchodźcy po
opuszczeniu swojego kraju
próba doświadczenie problemów jakie napotykają uchodźcy
zapoznanie się z sytuacją osób i rodzin przebywających w ośrodku dla uchodźców
trudności psychologiczne, wyuczona bezradność
96
PL
6.2 Od etnocentryzmu do etnorelatywizmu
problemy społeczne i ekonomiczne jakie dotykają migrantów i uchodźców
problemy kulturowe migrantów i uchodźców
ćwiczenie umiejętności negocjacji i współpracy w warunkach konfliktu na tle kulturowym
tworzenie nowych rozwiązań konfliktu
kontakt z rozmówcą - migrantem
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
komunikacja w obcym języku
rola tłumacza
obserwacja wywiadu z uchodźcą
rozpoznawanie zachowań przydatnych i utrudniających wywiad
6.3 Dyskryminacja i jej przeciwdziałanie
uświadomienie uczestnikom granic ich tolerancji
uświadomienie działania mechanizmu stereotypizacji
relacje mniejszość - większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postawy
„samospełniające się przepowiednie”
mechanizmy powstawania stereotypów
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
identyfikacja przez uczestników niedyskryminujących sposobów pomocy migrantom
97
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników
administracji publicznej
2.2 Pakiet edukacyjny
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Rodzaje i typy migracji
98
PL
podstawowe definicje
emigrant, imigrant, reemigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrzne
rodzaje migracji
dobrowolnośćmigracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
Definicja migracji – Migracja to względnie trwała zmiana miejsca pobytujednostek i grup ludzi.
Emigrant, imigrant – Emigrant to osoba opuszczająca dane miejsce.
Imigrant to osoba przybywająca do jakiegoś miejsca.
Reemigrant – Osoba, która opuściła swój kraju, a po wielu latach życia za granicą zdecydowała
się na powrót.
Kraj pochodzenia – Kraj pochodzenia migranta. Kraj z którego migrant wyjeżdża.
Kraj przyjmujący – Kraj przyjmujący migranta. Kraj, do którego migrant przyjeżdża.
Kraj tranzytowy – Kraj przez który migrant przejeżdża w drodze do kraju przyjmującego (docelowego). Czasem migranci zatrzymują się na dłużej w kraju tranzytowym, ale nie mają zamiaru
się w nim osiedlić.
Kraj docelowy – Kraj, do którego podążają migranci. Kraj, w którym zamierzają się osiedlić.
Rodzaje migracji – Podział ze względu na:
czas trwania
dobrowolność
legalność
planowanie
Czas trwania migracji
krótkoterminowe (kilka tygodni, miesięcy)
długoterminowe (kilka lat)
stałe (kilkanaście, kilkadziesiąt lat)
Dobrowolność migracji – Migracje:
dobrowolne
przymusowe
Legalność migracji – Migracje:
legalne
nielegalne
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Przyczyny migracji
Ekonomiczne
Polityczne
Ekologiczne
Zdrowotne
Rodzinne
Edukacyjne
itd.
Migracje wewnętrzne – zewnętrzne
Migracje zewnętrzne: poza granice kraju.
Migracje wewnętrzne: wewnątrz kraju.
99
PL
Migracje w Europie i na świecie
Liczba migrantów na świecie: 185-195 milionów osób (około 3% światowej populacji).
Kierunki migracji na świecie
Stany Zjednoczone
Niemcy
Francja
Kanada
Australia
Wielka Brytania
Rosja
Ukraina
Indie
Arabia Saudyjska
Pakistan
Iran
IOM - International Organizationfor Migration
Założona (pod inną nazwą) w roku 1951. Początkowo pomagała migrantom w Europie. Pomaga
ponad 12 milionom migrantów na całym świecie.
Kierunki migracji z Ukrainy
Rosja
Polska
Włochy
Turcja
Wielka Brytania
Niemcy
Regiony „wysyłające”
Odeski 54%
Zakarpacki 12%
Republika Autonomiczna Krym 8%
Lwowski 8%
Charkowski 4%
Doniecki 2%
Tarnopolski 2%
Grecja
Czechy
Hiszpania
Portugalia
Irlandia
Stany Zjednoczone
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Imigranci na Ukrainie
Kraje b. ZSRR (Abchazja, Tatarzy,
Azerbejdżan, Armenia, Czeczenia, itd.)
Iran
Somalia
Wietnam
Elementy prawa związane z migracjami
100
PL
Afganistan
Bangladesz
Chiny
Indie
Pakistan
Sri Lanka
możliwości opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
migracje w prawodawstwie UE
Możliwości opuszczenia własnego kraju
Każde państwo ustala zasady opuszczania kraju przez swoich obywateli
Od zakazu opuszczania kraju do pełnej swobody
Dokumenty uprawniające do wyjazdu
Przekraczanie granicy
zależne od polityki kraju własnego i docelowego
legalne lub nielegalne
Pobyt w kraju tranzytowym
Etap na drodze do kraju docelowego
Migranci przebywają tu możliwie jak najkrócej
W pewnych przypadkach może stać się krajem docelowym
Pobyt w kraju docelowym
Każdy kraj stosuje odmienną politykę wobec przybywających do niego migrantów. W zależności od tej polityki pobyt może być:
legalny
nielegalny
początkowo legalny a następnie nielegalny
początkowo nielegalny a następnie legalny
Legalność pobytu ma ogromne znaczenie dla stanu psychicznego imigranta, jego rozwoju osobistego i zawodowego.
Migracje w prawodawstwie UE
polityka kontroli imigracji
polityka względem migrantów
Dyrektywy UE
im dłużej cudzoziemiec przebywa w danym kraju, tym więcej ma praw
podstawa udzielenia statusu rezydenta: stabilne, regularne i wystarczające dochody, posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego, udział w programach integracyjnych
prawo do łączenia rodzin (obejmuje współmałżonka i małoletnie dzieci)
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Konwencja Dublińska
zapewnienie, że każdy wniosek o azyl sprawdzony będzie przez jedno odpowiedzialne za
to państwo, jak również upewnienie się, że powtórne składanie wniosku w innym kraju
Unii będzie niemożliwe
wszystkie państwa Unii Europejskiej rozpatrujące wniosek o azyl mają robić to na tych
samych podstawach prawnych, według tych samych norm i standardów
Strefa Schengen
zasada swobodnego przepływu osób
brak kontroli na wewnętrznych granicach strefy
większa kontrola na zewnętrznych granicach strefy
wspólna polityka wobec migrantów
Kim są uchodźcy?
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR - cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
status uchodźcy
uchodźcy wewnętrzni
geografia uchodźcza
Przyczyny uchodźstwa
zagrożenie życia
zagrożenie zdrowia
zagrożenie wolności
Definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
Uchodźca to osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej
rasy
religii
narodowości
przynależności do określonej grupy społecznej
z powodu przekonań politycznych
przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu
tych obaw korzystać z ochrony tego państwa.
Konwencja genewska z 1951 roku
Konwencja stanowiła pierwsze prawdziwie międzynarodowe porozumienie obejmujące najistotniejsze aspekty życia uchodźcy.
Wylicza w ogólnym zarysie prawa uchodźcy, takie jak wolność praktyk religijnych, swoboda poruszania się, prawo do pracy, edukacji, dostęp do dokumentów podróży. Jednocześnie wymienia ona obowiązki uchodźcy wobec państwa przyjmującego.
Zasadniczy przepis Konwencji przewiduje, że uchodźcy nie mogą być zawracani lub wydalani
do kraju, w którym obawiają się prześladowań.
101
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
UNHCR
Celem UNHCR jest zapewnienie uchodźcom bezpieczeństwa w kraju udzielającym schronienia
oraz wspieranie jego władz w realizacji tego zadania. Urząd Wysokiego Komisarza szuka sposobów niesienia pomocy uchodźcom w rozpoczęciu życia od nowa poprzez integrację ze społecznością lokalną, dobrowolny powrót do ojczyzny, a jeśli jest to niemożliwe, to poprzez osiedlenie
się w krajach trzecich.
102
PL
Kto przyznaje status uchodźcy?
Uchodźca jest uchodźcą niezależnie od formalnego uznania. Władze państw ustanawiają procedury - zgodne z miejscowym systemem prawnym - służące określeniu sytuacji prawnej osoby
ubiegającej się o status uchodźcy oraz jej praw i zakresu pomocy.
Przyznanie statusu uchodźcy
Osoby ubiegające się o status uchodźcy muszą wykazać, że ich obawa przed prześladowaniami
jest uzasadniona. Wyjątkiem jest sytuacja zbiorowego nadania statusu uchodźcy całej grupie
osób, jak w przypadku masowych ucieczek spowodowanych przez czystki etniczne lub inne
akcje skierowane przeciwko całym grupom ludności.
Odmowa przyznania statusu uchodźcy
Osoby, co do których stwierdzono na podstawie sprawiedliwych procedur, że nie potrzebują
ochrony międzynarodowej, znajdująsię w podobnej sytuacji, jak cudzoziemcy nielegalnie przebywający w danym kraju, mogą zatem zostać deportowane. UNHCR opowiada się za tym, aby
przed decyzją o deportacji osoba, której nie przyznano statusu uchodźcy, miała prawo do ponownego rozpatrzenia jej wniosku.
Ochrona tymczasowa
Ochrona tymczasowa to rozwiązanie proponowane w krajach, w których nastąpił nagły masowy napływ uchodźców. Jest to przejściowa forma ochrony, którą winny zastąpić trwałe rozwiązania. Stosując ochronę tymczasową władze państw unikają konieczności rozpatrywania
indywidualnych spraw osób uciekających w wyniku wojen domowych lub powszechnie stosowanej przemocy. Osoby znajdujące się pod ochroną, w świetle definicji konwencji genewskiej,
są uchodźcami. Ochrona tymczasowa może zostać zniesiona, gdy powrót do miejsca zamieszkania stanie się bezpieczny.
Prawa uchodźcy
Uchodźca ma prawo do bezpiecznego schronienia. Państwa nie mogą wydalać uchodźców, ani
usuwać ich siłą na terytorium, gdzie groziłoby im niebezpieczeństwo. Nie mogą także dyskryminować żadnej grupy uchodźców. Powinny zagwarantować uchodźcom możliwość korzystania
z praw społecznych i ekonomicznych przynajmniej w takim stopniu, w jakim korzystają z nich
cudzoziemcy z kartą stałego pobytu przebywający w tym kraju.
Uchodźcy gwarantuje się zatem podstawowe prawa obywatelskie, w tym wolność przekonań,
przemieszczania się oraz ochronę przed torturami i poniżającym traktowaniem. Państwa mają
obowiązek współpracy z UNHCR. Państwa te powinny przyjmować rodziny osób, którym udzielono tymczasowego schronienia, przynajmniej ich małżonków i niepełnoletnie dzieci.
Każdy uchodźca powinien mieć dostęp do opieki medycznej. Każdy dorosły uchodźca powinien
mieć prawo podjęcia pracy. Żadne dziecko-uchodźca nie może być pozbawione możliwości
chodzenia do szkoły. W określonych sytuacjach, takich jak masowy napływ uchodźców, kraje
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
oferujące schronienie mogą uważać za konieczne ograniczenie niektórych praw, np. wolności
przemieszczania się, dostępu do pracy czy odpowiedniej edukacji dla wszystkich dzieci.
Prawo do ochrony dla kobiet odmawiających podporządkowania się społecznym
ograniczeniom
Osoby, które uciekają przed poważną dyskryminacją lub innego rodzaju nieludzkim traktowaniem i prześladowaniem z powodu odmowy podporządkowania się surowym kodeksom obyczajowym mają podstawy, by wystąpić o status uchodźcy. Prześladowanie może stanowić przemoc seksualna, np. gwałt.
Prześladowaniem jest dyskryminacja, która ma szczególnie krzywdzące konsekwencje. Kobieta
obawiająca się napaści z powodu odmowy noszenia tradycyjnych ubrań lub chęci samodzielnego
wyboru męża i prowadzenia niezależnego życia, może faktycznie być uchodźcą. Kobiety obawiające się rytualnego okaleczenia narządów płciowych także mogą mieć przyznany status uchodźcy.
Obowiązki uchodźcy
Uchodźcy mają również pewne obowiązki. W szczególności powinni przestrzegać prawa i przepisów kraju udzielającego schronienia.
Utrata prawa do ochrony
Osoby, które uczestniczyły w popełnieniu zbrodni wojennych i poważnym naruszeniu międzynarodowych praw człowieka i norm prawa humanitarnego -w tym zbrodni ludobójstwa -utraciły prawo do ochrony i pomocy przysługującej uchodźcom. Żadna osoba, co do której istnieją
poważne podstawy, aby podejrzewać, że takie czyny popełniła, nie powinna otrzymać ochrony
jako uchodźca.
Prawo do ochrony traci także osoba, która kontynuuje działalność zbrojną przeciwko swojemu
krajowi pochodzenia z kraju, w którym chce wystąpić o status uchodźcy. Żołnierz nie może być
uchodźcą.
Genewski dokument podróży – tzw. paszport genewski
Dokument wydawany uchodźcom w kraju przyjmującym. Uprawnia ich do przekraczania granic,
podróżowania do innych krajów oraz pozostawania tam na określony czas.
Regulacja Dublin II
Ustala, które z państw UE jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o status uchodźcy, aby
uniknąć składania wniosków przez jedną osobę w kilku krajach jednocześnie. Uchodźca otrzymuje status uchodźcy, w którym złożył wniosek o przyznanie tego statusu.
Uchodźcy wewnętrzny IDP –internally displaced persons
Uchodźcy wewnętrzni muszą opuścić swoje domy z tych samych przyczyn, co uchodźcy, ale nie
przekraczają granic uznawanych za międzynarodowe. Z tego powodu nie mogą korzystać w
pełni z pomocy UNHCR. Liczba uchodźców wewnętrznych (20-25 milionów) przekracza liczbę
„zwykłych” uchodźców.
Z jakich krajów pochodzi najwięcej uchodźców?
Afganistan
Irak
Sudan
Kolumbia
103
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Demokratyczna Republika Konga
Somalia
Wietnam
104
PL
Jakie kraje przyjmują najwięcej uchodźców?
Pakistan (2 mln uchodźców )
Syria (1 mln)
Iran (900tys.)
Niemcy (600 tys.)
Jordania (500 tys.)
Tanzania (430 tys.)
Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
dualny rynek pracy
„3d jobs”
transfery zarobków
skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
Dualny rynek pracy
Podział rynku pracy na „kapitałowy” i „pracowniczy”-kapitałowy: wyższe pensje, większe bezpieczeństwo, lepsze perspektywy, wyższe kwalifikacje. Głównie dla obywateli danego kraju.pracowniczy: niższe pensje, mniejsze bezpieczeństwo, gorsze perspektywy, niskie kwalifikacje.
Głównie dla migrantów.
„3d jobs” – Dirty Dangerous Demeaning
„3d jobs” brudne, niebezpieczne, poniżające. Taka degradacja statusu społecznego powoduje
obniżenie samooceny i wpływa niekorzystnie na zdrowie psychiczne.
Stres związany z miejscem pracy:
ograniczenie komunikacji (bariera językowa i kulturowa)
nieznajomość organizacji pracy
stanowisko poniżej kwalifikacji
brak wsparcia społecznego-stanowisko pracy zgodne z kwalifikacjami, ale pensje niższe
niż pracowników rodzimych
Praca „na czarno”Praca „na biało”
Praca „na czarno”
To praca nielegalna. Pracodawca nie podpisuje z pracownikiem umowy, nie płaci za jego ubezpieczenie, nie płaci też podatków. W razie konfliktu, pracownik nie ma możliwości egzekwowania swoich praw (na przykład, gdy pracodawca mu nie wypłaci wynagrodzenia). Pracownik nie
ma też możliwości udowodnić kolejnemu pracodawcy, że był zatrudniony.
Typowe trudności pracowników zatrudnionych nielegalnie to zarobki mniejsze, niż umówione,
opóźnienia w wypłacie, czasem –brak wypłaty. Poważne trudności w sytuacji wypadku przy pracy –koszty leczenia często spadają na pracownika.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Praca „na biało”
Czyli praca legalna. Pracownik i pracodawca podpisują umowę, która określa zakres pracy, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie. Są różne rodzaje umów o pracę, najczęściej pierwsza umowa,
jaką podpisuje nowy pracownik to umowa na okres próbny (zwykle 3 miesiące). Po tym czasie
pracodawca podpisuje kolejną umowę, jeśli jest z pracownika zadowolony. Są umowy na czas
określony i nieokreślony.
Pracownik jest chroniony przez prawo. W razie niewypłacenia pensji i innych naruszeń jego
praw, może odwołać się do sądu oraz innych instytucji powołanych do chronienia praw pracowników. Pracownik jest ubezpieczony, w razie choroby nie ponosi kosztów leczenia.
Skutki migracji dla gospodarki państwa przyjmującego
Migranci przyczyniają się do wzrostu produkcji dóbr i usług. Migranci przyczyniają się do obniżenia cen produktów i usług w kraju przyjmującym. Migranci wypełniają luki w gospodarce
państw przyjmujących. Wykonują zarówno prace wymagające wysokich kwalifikacji, jak i niskich kwalifikacji.
Konsekwencje migracji dla kraju pochodzenia
zmniejszenie ilości mieszkańców kraju
zaburzenie struktury wiekowej ludności (migrują głównie ludzie młodzi)
utrata więzi wewnątrz rodzin
zmiany kulturowe w lokalnych społecznościach
Kapitał społeczny
Sieci kontaktów społecznych, współzależność ludzi i wzajemna pomoc. Sieci łączą więzi zaufania, lojalności, solidarności. Wskutek migracji kraj pochodzenia traci kapitał społeczny
„Drenaż mózgów” (braindrain)
Utrata wykształconych osób przez kraj pochodzenia migrantów. Są to nie tylko osoby z wyższym wykształceniem, ale także osoby kreatywne, samodzielne, przedsiębiorcze, z własną inicjatywą. Ich wykształcenie i umiejętności jest ważne dla rozwoju kraju.
„Drenaż opieki” (caredrain)
Utrata osób opiekujących się innymi przez kraj pochodzenia migrantów. Są to przede wszystkim
kobiety, pracujące jako opiekunki do dzieci, osób starszych, niepełnosprawnych, pielęgniarki, itd.
Zróżnicowanie źródeł dochodów
Rodziny wysyłają jedną osobę (przedstawiciela rodziny) do pracy za granicą. Reszta rodziny pozostaje w kraju.
Transfery zarobków
Zarobki migrantów wysyłane są do kraju pochodzenia. Transfery są głównym źródłem dochodów
dla rodzin pozostających w kraju pochodzenia. Przysyłane pieniądze wydawane są na codzienne
życie, zakup mieszkania lub domu, wyposażenie i remonty, edukację dzieci, inwestycje, itd.
105
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Nowe zjawiska w obszarze migracji
„Era migracji”
Ostatnie dekady XX wieku to czas intensywnych migracji. Co najmniej 175 milionów osób przebywa poza granicami swojego kraju.
106
PL
Sieci migracyjne
związki interpersonalne łączące migrantów, byłych migrantów i przyszłych migrantów
oparte na pokrewieństwie, przyjaźni, wspólnym pochodzeniu
zmniejszają społeczne, ekonomiczne i emocjonalne koszty migracji
Transnacjonalizm
Migranci funkcjonują w dwóch przestrzeniach równocześnie:
w kraju pochodzenia
w kraju przyjmującym
Pomagają w tym nowoczesne technologie i tani transport. Podwójna narodowość migrantów.
Kobiety-migrantki
Coraz więcej kobiet bierze udział w migracjach. Coraz więcej z nich migruje samodzielnie.
Migrant trafficingtzw. „przemyt” ludzi, przerzut migrantów
Nielegalna droga migracji, podczas której zagrożone jest zdrowie i życie migrantów. Korzyści
odnoszą zorganizowane grupy przestępcze.
Motywacje i decyzja o migracji
Różnorodność motywacji migrantów
polityczne
religijne
ekonomiczne
w poszukiwaniu przygód
z przyczyn osobistych
itp.
Racjonalność ludzkich decyzji
kalkulacja strat i zysków
podejmowanie decyzji przez pojedynczego migranta lub przez całe gospodarstwo domowe
migranci przenoszą się do miejsc, gdzie jest więcej miejsc pracy i wyższe zarobki
ważna jest nie tylko wysokość pensji, ale także ubezpieczenie społeczne i zdrowotne,
perspektywy rozwoju, itd.
Teoria push-pull
Warunki życia w kraju pochodzenia skłaniają ludzi do migracji do innych krajów o lepszych warunkach życia.
Czynniki „push” i „pull”
Czynniki push (wypychające): bieda, bezrobocie, zła sytuacja polityczna, itd.
Czynniki pull (przyciągające): miejsca pracy, opieka zdrowotna, stabilna sytuacja polityczna, itd.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Informacje dostępne migrantom
prawo migracyjne, legalność pobytu
szanse zatrudnienia i wysokość zarobków w kraju pochodzenia i kraju przyjmującym
prawne aspekty życia w danym kraju-aktualna sytuacja ekonomiczna, polityczna w kraju
przyjmującym
informacje dotyczące klimatu
Informacje niedostępne migrantom
zdarzenia losowe, które są niemożliwe do przewidzenia (choroba, wypadek, kradzież, itp.)
błędne informacje uzyskane od innych migrantów
ilość osób poszukujących pracy w danym miejscu i czasie
rzeczywista wysokość zarobków i kosztów utrzymania
Problemy adaptacyjne migrantów
zmiany spowodowane migracją
obciążenie psychiczne i fizyczne, stres
utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
Zmiany spowodowane migracją
zmiany w otoczeniu fizycznym
zmiany w otoczeniu społecznym
zmiany w funkcjonowaniu psychicznym
Zmiany w otoczeniu fizycznym
Klimat, skład pożywienia, drobnoustroje, substancje chemiczne w otoczeniu, rytm dnia,
obrazy, dźwięki, zapachy, smaki, dotyk...
Zmiany w otoczeniu społecznym
Z osoby samodzielnej i kompetentnej kulturowo, migrant zamienia się w „ucznia”, który musi
prosić o pomoc w najprostszych sprawach, polegać na obcych osobach w sprawach dla niego
ważnych. Spostrzegany jest przez nowe otoczenie społeczne jako osoba niesamodzielna, infantylna, niewychowana, itp.
Konieczność odkrywania zasad życia społecznego w nowym kraju (zasad każdego elementu
kultury).
Zmiany w funkcjonowaniu psychicznym
Zmiany w otoczeniu fizycznym i społecznym powodują stres psychologiczny. Dotychczasowe
mechanizmy obronne stają się nieadekwatne.
Migrant odczuwa nowe emocje: tęsknota, bezsilność, wstyd, lęk, poczucie braku bezpieczeństwa, obniżenie poczucia własnej wartości, brak poczucia kontroli.
Stres
Obciążenie psychiczne i fizyczne. Przyczyną stresu jest brak równowagi między wymaganiami
środowiska a zasobami danej osoby. Utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie (w nowym otoczeniu bardzo często dotychczasowe sposoby stają się nieadekwatne i nieskuteczne).
107
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Szok kulturowy
Mocny stres występujący w sytuacji kontaktu z odmiennością kulturową.
Szok zwykle jest nagły, gwałtowny, krótkotrwały... Ale szok kulturowy jest długotrwały i ma charakter kumulatywny.
Szok kulturowy obejmuje funkcjonowanie psychiczne, fizyczne i społeczne człowieka. Jest on
rezultatem trudnych zmian spowodowanych migracją. Dostarcza on negatywnych emocji, które
pogarszają samopoczucie i wpływają na funkcjonowanie człowieka.
108
PL
Rezultaty szoku kulturowego
Zagubienie
Niepewność
Depresja
Niepokój
Bezsilność
Konflikty interpersonalne (złość, nienawiść)
Problemy zdrowotne i zaburzenia pod postacią somatyczną
Dwie strategie radzenia sobie
1. Przyjęcie postawy etnocentrycznej, czyli interpretowanie zachowań innych ludzi z perspektywy norm własnej kultury
2. Uważne przyglądanie się interakcjom pomiędzy „tubylcami”, jak najostrożniejsze wyciąganie z nich wniosków i próby naśladowania.
Przebieg szoku kulturowego
Model „U”
Na początku dobrostan psychofizyczny migranta jest najwyższy, następnie się pogarsza i po
pewnym czasie wraca do poziomu wyjściowego.
Fazy modelu „U”
Miodowy miesiąc-trudności są nieodczuwalne, a nawet jeśli imigrant je zauważa, traktuje
z humorem i postrzega jako część egzotyki obcej kultury. Jej długość zależy od zasobów
migranta.
Obserwator-migrant wciąż nie czuje się częścią otaczającego świata, ale obserwuje go z
dystansu, próbując znaleźć klucz do jego zrozumienia.
Uczestnik-migrant po prostu próbuje przetrwać i jak najsprawniej zaspokoić swoje potrzeby i uzupełnić rosnące deficyty.
Szok kulturowy – nasilają się wszystkie przykre objawy związane z przeciążeniem fizycznym i psychicznym, takie, jak choroby, stany depresyjne, nadmierna nerwowość, czy
wreszcie zachowania ryzykowne.
Zdrowienie -migrant zaczyna powoli organizować swoje życie w sposób podnoszący
poczucie bezpieczeństwa. Racjonalniej ocenia swoje możliwości i wyznacza cele. Potrafi
zidentyfikować wokół siebie nowe zasoby do wykorzystania.
Mistrzostwo–migrant zaczyna rozumieć kulturę kraju przyjmującego i zdobywa kompetencje kulturowe pozwalające mu na skuteczne funkcjonowanie.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Fazy szoku kulturowego
1. Faza „turystyczna”
2. Dezorientacja wywołana różnicami kulturowymi
3. Przełom i początek powrotu do dobrostanu
4. Stabilizacja emocji, doświadczanie pozytywnych i negatywnych aspektów nowej kultury
5. Utworzenie tożsamości dwu-lub wielokulturowej
Akulturacja
proces akulturacji psychologicznej
strategie akulturacji
konsekwencje przyjęcia poszczególnych strategii
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
zjawisko wykluczenia społecznego
Adaptacja –czym jest?
Adaptacja do środowiska to posiadanie cech (anatomicznych, fizjologicznych, behawioralnych),
które umożliwiają przeżycie w danym środowisku.
Zaburzenia adaptacyjne
Występują w okresie adaptacji do nowej sytuacji życiowej. Objawy:
napięcie, niepokój, lęk
zamartwianie się, depresja
huśtawka emocjonalna
poczucie nieradzenia sobie, nieumiejętność planowania, podejmowania decyzji
Zastępcze mechanizmy obronne
Objawy psychosomatyczne, zachowania ryzykowne (prowadzenie samochodu po pijanemu,
mieszanie się w bójki, ryzykowne zachowania seksualne), substancje psychoaktywne (narkotyki, leki)
Akulturacja psychologiczna
Akulturacja psychologiczna to adaptacja do nowego środowiska kulturowego, poprzez nabycie
norm, wartości i schematów zachowań typowych dla nowej kultury.
W zetknięciu z odmiennością kulturową wybierane są różne strategie akulturacyjne.
Dwie kultury
Rodzima kultura migranta i kultura nowego kraju –obie są częścią życia.W procesie akulturacji
wyrażają się przekonania migranta wobec tych obydwu kultur.
Strategie akulturacji
Strategie akulturacji to sposoby radzenia sobie z dwoistością kulturową rodzimej i nowej kultury. Polegają one na podtrzymaniu lub odrzuceniu danej kultury.
109
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Strategie akulturacji wg Berry’ego
1. Integracja
2. Separacja
3. Asymilacja
4. Marginalizacja
110
PL
1. Integracja
Łączenie elementów obu kultur. Np. bardzo dobra znajomość obu języków, znajomi wśród reprezentantów obu kultur, obchodzenie świąt zarówno jednej, jak i drugiej kultury, przekazywanie dzieciom wartości obu kultur i znajomości obu języków.
Integracja – konsekwencje
Decyzja, z której kultury zaczerpnąć sposób radzenia sobie jest za każdym razem podejmowana
zależnie od sytuacji. Integracja jest optymalną strategią dla zdrowego funkcjonowania jednostki w społeczeństwie.
2. Separacja
Podtrzymywanie rodzimej kultury i ograniczenie do minimum kontaktów z nową kulturą i jej
przedstawicielami. Np. brak znajomości lub słaba znajomość nowego języka, znajomi wyłącznie spośród innym migrantów z własnego kraju, wychowywanie dzieci zgodnie z wartościami
rodzimej kultury.
Separacja – konsekwencje
Wynika z chęci zachowania tradycyjnego stylu życia i obrony tradycyjnych wartości. Nowa kultura traktowana jest jako mniej wartościowa. Przyczyną może być nieprzyjazny sposób traktowania przybyszów i niska ocena ich kultury przez społeczeństwo.
3.Asymilacja
Odrzucenie rodzimej kultury i przyjęcie nowej kultury. Np. używanie w życiu prywatnym nowego języka, nie uczenie dzieci języka rodzimego, nie utrzymywanie kontaktów z innymi migrantami z rodzimego kraju.
Asymilacja – konsekwencje
Powodowana chęcią osiągnięcia dobrej pozycji w społeczeństwie, które jest niechętne odmiennościom. Prowadzi do utraty poczucia stabilności i –paradoksalnie –utrudnia wchodzenie jednostki do społeczeństwa.
4. Marginalizacja
Porzucenie rodzimej kultury i nie przyjęcie nowej kultury. Np. nie obchodzenie świąt ani jednej
ani drugiej kultury, ograniczenie kontaktów społecznych, nie przekazywanie dzieciom wartości
rodzimej kultury i nie wspieranie ich uczenia się nowej kultury.
Strategie akulturacji – tabela
Kultura ojczysta
Kultura przyjmująca
tak
tak
Integracja
Asymilacja
nie
Separacja
Marginalizacja
nie
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Akceptacja własnej kultury
Ważną przyczyną migracji jest brak akceptacji dla różnych elementów własnej kultury –co wtedy? Ważne jest, aby nie wtłaczać migranta na siłę w schematy jego kultury wtedy, gdy jej lub jej
części nie akceptuje.
Rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
Wybór strategii akulturacji jest wypadkową dwóch czynników:
decyzji imigranta
sposobu, w jaki otoczenie reaguje na niego
Zjawisko wykluczenia społecznego
Jest przeciwieństwem integracji. Najczęściej jest efektem dyskryminacji opartej na pochodzeniu kulturowym, etnicznym, niepełnosprawności, itp.. Konsekwencją wykluczenia społecznego
jest ubóstwo, wzajemna wrogość, wykluczenie z dostępu do edukacji, opieki zdrowotnej, itp.
Udzielanie pomocy osobom odmiennym kulturowo
Co jest podstawowym celem? Pomoc osobom odmiennym kulturowo w powrocie do takiego
stopnia funkcjonowania w nowym społeczeństwie, jaki osiągali w rodzimej społeczności.
Powrotny szok kulturowy
odległe konsekwencje migracji
przyczyny niepowodzenia migracji
czynniki wpływające na decyzjęo powrocie
psychospołeczne aspekty powrotu
model powrotnego szoku kulturowego
Odległe konsekwencje migracji
1. dla tego pokolenia
2. dla następnych pokoleń
3. utrata umiejętności kulturowych (zależy od strategii akulturacyjnej)
4. akulturacja w nowym kraju
5. rozluźnienie więzów społecznych w kraju pochodzenia
„Skamielina kulturowa”
Nieaktualna wiedza kulturowa o kraju pochodzenia
Spowodowana jest m.in.
brakiem kontaktu ze współczesną kulturą kraju
nie posiadaniem informacji o przemianach, do jakich tam doszło
brakiem kontaktu z nowymi emigrantami z tego kraju
Trzecie pokolenie
Pierwsze pokolenie emigrantów dotkliwie przeżywa problemy adaptacji w nowym kraju. Drugie
pokolenie odcina się od tradycji rodziców. Dopiero trzecie pokolenie potrafi bez kompleksów
łączyć tradycje obu krajów.
111
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Migracje powrotne
konserwatywne
innowacyjne
niepowodzenie migracji
przejście na emeryturę
112
PL
Przyczyny niepowodzenia migracji
Nieadekwatne oczekiwania
Nieprzygotowaniedo migracji (znajomość języka, kultury, znajomi, zasoby)
Uwarunkowania osobowościowe
Dyskryminacja i nietolerancja w kraju przyjmującym
Czynniki wpływające na decyzję o powrocie
trudności ze znalezieniem pracy
praca poniżej kwalifikacji
wynagrodzenie poniżej oczekiwań
rodzina i przyjaciele pozostali w kraju pochodzenia
perspektywy zawodowe w kraju pochodzenia (dalsza nauka, praca)
złe relacje z przedstawicielami społeczeństwa kraju przyjmującego
zrealizowanie planów związanych z pobytem w kraju przyjmującym
istotne zmiany w kraju pochodzenia
Psychologiczne aspekty powrotu
Lęk przed oceną otoczenia (poczucie niezrealizowania wielu założeń, które były powodami wyjazdu)
Poczucie wstydu z powodu niespełnienia oczekiwań swoich i rodziny
Nieadekwatne oczekiwania związane z powrotem
Powrotny szok kulturowy
Model „W”
Opisuje proces readaptacji do kultury ojczystej po dłuższym pobycie za granicą. Przebiega podobnie do szoku kulturowego, ale w krótszym czasie i z mniej intensywnymi objawami.
Powrotny szok wynika z tego, że adaptacja do kultury przyjmującej w tak duży sposób zmieniła
migranta, że po powrocie doświadcza on obcości kulturowej w kraju pochodzenia.
Znajomość języka
Paradoksalnie może utrudniać funkcjonowanie, ponieważ inni ludzie sądzą że znajomość
języka = znajomość kultury.
„Powroty”kolejnych pokoleń migrantów
Tożsamość łącząca elementy obu kultur, podwójna identyfikacja. Nieaktualna wiedza kulturowa
o kraju pochodzenia przodków. Motywy powrotów:
ekonomiczne
rodzinne
polityczne/ideologiczne
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Kultura i uczenie się kultury
różnorodność definicji kultury
części składowe kultury
Przykłady różnych definicji kultury
Kultura jako sposób życia, który jest wspólny dla danej grupy. Kultura jako coś, co zostało stworzone przez człowieka. Kultura jako „oprogramowanie”, którego ludzie używają w codziennym
życiu. Kultura to system wartości, norm i skryptów zachowań, charakterystycznych dla poszczególnych grup i narodów, przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
113
Model góry lodowej
Elementy widoczne (uświadomione): architektura, sztuka, kuchnia, muzyka, język...
PL
Elementy niewidoczne (nieświadome): historia grupy ludzi, ich normy, wartości, podstawowe
założenia dotyczące przestrzeni, przyrody, czasu, mimika, język ciała, strategie rozwiązywania
problemów, sposoby podejmowania decyzji, role płciowe, role związane z klasą społeczną...
Części składowe kultury
Wartości: to, co powszechnie uważane jest za ważne.
Normy: to, co wskazuje kierunek podejmowanych decyzji i zachowań.
Skrypty zachowania: scenariusze postępowania w danej sytuacji.
Jak „uczymy się” kultury?
Nasze otoczenie społeczne w postaci bliższej i dalszej rodziny, przyjaciół i znajomych, nauczycieli, a nawet przypadkowo spotykanych ludzi, od samego początku pokazuje nam, co należy
robić, a co jest absolutnie niedopuszczalne. Nauka ta odbywa się w sposób praktycznie niezauważalny dla rozwijającego się człowieka.
Socjalizacja
Proces, w trakcie którego uczymy się rozpoznawać cudze i komunikować własne potrzeby
i uczucia oraz postępować z jednymi i drugimi w sposób satysfakcjonujący zarówno nas, jak
i otoczenie.
Rola rodziny
Kluczowa dla procesu socjalizacji. Kulturowo odmienne sposoby i stopnie zaangażowania rodziców w wychowanie dzieci. Uwaga! Ekonomiczny poziom życia ma również ważny wpływ na
sposób wychowania dziecka.
Wychowanie zależne i niezależne
Wychowanie zależne – nacisk na uległość i posłuszeństwo wobec rodziny przy wypełnianiu
powierzonych zadań. Wychowanie niezależne –nacisk na wytworzenie przez dziecko poczucia
niezależności, wiary w siebie i dążenia do osobistych osiągnięć.
Rola systemu edukacji
Jeden z najważniejszych czynników socjalizacji. Wywiera wpływ na dziecko już od etapu przedszkola –zapewnia nie tylko rozwój intelektualny, ale także społeczny i emocjonalny. System edukacji i konkretne praktyki szkolne są odzwierciedleniem kultury.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Style nauczania
Nauczyciele w amerykańskich szkołach podstawowych zwracają się do poszczególnych uczniów (tak podczas zajęć indywidualnych, jak i grupowych).
Nauczyciele w japońskich szkołach podstawowych zwracają się do uczniów jako do grupy, nawet, gdy uczniowie wykonują zadania indywidualnie
114
PL
Kultura i różnice indywidualne
Ludzie podzielają wartości swojej kultury pochodzenia, lecz mają także jedyne w swoim rodzaju, osobiste atrybuty i doświadczenia.
Główny nurt kultury (mainstream)
Nie każdy podziela wartości cenione we własnej grupie lub zachowuje się zgodnie z normami,
ale każdy rozpoznaje te wartości i normy jako charakterystyczne dla swojej grupy.
Kompetencje międzykulturowe
Umiejętności, za pomocą których zdobywa się wiedzę o odmiennościach pomiędzy przedstawicielami różnych kultur oraz stosuje tę wiedzę w praktyce.
Komunikacja międzykulturowa
egocentryzm i etnocentryzm
otwartośćw komunikacji
style komunikacji wg Halla
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
emocje w komunikacji
różnice językowe
Komunikacja międzyludzka
Wymiana wiedzy, idei, myśli, pojęći emocji między ludźmi.
Komunikacja międzykulturowa
Wymiana wiedzy, idei, myśli, pojęć i emocji między przedstawicielami różnych kultur.
Specyfika komunikacji międzykulturowej
W porównaniu z komunikacją wewnątrzkulturową, większa jest:
niepewność (ma charakter poznawczy i kompetencyjny)
niepokój (ma charakter emocjonalny)
Egocentryzm i etnocentryzm
Egocentryzm – skłonność do postrzegania świata przez pryzmat indywidualnych wartości, norm,
doświadczeń.Egocentryzm –w komunikacji interpersonalnej.
Etnocentryzm – skłonność do postrzegania świata poprzez własne normy i wartości własnej kultury. Etnocentryzm –w komunikacji międzykulturowej.
Otwartość w komunikacji
Bycie otwartym nie oznacza w żadnym razie ujawniania swojej prywatności. Jest to gotowość
do wysłuchania innej osoby, bez oceniania i osądzania. Otwartość zakłada zaufanie do innych,
samoakceptację i zmniejsza potrzebę zachowań obronnych.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Empatia
Uwrażliwienie na potrzeby drugiej osoby. Próba zrozumienia jej i jej punktu widzenia pomaga
w uzyskaniu odpowiedniego poziomu wzajemności.
Indywidualiści wg Triandisa
Mają o sobie dobrą opinię i silną potrzebę jej wyrażania. Ich arogancja jest właściwością
ich kultury.
Są entuzjastyczni i cechują się bogatą ekspresją w kontaktach z innymi.
Ważna jest dla nich dobra zabawa.
Szybko podejmują decyzje, ale ich wdrożenie zabiera więcej czasu, ponieważ mało osób
jest zaangażowanych w podejmowanie decyzji.
Ważna jest dla nich spójność między postawą i zachowaniem, a jej brak określają jako
hipokryzję.
Nie widzą specjalnej różnicy pomiędzy zachowaniem publicznym i prywatnym.
Raczej zrobią coś dla dobrej zabawy niż z poczucia obowiązku
Oczekują wyraźnego formułowania oczekiwań („jeśli zrobisz dla mnie to, to ja zrobię...”)
Nie nastawiają się na długotrwałe relacje.
Kolektywiści wg Triandisa
Lubią skromność.
Szczęście jest znaczniej mniej istotne niż obowiązek.
Czasami mają trudności w podejmowaniu decyzji. Podejmują je wolno, po namyśle i konsultacjach z innymi, co w konsekwencji skraca czas ich wdrożenia.
Poznawcza spójność nie jest przedmiotem ich troski.
Zwracają uwagę między tym, co prywatne, a tym co publiczne.
Wykonywanie obowiązków jest nagrodą samą przez siebie.
Oczekują długotrwałych relacji.
Nie jest pewne w jakim kierunku rozwinie się relacja.
Asertywność i „zachowanie twarzy”
Asertywność
Charakterystyczna dla kultur indywidualistycznych. Celem życia społecznego jest dbałość o zachowanie wolności jednostki, niezależnej od presji grupy. W krajach o kulturze kolektywistycznej traktowana jest jako brak dojrzałości społecznej.
„Zachowanie twarzy”
„Twarz” = publiczny obraz osoby i relacji. Pojęcie pochodzi z kultury konfucjańskiej, jest typowe
dla kultur kolektywistycznych. Wyraża dbałość o drugiego człowieka, wyklucza możliwość postawienia go w niezręcznej sytuacji poprzez krytykowanie, odmawianie, podważanie autorytetu, niegrzeczne zachowanie.
Style komunikacji wg Halla
Kultury wysokiego kontekstu – większość informacji zawiera się w fizycznym kontekście lub jest
zinternalizowana przez ludzi, a tylko nieznaczna jej część mieści się w zakodowanej, bezpośrednio nadawanej części przekazu. Kultury niskiego kontekstu –większość informacji mieści się w kodzie bezpośrednim.
115
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Komunikacja werbalna -niewerbalna
Zachowania niewerbalne: wszystkie zachowania występujące w procesie komunikacji, poza słowami! Wyrazy mimiczne, ruchy dłoni, ramion, nóg, pochylenie i pozycja ciała, ton głosu i inne
jego cechy (barwa, tempo, intonacja, cisza), przestrzeń interpersonalna (dystans), dotyk, spojrzenie (kontakt wzrokowy), wygląd zewnętrzny.
116
PL
Kultury wysokiego kontekstu
Nie polegają tak bardzo na przekazie werbalnym, a koncentrują się na informacjach sugerowanych przez kontekst.
Preferują komunikowanie niewerbalne: gesty, mimikę i okoliczności.
Wykorzystują kontekst sytuacyjny i obyczajowy jako źródło informacji.
Znaczące są takie elementy, jak kto, kiedy i w jakim kontekście wypowiedział określone
słowa, co pozwala na daleko idące wnioski co do znaczenia przekazu.
Korzystają z rozwiniętych sieci informacji i przekazu.
Są przyzwyczajone do przerywania, dygresji, metafor w trakcie komunikowania.
Przykłady: Daleki Wschód, kraje arabskie, kraje śródziemnomorskie, kraje Czarnej Afryki, Ameryka Południowa, Europa Środkowo-Wschodnia
Kultury niskiego kontekstu
Zorientowane na bezpośredni, jasny i precyzyjny przekaz słowny.
Nie przywiązują uwagi do elementów pozawerbalnych, sytuacyjnych.
Wymagają uszczegółowienia tła i źródła informacji.
Mają tendencje do segmentowania i strukturyzowania informacji.
Przekazują i dawkują informacje zgodnie z potrzebami.
Oczekują wyraźnych instrukcji od osoby kompetentnej, zorientowanych w sprawie.
Przykłady: Szwajcaria, Niemcy, Skandynawia, Ameryka Północna, Australia
Emocje w komunikacji
W komunikacji między ludźmi ważniejsza rolęniżsłowa odgrywająuczucia,postrzega-nie świata,
wcześniejsze doświadczenia, historia i oczekiwania...
Uniwersalność emocji
Badania Ekmana i Friesena (1972). Ponad kulturowa uniwersalność mimicznych wyrazów twarzy.
Dotyczy tylko kilku emocji: złości, wstrętu, strachu, radości, smutku i zdziwienia.
Kulturowe reguły okazywania emocji
Podyktowane przez kulturę reguły dotyczące sposobów wyrażania emocji, dopuszczalności
okazywania danej emocji w określonych sytuacjach społecznych. Wyuczone w dzieciństwie,
stają się automatyczne w dorosłym życiu.
Reguły dekodowania
Uwarunkowane kulturowo zasady dotyczące spostrzegania i interpretowania wyrazów emocjonalnych innych osób.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
1. Rola relacji
2. Struktura relacji
3. Stosunek do czasu
4. Zachowania niewerbalne
Rola relacji
Kultury protransakcyjne – nastawione na zadania
Kultury propartnerskie – nastawione na więzi międzyludzkie
Wzajemne odczucia:
opieszali, niezdecydowani, nieodgadnieni
pewni siebie, agresywni, grubiańscy
Struktura relacji
Kultury nieceremonialne – nie przywiązują wagi do konwenansów, kultury egalitarne (np. Ameryka Północna)
Kultury ceremonialne – ważne są ceremonialność, etykieta, ubiór, kultury hierarchiczne (np.Azja)
Wzajemne odczucia:
rażące uwrażliwienie na punkcie pozycji społecznej
rażąca bezceremonialność
Stosunek do czasu
Kultury monochromatyczne – terminowość (np. Ameryka Północna)
Kultury polichromatyczne – koncentracja na ludziach (np. Azja)
Wzajemne odczucia:
leniwi, niezdyscyplinowani, niegrzeczni
wyniośli pedanci, niewolnicy arbitralnie wyznaczonych terminów
Zachowania niewerbalne
Kultury ekspresyjne – głośność, ruchliwość, przerywanie, intensywny kontakt wzrokowy
Kultury powściągliwe: milczenie, kolejnośćwypowiedzi, umiarkowany kontakt wzrokowy
Wzajemne odczucia:
zimni, wyrachowani, nieprzystępni
inwazyjność, arogancja, niedojrzałość
Kultury powściągliwe
ludzie mówią ciszej, przerywają sobie rzadziej i lepiej się czują, gdy zapada cisza, w porównaniu do kultur ekspresyjnych
dystans przestrzenny między ludźmi wynosi mniej więcej tyle, co długość ręki, i z wyjątkiem uścisków dłoni mało jest kontaktów dotykowych
należy unikać intensywnego, stałego patrzenia partnerom w oczy podczas negocjacji
ludzie mało gestykulują zarówno dłońmi, jak i całymi rękoma, a ich mimika jest ograniczona
Przykłady: Azjaci –Japończycy, Chińczycy, Wietnamczycy
117
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Kultury ekspresyjne
ludzie często mówią dość głośno, przerywają sobie nawzajem i czują się nieswojo, gdy
zapada cisza
dystans przestrzenny między ludźmi wynosi pół długości ręki lub mniej i jest sporo dotykania się
bezpośrednie, nawet intensywne patrzenie sobie w oczy podczas negocjacji świadczy
o zainteresowaniu i szczerości
należy spodziewać się wyraźnej mimiki i ożywionej gestykulacji partnerów
118
PL
Przykłady: Włochy, Ameryka Południowa
Czynniki utrudniające komunikację międzykulturową
Zakładane podobieństwo
Różnice językowe
Błędne interpretacje sygnałów niewerbalnych
Stereotypy i uprzedzenia
Skłonność do formułowania sądów wartościujących
Zakładane podobieństwo
Zakładanie, że wszyscy ludzie są jednakowi, myślą i mówią tak samo. „Kiedy jest mi przykro, nie
uśmiecham się”. Ale zażenowany Wietnamczyk także się uśmiecha.
Różnice językowe
W środowisku wielokulturowym powinniśmy zawsze sprawdzić, czy przekaz został właściwie
zrozumiany. Mówiąc w obcym języku, używamy określonych słów w różnym znaczeniu, ponieważ próbujemy zaadaptować je do swego języka ojczystego. Najlepiej zadawać wtedy pytania,
aby upewnić się, że sami właściwie zrozumieliśmy przekaz innej osoby oraz że nasz przekaz został właściwie zrozumiany.
Skłonność do formułowania sądów wartościujących
Odmienność wartości kulturowych skłania do formułowania niepochlebnych ocen naszych
rozmówców. Wysoki poziom napięcia, niepewności, sprawia, że ludzie sięgają do stereotypów,
nawet mimo obiektywnych dowodów na ich nietrafność.
Reguły okazywania emocji
Kultura indywidualistyczna
Kultura kolektywistyczna
Relacje
z grupą
własną
Można okazywać uczucia negatywne; Tłumienie ekspresji uczuć negatywsłabsza potrzeba wyrażania uczuć po- nych; większy nacisk na okazywanie
zytywnych
uczuć pozytywnych
Relacje z
grupami
obcymi
Tłumienie emocji negatywnych; można wyrażać uczucia pozytywne podobnie, jak wobec członków własnej
grupy
Nacisk na wyrażanie uczuć negatywnych; tłumienie ekspresji uczuć pozytywnych, które są zarezerwowane dla
członków grupy własnej.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Wymiary kultury
różnice kulturowe
wymiary kultury wg Hofstede
badanie wymiarów kultury
gdzie szukać wiedzy kulturowej?
Enkulturacja
Proces przyswajania sobie przyjętych w danej kulturze sposobów i stylów zachowań (wewnętrzne, psychologiczne aspekty kultury). Przyswojone zasady często pozostają nieuświadomione,
mają jednak ogromny wpływ na zachowanie i oczekiwania wobec innych osób.
Różnice kulturowe
Różnice w wartościach jakie kierują zachowaniem człowieka, w normach jakim się podporządkowuje oraz sposobach zachowania i komunikacji uznawanych przez daną grupę za słuszne.
Jak opisać różnice kulturowe?
Poprzez wymiary kultury!
Wymiary kultury
Sposób opisu kultur i ich wzajemnych porównań, najczęściej poprzez pomiar akceptacji i znaczenia różnych wartości w różnych społeczeństwach.
Badanie wymiarów kultury
Projekt Hofstede: lata 70., oddziały firmy IBM
Projekt Trompenaarsa: 1993, 30 firm w 50 krajach
Projekt Globe: międzynarodowy projekt badawczy dotyczący wymiarów kultury. 17 tys. osób,
62 kraje. Badano kultury organizacji na 2 poziomach – wartości i praktyk.
Wymiary kultury wg Hofstede
1. Dystans władzy
2. Indywidualizm/kolektywizm
3. Męskość/kobiecość
4. Unikanie niepewności
Dystans władzy
Postawa wobec zjawiska nierówności społecznych. Stopień, w jakim słabsi członkowie społeczeństwa akceptują fakt nierównomiernego podziału władzy i różnic w statusie społecznym.
Duży/mały dystans władzy
Wiele reguł, mechanizmów i rytuałów służących podtrzymaniu i utrwaleniu różnic w statusie. Przykłady: Filipiny, Meksyk, Wenezuela,
Indie
Mała liczba i znaczenie takich reguł i obyczajów. Eliminowanie różnic statusu między
ludźmi. Przykłady: Nowa Zelandia, Dania,
Izrael, Austria
Indywidualizm/kolektywizm
Postawa wobec oczekiwań grupy: dobro jednostki przedkładane nad dobro grupy/ dobro grupy
przedkładane nad dobro jednostki.
119
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Indywidualizm/kolektywizm
Rozwój autonomii jednostki. Mała zależność
od grupy. Przykłady: USA, Australia, Wielka
Brytania, Kanada
Uległość wobec reguł grupowych, duże znaczenie pracy grupowej. Przykłady: Peru, Pakistan, Kolumbia, Wenezuela
Męskość/kobiecość
Przypisywanie płciom określonych ról społecznych. W jakim stopniu płeć decyduje o roli w społeczeństwie.
120
PL
Wysoki/niski poziom męskości
Wysoko cenione jest przywództwo, niezależność, sukces, status. Przykład: Japonia, Austria, Wenezuela, Włochy
Poziom zarobków, odniesiony sukces zawodowy, niezależność nie są istotnymi wartościami. Przykład: Dania, Holandia, Norwegia,
Szwecja
Unikanie niepewności
Stopień, w jakim ludzie czują się zagrożeni przez dwuznaczność oraz tworzą instytucje i przekonania pozwalające jej uniknąć. Unikanie i podejmowanie ryzyka.
Wysoki/niski poziom unikania niepewności
Reguły i rytuały, oficjalny kodeks postępowania. Przykłady: Grecja, Portugalia, Belgia,
Japonia
Mało reguł i rytuałów, tolerancja dla niejasności i niepewności Przykłady: Szwecja, Dania, Singapur
Skala indywidualizm/kolektywizm
Stany Zjednoczone 91
Indie 54
Wielka Brytania 89
Japonia 46
Holandia 80
Iran 41
Włochy 76
Grecja 35
Szwecja 71
Meksyk 30
Irlandia 70
Tajlandia 20
Niemcy 67
Pakistan 14
Izrael 51
Wenezuela 12
Gdzie szukać wiedzy kulturowej?
Trudności, z jakimi spotykają się uchodźcy
problemy społeczne i ekonomiczne
problemy kulturowe
trudności psychologiczne, wyuczona bezradność
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Problemy społeczne i ekonomiczne
Niewystarczająca oferta socjalna w ośrodkach. W niektórych ośrodkach nie ma przedszkoli,
boisk, placów zabaw, bibliotek, dostępu do komputera ani żadnej innej propozycji spędzania
wolnego czasu. Przepełnienie w ośrodku i konflikty między mieszkańcami, np. kradzieże i wymuszenia, których sprawcami są współmieszkańcy ośrodka. Brak dostępu do edukacji dla dzieci
ubiegających się o status uchodźcy. Brak przedszkoli, opieki nad małymi dziećmi. Brak możliwości podjęcia pracy przez okres oczekiwania na decyzję. Trudna sytuacja osób niepełnosprawnych. Niedobór artykułów higienicznych. Niewystarczająca opieka medyczna, szczególnie dla
kobiet w ciąży.
Problemy kulturowe
Konflikty pomiędzy uchodźcami. Jadłospis nieuwzględniający potrzeb kulturowych. Brak znajomości przez uchodźców zasad panujących w ośrodku. Brak przeszkolenia dla personelu,
w zakresie różnic kulturowych i religijnych. Brak tłumaczy pogłębia problemy komunikacyjne.
Konflikty między uchodźcami i personelem ośrodków. Niedostateczna informacja dotycząca
praw uchodźcy i procesu przyznawania statusu, brak informacji na temat praw cudzoziemców
w danym kraju. Problemy wynikające z korzystania ze wspólnych łazienek i kultur przez osoby
pochodzące z różnych kultur. Korzystanie przez mężczyzn z łazienek dla kobiet. Umieszczanie
w jednym pokoju rodzin z dziećmi i samotnych mężczyzn.
Problemy psychologiczne
Brak wsparcia dla ofiar przemocy i osób po przeżyciu traumy. Brak poczucia bezpieczeństwa
z powodu nadużywania przez niektórych mieszkańców ośrodków alkoholu i narkotyków (uzależnienia). Brak poczucia bezpieczeństwa w ośrodkach z powodu małej ilości personelu. Nuda.
Tryb życia w ośrodku wyzwala bierność i problemy psychologiczne.
Wyuczona bezradność
Przyjęcie postawy bierności wobec wszelkich codziennych zadań, jakie stają przed uchodźcami.
Wynika z przeświadczenia, że ich los całkowicie zależy od innych osób, a sami nie mają na nic
wpływu. Skutek wielokrotnego doświadczenia:
utraty kontroli nad własnym życiem
nieskuteczność własnych starań
pozostawienia wielu niedokończonych spraw
Im dłuższy pobyt w ośrodku, tym większa bezradność.
Stereotypy i uprzedzenia
relacje mniejszość
większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postaw
czym są stereotypy
mechanizmy powstawania stereotypów
„samospełniające się przepowiednie”
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
121
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Mniejszość
Mniejszość to grupa osób, posiadających wspólną tożsamośći kulturę, które odróżniają ich od
reszty społeczeństwa, co bywa powodem ich marginalizacji i dyskryminacji przez większość.
Relacje mniejszość–większość
Mniejszości to grupy, które mają mniejszą siłę wywierania wpływu na życie swoje i innych.
Mniejszość może nawet być większa liczebnie, ale ma mniejsze możliwości decydowania o swoim losie, mniejszą władzę, wpływy w państwie, itp.
122
PL
Postawa
Trwała ocena pozytywna lub negatywna ludzi, obiektów i pojęć.
Uprzedzenie = postawa
Uprzedzenie możemy zdefiniować jako określoną pozytywną lub negatywną postawę wobec
danej osoby, jeżeli ta osoba należy do określonej kategorii ludzi.
Trzy aspekty uprzedzenia
aspekt poznawczy: całość pojęć/koncepcji i percepcji dotyczących obiektu lub grupy
obiektów
aspekt emocjonalny: uczucia, jakie wzbudza obiekt czy grupa obiektów
aspekt behawioralny: działania, jakie wywołuje obiekt czy grupa obiektów
Selektywność spowodowana postawą
Postawy mają wpływ na przetwarzanie informacji. Ludzie starają się utrzymać spójność: przyjmują informacje zgodne z postawami, odrzucają informacje niezgodne. Same postawy mogą
pozostać nieuświadomione!
Stereotyp
Stereotypy to uogólnione przekonania dotyczące jakiejś grupy ludzi, a zwłaszcza ich cech psychicznych i osobowościowych.
Dwustopniowy model poznawczego przetwarzania stereotypów
Automatyczne przetwarzanie – pojawia się bez udziału świadomości, gdy pojawia się odpowiedni bodziec to automatycznie uruchamia on w naszej głowie stereotyp udostępniony przez
pamięć. Kontrolowane przetwarzanie – uważność, pojawia się przy udziale świadomości.
Kategorie podstawowe
Kategorie do których, w sposób automatyczny, podczas pierwszego kontaktu, zaliczamy
innych ludzi.
Rasa
Płeć
Wiek
Zmiana stereotypów
Raz sformułowane stereotypy są trudne do zmiany. Informacja niezgodna ze stereotypem może
prowadzić do jego przekształcenia. Ale może też prowadzić do stworzenia stereotypu niższego
rzędu, w celu przyswojenia informacji bez zmieniania początkowego stereotypu.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
„Samospełniające się przepowiednie”
Zjawisko behawioralnego potwierdzania hipotez. Zjawisko to złożone jest z trzech etapów.
1. W pierwszym etapie uruchamiamy nasze stereotypy o danej osobie.
2. W drugim traktujemy tą osobę zgodnie z tym stereotypem.
3. W trzecim etapie osoba ta zachowuje się w sposób odpowiadający stereotypowi, potwierdzając w ten sposób jego słuszność.
Hipoteza kontaktu
Zakłada, że uprzedzenia międzygrupowe (rasowe, kulturowe) słabną a nawet całkowicie znikają
na skutek kontaktu tych grup. Muszą jednak być spełnione następujące warunki:
Współpraca
Współzależność
Równy status
Kontakt nieformalny
Obustronna komunikacja interpersonalna
Równość jako norma społeczna
Wpływ emocji
Gdy jesteśmy w dobrym nastroju postrzegamy przedstawicieli innych grup bardziej pozytywnie, niż wtedy, gdy nasz nastrój jest gorszy.
Istnienie stereotypów
Stereotyp jest normalnym i nieuniknionym następstwem funkcjonowania poznawczego człowieka.Ale uprzedzenie i dyskryminacja –nie!
Funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
Stereotypy bardzo łatwo się rozprzestrzeniają w społeczeństwie –„żyją własnym życiem”. Są
przekazywane dzieciom przez rodziców i wychowawców. Są powielane przez media (telewizję,
filmy, czasopisma, itp.)
Wywiad kulturowy
kontakt z rozmówcą
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
Wywiad kulturowy
Wywiad prowadzony z osobą należącą do innej niż diagnosta grupy kulturowej (etnicznej, narodowościowej, religijnej). Istotnym elementem tego wywiadu jest kultura i jej wpływ na samopoczucie i zachowanie osoby.
Cele wywiadu kulturowego
zdobycie informacji kulturowych (wartości, norm, zasad zachowania) w konkretnej kulturze
diagnoza stopnia akulturacji, przystosowania do zmiany kulturowej
Kontakt z rozmówcą
Umiejętność orientowania się w emocjach rozmówcy: Czy ma ochotę z nami rozmawiać?
Czy jest zaangażowany w tą rozmowę? Należy przy tym wziąć pod uwagę normy kulturowe
dotyczące ekspresji emocjonalnej, znaczenia uśmiechu, znaczenia ciszy. Afryka, Ameryka
123
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Południowa: duża ekspresyjność (werbalna i niewerbalna) mieści się w normach komunikacji
Azja: uśmiech nie musi oznaczać radości, może maskować wstyd lub zażenowanie
Normy kulturowe rozmówcy
Stosując normy kulturowe rozmówcy:
okazujesz swoje zainteresowanie tym, co mówi rozmówca
tworzysz bezpieczną, znaną rozmówcy sytuację (rozmówca rozumie twoje zachowanie
i wie, że jego zachowania również będą zrozumiałe)
okazujesz szacunek i otwarcie na to, co usłyszysz
124
PL
Normy kulturowe rozmówcy
Nie chodzi o przejmowanie systemu wartości rozmówcy, lecz o twoje dostosowanie na poziomie zachowań i norm komunikacji (dobór stroju, sposób powitania, sposób zwracania się do
rozmówcy). Najważniejsze, żeby nie zaprzeczać wprost tym normom = nie zachowywać się
w sposób nieakceptowany w danej kulturze.
Język
Dostosowany do poziomu językowego rozmówcy. Nie używamy pojęć abstrakcyjnych, branżowych, niejednoznacznych. Trudno jest rozmawiać na poziomie abstrakcyjnym, łatwiej o konkretnych zachowaniach. Warto poprosić o odegranie tych zachowań, np. „Powiedzmy, że jesteśmy kuzynami. Jak się ze mną przywitasz? Pokaż mi.”
Pojęcia
W różnych kulturach zakres znaczeń słów się różni, np.
określenia członków rodziny Afrykanin może powiedzieć, że ma 62 braci i 38 sióstr.
Hindus może nazywać ciocią sąsiadkę, z którą nie łączą go więzy krwi.
określenia związane z czasem Jutro, później, za 3 minuty
Pojęcia najpierw należy zdefiniować dla siebie, tzn. określić, czego konkretnie chcemy się dowiedzieć, np. Kultura > Co to jest? > to wartości, normy, zachowania > Jakie? > m.in. Szacunek
wobec starszych > Pytania w wywiadzie > „Jak okazujesz szacunek swojemu dziadkowi?”, „A jak
obcej starszej osobie?”
Formułowanie pytań
Jedno pytanie na raz! Nie warto zadawać więcej pytań za jednym razem:
Rozmówca nie będzie wiedział na które odpowiedzieć.
Rozmówca zapomni pozostałe pytania.
Rozmówca wybierze „najłatwiejsze” pytanie.
Cisza...
Chociaż może nam się wydawać niezręczna, rozmówca jej potrzebuje, by sformułować myśli.
Pytania otwarte
Pozostawiają rozmówcy swobodę w odpowiedzi: sprecyzowaniu tematu, poziomie głębokości.
Pozwalają pytającemu poznać takie obszary, o które sam by nie zapytał. Pytania zbyt otwarte =
ogólnikowa odpowiedź, z której niewiele wynika. Bezpieczne pytanie na początek, np. „Co Ci się
najbardziej w Polsce podoba?”
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Pytania zamknięte
Nie prowadzą do rozbudowanych wypowiedzi, ale przy problemach językowych mogą pomóc
w porozumieniu. Pomagają w doprecyzowaniu informacji, np. „Czy język polski jest łatwy czy
trudny?” Uwaga! Możemy uzyskać odpowiedź „tak”, która nie oznacza potwierdzenia treści pytania, lecz komunikat o pozostawaniu w kontakcie (osoby pochodzące z Azji).
Pytania wprost
Nie warto zadawać pytania wprost, gdy chcemy zapytać o kwestie trudne, kontrowersyjne
z punktu widzenia rozmówcy. Nie pytamy wprost o różnice osób pochodzących z kultur, gdzie
podkreślanie różnic jest negatywnie oceniane (Azja Wschodnia).
Pytania projekcyjne
Zamiast „Czego nie lubisz w Polakach?”, pytamy „Co osobie przyjeżdżającej z kraju X może najbardziej przeszkadzać w Polakach?” lub „Co byś poradził osobie z Twojego kraju, która chciałaby
zamieszkać z Polsce?” Pomagają mówić o rzeczach trudnych dla rozmówcy. Pomocne przy zbieraniu informacji kulturowych. Trudno jest mówić o kulturze na poziomie abstrakcyjnym.
Rozmówca może sam cenzurować swoje wypowiedzi, gdyż obawia się niezrozumienia i negatywnej oceny własnej kultury. Dzieje się tak często, gdy pytamy o sprawy, z którymi wiąże się
wiele stereotypów (np. rola kobiet w kulturze arabskiej). Łatwiej jest poprosić o opis zachowań
i samemu zinterpretować treść w kategoriach wartości i norm kulturowych, np. „Wyobraź sobie,
że córka się zakochała. Chce o tym powiedzieć swoim rodzicom. Przychodzi do nich i co mówi?”.
Pytania sugerujące
Generalnie nie są dobre, choć czasem pojawiają się mimo woli osoby prowadzącej wywiad, gdy
chce doprecyzować wypowiedź lub ma wrażenie, że rozumie o co chodzi i szuka potwierdzenia.
Prowadzący może szukać potwierdzenia własnych stereotypów! Można je stosować przy świadomości ograniczeń w dobrze określonym celu, np. sondując stopień sprzeciwu „Tzn. że Ty jako
Białorusin utożsamiasz się z kulturą rosyjską?”
Prowadzenie wywiadu z kobietą-uchodźczynią
osoba przeprowadzająca wywiad musi być świadoma statusu, sposobu traktowania,
praw politycznych kobiet w kraju pochodzenia, a także przypadków stosowania przemocy wobec kobiet
osoba przeprowadzająca wywiad powinna mieć informacje na temat kulturowych, religijnych i społecznych uwarunkowań zachowania kobiet
oferowana pomoc musi być dostosowana do sytuacji (np. wizyta pracownika społecznego w domu może być kłopotliwa dla kobiety)
zebranie informacji o okolicznościach przemocy – zauważenie oznak przemocy, torturnajważniejsze jest stworzenie wspierającego otoczenia podczas wywiadu
Gdy podejrzewamy, że kobieta jest ofiarąprzemocy
osoba przeprowadzająca wywiad oraz tłumacz powinny być kobietami
osoba przeprowadzająca wywiad powinna wykazać się szczególnym taktem i umiejętnością słuchania
pytania związane z traumatycznymi przeżyciami należy zadawać możliwie ostrożnie
i w sposób nie ingerujący w sprawy intymne
należy zapewnić kobietę o dyskrecji powierzanych informacji
należy unikać obecności osób trzecich
125
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
przy wywiadzie nie powinien też być obecny żaden członek rodziny
należy brać pod uwagę możliwość, iż kobieta ukrywa przed nami fakt gwałtu
Powody ukrywania przemocy
Kobieta wolą często zachować swoje przeżycia w tajemnicy przed krewnymi. Społeczna świadomość takich przeżyć, zwłaszcza o charakterze przemocy seksualnej, mogłaby ją zdyskredytować
i nadać stygmat kobiety nieczystej. Kobieta może ukrywać fakt gwałtu, bo kultura z której pochodzi zakazuje mówienia o sprawach związanych z seksualnością.
126
PL
Wpływ tłumacza
Obecność tłumacza zmienia rozmowę. Kiedy jest niezbędny, warto zadbać, aby:
nie był blisko spokrewniony czy zaprzyjaźniony z uchodźcą
nie pochodził z wrogiej grupy etnicznej
był tej samej płci co uchodźca
nie był po przejściu traumy
Praca tłumacza
Tłumacz musi mieć podstawowe informacje dotyczące osoby, której wypowiedzi będzie tłumaczył (język ojczysty, poziom wykształcenia, pochodzenie etniczne, specjalne potrzeby danej
osoby). Tłumaczenie konsekutywne (tłumaczenie po kilka zdań, tak aby nie pominąć niczego
istotnego) .Tłumacz ma obowiązek zachowania tajemnicy.
Kontakt wzrokowy i komunikacja niewerbalna również mają znaczenie. Uchodźca powinien zostać poinformowany o roli tłumacza (szczególnie o tym, że tłumacz nie podejmuje decyzji o losach danej osoby). Tłumacz powinien być świadomy różnic kulturowych i specyfiki kulturowej
osób, których wypowiedzi tłumaczy.
Tłumacz powinien być również świadomy emocji tych osób! Jednocześnie nie angażując się
emocjonalnie w rozmowę (być neutralnym). Dbałość o jak najdokładniejsze tłumaczenie, nawet,
gdy wypowiedź wydaje się bezsensowna, zawikłana, itd. Tłumacz nie powinien wykorzystywać
swojej pozycji wobec migranta/uchodźcy.
Zachowania dyskryminujące vs. zachowania równościowe
Zachowania dyskryminujące
mówienie podniesionym głosem, krzyczenie
wypowiadanie ogólnych stwierdzeń w stosunku do jakiejś grupy („Bo oni wszyscy to
są...”, „Bo tamci zawsze zachowują się...”)
przypisywanie jednemu przedstawicielowi danej grupy cech przypisywanych całej grupie („Jesteś uchodźcą, więc na pewno mnie nie rozumiesz”, „Na pewno jesteś leniwy, bo
znam całą twoją rodzinę”)
tłumaczenie zachowań osoby z innej kultury w danej sytuacji cechami jej charakteru,
a nie czynnikami sytuacyjnymi
mówienie do dorosłej osoby z pozycji rodzica, nauczyciela (pouczanie, itp.)
Zachowania równościowe
dostosowanie tonu głosu do rozmówcy
nawiązywanie kontaktu wzrokowego
szanowanie granic przestrzeni osobistej rozmówcy i pilnowanie swojej
nieporuszanie w początkowym kontakcie tematów, które mogą się wydawać tematami
tabu lub osobistymi-stosowanie wiedzy kulturowej zamiast stereotypów
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.2 Pakiet edukacyjny
Bibliografia
1.
Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2.
Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3.
Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej –psychologiczne
aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Samorządowych.
4.
Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5.
Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6.
Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa:
Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7.
Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych –podręcznik dla trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8.
Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy
nr 4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9.
Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut
Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
127
PL
128
PL
129
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników
administracji publicznej
2.3 Pakiet trenerski
PL
130
PL
Pakiet trenerski zawiera program szkoleniowy „Kompetencje migracyjne dla pracowników
administracji”. Znajdują się tu kompleksowe materiały niezbędne do przeprowadzenia całego
programu. Składa się on z teoretycznych podstaw prezentowanych uczestnikom, przypisanych
im ćwiczeń praktycznych, instrukcji ich przeprowadzenia, opisu ich zastosowania i potrzebnych
materiałów. Podstawy teoretyczne przygotowane zostały w formie prezentacji multimedialnych i znajdują się w załączniku do pakietu.
Kluczowe dla skuteczności programu szkoleniowego i poczucia bezpieczeństwa uczestników
jest, aby szkolenie prowadzone było przez wykwalifikowanego trenera.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Autorka
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Spis treści
a.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
b.
Rozpoczęcie warsztatów
Migracje – podstawy teoretyczne
Prawne aspekty migracji
Ekonomiczne aspekty migracji
Psychospołeczne aspekty migracji
Umiejętności interpersonalne w komunikacji międzykulturowej
Etyka pracy z migrantami i uchodźcami
Zakończenie warsztatów
s. 4
s. 5
s. 7
s. 8
s. 10
s. 13
s. 17
s. 21
a. Rozpoczęcie warsztatów
Powitanie uczestników warsztatów
Przedstawienie się trenera/trenerki
Omówienie tego, co będzie się działo podczas warsztatów (1) zaprezentowanie celu szkolenia
przedstawienie w skrócie jego treści
rozdanie plakietek do napisania imion uczestników
Przedstawienie się uczestników
propozycja schematu przedstawiania się:
imię, czym się dany uczestnik zajmuje,
dotychczasowe doświadczenia z edukacją nieformalną (warsztaty, treningi)
Omówienie tego, co będzie się działo podczas warsztatów (2)
omówienie metod pracy (w tym celu takich metod, jak odgrywanie ról, itp.)
podanie informacji dotyczących czasu trwania, przerw, posiłków
Zadanie: Analiza potrzeb uczestników
Cel: sprecyzowanie przez uczestników własnych oczekiwań, zapoznanie się trenera/trenerki
z oczekiwaniami uczestników, identyfikacja trudności w kontakcie z migrantami
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: flipchart
Przebieg: Wyjaśnienie przez trenera celu ćwiczenia. Prośba do uczestników o przypomnienie
sobie sytuacji, w których mieli kontakt z przedstawicielami innych kultur (jakie to były kultury, jakie sytuacje, co było trudne, dziwne, niezrozumiałe w tych kontaktach). Trener zapisuje
na flipcharcie powyższe pytania. Uczestnicy po kolei przedstawiają swoje doświadczenia
Podsumowanie: Trener podsumowuje ćwiczenie, wskazując na najczęściej pojawiające się
w wypowiedziach kultury i sytuacje. Informuje co będzie poruszone podczas warsztatów,
a co nie i podaje uzasadnienie.
Omówienie tego, co będzie się działo podczas warsztatów (3)
odniesienie się do oczekiwań uczestników
przedstawienie spodziewanych efektów szkolenia
poczucie bezpieczeństwa uczestników
131
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
132
Zadanie: Reguły współpracy Cel: wspólne ustalenie zasad panujących podczas warsztatu,
tak aby
zapewnić uczestnikom komfort i bezpieczeństwo. Czas trwania: 15’ Pomoce dydaktyczne:
flipchart, pisaki
Przebieg: Trener zaprasza uczestników do wspólnego ustalenia reguł pracy. Proponuje kilka
reguł. Kolejne reguły podają uczestnicy. Trener zapisuje je na flipcharcie, pozostawiając puste miejsce na kolejne zasady, które można dodać w trakcie warsztatów.
Podsumowanie: Akceptacja tych zasad przez wszystkich uczestników. Trener przypomina
o przestrzeganiu ustalonych reguł oraz o możliwości dodania do nich kolejnych, o ile będzie
taka potrzeba.
PL
Zadanie: „Lodołamacz” - odpowiedni do atmosfery w grupie i dotychczasowych doświadczeń uczestników w edukacji nieformalnej
Cel: lepsze poznanie się uczestników warsztatów, zintegrowanie się jako grupy
Czas trwania: 20’
Moduł 1. Migracje – podstawy teoretyczne
1.1 Rodzaje i typy migracji
Zadanie: Różne rodzaje migracji Cel: uświadomienie sobie przez uczestników ich wiedzy
na temat
migracji oraz odkrycie luk w tej wiedzy.
Czas trwania: 20’Pomoce dydaktyczne: flipchart, postity i pisaki
Przebieg: Uczestnicy pracują indywidualnie. Zadaniem każdego uczestnika jest wypisanie
na postitach jak największej ilości haseł,
pojęć, terminów i własnych skojarzeń związanych z hasłem „migracja”
Podsumowanie: Zebranie efektów pracy uczestników. Podział tematyczny wypisanych haseł
Prezentacja 1.1: Rodzaje i typy migracji
Czas trwania: 40’
podstawowe definicje
emigrant, imigrant
kraj pochodzenia, kraj przyjmujący
kraj tranzytowy, kraj docelowy
migracje wewnętrzne i zewnętrzne
rodzaje migracji
dobrowolność migracji
przyczyny migracji
czas trwania migracji
migracje łańcuchowe, migracje wahadłowe
1.2 Współczesne trendy migracyjne w Europie
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
1.3 Migracje w skali globalnej
Prezentacja 1.2: Migracje w Europie i na świecie
Czas trwania: 20’
kierunki migracji na świecie
kierunki migracji w Europie
imigranci na Ukrainie
kierunki migracji z Ukrainy
spółczesne trendy migracyjne
1.4 Europejskie modele integracji migrantów
Zadanie: Modele integracji
Cel: zapoznanie uczestników z różnorodnością modeli integracji
migrantów w krajach europejskich
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: 3 opisy sytuacji migrantów w różnych krajach
Przebieg: uczestnicy dzielą się na 3 grupy. Każda z grup otrzymuje jeden opis. Zadaniem
grup jest identyfikacja najważniejszych aspektów związanych z integracją migranta w danym kraju.
Podsumowanie: Prezentacja efektów pracy poszczególnych grup. Dyskusja o różnicach między modelami integracji z różnych krajów.
Moduł 2. Prawne aspekty migracji
2.1 Międzynarodowe akty prawne dotyczące migracji Europejska polityka migracyjna
2.2 Elementy prawa związane z migracjami
Prezentacja 2.1:
Czas trwania: 20’
możliwości opuszczenia własnego kraju
przekraczanie granicy
pobyt w kraju tranzytowym
pobyt w kraju docelowym
migracje w prawodawstwie UE
2.4 Migracje nieudokumentowane
Zadanie: „Legalnie-nielegalnie” – Różnice między pobytem legalnym i nielegalnym z perspektywy migranta
Cel: spojrzenie na sytuację legalności i nielegalności pobytu z perspektywy migranta. Identyfikacja trudności, które powstają w tych sytuacjach.
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: krótkie opisy prezentujące sytuację migranta o
legalnym i nielegalnym statusie, flipcharty, pisaki
Przebieg: Uczestnicy podzieleni na dwie grupy, każda z grup zapoznaje się z jednym opisem.
Grupy dopisują ciąg dalszy historii migranta, biorąc pod uwagę jego status prawny (obszary: praca, rodzina, zdrowie, szkoła, podróże, itd.) i korzystając z obserwacji i doświadczenia
zawodowego.
Podsumowanie: grupy przedstawiają na forum efekty swojej pracy. Wspólnie identyfikują
trudności, z którymi spotykają się migranci w tych dwóch sytuacjach.
133
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
2.3 Prawne przeciwdziałanie dyskryminacji
2.5 Warunki uzyskania statusu uchodźcy
134
Prezentacja 2.2: Uchodźcy
Czas trwania: 30’
przyczyny uchodźstwa
definicja uchodźcy wg konwencji genewskiej
UNHCR – cele i działania
prawa i obowiązki uchodźcy
tatus uchodźcy
PL
Moduł 3. Ekonomiczne aspekty migracji
3.1 Wpływ migracji na gospodarkę państwa pochodzenia i osiedlenia
3.2 Specyfika migracji motywowanych ekonomicznie
Prezentacja 3.1: Ekonomia migracji: perspektywa indywidualna i społeczna
Czas trwania: 20’
wpływ migracji na gospodarkę państwa pochodzenia
wpływ migracji na gospodarkę państwa osiedlenia
dualny rynek pracy
3d jobs”
transfery zarobków
3.3 Dualny rynek pracy i jego konsekwencje
Zadanie: Możliwości i pułapki dualnego rynku pracy
Cel: odkrycie przez uczestników najważniejszych aspektów sytuacji
migrantów (w kontekście teorii dualnego rynku pracy)
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy dzielą się na dwie grupy. Pierwsza grupa opracowuje sytuację migrantów w kraju pochodzenia, druga grupa – w kraju osiedlenia. Uczestnicy opierają się na przedstawionej wcześniej teorii dualnego rynku pracy. Elementy analizy:
miejsce pracy
miejsce zamieszkania
zarobki
możliwości rozwoju zawodowego
Podsumowanie: Przedstawiciel każdej z grup przedstawia opracowany przez swoją grupę
flipchart. Ewentualne uzupełnienie analizy wraz z trenerem.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
3.4 Nowe zjawiska w obszarze migracji - networking - sieci społeczne w migracjach
Prezentacja 3.2: Nowe zjawiska w obszarze migracji
Czas trwania: 10’
Networking
Transnacjonalizm
Migracje kobiet
Migrant traffickig
Zadanie: Dyskusja o nowych zjawiskach w migracji Cel: wymiana wiedzy i doświadczeń
uczestników związanych z aktualnymi zjawiskami w migracjach
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: uczestnicy opowiadają o znanych sobie przykładach nowych zjawisk w migracjach
Podsumowanie: podsumowanie dyskusji przez trenerkę
Moduł 4. Psychospołeczne aspekty migracji
4.1 Motywacje i proces podejmowania decyzji o migracji
Zadanie: Czynniki wypychające – czynniki przyciągające
Cel: rozpoznanie przez uczestników czynników wypychających na
emigrację i przyciągających do kraju przyjmującego.
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty i pisaki, 2 kartki z napisem „push” i „pull”
Przebieg: Uczestnicy dzielą się na dwie grupy. Zadaniem każdej grupy jest wypisanie na flipcharcie jak największej ilości czynników – odpowiednio – typu „push” i typu „pull” (+ czynniki skłaniające do pozostania w kraju i zniechęcające do osiedlenia w kraju przyjmującym).
Podsumowanie: Przedstawienie przez każdą z grup efektów swojej pracy na forum. Ewentualne uzupełnienie czynników. Dyskusja
4.2 Strategie migracyjne osób wyjeżdżających
Prezentacja 4.1: Motywacje i decyzja o migracji
Czas trwania: 20’
motywacje migrantów
racjonalność ludzkich decyzji
informacje dostępne i niedostępne migrantom
135
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
4.3 Adaptacja do życia w innym kraju
136
PL
Zadanie: „Zaklęte koło”
Cel: doświadczenie sytuacji zbliżonej do szoku kulturowego, próby
efektywnego działania w warunkach niepewności, odmiennych reguł
Czas trwania: 40’
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: dwóch uczestników wychodzi poza salę na czas
przygotowania ćwiczenia. Pozostali ustalają wraz z trenerem temat do dyskusji i „zamienniki” słów. Rozpoczyna się rozmowa. Trenerka zaprasza kolejno osoby spoza koła do włączenia się do dyskusji.
Podsumowanie: Omówienie emocji towarzyszących zadaniu. Porównanie zadania do sytuacji szoku kulturowego. Dzielenie się sposobami radzenia sobie z sytuacją.
Prezentacja 4.2: Problemy adaptacyjne migrantów
Czas trwania: 30’
zmiany spowodowane migracją
obciążenie psychiczne i fizyczne, stres
utrata dotychczasowych sposobów radzenia sobie
pojęcie szoku kulturowego
przebieg szoku kulturowego
Prezentacja 4.3: Akulturacja
Czas trwania: 30’
proces akulturacji psychologicznej
modele i strategie akulturacji
konsekwencje przyjęcia poszczególnych strategii
rola społeczeństwa przyjmującego w procesie akulturacji
marginalizacja jako niepowodzenie migracji
zjawisko wykluczenia społecznego
Zadanie: „Zaklęte koło” c.d.
Cel: odniesienie wiedzy o strategiach akulturacji do własnego doświadczenia, ćwiczenie
umiejętności rozpoznawania strategii akulturacji
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: po prezentacji „Akulturacja”: uczestnicy dyskutują, którą ze strategii wybrali podczas symulacji i uzasadnieniem, jakie zachowania o tym świadczyły.
Podsumowanie: Wyjaśnienie kwestii spornych, trudności w zakwalifikowaniu zachowań do
określonych strategii.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Zadanie: Przykłady strategii akulturacji
Cel: nabycie umiejętności rozpoznawania strategii integracji
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: opisy każdej z 4 strategii akulturacji (w sumie 8 opisów)
Przebieg: praca w 4 grupach. Każda z grup losuje dwa opisy, dyskutuje na ich temat i określa,
które strategie akulturacji przyjęli bohaterowie opisów. Następnie każda grupa przedstawia
bohaterów pozostałym uczestnikom i uzasadnia jaką strategię wybrali.
Podsumowanie: Wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości.
137
Zadanie: Przykłady strategii akulturacji tworzone przez uczestników
Cel: praca nad umiejętnością rozpoznawania strategii akulturacji
Czas trwania: 25’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty i pisaki
Przebieg: praca w dwóch grupach. Zadaniem każdej z grup jest znalezienie (raczej autentycznych niż wymyślonych) przykładów na każdą z 4 strategii akulturacji. Na koniec grupy
przedstawiają sobie nawzajem efekty pracy.
Podsumowanie: Wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości i podsumowanie zadania przez trenerkę.
4.4 Powody i następstwa niepowodzenia migracji
4.5 Migracje powrotne – przyczyny i konsekwencje
Zadanie: Film „Persepolis” (wyjazd do Austrii i powrót do Iranu)
Cel: obserwacja i analiza sytuacji psychologicznej osoby powracającej
z emigracji (powrotny szok kulturowy)
Czas trwania: 120’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, głośniki
Przebieg: Przedstawienie przez trenerkę kontekstu prezentowanych fragmentów filmu.
Uczestnicy oglądają fragmenty filmu. Dyskusja na temat sytuacji bohaterki filmu. Analiza
sytuacji psychologicznej bohaterki na podstawie uzyskanych wcześniej informacji na temat
powrotnego szoku kulturowego.
Podsumowanie: Ewentualne uzupełnienie i podsumowanie dyskusji.
Prezentacja 4.4: Powrotny szok kulturowy
Czas trwania: 20’
5. odległe konsekwencje migracji
6. przyczyny niepowodzenia migracji
7. czynniki wpływające na decyzję o powrocie
8. psychospołeczne aspekty powrotu
9. model powrotnego szoku kulturowego
10. powroty drugiego pokolenia migrantów
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Ewaluacja w połowie warsztatów
Zadanie: Ewaluacja „Telegraf”
Cel: ocena dotychczasowych działań przez uczestników, wyrażenie emocji
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: niepotrzebne
Przebieg: uczestnicy zastanawiają się nad dotychczasowym przebiegiem warsztatów, następnie ujmują to w trzech słowach: pozytywnym, negatywnym, podsumowującym.
138
PL
Moduł 5. Umiejętności interpersonalne w komunikacji międzykulturowej
5.1 Konsekwencje zróżnicowania kulturowego
Zadanie: Co to jest kultura?
Cel: wypracowanie i wyrażenie przez uczestników własnego rozumienia pojęcia kultury
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy pracują w 3 grupach. Zadaniem każdej z grup jest wypracowanie własnej
definicji kultury. Następnie uczestnicy przedstawiają swoje definicje pozostałym grupom.
Podsumowanie: omówienie najważniejszych aspektów kultury, które pojawiły się w definicjach
Prezentacja 5.1: Kultura i uczenie się kultury, cz. I
Czas trwania: 10’
11. różnorodność definicji kultury
12. części składowe kultury
Zadanie: „Góra lodowa”
Cel: uświadomienie sobie przez uczestników wpływu kultury na różne sfery życia
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: małe kartki, pisaki, flipchart z rysunkiem góry lodowej
Przebieg: Trener przedstawia metaforę kultury jako góry lodowej, w której jedne rzeczy są
widoczne, a inne ukryte, ale stanowią jedną całość. Trener wypisuje na kartkach po jednym
przykładzie i przykleja w odpowiednim miejscu „góry lodowej”. Uczestnicy wypisują na
kartkach po jednym aspekcie, sferze życia widocznym i jednym ukrytym. Uczestnicy przyklejają kartki w odpowiednim miejscu i uzasadniają, dlaczego dokonali takiego wyboru.
Podsumowanie: Jakie sfery życia pojawiają się najczęściej? Jakich jeszcze brakuje? Dyskusja
uczestników.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
5.2 Komunikacja z osobami odmiennymi kulturowo
Zadanie: Symulacja „Goście i gospodarze”
Cel: doświadczenie sytuacji kontaktu z odmiennością kulturową, testowanie zjawisk związanych z komunikacją międzykulturową
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy dzielą się na dwie grupy, 1. grupa pozostaje w sali, 2. grupa wychodzi
na zewnątrz. Pierwsza grupa odegra rolę gospodarzy, druga – gości. Każda z grup ma określone reguły zachowania.
Podsumowanie: Po zakończeniu rozmów, praca w grupach nad odczuciami, wywołanymi
sytuacją i charakterystyką pozostałej grupy. Przedstawienie efektów pracy na forum. Omówienie zadania.
Prezentacja 5.2: Komunikacja międzykulturowa
Czas trwania: 30’
egocentryzm i etnocentryzm
otwartość w komunikacji
style komunikacji wg Halla
emocje w komunikacji
5.3 Konflikty na styku kultur i ich rozwiązywanie
Prezentacja 5.3: Wymiary kultury
Czas trwania: 20’
wymiary kultury wg Hofstede
wymiary różnic kulturowych wg Gestelanda
Zadanie: Wymiary kultury – analiza tekstów (przykładów)
Cel: ćwiczenie umiejętności rozpoznawania i posługiwania się
wymiarami kultury w konkretnych sytuacjach
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny
Przebieg: Przedstawienie przez trenera kontekstu sytuacji. Zadaniem uczestników jest odnalezienie wskaźników wymiarów kultury, typowych dla przedstawianego w tekście środowiska. Które z elementów kultury (zachowań, zwyczajów) mogą być niezrozumiałe lub
trudne do zaakceptowania w twoim kraju? Które elementy kultury twojego kraju mogą być
niezrozumiałe bądź trudne do zaakceptowania przez reprezentantów tej kultury? Jakie nieporozumienia mogą pojawić się w kontakcie z reprezentantami tej kultury? Co można zrobić, aby komunikacja z przedstawicielami tej kultury była lepsza?
Podsumowanie: wyjaśnienie spornych kwestii i podsumowanie zadania przez trenera.
139
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
140
PL
Zadanie: Analiza nieporozumienia na tle kulturowym
Cel: ćwiczenie umiejętności rozpoznawania kulturowych przyczyn konfliktu
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: 3 opisy nieporozumień na tle kulturowym, flipcharty, pisaki
Przebieg: praca w grupach - każda z trzech grup otrzymuje kartkę z opisem nieporozumienia oraz flipchart do notatek - jej zadaniem jest analiza nieporozumienia (poziom wartości,
norm, skryptów komunikacyjnych) - przedstawiciele grup prezentują efekty analizy pozostałym uczestnikom
Podsumowanie: omówienie nieporozumień w kontekście wymiarów kultury
Zadanie: Nieporozumienia na tle kulturowym - tworzenie nowych rozwiązań
Cel: poszukiwanie możliwości rozwiązania i łagodzenia nieporozumień na tle kulturowym
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: ciąg dalszy poprzedniego ćwiczenia, w tych samych grupach Uwaga: przy rozwiązywaniu zadania bierzemy pod uwagę cel, jaki chcemy osiągnąć!
Podsumowanie: omówienie trudności towarzyszących zadaniu
Zadanie: Nieporozumienia na tle kulturowym – Dzielenie się doświadczeniem
Cel: ćwiczenie umiejętność identyfikowania konfliktów, wymiana doświadczeń, omówienie
emocji towarzyszących konfliktom
Czas trwania: 30’+
Pomoce dydaktyczne: brak
Przebieg: uczestnicy dzielą się na podgrupy, w których opowiadają sobie nawzajem o konfliktach na tle kulturowym, których byli stroną lub świadkiem. Następnie decydują, którą
sytuację przedstawią na forum.
Podsumowanie: omówienie wybranych sytuacji na forum grupy, rozmowa o emocjach poruszanych przez konflikt. Ciągiem dalszym ćwiczenia może być poszukiwanie adekwatnych
rozwiązań konfliktu.
Zadanie: Wyrażanie emocji w różnych kulturach
Cel: Diagnoza wymiarów własnej kultury przez uczestników, rozpoznanie charakterystyk
własnej kultury, które mogą stanowić trudność dla przedstawicieli innych kultur
Czas trwania: 30’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki
Przebieg: uczestnicy pracują w kilku grupach nad tematem: emocje dopuszczalne i niedopuszczalne w mojej kulturze. Tworzą listę emocji, których okazywanie jest akceptowane
społecznie i nieakceptowane.
Podsumowanie: Jakie istnieją różnice między płciami, jeżeli chodzi o wyrażanie uczuć? Porównanie odpowiedzi uczestników ze wzorcami z innych kultur.
Moduł 6. Etyka pracy z migrantami i uchodźcami
6.1 Etyczne aspekty pracy z osobami odmiennymi kulturowo
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Zadanie: Symulacja „Przejścia”
Cel: uwrażliwienie uczestników na problemy i trudności, z jakimi spotykają się uchodźcy po
opuszczeniu swojego kraju; doświadczenie problemów jakie napotykają uchodźcy.
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: flipcharty, pisaki, karty rodziny, wnioski o status
Przebieg: symulacja składa się z czterech części: „zaskoczenie”, „w domu”, „w drodze”, „na
granicy”. W każdej części przed uczestnikami pojawia się nowe wyzwanie – problem do rozwiązania. Uczestnicy pracują w grupach.
Podsumowanie: wyjście z odgrywanych ról. Omówienie emocji towarzyszących uczestnikom w trakcie zadania. Rozmowa o problemach uchodźców z innej perspektywy.
141
PL
Prezentacja 6.1: Trudności, z jakimi borykają się uchodźcy
Czas trwania: 15’
problemy społeczne i ekonomiczne
problemy kulturowe trudności psychologiczne
wyuczona bezradność
Zadanie: Fragment filmu „Poznajmy się”, sceny z ośrodka dla uchodźców
Cel: zapoznanie się z sytuacją osób i rodzin przebywających w ośrodku dla uchodźców
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, laptop, głośniki
Przebieg: dyskusja wśród uczestników – porównanie wiadomości teoretycznych z wrażeniami opisywanymi przez uchodźców.
6.2 Od etnocentryzmu do etnorelatywizmu
Zadanie: Symulacja „Ośrodek dla uchodźców” (na podstawie prawdziwego konfliktu między
uchodźcami i mieszkańcami osiedla w Katowicach)
Cel: ćwiczenie umiejętności negocjacji i współpracy w warunkach konfliktu na tle kulturowym, tworzenie nowych rozwiązań konfliktu
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: karty postaci
Przebieg: każdy z uczestników wciela się w jedną z postaci zaangażowanych w konflikt, analizuje jej potrzeby i obawy, zadaniem całej grupy jest rozwiązanie konfliktu. W ciągu symulacji stawiane są przed uczestnikami kolejne problemy – etapy symulacji.
Podsumowanie: rozmowa o emocjach towarzyszących uczestnikom podczas symulacji,
omówienie trudności związanych z zadaniem, omówienie zastosowanych rozwiązań.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
6.3 Dyskryminacja i jej przeciwdziałanie
142
PL
Zadanie: Symulacja Euro Rail
Cel: uświadomienie uczestnikom granic ich tolerancji, uświadomienie
działania mechanizmu stereotypizacji
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: lista podróżnych dla każdego z uczestników
Przebieg: Tematem symulacji jest podróż pociągiem. Uczestnicy wybierają spośród postaci
z listy, trzy osoby, a którymi najchętniej podróżowałyby w jednym przedziale i trzy, z którymi
najbardziej nie chciałyby jechać. Następnie w grupach uzgadniają wspólną listę chcianych
i niechcianych współpasażerów. Na koniec uczestnicy prezentują efekty pracy na forum.
Podsumowanie: Dyskusja: Trudniej wybrać chcianych czy niechcianych? Czym kierujemy się
przy podejmowaniu decyzji (wiedzą, intuicją)? Jakie są nasze źródła informacji o tych osobach, czy są one wiarygodne? Jakie czynniki grają rolę przy podejmowaniu decyzji (narodowość, przynależność do grupy społecznej, indywidualne cechy)? Jak czulibyście się, gdyby
nikt nie chciał z wami dzielić przedziału? Odniesienie do sytuacji imigrantów, przyjeżdżających do innego kraju.
Prezentacja 6.2: Stereotypy i uprzedzenia
Czas trwania: 30’
relacje mniejszość-większość
posiadanie władzy
uprzedzenie jako postawa
trzy aspekty postaw
czym są stereotypy
„samospełniające się przepowiednie”
mechanizmy powstawania stereotypów
funkcjonowanie stereotypów i uprzedzeń w przestrzeni społecznej
Zadanie: Metody wspierania integracji – „fabryka przyszłości”
Cel: uwrażliwienie uczestników na trudności adaptacyjne migrantów, identyfikacja przez
uczestników dostępnych sposobów pomocy migrantom.
Czas trwania: 45’
Pomoce dydaktyczne: kartki a4 w trzech kolorach (np. niebieskie, zielone, żółte)
Przebieg: uczestnicy wypisują na żółtych kartkach hasła i twierdzenia, opisujące problemy
migranta pop przybyciu do danego kraju. Kartki te umieszczone będą obok siebie (ściana,
podłoga). Na kartkach niebieskich: twierdzenia opisujące „stan idealny”, pełny dobrostan
migranta w danym kraju. Pomiędzy żółtymi i niebieskimi kartkami jest przestrzeń na przedstawienie pomysłów, sposobów, metod, itp. łączących te dwa zbiory, zapisanych na zielonych kartkach. Pytaniem kluczowym jest „Co można zrobić, co powinno się stać, aby można
było przejść od pierwszej sytuacji do drugiej?”.
Podsumowanie: Dyskusja – refleksja dotycząca każdego etapu zadania.
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Zadanie: Program EDI
Cel: prezentacja przykładu programu skierowanego do migrantów
Czas trwania: 15’
Pomoce dydaktyczne: materiały programu EDI
Prezentacja 6.3: Prowadzenie wywiadu kulturowego
Czas trwania: 20’
kontakt z rozmówcą
bariery w komunikacji
formułowanie pytań
komunikacja w obcym języku
rola tłumacza
Zadanie: Film „To be or not to be” – wywiad z uchodźczynią
Cel: Obserwacja wywiadu z uchodźcą, rozpoznawanie zachowań
przydatnych i utrudniających wywiad.
Czas trwania: 60’
Pomoce dydaktyczne: rzutnik multimedialny, głośniki, laptop
Przebieg: uczestnicy oglądają film, skupiając się na osobie prowadzącej wywiad, uchodźczyni oraz tłumaczu. Następnie omówiona zostaje sytuacja tych trzech osób, ich cele, emocje, których doświadczają, błędy, które popełniają z punktu widzenia ich rozmówców.
Podsumowanie: Uzupełnienie i podsumowanie.
b. Zakończenie warsztatów
Zadanie: ewaluacja warsztatów
Cel: ocena warsztatów przez uczestników
Czas trwania: 20’ Pomoce dydaktyczne: kwestionariusz ewaluacji
Przebieg: uczestnicy wypełniają kwestionariusz
Zadanie: Podsumowanie warsztatów Cel: przypomnienie najważniejszych tematów poruszanych podczas warsztatów, domknięcie spotkania, i pożegnanie się uczestników
Czas trwania: 20’
Pomoce dydaktyczne: niepotrzebne
Przebieg: Przypomnienie przez trenerkę najważniejszych tematów poruszanych podczas
warsztatów. Wręczenie świadectw ukończenia szkolenia. Pożegnanie uczestników.
143
PL
2. Moduły szkoleniowe dla pracowników administracji publicznej / 2.3 Pakiet trenerski
Bibliografia
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
144
PL
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H.,Nowicka E.(1998),„Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H.(2000),„Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Kicinger A.(2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipińska M.(red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych– podręcznik dla trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S.,Taylor M.(red.)(2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
145
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter
1.1 Schulungsstandarden
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.1 Schulungsstandarden
146
DE
Personenzahl, die hinter sich die Migrationserfahrungen hat, wächst ständig. Deswegen ist so
wichtig, um unter den VerwaltungsarbeiternInnen und bei den Ämtern die Fertigkeit der Arbeit
mit einer solchen Gruppe zu entwickeln. Die Schulung ,,Migrationskompetenzen für VerwaltungsarbeiterInnen” fasst Migrationen auf eine systematische Art und Weise um.
Der Kernpunkt der Schulungen machen Migrationen aus. Um den Kernpunkt herum, wurden
Module gebildet, die wesentliche Informationen mit der Migrationserscheinung gebundenen
Bereichen behalten. Die Schulung bildet für die TeilnehmerInnen eine Chance, ein spezialistisches Wissen zu erwerben, das im Vorgang der Verwaltungsarbeiterbildung praktisch unerreichbar ist. Der Wissensbesitz ist jedoch notwendig, um den Forderungen der heutigen sozialökonomischen Situation zu schaffen.
Mehr formalisierter/offizieler Kontakt mit Migranten, als im Falle von Sozialarbeitern, wirft etwas eine andere Form der Schulung hinein. Űberwiegend werden Seminare geführt, die die
Möglichkeit geben, effektiv viele Informationen zu übergeben. Gleichfalls geben sie die Möglichkeit zur Diskussion und zum Erfahrungsaustausch.
Ergänzung der Seminare bilden Workshops, so wie Symulationen und Analyse der Fälle.
Die breite Perspektive der Migrationserfassung gibt den TeilnehmerInnen einen Einblick in alle
wichtigsten Aspekte der Migration. Die Teilnahme an dem Schulungsprogramm erhebt bedeutend Qualifikationen von Personen, die bei Ämtern und Verwaltung beschäftigt werden, was
eine (von vielen) Voraussetzungen des Projektes ist.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Verfasserin
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.1 Schulungsstandarden
Schulungstandarden enthalten eine methodologische Beschreibung von Modulen. In Standarden befindet sich eine genaue Zusammensetzung von Kenntnissen und Charakteristik der Fertigkeiten, welche die SchulungsteilnehmerInnen erwerben. Die werden einen Grundsatz für die
Bearbeitung von Materialien für Trainer und TeilnehmerInnen bilden.
Der Inhalt von Modulen entspricht dem aktuellen Wissen und den angenommenen Handlungsmethoden. Die Schulungsstandarden ermöglichen einen Vergleich mit anderen Schulungen in
dem Bereich und geben Grundsätze zur Zertifizierung des Schulungsabschlusses.
Modul 1. Migrationen-theoretische Grundsätze
1.1 Migrationstypen und –arten
TeilnehmerInnen werden sich bewusst, was für ein Wissen sie zum Thema Migration haben, und entdecken Lücken in dem Wissen
grundsätzliche Definitionen
Emigrant (Auswanderer), Imigrant (Einwanderer)
Herkunftsland, Aufnahmeland
Durchgangsland (Transitland), Zielland
Innen-und Aussenmigrationen
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Dauer der Migration
1.2 Gegenwärtige Migrationstrends in Europa
Migrationsrichtungen in Europa
Einwanderer in der Ukraine
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
1.3 Migrationen in einem globalen Umfang
Migrationsrichtungen in der Welt
gegenwärtige Migrationentrends
1.4 Europäische Modelle der Migrantenintegration
TeilnehmerInnen lernen die Vielfältigkeit von Migrantenintegrationsmodellen in den europäischen Ländern kennen
Modul 2. Rechtliche Migrationsaspekte
2.1 Internationale juristische Regelungen
Genf Konvention
Verlassungsmöglichkeiten von eigenem Land
Grenzenübertretung
Aufenthalt im Durchgangsland
Aufenthalt im Zielland
2.2 Europäische Migrationspolitik
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
147
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.1 Schulungsstandarden
2.3 Rechtliche Regelungen gegen Diskriminierung
Blick auf die Situation der Legalität und Illegalität des Aufenthaltes aus der Migrantenperspektive
Schwierigkeiten und Probleme aus der Migrantenperspektive
2.4 Illegale Migrationen
148
DE
2.5 Erwerbsbediengungen des Emigrantenstatuses
Ursachen der Emigration
Definition eines Emigranten/Flüchtlings nach Genf Konvention
UNHCR-Ziele und Tätigkeiten
Rechte und Pflichte eines Emigranten/Flüchtlings
Emigrantenstatus/Flüchtlingsstatus
Modul 3. Ökonomische Migrationsaspekte
3.1 Einfluss der Migration auf die Wirtschaft vom Herkunfts- und Siedlungsland/Zielland
Migrationseinfluss auf die Wirtschaft vom Herkunftsland
Migrationseinfluss auf die Wirtschaft vom Siedlungsland/Zielland
3.2 Spezifik der ökonomisch motivierten Migration
TeilnehmerInnen entdecken die wichtigsten Aspekte der Migrantensituation (im Kontext
der duallen Theorie des Arbeitsmarktes)
Transfer der Gehälter
3.3 Dualler Arbeitsmarkt und seine Konsequenzen
dualler Arbeitsmarkt
„3D Jobs“
3.4 Neue Erscheinungen im Migrationsbereich
Networking-Sozialnetz in der Migration
aktuelle Erscheinungen im Bereich Migration - Erfahrungs- und Wissenaustausch
Modul 4. Psychosoziale Migrationsaspekte
4.1 Motivationen und Entscheidung für Migration:
Faktoren/Indikatoren der Emigration und Imigration
Motivation zur Emigration
4.2 Migrationsstrategien
Zweckmässigkeit von menschlichen Entscheidungen
Zugänglichkeit und Unzugänglichkeit von Informationen
4.3 Adaptationsprozesse im Aufnahmeland
kulturelle Adaptation und Integration
Kulturschockindikatoren
effektives Handeln in fremden Bediengungen (in einem fremden Land)
durch Migration verursachte Veränderungen
Kulturschock - Definition
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.1 Schulungsstandarden
Phasen des Kulturschocks
kulturelle Integration in einer psychologischen Hinsicht
Modelle und Strategien kultureller Integration
kulturelle Integration - Erkenntnisfertigkeitserwerb
praktische Űbungen
4.4 Gründe und Folgen des Migrationsmisserfolges
Rolle der Aufnahmegesellschaft in der kulturellen Integration
Marginalisierung als Migrationsmisserfolg
Erscheinung der sozialen Ausgrenzung
Ursachen des Migrationsmisserfolges
4.5 Rückkehr - Ursachen und Konsequenzen
psychologische Situation der RückkehrerInnen – Beobachtun und Analyse (Beispiele)
langfristige Konsequenzen der Migration
Faktoren/Indikatoren einer Rückkehrentscheidung
psychosoziale Rückkhersaspekte
Modell eines Kulturschocks nach dem Rückkehr
Rückkehr zweiter Generation der Migranten
Modul 5. Multikulturelle Kommunikationsfertigkeiten
5.1 Konsequenzen kultureller Differenzierung
Erarbeitung eigenes Verstehens vom Kulturbegriff
Kulturdefinition – Vielfältigkeit der Begriffe
Bestandsteile der Kultur
Einfluss der Kultur auf verschiedene Lebensbereiche
5.2 Multikulturelle Kommunikation
Erfahrung der Kultursverschiedenheit
praktische Aspekte der multikulturellen Kommunikation
Egozentrismus und Ethnozentrismus/Xenophobie
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
Emotionen in der Kommunikation
5.3 Kulturverschiedenheit – Konflikte und ihre Lösung
Aspekte der Kultur nach Hofstede
Aspekte der Kulturunterschiede nach Gesteland
praktische Űbungen zur Theorien von Hofstede und Gesteland
kulturelle Ursachen von Konflikten - praktische Űbungen
Konflikte und Emotionen
Lösung von kulturbedingten Konflikten
Analyse der eigenen Kulturaspekte
eigene Kultur und derer Merkmale als potenzielle Probleme für VertreterInnen anderer
Kultur
149
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.1 Schulungsstandarden
Modul 6. Arbeitsethik mit Migranten und Flüchtlingen
6.1 Ethik in der Arbeit mit Migranten und Flüchtlingen
Probleme und Schwierigkeiten der Migranten und Flüchtlingen – Sensiblisierung der TeilnehmerInnen
Empathie in der Arbeit mit Migranten und Flüchtlingen
Situation der Migranten und Flüchtlingen in Flüchtlingsheimen – richtige Analyse und
Diagnose
psychologische Schwierigkeiten, „erlernte Ratlosigkeit“/Passivität
150
DE
6.2 Von Etnozentrismus bis Etnorelativismus
soziale- und ökonomische Probleme der Migranten und Flüchtlingen
kulturelle Probleme der Migranten und Flüchtlingen
Konfliktmanagament in der multikulturellen Hinsicht
Konfliktlösungsstrategien
Kontakte und Kommunikation mit Migranten
Kommunikationsbarrieren
Fragenformulierung
Kommunikation in einer Fremdsprache
Rolle des Dolmetschers
Interview mit Flüchtlingen und Migranten - Beobachtung
Interviewverlauf – positive und negative Verhaltensweisen
6.3 Diskriminierung und antidiskriminierende Maßnahmen
TeilnehmerInnen werden sich bewusst, wo sich bei ihnen Toleranz endet
Vorurteile und Stereotype- wie sie funktionieren
Beziehungen: Minderheit-Mehrheit
Macht
Vorurteil als Lebenseinstellung
Lebenseinstellung – drei Aspekte
„selbsterfüllende Prophezeiung“
Entstehung der Stereotype
Stereotype und Vorurteile in der Gesellschaft
antidiskriminierende Methoden in der Arbeit mit Migranten
151
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter
1.2 Bildungspakete
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Von der Entscheidung bis zum Wegfahren
Theoretische Grundlagen der Migration
152
DE
Grunddefinitionen
Emigrant, Immigrant, Remigrant
Herkunftsland, Aufnahmeland
Transitland, Zielland
Innen- und Außenmigration
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Migrationsursachen
Zeitdauer der Migration
Kettenmigration, Pendelmigration
Unterschiedlichkeit der Migrantenmotivationen
„push-pull” Theorie.
Definition von Migration
Migration - eine relativ dauerhafte Veränderung vom Aufenthaltsort von einzelnen Personen
und Menschengruppen.
Emigrant – eine Person, die einen gegebenen Ort verlässt.
Immigrant – eine Person, die an einen Ort ankommt.
Remigrant – eine Person, die ihr Land verlassen hat, und sich nach vielen Jahren des Lebens im
Ausland für die Rückkehr entschied.
Herkunftsland – Herkunftsland eines Migranten. Das Land, aus dem der Migrant wegfährt.
Aufnahmeland – Migrantenaufnahmeland. Das Land, in das der Migrant ankommt.
Transitland (Durchgangsland) – Ein Land, durch welches der Migrant fährt (unterwegs zum Zielland). Manchmal bleiben die Migranten länger im Transitland, sie wollen dort aber nicht dauerhaft wohnen.
Zielland – Das Land, in das sich die Migranten begeben. Das Land, in dem sie beabsichtigen zu
wohnen.
Migrationsarten
Teilung im Bezug auf:
Zeitdauer
Freiwilligkeit
Legalität
Planung
Zeitdauer der Migration
kurzfristig (einige Wochen, Monate)
langfristige (einige Jahre)
feste (mehrere Jahre)
Freiwilligkeit der Migration
Migrationen:
freiwillige
zwanghafte
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Legalität der Migration
Migrationen:
legal
illegal
Migrationsursachen
ökonomisch
politisch
ökologisch
gesundheitlich
familiär
erzieherisch
u s w.
Innen- und Außenmigration
Außenmigration: außerhalb der Landesgrenzen.
Innenmigrationen: innerhalb eines Landes.
Kettenmigration
Migranten:
kommen aus demselben Ort
fahren in derselben Zeit aus
fahren nach denselben Ort
sind miteinander verwandt oder befreundet
helfen sich gegenseitig bei der Ausfahrt, bei der Arbeitsuche und bei der Wohnsuche.
Migrationsnetz
interpersonale Beziehungen, die Migranten, ehemalige Migranten und zukünftige Migranten verbinden
werden auf Verwandtschaft, Freundschaft und gemeinsame Herkunft aufgebaut
verringern soziale, ökonomische und emotionelle Kosten der Migration.
Pendelmigration
Dauern von ein paar Stunden bis zu ein paar Tagen. Das Hauptziel der Pendelmigration ist das
Handel mit den transportierten Gütern.
Unterschiedlichkeit der Migrantenmotivationen
politisch
religiös
ökonomisch
Suche nach einem Abenteuer
persönliche Ursachen
usw.
„push-pull” Theorie
Lebensbedingungen im Herkunftsland zwingen Menschen zur Migration in andere Länder, wo
die Lebensbedingungen besser sind.
153
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Migrationsentscheidung und Auswahl des Siedlungsortes
154
DE
Rationalität der menschlichen Entscheidungen
zugängliche und unzugängliche Informationen
Migrationsrichtungen in der Welt
Einwanderer in der Ukraine
Migrationsrichtungen aus der Ukraine .
„Push-pull” Faktoren
„Push“ Faktoren (hinausdrängend): Not, Arbeitslosigkeit, schlechte politische Situation, usw.
„Pull“ Faktoren (anziehend): Arbeitsplätze, Gesundheitsfürsorge, stabile politische Situation
usw.
Rationalität der menschlichen Entscheidungen
Kalkulierung von Verlusten und Gewinnen
Entscheidungstreffen von einzelnem Migranten oder von ganzem Haushalt
Migranten ziehen in die Orte um, wo es mehr Arbeitsplätze und höhere Gehälter gibt
wichtig ist nicht nur, die Höhe der Gehälter, sondern auch soziale und gesundheitliche
Versicherung und Entwicklungsperspektiven usw.
Informationen, die für Migranten zugänglich sind
Migrationsrecht, Legalität des Aufenthaltes
Beschäftigungschancen und Höhe der Gehälter im Herkunftsland und im Aufnahmeland
rechtliche Aspekte in dem gegebenen Land
aktuelle ökonomische und politische Situation im Aufnahmeland
Informationen, die das Klima betreffen.
Informationen, die für Migranten unzugänglich sind
Schicksalsereignisse, die nicht zum Voraussehen sind (Krankheit, Unfall, Diebstahl usw.)
Fehlinformationen, die von anderen Migranten bekommen wurden.
Personenzahl, die Arbeit an einem gegebenen Ort und Stelle (und Zeit) sucht
reale Höhe der Gehälter und Kosten vom Unterhalten.
Migrantenzahl in der Welt
185-195 Millionen Ca. 3% Weltpopulation
Migrationsrichtungen in der Welt
Canada
die USA
Saudi-Arabien
Russland
Australien
Deutschland
Pakistan
die Ukraine
Großbritannien
Frankreich
Iran
Indien
IOM - International Organization for Migration
Gegründet (unter einem anderen Namen) im Jahre 1951. Am Anfang hat sie Migranten in Europa
geholfen. Sie hilft jetzt über 12 Millionen Migranten in der ganzen Welt.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
Russland
die Türkei
Griechenland
Portugal
Polen
Großbritannien
Tschechien
Irland
Italien
Deutschland
Spanien
die USA
„Absender” Regionen
Oblast Odessa 54%
Oblast Transkarpatien 12%
Autonome Republik Krim 8%
Oblast Lwiw 8%
Oblast Charkiw 4%
Oblast Donezk 2%
Oblast Ternopil 2%
Immigranten in der Ukraine
Länder der ehemaligen Sowjetischen Republik
GUS Länder (Abchasien, die tatarischen Völker,
Aserbaidschan, Armenien, Tschetschenien)
Afghanistan
Bangladesch
China
Indien
155
DE
Iran
Pakistan
Somalia
Sri Lanka
Vietnam
Ökonomie der Migration:
individuelle und soziale Perspektive
dualer Arbeitsmarkt
„3D Jobs”
Transfer der Gehälter
Migrationsfolgen für die Wirtschaft des Aufnahmelandes
Migrationskonsequenzen für das Herkunftsland.
Dualer Arbeitsmarkt
Die Teilung des Arbeitsmarktes in „Kapital-” und
„Arbeitnehmerarbeitsmarkt”
Kapitalarbeitsmarkt: höhere Gehälter, größere Sicherheit, bessere Perspektiven, höhere
Qualifikationen. Hauptsächlich für die Bürger eines gegebenen Landes.
Arbeitnehmerarbeitsmarkt: niedrigere Gehälter, kleinere Sicherheit, schlechtere Perspektiven, niedrigere Qualifikationen. Hauptsächlich für die Migranten.
„3D Jobs” – Dirty, Dangerous, Demeaning
schmutzig, gefährlich, erniedrigend. Eine solche Degradation vom sozialen Status verursacht
das Mindern der Selbstbeurteilung und beeinflusst nachteilig die psychische Gesundheit.
Stress mit dem Arbeitsplatz verbunden:
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Kommunikationsbegrenzung (Sprach- und Kulturbarriere)
Unkenntnis der Arbeitsgestaltung
Arbeitsstelle unterhalb Qualifikationen
keine soziale Unterstützung
Arbeitsstelle gemäß der Qualifikationen, aber Gehälter niedriger als bei heimischen Arbeitern
„schwarze“ Arbeit – „weiße” Arbeit
156
DE
„schwarze“ Arbeit
es ist eine illegale Arbeit. Der Arbeitgeber unterschreibt mit dem Arbeitnehmer keinen Vertrag,
er bezahlt keine Versicherungen, so wie keine Steuer. Im Falle eines Konfliktes hat der Arbeitnehmer keine Möglichkeiten, um seine Rechte vollzustrecken (z.B.: wenn der Arbeitgeber ihm
keinen Lohn auszahlt). Der Arbeitnehmer hat auch keine Möglichkeit dem nächsten Arbeitgeber
zu beweisen, dass er beschäftigt worden ist.
Typische Schwierigkeiten der Arbeiter, die illegal arbeiten: kleinere Gehälter, als vereinbart, Auszahlungsverzögerungen, manchmal – keine Auszahlung. Ernsthafte Schwierigkeiten im Falle
von einem Unfall bei der Arbeit – die Heilungskosten muss dann der Arbeitnehmer tragen.
„weiße” Arbeit
also die legale Arbeit. Ein Arbeitnehmer und ein Arbeitgeber unterschreiben einen Vertrag, der
den Arbeitsbereich, Zeitausmaß und Lohn bestimmt. Es gibt verschiedene Arten von Arbeitsverträgen. Meistens wird der erste Vertrag, den der neue Arbeitnehmer bekommt, für eine Probezeit (gewöhnlich 3 Monate) unterschrieben. Nach dieser Zeit unterschreibt der Arbeitgeber
einen nächsten Vertrag, wenn er mit dem Arbeiter zufrieden ist. Es gibt Verträge für eine bestimmte und unbestimmte Zeit.
Der Arbeitnehmer wird vom Recht geschützt. Wenn er keinen Lohn bekommt, oder wenn seine Rechte angetastet werden, kann er sich auf das Gericht oder an andere zum Arbeiterschutz
gebildeten Institutionen berufen. Der Arbeitnehmer hat eine Versicherung. Im Falle von einer
Krankheit trägt er keine Kosten.
Folgen der Migration für die Wirtschaft des Aufnahmelandes
Migranten tragen zum Produktionsanstieg von Gütern und Dienstleistungen bei. Migranten tragen zum Preissenken von Gütern und Dienstleistungen in dem Aufnahmeland bei. Migranten
erfüllen Lücken in der Wirtschaft von Aufnahmeländern. Sie üben sowohl Arbeiten aus, die hohe
Qualifikationen, als auch niedrige Qualifikationen verlangen.
Konsequenzen der Migration für das Herkunftsland
Minderung der Bewohnerzahl
Störung vom Altersstruktur der Bevölkerung (fahren hauptsächlich junge Menschen weg)
Verlust der Beziehungen in der Familie
Kulturveränderungen in lokalen Gesellschaften
Soziales Kapital
Netz der sozialen Kontakten, Korrelation der Menschen und gegenseitige Hilfe. Netz verbindet
Vertrauens-, Loyalität- und Solidaritätsverbindungen. Wegen der Migration verliert das Herkunftsland das soziale Kapital.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
„Gehirndränage” (brain drain)
Verlust gebildeter Personen von dem Herkunftsland. Das sind nicht nur Personen, die Universitäten, Hochschulen abgeschlossen haben, sondern auch Personen, die kreativ, selbständig,
unternehmungslustig, mit eigener Initiative. Ihre Ausbildung und Fertigkeiten sind für die Entwicklung des Landes wichtig.
„Fürsorgedränage” (care drain)
Verlust der Personen von dem Herkunftsland, die für andere sorgen. Es sind vor allem Frauen,
die als Kinder-, Behinderte-, alte Menschen Pflegerinnen, Krankenschwestern u s w. arbeiten.
Differenzierung der Einkommensquellen
Familien schicken eine Person (Vertreter der Familie) zur Arbeit im Ausland. Der Rest der Familie
bleibt in dem Land.
Transfer der Gehälter
Die Gehälter von Migranten werden in das Herkunftsland geschickt. Die Transfer werden eine
Hauptquelle des Einkommens für die Familien, die in dem Herkunftsland bleiben. Das geschickte Geld wird für das tägliche Leben, den Einkauf von einer Wohnung oder einem Haus, die Einrichtung und Renovierung, Bildung der Kinder, Investitionen, usw. benutzt.
Juristische Regelungen im Bereich Migration
Ausreise Möglichkeiten
Übertretung der Grenze
Aufenthalt im Transitland
Aufenthalt im Zielland
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
Ausreisemöglichkeiten
Jedes Land bestimmt die Regeln der Ausreisemöglichkeiten für seine Bürger
Von dem Ausreiseverbot bis zur vollen Freiheit
Dokumente, die zum Wegfahren berechtigen
Grenzübertretung
abhängig von der Politik des eigenen Landes und des Ziellandes
legal und illegal
Aufenthalt im Transitland
Als Etappe unterwegs zum Zielland
Migranten versuchen so kurz wie möglich zu bleiben
Manchmal wandelt das Transitland zu einem Zielland um
Aufenthalt im Zielland
Jedes Land hat eine andere Politik den ankommenden Migranten gegenüber.
Abhängig von der Politik kann der Aufenthalt:
legal
illegal
am Anfang legal dann illegal
am Anfang illegal dann legal.
157
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Legalität des Aufenthaltes hat eine große Bedeutung für den psychischen Zustand eines Immigranten, sowie für seine persönliche und berufliche Entwicklung.
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
Politik der Immigrationskontrolle
Politik den Migranten gegenüber
158
DE
Direktiven der EU
je länger ein Ausländer in einem Land bleibt, desto mehr Rechte hat er
Grundlage zur Anerkennung des Einwohnerstatuses: stabile, regelmäßige und ausreichende Gehälter, gultige Krankenversicherung, Beteiligung an den Integrationsprogrammen, Recht zur Familienzusammenführung (gilt für einen Ehemann-eine Ehefrau und
minderjährige Kinder).
Dublin Konvention
Garantie, dass jeder Asylantrag durch ein dafür verantwortliches Land geprüft wird, und
Gewissenheit, dass jeder nächste Antrag in einem anderen Land der EU unmöglich wird
alle Länder der EU, die den Asylantrag erörtern, müssen dieselben Rechtgrundlagen anwenden, nach denselben Normen und Standarten handeln.
Schengenzone
Freizügigkeitsregeln für Personen
keine Kontrolle an inneren Grenzen der Zone
größere Kontrolle an äußeren Grenzen der Zone
gemeinsame Politik den Migranten gegenüber.
Emigration: psychologische Konsequenzen
Kulturschock
auf Grund Migration verursachte Veränderungen
psychische und physische Belastung, Stress
Verlust von bisherigen Weisen des Zurechtkommens
Begriff des Kulturschocks
Verlauf des Kulturschocks.
Auf Grund Migration verursachte Veränderungen
Veränderungen in physischer Umgebung
Veränderungen in sozialer Umgebung
Veränderungen im psychischem Bereich.
Veränderungen in physischer Umgebung
Klima, Ernährungsinhalt, Mikroorganismen, chemische Substanzen in der Umgebung, Tagesrhythmus, Bilder, Klänge, Gerüche, Geschmäcke, Tastsinn...
Veränderungen in sozialer Umgebung
Von einer Kulturselbständigen und zuständigen Person, verändert sich der Migrant zu einem
„Schüler“, der um Hilfe in einfachsten Sachen bitten und sich auf fremde Personen verlassen
muss. Er wird von der neuen Umgebung als eine unselbständige, infantile, verzogene Person
betrachtet usw.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Notwendigkeit der Entdeckung von sozialen Lebensregeln im neuen Land (Regeln von jedem
Element der Kultur).
Veränderungen im psychischem Bereich
Veränderungen in der physischen und sozialen Umgebung verursachen einen psychologischen
Stress. Bisherige psychologische „Verteidigungsmechanismen“ werden nicht mehr aktuell. Der
Migrant empfindet neue Emotionen: Sehnsucht, Machtlosigkeit, Scham, Angst, Sicherheitsmangel, Minderwertigkeitsgefühle, Verlust der Kontrollmechanismen.
Stress
psychische und physische Belastung Die Ursache des Stresses ist der Mangel an Gleichgewicht
zwischen Milieuforderungen und Beständen gegebener Person. Der Verlust von bisherigen
Weisen des Zurechtkommens (in der neuen Umgebung werden bisherige Weisen nicht mehr
entsprechend und unwirksam).
Kulturschock
starker Stress, der in der Situation eines Kontaktes mit Kulturverschiedenheit vorkommt. Der
Schock ist meistens unerwartet, gewaltsam, und kurzlebig... Der Kulturschock ist aber langlebig
und hat einen kumulativen Charakter. Kulturschock fasst das psychische, physische und soziale
Funktionieren eines Menschen um. Es ist ein Ergebnis von schweren Änderungen, die von Migration verursacht wird. Er bringt negative Emotionen ein, die das Selbstgefühl und den Einfluss
auf das Funktionieren des Menschen verschlechtert.
Ergebnisse vom Kulturschock
Verlust
Unsicherheit
Depression
Unruhe
Machtlosigkeit
interpersonelle Konflikte (Wut, Hass)
Gesundheitsprobleme und somatische Störungen
Zwei Strategien vom Selbstzurechtkommen
1. Aufnehmen von ethnozentrischer Haltung, also Verhaltensinterpretation anderer Menschen aus der Perspektive von Normen eigener Kultur
2. Aufmerksame Beobachtung von Interaktionen zwischen „Eingeborener“. Vorsichtiges
Schlussfolgerungsherausziehen und Nachahmungsproben.
Verlauf eines Kulturschockes
Modell „U”
Am Anfang ist der psycho-physische Wohlstand eines Migranten am höchsten, dann wird er
verringert und nach einiger Zeit kehrt er zum Ausgangsniveau zurück.
Phasen des Modells „U”
Flitterwochen - Schwierigkeiten sind unfühlbar, wenn auch der Migrant sie bemerkt, behandelt er sie mit Humor und sieht sie als ein Teil der „Exotik“ einer fremden Kultur. Ihre
Zeitdauer hängt von den Beständen der Migranten ab.
159
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
160
DE
Beobachter – Migrant fühlt sich immer noch kein Teil der umfassenden Welt. Er beobachtet sie mit Distanz und versucht einen Schlüssel zu ihrem Verständnis zu finden.
Teilnehmer - Migrant versucht einfach zu überleben und möglichst wirksam seine Bedürfnisse zu befriedigen und wachsende Defiziten zu ergänzen.
Kulturschock – alle unangenehme Erscheinungen verstärken sich. Sie werden mit psychischer und physischer Belastung verbunden, so wie Krankheiten, Depression, Nervosität,
oder Risikoverhalten.
Gesundwerden – Migrant beginnt langsam sein Leben zu organisieren, was ihm das Sicherheitsgefühl erhöht. Er beurteilt mehr rationell seine Möglichkeiten und stellt Ziele. Er
kann um sich herum neue Bestände zur Verwendung identifizieren.
Meisterschaft – Migrant beginnt die Kultur des Aufnahmelandes zu verstehen und beherrscht Kulturkompetenzen, die ihm effektives Funktionieren ermöglichen.
Phasen des Kulturschockes
1. „Touristische” Phase
2. Desorientierung, die wegen der Kulturunterschiede verursacht wird
3. Wende und Beginn des Rückkehres zum Wohlstand
4. Stabilisation von Emotionen, Erfahrung von positiven und negativen Aspekten der neuen Kultur
5. Bildung von zwei- oder Mehrkulturidentität
Akkulturation
psychologischer Akkulturationsvorgang
Akkulturationsstrategien
Konsequenzen der Aufnahme von einzelnen Strategien
Marginalisierung als Misserfolg der Migration
Rolle der Aufnahmegesellschaft im Akkulturationsvorgang
Erscheinung des sozialen Ausschlusses
Adaptation –was ist das?
Adaptation zum Milieu – es ist das Besitzen von Eigenschaften (anatomischen, physiologischen,
behavioralen), die das Überleben in einem gegebenen Milieu ermöglichen.
Adaptationsstörungen
Sie kommen in der Adaptationszeit zur neuen Lebenssituation vor.
Symptome:
Spannen, Unruhe, Angst
Grämen, Depression
Emotionalen Schwankungen
Gefühl von Nichtzurechtkommens, Unfähigkeit der Planung und Entscheidungstreffen
Ersatzverteidigungsmechanismen
psychosomatische Symptome, Risikoverhalten (Autofahren nach dem Alkoholverzehr, Schlägereien, sexuelle Risikoverhalten), psychoaktive Substanzen (Drogen, Medikamente).
Psychologische Akkulturation
psychologische Akkulturation – es ist die Adaptation zum neuen Kulturmilieu, dadurch dass
man Normen, Werte und Verhaltensschemen annimmt, die typisch für die neue Kultur sind.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Im Kontakt mit der Kulturverschiedenheit werden unterschiedliche Akkulturationsstrategien ausgewählt.
Zwei Kulturen
Heimische Kultur des Migranten und Kultur des neuen Landes – beide sind ein Teil des Lebens.
Im Akkulturationsvorgang werden Anschauungen des Migranten den zwei Kulturen gegenüber
ausgedrückt.
Akkulturationsstrategien
Akkulturationsstrategien – das sind die Weisen des Zurechtkommens mit der Dualität der Kultur, heimischer und neuer. Sie bestehen auf Rechterhaltung oder Ablehnung der gegebenen
Kultur.
Akkulturationsstrategien nach Berry
1. Integration
2. Separation
3. Assimilation
4. Marginalisierung
1. Integration
es ist eine Verbindung von Elementen beiden Kulturen. z.B.: sehr gutes Kenntnis von zwei Sprachen, Kenntnis der Vertretern von beiden Kulturen, Feiern der Feste der beiden Kulturen, Übergeben den Kindern die Werte der beiden Kulturen als auch die Kenntnis der beiden Sprachen.
Integration – Konsequenzen
Entscheidung, aus welcher Kultur die Weisen des Zurechtkommens zu nehmen, ist von der Situation abhängig. Integration ist eine optimale Strategie für ein gesundes Funktionieren des
Individuums in der Gesellschaft.
2. Separation
es ist das Aufrechterhalten der heimischen Kultur und Begrenzung zum Minimum der Kontakte
mit neuer Kultur und ihren Vertretern z.B.: keine Kenntnis oder schwache Kenntnis der neuen
Sprache, Bekanntschaften nur unter Migranten aus eigenem Land, Erziehung der Kinder gemäß
der heimischen Kulturwerten.
Separation – Konsequenzen
es ist ein Wille zum Aufrechterhalten vom traditionellen Lebensstil und Verteidigung von traditionellen Werten. Die neue Kultur wird als minderwertiger behandelt. Die Ursache kann eine
unfreundliche Weise der Betrachtung von Ankömmlingen und eine niedrigere Beurteilung ihrer
Kultur von der Gesellschaft sein.
3.Assimilation
Ablehnung heimischer Kultur und Aufnahme neuer Kultur z.B.: Anwendung im Privatleben der
neuen Sprache, Kinder werden die Muttersprache nicht gelernt, keine Kontakte mit anderen
Migranten aus der Heimat.
Assimilation – Konsequenzen
Verursacht von der Wille, einen guten Status in der Gesellschaft zu erreichen, die widerwillig zu
Andersartigkeit ist.
161
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Sie führt zum Verlust von Stabilitätsgefühl und – paradox – sie erschwert das Eintreten der Person in eine Gesellschaft.
4. Marginalisierung
Ablehnung heimischer Kultur und keine Aufnahme von neuer. z.B.: es werden Feste sowohl einer Kultur, als auch anderer Kultur nicht gefeiert, Begrenzung von sozialen Kontakten, die Werte
von heimischer Kultur werden den Kindern nicht übergegeben, sie werden auch bei dem Kennenlernen neuer Kultur nicht unterstützt.
162
DE
Marginalisierung – Konsequenzen
Sie kann durch den Kontaktverlust mit eigener Gruppe und Abneigung neuen Kontakten verursacht werden. Sie führt zum Isolierungsgefühl und Identitätsverlust. Als Folge können psychische Störungen und verbrecherisches Verhalten aufkommen.
Akkulturationsstrategien – Tabelle
Heimische Kultur
Aufnahmekultur
Ja
Nein
Ja
Integration
Assimilation
Nein
Separation
Marginalisierung
Akzeptation eigener Kultur
Eine wichtige Ursache der Migration ist ein Mangel an Akzeptation von verschiedenen Elementen eigener Kultur – was dann? Wichtig ist es, einen Migranten im Schema seiner Kultur nicht
hineinzuzwängen wenn er sie als Ganze oder auch zum Teil nicht akzeptiert.
Rolle der Aufnahmegesellschaft im Akkulturationsvorgang
Die Auswahl von Akkulturationsstrategien ist eine Resultante von zwei Faktoren:
Entscheidung eines Immigranten
Weise, auf welche die Umgebung auf ihn reagiert
Erscheinung des gesellschaftlichen Ausschlusses
es ist ein Gegensatz von Integration. Meistens ist ein Effekt von einer Diskriminierung, die mit
der Kultur-, ethnischen Herkunft, Behinderung usw. verbunden ist. Konsequenz vom gesellschaftlichen Ausschluss ist Armut, gegenseitige Feindschaft, Ausschluss vom Bildungszutritt,
von gesundheitlicher Fürsorge, usw.
Hilfeleistung für Personen, die kulturell anders sind
Was ist das Grundziel? Hilfe für diese Personen, damit sie in der neuen Gesellschaft auf solchem
Niveau Funktionieren können, wie sie in heimischer Gesellschaft erreicht haben.
Flüchtlinge – eine besondere Gruppe von Migranten
Wer sind die Flüchtlinge?
Ursachen der Emigration
Definition eines Emigranten nach Genf Konvention
UNHCR –Ziele und Tätigkeiten
Rechte und Pflichten eines Emigranten
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Emigrantenstatus
innere Emigranten
Emigrantengeographie.
Ursachen der Emigration
Lebensbedrohung
Gesundheitsbedrohung
Freiheitsbedrohung
Definition eines Emigranten nach Genf Konvention
Emigrant – eine Person, die infolge einer begründeten Befürchtung vor einer Verfolgung wegen
seiner:
Rasse,
Religion,
Nationalität,
Angehörigkeit zu einer bestimmten sozialen Gruppe
wegen politischer Anschauungen
außerhalb der Grenzen ihres Landes bleibt, dessen Bürger sie ist, und kann nicht, oder will nicht
wegen dieser Befürchtungen den Schutz dieses Landes verwenden.
Genf Konvention vom Jahre 1951
Die Konvention bildete die erste richtige internationale Verständigung, die wichtigste Aspekte
vom Emigrantenleben umfasste. Sie nennt allgemein die Rechte eines Emigranten, wie Freiheit
des religiösen Praktiken, Freizügigkeit, Recht zur Beschäftigung, Bildung, Zugang zu Reisedokumenten. Gleichzeitig nennt sie Plichten eines Emigranten dem aufnahmeland gegenüber.
Grundsätzliche Vorschrift der Konvention sieht voraus, dass die Emigranten zum Land, in dem
sie Verfolgungen befürchten, nicht umkehren oder entlassen werden können.
UNHCR
Das Ziel von UNHCR ist den Emigranten die Sicherheit in dem Aufnahmeland zu garantieren sowie die Unterstützung seiner Behörden in der Realisierung dieser Aufgabe. Das Amt vom Hohen
Kommissar sucht Weisen, wie man den Emigranten im Lebensbeginn durch Integration mit der
lokalen Gesellschaft oder freiwilligen Rückkehr in die Heimat helfen kann. Wenn das unmöglich
ist, dann durch sie Siedlung in Drittländer.
Wer verleiht einen Emigrantenstatus?
Ein Emigrant ist ein Emigrant, unabhängig von der formellen Anerkennung. Landesbehörden
bestimmen Prozeduren – gemäß des örtlichen Rechtsystems, die der Bestimmung der rechtlichen Situation von der Person dienen, die sich um den Emigrantenstatus bewirbt. Dabei auch
ihre Rechte und Hilfenbereich.
Verleihung von Emigrantenstatus
Personen, die sich um Emigrantenstatus bewerben, müssen zeigen, dass ihre Befürchtung vor
Verfolgungen begründet ist. Die Ausnahme ist die Situation einer gemeinschaftlichen Verleihung vom Emigrantenstatus ganzer Personengruppe, so wie im Fall von Massenflüchte, die
durch ethnische Säuberung oder andere Aktionen gegen bestimmte Menschengruppen verursacht wurden.
163
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Absage der Verleihung vom Emigrantenstatus
Personen, die keinen internationalen Schutz brauchen (anhand gerechter Prozeduren), sind in
einer ähnlichen Situation, wie die Ausländer, die sich illegal in einem gegebenen Land aufhalten.
Sie können also deportiert werden. UNHCR spricht dafür aus, dass die Person vor der Deportationsentscheidung, der den Emigrantenstatus nicht gegeben worden ist, Recht zur nochmaligen
Überprüfung ihres Antrages hätte.
164
DE
Vorläufiger Schutz
Vorläufiger Schutz – ist eine Lösung, die für die Länder vorgeschlagen wird, in denen ein plötzlicher Masseneinfluss von Emigranten vorgekommen ist. Es ist eine Übergangsform des Schutzes,
welche dauerhafte Lösungen ersetzt werden sollen. Länderbehörden, die den vorläufigen Schutz
verwenden, vermeiden die Notwendigkeit der Überprüfung von individuellen Angelegenheiten
der Personen, die wegen des Heimkrieges oder allgemein verwendeter Gewalt fliehen.
Die geschützten Personen, nach Genf Konvention, sind Emigranten. Vorläufiger Schutz kann abgeschafft werden, wenn die Rückkehr in den Wohnort sicher wird.
Emigrantenrechte
Jeder Emigrant hat ein Recht zu einem sicheren Unterkunft. Länder können die Emigranten nicht
entlassen und sie mit Gewalt entfernen, dort, wo es ihnen irgendwelche Gefährdung bedrohte.
Keine Emigrantengruppe darf diskriminiert werden. Die Länder sollen den Emigranten, die Verwendungsmöglichkeit von sozialen und ökonomischen Rechte zumindest in dem Grade zu garantieren, die von Ausländern mit einer festen Aufenthaltskarte in dem Land verwendet werden.
Einem Emigrant werden also grundsätzliche Bürgerrechte garantiert, so wie: Anschauungs- und
Siedlungsfreiheit, und einen Schutz vor Folterung und vor erniedrigendem Behandeln. Die Länder werden verpflichtet, mit UNHCR mitzuarbeiten. Die Länder sollen die Familien aufnehmen,
denen einen vorläufigen Schutz gewährt wurde, mindestens deren Ehemänner (Ehefrauen) und
minderjährige Kinder.
Jeder Emigrant soll einen Zutritt zur Gesundheitsfürsorge haben. Jeder erwachsene Emigrant
soll ein Recht zum Arbeitsaufnahme haben. Keinem Kind-Emigranten kann die Möglichkeit zum
Schulbesuch entnommen werden. In bestimmten Situationen, so wie in Massenemigrantenwelle, können die Länder, die den Schutz anbieten, manche Rechte beschränken, z.B.: Umsiedlungsfreiheit, Arbeitszutritt, oder entsprechende Bildungsmöglichkeiten für alle Kinder.
Schutzrecht für Frauen, die sich den sozialen Begrenzungen nicht unterordnen wollen
Personen, die vor ernsthaften Diskriminierung oder vor einem anderen unmenschlichen Behandel und Verfolgung wegen der Absage von der Unterordnung strengem Sittenkodex fliehen,
haben Gründe, um sich um einen Emigrantenstatus zu bewerben.
Die Verfolgung kann z.B.: eine sexuelle Gewalt sein.
Verfolgung ist eine Diskriminierung, die besonders schädige Konsequenzen hat. Die Frau, die
eine Attacke wegen Ablehnung des traditionellen Bekleidung befürchtet, oder selbst einen
Ehemann auswählen möchte und ein unabhängiges Leben führen will, kann eine Emigrantin
werden. Die Frauen, die eine rituelle Verletzung vom geschlechtlichem Organen befürchten,
können auch einen Emigrantenstatus bekommen.
Emigrantenpflichte
Emigranten haben auch einige Pflichte. Besonders sollen sie Rechte und Regeln des Landes respektieren, in dem sie einen Schutz bekamen.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Schutzrechtverlust
Personen, die an Kriegsverbrechen und an einem ernsthaften Verstoß von internationalen Menschenrechten und Normen des humanitären Rechtes – darin Völkermord teilnahmen, verloren
das Recht zum Schutz und zur Hilfe, die den Emigranten zustehen. Die Person, die solcher Tätigkeiten verdächtigt wird, soll keinen Schutz als Emigrant bekommen. Schutzrecht verliert auch
eine solche Person, die eine Streittätigkeit gegen ihr Herkunftsland aus dem Land fortsetzt, in
dem sie sich um einen Emigrantenstatus bewirbt. Kein Soldat kann Emigrant werden.
Genf Reisedokument – sogenannter Genf Pass
Es ist ein Dokument, das den Emigranten in dem Aufnahmeland gegeben wird.
Das Dokument lässt sie zur Grenzübertretung, zum Reisen in andere Länder und zum dortigen
Bleiben für eine bestimmte Zeit.
Regulation Dublin II
bestimmt, welche der EU Ländern verantwortlich für die Antragserörterung vom Emigrantenstatus sind, um das Antragsstellen von einer Person gleichzeitig in vielen Ländern zu vermeiden. Der
Emigrant bekommt den Emigrantenstatus, in dem Land, in welchem er den Antrag abgelegt hat.
Innenemigranten
IDP –internally displaced persons
Innenemigranten müssen ihre Häuser aus denselben Gründen verlassen, wie Emigranten, sie
übertreten aber die Grenzen nicht, die als international betrachtet werden. Aus diesem Grund
dürfen sie nicht ganzheitlich die Hilfe von UNHCR verwenden. Die Innenmigrantenzahl (20-25
Millionen) ist grösser als die Zahl von „normalen” Emigranten.
Aus welchen Ländern kommt die höchste Zahl der Emigranten?
Afghanistan
Irak
Sudan
Kolumbien
Demokratische Republik Kongo
Somalia
Vietnam
Welche Länder nehmen die meisten Emigranten auf?
Pakistan (2 Millionen Emigranten)
Syrien (1 Mil.)
Iran (900 Tausend)
Deutschland (600 Tausend)
Jordanien (500 Tausend)
Tansania (430 Tausend)
Phasen der Flüchtlingswerdens
1. Vor der Emigration
2. Flucht
3. Ankommen zum Land des ersten Asyles
4. Ansiedlung in dem neuen Land
5. Repatriation.
165
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Gewalt und ihre Folgen
166
DE
was ist Gewalt?
Verfolgung, Verfolgungsarten
Folter und ihre Konsequenzen
Vergewaltigung – individuelle Folgen und politische Bedeutung
Menschenhandel (trafficking people).
Was ist Gewalt?
es ist die Ausübung des Einflusses, der ungewollt und nicht akzeptiert von der Person ist, gegen
die Gewalt angewandt wird.
„Wer Folter erlitten hat, kann sich nicht mehr in der Welt eingewöhnen“
Jean Améry, der belgische Schriftsteller, der Folter in einem Gefängnis in der Hitler Zeit und in
Konzentrationslagern erlitten hat.
Folter – warum wird sie angewendet?
um Informationen zu bekommen,
um politischer und kultureller Integrität gegebener Gruppe zu schaden
um die Persönlichkeit der Person zu zerstören
um für politische Anschauungen zu bestrafen
um ethnische und religiöse Minderheiten auszurotten
um gegebene Gruppe einzuschüchtern
Physische Folter
Anbrennen der Körperteile
schlagen mit dem Strom
Verstümmlung
Aufhängen an den Armen oder Beinen
Schlagen der Fersen
Waterboarding
Psychische Folter
Sensorische Deprivation
Scheinhinrichtungen
Verletzung der Privatsphäre
Folter mit Verwendung der Pharmakologie
Verwendung der Substanzen, die physische Schmerzen verursachen
Durchbrechen des Widerstandes durchs Verabreichung bestimmter Medikamente
Störung der Erkenntnis- und Gefühlsorientierung
Abhängigkeit der gefolterten Person von Medikamenten
Folter und ihre Konsequenzen für die Opfer
Konsequenzen für physische und psychische Gesundheit.
Posttraumatic Stress Disorder(PTSD)
Depression, Stimmungsstörungen
Angststörungen, Panikattacken, Phobien
interpersonale Probleme
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Gewalt – individuelle Folgen und politische Bedeutung
Die Gewalt ist nicht nur die Gewalt individueller Person gegenüber.
Massengewalt ist meistens ein Instrument der nationalen oder ethnischen Politik, das während
der Kriege und Konflikte angewendet wird. Sie bricht die Kontinuität der Verwandtschaft in der
gegebenen Gesellschaft durch.
Menschenhandel (human trafficking)
Anwerben, Transport, Übergabe und Halten der Personen, unter Anwendung von Gewalt oder
Betrug, zu folgenden Zielen:
sexueller Missbrauch
Verwendung als Arbeitskraft
Handel mit menschlichen Organen
Kinderadoption
Die häufigste Form des Menschenhandels ist das Handel mit den Frauen, die dann zur Prostitution gezwungen werden.
PTSD
Begriff von „Trauma”
PTSD Symptome
meist aufkommende PTSD Symptome bei den Flüchtlingen
PTSD Einfluss auf verschiedene Lebensbereiche
Trauma
Erfahrung oder Zeuge werden der Lebens- oder Gesundheitsgefährdung, und der daraus folgender starker Stress.
Starke Reaktion auf Stress
kommt ein paar Minuten nach dem Ereignis vor
tritt in ein paar Stunden oder Tagen zurück.
Symptome:
Benommenheit (Verkleinerung der Aufmerksamkeit, Desorientierung)
Ausschaltung von „hier und jetzt” oder Anregung, übermäßige Aktivität
physiologische Symptome der Angst (beschleunigter Herzschlag, Schweiß, rot werden).
Das Ereignis kann teilweise oder ganz vergessen werden.
PTSD – Posttraumatic stress disorders
Eine diagnostische Kategorie, die die Reaktion einer Person auf schmerzhafte und traumatische
Situationen (Trauma) umfasst. Es erscheint ein paar Wochen oder Monate nach dem Ereignis.
Es kann viele Jahre dauern, und dadurch zu dauerhaften Veränderungen in der Persönlichkeit
führen.
PTSD
Die Reaktion auf einen starken Stress und Adaptationsstörungen. Es erscheint bei gesunden Personen. PTSD würde nicht erscheinen, wenn das traumatische Ereignis nicht vorgekommen wäre.
167
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
PTSD Symptome
chronische Schmerzen
unkontrolliertes Wiederauftreten traumatischer Erinnerungen
Schlafstörungen, Alpträume
Angst, Vermeidung der Aktivitäten und Situationen, die an das traumatische Ereignis erinnern
psychosomatische Krankheiten
Probleme mit dem Gedächtnis und der Konzentration
Depression, Unfähigkeit Vergnügen zu empfinden.
168
DE
Somatisierung
Psychosomatische Krankheiten
Physische Beschwerden - Symptome des Stresses
Keine medizinische Ursachen
Sorge um eigene Gesundheit
Forderung von medizinischen Untersuchungen
Das ist keine Simulation!
Die Person leidet wirklich.
Symptome, die von den Flüchtlingen am häufigsten berichtet werden:
Trauer, Angst vor der Zukunft
Schmerzen in verschiedenen Körperteilen
Schlafstörungen, Alpträume
Konzentrationsstörungen, Zerstreutheit
Verlust von Interesse, mangelnde Fortschritte in der Arbeit, Schule
Vermeidung einiger Orte, Objekte, Personen
Misstrauen
Spannung, Unruhe
Aggression, Verlust der Kontrolle über Impulse
Probleme in der Beziehung, Ehe.
Einfluss des PTSD auf verschiedene Lebensbereiche
Trauma-Opfer kann sich isoliert, gekennzeichnet, erniedrigt und demütigt fühlen. Sein tägliches
Funktionieren wird erschwert, weil PTSD einen Einfluss auf:
physische Gesundheit
psychische Gesundheit
Beziehungen mit anderen Menschen hat.
Weibliche Flüchtlinge
Gewalt aufgrund des Geschlechts
Barrieren bei der Teilnahme an dem gesellschaftlichen Leben
Hausgefangenschaft
sexueller Missbrauch
Gefährdungen während der Reise
Gefährdungen in den Flüchtlingslagern
Veränderungen in der Familienstruktur, Ehekonflikte
Hilfe für Frauen – Flüchtlinge.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Gewalt aufgrund des Geschlechts
fasst sexuelle, physische oder psychische Gewalt um, die gegen jemanden nur aufgrund seines
Geschlechts gerichtet wird. Unter anderen:
Gewalt in der Familie
Vergewaltigung
sexuelle Belästigung
Beängstigung in der Arbeit und Schule
Menschenhandel
Zwingen zur Prostitution.
Jeder kann Gewaltopfer aufgrund des Geschlechts werden. Jedoch, Frauen und Mädchen werden am meisten darauf ausgesetzt.
Barrieren bei der Teilnahme an dem gesellschaftlichen Leben
In vielen Ländern darf eine Frau an dem gesellschaftlichen Leben nur dann teilnehmen, wenn
sie von einem Mann repräsentiert wird. In allen Aktivitäten wird sie dann einem Mann untergeordnet, der z.B.: formelle Sachen bei Ämtern erledigt, kann aber auch alle Lebensentscheidungen für sie trifft.
Kleidung und Verhalten
Frauen können psychischen und physischen Verfolgungen unterworfen werden, wenn sie die
traditionelle Kleidung nicht tragen wollen (z.B. Tschador, Hijab, Kapuzenmantel), und auch wenn
sie Make-up haben, ungeeignete Schuhe tragen und sich auf eine unrichtige Weise benehmen,
die ihre Würde herabsetzt und Männer zu ungeeignetem Verhalten provoziert.
Kein Zutritt zum Bildungswesen
60% den Jugendlichen, die keine Schule besuchen sind die Mädchen. 64% den Analphabeten
sind Frauen.
Gewalt in der Familie
Die Gewalt gegen die Frauen durch ihren Familienmitgliedern ist in der ganzen Welt üblich.
Auch wenn die Gewalt in der Familie rechtlich verboten wird, wird sie in vielen Gesellschaften
akzeptiert.
Hausgefangenschaft
In manchen Ländern dürfen die Frauen ihr Haus nicht alleine zu verlassen oder eine Arbeit, ohne
Erlaubnis ihres Mannes, oder eines anderen Mannes, der über ihr Schicksal entscheidet, aufzunehmen.
Es wird ihnen auch das selbstständige Wohnen erschwert, da es negativen Einfluss auf die Steigerung ihres Unabhängigkeit als auch auf die autonome Lebensgestaltung üben könnte.
Arrangierte Ehen
In vielen Ländern darf eine Frau den zukünftigen Mann nicht wählen, diese Entscheidung treffen ihre Eltern. In Indien werden von den Eltern 90% der Ehen arrangiert. Diese Sitte zwingt oft
junge Frauen nicht nur aus eigenem Haus zu fliehen, sondern sehr oft auch aus eigenen Land.
Wenn man gegen die Wille der Eltern handelt, wird man sowohl von der Familie als auch von der
Gesellschaft angeprangert.
169
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Verletzung der Geschlechtsorganen
Beschneidung der Geschlechtsorganen ist in vielen afrikanisch-moslemischen Ländern verbreitet (Somalia, Dschibuti, Sudan, Mali).
Die Sitte ist stark in Kultur verwurzelt. Die Frau, die nicht beschneidet ist, darf keinen Ehemann
nehmen und darf nicht „normal“ in der Gesellschaft existieren. Sie wird als „eine unreine Frau“
charakterisiert. Es leben jetzt 114 Millionen Frauen in der Welt, die beschneidet wurden.
170
DE
Gewalt
Gewalttaten sind eine verbreitete Form der Verfolgungen, des Terrors und „ethnischer Säuberungen“ – Streittätigkeiten, die Menschen zum Verlassen ihrer Häuser zwingen, weil sie direkt
an Zivilisten gerichtet werden. Die weiblichen Flüchtlinge werden manchmal auch während der
Flucht und in dem Moment des Ankommens in das Land, in dem sie Schutz suchen, sexuell
belästigt.
Psychologische Folgen der Gewalttaten
Angst, Gefährdungsgefühl
Schuldgefühl, Selbstbeschuldigung
Verinnerlichung der Wut
Verlustgefühl, Trauer
Kraftlosigkeit, Verlust des Kontrollegefühles
Alpträume, Flashback
Probleme, die mit der sexuellen und intimen Sphäre verbunden sind
Gefahr während der Reise in ein anderes Land :
Frauen in vielen Ländern dürfen selbst nicht reisen. Wenn sie vor eigenem Mann oder eigener
Familie fliehen, dann müssen sie sich auf die Fürsorge anderer Männer verlassen, die sie zu sexuellen Dienstleistungen erzwingen können. Auf diese Art und Weise bezahlen die Frauen für die
Fürsorge, Ernährung, Hilfe bei der Erledigung ämtlicher Formalitäten in dem Zielland. Ohne Fürsorge während der Flucht, werden allein reisende Frauen mehr auf die Gewalttaten ausgesetzt.
Bedrohungen in den Flüchtlingslagern
Frauen werden auf die Gewalttaten auch in den Flüchtlingslagern ausgesetzt, z.B.: Lokalisierung
der Toiletten. Es passiert manchmal, dass die Frauen von Miterbeitern sexuell missbraucht werden – Missbrauch als „Bezahlungsform“ für Unterkunft und Verpflegung.
Das Hauptproblem in den Flüchtlingslagern ist ungenügender Zugang zur Ernährung. Das betrifft besonders Frauen und Kinder, die oft an der Ernährungsverteilung nicht teilnehmen. Sie
sind von Männern abhängig, die oft unrichtig und unrecht die Ernährung teilen.
Veränderungen in der Familienstruktur, Konflikte in der Ehe
Für Frauen und ältere Personen sind Akulturationsprozesse oft schwerer und sie passen sich auf
die andere Kultur langsamer an. Ein Grund dazu ist, unter anderem, häufige Isolierung zu Hause,
wenig Kontakte mit anderen Menschen und Situationen. Die Familienrollen in den Migrantenfamilien werden degradiert. Die Männer, die für ihre Familien verantwortlich sind, sind nicht
imstande sie zu unterhalten und beschuldigen sich selbst dafür.
Durchführung eines Interviews mit einer weiblichen Flüchtling
Der Interviewer muss über die Behandlungsweise, Politikrechte der Frauen in der Herkunftsland als auch über die Fälle des Gewaltbenutzung gegenüber Frauen bewusst werden.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Der Interviewer sollte die Informationen über die kulturellen, religiösen und sozialen Bedingtheiten von Frauenverhalten besitzen.
Durchführung eines Interviews mit einer weiblichen Flüchtling (2)
Die angebotene Hilfe muss zur Situation angepasst werden (z.B. ein Hausbesuch von soziallen Mitarbeiter kann für eine Frau peinlich werden)
Sammeln der Informationen über Gewaltumständen
Wahrnehmung der Gewaltzeichen, Folterung
Am wichtigsten ist das Gestaltung einer unterstützenden Umgebung während des Interviews.
Wenn wir vermuten, dass eine Frau Gewaltopfer ist
Der Interviewer und der Dolmetscher sollten weiblich sein
Der Interviewer sollte besonders taktvoll sein und zuhören zu können
Die Fragen, die mit traumatischen Erfahrungen verbunden sind, sollte man möglichst
vorsichtig stellen und versuchen dabei in die Intimsachen nicht einzugehen.
Sollen wir diese Frau über unsere Diskretion versichern
an sollte die Anwesenheit der dritten Personen vermeiden
Bei einem Interview solle auch kein Familienangehörige präsent sein
Wir müssen auch die Möglichkeit berücksichtigen, dass die Frau uns nicht sagen will, dass
sie vergewaltigt worden ist
Gründe für die Verheimlichung der Gewalt
Die Frauen oft mögen lieber ihre Erlebnisse vor den Verwandten geheim zu halten.
Gesellschaftliches Bewusstsein von solchen Ereignissen, besonders wenn es um sexuelle Gewalt
geht, könnte sie diskreditieren und ein Stigma der unreinen Frau zu vergeben.
Die Frau kann eine Vergewaltigung verbergen, da ihre Herkunftskultur es untersagt, über die
mit der Sexualität verbundenen Sachen zu sprechen.
Hilfe für Frauen - Gewaltopfer
materielle Hilfe
psychologische Hilfe (z.B.: Unterstützungsgruppen, Hilfe der Frauenorganisationen)
medizinische Hilfe ( auf Grund Verletzungen, Krankheiten, Schwangerschaft, Zugang zur
Verhüttungsmittel)
Berufsberatung und Hilfe bei dem Gewinn neuer Qualifikationen
Vor allem: Information! Vermittlung wichtiger Informationen zum Kampf um eigene Rechte.
Kinder – Flüchtlinge
Kinder ohne Betreuung
Änderungen im Struktur der Familie, Konflikte zwischen Generationen
Einwirkung auf die Eltern
Kontaktmöglichkeit mit eigener Kultur
Bildung, Unterstützung der Lehrer.
Kinder – Flüchtlinge
Űber 50% minderjährige Flüchtlinge haben jemanden in der Familie verloren, und über ein Drittel sind Zeugen des Mordes oder Folter an ihrer Familie gewesen. Sie sind Zeugen der Gewalt,
des Krieges, der Gewalttaten gewesen.
171
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Kind ohne Betreuung
Nach UNHCR : ein Kind ohne Betreuung wurde von beiden Eltern getrennt und für das, angesichts des geltenden Rechtes und der Sitten, keinen Betreuer bestimmt werden kann“.
Bewerbung um den Flüchtlingsstatus
Das Kind ohne Betreuung kann selbst einen Antrag über den Flüchtlingsstatus ablegen. Es soll
Hilfe und Unterstützung entsprechenden SozialarbeiterInnen bekommen.
172
DE
Kontakt mit eigener Kultur
Besonders wichtig für der Kinder ohne Betreuung.
Minderjährige Flüchtlinge, die mit eigener Familie bleiben und mit/in der Familie leben, haben
einen „natürlichen“ Zugang zu eigener Sprache und Tradition.
Sicherheitsgefühl
Ein der größten Probleme minderjährigen Flüchtlinge ist Verlust des Sicherheitsgefühles. Wichtig für den guten Zustand und für die Entwicklung von Kindern ist ihnen Sicherheitsgefühl,
Normalität und Stabilisierung zu geben.
Gesundheit
PTSD
Depression
emotionelle Störungen
Angst, Unruhe
somatische Symptome.
Konflikte zwischen Generationen
Bei Kindern verlaufen die Akkulturationsprozesse meistens schneller als bei Erwachsenen. Sie
besuchen die Schule und haben zahlreiche Kontakte mit Altersgenossen in dem neuen Land,
was große Hilfe bei der Akkulturation ist. Das kann aber Konflikte zwischen Kindern, Eltern und
Großeltern verstärken, die sich langsamer anpassen (ganz andere Welt der alten und jungen
Generation).
Verantwortung für die Familie
Kinder, besonders ältestes Kind, wird mit viel zu großer Verantwortung, Arbeit und zu vielen
Pflichten zugunsten der Familie belastet. Es ist dann eine der Ursachen, warum viele Kinder eine
Schule nicht besuchen können.
Hilfe für die Eltern
Integrationsprogramme für Flüchtlingsfamilien. Je schneller die Eltern in dem neuen Land selbständiges, unabhängiges Leben beginnen, desto größere Chancen auf die Normalität werden
die Kinder haben. Unsicherheit verursacht zusätzliches Leiden oder Stress für die Familie. Niedergeschlagenheit der Eltern verursacht oft Streitereien in der Familie und provoziert die Gewalt den Kindern gegenüber.
Ausbildung der Kinder
Kein Zugang zur Bildung stört die Erkenntnis- und Sozialentwicklung der Kinder. Wichtig für die
Integration ist den Kindern die Möglichkeit des Spracherlernens und Schulbildung auf einem
entsprechenden Niveau zu sichern.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Zur Teilnahme minderjährigen Flüchtlinge an dem Schulunterricht sollen sowohl Lehrer, als
auch andere Schüler vorbereitet werden.
Hilfe für Erzieher und Lehrer
Wissen über Probleme, die minderjährige Flüchtlinge haben. Erkenntnis aktueller Situation des
Kindes, dabei auch Sprache des Aufnahmelandes. Grundsätzliche Informationen über das Herkunftsland. Vorteile der multi- kulturellen Schulen: Verständnis und Respekt für andere Menschen, Toleranz, Kulturunterschiede.
Leben in einem Flüchtlingszentrum
soziale und ökonomische Probleme
Kulturprobleme
psychologische Schwierigkeiten, gelernte Ratlosigkeit
Soziale und ökonomische Probleme
Unzureichendes soziales Angebot in Zentren. In manchen Zentren gibt es keine Kindergärten,
Spielplätze, Sportplätze, Bibliotheken, keinen Zutritt zum Computer und kein anderes Angebot
von Freizeitaktivitäten. Überfüllung den Zentren und Entstehung von Konflikten untern Einwohnern, z.B.: Diebstähle und Erpressungen, denen Täter Zentrumeinwohner sind.
kein Zutritt zur Bildung für Kinder, die sich um Emigrantenstatus bewerben. Keine Kindergärten
und keine Kinderbetreuung. Keine Möglichkeiten eine Arbeit zu bekommen, in der Zeit, wenn
man auf die Entscheidung wartet. Schwierige Situation von Behinderten. Mangel an hygienischen Artikeln. Mangel an medizinischer Fürsorge, besonders für Frauen, die schwanger sind.
Kulturprobleme
Konflikte zwischen Emigranten. Menu, das keine Kulturbedürfnisse berücksichtigt. Emigranten
kennen die juristische Regelungen in der Einrichtung nicht. Mangel an Schulungen für das Personal im Bereich von kulturellen und religiösen Unterschieden. Mangel an Dolmetschern vertieft Kommunikationsprobleme.
Konflikte zwischen Emigranten und Personal von Zentren. Mangel an Information, die Emigrantenrecht und Statusvergabeverfahren betreffen, Mangel an Information über Ausländerrechte
in einem gegebenen Land. Probleme, die wegen das Nutzung von gemeinsamen Badezimmern
durch die Personen mit unterschiedlichen Kulturherkunft herkommen. Nutzung durch Männer
den Frauenbadezimmern. Unterbringung in einem Zimmer Familien mit Kindern und einsamen
Männern.
Psychologische Probleme
Keine Unterstützung für die Gewaltopfer und für die Personen, die eine Trauma erlebt haben
Mangel an Sicherheitsgefühl wegen übermäßiges Alkoholgenuss und Drogenannahme -(Süchte) von manchen Einwohnern des Zentrums
Mangel an Sicherheitsgefühl wegen geringer Personalzahl
Langeweile
Lebensweise in einem Zentrum verursacht Passivität und psychologische Probleme.
Gelernte Ratlosigkeit
Annahme der Passivhaltung angesichts allen täglichen Aufgaben, die durch Emigranten ausgeübt werden sollen.
173
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Es folgt aus der Überzeugung, dass ihr Schicksal von der anderen füllig abhängig ist und sie
selber auf Nichts einen Einfluss haben.
Ergebnis der mehrmaligen Erfahrungen der:
Kontrolleverlust über sein eigenes Leben
Unwirksamkeit eigener Bemühungen
Lassen von mehreren unerledigten Aufgaben
Je länger der Aufenthalt in einem Zentrum dauert, desto größer ist die Ratlosigkeit
Rückkehr aus der Emigration
174
DE
Rückkehrkulturschock
ferne Konsequenzen der Migration
Ursachen des Misserfolges der Migration
Faktoren, die die Entscheidung über die Rückkehr beeinflussen
psycho-soziale Aspekte der Rückkehr
Modell von Rückkehrkulturschock.
Ferne Konsequenzen der Migration
für die Generation
für die nächste Generationen
Verlust von Kulturfertigkeiten (hängt von Akkulturationsstrategien ab)
Akkulturation in dem neuen Land
Lockerung von gesellschaftlichen Verbindungen im Herkunftsland
„Kulturversteinerung”
inaktuelles Kulturwissen von dem Herkunftsland
sie wird u.a. verursacht durch:
Mangel an Kontakt mit gegenwärtiger Kultur des Landes
Mangel an Informationen über Wandlungen, zu welchen dort gekommen ist
Mangel an Kontakt mit neuen Emigranten aus dem Land
Dritte Generation
Die erste Generation von Emigranten empfindet deutlich Adaptationsprobleme im neuen Land.
Die zweite Generation sondert sich von der Tradition der Eltern ab. Erst die dritte Generation
kann ohne Komplexe Traditionen beider Länder verbinden.
Rückmigrationen
konservativ
innovativ
Migrationsmisserfolg
in Pension gehen
Ursachen des Migrationsmisserfolges
nicht entsprechende Erwartungen
Nichtvorbereitschaft zur Migration (Sprach-, Kulturkenntnis, Bekannte, Bestände)
Persönlichkeitsbedingungen
Diskriminierung und Intoleranz im Aufnahmeland
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Faktoren, die die Entscheidung über die Rückkehr beeinflussen
Schwierigkeiten mit dem Arbeitsfinden
Arbeit, die mit den Qualifikationen nicht übereinstimmt
Einkommen unter Erwartungen
Familie und Freunde blieben im Herkunftsland
berufliche Perspektive im Herkunftsland (weitere Bildung, Arbeit)
schlechte Beziehungen mit Vertretern der Gesellschaft des Aufnahmelandes
Verwirklichung der Pläne, die mit dem Aufenthalt im Aufnahmeland verbunden waren
wesentliche Veränderungen im Herkunftsland
Psychologische Aspekte der Rückkehr
Angst vor der Beurteilung der Umgebung (Gefühl, das man viele Pläne nicht verwirklichte, die Gründe zum Wegfahren bildeten)
Schamgefühl, dass man die Erwartungen der Familie und seine eigene nicht verwirklichte
nicht entsprechende Erwartungen, die mit der Rückkehr verbunden sind
Rückkulturschock
Rückkulturschock
Modell „W”
beschreibt einen Readaptionsvorgang zu heimischer Kultur nach einem längeren Aufenthalt im
Ausland. Es verläuft ähnlich zum Kulturschock, aber in kürzerer Zeit und nicht so intensiv.
Rückkulturschock geht daraus hervor, dass die Adaptation zur Aufnahmekultur auf eine so große Weise einen Migranten veränderte, dass er nach der Rückkehr eine Kulturfremdheit im Herkunftsland erfährt.
Sprachkenntnis
Sie kann paradox das Funktionieren erschweren, weil andere Menschen meinen, dass Sprachkenntnis gleich Kulturkenntnis ist.
„Rückkehren” nächster Generationen von Migranten
Identität, die Elemente von beiden Kulturen verbindet, duale Identifikation.
Inaktuelles Kulturwissen vom Herkunftsland der Voreltern.
Rückkehrmotive:
ökonomisch
familiär
politisch/ideologisch
Multi-kulturelle Arbeit
Kultur und Lernen der Kultur
Verschiedenheit der Kulturdefinition
Bestandsteile der Kultur.
Beispiele von verschiedenen Kulturdefinitionen (1)
Kultur als Lebensweise, die gemeinsam für eine gegebene Gruppe ist.
Kultur als etwas, was vom Menschen geschöpft wurde.
Kultur als „Software”, die Menschen im Alltag verwenden.
175
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Kultur ist ein System von Werten, Normen und Verhaltensweisen, die für einzelne Gruppen und
Völker charakteristisch sind. Sie werden von Generation zu Generation weitergegeben.
176
DE
Eisbergmodell
Sichtbare Elemente (bewusst):
Architektur, Kunst, Küche, Musik, Sprache...
Unsichtbare Elemente (unbewusst): Geschichte von einer Menschengruppe, ihre Normen, Werte, grundsätzliche Konzeptionen, die Raum, Natur, Zeit betreffen. Mimik, Körpersprache, Strategien von Problemlösungen, Weisen vom Entscheidungstreffen, Geschlechterrollen, Rollen, die
mit der sozialen Umgebung verbunden sind
Bestandsteile der Kultur
Werte: das, was allgemein als wichtig behandelt wird.
Normen: das, was die Richtung des Verhaltens und Entscheidungstreffens zeigt.
Verhaltensweisen: Szenarien des Verhalten in einer Situation.
Multi-kulturelle Kompetenzen
Fertigkeiten, mit denen Hilfe man das Wissen von Verschiedenheiten zwischen Vertretern unterschiedlicher Kulturen bekommt und man wendet das Wissen im Praxis an.
Kultur und Kulturkennenlernen
Sozialisation
Rolle der Familie und des Bildungssystems
Kultur und individuelle Unterschiede
Wie „lernen” wir Kultur?
Unsere soziale Umgebung in Form von naher und nicht so naher Familie, Freunden, Bekannten,
Lehrern, und sogar zufällig getroffenen Menschen, zeigt uns von Anfang an, was man machen
muss, und was absolut unzulässig ist. Das Lernen findet praktisch auf eine unbemerkte Art und
Weise.
Sozialisation
Vorgang, während dessen wir fremde Bedürfnisse kennen lernen und eigene Bedürfnisse und
Gefühle ausdrücken. Wir lernen, wie man mit beiden auf eine befriedigende Art und Weise handelt (sowohl für uns, als auch für die Umgebung).
Familienrolle
ist für den Sozialisationsvorgang am wichtigsten. Kulturunterschiedliche Weisen und Stufen des
Elternengagements in die Kindererziehung.
Achtung! Das ökonomische Lebensniveau hat auch einen wichtigen Einfluss auf die Erziehungsweise der Kinder.
Freie und unfreie Erziehung
unfreie Erziehung – Druck auf Nachgiebigkeit und Gehorsam der Familie gegenüber bei der
Erfüllung von gegebenen Aufgaben.
freie Erziehung – Druck auf Erzeugung bei dem Kind eines Unabhängigkeitsgefühles, gutes
Selbstwertgefühl es,Glaube und Streben nach persönlicher Leistung und Entwicklung.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Rolle der Bildungssystem
Ein der wichtigsten Faktoren der Sozialisation. Hat einen Einfluss auf das Kind schon ab der
Kindergartenetappe – versichert nicht nur die intellektuelle Entwicklung, sondern auch soziale
und emotionale Kompetenz. Bildungssystem und konkrete Schulpraktiken widerspiegeln die
Kultur.
Lernstile
Lehrer in amerikanischen Grundschulen wenden sich an einzelne Schüler (sowohl während eines individuellen, als auch während Gruppenunterrichtes). Lehrer in japanischen Grundschulen
wenden sich an Schüler als an eine Gruppe, sogar dann, wenn die Schüler individuelle Aufgaben
machen.
Kultur und individuelle Unterschiede
Menschen teilen Werte ihrer Herkunftskultur, aber sie haben auch einzigartige persönliche Attributen und Erfahrungen.
Temperament und Persönlichkeit
Temperament = es ist eine biologisch bedingte Weise der Kommunikation mit der Welt.
Persönlichkeit = es ist eine „Konstellation“ der relativ festen Dispositionen- im Bereich behaviorelle Prädispositionen und Kennenlernenprädispositionen.
Streit „Natur vs. Erziehung”, anders „Natur vs. Kultur“
100% Erblichkeit i 100% Milieu
Kulturmainstreaming
Nicht jeder teilt die in eigener Gruppe geschätzten Werte oder benimmt sich gemäß Normen.
Jedoch jeder erkennt solche Werte und Normen als charakteristisch für ihre Gruppe.
Kulturausmäße
Kulturunterschiede
Kulturausmäße nach Hofstede
Untersuchung von Kulturausmäßen
Wo soll man Kulturwissen suchen?
Enkulturation
Vorgang, während dessen man in einer Kultur angenommene Verhaltensweisen und Stile beherrscht (innere, psychologische Kulturaspekte). Die beherrschten Regeln bleiben oft unbewusst, haben jedoch einen großen Einfluss auf das Verhalten und auf die Erwartungen gegenüber anderen Personen.
Kulturunterschiede
Unterschiede in Werten, die das Verhalten eines Menschen bestimmen, in Normen, welchen er
sich unterordnet, in Verhaltensweisen und Kommunikation, die durch eine gegebene Gruppe für
richtig betrachtet werden.
Wie kann man Kulturunterschiede beschreiben?
Durch Kulturausmäße!
177
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Kulturausmäße
die Weise von Kulturbeschreibung und von ihren gegenseitigen Vergleichen, am häufigsten
durch eine Akzeptanzmessung und Bedeutung von unterschiedlichen Werten in unterschiedlichen Gesellschaften.
178
DE
Forschung den Kulturausmäßen
Projekt von Hofstede: 70-ere Jahre, IBM Zweigstelle
Projekt von Trompenaars: 1993, 30 Firmen in 50 Ländern.
Projekt von Globe: internationales Forschungsprojekt, das Kulturausmäße betrifft. 17 Tausend
Personen, 62 Länder. Es wurden Gestaltungskulturen auf zwei Ebenen – von Werten und Praxis
untersucht.
Kulturausmäße nach Hofstede
1. Machtdistanz
2. Individualismus/Kollektivismus
3. Männlichkeit/Weiblichkeit
4. Unsicherheitsvermeidung
Machtdistanz
Stellung zur sozialen Ungleichheitserscheinung. Stufe, in welcher schwächere Gesellschaftsteilnehmer ungleiche Machtteilung und Unterschiede im sozialen Status akzeptieren.
Große/kleine Machtdistanz
Viele Regeln, Mechanismen und Sitten, die
dem Aufrechterhalten und Festigen von Statusunterschieden dienen. Beispiele: Philippinen, Mexiko, Venezuela, Indien.
Kleine Anzahl und Bedeutung von solchen
Regeln und Sitten. Elimination von Statusunterschieden zwischen Menschen. Beispiele:
Neuseeland, Dänemark, Israel, Österreich
Individualismus/Kollektivismus
Haltung den Gruppenerwartungen gegenüber:
Gut eines Individuums wird über Gut einer Gruppe bevorzugt/Gut einer Gruppe wird über Gut
eines Individuums bevorzugt.
Individualismus/Kollektivismus
Entwicklung der Autonomie von einer Person. Kleine Abhängigkeit von einer Gruppe.
Beispiele: die USA, Australien, Großbritannien, Canada.
Nachgiebigkeit den Gruppenregeln gegenüber, große Bedeutung der Gruppenarbeit.
Beispiele: Peru, Pakistan, Kolumbien, Venezuela
Männlichkeit/Weiblichkeit
den Geschlechtern werden bestimmte soziale Rollen zugeschrieben. In welchem Maße entscheidet das Geschlecht über die gesellschaftliche Rolle.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Hohes/niedriges Männlichkeitsniveau
hochgeschätzt wird Führerschaft, Unabhän- Gehälterniveau, beruflicher Erfolg, Unabhängigkeit, Erfolg, Status.
gigkeit sind nicht so wichtig.
Beispiele: Japan, Österreich, Venezuela, Italien. Beispiele: Dänemark, Niederlande, Norwegen, Schweden
Unsicherheitsvermeidung
Stufe, in welcher sich die Menschen durch Zweideutigkeit bedroht fühlen; Sie bilden Institutionen und Ansichten, die die Vermeidung von Zweideutigkeit ermöglichen. Risiko Vermeidung
und Risiko Eingehen.
179
Hohes/niedriges Unsicherheitsvermeidungsniveau
DE
Regeln und Sitten, offizieller Verfahrenskodex. Wenige Regeln und Sitten, Toleranz für UnBeispiele: Griechenland, Portugal, Belgien, klarheiten und Unsicherheiten.
Japan.
Beispiele: Schweden, Dänemark, Singapur
Vergleichsmaßstab Individualismus/Kollektivismus
Indien die USA
91
Japan Großbritannien
89
Iran Niederlande 80
Griechenland
Italien 76
Mexico Schweden
71
Thailand Irland 70
Pakistan Deutschland
67
Venezuela Israel 51
54
46
41
35
30
20
14
12
Multi-kulturelle Kommunikation
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
Emotionen in der Kommunikation
Sprachunterschiede
Zwischenmenschliche Kommunikation
Austausch von Wissen, Ideen, Meinungen, Begriffen und zwischenmenschlichen Emotionen.
Multi-kulturelle Kommunikation
Austausch von Wissen, Ideen, Meinungen, Begriffen und Emotionen zwischen Vertretern von
verschiedenen Kulturen.
Spezifik der zwischenkulturellen Kommunikation
Im Vergleich zu innenkulturellen Kommunikation größer wird:
Unsicherheit (sie hat einen Kompetenz- und Erkenntnischarakter)
Unruhe (sie hat einen emotionellen Charakter)
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Egozentrismus – ist eine Neigung zum Weltsehen vom Standpunkt individuellen Normen, Werte, Erfahrungen. Egozentrismus – in der interpersonellen Kommunikation.
Ethnozentrismus – ist eine Neigung zum Weltsehen vom Standpunkt eigenen Normen und Werten eigener Kultur. Ethnozentrismus – in der zwischenkulturellen Kommunikation.
180
DE
Offenheit in der Kommunikation
Offen zu sein bedeutet auf keinen Fall nicht, dass man seine Privatsphäre offenlegt. Offenheit
heißt bereit zu sein, eine andere Person anzuhören, ohne zu beurteilen und zu benoten. Offenheit setzt das Vertrauen zu anderen Menschen und das Selbstakzeptanz voraus und verringert
das Bedürfnis von Verteidigungsverhalten.
Empathie
Sensibilisierung auf Bedürfnisse anderer Person. Ein Versuch eine andere Person als auch ihr
Gesichtspunkt wohl zu verstehen hilft ein entsprechendes Niveau von Gegenseitigkeit zu gewinnen.
Individualisten nach Triandis
sie haben über sich selbst eine gute Meinung und ein starkes Bedürfnis, um sie auszudrücken. Ihre Arroganz ist Eigenschaft ihrer Kultur
sie sind enthusiastisch und zeigen eine reiche Expression in Kontakten mit anderen
Menschen
Spaß ist wichtig für sie
sie treffen schnell Entscheidungen, aber ihr Anleiten nimmt mehr Zeit, denn nur wenige
Personen engagieren sich in das Entscheidungstreffen
wichtig für sie ist die Kohäsion zwischen Haltung und Verhalten, und ihr Mangel bezeichnen sie als Heuchelei
sie sehen eigentlich keinen Unterschied zwischen öffentlichem und privatem Verhalten.
sie werden etwas machen eher um Spaß zu haben als wegen eines Pflichtgefühls
sie erwarten eine deutliche Formulierung von Erwartungen („wenn du für mich das
machst, dann ich mache...“)
sie stellen sich auf lange Beziehungen nicht ein
Kollektivisten nach Triandis
sie mögen Bescheidenheit
Glück ist erheblich weniger wichtig, als die Pflicht
sie haben manchmal Schwierigkeiten mit dem Entscheidungstreffen. Sie treffen sie langsam, nach dem Nachdenken und nach der Beratung mit anderen Personen. Das verkürzt
schließlich die Zeit von ihrer Anleitung
sie sorgen für die Erkenntniskohärenz nicht
sie unterscheiden, was privat und was öffentlich ist
Erfüllung der Pflichten, ist ein Preis in sich selbst
sie erwarten lange Beziehungen
es ist unsicher, in welcher Richtung sich die Beziehung entwickelt
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Assertivität und „Gesicht wahren”
Assertivität
ist für individualistische Kulturen charakteristisch. Ziel vom sozialen Leben ist die Sorge um Freiheitsbehalten von einer Person, die unabhängig vom Gruppendruck ist. In Ländern, wo eine
kollektivistische Kultur herrscht, wird sie als Mangeln an sozialer Reife betrachtet.
„Gesicht wahren”
„Gesicht” = ist ein öffentliches Bild einer Person und einer Relation. Der Begriff kommt aus der
konfuzianischen Kultur und ist typisch für kollektivistische Kulturen. Es drückt Sorge um einen
anderen Menschen aus, schlisst die Möglichkeit aus, um ihn in einer ungeschickten Situation
durch Kritik, Absage, Vorbildschüttern, unartiges Verhalten zu stellen.
Kommunikationsstile nach Hall
Kulturen der hohen Kontext – die meisten Informationen werden in einem physischen Kontext
enthalten, oder von Menschen verinnerlicht. Nur ein Teil der Information befindet sich in einem
kodierten, direkt übergegebenen Übermittlungsteil.
Kulturen der niedrigen Kontext – die meisten Informationen werden in einem direkten Kode
enthalten.
Verbale – nicht verbale Kommunikation
Nicht verbales Verhalten: alle in dem Kommunikationsvorgang vorkommende Verhaltensweisen, außer Worte! Mimik, Hände-, Arm- und Beinbewegungen, Schräge und Körperhaltung,
Stimmklang und andere ihre Eigenschaften (Farbe, Tempo, Intonation, Stille), interpersoneller
Raum (Distanz), Berührung, Blick (Augenkontakt), Aussehen.
Kulturen der hohen Kontext
sie verlassen sich nicht so sehr auf eine verbale Übergabe, sondern sie konzentrieren sich
mehr auf die Informationen, die durch Kontext suggeriert werden
sie bevorzugen nicht verbale Kommunikation: Gestik, Mimik und Umstände
sie nutzen Situations- und Sittenkontext als eine Informationsquelle aus
wichtig sind solche Elemente wie: wer, wann und in welchem Kontext bestimmte Worte
ausgesprochen hat. Daraus werden weitgehende Schlussfolgerungen über die Bedeutung der Übergabe gezogen
verwenden hochentwickeltes Informations- und Übergabenetz
sind an Unterbrechen, Digressionen, Metapher (während der Kommunikation) angewöhnt
Beispiele: Ferner Osten, arabische Länder, Mittelmeerländer, afrikanische Länder Südamerika,
Mittelosteuropa.
Kulturen der niedrigen Kontext
werden auf direkte, klare und präzise Übergabe von Worten ausgerichtet
die nicht verbalen, situativen Elemente werden nicht mitberücksichtigt
verlangen einen detailierten Hintergrund und Informationsquelle
aufweisen Tendenz zum Segmentieren und Strukturieren von Informationen
übergeben und dosieren Informationen gemäß Bedürfnisse
erwarten deutliche Instruktionen von einer zuständigen gut orientierten Person
Beispiele: Schweiz, Deutschland, Skandinavien, Nordamerika, Australien
181
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Emotionen in der Kommunikation
In der zwischenmenschlichen Kommunikation mehr wichtige Rolle als die Worte spielen Gefühle, Weltanschauungen, frühere Erfahrungen, Geschichte und Erwartungen.
Vielseitigkeit von Emotionen
Untersuchungen von Ekman und Friesen (1972).
Überkulturelle Vielseitigkeit der Gesichtsmimik.
Das betrifft nur einige Emotionen: Wut, Angst, Freude, Ekel, Trauer und Erstaunen.
182
DE
Kulturregeln des Ausdruckes von Emotionen
Von der Kultur diktierten Regeln über die Weisen des Ausdruckes von Emotionen, Zulassung des
Zeigens von einer gegebenen Emotion in bestimmten sozialen Situationen.
Gelernt in Kindheit, werden automatisch im Erwachsenleben.
Dekodierungsregeln
kulturbedingte Regeln, die das Wahrnehmung und Interpretation der emotionellen Ausdrucken
von anderen Personen betreffen.
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
6. Beziehungsrolle
7. Beziehungsstruktur
8. Verhältnis zur Zeit
9. nicht verbales Verhalten
Beziehungsrolle
Protransaktionskulturen – auf Aufgaben orientiert
Propartnerkulturen – auf zwischenmenschliche Beziehungen orientiert
Gegenseitiges Empfinden:
lässig, unentschieden, ungeraten
selbstsicher, aggressiv, grob
Beziehungsstruktur
unzeremonielle Kulturen – für diese Kulturen sind die Umgangsformen unwichtig, egalitäre Kulturen (z.B.: Nordamerika)
zeremonielle Kulturen – wichtig ist die Förmlichkeit, Etikett, Bekleidung, hierarchische Kulturen
(z.B.: Asien) Gegenseitiges Empfinden:
gravierende Sensibilisierung hinsichtlich sozialer Position
gravierende Formlosigkeit
Verhältnis zur Zeit
monochromatische Kulturen –Termineinhaltung (z.B.: Nordamerika)
polichromatische Kulturen – auf Menschen orientiert (z.B.: Asien)
Gegenseitiges Empfinden:
faul, undiszipliniert, ungezogen
hochmütig pedant, Sklaven von willkürlich festgesetzten Terminen
Nicht verbales Verhalten
expressive Kulturen: Lautstärke, Beweglichkeit, Unterbrechung, intensiver Blickkontakt
zurückhaltende Kulturen: Schweigen, Reihenfolge des Sprechens, gemäßigter Blickkontakt
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
gegenseitiges Empfinden:
kalt, berechnend, unzugänglich
invasiv, arrogant, unreif
Zurückhaltende Kulturen
im Gegensatz zu expressiven Kulturen Menschen sprechen leiser, unterbrechen sich nicht
so oft und fühlen sich besser, wenn es geschwiegen wird
räumliche Distanz zwischen Menschen beträgt ungefähr Armlänge, außer der Händedruck gibt es wenige Berührungskontakte
man soll ein fester intensiver Blickkontakt mit den Partnern während eines Verhandlungsgesprächs vermeiden
Menschen gestikulieren sowohl mit den Händen, als auch mit ganzen Armen nur begrenzt, ihre Mimik ist mäßig
Beispiele:Asiaten – Japaner, Chinesen, Vietnamesen
Expressive Kulturen
Menschen sprechen oft ziemlich laut, unterbrechen sich gegenseitig und fühlen sich unwohl, wenn es geschwiegen wird
räumliche Distanz zwischen Menschen beträgt die Hälfte der Armlänge oder weniger, es
gibt ziemlich viele Berührungskontakte
direkter, sogar intensiver Blickkontakt während einer Verhandlung bezeugt über Interesse und Ehrlichkeit
man kann deutliche Mimik und angeregte Gestik zwischen Partnern erwarten
Beispiele: Italien, Südamerika
Faktoren, die zwischenkulturelle Kommunikation erschweren
angenommene Ähnlichkeit
Sprachunterschiede
Fehlinterpretationen von nicht verbalen Signalen
Stereotype und Vorurteile
Neigung zur Formulierung von Bewertungsurteilen
Angenommene Ähnlichkeit
Annehmen, dass alle Menschen gleich sind, und auf dieselbe Art und Weise denken und sprechen.
„Wenn es unangenehm ist, dann lache ich nicht“. ein verlegter Vietnamese lächelt aber auch.
Sprachunterschiede
In einer multikulturellen Umgebung sollen wir immer prüfen, ob die Übergabe richtig verstanden wurde. Wenn wir eine Fremdsprache sprechen, verwenden wir bestimmte Worte in verschiedenen Bedeutungen, denn wir versuchen sie zu unserer Muttersprache zu adoptieren.
Es wird dann am besten, Fragen zu stellen, um sich zu vergewissern, dass wir richtig die Übergabe verstanden haben, und dass unsere Übergabe richtig verstanden wurde.
Neigung zur Formulierung von Bewertungsurteilen
Verschiedenheit der Kulturwerte veranlasst zur Formulierung von abfälligen Bewertungen unserer Gesprächspartner.
183
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Ein hohes Spannungsniveau und Unsicherheit verursachen, dass die Menschen Stereotype verwenden, trotz objektiver Beweise von ihrer Falschheit.
Regeln des Ausdruckes von Emotionen
Individualistische Kultur
Kollektive Kultur
Relation zu eigener Gruppe
Man kann negative Emotionen zeigen; schwächeres
Bedürfnis an zeigen von positiven Emotionen
Unterdrückung der Expression von negativen Emotionen;
größerer Druck auf Zeigen
von positiven Emotionen
Relation zu fremden Gruppen
Unterdrückung der negativen Emotionen; man kann
positive Emotionen gegenüber fremden Gruppen
ähnlich wie gegenüber den
Teilnehmer eigener Gruppe
ausdrücken
Druck auf Zeigen von negativen Emotionen; Unterdrückung der Expression der
positiven Emotionen, die für
die eigene Gruppe reserviert
werden.
184
DE
Hilfe für Migranten und Flüchtlinge
Verhandlungen und Mediation
was ist Konflikt?
Verhandlungsstrategien
Mediation und ihre praktische Umsetzung
Was ist Konflikt?
es ist eine Interaktion der voneinander abhängigen Personen, die behaupten, dass sie uneinige
Ziele (Bedürfnisse, Werte) haben, und sehen sich als Hindernis im Zielerreichen an.
Kritische Angelegenheit
Situation, die zwischen Vertretern verschiedener Kulturen geschieht, infolge derer sich eine
oder zwei Seiten unkomfortabel fühlen, werden gestresst oder haben Gefühl des Unverständnisses. Die Gefühle sind so stark, dass sie die bisherigen Fertigkeiten des wirksamen Umgangs
mit Situationen überschreiten und zum Konflikt führen.
Reaktion darauf fasst folgende Phasen um:
1. emotionelle Explosion
2. Phase der Negation
3. Phase der Intrusion
4. Phase des Űberarbeitens
5. Abschlussphase.
Emotionelle Konsequenzen eines Konfliktes
Zorn
Wut auf eine andere Person
Angst
Störung des Sicherheitsgefühles
Schaden-, Ungerechtigkeitsgefühl
Mangel an Verständnis.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Konfliktreaktionen:
Vermeiden, Verkleinerung des Konfliktes
eine von den zwei Seiten zieht sich zurück
Wettkampf zwischen den Konfliktseiten
Kompromiss (beide Seiten verzichten auf etwas)
Zusammenarbeit und Verhandlungen.
Verhandlungen
Verhandlung – was ist das? Verhandlung ist eine Kommunikation zwischen zwei Seiten, derer
Ziel ist, zu einer Einigung in der Situation zu führen, , in der beide Seiten teilweise gemeinsame
und teilweise unvereinbare Interessen haben.
Einstellung in der Verhandlung
Verlust – Verlust (0-0)
Verlust – Gewinn (0-1), also Wettkampf
Gewinn – Gewinn, also Zusammenarbeit (1-1)
Gewinn – Gewinn
Die Strategie verbindet drei grundsätzliche Elemente:
Űbergang von den Ausgangspunkten zu den Bedürfnissen,
aktives Hören,
kreative Entwicklung möglicher Lösungen.
Mediation und ihre Umsetzung
Es ist ein Vorgang, während dessen man zu Konfliktenlösung und Einigungsfinden zwischen
Streitseiten strebt. Die Einigung, die zwei Seiten zusammen mit einem Mediator erarbeiten, soll
von beiden Seiten akzeptiert und erträglich werden.
Wie wird Mediation durchgeführt?
Freiwilligkeit der Teilnahme an der Mediation!
Mediation ist eine Art der Auseinandersetzung während der geführten Verhandlungen oder
Konflikte. Sie wird von einer Person ( Mediator) geführt, die von beiden Seiten akzeptiert wird.
Der Mediator löst selbst den Streit nicht, sondern hilft den Seiten bei einer freiwilligen und erfolgreichen Einigung.
Mediator
Mediator, der den Mediationsvorgang? durchführt, erleichtert den Seiten zur Einigung zu kommen, indem er eine sichere und vertraute Atmosphäre sbefördert. Er ist neutral (er gibt keine
eigenen Lösungen und Meinungen). Er passt auf das Gleichgewicht während des ganzen Mediationsablaufs auf.
Mediationsaufgaben:
Erleichterung/Hilfe in der Kommunikation
Vertiefung und Festigung des Verständnisses
Unterstützung des kreativen Denkens.
Analyse der möglichen Verständigungsvarianten.
185
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Mediationswirksamkeit
Der Mensch hat eine Neigung zur Ablehnung der Lösungen, die vom außen aufgedrängt werden. Im Mediation gibt es kein solches Risiko, weil Konfliktlösungen von den Seiten erarbeitet
werden
Kulturinterview
186
DE
Kontakt mit dem Gesprächspartner
Kommunikationsbarriere
Fragenformulierung
Kulturinterview
Ein Interview, das mit einer Person, die zu einer anderer Kulturgruppe (ethnisch, national, religiös) als der Interviewer gehört. Ein wesentlicher Bestandpunkt dieses Interviews ist die Kultur
und ihr Einfluss auf das Befinden und das Verhalten der Person.
Ziele des Kulturinterviews
Erwerb von Kulturinformationen (Werten, Normen, Verhaltensregeln) in der konkreten Kultur.
Diagnose der Akkulturationsstufe und der Anpassung zur Kulturänderung
Kontakt mit dem Gesprächspartner
Fertigkeit des Zurechtfindens in den Emotionen des Gesprächspartners: ob er Lust hat mit uns
zu sprechen? Ob er sich in das Gespräch engagiert? Man muss dabei die Kulturnormen bezüglich
des Emotionsausdrucks, Bedeutung des Lächelns und des Schweigens berücksichtigen.
Afrika, Südamerika: Umfassende Ausdruckskraft (verbal und nicht verbal) ist ein Teil der Kommunikationsnormen.
Asien: Lächeln muss nicht immer Freude bedeuten, es kann auch Scham und Verlegenheit tarnen.
Kulturnormen des Gesprächspartners
Wenn man die Kulturnormen des Gesprächspartners anwendet:
zeigt man seine Interesse an das Thema des Gespräches vor
erschafft man dem Gesprächspartner eine sichere und bekannte Situation (der Gesprächspartner versteht dein Verhalten und weiß, dass seine Verhaltensweisen auch verstanden werden)
zeigt man Respekt und Offenheit für das was man hört
Es geht nicht um das Annehmen des Wertesystems des Gesprächspartners sondern um deine
Anpassung zu dem Verhaltens- und Kommunikationsnormen- Niveau (Bekleidungsauswahl, Begrüßungsweise, die Weise auf welche sich man an dem Gesprächspartner wendet)
Das wichtigste ist, dass man diesen Normen nicht direkt widerspricht = sich nicht in eine unakzeptable Weise für eine gegebene Kultur benimmt.
Sprache
Angepasst an das Sprachniveau des Gesprächspartners. Es werden keine abstrakte, fachliche
und nichteindeutige Begriffe benutzt. Es ist schwierig ein Gespräch auf eine abstrakte Ebene zu
führen, einfacher ist es über ein konkretes Verhalten zu sprechen. Es lohnt sich um ein Abspielen
dieses Verhaltens zu bitten. z. B. „Sagen wir, dass wir Cousinen sind. Zeig mir wie wirst du mich
begrüßen.“
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Begriffe
In unterschiedlichen Kulturen haben gleiche Wörter nicht immer der gleiche Umfang der Bedeutung, z. B.
Definition der Familienangehörigen Ein Afrikaner kann sagen, dass er 62 Brüder und 38
Schwester hat. Ein Hindu kann seine Nachbarin Tante nennen obwohl es zwischen ihnen
keine Verwandtschaft besteht.
Mit der Zeit verbundenen Definitionen Morgen, später, in drei Minuten
Begriffe sollte man erstmal für sich selbst definieren, d.h. bestimmen was wir tatsächlich erfahren wollen, z.B. Kultur > was ist das? > das sind die Werten, Normen, Verhaltensweisen > welche?
> u. a. Respekt angesichts Älteren > Fragen in Interview > „Wie zeigst du Respekt angesichts
deiner Großvater vor?“, „und wie angesichts einer alten aber fremden Person?“
Fragenformulierung
Eine Frage auf einmal! Es lohnt sich nicht mehr als eine Frage zu einem Zeitpunkt zu stellen.
Der Gesprächspartner wird es nicht wissen welche zu beantworten ist.
Der Gesprächspartner vergisst die übrigen Fragen.
Der Gesprächspartner wählt die „einfachste“ Frage.
Stille…
Obwohl es für uns ungeschickt scheinen mag, der Gesprächspartner braucht es um seine Gedanken zu formulieren
Offene Fragen
Sie lassen dem Gesprächspartner eine Freiheit beim Beantwortung: Präzisierung des Thema,
Tiefe. Sie lassen dem Interviewer solche Bereiche kennenzulernen, über die er nicht fragen
konnte. Wenn die Fragen zu offen sind = allgemeine Antwort aus welche wenig hervorgeht.
Eine sichere Frage zum Beginn, z. B. „Was gefällt dir in Polen am besten?“
Geschlossene Fragen
Sie führen nicht zur ausführlichen Aussagen, können aber bei Sprachproblemen die Verständigung ermöglichen. Sie helfen bei der Klärung von Informationen, z. B. „Ist die polnische Sprache
einfach oder schwierig?“ Achtung! Es ist möglich eine „ja“ Antwort zu bekommen was aber keine
Bejahung des Frageinhaltes bedeuten muss, es kann nämlich eine Information über das Kontaktverbleiben werden (Personen aus Asien).
Direkte Fragen
Es lohnt sich nicht direkte Fragen zu stellen, wenn wir über schwierige und kontroverse Sachen
(aus der Sicht des Gesprächspartners) fragen wollen. Wir fragen nicht direkt über die Unterschiede die Personen, die aus Kulturen kommen wo die Hervorhebung der Unterschiede negativ beurteilt ist (Ostasien).
Projektionsfragen)
Anstatt „Was magst du an Polen nicht?“ zu fragen, sollte man „Was für die Person, die aus dem
Land X kommt könnte am meisten an Polen stören?“ oder „Worüber könntest du deinen Landsmann beraten, der in Polen sesshaft werden möchte?“ fragen. Sie helfen über schwierige Sachen
für den Gesprächspartner zu sprechen. Sind hilfreich beim Sammeln von Kulturinformationen.
Es ist schwierig über einer Kultur auf einen abstrakten Niveau zu sprechen.
187
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Der Gesprächspartner kann seine Aussagen selber zensieren, wenn er Unverständnis und eine
negative Beurteilung seiner Kultur befürchtet. Es passiert so oft, wenn wir nach Sachen fragen,
die mit mehreren Stereotypen verbunden sind (z. B. Frauenrolle in arabische Kultur). Es ist einfacher nach einer Beschreibung von Verhalten zu bitten und selber sein Inhalt, anhand der Kulturwerten und der Kulturnormen, zu interpretieren. Z. B. „Stell dir vor, eine Tochter hat sich verliebt
und will es ihren Eltern Bescheid sagen. Was sagt sie wenn sie zu ihnen kommt?”
188
DE
Vorschlagende Fragen
Generell gesehen sind nicht gut, tauchen aber manchmal unwillkürlich bei einem Interview auf,
wenn der Interviewer die Aussage präzisieren möchte oder hat den Eindruck, dass er die Aussage bereits verstanden hat aber noch nach einer Bestätigung sucht. Der Interviewer kann so die
Bestätigung seiner Stereotypen suchen!
Sie können bei einem genau definierten Ziel benutzt werden, wenn man ihren Beschränkungen
bewusst ist, z. B. bei Ausforschung des Widerspruchsniveau „d. h. das du als ein Weißrusse dich
mit der russischen Kultur identifizierst?“
Diskriminierendes Verhalten vs. Bewahrung der Gleichheit
Diskriminierendes Verhalten
Erhebung der Stimme, Schrei
Aussagen, die eine Gruppe verellgemeinen („Denn sie alle sind…“, „Denn sie alle benehmen sich…“)
die Eigenschaften, die der ganzen Gruppe zugeschrieben werden, werden auch jedem
einzelnen Gruppenmitglied zugeschrieben („Da du ein Flüchtling bist, wirst du mich sicherlich nicht verstehen“, „Du bist sicherlich faul, denn ich kenne deine ganze Familie“)
Erklärung des Verhaltens einer Person ihrer Charakterzügen und nicht situativen Faktoren
Sprechen mit einer erwachsenen Person wie mit einem Kind (belehren, usw.)
Bewahrung der Gleichheit
Anpassung des Tones der Stimme zum Gesprächspartner
Anknüpfung des Augenkontaktes
Bewahrung des privaten Bereiches des Gesprächspartners
Bei erstem Gespräch sollten Inhalte, die ein Tabu sind oder persönliche Sachen nicht berührt werden.
Gebrauch des Wissens über Kultur anstelle von Stereotypen und Verallgemeinungen.
Psychologische Hilfe für Flüchtlinge
Hierarchie der Bedürfnisse
Kommunikation in einer Fremdsprache
Rolle des Dolmetschers
Trauma in verschiedenen Kulturen
„Befreiungsyndrom“
Schutz von Re-Trauma
Gefühle und Probleme des Sozialarbeiters/Therapeuten.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Bedürfnisse – Hierarchie der Bedürfnisse ( nach Maslow)
Selbstverwirklichung (Persönlichkeitsentwicklung, Erfolgsgefühl)
Anerkennung/Selbstwertgefühl (Ehre, Würde, Status, Anerkennung)
soziale Bedürfnisse (Angehörigkeit zur Gruppe, gemeinsame Aktivitäten, Liebe, Freundschaft)
Bedürfnisse der Sicherheit (Sicherheitsgefühl, Schutz vor Bedrohungen)
phisiologische Bedürfnisse ( Hunger, Durst und Schlafen).
Probleme, die bei der psychologischer Diagnose vorkommen
Kulturunterschiede
unklare Vorstellung der Situation von einem Flüchtling
Einfluss des Dolmetschers
eigene Gefühle und Probleme des Therapeuten
Konsequenzen der Erziehung in einer anderen Kultur
andersartige, ritualisierte Form der Gesprächsführung
keine direkten Themen (es ist unhöflich)
Regeln, die Gespräche nur zu bestimmten Themen begrenzen
Unkenntnis der Rolle des Arztes als eines Vorbildes
unterschiedliches Tabu
Verbot des eigenen Meinungsausdrückes der Frauen
Ehehaltung ist wichtiger als Wohlstand des Eizelnen
Ursachen der unklaren Auffassung der Situation von einem Flüchtling
großer Stress (durch das Gespräch mit dem Therapeuten verursacht)
Konzentrationstörungen
Angst vor Situationen, die ähnlich einem Verhör sind
neurologische Gedächtnisstörungen
Tabu, Scham, Missverständnisse, auf Grund der kulturellen Verschiedenheit
Einfluss des Dolmetschers
Anwesenheit des Dolmetschers verändert das Gespräch
Wenn der Dolmetscher unerlässlich ist, ist es wichtig, dass er:
mit dem Flüchtling nicht verwandt oder befreundet ist
nicht aus der feindlichen ethnischen Gruppe kommt
das gleiche Geschlecht hat wie der Flüchtling
keine Trauma erlebt hat.
Die Arbeit des Dolmetschers
Der Dolmetscher muss die Grundinformationen über die Person, derer Aussagen er dolmetschen wird, haben (Muttersprache, Bildungsniveau, ethnische Herkunft, besondere Bedürfnisse
der Person). Konsekutivdolmetschen (es ist wichtig, dass alle wichtige Sachen genau stimmen).
Der Dolmetscher hat die Pflicht Geheimnis zu halten.
Augenkontakt und die nicht verbale Kommunikation sind auch wichtig. Der Flüchtling sollte
über die Rolle des Dolmetschers informiert werden (besonders, dass der Dolmetscher keine
Entscheidungen über das Schicksal der gegebenen Person treffen kann). Der Dolmetscher sollte der Kulturunterschiede und der Kultureigenartigkeit der Personen, derer Aussagen er dolmetscht, bewusst sein.
189
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Der Dolmetscher sollte auch mit den Gefühlen dieser Person bekannt werden! Gleichzeitig kann
er sich emotional nicht engagieren (muss neutral bleiben). Sorge um die genauste Übersetzung
auch wenn die Aussage scheint sinnlos oder verwirrt zu sein. Der Dolmetscher sollte seine Stellung gegenüber der Flüchtling/Migrant nicht ausnutzen.
190
DE
Trauma in verschiedenen Kulturen
Westliche Kultur:
Mensch ist selbst für sein Leben verantwortlich
Trauma ist sinnlos und verursacht Leiden eines Menschen
zur Heilung ist eigene Engagement notwendig.
Hinduismus, Islam:
Schicksal bestimmt das Leben
Schicksal liegt in Händen des Gottes
Passivität und Demut dienen der Heilbehandlung.
natürliche Religionen:
das Leben eines Menschen ist von Geister und Elemente abhängig
Trauma ist eine Strafe für Verstöße gegen die Regel und Mangel an Demut
Angst vor weiteren Strafen, Heilrituale.
Lokale Heilmethoden
Anschauungen und therapeutische Praxis, die in gegebener Kultur eingewurzelt wurden Sie
wurden dazu entstanden, um Menschen in der konkreten Kultur zu helfen. Sie wurden von anderen Kulturen nicht „importiert“ und in die auch nicht „exportiert.“
„Kulturspezialisten“
Geistlicher/Pfarrer, „geistiger Führer“
traditioneller Heiler
Psychologe und/oder Psychiater.
Befreiungsyndrom
Personen, die Familienangehörige verloren haben, erleben ein starkes Wutgefühl, dass sie selbst
überlebten. Sie denken und sprechen über Ereignisse und Personen, die in der Heimat geblieben sind. Befreiungsyndrom ist eine von vielen psychologischen Folgen der Emigration.
Sachen, die nicht abgeschlossen wurden
Flüchtlinge lassen in eigenem Land viele nicht abgeschlossene Sachen, z.B. unerfüllter Pflicht
der Beerdigung . Das verursacht Schuldgefühl, Wille, um in das Heimatland zu kommen. Deshalb so wichtig ist, die Pflichten in dem neuen Land zu erfüllen (Gebete, Messebestellung), um
das schmerzhaftes Erlebnis zu schließen und sich von ihm zu befreien.
Eigene Gefühle und Probleme der Therapeuten
Ein Flüchtling erwacht in dem Therapeuten bestimmte Gefühle. Manche von ihnen erschweren
richtige Beziehung mit dem Flüchtling, z.B.:
unklare Grenzen
Schuldgefühl
Angst
Bruch der Wörter
Aggression
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Vermeidung der Re-Trauma
Man soll alle Bemühungen auftreiben, damit die gegebene Hilfe keine neue Trauma wird. Die
Hilfe sollte ein zielgerichteter und durchgedachter Ablauf haben.
Effektive Hilfe
Unterstütztung bei der SELBSTÄNDIGEN Erfüllung der Bedürfnisse
Ethische Aspekte der Arbeit mit Personen, die kulturanders sind.
Stereotypen und Vorurteile
Relationen: Mehrheit-Minderheit
Machtbesitz
Vorurteil als eine Einstellung
drei Aspekten der Einstellung
Stereotypen: was ist das?
Mechanismen der Stereotypenentstehung
„sich selbsterfüllende Prophezeiungen“
Funktionieren von Stereotypen und Vorurteilen im sozialen Bereich
Minderheit
Minderheit ist eine Gruppe von Personen, die eine gemeinsame Identität und Kultur besitzen,
die sie von der Rest der Gesellschaft unterscheidet. Dieses Unterschied bildet oft der Grund für
die Diskrimination und Marginalisierung der Minderheit durch die Mehrheit.
Relationen
Minderheit-Mehrheit
Minderheiten sind Gruppen, die geringere Beeinflussungsmöglichkeiten auf ihr eigenes Leben
und das Leben der anderen haben. Die Minderheit kann sogar zahlenmäßig größer werden hat
aber geringere Entscheidungsmöglichkeiten über ihr eigenes Schicksal, kleinerer Machtbesitz
und kleinere Einflusse im Staat usw.
Haltung
Dauerhafte Bewertung den Menschen, Objekten und Begriffen. Positiv oder negativ.
Vorurteil = Haltung
Vorurteil können wir als eine bestimmte positive oder negative Haltung gegenüber einer gegebenen Person definieren, sofern diese Person zu einer bestimmten Kategorie der Menschen
gehört.
Drei Aspekten von Vorurteilen
Erkenntnisaspekt: Gesamtheit der Begriffe/Konzeptionen und Wahrnehmungen, die sich
an Objekten oder Gruppe der Objekten beziehen.
Emotionsaspekt: Gefühle, die ein Objekt oder Gruppe der Objekten auslöst
Behavioralaspekt: Handlungen, die ein Objekt oder Gruppe der Objekten auslöst
Durch Haltung verursachte Selektivität
Haltung übt einen Einfluss auf das Informationsverarbeitungsprozess aus.
Menschen versuchen Kohärenz zu erhalten:
Die Menschen nehmen die Informationen an, die mit der Haltung übereinstimmen. Die Infor-
191
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
mationen, die mit der Haltung nichtübereinstimmen werden abgelehnt. Die Haltungen selbst
können unbewusst bleiben!
Stereotyp
Stereotypen sind verallgemeinerte Überzeugungen über eine gegebene Menschengruppe besonders, die die sich auf ihre psychische und persönliche Eigenschaften beziehen.
192
DE
Zweistufiger Model der kognitiven Verarbeitung von Stereotypen
Automatische Verarbeitung – es taucht bewusstlos auf. Wenn es ein entsprechender Anreiz aufkommt wird es automatisch in unserer Kopf ein von unserer Erinnerung zugänglichen Stereotyp
vorkommen.
Kontrollierte Verarbeitung – Achtsamkeit, es taucht bewusst auf.
Grundlegende Kategorien
Kategorien zu denen, auf automatische Weise und während des ersten Kontakts, Menschen zugeordnet werden.
Rasse
Geschlecht
Alter
Änderung der Stereotypen
Einmal festgesetzten Stereotypen sind schwierig zu ändern. Eine Information, die mit dem Stereotyp nicht übereinstimmend ist kann zu seiner Umgestaltung führen. Es kann aber auch zur
Herstellung eines Stereotypes der niedrigen Ordnung führen, mit dem Ziel der Aneignung der
Information ohne den ursprünglichen Stereotyp zu ändern.
„Sich selbsterfüllende Prophezeiung“
Erscheinung der behavioralen Bestätigung von Hypothesen Diese Erscheinung besteht aus drei
Etappen
1. In der ersten Etappe setzen wir unsere Stereotypen über eine gegebene Person in Bewegung
2. In der zweiten Etappe behandeln wir diese Person einträchtig dieses Stereotypes
3. In der dritten Etappe benimmt sich diese Person gemäß dieses Stereotypes was seine
Triftigkeit bestätigt.
Kontakthypothese
Nimmt an, dass die interfraktionellen Vorurteile (Rassen- und Kulturvorurteile) schwächen oder
sogar völlig verschwinden infolge des Kontaktes von beiden Gruppen.
Es müssen aber folgende Bedingungen erfüllt werden:
Zusammenarbeit
Interdependenz
Gleicher Status
Informeller Kontakt
Gegenseitige interpersonelle Kommunikation
Gleichheit als Sozialregel
Einfluss der Emotionen
Wenn wir in guter Stimmung sind betrachten wir die Vertretern der anderen Gruppen besser als
dann wenn wir schlechtgelaunt sind.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Stereotypenexistenz
Stereotyp ist eine normale und unvermeidliche Folge des kognitiven Funktionieren des Menschen Vorurteile und Diskriminierung aber nicht!
Funktionsweise von Stereotypen und Vorurteilen im sozialen Raum
Stereotypen breiten sich in der Gesellschaft sehr leicht aus – „sie leben ihr eigenes Leben“.
Stereotypen werden den Kindern durch Eltern und Erziehern weitergegeben.
Sie werden auch durch Medien (Fernsehen, Filme, Zeitschriften usw.) vervielfältigt.
Diskriminierung
was ist Diskriminierung?
Diskriminierungsarten
positive Diskriminierung
institutionelle Diskriminierung
Kreuzdiskriminierung
defavorisierte Migrantengruppen
Konsequenzen der Diskriminierung
Vorurteile und Diskriminierung
Wenn Vorurteile ein konkretes Verhalten bilden, können wir über Diskriminierung sprechen.
Was ist Diskriminierung?
Ungerechte Behandlung anderer Personen auf Grund ihrer Gruppenangehörigkeit, ethnischen,
religiösen, nationalen Angehörigkeit, u.s.w.
Diskriminierungsarten
Rassismus (im Bezug auf Rasse)
Klassismus (im Bezug auf die soziale Klasse)
Sexismus (im Bezug auf das Geschlecht)
Ageismus (im Bezug auf das Alter)
Ableissmus (im Bezug auf die Behinderung)
Positive Diskriminierung
Bevorzugung oder Unterstützung der MitgliederInnen einer Gruppe nur auf Grund ihrer Angehörigkeit zur Gruppe.
Institutionelle Diskriminierung
Diskriminierung, die in einer großen Gruppe, Organisation, Gesellschaft vorkommt.
Sie betrifft Bildungswesen, Arbeitsplätze, Justizorgane, Sport u.s.w.
Kreuzdiskriminierung
Diskriminierung im Bezug auf Angehörigkeit zu zwei oder mehreren Gruppen, die diskriminiert
werden.
Defavorisierte Migrantengruppen:
Frauen
Kinder
ältere Personen
193
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
behinderte Personen
homosexuelle Personen
u.s.w.
Suche nach „Sündenbock”
Unglückliche und frustrierte Menschen neigen zum agressiven Verhalten gegen Gruppen, die in
einer Gesellschaft nicht gemocht sind, schwach sind oder sichtbar anders sind.
194
DE
Grundlegender Attributionsfehler
Tendenz zur Űberschätzung der inneren Faktoren, die zur persönlichen Dispositionen gehören
(Haltungen, Charakter, Persönlichkeit), und Unterschätzung der Situationssrolle..
Das Experiment von Jane Elliot
60-er Jahre
Blauäugige – Braunäugige
Der erste Schritt zur Bildung von Vorurteilen ist die Gruppenerstellung. Kinder lernen sehr
schnell Diskriminierungsverhalten.
Das Experiment hat bewiesen, dass man Stereotype und Vorurteile lernen kann, aber auch abgewöhnen kann.
Minimale Gruppen von Tajfel (1)
P.Klee W. Kandinsky- beispielhafte Bilder
Zufallsauswahl zu einer von zwei Gruppen -„Stil von Klee”, „Stil von Kandinsky”.
Auch wenn die Differenzierung und Unterschiede zwischen Mitglieder den beiden Gruppen
minimal sind, zeigen die einzelnen Mitglieder der beiden Gruppen eine Tendenz zur gegenseitigen, ungerechten Behandlung, Bekämpfung und Kritik. Die Strategie soll Selbstwertgefühl
anheben.
Konsequenzen der Diskriminierung
Stereotype/Vorurteile als Menschenwahrnehmung und die Macht verstärken sich gegenseitig.
Das Verwenden von Stereotypen und Vorurteilen ist eine Form der Kontrollenausübung über
andere Menschen.
Wichtige, einflußreiche Personen schenken wenig Aufmerksamkeit den untergeordneten Menschen als umgekehrt, denn sie haben keine Motivation dazu – sie sind von ihnen unabhängig.
Psychologische Arbeitshygiene im Bereich Hilfe für andere Menschen
Stress
Stressursachen
Belastungen und individuelle Kapazitäten
individuelle Wahrnehmung der Stressfaktoren
Liste der Lebensereignisse - Stressfaktoren
positiver Stress
Akzeptierung einer unsicheren Situation
Stressdynamik
Stressfolgen
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Stress
Stress kommt vor, wenn das Gleichgewicht zwischen den Forderungen/ den Belastungen einer
Person und derer?? Kapazitäten erschüttert werden, um den Forderungen und Belastungen gerecht zu werden.
Belastungen
Objektive Faktoren: übermäßiger Lärm, scharfes Licht, physische Anstrengung u.s.w.
Subjektive Faktoren: anders für jede Person.
Individuelle Kapazitäten:
physische Fähigkeiten: Gesundheit, Fitness, Kraft
psychische Fähigkeiten zum komplexen Denken und Lösung der Probleme
emotionelle Fähigkeiten: zur präzisen Bezeichnung der Gefühle und zu konstruktiven Erfüllung der Bedürfnisse.
Individuelle Wahrnehmung der Stressfaktoren
Die Wahrnehmung des Stressfaktores und das Stressniveau, welches er bewirkt, hängt von dem
eigenem Selbstbild, der Körperkraft und den von uns verfügbaren externen Faktoren ab.
Liste der Lebensereignisse –
Stressfaktoren
Tod des Ehepartners
Scheidung
Eheschließung
Vereinigung mit Partner
Vergrößerung der Familie
Berufswechsel
Abschluss der Schule/Uni
Weihnachten
100
70
63
45
39
36
26
12
positiver Stress
Stress mobilisiert zum Umgang mit einer schwierigen Situation.
Schädlich ist ŰBERMÄßIGES Stressniveau.
Stressniveau
zu niedrig > Langweile
optimal > guter Zustand
zu hoch > Erschöpfung und Zusammenbruch
Zeit als Stressfaktor
Je näher der Realisationstermin wird, desto größer wird der Streß
Kumulationswirkung der Stressfaktoren
Eine solche Wirkung kommt vor, wenn sich die Stressfaktoren durch einige Zeit sammeln, und
die Mechanismen ihrer Reduzierung oder Freigabe wirken nicht.
195
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Akzeptierung der Unsicherheitssituation
Multi-kulturelle Kommunikation kann einen Zustand der Unklarheit heranlassen : anerkannte
von uns Normen, Annahmen und Kommunikationsmuster werden von anderen Personen nicht
akzeptiert.
196
DE
Stressfolgen :
psychologische (negative Emotionen, niedriges Selbstwertgefühl, Stimmungsschwankungen, Erschöpfung, Angst, Probleme mit Entscheidungstreffen, Konzentrations- und
Gedächtnisstörungen)
physiologische (Muskelverspannungen, hocher Blutdruck, Mundtrockenheit, Schwitzen,
Probleme mit Atmung, Schlaflosigkeit, Probleme mit Verdauung, psychosomatische
Krankheiten).
Burn-Out Syndrom
was ist Burn-Out Syndrom?
Symptome des Burn-Out Syndromes
Ursachen des Burn-Out Syndromes
Phasen des Burn-Out Syndromes
Folgen des Burn-Out Syndromes
„schwierige” Kunden
Arbeitshygiene.
Was ist Burn-Out Syndrom?
Es ist ein Syndrom der emotionellen Erschöpfung, Depersonalisation und des verminderten Gefühles persönlicher Leistungen. In der Sozialarbeit können Symptome des Burn-Out Syndromes
auf eine bestimmte Art und Weise vorkommen.
Symptome des Burn-Out Syndromes
Arbeitsermutigung, Interessenminderung an die Berufsangelegenheiten
Hypoaktivität
Pessimismus,ständige psycho-somatische Spannung, Reizbarkeit
somatische Veränderungen –chronische Müdigkeit, Kopfschmerzen, Schlaflosigkeit, Magen-Darm Erkrankungen, verminderte Resistenz gegenüber Krankheiten u.s.w.
Gleichgültigkeit und Distanzierung den Kundenproblemen gegenüber
oberflächliche Behandlung der Kunden, Verkürzung der Behandlungszeit und Formalisierung der Kontakte
Zynismus, Beschuldigung der Kunden für Misserfolge an der Arbeit.
Ursachen des Burn-Out Syndromes
Arbeitsunberechenbarkeit
Mangel an dem Einfluss auf Arbeitsbedingungen
schlechtes Management, Verringerung der Initiative und Selbständigkeit
Mangel an Unterstützung der Leitungskräfte und Arbeitskollegen
soziale Aspekte der Arbeit -niedrige Gehälter, schlechte Arbeitsbedingungen
Kommunikationsprobleme.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Ursachen des Burn-Out Syndroms in der Migrantenarbeit
Probleme, die mit Kulturunterschieden verbunden sind
Mangel an entsprechender Kulturkentnisse
Probleme mit Verständigung in einer Fremdsprache
kulturelle Missverständnisse
häufige Kumulation der Probleme bei der Zielgruppe – vielseitige soziale Probleme,
PTDS, Integrationschwierigkeiten, Kulturschock, Probleme auf dem Arbeitsmarkt, Probleme mit der Sprache u.s.w.)
Migration als ein neues Problem, Mangel an Spezialisten.
Phasen des Burn-Out Syndromes
1. „Flitterwochen” – es ist eine Zeit der Arbeitsbegeisterung und voller Zufriedenheit mit
der Arbeitsleistungen, Energie, Optimismus.
2. „Erwachen” – Wahrnehmung, dass bisherige Einschätzung der Arbeit unrealistisch war.
Betroffene Personen arbeiten immer mehr und bemühen sich ein idealistisches Bild ihrer
Arbeit zu behalten.
3. „Rauheit” – Realisierung der Arbeitsaufgaben verlangt immer mehr Anstrengungen, erscheinen Kommunikationsprobleme mit Arbeitskollegen und Kunden.
4. „vollsymptomatisches Burn-Out Syndrom” – psychische und physische Erschöpfung,
Depression, Gefühl der Einsamkeit und Leere, Fluchtwille und Befreiungswille von der
Arbeit.
5. „Wundenheilbehandlung“
Folgen des Burn-Out Syndromes
emotionelle Erschöpfung, negative Emotionen
Glaubensverlust an eigene Möglichkeiten und eigene Wirksamkeit
psychosomatische Störungen (Kopfschmerzen, Müdigkeit, Schlaflosigkeit, verminderte
Resistenz gegenüber Krankheiten u.s.w.)
Unzufriedenheit mit der Arbeit
Minderung des Selbswertgefühles
Folgen des Burn-Out Syndromes für Kunden
Besorgnisverlust um Kunden
Mangel an emotionellem Engagement
Behandlung der Kunden als Objekte
Gleichgültigkeit gegenüber Bedürfnisse und Emotionen der Kunden
Folgen des Burn-Out Syndromes für den Umkreis
Gleichgültigkeit gegenüber Bedürfnisse und Emotionen der Familie
Gleichgültigkeit gegenüber MitarbeiterInnen
Tendenz zu Konflikten, Nervosität
„Schwieriger” Kunde ist
anspruchsvoll, aggressiv
passiv, zurückgezogen, ängstlich
versucht mit Tatsachen und mit Menschen in der Umgebung zu manipulieren
psychisch gestört
süchtig (Alkohol, Drogen)
intelektuell behindert
197
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
schwierige Beziehung
Der Kunde - als eine Person ist nicht schwierig, sondern die Beziehungen und Kommunikation
mit ihm sind schwer
198
DE
Arbeitshygiene
formuliere realistische Ziele
prüfe aktuelle Ziele und stelle Prioritäte fest
lerne deine Zeit organisieren
werte positiv deine Erfahrungen um
überlaste dich nicht mit Pflichten
verwalte deine Energie rationell
halte eine persönliche Distanz zur Arbeit
Trainiere Assertivität und delegiere Aufgaben
Nimm an der Supervision teil
Sorge um deine Kapazitäten
Pflege deine Hobbys
Sorge um Familienleben
Unterstützungsnetz
Supervision – was ist das?
Vorteile der Supervision
wer kann Supervisor arbeiten?
Unterstützungsgruppen
Zusammenarbeit mit NGOs
Zusammenarbeit mit anderer Institutionen.
Supervision – was ist das?
Es ist eine Methode des Lernens und des Erfahrungsaustausches. Sie ermöglicht eine konstrukive Analyse der Schwierigkeiten an der Arbeit und Suche nach Lösungen.
Der Supervisor und der Lernende ( Sozialarbeiter) treffen sich regelmäßig – der Lernende berichtet über selbstständig geführte Arbeit mit Kunden, der Supervisor kommentiert und bespricht
mit ihm die Detaile der Arbeit.
Vorteile der Supervision
Einblick in eigene emotionelle Prozesse während der Arbeit mit Kunden
größeres Erkenntnis den unbewussten Bereichen
Möglichkeit der Beobachtung der Arbeit, die andere MitarbeiterInnen leisten
Entwicklung von neuen Lösungen
Lernen den neuen Fertigkeiten
emotionelle Unterstützung
Wer kann ein Supervisor werden?
Supervisor ist eine Person, die sich im Bereich zwischenmenschliche Kommunikation und soziale Beziehungen spezialisiert. Supervisor soll neutral und objektiv sein, hat keine Beziehungen
zu Einrichtungen, von denen seine Kunden kommen.
Unterstützungsgruppen
Gruppen, die gemeinsame Erfahrungen und Probleme (mindestens teilweise) haben. Mitglieder
der Gruppen erarbeiten zusammen die Lösungen der gemeinsamen Probleme.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
emotionelle Unterstützung
Erfahrungs- und Informationsaustausch
die freiwillige Teilnahme
Zusammenarbeit mit NGOs
Welche Verbände, Stiftungen, Unterstützungsgruppen sind in deinem Ort tätig? Welche von
ihnen beschäftigen sich/möchten sich mit Problemen der Migranten und Flüchtlinge beschäftigen? Arbeiten/könnten mit dir/deiner Einrichtung Ehrenamtliche tätig sein? Wie kann man Ehrenamtliche gewinnen?
Zusammenarbeit mit anderen Institutionen
Mit welchen Institutionen, Ämtern, lokalen, regionalen Verwaltung und Staatsbehörden hast du
täglich in deiner Arbeit zu tun? Gibt es gute Beziehungen mit Vertretern der Institutionen und
Einrichtungen? Wie kann man sie zu besserer und effekiver Zusammenarbeit überzeugen?
199
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.2 Bildungspakete
Bibliographie:
1. AronsonE.,WilsonT.D.,Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. CieślikowskaD.,KownackaE.,OlczakE.,Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa:KOWEZiU
200
DE
3. Giza-ZwierzchowskaA.,SymonowiczM. (2007), „Jak pomagać skuteczniej –psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw
Samorządowych.
4. Grzymała-MoszczyńskaH.,NowickaE. (1998), „Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków:Nomos.
5. Grzymała-MoszczyńskaH. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z
uchodźcami”, Kraków:Nomos.
6. KicingerA. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. LipińskaM. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych –podręcznik dla
trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie sięmiędzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. MatsumotoD.,JuangL. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. PriceW.F.,CrapoR.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. RomaniszynK. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. YeleykoI., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
201
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter
1.3 Trainerpakete
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
202
DE
Trainerpaket enthält ein Schulungsprogramm ,,Migrationskompetenzen für VerwaltungsarbeiterInnen”. Hier befinden sich komplexe Materialien, die unerlässlich für die Durchführung des
ganzen Programmes werden. Es besteht aus theoretischen Grundlagen, die den Teilnehmern
dargestellt werden, praktischen Übungen, Instruktionen ihrer Durchführung, Beschreibung ihrer Verwendung und nützlichen Materialien.
Theoretische Grundlagen wurden in Form einer interaktiven Präsentation vorbereitet und befinden sich in dem Anhang zum Paket.
Wichtig für die Wirksamkeit und Sicherheitsgefühl der TeilnehmerInnen sind hohe Qualifikationen der Lehrkräfte.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Verfasserin
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Inhaltsverzeichnis
a.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
b.
Workshopsbeginn
S.4
Migrationen-theoretische Grundlagen S.5
Rechtliche Aspekte der Migration S.7
Ökonomische Aspekte der Migration S.8
Psychosoziale Aspekte der Migration S.10
Kommunikationsfertigkeiten in der multikulturellen Kommunikation S.13
Arbeitsethik mit Migranten und Flüchtlingen S.17
Workshopsabschluss S.21
a. Workshopsbeginn
Begrüßung der TeilnehmerInnen
Trainer/Trainerin stellt sich vor
Besprechung des Workshopsverlaufes (1)
Präsentation des Schulungszieles
Darstellung ihres Inhaltes (in der Abkürzung)
Verteilung von Namensplaketten
TeilnehmerInnen stellen sich vor
Regeln der Vorstellungsrunde:
Vorname, Beschäftigung,
bisherige Erfahrungen mit einer informellen Ausbildung (Workshops, Trainings, Kurse)
Workshopsverlauf (2)
Arbeitsmethoden (z.B.: Rollenspiel u.a.m.)
Zeitplanung (Pausen, Mahlzeiten etc.)
Aufgabe: Analyse von TeilnehmerInnenbedürfnissen
Ziel: TeilnehmerInnen beschreiben eigene Erwartungen,
Trainer/Trainerin lernt die TeilnehmerInnenerwartungen kennen,
Identifikation der Schwierigkeiten in der Arbeit mit den MigrantInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipchart
Verlauf: Trainer erklärt das Übungsteil. Die TeilnehmerInnen sollen sich an Situationen erinnern, in denen sie einen Kontakt mit Vertretern von anderen Kulturen hatten (was für Kulturen, was für Situationen waren es, was war schwierig, seltsam, unklar in den Kontakten).
Der Trainer schreibt auf dem Flipchart obengenannte Fragen. Die TeilnehmerInnen stellen
ihre Erfahrungen vor.
Zusammenfassung: Der Trainer fasst die Übung zusammen. Er weist auf die meist in Aussagen angegebene Kulturen und Situationen hin. Er informiert, was während der Workshops
besprochen wird, was nicht und gibt die Begründung dafür.
203
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Besprechung des Workshopsverlaufes (3)
Erwartungen der TeilnehmernInnen
Schulungsergebnisse
Sicherheitsgefühl der TeilnehmerInnen
204
DE
Aufgabe: Regeln der Zusammenarbeit
Ziel: gemeinsame Bestimmung der Regeln, die zum Workshopserfolg führen.
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Flipchart, Schreibstifte
Verlauf: Gemeinsame Bestimmung von Arbeitsregeln (offene Methode)
Zusammenfassung: Zustimmung der Regeln durch alle TeilnehmerInnen. Anwendung von
Arbeitsregeln. Offene Form von Workshops.
Aufgabe: „Eisbrechermethode“ – Anpassung zum Ziel der Gruppe
Ziel: Integration der WorkshopsteilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Modul 1. Migrationen-theoretische Grundlagen
1.1 Migrationstypen und Arten
Aufgabe: Unterschiedliche Migrationsarten
Ziel: TeilnehmerInnen werden sich ihr Wissen über den Migrationen bewusst und entdecken Lücken in diesem Wissen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipchart, Blätter (Postiten) und Schreibstifte
Verlauf: Individuelle Arbeit. Stichworte, Begriffe, Ausdrücke und eigene Assoziationen zum
Thema Migranten und Migration
Zusammenfassung: Sammeln und thematische Gliederung der Arbeitsergebnissen
Präsentation 1.1: Migrationstypen und –arten
Zeitdauer: 40“
grundsätzliche Definitionen
Emigrant (Auswanderer), Immigrant (Einwanderer)
Herkunftsland, Aufnahmeland
Transitland, Zielland
Innen- und Außenmigration
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Ursachen der Migration
Zeitdauer der Migration
Kettenmigration, Pendelmigration
1.2 Gegenwärtige Migrationstrends in Europa
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
1.3 Migrationen in einer globalen Skala
Präsentation 1.2: Migrationen in Europa und in der Welt
Zeitdauer: 20“
Migrationsrichtungen in der Welt
Migrationsrichtungen in Europa
Einwanderer in der Ukraine
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
gegenwärtige Migrationstrends
1.4 Europäische Modelle der Migrantenintegration
Aufgabe: Integrationsmodelle
Ziel: TeilnehmerInnen lernen Vielfältigkeit von Integrationsmodellen der Migranten in europäischen Ländern kennen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: beispielhafte Situationsbeschreibungen von Migranten in verschiedenen Ländern
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in 3 Gruppen auf. Jede Gruppe bekommt eine Situationsbeschreibung und erkennt die wichtigsten Integrationsaspekte in gegebenem Land
Zusammenfassung: Präsentation von Arbeitsergebnissen der einzelnen Gruppen.
Diskussion über Unterschiede zwischen Integrationsmodellen in verschiedenen Ländern.
Modul 2. Juristische Regelungen der Migration
2.1 Internationale juristische Regelungen
2.2 Europäische Migrationspolitik
Präsentation 2.1: Juristische Gesetzgebung
Zeitdauer: 20“
Verlassungsmöglichkeiten des eigenen Landes
Grenzübertretung
Aufenthalt im Transitland
Aufenthalt im Zielland
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
205
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
2.4 Illegale Migrationen
206
DE
Aufgabe: „legal-illegal“ – Unterschiede zwischen einem legalen und illegalen Aufenthalt aus
der Sicht der Migranten.
Ziel: Blick auf die Situation der Legalität und Illegalität des Aufenthalts aus der Sicht der
Migranten. Identifikation der Schwierigkeiten.
Zeitdauer: 40“
Didaktische Lernmittel: kurze Beschreibungen, Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in zwei Gruppen geteilt, jede Gruppe bekommt beispielhafte Situationsbeschreibung, zu welcher die Fortsetzung erarbeitet wird. Dabei werden
komplexe Aspekte berücksichtigt – Rechtsstatus, Beruf, Arbeitsmöglichkeit, Familie, Gesundheit, Schule, Reisen usw.
Zusammenfassung: die Gruppen stellen die Arbeitsergebnisse dar. Sie identifizieren zusammen die Schwierigkeiten und Probleme der beispielhaften Migrantensituation
2.3 Antidiskriminierende Maßnahmen
2.5 Flüchtlingsstatus - Erwerbsbedingungen
Präsentation 2.2: Flüchtlingen
Zeitdauer: 30“
Ursachen der Emigration
Definition eines Flüchtlingen nach Genf Konvention
UNHCR-Ziele und Wirkungen
Flüchtlingsstatus
Modul 3. Ökonomische Aspekte der Migration
3.1 Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Herkunftslandes und des Siedlungslandes
3.2 Spezifik der Migrationen, die ökonomisch motiviert werden
Präsentation 3.1: Ökonomie der Migration: individuelle und soziale Perspektive
Zeitdauer: 20“
Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Herkunftslandes
Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Siedlungslandes
dualer Arbeitsmarkt
„3D Jobs“
Transfer der Gehälter
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
3.3 Dualer Arbeitsmarkt und seine Konsequenzen
Aufgabe: Möglichkeiten und Fallen des dualen Arbeitsmarktes
Ziel: Entdeckung der wichtigsten Aspekte der Migrantensituation (im Kontext der Theorie
des dualen Arbeitsmarktes)
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in zwei Gruppen auf. Eine Gruppe bearbeitet die Situation des Migranten im Herkunftsland, die andere – im Siedlungsland. Die TeilnehmerInnen
nutzen in der Arbeit die früher vorgestellte Theorie des dualen Marktes aus.
Die Analysenelemente:
Arbeitsort
Wohnort
Gehälter
Möglichkeiten der Berufsentwicklung
Zusammenfassung: VertreterInnen jeder Gruppe stellen Arbeitsergebnisse vor, ergänzen
und besprechen die Ergebnisse gemeinsam mit dem Trainer.
3.4 Neue Erscheinungen im Bereich der Migration
Networking – Sozialnetz in Migrationen
Präsentation 3.2: Neue Erscheinungen im Bereich der Migration
Zeitdauer: 10“
Networking
Transnationalismus
Frauenmigration
Traffickig Migrant
Aufgabe: Diskussion über neue Erscheinungen in der Migration
Ziel: Wissen- und Erfahrungsaustausch
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Diskussionen, Besprechung der Beispiele
Zusammenfassung: Resümee der Diskussion
Modul 4. Psychosoziale Aspekte der Migration
4.1 Motivation und Entscheidung für eine Migration
Aufgabe: Faktoren/Indikatoren der Emigration und Immigration
Ziel: Erkennung der Faktoren/Indikatoren der Migration
Didaktische Lernmittel: Flipcharts und Schreibstifte, 2 Blätter mit der Aufschrift „push“, und
„pull“
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in zwei Gruppen auf. Jede Gruppe schreibt auf dem
Flipchart „push“ und „pull“ Faktoren
Zusammenfassung: Jede Gruppe stellt die Ergebnisse ihrer Arbeit vor + eventuelle Ergänzung der Faktoren. Diskussion.
207
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
4.2 Migrationsstrategien
Präsentation 4.1: Motivation für Migration und die Migrationsentscheidung
Zeitdauer: 20“
Motivationen der Migranten
Rationalität der menschlichen Entscheidungen
zugängliche und unzugängliche Informationen (für Migranten)
4.3 Adaptation zum Leben in einem anderen Land
208
DE
Aufgabe: „Zauberkreis“
Ziel: Erkenntnis der Kulturschockindikatoren, effektives Handeln in fremden Bedingungen
(in einem fremden Land)
Zeitdauer: 40“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: zwei TeilnehmerInnen verlassen den Schulungsraum, andere bestimmen mit dem
Trainer das Thema zur Diskussion. Die Diskussion beginnt. Der Trainer lädt nacheinander die
Personen außerhalb des Kreises zur Diskussion.
Zusammenfassung: Erkenntnis und Besprechung der Emotionen, die bei der Aufgabe entstanden sind. Aufgabenergebnisse und Kulturschock. Hilfe in der Kulturschocksituation
Präsentation 4.2: Adaptationsprobleme der Migranten
Zeitdauer: 30“
durch Migration verursachte Veränderungen
psychische und physiologische Belastung, Stress
Ineffektivität der bisherigen Verhaltungsweisen
Kulturschock - Definition
Phasen des Kulturschocks
Präsentation 4.3: kulturelle Integration
Zeitdauer: 30“
kulturelle Integration in einer psychologischen Hinsicht
Modelle und Strategien kultureller Integration
Annahmekonsequenzen der ausgewählten Strategien
Rolle der aufnehmenden Gesellschaft in der kulturellen Integration
Marginalisierung als Misserfolg der Migration
soziale Ausgrenzung
Aufgabe: „Zauberkreis“ (Fortsetzung)
Ziel: Kulturelle Integration und eigene Erfahrung – praktische Aspekte
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Diskussion über Strategien der kulturellen Integration – praktische Aspekte
Zusammenfassung: Klärung/Diskussion von Problemen der kulturellen Integration und deren Strategien
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Aufgabe: Strategien der kulturellen Integration - Beispiele
Ziel: Erkennung der Integrationsstrategien
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Beispiele und Beschreibungen der kulturellen Integration
Verlauf: Arbeit in 4 Gruppen. Jede Gruppe bekommt zwei beispielhafte Situationsbeschreibungen, diskutiert über sie und über die Strategien der kulturellen Integration. Besprechung
der konkreten Beispiele
Zusammenfassung: Klärung und Ergänzung von eventuellen Problemen und Fragen
209
Aufgabe: Praktische Arbeit - Beispiele der konkreten kulturellen Integration
Ziel: Erkenntnis von Strategien der kulturellen Integration
Zeitdauer: 25“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts und Schreibstifte
Verlauf: Arbeit in zwei Gruppen. Jede Gruppe findet 4 praktische Beispiele für kulturelle
Integration. Zum Schluss stellen die Gruppen einander die Arbeitsergebnisse vor
Zusammenfassung: Klärung und Ergänzung von eventuellen Problemen und Fragen
4.4 Gründe und Folgen des Migrationsmisserfolges
4.5 Rückkehr – Ursachen und Konsequenzen
Aufgabe: Filmprojektion „Persepolis“ (Migration nach Österreich und Rückkehr nach Iran)
Ziel: Analyse der psychologischen Situation der rückkehrenden Personen (Kulturschock
nach dem Rückkehr)
Zeitdauer: 120“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Lautsprecher
Verlauf: Der Trainer stellt ausgewählte Filmabschnitte im psychologischen Kontext vor, über
die Situation der Filmheldin wird eine Diskussion/Analyse geführt
Zusammenfassung: Ergänzung und Zusammenfassung der Diskussion.
Präsentation 4.4: Kulturschock nach dem Rückkehr
Zeitdauer: 20“
5. langfristige Konsequenzen der Migration
6. Ursachen des Misserfolges der Migration
7. Faktoren, die den Rückkehr beeinflussen
8. psychosoziale Aspekte des Rückkehrs
9. Modell des Kulturschocks nach dem Rückkehr
10. Rückkehr der zweiten Generation der Migranten
Zwischenevaluation
Aufgabe: Evaluation „Telegraf“
Ziel: TeilnehmerInnen bewerten bisherige Erfahrungen und Verlauf der Workshops, nennen
eigene Gefühle
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: TeilnehmerInnen besprechen bisherigen Verlauf des Workshops (positiv, negativ,
zusammenfassend).
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Modul 5. Multikulturelle Kommunikationsfertigkeiten
5.1 Konsequenzen der Kulturvielfältigkeit
210
DE
Aufgabe: Was ist Kultur?
Ziel: Erarbeitung des Kulturbegriffs
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen arbeiten in drei Gruppen, in denen eigene Kulturdefinition erarbeitet wird. Vorstellung der Arbeitsergebnisse
Zusammenfassung: Besprechung der wichtigsten Kulturaspekte, die in den Definitionen
erwähnt wurden
Präsentation 5.1: Kultur und Kennenlernen von Kultur, Teil 1
Zeitdauer: 10“
11. Vielfältigkeit der Kulturdefinition
12. Bestandteile der Kultur
Aufgabe: „Eisbergmethode“
Ziel: TeilnehmerInnen werden bewusst, welchen Einfluss die Kultur auf verschiedene Lebensbereiche hat
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: kleine Blätter, Schreibstifte, Flipchart mit einer Zeichnung von einem Eisberg
Verlauf: Der Trainer stellt ein Eisberg als eine Metapher der Kultur vor, in dem einige Sachen sichtbar sind, und andere versteckt bleiben, jedoch eine Integrität bilden. Der Trainer
schreibt auf den kleinen Blättern einen Beispiel und klebt sie an einer angemessenen Stelle
vom „Eisberg“ auf. Die TeilnehmerInnen schreiben auf den Blättern einen Aspekt, Lebensbereich – sichtbaren und versteckten. Die TeilnehmerInnen kleben die Blätter an der angemessenen Stelle und begründen, warum haben sie eine solche Auswahl gemacht.
Zusammenfassung: Welche Lebensbereiche kommen meistens vor? Welche fehlen? Die TeilnehmerInnen diskutieren darüber.
5.2.Multikulturelle Kommunikation
Aufgabe: Simulation „Gäste und Gastgeber“
Ziel: Erfahrung der Situation der Kulturverschiedenheit, testen von Phänomenen, die mit
der zwischenkulturellen Kommunikation verbunden sind.
Zeitdauer: 45“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in zwei Gruppen geteilt, eine Gruppe bleibt in dem Raum,
die andere geht hinaus. Die erste Gruppe spielt die Rolle von Gastgebern, die andere der
Gästen. Jede Gruppe hat bestimmte Regeln vom Verhalten.
Zusammenfassung: Nachdem die Gespräche beendet werden, folgt die Arbeit in den Gruppen. Man bespricht Gefühle, die durch die Situation entstanden sind und charakterisiert die
andere Gruppe. Die Arbeitseffekte werden dann vorgestellt. Besprechung der Aufgabe.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Präsentation 5.2: Zwischenkulturelle Kommunikation
Zeitdauer: 30“
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
Emotionen in der Kommunikation
5.3 Zwischenkulturelle Konflikte und ihre Lösung
211
Präsentation 5.3: Ausmaß der Kultur
Zeitdauer: 20“
Ausmaß der Kultur nach Hofstede
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
Aufgabe: Ausmaß der Kultur – Textanalyse (Beispiele)
Ziel: Übung der Erkennungsfertigkeit und Benutzung von Kulturausmaß in konkreten Situationen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: Beamer
Verlauf: Trainer stellt den Situationskontext vor. Die TeilnehmerInnen sollen Indikatoren des
Kulturausmaßes finden, die typisch für das im Text vorgestellten Milieu sind. Welche von den
Kulturelementen (Verhalten, Sitten) könnten in deinem Land unverständlich oder schwierig
zu akzeptieren werden? Welche Kulturelemente deines Landes könnten unverständlich oder
schwierig von Vertretern der Kultur akzeptiert werden? Welche Missverständnisse können
im Kontakt mit Vertretern der Kultur auftreten? Was kann man machen, um die Kommunikation mit den Vertretern der Kultur zu verbessern?
Zusammenfassung: Erklärung der Streitfragen und Zusammenfassung der Aufgabe durch
den Trainer
Aufgabe: Analyse des Missverständnisses auf Grund der Kultur
Ziel: Übung der Erkenntnisfertigkeiten der kulturellen Konfliktursachen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: drei Beschreibungen von Missverständnissen auf Grund der Kultur,
Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: Arbeit in Gruppen
jede der drei Gruppen bekommt ein Blatt mit der Beschreibung eines Missverständnisses und ein Flipchart zum notieren
die Aufgabe der Gruppenarbeit ist die Analyse des Missverständnisses (das Niveau
von Werten, Normen, Kommunikationsheften)
die Gruppenvertreter präsentieren die Effekte der Analyse den anderen TeilnehmerInnen
Zusammenfassung: Besprechung der Missverständnisse im Kontext des Kulturausmaßes
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Aufgabe: Missverständnisse auf Grund von Kultur – Bildung der neuen Lösungen
Ziel: Suchen von neuen Möglichkeiten für Lösung oder Milderung der Missverständnissen
auf Grund der Kultur
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: Fortsetzung der früheren Übung in denselben Gruppen
Achtung: bei der Aufgabelösung berücksichtigen wir das Ziel, das wir erreichen wollen!
Zusammenfassung: Besprechung der Schwierigkeiten, die bei der Aufgabe aufgekommen sind
212
DE
Aufgabe: Missverständnisse auf Grund der Kultur – Austausch der Erfahrungen
Ziel: Aneignung der Fertigkeit die Konflikte zu identifizieren, Erfahrungsaustausch, Besprechung der Emotionen, die bei den Konflikten entstehen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in Untergruppen geteilt, in denen sie einander von Konflikten auf Grund der Kultur erzählen, bei denen sie Seite oder Zeuge waren.
Dann entscheiden sie, welche Situation sie vorstellen werden.
Zusammenfassung: Besprechung von ausgewählten Situationen (für alle). Gespräch über
die Emotionen, die bei einem Konflikt entstehen. Als Fortsetzung der Übung kann das Suchen von entsprechenden Lösung des Konfliktes werden.
Aufgabe: Ausdrücken von Emotionen in verschiedenen Kulturen
Ziel: Diagnose des Ausmaßes eigener Kultur. Charakterisierung eigener Kultur, die für die
Vertreter anderer Kulturen schwierig zu verstehen sein kann.
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen arbeiten in Gruppen an dem Thema: Emotionen, die in meiner
Kultur zugelassen und nicht zugelassen werden. Sie bilden eine Liste von Emotionen, die
sozial akzeptiert und nicht akzeptiert werden.
Zusammenfassung: Welche Unterschiede gibt es zwischen Geschlechtern in das Gefühlausdrücken? Vergleich der TeilnehmerInnenantworte mit Mustern aus anderen Kulturen.
Modul 6. Arbeitsethik mit Migranten und Flüchtlingen
6.1 Ethische Aspekte der Arbeit mit Personen, die kulturunterschiedlich sind.
Aufgabe: Simulation „ eines Durchgangs“
Ziel: Sensibilisierung der TeilnehmerInnen auf Probleme und Schwierigkeiten, welche die
Flüchtlinge nach dem Verlassen ihres Landes begegnen können. Erfahrung dieser Probleme.
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte, Familienkarten, Statusanträge
Verlauf: die Simulation besteht aus vier Teilen: „ Überraschung“, „zu Hause“, „unterwegs“,
„an der Grenze“. In jedem Teil müssen die TeilnehmerInnen ein Problem lösen. Die TeilnehmerInnen arbeiten in Gruppen.
Zusammenfassung: Austritt aus den gespielten Rollen. Besprechung der Emotionen, die bei
der Aufgabe entstanden sind. Gespräch über Probleme der Flüchtlinge aus einer anderen
Perspektive.
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Präsentation 6.1: Schwierigkeiten, mit der sich die Flüchtlinge herumschlagen.
Zeitdauer: 15“
soziale und ökonomische Probleme
Kulturprobleme
psychologische Schwierigkeiten, gelernte Ratlosigkeit
Aufgabe: Der Filmabschnitt „Lernen wir uns kennen“, Szenen aus einem Flüchtlingszentrum
Ziel: Erkenntnis der Situation der Personen und den Familien, die sich in einem Flüchtlingszentrum aufhalten.
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Notebook, Lautsprecher
Verlauf: Diskussion unter den TeilnehmerInnen – Vergleich des theoretischen Wissens mit
den Eindrücken, die von Flüchtlingen beschrieben wurden.
6.2 Von Ethnozentrismus bis zum Ethnorelativismus
Aufgabe: Simulation „Flüchtlingszentrum“ (auf Grund von aufrichtigen Konflikt unter Flüchtlingen und Bewohner einer Siedlung in Katowice)
Ziel: Übung der Verhandlungsfertigkeiten und Zusammenarbeit in Situation eines Konfliktes auf Grund von Kultur. Bildung von neuen Lösungen solches Konfliktes
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Personenkarten
Verlauf: jede TeilnehmerInn spielt die Rolle einer Person, die in den Konflikt engagiert ist. Er
analysiert ihre Bedürfnisse und Ängste. Die Aufgabe der ganzen Gruppe ist die Lösung des
Konflikts. Während der Simulation werden weitere Probleme gestellt – Simulationsetappen.
Zusammenfassung: Gespräch über Emotionen, die während der Simulation entstanden
sind. Besprechung der Schwierigkeiten, die mit der Aufgabe verbunden sind. Besprechung
von verwendeten Lösungen.
6.3 Diskrimination und ihre Vorbeugung
Aufgabe: TeilnehmerInnen werden über die Grenze ihrer Toleranz bewusst gemacht. Bewusstmachung von der Wirkung des Stereotypisationsmechanismus
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Liste der Reisenden für jede TeilnehmerInn
Verlauf: Das Thema der Simulation ist die Reise mit dem Zug. Die TeilnehmerInnen wählen
aus der Liste drei Personen aus, mit denen sie am liebsten in einem Abteil reisen würden und
drei, mit denen sie nicht reisen würden. Dann bestimmen sie in Gruppen eine gemeinsame
Liste von gewollten und ungewollten Mitreisenden. Zum Schluss präsentieren die TeilnehmerInnen die Effekte der Arbeit.
Zusammenfassung: Diskussion: Was ist schwieriger: gewollten oder ungewollten auszuwählen? Warum treffen wir eine solche Entscheidung (nach unserem Wissen, unserer Intuition)?
Welche Informationsquellen über diese Personen haben wir, sind sie glaubwürdig? Welche
Faktoren spielen die Rolle bei dem Entscheidungstreffen (Nationalität, soziale Gruppe, individuelle Eigenschaften)? Wie würdet euch fühlen, wenn niemand mit euch im Zugabteil
sitzen wollte? Im Bezug auf die Migrantensituation, die zu einem anderen Land kommen.
213
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
214
Präsentation 6.2: Stereotype und Vorurteile
Zeitdauer: 30“
Relationen Minderheit – Mehrheit
Machtbesitz
Vorurteile als eine Einstellung
drei Aspekte von Einstellung
Stereotype: was ist das?
„sich selbsterfüllende Prophezeiungen“
Mechanismen der Stereotypenentstehung
Funktionieren von Stereotypen und Vorurteilen im sozialen Bereich
DE
Aufgabe: Methoden der Integrationsunterstützung – „Werk der Zukunft“
Ziel: Sensibilisierung der TeilnehmerInnen auf Adaptationsschwierigkeiten der Migranten,
Identifikation von zugänglichen Weisen der Migrantenhilfe
Zeitdauer: 45“
Didaktische Lernmittel: Blätter A4 in drei Farben (z.B.: blau, grün, gelb)
Verlauf: TeilnehmerInnen schreiben auf den gelben Blättern Stichworte und Thesen, die
Probleme den Migranten nach dem Ankommen zu einem fremden Land beschreiben. Die
Blätter werden nebeneinander (die Wand, der Fussboden) gehängt. Die blauen Blätter werden mit Thesen beschrieben, die den „idealen Zustand“ den Migranten im fremden Land
darstellten. Zwischen gelben und blauen Blätter wird ein Raum für die Vorstellung der Ideen, Vorgehensweisen und Methoden (auf grünen Blätter beschrieben) gelassen, die die beiden Sammlungen verbinden sollen. Die Hauptfrage ist „was kann man machen, was soll
geschehen, um von der ersten bis zu der zweiten Situation zu gelangen?“
Zusammenfassung: Diskussion – Nachdenken über jede Etappe der Aufgabe
Aufgabe: EDI Programm
Ziel: Präsentation eines Beispiels des Programms, das an Migranten gerichtet wird
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Materialien zum EDI Programm
Präsentation 6.3: Führung eines Kulturinterviews
Zeitdauer: 20“
Kontakt mit einem Gesprächspartner
Kommunikationsbarrieren
Fragenformulierung
Kommunikation in einer Fremdsprache
Rolle eines Dolmetschers
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Aufgabe: Der Film „To be or not to be“ – ein Interview mit einem Flüchtling (eine Frau)
Ziel: Beobachtung des Interviews mit dem Flüchtling, Erkennung des Verhaltens, das nützlich oder erschwerend für das Interview ist.
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Lautsprecher, Notebook
Verlauf: TeilnehmerInnen sehen den Film an. Sie konzentrieren sich auf den Interviewer, den
Flüchtling und den Dolmetscher. Dann wird die Situation diesen drei Personen besprochen
(ihre Ziele, Emotionen, Fehler, die sie aus der Sicht ihrer Gesprächspartner machen).
Zusammenfassung: Ergänzung und Zusammenfassung
b. Workshopabschluss
Aufgabe: Evaluation des Workshops
Ziel: Bewertung des Workshops durch die TeilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Evaluationsfragebogen
Verlauf: TeilnehmerInnen füllen den Fragebogen aus
Aufgabe: Zusammenfassung des Workshops
Ziel: Erinnerung an wichtigsten Themen, die während des Workshops besprochen wurden,
Schließung des Treffens und Verabschiedung der TeilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Trainer/Trainerin erinnert an die wichtigsten Themen, die während der Workshops
besprochen wurden. Übergabe von Zeugnissen des Schulungsabschlusses Verabschiedung
der TeilnehmerInnen
215
DE
1. Schulungsmaterialien für Sozialarbeiter / 1.3 Trainerpakete
Bibliografie:
216
DE
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw
Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i gospodarze Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z
uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych – podręcznik dla
trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
217
2. Schulungsmaterialien für
Verwaltungskräfte
2.1 Schulungsstandarden
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.1 Schulungsstandarden
218
DE
Personenzahl, die hinter sich die Migrationserfahrungen hat, wächst ständig. Deswegen ist so
wichtig, um unter den VerwaltungsarbeiternInnen und bei den Ämtern die Fertigkeit der Arbeit
mit einer solchen Gruppe zu entwickeln. Die Schulung ,,Migrationskompetenzen für VerwaltungsarbeiterInnen” fasst Migrationen auf eine systematische Art und Weise um.
Der Kernpunkt der Schulungen machen Migrationen aus. Um den Kernpunkt herum, wurden
Module gebildet, die wesentliche Informationen mit der Migrationserscheinung gebundenen
Bereichen behalten. Die Schulung bildet für die TeilnehmerInnen eine Chance, ein spezialistisches Wissen zu erwerben, das im Vorgang der Verwaltungsarbeiterbildung praktisch unerreichbar ist. Der Wissensbesitz ist jedoch notwendig, um den Forderungen der heutigen sozialökonomischen Situation zu schaffen.
Mehr formalisierter/offizieler Kontakt mit Migranten, als im Falle von Sozialarbeitern, wirft etwas eine andere Form der Schulung hinein. Űberwiegend werden Seminare geführt, die die
Möglichkeit geben, effektiv viele Informationen zu übergeben. Gleichfalls geben sie die Möglichkeit zur Diskussion und zum Erfahrungsaustausch.
Ergänzung der Seminare bilden Workshops, so wie Symulationen und Analyse der Fälle.
Die breite Perspektive der Migrationserfassung gibt den TeilnehmerInnen einen Einblick in alle
wichtigsten Aspekte der Migration. Die Teilnahme an dem Schulungsprogramm erhebt bedeutend Qualifikationen von Personen, die bei Ämtern und Verwaltung beschäftigt werden, was
eine (von vielen) Voraussetzungen des Projektes ist.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Verfasserin
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.1 Schulungsstandarden
Schulungstandarden enthalten eine methodologische Beschreibung von Modulen. In Standarden befindet sich eine genaue Zusammensetzung von Kenntnissen und Charakteristik der Fertigkeiten, welche die SchulungsteilnehmerInnen erwerben. Die werden einen Grundsatz für die
Bearbeitung von Materialien für Trainer und TeilnehmerInnen bilden.
Der Inhalt von Modulen entspricht dem aktuellen Wissen und den angenommenen Handlungsmethoden. Die Schulungsstandarden ermöglichen einen Vergleich mit anderen Schulungen in
dem Bereich und geben Grundsätze zur Zertifizierung des Schulungsabschlusses.
Modul 1. Migrationen-theoretische Grundsätze
Migrationstypen und –arten
TeilnehmerInnen werden sich bewusst, was für ein Wissen sie zum Thema Migration haben, und entdecken Lücken in dem Wissen
grundsätzliche Definitionen
Emigrant (Auswanderer), Imigrant (Einwanderer)
Herkunftsland, Aufnahmeland
Durchgangsland (Transitland), Zielland
Innen-und Aussenmigrationen
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Dauer der Migration
Gegenwärtige Migrationstrends in Europa
Migrationsrichtungen in Europa
Einwanderer in der Ukraine
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
Migrationen in einem globalen Umfang
Migrationsrichtungen in der Welt
gegenwärtige Migrationentrends
Europäische Modelle der Migrantenintegration
TeilnehmerInnen lernen die Vielfältigkeit von Migrantenintegrationsmodellen in den europäischen Ländern kennen
Modul 2. Rechtliche Migrationsaspekte
2.1 Internationale juristische Regelungen
Genf Konvention
Verlassungsmöglichkeiten von eigenem Land
Grenzenübertretung
Aufenthalt im Durchgangsland
Aufenthalt im Zielland
2.2 Europäische Migrationspolitik
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
219
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.1 Schulungsstandarden
2.3 Rechtliche Regelungen gegen Diskriminierung
Blick auf die Situation der Legalität und Illegalität des Aufenthaltes aus der Migrantenperspektive
Schwierigkeiten und Probleme aus der Migrantenperspektive
2.4 Illegale Migrationen
220
DE
2.5 Erwerbsbediengungen des Emigrantenstatuses
Ursachen der Emigration
Definition eines Emigranten/Flüchtlings nach Genf Konvention
UNHCR-Ziele und Tätigkeiten
Rechte und Pflichte eines Emigranten/Flüchtlings
Emigrantenstatus/Flüchtlingsstatus
Modul 3. Ökonomische Migrationsaspekte
3.1 Einfluss der Migration auf die Wirtschaft vom Herkunfts- und Siedlungsland/Zielland
Migrationseinfluss auf die Wirtschaft vom Herkunftsland
Migrationseinfluss auf die Wirtschaft vom Siedlungsland/Zielland
3.2 Spezifik der ökonomisch motivierten Migration
TeilnehmerInnen entdecken die wichtigsten Aspekte der Migrantensituation (im Kontext
der duallen Theorie des Arbeitsmarktes)
Transfer der Gehälter
3.3 Dualler Arbeitsmarkt und seine Konsequenzen
dualler Arbeitsmarkt
„3D Jobs“
3.4 Neue Erscheinungen im Migrationsbereich
Networking-Sozialnetz in der Migration
aktuelle Erscheinungen im Bereich Migration - Erfahrungs- und Wissenaustausch
Modul 4. Psychosoziale Migrationsaspekte
4.1 Motivationen und Entscheidung für Migration:
Faktoren/Indikatoren der Emigration und Imigration
Motivation zur Emigration
4.2 Migrationsstrategien
Zweckmässigkeit von menschlichen Entscheidungen
Zugänglichkeit und Unzugänglichkeit von Informationen
4.3 Adaptationsprozesse im Aufnahmeland
kulturelle Adaptation und Integration
Kulturschockindikatoren
effektives Handeln in fremden Bediengungen (in einem fremden Land)
durch Migration verursachte Veränderungen
Kulturschock - Definition
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.1 Schulungsstandarden
Phasen des Kulturschocks
kulturelle Integration in einer psychologischen Hinsicht
Modelle und Strategien kultureller Integration
kulturelle Integration - Erkenntnisfertigkeitserwerb
praktische Űbungen
4.4 Gründe und Folgen des Migrationsmisserfolges
Rolle der Aufnahmegesellschaft in der kulturellen Integration
Marginalisierung als Migrationsmisserfolg
Erscheinung der sozialen Ausgrenzung
Ursachen des Migrationsmisserfolges
4.5 Rückkehr - Ursachen und Konsequenzen
psychologische Situation der RückkehrerInnen – Beobachtun und Analyse (Beispiele)
langfristige Konsequenzen der Migration
Faktoren/Indikatoren einer Rückkehrentscheidung
psychosoziale Rückkhersaspekte
Modell eines Kulturschocks nach dem Rückkehr
Rückkehr zweiter Generation der Migranten
Modul 5. Multikulturelle Kommunikationsfertigkeiten
5.1 Konsequenzen kultureller Differenzierung
Erarbeitung eigenes Verstehens vom Kulturbegriff
Kulturdefinition – Vielfältigkeit der Begriffe
Bestandsteile der Kultur
Einfluss der Kultur auf verschiedene Lebensbereiche
5.2 Multikulturelle Kommunikation
Erfahrung der Kultursverschiedenheit
praktische Aspekte der multikulturellen Kommunikation
Egozentrismus und Ethnozentrismus/Xenophobie
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
Emotionen in der Kommunikation
5.3 Kulturverschiedenheit – Konflikte und ihre Lösung
Aspekte der Kultur nach Hofstede
Aspekte der Kulturunterschiede nach Gesteland
praktische Űbungen zur Theorien von Hofstede und Gesteland
kulturelle Ursachen von Konflikten - praktische Űbungen
Konflikte und Emotionen
Lösung von kulturbedingten Konflikten
Analyse der eigenen Kulturaspekte
eigene Kultur und derer Merkmale als potenzielle Probleme für VertreterInnen anderer Kultur
221
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.1 Schulungsstandarden
Modul 6. Arbeitsethik mit Migranten und Flüchtlingen
6.1 Ethik in der Arbeit mit Migranten und Flüchtlingen
Probleme und Schwierigkeiten der Migranten und Flüchtlingen – Sensiblisierung der TeilnehmerInnen
Empathie in der Arbeit mit Migranten und Flüchtlingen
Situation der Migranten und Flüchtlingen in Flüchtlingsheimen – richtige Analyse und
Diagnose
psychologische Schwierigkeiten, „erlernte Ratlosigkeit“/Passivität
222
DE
6.2 Von Etnozentrismus bis Etnorelativismus
soziale- und ökonomische Probleme der Migranten und Flüchtlingen
kulturelle Probleme der Migranten und Flüchtlingen
Konfliktmanagament in der multikulturellen Hinsicht
Konfliktlösungsstrategien
Kontakte und Kommunikation mit Migranten
Kommunikationsbarrieren
Fragenformulierung
Kommunikation in einer Fremdsprache
Rolle des Dolmetschers
Interview mit Flüchtlingen und Migranten - Beobachtung
Interviewverlauf – positive und negative Verhaltensweisen
6.3 Diskriminierung und antidiskriminierende Maßnahmen
TeilnehmerInnen werden sich bewusst, wo sich bei ihnen Toleranz endet
Vorurteile und Stereotype- wie sie funktionieren
Beziehungen: Minderheit-Mehrheit
Macht
Vorurteil als Lebenseinstellung
Lebenseinstellung – drei Aspekte
„selbsterfüllende Prophezeiung“
Entstehung der Stereotype
Stereotype und Vorurteile in der Gesellschaft
antidiskriminierende Methoden in der Arbeit mit Migranten
223
2. Schulungsmaterialien für
Verwaltungskräfte
2.2 Bildungspakete
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Migrationstypen und – arten
224
DE
Grunddefinitionen
Emigrant, Immigrant, Remigrant
Herkunftsland, Aufnahmeland
Transitland, Zielland
Innen- und Außenmigration
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Migrationsursachen
Zeitdauer der Migration
Definition von Migration
Migration - eine relativ dauerhafte Veränderung vom Aufenthaltsort von einzelnen Personen
und Menschengruppen.
Emigrant – eine Person, die einen gegebenen Ort verlässt.
Immigrant – eine Person, die an einen Ort ankommt.
Remigrant – eine Person, die ihr Land verlassen hat, und sich nach vielen Jahren des Lebens im
Ausland für die Rückkehr entschied.
Herkunftsland – Herkunftsland eines Migranten. Das Land, aus dem der Migrant wegfährt.
Aufnahmeland – Migrantenaufnahmeland. Das Land, in das der Migrant ankommt.
Transitland (Durchgangsland) – Ein Land, durch welches der Migrant fährt (unterwegs zum Zielland). Manchmal bleiben die Migranten länger im Transitland, sie wollen dort aber nicht dauerhaft wohnen.
Zielland – Das Land, in das sich die Migranten begeben. Das Land, in dem sie beabsichtigen zu
wohnen.
Migrationsarten
Teilung im Bezug auf:
Zeitdauer
Freiwilligkeit
Legalität
Planung
Zeitdauer der Migration
kurzfristig (einige Wochen, Monate)
langfristige (einige Jahre)
feste (mehrere Jahre)
Freiwilligkeit der Migration
Migrationen:
freiwillige
zwanghafte
Legalität der Migration
Migrationen:
legal
illegal
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Migrationsursachen
ökonomisch
politisch
ökologisch
gesundheitlich
familiär
erzieherisch
u s w.
Innen- und Außenmigration
Außenmigration: außerhalb der Landesgrenzen.
Innenmigrationen: innerhalb eines Landes.
Migrationen in Europa und in der Welt
Migrantenzahl in der Welt
185-195 Millionen Ca. 3% Weltpopulation
Migrationsrichtungen in der Welt
die USA
Canada
Russland
Saudi-Arabien
Deutschland
Australien
die Ukraine
Pakistan
Frankreich
Großbritannien
Indien
Iran
IOM - International Organization for Migration
Gegründet (unter einem anderen Namen) im Jahre 1951. Am Anfang hat sie Migranten in Europa
geholfen. Sie hilft jetzt über 12 Millionen Migranten in der ganzen Welt.
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
Russland
die Türkei
Griechenland
Portugal
Polen
Großbritannien
Tschechien
Irland
Italien
Deutschland
Spanien
die USA
„Absender” Regionen
Oblast Odessa 54%
Oblast Transkarpatien 12%
Autonome Republik Krim 8%
Oblast Lwiw 8%
Oblast Charkiw 4%
Oblast Donezk 2%
Oblast Ternopil 2%
225
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Immigranten in der Ukraine
Länder der ehemaligen Sowjetischen Republik
GUS Länder (Abchasien, die tatarischen Völker,
Aserbaidschan, Armenien, Tschetschenien)
Afghanistan
Bangladesch
China
Indien
226
DE
Iran
Pakistan
Somalia
Sri Lanka
Vietnam
Mit Migration verbundene Rechtselemente
Ausreise Möglichkeiten
Übertretung der Grenze
Aufenthalt im Transitland
Aufenthalt im Zielland
Migrationen im Gesetzgebung der EU
Ausreise Möglichkeiten
Jedes Land bestimmt die Regeln des Verlassens von seinen Bürgern
Vom Verbot der Landesverlassen bis zur vollen Freiheit
Dokumente, die zum Wegfahren berechtigen
Grenzübertretung
abhängig von der Politik des eigenen Landes und des Ziellandes
legal und illegal
Aufenthalt im Transitland
Als Etappe unterwegs zum Zielland
Migranten versuchen so kurz wie möglich zu bleiben
Manchmal wandelt das Transitland zu einem Zielland um
Aufenthalt im Zielland
Jedes Land verwendet eine andere Politik den ankommenden Migranten gegenüber.
Abhängig von der Politik kann der Aufenthalt:
legal
illegal
am Anfang legal dann illegal
am Anfang illegal dann legal
Legalität des Aufenthaltes hat eine große Bedeutung für den psychischen Zustand eines Immigranten, sowie für seine persönliche und berufliche Entwicklung.
Migration in der Gesetzgebung der EU
Politik der Immigrationskontrolle
Politik den Migranten gegenüber
Direktiven der EU
je länger ein Ausländer in einem gegebenen Land bleibt, desto mehr Rechte hat er
Grundlage zur Gewährung des Residentenstatuses: stabile, regelmäßige und ausreichende
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Gehälter, Besitz einer Krankenversicherung, Beteiligung an den Integrationsprogrammen
Recht zur Familienverbindung (gilt für einen Ehemann-eine Ehefrau und minderjährige
Kinder)
Dublin Konvention
Garantie, dass jeder Asylantrag durch ein dafür verantwortliches Land geprüft wird, und
Vergewisserung, dass jeder nächste Antrag in einem anderen Land der EU unmöglich
wird
alle Länder der EU, die den Asylantrag erörtern, müssen dieselben Rechtgrundlagen anwenden, nach denselben Normen und Standarten handeln.
Schengenzone
Regel des freiwilligen Durchflusses von Personen
keine Kontrolle an inneren Grenzen der Zone
größere Kontrolle an äußeren Grenzen der Zone
gemeinsame Politik den Migranten gegenüber
Wer sind die Flüchtlinge?
Ursachen von der Emigration
Definition eines Emigranten nach Genf Konvention
UNHCR –Ziele und Tätigkeiten
Rechte und Pflichten eines Emigranten
Emigrantenstatus
innere Emigranten
Emigrantengeographie
Ursachen der Emigration
Lebensbedrohung
Gesundheitsbedrohung
Freiheitsbedrohung
Definition eines Emigranten nach Genf Konvention
Emigrant – eine Person, die infolge einer begründeten Befürchtung vor einer Verfolgung wegen
seiner:
Rasse,
Religion,
Nationalität,
Angehörigkeit zu einer bestimmten sozialen Gruppe
wegen politischer Anschauungen
außerhalb der Grenzen ihres Landes bleibt, dessen Bürger sie ist, und kann nicht, oder will nicht
wegen dieser Befürchtungen den Schutz dieses Landes verwenden.
Genf Konvention vom Jahre 1951
Die Konvention bildete die erste richtige internationale Verständigung, die wichtigste Aspekte
vom Emigrantenleben umfasste. Sie nennt allgemein die Rechte eines Emigranten, wie Freiheit
des religiösen Praktiken, Freizügigkeit, Recht zur Beschäftigung, Bildung, Zugang zu Reisedokumenten. Gleichzeitig nennt sie Plichten eines Emigranten dem aufnahmeland gegenüber.
227
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Grundsätzliche Vorschrift der Konvention sieht voraus, dass die Emigranten zum Land, in dem
sie Verfolgungen befürchten, nicht umkehren oder entlassen werden können.
UNHCR
Das Ziel von UNHCR ist den Emigranten die Sicherheit in dem Aufnahmeland zu garantieren sowie die Unterstützung seiner Behörden in der Realisierung dieser Aufgabe. Das Amt vom Hohen
Kommissar sucht Weisen, wie man den Emigranten im Lebensbeginn durch Integration mit der
lokalen Gesellschaft oder freiwilligen Rückkehr in die Heimat helfen kann. Wenn das unmöglich
ist, dann durch sie Siedlung in Drittländer.
228
DE
Wer verleiht einen Emigrantenstatus?
Ein Emigrant ist ein Emigrant, unabhängig von der formellen Anerkennung. Landesbehörden
bestimmen Prozeduren – gemäß des örtlichen Rechtsystems, die der Bestimmung der rechtlichen Situation von der Person dienen, die sich um den Emigrantenstatus bewirbt. Dabei auch
ihre Rechte und Hilfenbereich.
Verleihung von Emigrantenstatus
Personen, die sich um Emigrantenstatus bewerben, müssen zeigen, dass ihre Befürchtung vor
Verfolgungen begründet ist. Die Ausnahme ist die Situation einer gemeinschaftlichen Verleihung vom Emigrantenstatus ganzer Personengruppe, so wie im Fall von Massenflüchte, die
durch ethnische Säuberung oder andere Aktionen gegen bestimmte Menschengruppen verursacht wurden.
Absage der Verleihung vom Emigrantenstatus
Personen, die keinen internationalen Schutz brauchen (anhand gerechter Prozeduren), sind in
einer ähnlichen Situation, wie die Ausländer, die sich illegal in einem gegebenen Land aufhalten.
Sie können also deportiert werden. UNHCR spricht dafür aus, dass die Person vor der Deportationsentscheidung, der den Emigrantenstatus nicht gegeben worden ist, Recht zur nochmaligen
Überprüfung ihres Antrages hätte.
Vorläufiger Schutz
Vorläufiger Schutz – ist eine Lösung, die für die Länder vorgeschlagen wird, in denen ein
plötzlicher Masseneinfluss von Emigranten vorgekommen ist. Es ist eine Übergangsform des
Schutzes, welche dauerhafte Lösungen ersetzt werden sollen. Länderbehörden, die den vorläufigen Schutz verwenden, vermeiden die Notwendigkeit der Überprüfung von individuellen Angelegenheiten der Personen, die wegen des Heimkrieges oder allgemein verwendeter
Gewalt fliehen.
Die geschützten Personen, nach Genf Konvention, sind Emigranten. Vorläufiger Schutz kann abgeschafft werden, wenn die Rückkehr in den Wohnort sicher wird.
Emigrantenrechte
Jeder Emigrant hat ein Recht zu einem sicheren Unterkunft. Länder können die Emigranten
nicht entlassen und sie mit Gewalt entfernen, dort, wo es ihnen irgendwelche Gefährdung bedrohte. Keine Emigrantengruppe darf diskriminiert werden. Die Länder sollen den Emigranten,
die Verwendungsmöglichkeit von sozialen und ökonomischen Rechte zumindest in dem Grade
zu garantieren, die von Ausländern mit einer festen Aufenthaltskarte in dem Land verwendet
werden.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Einem Emigrant werden also grundsätzliche Bürgerrechte garantiert, so wie: Anschauungs- und
Siedlungsfreiheit, und einen Schutz vor Folterung und vor erniedrigendem Behandeln. Die Länder werden verpflichtet, mit UNHCR mitzuarbeiten. Die Länder sollen die Familien aufnehmen,
denen einen vorläufigen Schutz gewährt wurde, mindestens deren Ehemänner (Ehefrauen) und
minderjährige Kinder.
Jeder Emigrant soll einen Zutritt zur Gesundheitsfürsorge haben. Jeder erwachsene Emigrant
soll ein Recht zum Arbeitsaufnahme haben. Keinem Kind-Emigranten kann die Möglichkeit zum
Schulbesuch entnommen werden. In bestimmten Situationen, so wie in Massenemigrantenwelle, können die Länder, die den Schutz anbieten, manche Rechte beschränken, z.B.: Umsiedlungsfreiheit, Arbeitszutritt, oder entsprechende Bildungsmöglichkeiten für alle Kinder.
Schutzrecht für Frauen, die sich den sozialen Begrenzungen nicht unterordnen wollen
Personen, die vor ernsthaften Diskriminierung oder vor einem anderen unmenschlichen Behandel und Verfolgung wegen der Absage von der Unterordnung strengem Sittenkodex fliehen,
haben Gründe, um sich um einen Emigrantenstatus zu bewerben.
Die Verfolgung kann z.B.: eine sexuelle Gewalt sein.
Verfolgung ist eine Diskriminierung, die besonders schädige Konsequenzen hat. Die Frau, die
eine Attacke wegen Ablehnung des traditionellen Bekleidung befürchtet, oder selbst einen
Ehemann auswählen möchte und ein unabhängiges Leben führen will, kann eine Emigrantin
werden. Die Frauen, die eine rituelle Verletzung vom geschlechtlichem Organen befürchten,
können auch einen Emigrantenstatus bekommen.
Emigrantenpflichte
Emigranten haben auch einige Pflichte. Besonders sollen sie Rechte und Regeln des Landes respektieren, in dem sie einen Schutz bekamen.
Schutzrechtverlust
Personen, die an Kriegsverbrechen und an einem ernsthaften Verstoß von internationalen Menschenrechten und Normen des humanitären Rechtes – darin Völkermord teilnahmen, verloren
das Recht zum Schutz und zur Hilfe, die den Emigranten zustehen. Die Person, die solcher Tätigkeiten verdächtigt wird, soll keinen Schutz als Emigrant bekommen.
Schutzrecht verliert auch eine solche Person, die eine Streittätigkeit gegen ihr Herkunftsland
aus dem Land fortsetzt, in dem sie sich um einen Emigrantenstatus bewirbt. Kein Soldat kann
Emigrant werden.
Genf Reisedokument – sogenannter Genf Pass
Es ist ein Dokument, das den Emigranten in dem Aufnahmeland gegeben wird.
Das Dokument lässt sie zur Grenzübertretung, zum Reisen in andere Länder und zum dortigen
Bleiben für eine bestimmte Zeit.
Regulation Dublin II
bestimmt, welche der EU Ländern verantwortlich für die Antragserörterung vom Emigrantenstatus sind, um das Antragsstellen von einer Person gleichzeitig in vielen Ländern zu vermeiden. Der Emigrant bekommt den Emigrantenstatus, in dem Land, in welchem er den Antrag
abgelegt hat.
229
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Innenemigranten
IDP –internally displaced persons
Innenemigranten müssen ihre Häuser aus denselben Gründen verlassen, wie Emigranten, sie
übertreten aber die Grenzen nicht, die als international betrachtet werden. Aus diesem Grund
dürfen sie nicht ganzheitlich die Hilfe von UNHCR verwenden. Die Innenmigrantenzahl (20-25
Millionen) ist grösser als die Zahl von „normalen” Emigranten.
230
DE
Aus welchen Ländern kommt die höchste Zahl der Emigranten?
Afghanistan
Irak
Sudan
Kolumbien
Demokratische Republik Kongo
Somalia
Vietnam
Welche Länder nehmen die meisten Emigranten auf?
Pakistan (2 Millionen Emigranten)
Syrien (1 Mil.)
Iran (900 Tausend)
Deutschland (600 Tausend)
Jordanien (500 Tausend)
Tansania (430 Tausend)
Ökonomie der Migration: individuelle und soziale Perspektive
dualer Arbeitsmarkt
„3D Jobs”
Transfer der Gehälter
Migrationsfolgen für die Wirtschaft des Aufnahmelandes
Migrationskonsequenzen für das Herkunftsland
Dualer Arbeitsmarkt
Die Teilung des Arbeitsmarktes in „Kapital-” und
„Arbeitnehmerarbeitsmarkt”
Kapitalarbeitsmarkt: höhere Gehälter, größere Sicherheit, bessere Perspektiven, höhere
Qualifikationen. Hauptsächlich für die Bürger eines gegebenen Landes.
Arbeitnehmerarbeitsmarkt: niedrigere Gehälter, kleinere Sicherheit, schlechtere Perspektiven, niedrigere Qualifikationen. Hauptsächlich für die Migranten.
„3D Jobs” – Dirty, Dangerous, Demeaning
schmutzig, gefährlich, erniedrigend. Eine solche Degradation vom sozialen Status verursacht
das Mindern der Selbstbeurteilung und beeinflusst nachteilig die psychische Gesundheit.
Stress mit dem Arbeitsplatz verbunden:
Kommunikationsbegrenzung (Sprach- und Kulturbarriere)
Unkenntnis der Arbeitsgestaltung
Arbeitsstelle unterhalb Qualifikationen
keine soziale Unterstützung
Arbeitsstelle gemäß der Qualifikationen, aber Gehälter niedriger als bei heimischen Arbeitern
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
„schwarze“ Arbeit – „weiße” Arbeit
„schwarze“ Arbeit
es ist eine illegale Arbeit. Der Arbeitgeber unterschreibt mit dem Arbeitnehmer keinen Vertrag,
er bezahlt keine Versicherungen, so wie keine Steuer. Im Falle eines Konfliktes hat der Arbeitnehmer keine Möglichkeiten, um seine Rechte vollzustrecken (z.B.: wenn der Arbeitgeber ihm
keinen Lohn auszahlt). Der Arbeitnehmer hat auch keine Möglichkeit dem nächsten Arbeitgeber
zu beweisen, dass er beschäftigt worden ist.
Typische Schwierigkeiten der Arbeiter, die illegal arbeiten: kleinere Gehälter, als vereinbart, Auszahlungsverzögerungen, manchmal – keine Auszahlung. Ernsthafte Schwierigkeiten im Falle
von einem Unfall bei der Arbeit – die Heilungskosten muss dann der Arbeitnehmer tragen.
„weiße” Arbeit
also die legale Arbeit. Ein Arbeitnehmer und ein Arbeitgeber unterschreiben einen Vertrag, der
den Arbeitsbereich, Zeitausmaß und Lohn bestimmt. Es gibt verschiedene Arten von Arbeitsverträgen. Meistens wird der erste Vertrag, den der neue Arbeitnehmer bekommt, für eine Probezeit (gewöhnlich 3 Monate) unterschrieben. Nach dieser Zeit unterschreibt der Arbeitgeber
einen nächsten Vertrag, wenn er mit dem Arbeiter zufrieden ist. Es gibt Verträge für eine bestimmte und unbestimmte Zeit.
Der Arbeitnehmer wird vom Recht geschützt. Wenn er keinen Lohn bekommt, oder wenn seine Rechte angetastet werden, kann er sich auf das Gericht oder an andere zum Arbeiterschutz
gebildeten Institutionen berufen. Der Arbeitnehmer hat eine Versicherung. Im Falle von einer
Krankheit trägt er keine Kosten.
Folgen der Migration für die Wirtschaft des Aufnahmelandes
Migranten tragen zum Produktionsanstieg von Gütern und Dienstleistungen bei. Migranten tragen zum Preissenken von Gütern und Dienstleistungen in dem Aufnahmeland bei. Migranten
erfüllen Lücken in der Wirtschaft von Aufnahmeländern. Sie üben sowohl Arbeiten aus, die hohe
Qualifikationen, als auch niedrige Qualifikationen verlangen.
Konsequenzen der Migration für das Herkunftsland
Minderung der Bewohnerzahl
Störung vom Altersstruktur der Bevölkerung (fahren hauptsächlich junge Menschen weg)
Verlust der Beziehungen in der Familie
Kulturveränderungen in lokalen Gesellschaften
Soziales Kapital
Netz der sozialen Kontakten, Korrelation der Menschen und gegenseitige Hilfe. Netz verbindet
Vertrauens-, Loyalität- und Solidaritätsverbindungen. Wegen der Migration verliert das Herkunftsland das soziale Kapital.
„Gehirndränage” (brain drain)
Verlust gebildeter Personen von dem Herkunftsland. Das sind nicht nur Personen, die Universitäten, Hochschulen abgeschlossen haben, sondern auch Personen, die kreativ, selbständig,
unternehmungslustig, mit eigener Initiative. Ihre Ausbildung und Fertigkeiten sind für die Entwicklung des Landes wichtig.
231
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
„Fürsorgedränage” (care drain)
Verlust der Personen von dem Herkunftsland, die für andere sorgen. Es sind vor allem Frauen,
die als Kinder-, Behinderte-, alte Menschen Pflegerinnen, Krankenschwestern u s w. arbeiten.
Differenzierung der Einkommensquellen
Familien schicken eine Person (Vertreter der Familie) zur Arbeit im Ausland. Der Rest der Familie
bleibt in dem Land.
232
DE
Transfer der Gehälter
Die Gehälter von Migranten werden in das Herkunftsland geschickt. Die Transfer werden eine
Hauptquelle des Einkommens für die Familien, die in dem Herkunftsland bleiben. Das geschickte Geld wird für das tägliche Leben, den Einkauf von einer Wohnung oder einem Haus, die Einrichtung und Renovierung, Bildung der Kinder, Investitionen, usw. benutzt.
Neue Erscheinungen im Migrationsbereich
„Migrationszeitalter”
Letzte Jahrzehnte vom 20sten Jahrhundert - das ist die Zeit von intensiven Migrationen.
Mindestens 175 Millionen Menschen halten sich außerhalb ihres Landes auf.
Migrationsnetz
interpersonelle Beziehungen, die Migranten, ehemalige Migranten und zukünftige Migranten verbinden
sie werden auf Verwandtschaft, Freundschaft, gemeinsame Herkunft gestützt
sie verringern soziale, ökonomische und emotionale Kosten der Migration
Transnationalismus
Migranten funktionieren in zwei Räumen gleichzeitig:
im Herkunftsland
im Aufnahmeland
Dabei helfen die modernen Technologien und billiger Transport. Duale Nationalität der Migranten.
Frauen-Migrantinnen
Immer mehr Frauen nehmen an Migrationen teil.
Immer mehr von ihnen migrieren selbständig.
Migrant trafficing
so genannter „Schmuggel” von Menschen, Transport der Migranten Illegaler Migrationsweg,
während dessen Gesundheit und Leben der Migranten gefährdet wird. Profiten haben dabei die
organisierte Verbrechergruppen.
Motivationen und Entscheidung über die Migration
Verschiedenheit der Migrantenmotivationen
politisch
religiös
ökonomisch
Suche nach Abenteuer
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
persönliche Ursachen
usw.
Rationalität der menschlichen Entscheidungen
Kalkulierung von Verlusten und Gewinnen
Entscheidungstreffen von einzelnem Migranten oder von ganzem Haushalt
Migranten ziehen in die Orte um, wo es mehr Arbeitsplätze und höhere Gehälter gibt
wichtig ist nicht nur, die Höhe der Gehälter, sondern auch soziale und gesundheitliche
Versicherung und Entwicklungsperspektiven usw.
Theorie push-pull
Lebensbedingungen im Herkunftsland zwingen Menschen zur Migration in andere Länder, wo
die Lebensbedingungen besser sind.
Faktoren „push” i „pull”
Faktoren push (hinausdrängend): Not, Arbeitslosigkeit, schlechte politische Situation, usw.
Faktoren pull (anziehend): Arbeitsplätze, Gesundheitsfürsorge, stabile politische Situation usw.
Informationen, die für Migranten zugänglich sind
Migrationsrecht, Legalität des Aufenthaltes
Beschäftigungschancen und Höhe der Gehälter im Herkunftsland und im Aufnahmeland
rechtliche Aspekte in dem gegebenen Land
aktuelle ökonomische und politische Situation im Aufnahmeland
Informationen, die das Klima betreffen
Informationen, die für Migranten unzugänglich sind
Schicksalsereignisse, die nicht zum Voraussehen sind (Krankheit, Unfall, Diebstahl usw.)
Fehlinformationen, die von anderen Migranten bekommen wurden
Personenzahl, die Arbeit an einem gegebenen Ort und Stelle (und Zeit) sucht
reale Höhe der Gehälter und Kosten vom Unterhalten
Adaptationsprobleme der Migranten
Migration verursachte Veränderungen
psychische und physische Belastungen, Stress
Verlust von bisherigen Weisen des Zurechtkommens
Begriff des Kulturschocks
Verlauf des Kulturschocks
Migration verursachte Veränderungen
Veränderungen in physischer Umgebung
Veränderungen in sozialer Umgebung
Veränderungen in psychischem Funktionieren
Veränderungen in physischer Umgebung
Klima, Ernährungsinhalt, Mikroorganismen, chemische Substanzen in der Umgebung, Tagesrhythmus, Bilder, Klänge, Gerüche, Geschmäcke, Tastsinn...
233
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Veränderungen in sozialer Umgebung
Von einer Kulturselbständigen und zuständigen Person, verändert sich der Migrant zu einem
„Schüler“, der um Hilfe in einfachsten Sachen bitten und sich auf fremde Personen verlassen
muss. Er wird von der neuen Umgebung als eine unselbständige, infantile, verzogene Person
betrachtet usw.
Notwendigkeit der Entdeckung von sozialen Lebensregeln im neuen Land (Regeln von jedem
Element der Kultur).
234
DE
Veränderungen in psychischem Funktionieren
Veränderungen in der physischen und sozialen Umgebung verursachen einen Psychologischen
Stress. Bisherige Verteidigungsmechanismen werden nicht mehr aktuell. Der Migrant empfindet neue Emotionen: Sehnsucht, Machtlosigkeit, Scham, Angst, Gefühl von Sicherheitsmangel,
Verringern von eigenem Wertgefühl, Mangel an Kontrollegefühl.
Stress
psychische und physische Belastung Die Ursache des Stresses ist der Mangel an Gleichgewicht
zwischen Milieuforderungen und Beständen gegebener Person. Der Verlust von bisherigen
Weisen des Zurechtkommens (in der neuen Umgebung werden bisherige Weisen nicht mehr
entsprechend und unwirksam).
Kulturschock
starker Stress, der in der Situation eines Kontaktes mit Kulturverschiedenheit vorkommt. Der
Schock ist meistens unerwartet, gewaltsam, und kurzlebig... Der Kulturschock ist aber langlebig
und hat einen kumulativen Charakter. Kulturschock fasst das psychische, physische und soziale
Funktionieren eines Menschen um. Es ist ein Ergebnis von schweren Änderungen, die von Migration verursacht wird. Er bringt negative Emotionen ein, die das Selbstgefühl und den Einfluss
auf das Funktionieren des Menschen verschlechtert.
Ergebnisse vom Kulturschock
Verlust
Unsicherheit
Depression
Unruhe
Machtlosigkeit
interpersonelle Konflikte (Wut, Hass)
Gesundheitsprobleme und somatische Störungen
Zwei Strategien vom Selbstzurechtkommen
1. Aufnehmen von ethnozentrischer Haltung, also Verhaltensinterpretation anderer Menschen aus der Perspektive von Normen eigener Kultur
2. Aufmerksame Beobachtung von Interaktionen zwischen „Eingeborener“. Vorsichtiges
Schlussfolgerungsherausziehen und Nachahmungsproben.
Verlauf eines Kulturschockes
Modell „U”
Am Anfang ist der psycho-physische Wohlstand eines Migranten am höchsten, dann wird er
verringert und nach einiger Zeit kehrt er zum Ausgangsniveau zurück.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Phasen des Modells „U”
Flitterwochen - Schwierigkeiten sind unfühlbar, wenn auch der Migrant sie bemerkt, behandelt er sie mit Humor und sieht sie als ein Teil der „Exotik“ einer fremden Kultur. Ihre
Zeitdauer hängt von den Beständen der Migranten ab.
Beobachter – Migrant fühlt sich immer noch kein Teil der umfassenden Welt. Er beobachtet sie mit Distanz und versucht einen Schlüssel zu ihrem Verständnis zu finden.
Teilnehmer - Migrant versucht einfach zu überleben und möglichst wirksam seine Bedürfnisse zu befriedigen und wachsende Defiziten zu ergänzen.
Kulturschock – alle unangenehme Erscheinungen verstärken sich. Sie werden mit psychischer und physischer Belastung verbunden, so wie Krankheiten, Depression, Nervosität,
oder Risikoverhalten.
Gesundwerden – Migrant beginnt langsam sein Leben zu organisieren, was ihm das Sicherheitsgefühl erhöht. Er beurteilt mehr rationell seine Möglichkeiten und stellt Ziele. Er
kann um sich herum neue Bestände zur Verwendung identifizieren.
Meisterschaft – Migrant beginnt die Kultur des Aufnahmelandes zu verstehen und beherrscht Kulturkompetenzen, die ihm effektives Funktionieren ermöglichen.
Phasen des Kulturschockes
1. „Touristische” Phase
2. Desorientierung, die wegen der Kulturunterschiede verursacht wird
3. Wende und Beginn des Rückkehres zum Wohlstand
4. Stabilisation von Emotionen, Erfahrung von positiven und negativen Aspekten der neuen Kultur
5. Bildung von zwei- oder Mehrkulturidentität
Akkulturation
psychologischer Akkulturationsvorgang
Akkulturationsstrategien
Konsequenzen der Aufnahme von einzelnen Strategien
Marginalisierung als Misserfolg der Migration
Rolle der Aufnahmegesellschaft im Akkulturationsvorgang
Erscheinung des sozialen Ausschlusses
Adaptation –was ist das?
Adaptation zum Milieu – es ist das Besitzen von Eigenschaften (anatomischen, physiologischen,
behavioralen), die das Überleben in einem gegebenen Milieu ermöglichen.
Adaptationsstörungen
Sie kommen in der Adaptationszeit zur neuen Lebenssituation vor.
Symptome:
Spannen, Unruhe, Angst
Grämen, Depression
Emotionalen Schwankungen
Gefühl von Nichtzurechtkommens, Unfähigkeit der Planung und Entscheidungstreffen
Ersatzverteidigungsmechanismen
psychosomatische Symptome, Risikoverhalten (Autofahren nach dem Alkoholverzehr, Schlägereien, sexuelle Risikoverhalten), psychoaktive Substanzen (Drogen, Medikamente).
235
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Psychologische Akkulturation
psychologische Akkulturation – es ist die Adaptation zum neuen Kulturmilieu, dadurch dass
man Normen, Werte und Verhaltensschemen annimmt, die typisch für die neue Kultur sind. Im
Kontakt mit der Kulturverschiedenheit werden unterschiedliche Akkulturationsstrategien ausgewählt.
236
DE
Zwei Kulturen
Heimische Kultur des Migranten und Kultur des neuen Landes – beide sind ein Teil des Lebens.
Im Akkulturationsvorgang werden Anschauungen des Migranten den zwei Kulturen gegenüber
ausgedrückt.
Akkulturationsstrategien
Akkulturationsstrategien – das sind die Weisen des Zurechtkommens mit der Dualität der Kultur, heimischer und neuer. Sie bestehen auf Rechterhaltung oder Ablehnung der gegebenen
Kultur.
Akkulturationsstrategien nach Berry
1. Integration
2. Separation
3. Assimilation
4. Marginalisierung
1. Integration
es ist eine Verbindung von Elementen beiden Kulturen. z.B.: sehr gutes Kenntnis von zwei Sprachen, Kenntnis der Vertretern von beiden Kulturen, Feiern der Feste der beiden Kulturen, Übergeben den Kindern die Werte der beiden Kulturen als auch die Kenntnis der beiden Sprachen.
Integration – Konsequenzen
Entscheidung, aus welcher Kultur die Weisen des Zurechtkommens zu nehmen, ist von der Situation abhängig. Integration ist eine optimale Strategie für ein gesundes Funktionieren des
Individuums in der Gesellschaft.
2. Separation
es ist das Aufrechterhalten der heimischen Kultur und Begrenzung zum Minimum der Kontakte
mit neuer Kultur und ihren Vertretern z.B.: keine Kenntnis oder schwache Kenntnis der neuen
Sprache, Bekanntschaften nur unter Migranten aus eigenem Land, Erziehung der Kinder gemäß
der heimischen Kulturwerten.
Separation – Konsequenzen
es ist ein Wille zum Aufrechterhalten vom traditionellen Lebensstil und Verteidigung von traditionellen Werten. Die neue Kultur wird als minderwertiger behandelt. Die Ursache kann eine
unfreundliche Weise der Betrachtung von Ankömmlingen und eine niedrigere Beurteilung ihrer
Kultur von der Gesellschaft sein.
3.Assimilation
Ablehnung heimischer Kultur und Aufnahme neuer Kultur z.B.: Anwendung im Privatleben der
neuen Sprache, Kinder werden die Muttersprache nicht gelernt, keine Kontakte mit anderen
Migranten aus der Heimat.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Assimilation – Konsequenzen
Verursacht von der Wille, einen guten Status in der Gesellschaft zu erreichen, die widerwillig zu
Andersartigkeit ist.
Sie führt zum Verlust von Stabilitätsgefühl und – paradox – sie erschwert das Eintreten der Person in eine Gesellschaft.
4. Marginalisierung
Ablehnung heimischer Kultur und keine Aufnahme von neuer. z.B.: es werden Feste sowohl einer Kultur, als auch anderer Kultur nicht gefeiert, Begrenzung von sozialen Kontakten, die Werte
von heimischer Kultur werden den Kindern nicht übergegeben, sie werden auch bei dem Kennenlernen neuer Kultur nicht unterstützt.
Marginalisierung – Konsequenzen
Sie kann durch den Kontaktverlust mit eigener Gruppe und Abneigung neuen Kontakten verursacht werden. Sie führt zum Isolierungsgefühl und Identitätsverlust. Als Folge können psychische Störungen und verbrecherisches Verhalten aufkommen.
Akkulturationsstrategien – Tabelle
Heimische Kultur
Aufnahmekultur
Ja
Ja
Integration
Assimilation
Nein
Separation
Marginalisierung
Nein
Akzeptation eigener Kultur
Eine wichtige Ursache der Migration ist ein Mangel an Akzeptation von verschiedenen Elementen eigener Kultur – was dann? Wichtig ist es, einen Migranten im Schema seiner Kultur nicht
hineinzuzwängen wenn er sie als Ganze oder auch zum Teil nicht akzeptiert.
Rolle der Aufnahmegesellschaft im Akkulturationsvorgang
Die Auswahl von Akkulturationsstrategien ist eine Resultante von zwei Faktoren:
Entscheidung eines Immigranten
Weise, auf welche die Umgebung auf ihn reagiert
Erscheinung des gesellschaftlichen Ausschlusses
es ist ein Gegensatz von Integration. Meistens ist ein Effekt von einer Diskriminierung, die mit
der Kultur-, ethnischen Herkunft, Behinderung usw. verbunden ist. Konsequenz vom gesellschaftlichen Ausschluss ist Armut, gegenseitige Feindschaft, Ausschluss vom Bildungszutritt,
von gesundheitlicher Fürsorge, usw.
Hilfeleistung für Personen, die kulturell anders sind
Was ist das Grundziel? Hilfe für diese Personen, damit sie in der neuen Gesellschaft auf solchem
Niveau Funktionieren können, wie sie in heimischer Gesellschaft erreicht haben.
Rückkehrkulturschock
ferne Konsequenzen der Migration
Ursachen des Misserfolges der Migration
237
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Faktoren, die die Entscheidung über die Rückkehr beeinflussen
psycho-soziale Aspekte der Rückkehr
Modell von Rückkehrkulturschock
238
DE
Ferne Konsequenzen der Migration
für die Generation
für die nächste Generationen
Verlust von Kulturfertigkeiten (hängt von Akkulturationsstrategien ab)
Akkulturation in dem neuen Land
Lockerung von gesellschaftlichen Verbindungen im Herkunftsland
„Kulturversteinerung”
inaktuelles Kulturwissen von dem Herkunftsland
sie wird u.a. verursacht durch:
Mangel an Kontakt mit gegenwärtiger Kultur des Landes
Mangel an Informationen über Wandlungen, zu welchen dort gekommen ist
Mangel an Kontakt mit neuen Emigranten aus dem Land
Dritte Generation
Die erste Generation von Emigranten empfindet deutlich Adaptationsprobleme im neuen Land.
Die zweite Generation sondert sich von der Tradition der Eltern ab. Erst die dritte Generation
kann ohne Komplexe Traditionen beider Länder verbinden.
Rückmigrationen
konservativ
innovativ
Migrationsmisserfolg
in Pension gehen
Ursachen des Migrationsmisserfolges
nicht entsprechende Erwartungen
Nichtvorbereitschaft zur Migration (Sprach-, Kulturkenntnis, Bekannte, Bestände)
Persönlichkeitsbedingungen
Diskriminierung und Intoleranz im Aufnahmeland
Faktoren, die die Entscheidung über die Rückkehr beeinflussen
Schwierigkeiten mit dem Arbeitsfinden
Arbeit, die mit den Qualifikationen nicht übereinstimmt
Einkommen unter Erwartungen
Familie und Freunde blieben im Herkunftsland
berufliche Perspektive im Herkunftsland (weitere Bildung, Arbeit)
schlechte Beziehungen mit Vertretern der Gesellschaft des Aufnahmelandes
Verwirklichung der Pläne, die mit dem Aufenthalt im Aufnahmeland verbunden waren
wesentliche Veränderungen im Herkunftsland
Psychologische Aspekte der Rückkehr
Angst vor der Beurteilung der Umgebung (Gefühl, das man viele Pläne nicht verwirklichte, die Gründe zum Wegfahren bildeten)
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Schamgefühl, dass man die Erwartungen der Familie und seine eigene nicht verwirklichte
nicht entsprechende Erwartungen, die mit der Rückkehr verbunden sind
Rückkulturschock
Rückkulturschock
Modell „W”
beschreibt einen Readaptionsvorgang zu heimischer Kultur nach einem längeren Aufenthalt im
Ausland. Es verläuft ähnlich zum Kulturschock, aber in kürzerer Zeit und nicht so intensiv.
Rückkulturschock geht daraus hervor, dass die Adaptation zur Aufnahmekultur auf eine so große Weise einen Migranten veränderte, dass er nach der Rückkehr eine Kulturfremdheit im Herkunftsland erfährt.
Sprachkenntnis
Sie kann paradox das Funktionieren erschweren, weil andere Menschen meinen, dass Sprachkenntnis gleich Kulturkenntnis ist.
„Rückkehren” nächster Generationen von Migranten
Identität, die Elemente von beiden Kulturen verbindet, duale Identifikation.
Inaktuelles Kulturwissen vom Herkunftsland der Voreltern.
Rückkehrmotive:
ökonomisch
familiär
politisch/ideologisch
Kultur und Lernen der Kultur
Verschiedenheit der Kulturdefinition
Bestandsteile der Kultur
Beispiele von verschiedenen Kulturdefinitionen
Kultur als Lebensweise, die gemeinsam für eine gegebene Gruppe ist.
Kultur als etwas, was vom Menschen geschöpft wurde.
Kultur als „Software”, die Menschen im Alltag verwenden.
Kultur ist ein System von Werten, Normen und Verhaltensweisen, die für einzelne Gruppen und
Völker charakteristisch sind. Sie werden von Generation zu Generation weitergegeben.
Eisbergmodell
Sichtbare Elemente (bewusst): Architektur, Kunst, Küche, Musik, Sprache...
Unsichtbare Elemente (unbewusst): Geschichte von einer Menschengruppe, ihre Normen, Werte, grundsätzliche Konzeptionen, die Raum, Natur, Zeit betreffen. Mimik, Körpersprache, Strategien von Problemlösungen, Weisen vom Entscheidungstreffen, Geschlechterrollen, Rollen mit
sozialem Milieu verbunden...
Bestandsteile der Kultur
Werte: das, was allgemein als wichtig behandelt wird. Normen: das, was die Richtung vom Verhalten und Entscheidungstreffen zeigt. Verhaltensweisen: Szenarien vom Verhalten in einer gegebenen Situation.
239
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Wie „lernen” wir Kultur?
Unsere soziale Umgebung in Form von naher und nicht so naher Familie, Freunden, Bekannten,
Lehrern, und sogar zufällig getroffenen Menschen, zeigt uns von Anfang an, was man machen
muss, und was absolut unzulässig ist. Das Lernen findet praktisch auf eine unbemerkte Art und
Weise für einen Menschen, der sich entwickelt.
240
DE
Sozialisation
Vorgang, während dessen wir fremde Bedürfnisse kennen lernen und eigene Bedürfnisse und
Gefühle ausdrücken. Wir lernen, wie man mit beiden auf eine befriedigende Art und Weise handelt (sowohl für uns, als auch für die Umgebung).
Familienrolle
ist für den Sozialisationsvorgang am wichtigsten. Kulturunterschiedliche Weisen und Stufen des
Elternengagements in die Kindererziehung. Achtung! Das ökonomische Lebensniveau hat auch
einen wichtigen Einfluss auf die Erziehungsweise der Kinder.
Abhängige und unabhängige Erziehung
abhängige Erziehung – Druck auf Nachgiebigkeit und Gehorsam der Familie gegenüber bei der
Erfüllung von gegebenen Aufgaben. unabhängige Erziehung – Druck auf Erzeugung im Kind eines Unabhängigkeitsgefühls, Glaube an sich selbst und Streben nach persönlichen Leistungen.
Rolle der Bildungssystem
Ein der wichtigsten Faktoren der Sozialisation. Hat einen Einfluss auf das Kind schon ab der Kindergartenetappe – versichert nicht nur die intellektuelle Entwicklung, sondern auch soziale und
emotionale. Bildungssystem und konkrete Schulpraktiken widerspiegeln die Kultur.
Lernstile
Lehrer in amerikanischen Grundschulen wenden sich an einzelne Schüler (sowohl während eines individuellen, als auch während Gruppenunterrichtes). Lehrer in japanischen Grundschulen
wenden sich an Schüler als an eine Gruppe, sogar dann, wenn die Schüler individuelle Aufgaben
machen.
Kultur und individuelle Unterschiede
Menschen teilen Werte ihrer Herkunftskultur, aber sie haben auch einzigartige persönliche Attributen und Erfahrungen.
Kulturmainstream
Nicht jeder teilt die in eigener Gruppe geschätzten Werte oder benimmt sich gemäß Normen.
Jedoch jeder erkennt solche Werte und Normen als charakteristisch für ihre Gruppe.
Multi-kulturelle Kompetenzen
Fertigkeiten, mit denen Hilfe man das Wissen von Verschiedenheiten zwischen Vertretern unterschiedlicher Kulturen bekommt und man wendet das Wissen im Praxis an.
Multi-kulturelle Kommunikation
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
Emotionen in der Kommunikation
Sprachunterschiede
Zwischenmenschliche Kommunikation
Austausch von Wissen, Ideen, Meinungen, Begriffen und zwischenmenschlichen Emotionen.
Multi-kulturelle Kommunikation
Austausch von Wissen, Ideen, Meinungen, Begriffen und Emotionen zwischen Vertretern von
verschiedenen Kulturen.
Spezifik der zwischenkulturellen Kommunikation
Im Vergleich zu innenkulturellen Kommunikation größer wird:
Unsicherheit (sie hat einen Kompetenz- und Erkenntnischarakter)
Unruhe (sie hat einen emotionellen Charakter)
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Egozentrismus – ist eine Neigung zum Weltsehen vom Standpunkt individuellen Normen, Werte, Erfahrungen. Egozentrismus – in der interpersonellen Kommunikation.
Ethnozentrismus – ist eine Neigung zum Weltsehen vom Standpunkt eigenen Normen und Werten eigener Kultur. Ethnozentrismus – in der zwischenkulturellen Kommunikation.
Offenheit in der Kommunikation
Offen zu sein bedeutet auf keinen Fall nicht, dass man seine Privatsphäre offenlegt. Offenheit
heißt bereit zu sein, eine andere Person anzuhören, ohne zu beurteilen und zu benoten. Offenheit setzt das Vertrauen zu anderen Menschen und das Selbstakzeptanz voraus und verringert
das Bedürfnis von Verteidigungsverhalten.
Empathie
Sensibilisierung auf Bedürfnisse anderer Person. Ein Versuch eine andere Person als auch ihr
Gesichtspunkt wohl zu verstehen hilft ein entsprechendes Niveau von Gegenseitigkeit zu gewinnen.
Individualisten nach Triandis
sie haben über sich selbst eine gute Meinung und ein starkes Bedürfnis, um sie auszudrücken. Ihre Arroganz ist Eigenschaft ihrer Kultur
sie sind enthusiastisch und zeigen eine reiche Expression in Kontakten mit anderen
Menschen
Spaß ist wichtig für sie
sie treffen schnell Entscheidungen, aber ihr Anleiten nimmt mehr Zeit, denn nur wenige
Personen engagieren sich in das Entscheidungstreffen
wichtig für sie ist die Kohäsion zwischen Haltung und Verhalten, und ihr Mangel bezeichnen sie als Heuchelei
sie sehen eigentlich keinen Unterschied zwischen öffentlichem und privatem Verhalten.
sie werden etwas machen eher um Spaß zu haben als wegen eines Pflichtgefühls
sie erwarten eine deutliche Formulierung von Erwartungen („wenn du für mich das
machst, dann ich mache...“)
sie stellen sich auf lange Beziehungen nicht ein
241
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
242
DE
Kollektivisten nach Triandis
sie mögen Bescheidenheit
Glück ist erheblich weniger wichtig, als die Pflicht
sie haben manchmal Schwierigkeiten mit dem Entscheidungstreffen. Sie treffen sie langsam, nach dem Nachdenken und nach der Beratung mit anderen Personen. Das verkürzt
schließlich die Zeit von ihrer Anleitung
sie sorgen für die Erkenntniskohärenz nicht
sie unterscheiden, was privat und was öffentlich ist
Erfüllung der Pflichten, ist ein Preis in sich selbst
sie erwarten lange Beziehungen
es ist unsicher, in welcher Richtung sich die Beziehung entwickelt
Assertivität und „Gesicht wahren”
Assertivität
ist für individualistische Kulturen charakteristisch. Ziel vom sozialen Leben ist die Sorge um Freiheitsbehalten von einer Person, die unabhängig vom Gruppendruck ist. In Ländern, wo eine
kollektivistische Kultur herrscht, wird sie als Mangeln an sozialer Reife betrachtet.
„Gesicht wahren”
„Gesicht” = ist ein öffentliches Bild einer Person und einer Relation. Der Begriff kommt aus der
konfuzianischen Kultur und ist typisch für kollektivistische Kulturen. Es drückt Sorge um einen
anderen Menschen aus, schlisst die Möglichkeit aus, um ihn in einer ungeschickten Situation
durch Kritik, Absage, Vorbildschüttern, unartiges Verhalten zu stellen.
Kommunikationsstile nach Hall
Kulturen der hohen Kontext – die meisten Informationen werden in einem physischen Kontext
enthalten, oder von Menschen verinnerlicht. Nur ein Teil der Information befindet sich in einem
kodierten, direkt übergegebenen Übermittlungsteil.
Kulturen der niedrigen Kontext – die meisten Informationen werden in einem direkten Kode
enthalten.
Verbale – nicht verbale Kommunikation
Nicht verbales Verhalten: alle in dem Kommunikationsvorgang vorkommende Verhaltensweisen, außer Worte! Mimik, Hände-, Arm- und Beinbewegungen, Schräge und Körperhaltung,
Stimmklang und andere ihre Eigenschaften (Farbe, Tempo, Intonation, Stille), interpersoneller
Raum (Distanz), Berührung, Blick (Augenkontakt), Aussehen.
Kulturen der hohen Kontext
sie verlassen sich nicht so sehr auf eine verbale Übergabe, sondern sie konzentrieren sich
mehr auf die Informationen, die durch Kontext suggeriert werden
sie bevorzugen nicht verbale Kommunikation: Gestik, Mimik und Umstände
sie nutzen Situations- und Sittenkontext als eine Informationsquelle aus
wichtig sind solche Elemente wie: wer, wann und in welchem Kontext bestimmte Worte
ausgesprochen hat. Daraus werden weitgehende Schlussfolgerungen über die Bedeutung der Übergabe gezogen
verwenden hochentwickeltes Informations- und Übergabenetz
sind an Unterbrechen, Digressionen, Metapher (während der Kommunikation) angewöhnt
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Beispiele: Ferner Osten, arabische Länder, Mittelmeerländer, afrikanische Länder Südamerika,
Mittelosteuropa.
Kulturen der niedrigen Kontext
werden auf direkte, klare und präzise Übergabe von Worten ausgerichtet
die nicht verbalen, situativen Elemente werden nicht mitberücksichtigt
verlangen einen detailierten Hintergrund und Informationsquelle
aufweisen Tendenz zum Segmentieren und Strukturieren von Informationen
übergeben und dosieren Informationen gemäß Bedürfnisse
erwarten deutliche Instruktionen von einer zuständigen gut orientierten Person
243
Beispiele: Schweiz, Deutschland, Skandinavien, Nordamerika, Australien
Emotionen in der Kommunikation
In der zwischenmenschlichen Kommunikation mehr wichtige Rolle als die Worte spielen Gefühle, Weltanschauungen, frühere Erfahrungen, Geschichte und Erwartungen.
Vielseitigkeit von Emotionen
Untersuchungen von Ekman und Friesen (1972).
Überkulturelle Vielseitigkeit der Gesichtsmimik.
Das betrifft nur einige Emotionen: Wut, Angst, Freude, Ekel, Trauer und Erstaunen.
Kulturregeln des Ausdruckes von Emotionen
Von der Kultur diktierten Regeln über die Weisen des Ausdruckes von Emotionen, Zulassung des
Zeigens von einer gegebenen Emotion in bestimmten sozialen Situationen.
Gelernt in Kindheit, werden automatisch im Erwachsenleben.
Dekodierungsregeln
kulturbedingte Regeln, die das Wahrnehmung und Interpretation der emotionellen Ausdrucken
von anderen Personen betreffen.
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
1. Beziehungsrolle
2. Beziehungsstruktur
3. Verhältnis zur Zeit
4. nicht verbales Verhalten
Beziehungsrolle
Protransaktionskulturen – auf Aufgaben orientiert
Propartnerkulturen – auf zwischenmenschliche Beziehungen orientiert
Gegenseitiges Empfinden:
lässig, unentschieden, ungeraten
selbstsicher, aggressiv, grob
Beziehungsstruktur
unzeremonielle Kulturen – für diese Kulturen sind die Umgangsformen unwichtig, egalitäre Kulturen (z.B.: Nordamerika)
zeremonielle Kulturen – wichtig ist die Förmlichkeit, Etikett, Bekleidung, hierarchische Kulturen
(z.B.: Asien) Gegenseitiges Empfinden:
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
gravierende Sensibilisierung hinsichtlich sozialer Position
gravierende Formlosigkeit
Verhältnis zur Zeit
monochromatische Kulturen –Termineinhaltung (z.B.: Nordamerika)
polichromatische Kulturen – auf Menschen orientiert (z.B.: Asien)
Gegenseitiges Empfinden:
faul, undiszipliniert, ungezogen
hochmütig pedant, Sklaven von willkürlich festgesetzten Terminen
244
DE
Nicht verbales Verhalten
expressive Kulturen: Lautstärke, Beweglichkeit, Unterbrechung, intensiver Blickkontakt
zurückhaltende Kulturen: Schweigen, Reihenfolge des Sprechens, gemäßigter Blickkontakt
gegenseitiges Empfinden:
kalt, berechnend, unzugänglich
invasiv, arrogant, unreif
Zurückhaltende Kulturen
im Gegensatz zu expressiven Kulturen Menschen sprechen leiser, unterbrechen sich nicht
so oft und fühlen sich besser, wenn es geschwiegen wird
räumliche Distanz zwischen Menschen beträgt ungefähr Armlänge, außer der Händedruck gibt es wenige Berührungskontakte
man soll ein fester intensiver Blickkontakt mit den Partnern während eines Verhandlungsgesprächs vermeiden
Menschen gestikulieren sowohl mit den Händen, als auch mit ganzen Armen nur begrenzt, ihre Mimik ist mäßig
Beispiele:Asiaten – Japaner, Chinesen, Vietnamesen
Expressive Kulturen
Menschen sprechen oft ziemlich laut, unterbrechen sich gegenseitig und fühlen sich unwohl, wenn es geschwiegen wird
räumliche Distanz zwischen Menschen beträgt die Hälfte der Armlänge oder weniger, es
gibt ziemlich viele Berührungskontakte
direkter, sogar intensiver Blickkontakt während einer Verhandlung bezeugt über Interesse und Ehrlichkeit
man kann deutliche Mimik und angeregte Gestik zwischen Partnern erwarten
Beispiele: Italien, Südamerika
Faktoren, die zwischenkulturelle Kommunikation erschweren
angenommene Ähnlichkeit
Sprachunterschiede
Fehlinterpretationen von nicht verbalen Signalen
Stereotype und Vorurteile
Neigung zur Formulierung von Bewertungsurteilen
Angenommene Ähnlichkeit
Annehmen, dass alle Menschen gleich sind, und auf dieselbe Art und Weise denken und sprechen.
„Wenn es unangenehm ist, dann lache ich nicht“. ein verlegter Vietnamese lächelt aber auch.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Sprachunterschiede
In einer multikulturellen Umgebung sollen wir immer prüfen, ob die Übergabe richtig verstanden wurde. Wenn wir eine Fremdsprache sprechen, verwenden wir bestimmte Worte in verschiedenen Bedeutungen, denn wir versuchen sie zu unserer Muttersprache zu adoptieren.
Es wird dann am besten, Fragen zu stellen, um sich zu vergewissern, dass wir richtig die Übergabe verstanden haben, und dass unsere Übergabe richtig verstanden wurde.
Neigung zur Formulierung von Bewertungsurteilen
Verschiedenheit der Kulturwerte veranlasst zur Formulierung von abfälligen Bewertungen unserer Gesprächspartner.
Ein hohes Spannungsniveau und Unsicherheit verursachen, dass die Menschen Stereotype verwenden, trotz objektiver Beweise von ihrer Falschheit.
Regeln des Ausdruckes von Emotionen
Individualistische Kultur
Kollektive Kultur
Relation zu eigener Gruppe
Man kann negative Emotionen zeigen; schwächeres
Bedürfnis an zeigen von positiven Emotionen
Unterdrückung der Expression von negativen Emotionen;
größerer Druck auf Zeigen
von positiven Emotionen
Relation zu fremden Gruppen
Unterdrückung der negativen Emotionen; man kann
positive Emotionen gegenüber fremden Gruppen
ähnlich wie gegenüber den
Teilnehmer eigener Gruppe
ausdrücken
Druck auf Zeigen von negativen Emotionen; Unterdrückung der Expression der
positiven Emotionen, die für
die eigene Gruppe reserviert
werden.
Kulturausmäße
Kulturunterschiede
Kulturausmäße nach Hofstede
Untersuchung von Kulturausmäßen
Wo soll man Kulturwissen suchen?
Enkulturation
Vorgang, während dessen man in einer Kultur angenommene Verhaltensweisen und Stile beherrscht (innere, psychologische Kulturaspekte). Die beherrschten Regeln bleiben oft unbewusst, haben jedoch einen großen Einfluss auf das Verhalten und auf die Erwartungen gegenüber anderen Personen.
Kulturunterschiede
Unterschiede in Werten, die das Verhalten eines Menschen bestimmen, in Normen, welchen er
sich unterordnet, in Verhaltensweisen und Kommunikation, die durch eine gegebene Gruppe für
richtig betrachtet werden.
Wie kann man Kulturunterschiede beschreiben?
Durch Kulturausmäße!
245
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Kulturausmäße
die Weise von Kulturbeschreibung und von ihren gegenseitigen Vergleichen, am häufigsten
durch eine Akzeptanzmessung und Bedeutung von unterschiedlichen Werten in unterschiedlichen Gesellschaften.
246
DE
Forschung den Kulturausmäßen
Projekt von Hofstede: 70-ere Jahre, IBM Zweigstelle
Projekt von Trompenaars: 1993, 30 Firmen in 50 Ländern.
Projekt von Globe: internationales Forschungsprojekt, das Kulturausmäße betrifft. 17 Tausend
Personen, 62 Länder. Es wurden Gestaltungskulturen auf zwei Ebenen – von Werten und Praxis
untersucht.
Kulturausmäße nach Hofstede
1. Machtdistanz
2. Individualismus/Kollektivismus
3. Männlichkeit/Weiblichkeit
4. Unsicherheitsvermeidung
Machtdistanz
Stellung zur sozialen Ungleichheitserscheinung. Stufe, in welcher schwächere Gesellschaftsteilnehmer ungleiche Machtteilung und Unterschiede im sozialen Status akzeptieren.
Große/kleine Machtdistanz
Viele Regeln, Mechanismen und Sitten, die
dem Aufrechterhalten und Festigen von Statusunterschieden dienen. Beispiele: Philippinen, Mexiko, Venezuela, Indien.
Kleine Anzahl und Bedeutung von solchen
Regeln und Sitten. Elimination von Statusunterschieden zwischen Menschen. Beispiele:
Neuseeland, Dänemark, Israel, Österreich
Individualismus/Kollektivismus
Haltung den Gruppenerwartungen gegenüber:
Gut eines Individuums wird über Gut einer Gruppe bevorzugt/Gut einer Gruppe wird über Gut
eines Individuums bevorzugt.
Individualismus/Kollektivismus
Entwicklung der Autonomie von einer Person. Kleine Abhängigkeit von einer Gruppe.
Beispiele: die USA, Australien, Großbritannien, Canada.
Nachgiebigkeit den Gruppenregeln gegenüber, große Bedeutung der Gruppenarbeit.
Beispiele: Peru, Pakistan, Kolumbien, Venezuela
Männlichkeit/Weiblichkeit
den Geschlechtern werden bestimmte soziale Rollen zugeschrieben. In welchem Maße entscheidet das Geschlecht über die gesellschaftliche Rolle.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Hohes/niedriges Männlichkeitsniveau
hochgeschätzt wird Führerschaft, Unabhän- Gehälterniveau, beruflicher Erfolg, Unabhängigkeit, Erfolg, Status.
gigkeit sind nicht so wichtig.
Beispiele: Japan, Österreich, Venezuela, Italien. Beispiele: Dänemark, Niederlande, Norwegen, Schweden
Unsicherheitsvermeidung
Stufe, in welcher sich die Menschen durch Zweideutigkeit bedroht fühlen; Sie bilden Institutionen und Ansichten, die die Vermeidung von Zweideutigkeit ermöglichen. Risiko Vermeidung
und Risiko Eingehen.
Hohes/niedriges Unsicherheitsvermeidungsniveau
Regeln und Sitten, offizieller Verfahrenskodex. Wenige Regeln und Sitten, Toleranz für UnBeispiele: Griechenland, Portugal, Belgien, klarheiten und Unsicherheiten.
Japan.
Beispiele: Schweden, Dänemark, Singapur
Vergleichsmaßstab Individualismus/Kollektivismus
Indien die USA
91
Japan Großbritannien
89
Iran Niederlande 80
Griechenland
Italien 76
Mexico Schweden
71
Thailand Irland 70
Pakistan Deutschland
67
Venezuela Israel 51
54
46
41
35
30
20
14
12
Wo soll man Kulturwissen suchen?
Schwierigkeiten, die die Flüchtlingen begegnen
soziale und ökonomische Probleme
Kulturprobleme
psychologische Schwierigkeiten, gelernte Ratlosigkeit
Soziale und ökonomische Probleme
Unzureichendes soziales Angebot in Zentren. In manchen Zentren gibt es keine Kindergärten,
Spielplätze, Sportplätze, Bibliotheken, keinen Zutritt zum Computer und kein anderes Angebot
von Freizeitaktivitäten. Überfüllung den Zentren und Entstehung von Konflikten untern Einwohnern, z.B.: Diebstähle und Erpressungen, denen Täter Zentrumeinwohner sind.
kein Zutritt zur Bildung für Kinder, die sich um Emigrantenstatus bewerben. Keine Kindergärten
und keine Kinderbetreuung. Keine Möglichkeiten eine Arbeit zu bekommen, in der Zeit, wenn
man auf die Entscheidung wartet. Schwierige Situation von Behinderten. Mangel an hygienischen Artikeln. Mangel an medizinischer Fürsorge, besonders für Frauen, die schwanger sind.
247
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Kulturprobleme
Konflikte zwischen Emigranten. Speisenfolge, das keine Kulturbedürfnisse berücksichtigt. Emigranten kennen die Zentrumsgesetze nicht. Mangel an Schulungen für das Personal im Bereich
von kulturellen und religiösen Unterschieden. Mangel an Dolmetschern vertieft Kommunikationsprobleme.
248
DE
Konflikte zwischen Emigranten und Personal von Zentren. Mangel an Information, die Emigrantenrecht und Statusvergabeverfahren betreffen, Mangel an Information über Ausländerrechte in einem gegebenen Land. Probleme, die wegen das Nutzung von gemeinsamen Badezimmern durch
die Personen mit unterschiedlichen Kulturherkunft herkommen. Nutzung durch Männer aus Frauenbadezimmern. Unterbringung in einem Zimmer Familien mit Kindern und einsamen Männern.
Psychologische Probleme
Keine Unterstützung für die Gewaltopfer und für die Personen, die eine Trauma erlebt haben.
Mangel an Sicherheitsgefühl wegen übermäßiges Alkoholgenuss und Drogenannahme (Süchte)
von manchen Einwohnern des Zentrums. Mangel an Sicherheitsgefühl wegen geringer Personalzahl. Langeweile. Lebensweise in einem Zentrum verursacht Passivität und psychologische
Probleme.
Gelernte Ratlosigkeit
Annahme der Passivhaltung angesichts allen täglichen Aufgaben, die durch Emigranten ausgeübt werden sollen.
Es folgt aus der Überzeugung, dass ihr Schicksal von der anderen füllig abhängig ist und sie
selber auf Nichts einen Einfluss haben.
Ergebnis der mehrmaligen Erfahrungen der:
Kontrolleverlust über sein eigenes Leben
Unwirksamkeit eigener Bemühungen
Lassen von mehreren unerledigten Aufgaben
Je länger dauert der Aufenthalt in einem Zentrum desto größer ist die Ratlosigkeit
Stereotypen Und Vorurteile
Mehrheit-Minderheit Relationen
Machtbesitz
Vorurteil als Haltung
drei Aspekten der Haltung
was sind die Stereotypen
Entstehungsmechanismen von Stereotypen
„sich selbsterfüllende Prophezeiung“
das Funktionieren von Stereotypen und Vorurteilen in dem sozialen Raum
Minderheit
Minderheit ist eine Gruppe von Personen, die eine gemeinsame Identität und Kultur besitzen,
die sie von der Rest der Gesellschaft unterscheidet. Dieses Unterschied bildet oft der Grund für
die Diskrimination und Marginalisierung der Minderheit durch die Mehrheit.
Relationen
Minderheit-Mehrheit
Minderheiten sind Gruppen, die geringere Beeinflussungsmöglichkeiten auf ihr eigenes Leben
und das Leben der anderen haben. Die Minderheit kann sogar zahlenmäßig größer werden hat
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
aber geringere Entscheidungsmöglichkeiten über ihr eigenes Schicksal, kleinerer Machtbesitz
und kleinere Einflusse im Staat usw.
Haltung
Dauerhafte Bewertung den Menschen, Objekten und Begriffen. Positiv oder negativ.
Vorurteil = Haltung
Vorurteil können wir als eine bestimmte positive oder negative Haltung gegenüber einer gegebenen Person definieren, sofern diese Person zu einer bestimmten Kategorie der Menschen
gehört.
Drei Aspekten von Vorurteilen
Erkenntnisaspekt: Gesamtheit der Begriffe/Konzeptionen und Wahrnehmungen, die sich
an Objekten oder Gruppe der Objekten beziehen.
Emotionsaspekt: Gefühle, die ein Objekt oder Gruppe der Objekten auslöst
Behavioralaspekt: Handlungen, die ein Objekt oder Gruppe der Objekten auslöst
Durch Haltung verursachte Selektivität
Haltung übt einen Einfluss auf das Informationsverarbeitungsprozess aus.
Menschen versuchen Kohärenz zu erhalten:
Die Menschen nehmen die Informationen an, die mit der Haltung übereinstimmen. Die Informationen, die mit der Haltung nichtübereinstimmen werden abgelehnt.
Die Haltungen selbst können unbewusst bleiben!
Stereotyp
Stereotypen sind verallgemeinerte Überzeugungen über eine gegebene Menschengruppe besonders, die die sich auf ihre psychische und persönliche Eigenschaften beziehen.
Zweistufiger Model der kognitiven Verarbeitung von Stereotypen
Automatische Verarbeitung – es taucht bewusstlos auf. Wenn es ein entsprechender Anreiz aufkommt wird es automatisch in unserer Kopf ein von unserer Erinnerung zugänglichen Stereotyp
vorkommen.
Kontrollierte Verarbeitung – Achtsamkeit, es taucht bewusst auf.
Grundlegende Kategorien
Kategorien zu denen, auf automatische Weise und während des ersten Kontakts, Menschen zugeordnet werden.
Rasse
Geschlecht
Alter
Änderung der Stereotypen
Einmal festgesetzten Stereotypen sind schwierig zu ändern. Eine Information, die mit dem Stereotyp nicht übereinstimmend ist kann zu seiner Umgestaltung führen. Es kann aber auch zur
Herstellung eines Stereotypes der niedrigen Ordnung führen, mit dem Ziel der Aneignung der
Information ohne den ursprünglichen Stereotyp zu ändern.
249
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
„Sich selbsterfüllende Prophezeiung“
Erscheinung der behavioralen Bestätigung von Hypothesen Diese Erscheinung besteht aus drei
Etappen
1. In der ersten Etappe setzen wir unsere Stereotypen über eine gegebene Person in Bewegung
2. In der zweiten Etappe behandeln wir diese Person einträchtig dieses Stereotypes
3. In der dritten Etappe benimmt sich diese Person gemäß dieses Stereotypes was seine
Triftigkeit bestätigt.
250
DE
Kontakthypothese
Nimmt an, dass die interfraktionellen Vorurteile (Rassen- und Kulturvorurteile) schwächen oder
sogar völlig verschwinden infolge des Kontaktes von beiden Gruppen.
Es müssen aber folgende Bedingungen erfüllt werden:
Zusammenarbeit
Interdependenz
Gleicher Status
Informeller Kontakt
Gegenseitige interpersonelle Kommunikation
Gleichheit als Sozialregel
Einfluss der Emotionen
Wenn wir in guter Stimmung sind betrachten wir die Vertretern der anderen Gruppen besser als
dann wenn wir schlechtgelaunt sind.
Stereotypenexistenz
Stereotyp ist eine normale und unvermeidliche Folge des kognitiven Funktionieren des Menschen Vorurteile und Diskriminierung aber nicht!
Funktionsweise von Stereotypen und Vorurteilen im sozialen Raum
Stereotypen breiten sich in der Gesellschaft sehr leicht aus – „sie leben ihr eigenes Leben“.
Stereotypen werden den Kindern durch Eltern und Erziehern weitergegeben.
Sie werden auch durch Medien (Fernsehen, Filme, Zeitschriften usw.) vervielfältigt.
Kulturinterview
Kontakt mit dem Gesprächspartner
Kommunikationsbarriere
Fragenformulierung
Kulturinterview
Ein Interview, das mit einer Person, die zu einer anderer Kulturgruppe (ethnisch, national, religiös) als der Interviewer gehört. Ein wesentlicher Bestandpunkt dieses Interviews ist die Kultur
und ihr Einfluss auf das Befinden und das Verhalten der Person.
Ziele des Kulturinterviews
Erwerb von Kulturinformationen (Werten, Normen, Verhaltensregeln) in der konkreten Kultur.
Diagnose der Akkulturationsstufe und der Anpassung zur Kulturänderung
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Kontakt mit dem Gesprächspartner
Fertigkeit des Zurechtfindens in den Emotionen des Gesprächspartners: ob er Lust hat mit uns
zu sprechen? Ob er sich in das Gespräch engagiert? Man muss dabei die Kulturnormen bezüglich
des Emotionsausdrucks, Bedeutung des Lächelns und des Schweigens berücksichtigen.
Afrika, Südamerika: Umfassende Ausdruckskraft (verbal und nicht verbal) ist ein Teil der Kommunikationsnormen.
Asien: Lächeln muss nicht immer Freude bedeuten, es kann auch Scham und Verlegenheit tarnen.
Kulturnormen des Gesprächspartners
Wenn man die Kulturnormen des Gesprächspartners anwendet:
zeigt man seine Interesse an das Thema des Gespräches vor
erschafft man dem Gesprächspartner eine sichere und bekannte Situation (der Gesprächspartner versteht dein Verhalten und weiß, dass seine Verhaltensweisen auch verstanden werden)
zeigt man Respekt und Offenheit für das was man hört
Es geht nicht um das Annehmen des Wertesystems des Gesprächspartners sondern um deine
Anpassung zu dem Verhaltens- und Kommunikationsnormen- Niveau (Bekleidungsauswahl, Begrüßungsweise, die Weise auf welche sich man an dem Gesprächspartner wendet)
Das wichtigste ist, dass man diesen Normen nicht direkt widerspricht = sich nicht in eine unakzeptable Weise für eine gegebene Kultur benimmt.
Sprache
Angepasst an das Sprachniveau des Gesprächspartners. Es werden keine abstrakte, fachliche
und nichteindeutige Begriffe benutzt. Es ist schwierig ein Gespräch auf eine abstrakte Ebene zu
führen, einfacher ist es über ein konkretes Verhalten zu sprechen. Es lohnt sich um ein Abspielen
dieses Verhaltens zu bitten. z. B. „Sagen wir, dass wir Cousinen sind. Zeig mir wie wirst du mich
begrüßen.“
Begriffe
In unterschiedlichen Kulturen haben gleiche Wörter nicht immer der gleiche Umfang der Bedeutung, z. B.
Definition der Familienangehörigen Ein Afrikaner kann sagen, dass er 62 Brüder und 38
Schwester hat. Ein Hindu kann seine Nachbarin Tante nennen obwohl es zwischen ihnen
keine Verwandtschaft besteht.
Mit der Zeit verbundenen Definitionen Morgen, später, in drei Minuten
Begriffe sollte man erstmal für sich selbst definieren, d.h. bestimmen was wir tatsächlich erfahren wollen, z.B. Kultur > was ist das? > das sind die Werten, Normen, Verhaltensweisen > welche?
> u. a. Respekt angesichts Älteren > Fragen in Interview > „Wie zeigst du Respekt angesichts
deiner Großvater vor?“, „und wie angesichts einer alten aber fremden Person?“
Fragenformulierung
Eine Frage auf einmal! Es lohnt sich nicht mehr als eine Frage zu einem Zeitpunkt zu stellen.
Der Gesprächspartner wird es nicht wissen welche zu beantworten ist.
Der Gesprächspartner vergisst die übrigen Fragen.
Der Gesprächspartner wählt die „einfachste“ Frage.
251
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Stille…
Obwohl es für uns ungeschickt scheinen mag, der Gesprächspartner braucht es um seine Gedanken zu formulieren
Offene Fragen
Sie lassen dem Gesprächspartner eine Freiheit beim Beantwortung: Präzisierung des Thema,
Tiefe. Sie lassen dem Interviewer solche Bereiche kennenzulernen, über die er nicht fragen
konnte. Wenn die Fragen zu offen sind = allgemeine Antwort aus welche wenig hervorgeht.
Eine sichere Frage zum Beginn, z. B. „Was gefällt dir in Polen am besten?“
252
DE
Geschlossene Fragen
Sie führen nicht zur ausführlichen Aussagen, können aber bei Sprachproblemen die Verständigung ermöglichen. Sie helfen bei der Klärung von Informationen, z. B. „Ist die polnische Sprache
einfach oder schwierig?“ Achtung! Es ist möglich eine „ja“ Antwort zu bekommen was aber keine
Bejahung des Frageinhaltes bedeuten muss, es kann nämlich eine Information über das Kontaktverbleiben werden (Personen aus Asien).
Direkte Fragen
Es lohnt sich nicht direkte Fragen zu stellen, wenn wir über schwierige und kontroverse Sachen
(aus der Sicht des Gesprächspartners) fragen wollen. Wir fragen nicht direkt über die Unterschiede die Personen, die aus Kulturen kommen wo die Hervorhebung der Unterschiede negativ beurteilt ist (Ostasien).
Projektionsfragen)
Anstatt „Was magst du an Polen nicht?“ zu fragen, sollte man „Was für die Person, die aus dem
Land X kommt könnte am meisten an Polen stören?“ oder „Worüber könntest du deinen Landsmann beraten, der in Polen sesshaft werden möchte?“ fragen. Sie helfen über schwierige Sachen
für den Gesprächspartner zu sprechen. Sind hilfreich beim Sammeln von Kulturinformationen.
Es ist schwierig über einer Kultur auf einen abstrakten Niveau zu sprechen.
Der Gesprächspartner kann seine Aussagen selber zensieren, wenn er Unverständnis und eine
negative Beurteilung seiner Kultur befürchtet. Es passiert so oft, wenn wir nach Sachen fragen,
die mit mehreren Stereotypen verbunden sind (z. B. Frauenrolle in arabische Kultur). Es ist einfacher nach einer Beschreibung von Verhalten zu bitten und selber sein Inhalt, anhand der Kulturwerten und der Kulturnormen, zu interpretieren. Z. B. „Stell dir vor, eine Tochter hat sich verliebt
und will es ihren Eltern Bescheid sagen. Was sagt sie wenn sie zu ihnen kommt?”
Vorschlagende Fragen
Generell gesehen sind nicht gut, tauchen aber manchmal unwillkürlich bei einem Interview auf,
wenn der Interviewer die Aussage präzisieren möchte oder hat den Eindruck, dass er die Aussage bereits verstanden hat aber noch nach einer Bestätigung sucht. Der Interviewer kann so die
Bestätigung seiner Stereotypen suchen!
Sie können bei einem genau definierten Ziel benutzt werden, wenn man ihren Beschränkungen
bewusst ist, z. B. bei Ausforschung des Widerspruchsniveau „d. h. das du als ein Weißrusse dich
mit der russischen Kultur identifizierst?“
Durchführung eines Interviews mit einer weiblichen Flüchtling
Der Interviewer muss über die Behandlungsweise, Politikrechte der Frauen in der Herkunftsland als auch über die Fälle des Gewaltbenutzung gegenüber Frauen bewusst werden.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Der Interviewer sollte die Informationen über die kulturellen, religiösen und sozialen Bedingtheiten von Frauenverhalten besitzen.
Die angebotene Hilfe muss zur Situation angepasst werden (z.B. ein Hausbesuch von soziallen Mitarbeiter kann für eine Frau peinlich werden)
Sammeln der Informationen über Gewaltumständen
Wahrnehmung der Gewaltzeichen, Folterung
Am wichtigsten ist das Erschaffen von einer unterstützenden Umgebung während des
Interviews.
Wenn wir vermuten, dass eine Frau Gewaltopfer ist
Der Interviewer und der Dolmetscher sollten weiblich sein
Der Interviewer sollte besonders taktvoll sein und zuhören zu können
Die Fragen, die mit Traumatischen Erfahrungen verbunden sind, sollte man möglichst
vorsichtig stellen und versuchen dabei in die Intimsachen nicht einzugehen
Sollen wir diese Frau über unsere Diskretion versichern
Man sollte die Anwesenheit der dritten Personen vermeiden
Bei einem Interview solle auch kein Familienangehörige präsent sein
Wir müssen auch die Möglichkeit berücksichtigen, dass die Frau uns nicht sagen will, dass
sie vergewaltigt worden ist
Gründe für die Verheimlichung der Gewalt
Die Frauen oft mögen lieber ihre Erlebnisse vor den Verwandten geheim zu halten. Gesellschaftliches Bewusstsein von solchen Ereignissen, besonders wenn es um sexuelle Gewalt geht,
könnte sie diskreditieren und ein Stigma der unreinen Frau zu vergeben. Die Frau kann eine
Vergewaltigung verbergen, da ihre Herkunftskultur es untersagt, über die mit der Sexualität verbundenen Sachen zu sprechen.
Einfluss des Dolmetschers
Anwesenheit des Dolmetschers verändert das Gespräch Wenn der Dolmetscher unentbehrlich
ist, ist es wichtig, dass er:
mit dem Flüchtling nicht verwandt oder befreundet ist
nicht aus der feindlichen ethnischen Gruppe kommt
das gleiche Geschlecht hat wie der Flüchtling
keine Trauma erlebt hat
Die Arbeit des Dolmetschers
Der Dolmetscher muss die Grundinformationen über die Person, deren Aussagen er dolmetschen wird, besitzen (Muttersprache, Bildungsniveau, ethnische Herkunft, besondere Bedürfnisse der gegebenen Person). Konsekutivdolmetschen (es ist wichtig, dass alle wichtige Sachen
genau wiedergegeben werden). Der Dolmetscher hat die Pflicht Geheimnis zu halten. Augenkontakt und die nicht verbale Kommunikation sind auch wichtig.Der Flüchtling sollte über die
Rolle des Dolmetschers informiert werden (besonders, dass der Dolmetscher keine Entscheidungen über das Schicksal der gegebenen Person treffen kann). Der Dolmetscher sollte der
Kulturunterschiede und der Kultureigenartigkeit, der Personen deren Aussagen er dolmetscht,
bewusst sein. Der Dolmetscher sollte auch mit den Emotionen dieser Person bekannt werden!
Gleichzeitig kann er sich emotional nicht engagieren (muss neutral bleiben). Sorge um die genauste Übersetzung auch wenn die Aussage scheint sinnlos oder verwirrt zu sein. Der Dolmetscher sollte seine Stellung gegenüber der Flüchtling/Migrant nicht ausnutzen.
253
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
254
DE
Diskriminierendes Verhalten vs. Bewahrung der Gleichheit
Diskriminierendes Verhalten
Erhebung der Stimme, Schrei
Ausdruck von verallgemeinernden Aussagen in Richtung einer Gruppe („Denn sie alle
sind…“, „Denn sie alle benehmen sich…“)
die Merkmale, die der ganze Gruppe zugeschrieben werden, werden auch für jeden einzelnen Gruppenmitglied zugeschrieben („Da du ein Flüchtling bist wirst du mich sicherlich nicht verstehen“, „Du bist sicherlich faul, denn ich kenne deine ganze Familie“)
Erklärung des Verhaltens einer Kulturfremden Person aufgrund von ihren Charakterzügen und nicht aufgrund von situativen Faktoren
Sprechen zu einer erwachsener Person wie zu einem Kind (belehren, usw.)
Bewahrung der Gleichheit
Anpassung des Tones der Stimme zum Gesprächspartner
Anknüpfung des Augenkontaktes
Wahrung des privates Raumes des Gesprächspartners
Bei ersten Kontakt sollten die Inhalte, die ein Tabu oder persönliche Sachen betreffen
nicht berührt werden.
Benutzung von Kulturwissen anstatt von Stereotypen.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.2 Bildungspakete
Literaturverzeichnis
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3. Giza-ZwierzchowskaA., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej –psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw
Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z
uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych –podręcznik dla
trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
255
DE
256
DE
257
2. Schulungsmaterialien für
Verwaltungskräfte
2.3 Trainerpakete
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
258
DE
Trainerpaket enthält ein Schulungsprogramm ,,Migrationskompetenzen für VerwaltungsarbeiterInnen”. Hier befinden sich komplexe Materialien, die unerlässlich für die Durchführung des
ganzen Programmes werden. Es besteht aus theoretischen Grundlagen, die den Teilnehmern
dargestellt werden, praktischen Übungen, Instruktionen ihrer Durchführung, Beschreibung ihrer Verwendung und nützlichen Materialien.
Theoretische Grundlagen wurden in Form einer interaktiven Präsentation vorbereitet und befinden sich in dem Anhang zum Paket.
Wichtig für die Wirksamkeit und Sicherheitsgefühl der TeilnehmerInnen sind hohe Qualifikationen der Lehrkräfte.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Verfasserin
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Inhaltsverzeichnis
a.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
b.
Workshopsbeginn
S.4
Migrationen-theoretische GrundlagenS.5
Rechtliche Aspekte der MigrationS.7
Ökonomische Aspekte der MigrationS.8
Psychosoziale Aspekte der MigrationS.10
Kommunikationsfertigkeiten in der multikulturellen KommunikationS.13
Arbeitsethik mit Migranten und FlüchtlingenS.17
WorkshopsabschlussS.21
a. Workshopsbeginn
Begrüßung der TeilnehmerInnen
Trainer/Trainerin stellt sich vor
Besprechung des Workshopsverlaufes (1)
Präsentation des Schulungszieles
Darstellung ihres Inhaltes (in der Abkürzung)
Verteilung von Namensplaketten
TeilnehmerInnen stellen sich vor
Regeln der Vorstellungsrunde:
Vorname, Beschäftigung,
bisherige Erfahrungen mit einer informellen Ausbildung (Workshops, Trainings, Kurse)
Workshopsverlauf (2)
Arbeitsmethoden (z.B. Rollenspiel u.a.m.)
Zeitplanung (Pausen, Mahlzeiten etc.)
Aufgabe: Analyse von TeilnehmerInnenbedürfnissen
Ziel: TeilnehmerInnen beschreiben eigene Erwartungen, Trainer/Trainerin lernt die TeilnehmerInnenerwartungen kennen, Identifikation der Schwierigkeiten in der Arbeit mit den MigrantInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipchart
Verlauf: Trainer erklärt das Übungsteil. Die TeilnehmerInnen sollen sich an Situationen erinnern, in denen sie einen Kontakt mit Vertretern von anderen Kulturen hatten (was für Kulturen, was für Situationen waren es, was war schwierig, seltsam, unklar in den Kontakten).
Der Trainer schreibt auf dem Flipchart obengenannte Fragen. Die TeilnehmerInnen stellen
ihre Erfahrungen vor
Zusammenfassung: Der Trainer fasst die Übung zusammen. Er weist auf die meist in Aussagen angegebene Kulturen und Situationen hin. Er informiert, was während der Workshops
besprochen wird, was nicht und gibt die Begründung dafür
259
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Besprechung des Workshopsverlaufes (3)
Erwartungen der TeilnehmernInnen
Schulungsergebnisse
Sicherheitsgefühl der TeilnehmerInnen
260
DE
Aufgabe: Regeln der Zusammenarbeit
Ziel: gemeinsame Bestimmung der Regeln, die zum Workshopserfolg führen
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Flipchart, Schreibstifte
Verlauf: Gemeinsame Bestimmung von Arbeitsregeln (offene Methode)
Zusammenfassung: Zustimmung der Regeln durch alle TeilnehmerInnen
Anwendung von Arbeitsregeln. Offene Form von Workshops
Aufgabe: „Eisbrechermethode“ – Anpassung zum Ziel der Gruppe
Ziel: Integration der WorkshopsteilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Modul 1. Migrationen-theoretische Grundlagen
1.1 Migrationstypen und Arten
Aufgabe: Unterschiedliche Migrationsarten
Ziel: TeilnehmerInnen werden sich ihr Wissen über den Migrationen bewusst und entdecken Lücken in diesem Wissen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipchart, Blätter (Postiten) und Schreibstifte
Verlauf: Individuelle Arbeit. Stichworte, Begriffe, Ausdrücke und eigene Assoziationen zum
Thema Migranten und Migration
Zusammenfassung: Sammeln und thematische Gliederung der Arbeitsergebnissen
Präsentation 1.1: Migrationstypen und –arten
Zeitdauer: 40“
grundsätzliche Definitionen
Emigrant (Auswanderer), Immigrant (Einwanderer)
Herkunftsland, Aufnahmeland
Transitland, Zielland
Innen- und Außenmigration
Migrationsarten
Freiwilligkeit der Migration
Ursachen der Migration
Zeitdauer der Migration
Kettenmigration, Pendelmigration
1.2 Gegenwärtige Migrationstrends in Europa
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
1.3 Migrationen in einer globalen Skala
Präsentation 1.2: Migrationen in Europa und in der Welt
Zeitdauer: 20“
Migrationsrichtungen in der Welt
Migrationsrichtungen in Europa
Einwanderer in der Ukraine
Migrationsrichtungen aus der Ukraine
gegenwärtige Migrationstrends
1.4 Europäische Modelle der Migrantenintegration
Aufgabe: Integrationsmodelle
Ziel: TeilnehmerInnen lernen Vielfältigkeit von Integrationsmodellen der Migranten in europäischen Ländern kennen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: beispielhafte Situationsbeschreibungen von Migranten in verschiedenen Ländern
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in 3 Gruppen auf. Jede Gruppe bekommt eine Situationsbeschreibung und erkennt die wichtigsten Integrationsaspekte in gegebenem Land
Zusammenfassung: Präsentation von Arbeitsergebnissen der einzelnen Gruppen.
Diskussion über Unterschiede zwischen Integrationsmodellen in verschiedenen Ländern.
Modul 2. Juristische Regelungen der Migration
2.1 Internationale juristische Regelungen
2.2 Europäische Migrationspolitik
Präsentation 2.1: Juristische Gesetzgebung
Zeitdauer: 20“
Verlassungsmöglichkeiten des eigenen Landes
Grenzübertretung
Aufenthalt im Transitland
Aufenthalt im Zielland
Migrationen in der Gesetzgebung der EU
261
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
2.3 Illegale Migrationen
262
DE
Aufgabe: „legal-illegal“ – Unterschiede zwischen einem legalen und illegalen Aufenthalt aus
der Sicht der Migranten
Ziel: Blick auf die Situation der Legalität und Illegalität des Aufenthalts aus der Sicht der Migranten. Identifikation der Schwierigkeiten
Zeitdauer: 40“
Didaktische Lernmittel: kurze Beschreibungen, Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in zwei Gruppen geteilt, jede Gruppe bekommt beispielhafte Situationsbeschreibung, zu welcher die Fortsetzung erarbeitet wird. Dabei werden
komplexe Aspekte berücksichtigt – Rechtsstatus, Beruf, Arbeitsmöglichkeit, Familie, Gesundheit, Schule, Reisen usw.
Zusammenfassung: die Gruppen stellen die Arbeitsergebnisse dar.
Sie identifizieren zusammen die Schwierigkeiten und Probleme der beispielhaften Migrantensituation
2.4 Antidiskriminierende Maßnahmen
2.5 Flüchtlingsstatus - Erwerbsbedingungen
Präsentation 2.2: Flüchtlingen
Zeitdauer: 30“
Ursachen der Emigration
Definition eines Flüchtlingen nach Genf Konvention
UNHCR-Ziele und Wirkungen
Flüchtlingsstatus
Modul 3. Ökonomische Aspekte der Migration
3.1 Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Herkunftslandes und des Siedlungslandes
3.2 Spezifik der Migrationen, die ökonomisch motiviert werden
Präsentation 3.1: Ökonomie der Migration: individuelle und soziale Perspektive
Zeitdauer: 20“
Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Herkunftslandes
Einfluss der Migration auf die Wirtschaft des Siedlungslandes
dualer Arbeitsmarkt
„3D Jobs“
Transfer der Gehälter
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
3.3 Dualer Arbeitsmarkt und seine Konsequenzen
Aufgabe: Möglichkeiten und Fallen des dualen Arbeitsmarktes
Ziel: Entdeckung der wichtigsten Aspekte der Migrantensituation (im Kontext der Theorie
des dualen Arbeitsmarktes)
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in zwei Gruppen auf. Eine Gruppe bearbeitet die Situation des Migranten im Herkunftsland, die andere – im Siedlungsland. Die TeilnehmerInnen
nutzen in der Arbeit die früher vorgestellte Theorie des dualen Marktes aus.
Die Analysenelemente:
Arbeitsort
Wohnort
Gehälter
Möglichkeiten der Berufsentwicklung
Zusammenfassung: VertreterInnen jeder Gruppe stellen Arbeitsergebnisse vor, ergänzen
und besprechen die Ergebnisse gemeinsam mit dem Trainer.
3.4 Neue Erscheinungen im Bereich der Migration
Networking – Sozialnetz in Migrationen
Präsentation 3.2: Neue Erscheinungen im Bereich der Migration
Zeitdauer: 10“
Networking
Transnationalismus
Frauenmigration
Traffickig Migrant
Aufgabe: Diskussion über neue Erscheinungen in der Migration
Ziel: Wissen- und Erfahrungsaustausch
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Diskussionen, Besprechung der Beispiele
Zusammenfassung: Resümee der Diskussion
Modul 4. Psychosoziale Aspekte der Migration
4.1 Motivation und Entscheidung für eine Migration
Aufgabe: Faktoren/Indikatoren der Emigration und Immigration
Ziel: Erkennung der Faktoren/Indikatoren der Migration
Didaktische Lernmittel: Flipcharts und Schreibstifte, 2 Blätter mit der Aufschrift „push“, und
„pull“
Verlauf: TeilnehmerInnen teilen sich in zwei Gruppen auf. Jede Gruppe schreibt auf dem
Flipchart „push“ und „pull“ Faktoren
Zusammenfassung: Jede Gruppe stellt die Ergebnisse ihrer Arbeit vor + eventuelle Ergänzung der Faktoren. Diskussion.
263
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
4.2 Migrationsstrategien
Präsentation 4.1: Motivation für Migration und die Migrationsentscheidung
Zeitdauer: 20“
Motivationen der Migranten
Rationalität der menschlichen Entscheidungen
zugängliche und unzugängliche Informationen (für Migranten)
4.3 Adaptation zum Leben in einem anderen Land
264
DE
Aufgabe: „Zauberkreis“
Ziel: Erkenntnis der Kulturschockindikatoren, effektives Handeln in fremden Bedingungen
(in einem fremden Land)
Zeitdauer: 40“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: zwei TeilnehmerInnen verlassen den Schulungsraum, andere bestimmen mit dem
Trainer das Thema zur Diskussion. Die Diskussion beginnt. Der Trainer lädt nacheinander die
Personen außerhalb des Kreises zur Diskussion.
Zusammenfassung: Erkenntnis und Besprechung der Emotionen, die bei der Aufgabe entstanden sind. Aufgabenergebnisse und Kulturschock. Hilfe in der Kulturschocksituation
Präsentation 4.2: Adaptationsprobleme der Migranten
Zeitdauer: 30“
durch Migration verursachte Veränderungen
psychische und physiologische Belastung, Stress
Ineffektivität der bisherigen Verhaltungsweisen
Kulturschock - Definition
Phasen des Kulturschocks
Präsentation 4.3: kulturelle Integration
Zeitdauer: 30“
kulturelle Integration in einer psychologischen Hinsicht
Modelle und Strategien kultureller Integration
Annahmekonsequenzen der ausgewählten Strategien
Rolle der aufnehmenden Gesellschaft in der kulturellen Integration
Marginalisierung als Misserfolg der Migration
soziale Ausgrenzung
Aufgabe: „Zauberkreis“ (Fortsetzung)
Ziel: Kulturelle Integration und eigene Erfahrung – praktische Aspekte
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Diskussion über Strategien der kulturellen Integration – praktische Aspekte
Zusammenfassung: Klärung/Diskussion von Problemen der kulturellen Integration und deren Strategien
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Aufgabe: Strategien der kulturellen Integration - Beispiele
Ziel : Erkennung der Integrationsstrategien
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Beispiele und Beschreibungen der kulturellen Integration
Verlauf: Arbeit in 4 Gruppen. Jede Gruppe bekommt zwei beispielhafte Situationsbeschreibungen, diskutiert über sie und über die Strategien der kulturellen Integration. Besprechung
der konkreten Beispiele
Zusammenfassung: Klärung und Ergänzung von eventuellen Problemen und Fragen
265
Aufgabe: Praktische Arbeit - Beispiele der konkreten kulturellen Integration
Ziel: Erkenntnis von Strategien der kulturellen Integration
Zeitdauer: 25“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts und Schreibstifte
Verlauf: Arbeit in zwei Gruppen. Jede Gruppe findet 4 praktische Beispiele für kulturelle
Integration. Zum Schluss stellen die Gruppen einander die Arbeitsergebnisse vor
Zusammenfassung: Klärung und Ergänzung von eventuellen Problemen und Fragen
4.4 Gründe und Folgen des Migrationsmisserfolges
4.5 Rückkehr – Ursachen und Konsequenzen
Aufgabe: Filmprojektion „Persepolis“ (Migration nach Österreich und Rückkehr nach Iran)
Ziel: Analyse der psychologischen Situation der rückkehrenden Personen (Kulturschock
nach dem Rückkehr)
Zeitdauer: 120“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Lautsprecher
Verlauf: Der Trainer stellt ausgewählte Filmabschnitte im psychologischen Kontext vor, über
die Situation der Filmheldin wird eine Diskussion/Analyse geführt
Zusammenfassung: Ergänzung und Zusammenfassung der Diskussion.
Präsentation 4.4: Kulturschock nach dem Rückkehr
Zeitdauer: 20“
langfristige Konsequenzen der Migration
Ursachen des Misserfolges der Migration
Faktoren, die den Rückkehr beeinflussen
psychosoziale Aspekte des Rückkehrs
Modell des Kulturschocks nach dem Rückkehr
Rückkehr der zweiten Generation der Migranten.
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Zwischenevaluation
Aufgabe: Evaluation „Telegraf“
Ziel: TeilnehmerInnen bewerten bisherige Erfahrungen und Verlauf der Workshops, nennen
eigene Gefühle
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: TeilnehmerInnen besprechen bisherigen Verlauf des Workshops (positiv, negativ,
zusammenfassend).
266
DE
Modul 5. Multikulturelle Kommunikationsfertigkeiten
5.1 Konsequenzen der Kulturvielfältigkeit
Aufgabe: Was ist Kultur?
Ziel: Erarbeitung des Kulturbegriffs
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen arbeiten in drei Gruppen, in denen eigene Kulturdefinition erarbeitet wird. Vorstellung der Arbeitsergebnisse
Zusammenfassung: Besprechung der wichtigsten Kulturaspekte, die in den Definitionen
erwähnt wurden.
Präsentation 5.1: Kultur und Kennenlernen von Kultur, Teil 1
Zeitdauer: 10“
Vielfältigkeit der Kulturdefinition
12 Bestandteile der Kultur
Aufgabe: „Eisbergmethode“
Ziel: TeilnehmerInnen werden bewusst, welchen Einfluss die Kultur auf verschiedene Lebensbereiche hat
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: kleine Blätter, Schreibstifte, Flipchart mit einer Zeichnung von einem Eisberg
Verlauf: Der Trainer stellt ein Eisberg als eine Metapher der Kultur vor, in dem einige Sachen sichtbar sind, und andere versteckt bleiben, jedoch eine Integrität bilden. Der Trainer
schreibt auf den kleinen Blättern einen Beispiel und klebt sie an einer angemessenen Stelle
vom „Eisberg“ auf. Die TeilnehmerInnen schreiben auf den Blättern einen Aspekt, Lebensbereich – sichtbaren und versteckten. Die TeilnehmerInnen kleben die Blätter an der angemessenen Stelle und begründen, warum haben sie eine solche Auswahl gemacht
Zusammenfassung: Welche Lebensbereiche kommen meistens vor? Welche fehlen? Die TeilnehmerInnen diskutieren darüber.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
5.2.Multikulturelle Kommunikation
Aufgabe: Simulation „Gäste und Gastgeber“
Ziel: Erfahrung der Situation der Kulturverschiedenheit, testen von Phänomenen, die mit
der zwischenkulturellen Kommunikation verbunden sind.
Zeitdauer: 45“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in zwei Gruppen geteilt, eine Gruppe bleibt in dem Raum,
die andere geht hinaus. Die erste Gruppe spielt die Rolle von Gastgebern, die andere der
Gästen. Jede Gruppe hat bestimmte Regeln vom Verhalten
Zusammenfassung: Nachdem die Gespräche beendet werden, folgt die Arbeit in den Gruppen. Man bespricht Gefühle, die durch die Situation entstanden sind und charakterisiert die
andere Gruppe. Die Arbeitseffekte werden dann vorgestellt. Besprechung der Aufgabe.
Präsentation 5.2: Zwischenkulturelle Kommunikation
Zeitdauer: 30“
Egozentrismus und Ethnozentrismus
Offenheit in der Kommunikation
Kommunikationsstile nach Hall
Emotionen in der Kommunikation.
5.3 Zwischenkulturelle Konflikte und ihre Lösung
Präsentation 5.3: Ausmaß der Kultur
Zeitdauer: 20“
Ausmaß der Kultur nach Hofstede
Ausmaß der Kulturunterschiede nach Gesteland
Aufgabe: Ausmaß der Kultur – Textanalyse (Beispiele)
Ziel: Übung der Erkennungsfertigkeit und Benutzung von Kulturausmaß in konkreten Situationen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: Beamer
Verlauf: Trainer stellt den Situationskontext vor. Die TeilnehmerInnen sollen Indikatoren des
Kulturausmaßes finden, die typisch für das im Text vorgestellten Milieu sind. Welche von den
Kulturelementen (Verhalten, Sitten) könnten in deinem Land unverständlich oder schwierig
zu akzeptieren werden? Welche Kulturelemente deines Landes könnten unverständlich oder
schwierig von Vertretern der Kultur akzeptiert werden? Welche Missverständnisse können
im Kontakt mit Vertretern der Kultur auftreten? Was kann man machen, um die Kommunikation mit den Vertretern der Kultur zu verbessern?
Zusammenfassung: Erklärung der Streitfragen und Zusammenfassung der Aufgabe durch
den Trainer.
267
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
268
DE
Aufgabe: Analyse des Missverständnisses auf Grund der Kultur
Ziel: Übung der Erkenntnisfertigkeiten der kulturellen Konfliktursachen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: drei Beschreibungen von Missverständnissen auf Grund der Kultur,
Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: Arbeit in Gruppen
jede der drei Gruppen bekommt ein Blatt mit der Beschreibung eines Missverständnisses und ein Flipchart zum notieren
die Aufgabe der Gruppenarbeit ist die Analyse des Missverständnisses (das Niveau
von Werten, Normen, Kommunikationsheften)
die Gruppenvertreter präsentieren die Effekte der Analyse den anderen TeilnehmerInnen
Zusammenfassung: Besprechung der Missverständnisse im Kontext des Kulturausmaßes.
Aufgabe: Missverständnisse auf Grund von Kultur – Bildung der neuen Lösungen
Ziel: Suchen von neuen Möglichkeiten für Lösung oder Milderung der Missverständnissen
auf Grund der Kultur
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: Fortsetzung der früheren Übung in denselben Gruppen
Achtung: bei der Aufgabelösung berücksichtigen wir das Ziel, das wir erreichen wollen!
Zusammenfassung: Besprechung der Schwierigkeiten, die bei der Aufgabe aufgekommen sind.
Aufgabe: Missverständnisse auf Grund der Kultur – Austausch der Erfahrungen
Ziel: Aneignung der Fertigkeit die Konflikte zu identifizieren, Erfahrungsaustausch, Besprechung der Emotionen, die bei den Konflikten entstehen
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: TeilnehmerInnen werden in Untergruppen geteilt, in denen sie einander von Konflikten auf Grund der Kultur erzählen, bei denen sie Seite oder Zeuge waren.
Dann entscheiden sie, welche Situation sie vorstellen werden
Zusammenfassung: Besprechung von ausgewählten Situationen (für alle). Gespräch über
die Emotionen, die bei einem Konflikt entstehen. Als Fortsetzung der Übung kann das Suchen von entsprechenden Lösung des Konfliktes werden.
Aufgabe: Ausdrücken von Emotionen in verschiedenen Kulturen
Ziel: Diagnose des Ausmaßes eigener Kultur. Charakterisierung eigener Kultur, die für die
Vertreter anderer Kulturen schwierig zu verstehen sein kann
Zeitdauer: 30“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte
Verlauf: TeilnehmerInnen arbeiten in Gruppen an dem Thema: Emotionen, die in meiner
Kultur zugelassen und nicht zugelassen werden. Sie bilden eine Liste von Emotionen, die
sozial akzeptiert und nicht akzeptiert werden
Zusammenfassung: Welche Unterschiede gibt es zwischen Geschlechtern in das Gefühlausdrücken? Vergleich der TeilnehmerInnenantworte mit Mustern aus anderen Kulturen.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Modul 6. Arbeitsethik mit Migranten und Flüchtlingen
6.1 Ethische Aspekte der Arbeit mit Personen, die kulturunterschiedlich sind.
Aufgabe: Simulation „ eines Durchgangs“
Ziel: Sensibilisierung der TeilnehmerInnen auf Probleme und Schwierigkeiten, welche die
Flüchtlinge nach dem Verlassen ihres Landes begegnen können. Erfahrung dieser Probleme
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Flipcharts, Schreibstifte, Familienkarten, Statusanträge
Verlauf: die Simulation besteht aus vier Teilen: „ Überraschung“, „zu Hause“, „unterwegs“,
„an der Grenze“. In jedem Teil müssen die TeilnehmerInnen ein Problem lösen. Die TeilnehmerInnen arbeiten in Gruppen
Zusammenfassung: Austritt aus den gespielten Rollen. Besprechung der Emotionen, die bei
der Aufgabe entstanden sind. Gespräch über Probleme der Flüchtlinge aus einer anderen
Perspektive.
Präsentation 6.1: Schwierigkeiten, mit der sich die Flüchtlinge herumschlagen.
Zeitdauer: 15“
soziale und ökonomische Probleme
Kulturprobleme
psychologische Schwierigkeiten, gelernte Ratlosigkeit
Aufgabe: Der Filmabschnitt „Lernen wir uns kennen“, Szenen aus einem Flüchtlingszentrum
Ziel: Erkenntnis der Situation der Personen und den Familien, die sich in einem Flüchtlingszentrum aufhalten.
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Notebook, Lautsprecher
Verlauf: Diskussion unter den TeilnehmerInnen – Vergleich des theoretischen Wissens mit
den Eindrücken, die von Flüchtlingen beschrieben wurden.
6.2 Von Ethnozentrismus bis zum Ethnorelativismus
Aufgabe: Simulation „Flüchtlingszentrum“ (auf Grund von aufrichtigen Konflikt unter Flüchtlingen und Bewohner einer Siedlung in Katowice)
Ziel: Übung der Verhandlungsfertigkeiten und Zusammenarbeit in Situation eines Konfliktes auf Grund von Kultur. Bildung von neuen Lösungen solches Konfliktes
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Personenkarten
Verlauf: jede TeilnehmerInn spielt die Rolle einer Person, die in den Konflikt engagiert ist. Er
analysiert ihre Bedürfnisse und Ängste. Die Aufgabe der ganzen Gruppe ist die Lösung des
Konflikts. Während der Simulation werden weitere Probleme gestellt – Simulationsetappen
Zusammenfassung: Gespräch über Emotionen, die während der Simulation entstanden
sind. Besprechung der Schwierigkeiten, die mit der Aufgabe verbunden sind. Besprechung
von verwendeten Lösungen.
269
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
6.3 Diskrimination und ihre Vorbeugung
270
DE
Aufgabe: TeilnehmerInnen werden über die Grenze ihrer Toleranz bewusst gemacht. Bewusstmachung von der Wirkung des Stereotypisationsmechanismus
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Liste der Reisenden für jede TeilnehmerInn
Verlauf: Das Thema der Simulation ist die Reise mit dem Zug. Die TeilnehmerInnen wählen
aus der Liste drei Personen aus, mit denen sie am liebsten in einem Abteil reisen würden und
drei, mit denen sie nicht reisen würden. Dann bestimmen sie in Gruppen eine gemeinsame
Liste von gewollten und ungewollten Mitreisenden. Zum Schluss präsentieren die TeilnehmerInnen die Effekte der Arbeit
Zusammenfassung: Diskussion: Was ist schwieriger: gewollten oder ungewollten auszuwählen? Warum treffen wir eine solche Entscheidung (nach unserem Wissen, unserer Intuition)?
Welche Informationsquellen über diese Personen haben wir, sind sie glaubwürdig? Welche
Faktoren spielen die Rolle bei dem Entscheidungstreffen (Nationalität, soziale Gruppe, individuelle Eigenschaften)? Wie würdet euch fühlen, wenn niemand mit euch im Zugabteil
sitzen wollte? Im Bezug auf die Migrantensituation, die zu einem anderen Land kommen.
Präsentation 6.2: Stereotype und Vorurteile
Zeitdauer: 30“
Relationen Minderheit – Mehrheit
Machtbesitz
Vorurteile als eine Einstellung
drei Aspekte von Einstellung
Stereotype: was ist das?
„sich selbsterfüllende Prophezeiungen“
Mechanismen der Stereotypenentstehung
Funktionieren von Stereotypen und Vorurteilen im sozialen Bereich
Aufgabe: Methoden der Integrationsunterstützung – „Werk der Zukunft“
Ziel: Sensibilisierung der TeilnehmerInnen auf Adaptationsschwierigkeiten der Migranten,
Identifikation von zugänglichen Weisen der Migrantenhilfe
Zeitdauer: 45“
Didaktische Lernmittel: Blätter A4 in drei Farben (z.B.: blau, grün, gelb)
Verlauf: TeilnehmerInnen schreiben auf den gelben Blättern Stichworte und Thesen, die
Probleme den Migranten nach dem Ankommen zu einem fremden Land beschreiben. Die
Blätter werden nebeneinander (die Wand, der Fussboden) gehängt. Die blauen Blätter werden mit Thesen beschrieben, die den „idealen Zustand“ den Migranten im fremden Land
darstellten. Zwischen gelben und blauen Blätter wird ein Raum für die Vorstellung der Ideen, Vorgehensweisen und Methoden (auf grünen Blätter beschrieben) gelassen, die die beiden Sammlungen verbinden sollen. Die Hauptfrage ist „was kann man machen, was soll
geschehen, um von der ersten bis zu der zweiten Situation zu gelangen?“
Zusammenfassung: Diskussion – Nachdenken über jede Etappe der Aufgabe.
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Aufgabe: EDI Programm
Ziel: Präsentation eines Beispiels des Programms, das an Migranten gerichtet wird
Zeitdauer: 15“
Didaktische Lernmittel: Materialien zum EDI Programm.
Präsentation 6.3: Führung eines Kulturinterviews
Zeitdauer: 20“
Kontakt mit einem Gesprächspartner
Kommunikationsbarrieren
Fragenformulierung
Kommunikation in einer Fremdsprache
Rolle eines Dolmetschers
Aufgabe: Der Film „To be or not to be“ – ein Interview mit einem Flüchtling (eine Frau)
Ziel: Beobachtung des Interviews mit dem Flüchtling, Erkennung des Verhaltens, das nützlich oder erschwerend für das Interview ist
Zeitdauer: 60“
Didaktische Lernmittel: Beamer, Lautsprecher, Notebook
Verlauf: TeilnehmerInnen sehen den Film an. Sie konzentrieren sich auf den Interviewer, den
Flüchtling und den Dolmetscher. Dann wird die Situation diesen drei Personen besprochen
(ihre Ziele, Emotionen, Fehler, die sie aus der Sicht ihrer Gesprächspartner machen)
Zusammenfassung: Ergänzung und Zusammenfassung.
b Workshopabschluss
Aufgabe: Evaluation des Workshops
Ziel: Bewertung des Workshops durch die TeilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: Evaluationsfragebogen
Verlauf: TeilnehmerInnen füllen den Fragebogen aus
Aufgabe: Zusammenfassung des Workshops
Ziel: Erinnerung an wichtigsten Themen, die während des Workshops besprochen wurden,
Schließung des Treffens und Verabschiedung der TeilnehmerInnen
Zeitdauer: 20“
Didaktische Lernmittel: keine
Verlauf: Trainer/Trainerin erinnert an die wichtigsten Themen, die während der Workshops
besprochen wurden.
Übergabe von Zeugnissen des Schulungsabschlusses
Verabschiedung der TeilnehmerInnen .
271
DE
2. Schulungsmaterialien für Verwaltungskräfte / 2.3 Trainerpakete
Bibliografie:
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
272
DE
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw
Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i gospodarze Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących z
uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych – podręcznik dla
trenerów”, Warszawa: Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
273
1. Educational materials
for social workers
1.1 Training standards
EN
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
274
EN
Training modules of the training program: „Return Migration for Social Workers” was designed
so that participants of the program accompany migrants throughout their journey, from making decision to migrate to their following reintegration on return. The holistic way of regarding
the problems of migration make the trained workers competent in assisting migrants at each
stage. Training modules focused especially on the theme of return migration attests to innovative training. Thanks to such an approach social workers and students acquire the skills they are
unable to obtain by using traditional methods.
The workshop schedule formula, supplemented by lectures is ideal for use in the case of this
training. Active forms of workshop mobilize participants to be actively involved in the process
of acquiring knowledge and new skills. This is the specific reasons for the social workers will use
the acquired knowledge in a practical way, in contact with migrants.
Modules can be wholly or partly used also in training other groups of beneficiaries in other
countries.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Author
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
Training standards include the methodological description of modules. The Training standards
is a detailed account of the characteristics of knowledge and skills that trainees acquire. They
are the basis for developing materials for instructors and participants. Substantial content of the
modules corresponds to the current knowledge and generally recognized methods of procedure. Training standards allow comparability with other trainings and provide a basis for granting certificates of completion of training.
Module 1. From decision to departure.
1.1 Theoretical foundations of migration
Basic definitions
Emigrant, immigrant
Country of origin, host country
Transit country, destination country
Internal and external migration
Directions of migration in the world
Migrants in Ukraine
Directions of migration from Ukraine
1.2 The diversity of motivations for departure
Types of migration
Voluntary migration
Causes of migration
The duration of migration
Chain migrations, oscillating migrations
Diversity of motivations of migrants
1.3 The decision to migrate and the choice of place of residence
Rationality of human decisions
Information available and not available to migrants
1.4 The „push” and „pull” factors
The „push-pull” theory
Recognition by participants the push factors for emigration and the pull factors attracting migrants in other countries
1.5 Economics of migration: the individual and social prospect
Dual labor market
„3d jobs”
Functioning of migrants as professionals
Transfers of earnings/income
The effects of migration on the economy of the host country
The consequences of migration for the country of origin
275
EN
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
1.6 Elements of the law relating to migrations
The possibility of leaving one’s own country
Border crossing
Stay in the country of transit
Stay in the destination country
Migration in the EU legislation
1.7 Legal and illegal staying
Look at the situation of legality and illegality of the stay from the perspective of the migrant
276
EN
Module 2. Emigration: social consequences.
2.1 Family remaining in the country of origin
To make participants aware on the issue and systematization of knowledge about the
problems of families (especially children), left in the country of origin, while the parents
are residing abroad
2.2 Family in exile: the partners and children of migrants
To identify problems faced by individual members of the migrant’s family
2.3 Two-culture and culturally mixed families
Look at the problems and dilemmas of mixed families, in terms of cultural origin; to
become acquainted with examples of different acculturation strategies (based on the
movie)
2.4 Attitudes of the host society towards immigrants
Awareness of participants to the limits of their tolerance and awareness of the stereotyping mechanism
Module 3. Emigration: psychological consequences.
3.1 Culture shock: the causes of, consequences, and ways of coping
Experiencing by the trainees a situation similar to culture shock; attempt to undertake an
effective action in conditions of uncertainty or different rules
Changes due to migration
Psychological stress and physical stress
Loss of tested, existing ways of coping
The concept of culture shock
Process of culture shock
3.2 Psychosocial resources of migrants
To identify problems and needs of refugees, making participants aware of the resources
available to migrants
3.3 Psychosocial well being of migrants
Methods of assistance available to migrants
Making participants aware of the difficulties of adaptation by migrants; capability of the
participants to identify an available ways to assist migrants, can help migrants in achieving the psychosocial welfare.
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
3.4 Adaptation
Factors to support adaptation to life in another country, the difficulties of adaptation and
their causes
3.5 Strategies of acculturation
The process of psychological acculturation
Models and strategies of acculturation
The consequences of adopting particular strategies
The role of the host society in the process of acculturation
A reference knowledge about the strategies of acculturation to the trainees’ own experience, training skills to identify strategies of acculturation
Skills in acquisition and recognition of strategies of acculturation
Ability to recognize the strategy of acculturation
3.6 Marginalization as a failure of migration
Marginalization as a failed migration
Social exclusion
Module 4. Refugees - a special group of migrants.
4.1 Psychosocial consequences of seeking a refuge
Participants introductory knowledge of real refugees stories, arouse empathy with refugees
The causes of refugee
The definition of a refugee according to the Geneva Convention
UNHCR - objectives and actions
Rights and obligations of refugees
Refugee status
Internally displaced people
Geography of refuge
Phase of becoming a refugee
Application of knowledge to the specific case of a refugee, the ability to know the fate of
refugees diversity.
4.2 Violence and its aftermath - how to recognize and respond
What is violence?
Persecutions, the types of persecutions
Torture and their consequences for the victims
Rape - personal and political significance of the effects of
Trafficking in human beings (trafficking in people)
4.3 Post-traumatic Stress Disorder - PTSD
The concept of trauma
Symptoms of PTSD
Symptoms most often reported by refugees
The impact of PTSD in different areas of life
Translating knowledge about violence and PTSD into concrete examples
277
EN
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
4.4. Psychological assistance to refugees
Communication in a foreign language
The role of interpreter
Trauma in different cultures
Syndrome of survivors
The avoidance of re-traumatization
A social worker / therapist own feelings and problems
Work on effective communication suggesting the appointment with a specialist, intercultural skills, identify expectations and concerns before meeting with a psychologist.
278
EN
4.5 Social Rehabilitation for Refugees
Social and economic problems
Cultural issues
Psychological problems, learned helplessness
To acquaint participants with the situation of individuals and families residing in the refugee center
Identify the main problems faced by refugees in the host country
4.6 Specifics of help for women-refugee
Analysis of the problems faced by women in different spheres of life, depending on the
culture and customs
Violence by gender
Barriers to participation in social life
Access to education
Domestic violence, domestic servitude
Sexual harassment, rape
Trafficking in women
The risks of travel
Risks in refugee camps
Changes in family structure, conflict in marriage
Assistance to women-refugee
Use knowledge of the specific problems of women-refugee to specific examples
4.7 Specific assistance to children-refugees
Unaccompanied children
Changes in family structures, intergenerational conflicts
The impact on parents
The possibility of contact with own culture
Education, support teachers
Module 5. Returns from exile.
5.1 Factors influencing the decision to return
To identify factors influencing the decision to return
5.2 The long-term implications of migration
The acquisition of knowledge about the remote consequences of migration
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
5.3 Reasons for the failure of migration
Reasons for the failure of migration in the examples
5.4 Psychosocial aspects of return
Psycho-social aspects of return
5.5 Re-culture shock and coping with it
model of re-culture shock
5.6 Reintegration to the country of origin - way to support the reintegration
Observation and analysis of the psychological situation of persons returning from exile
(based on the movie)
5.7 Returns of the second generation of migrants
Key aspects of the return of the second generation of migrants
Module 6. Practical workshops.
6.1 Work in culturally diversified environment
6.1.1 The concept of culture
Developing and expressing by participants their own understanding of the concept of
culture
Diversity of the definition of cultural
Making participants aware of the impact of culture on various spheres of life
Components of culture
6.1.2 Cultural determinants of interpersonal behavior
Socialization
The role of family and education system
Culture and individual differences
The acquisition of skills needed to analyze the sources of values, norms and script behaviors typical of a given culture
Training of the skills needed to analyze the sources of values, norms and script behaviors
typical of their culture
Reflection on the characteristics of local culture
Dimensions of culture according to Hofstede
Examination of the dimensions of culture
Diagnosis by the participants their own cultural dimensions, identification of the characteristics of their own culture, which may be difficult for the representatives of other
cultures
6.1.3 Cultural differences of verbal and nonverbal communication
Egocentrism and ethnocentrism
Openness in communication
Communication styles according to Hall
Dimensions of cultural differences by Gesteland
Emotions in communication
279
EN
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
Differences in language
Testing ability to recognize and use cultural dimensions in specific situations
Experiencing the situation of contact with cultural differences, testing the phenomena
associated with intercultural communication
Testing ability to recognize the cultural causes of conflict
To seek possible solutions to mitigate and combat cultural misunderstandings
Testing ability to identify conflicts, exchanging experiences, discussion on emotions associated conflict
280
EN
6.1.4 Mental health in different cultures
To draw attention of participants on the role of culture in the manner of expressing medical problems
To acquaint the participants with examples of culturally conditioned syndromes
6.2 Assisting migrants and refugees
6.2.1 Assisting persons from a different culture
To identify problems and needs of refugees, making participants aware of the resources
available to refugees
6.2.2 Effective communication with elected representatives of the nationalities and
ethnic groups
Contact with the interlocutor
Communication barriers
Formulating questions
Exercise skills of formulating questions on culture
Analysis of difficulties in conducting the interview
Making aware of the situation of the person with whom an interview is conducted
Observation of an interview with a refugee
Behavior which helps to conduct an interview and behaviour which makes the interview
difficult.
6.2.3 Mediation and negotiation in a conflict situation with the cultural background
What is the conflict?
Negotiating strategies
Mediation and its application
Exercise skills of negotiation and cooperation in a conflict with the background cultural
Creating new solutions to the conflict
6.3 Ethical aspects of working with culturally different people
6.3.1 Stereotypes and prejudices phenomena
Minority-majority relationships
Possession of power
Prejudice as an attitude
Three aspects of attitudes
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
What are the stereotypes?
„Self-fulfilling prophecies”
Mechanisms for the formation of stereotypes
Functioning of stereotypes and prejudices in the social space
6.3.2 Discrimination and methods of its prevention in the context of migration
What is discrimination?
Types of discrimination
Institutional discrimination
Cross discrimination
Disadvantaged groups among the migrants
Positive discrimination
The consequences of discrimination
Becoming aware of the situations in which participants were the perpetrators and victims
of discrimination
Experiencing the situation of the discriminated and discriminatory person
Making aware of the emotions those persons went through
Developing ways to cope in a situation of discrimination
6.3.3 Disadvantaged groups among the migrants
Creating opportunities for participants to think about and discuss the stereotypical statements about the disadvantaged groups
6.4 Psychological safety in the area of helping others
6.4.1 Professional burnout
What is the burn-out syndrome?
Symptoms of burnout
The causes of burnout
Stages of development of burnout
The effects of burnout for the individual and its environment
„Difficult” clients
Preventing professional burnout
6.4.2 Dealing with stress
Causes of stress
List of events in life - stressors
Load and Resources
Individual perception of stressors
Acceptance of a situation of uncertainty
A dynamic stress
The consequences of stress
Positive stress
To make participants sensitive to the effects of what causes stress
Finding ways to cope with effects of stress
281
EN
1. Educational materials for social workers / 1.1 Training standards
6.4.3 Building a support network
Identification of available sources of support for the participants (individuals and institutions)
To encourage participants to benefit from support
Supervision - what is it?
Benefits of supervision
Who can be a supervisor?
Support group
Cooperation with representatives of NGOs
Cooperation with representatives of other institutions
282
EN
283
1. Educational materials
for social workers
1.2 Educational package
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
From Making Decision To Leave One’s Own Country
Theoretical Basis For Migration
284
EN
basic definitions
emigrant, immigrant, re-emigrant
country of origin, host country
transit country, country of settlement
migrations inside the country and off
different kinds of migrations
freedom of migrations
reasons for migrations
length of time for migration
chain migrations, oscillating migrations
different motives of migrants
push and pull factors
Definition Of Migration – Movement of people from one place of abode to another, especially
to different country.
Emigrant – a person who is leaving one’s own country to settle in another country.
Immigrant – a person who is coming as a permanent resident to a country other than one’s native land.
Re-emigrant – A person who ones left his or her own country to settle in another one and then
returned back after some time.
Native Land – Migrant’s home land. Migrant’s own country he or she is leaving to settle in another one.
Host Country – Country which temporary hosts migrants. Country which migrants are entering in.
Transit Country – A country through which migrants pass on their way to the country of their
permanent residence. Quite often migrants stay in the transit country for a longer period of
time, nonetheless they do not intend to live there permanently.
Country Of Settlement – Destination country. Country of permanent residence (country which
migrants intend to settle permanently in).
Natures Of Migration
The division based on:
standing time
voluntariness
legality
planning
Time Length Of Migration
short term migrations (few weeks, few months)
long term migrations (few years)
permanent migrations (dozen to tens of years)
Voluntariness Of Migration
Migrations:
voluntary
forceful
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Legality Of Migration
Migrations:
legal
illegal
Reasons For Migration
economic
political
ecological
health consideration
family
educational
others
In And Out Of The Country Migrations
migration within the country
migration outside the country
Chain Migrations
Migrants:
they come from the same place
they leave their country at the same time
they all go to the same place
existence of family ties or friendship
mutual assistance at the time of leaving one’s own country, searching for job, helping in
accommodation
Migration’s Networks
interpersonal connections among current, ex- and future migrants
connections following kinship, friendship and ethnicity
lowering the social, economical and emotional costs of migrations
Oscillating Migrations
This kind of migrations lasts from few hours to few days in time. The objective of such migrationsis making immediate profit on trading goods.
Different Motives Of Migrants
political
religious
economic
searching for adventure
personal reasons
others
Push And Pull Theory
The standard of living in migrants own country tend them to migrate to other countries where
those standards are higher.
285
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Decision To Migrate; Choosing The Place Of Settlement
rationales behind human decisions
accessible and inaccessible information
directions of world migrations
migration inside Ukraine
trends of migration from Ukraine
286
Push And Pull Factors
push factor: poverty, unemployment, political turmoil, etc.
pull factors: accessible work, medical care, political stability, etc.
EN
Rationales Behind Human Decisions
calculation of profits and losses
making decision by an individual or by the household
migrants chose places where there is more jobs and higher income
importance of not only incomes but also social security, medical care assistance, prospectives of professional achievements, etc.
Information Accessible To Migrants
migration law, legality of permanent residence
the chance of getting job, comparison of income in home country and in the country of
permanent staying
consideration of law in the country of permanent residence
current economical and political situation in the country of permanent residence
climate
Information Inaccessible To Migrants
fateful incidents impossible to foresee (illness, accidents, thefts, etc.)
false information received from other migrants
number of persons seeking jobs in a particular place and time
real income and real cost of living
Number Of Migrants Globally
185-195 millions of migrants every year.
3% of world’s population.
World’s Directions For Migrants
United States
Russia
Germany
Ukraine
France
India
Canada
Saudi Arabia
Australia
Pakistan
Great Britain
Iran
IOM – International Organization for Migration
Established (under different name) in 1951. At the beginning it assisted migrants from Europe
Right now it assists 12 million migrants from around the world.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Directions Of Migration From Ukraine
Russia
Greece
Poland
Czech Republic
Italy
Spain
Turkey
Portugal
Great Britain
Ireland
Germany
United States
Regions Of “Dispatch”
Odessa Region 54%
Carpathian Region 12%
Crimean Autonomic Republic 8%
Lvov Region 8%
Charkov Region 4%
Donieck Region 2%
Tarnopol Region 2%
Immigrants In Ukraine
from countries of the former USSR
(Abkhazia, Tatars, Azerbaijan,
Armenia, Chechnya, etc.)
Afghanistan
Bangladesh
China
India
287
EN
Iran
Pakistan
Somalia
Sri Lanka
Vietnam
Economy Of Migration:
Individual and Social Prospectives
dual labor market
“3d” jobs
transfer of income
effects of migration on the national economy of the country of permanent settlement
of migrants
consequences of migration on general condition of the home country of migrants
Dual Labor Market
Division of labor market:
“capital” labor market and “worker’s” labor market
Capital labor market: higher income, higher security, better prospective, higher qualifications.
Mainly for citizens of given country.
Worker’s labor market: lower income, lower security, worse prospective, lower qualifications.
Mainly for migrants.
“3D Jobs” – Dirty Dangerous Demeaning
Such a degradation in social strata may have a psychological effect on one’s life and usually is
the cause for lowering the self-esteem.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Place Of Work As A Cause For Stress
limits in communication (language and cultural barriers)
lack of knowledge of job organization
work below one’s qualifications
lack of communal support
job according to one’s qualification, however with lower income than native workers get
288
EN
Work Without Permit
It is an illegal work. Employer does not sign up labor contract with employee, does not cover his
or her health insurance plan nor pays taxes. In case of any conflicting situation it is impossible to
execute one’s rights (for example when employer does not want to pay wages or salaries). There
are also gaps in proving one’s continuity of work.
Typical short backs of workers employed without permit: lower then shown in contract income,
delays in payment, sometimes lack of payment altogether. There are also serious consequences
in case of accidents in the place of work – undergoing medical treatment may cause financial
breakdown for such workers.
Legal Work
Employer and employee sign up a labor contract with description of range of work also working
time and payment. There are different kinds of labor contracts: here are probations (usually 3
months) and then after satisfactory evaluation there follow the next labor contracts. There is
specified and unspecified work time in labor contracts.
There is the law protecting workers rights. In case of payment suspension employee may take
action against employer in law suit or may file a claim into appropriate institutions. Employee is
usually covered by health insurance plan and does not have to pay for medical treatment.
Consequences Of Migration For Economy Of The Country Of Settlement
Migrants contribute to the economic growth of the country (increase in good’s production and
rise in number of available services). They contribute to the process of lowering prices of goods
and services in the country of their permanent residence.
They also do work demanding the highest qualifications as well as work for which one does not
need any qualifications at all.
Consequences Of Migration For The Home Country Of Migrants
decrease in the population of home country
perturbations in the age structure of society in the home country (migration of young
people)
loss of family bonds
cultural changes in local communities
Social Capital
Network of social contacts, human interdependence and mutual help. Such network exists on
the basis of trust ties, loyalty and solidarity. As a result the home country of migrants is bereft
of social capital.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Brain Drain
Native land of migrants loses highly educated group of people. This people besides being college educated are also the most creative, self-sufficient, taking initiative into his or her own
hands. Their education and skills are very important for the right development of the country.
Care Drain
Loss of skilled persons taking care of others in the home land of migrants. These persons are
mostly women taking care of children, elderly, handicaps.
Differentiation Of Income Sources
Families usually send one person (representative of the family) to work abroad. The rest of the
family stays at home.
Transfer Of Income
Income of migrants is usually send back home. Such transfers are the main source of income for
families back in home country. Received money is spent mostly to carry out every day life or to
purchase new apartment or new home or else to equipped household with new appliances, for
refurbishing the place of living, for education of children or as a source of investment, etc.
“Era Of Migration”
Last decade of the twentieth century is the time of an intensive migration. At least 175 million
people live outside their country.
Elements Of Law Related To Migrations.
chances to leave one’s own land
crossing the border
staying in the transit country
staying in the country of permanent residence
migration in legislation of EU.
Chances To Leave One’s Own Land
Every country has its own rules allowing people toleave the country. There might be a ban on
leaving the country as well as full freedom to take such an action. Documents which give the
right to leave country.
Crossing The Border
Depends on policy of migrants own country as well as on the policy of the country migrants
want to stay permanently.
Crossing border may be legal or illegal.
Staying In The Transit Country
transitional stage to reach the country of permanent residence
migrants stay there as short time as possible
in certain cases the transit country may become the place of permanent residence.
289
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Staying In The Country Of Permanent Residence
Every country has its own policy towards migrants who want to make the country their new
home.Depending on policy staying in such country may be:
legal
illegal
at the beginning legal and then illegal
at first illegal and then legal
290
EN
Migrant’s legal status is very important, especially for his or her psychological well being and
further for personal as well as professional progress.
Migration In Legislation Of EU
policy of controlling migration
policy towards migrants
EU Directives
time of staying in a given country has a substantial effect on the rights of migrant
basis for receiving permanent residence status:
continuous, regular and enough income, migrant must be covered by health care plan
and participate in integration activities.
migrants have the right to bring their families (children and spouses).
Dublin Convention
it ensures that every application for asylum in a given country will be verified by authorities,
however convention states that the following application for the same purpose in any country of
the EU will be rejected all EU countries adhere to the same law, norms and standards in making
decisions concerning applications for asylum.
Schengen Region
free transfer of people
internal borders between EU countries are not under any control or protection
external borders of EU however are under strict and heavy control
there is a common policy among EU member countries with regard to migrant issues.
Emigration: Psychological Consequences
changes caused by migration
psychological and physical burden, stress
loss of previously known behavioral modes to sustain one’s life
concept of cultural shock
proceeding of cultural shock
Changes Brought Down By Migration
changes in physical surroundings
changes in social surroundings
changes in psychological functions
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Changes In Physical Surroundings
Climate, changes in nutrition, microorganisms, chemical substances in physical surroundings,
order of the day, sights, sounds, smells, tastes, the sense of touch, etc.
Changes In Social Surroundings
Being a self-sufficient, competent and culturally cultivated person migrant undergoes changes
and becomes “a student” who must beg for help to perform the simplest activities and is depended on strangers with regard to important matters. In new social surrounding people see
him or her as a depended person, infantile, with lack of good manners, etc.
There is a necessity “to discover” new ground rules in new society (e.g. standards of every element of a culture).
Changes In Psychological Functions
Changes in physical and social surroundings are main cause of psychological stress. Once known
mechanisms of self defense are no more adequate.
Migrants suffer new emotions:
longing
helplessness
lower self esteem
lack of control
shame
lack of security
Stress
Distress caused by demand on physical or mental energy. The throw off the balance between demands of milieu and one’s own resources as well as loss of one’s once well known abilities is the
cause for stress (in new surroundings the old way of living is often inadequate and inefficient).
Culture Shock
Heavy stress taking place in the situation of an unfamiliar culture. Shock is usually immediate,
deep and its duration is short lived. However for the culture shock its duration is longed lived
and it is cumulative in its results.
Culture shock embraces mental, physical and social life. It is an outcome of difficult changes
brought about by migration. It is a source of negative emotions and in turn is worsening one’s
general feelings and has a major influence on one’s life functions.
Outcomes Of A Culture Shock
loss in life
uncertainty
depression
anxiety
helplessness
interpersonal conflicts (anger, hatred)
health problems, usually showing up as a somatic disorders
291
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Two Strategies To Cope With Problems
1. Adoption of ethnocentric attitude: interpretation of behavior of other people, e.g. natives, from the prospective of one’s own culture.
2. Careful observation of interactions between natives by migrant with drawing by him or
her very cautious conclusions in an attempt to follow their footsteps.
292
EN
Run Of Events In Case Of Culture Shock
“U” model.
At the beginning migrant’s well being in relation to his or her mental and physical conditions is
in its peak. Later on these conditions are worsening and after certain amount of time return to
its previous level.
Phases Of “U” Model
Honeymooner - there are no obstacles in life, and even though they might exists somewhere,
migrants take them lightly as part of exotic culture. Time duration of such an attitude depends
on migrant’s financial resources.
Observer - as time goes by migrant does not feel himself or herself as part of the surrounding
world, constantly observing it from the distance with an attempt to find a key to understanding.
Member - migrant simply makes afford to sustain his or her life and ekes out with growing deficit
in order to satisfy his or her immediate and future needs.
Culture shock – there is an increase in all unpleasant symptoms connected to mental and physical strains such as vulnerability to diseases, depression, nervous breakdowns, or even precarious
behavior.
Getting well –migrants slowly began organize their lives and become more secure. They make
rational decisions and set out rational goals. They are able to identify new sources and use them
to their advantage.
Mastery – migrant takes full advantage from understanding the culture of a given country and
his or her cultural competence allows him or her to function efficiently.
Phases Of Culture Shock
1. “Tourist” phase
2. Disorientation caused by different cultures.
3. Turning point and the beginning to rise to the stage generally understood as well being.
4. Stabilization of emotions and experiencing positive as well as negative aspects of new
culture.
5. Creation of a new two- or multicultural identity.
Acculturation
mental acculturation as a process
strategies of acculturation
consequences of adoption of one particular strategy
social marginalization as a failure of migration
role of society in a process of acculturation
phenomenon of rejection by society
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Adaptation – What is it?
Generally adaptation is the act or process to become adjusted to new conditions. Adjustment
may be related to changes of anatomical, physiological and behavioral characteristics allowing
for survival in new environment.
Problems In Process Of Adaptation
They appear in a time of adaptation to new life situation.
Symptoms:
tension, anxiety, fear
worries, depression
oscillating emotions
feeling that one is not able to take care of oneself, does not know how to plan the future
or make decisions
Defense Mechanisms
Psychosomatic symptoms, hazardous behavior (driving after influence of alcohol, taking part in
fights, hazardous sexual behavior), using psychoactive substances (narcotics, medical drug abuse).
Mental Acculturation
Mental (or psychological) acculturation rests on one’s ability to adapt to a new cultural environment. One is getting better understanding of norms, values and behavioral routines which are
typical to a new culture. After making contact with different culture one chooses an appropriate
strategy for acculturation.
Two Cultures
One’s own culture and a culture of new country are parts of migrant’s life. In the process of acculturation migrants show their attitude towards both of them.
Strategies Of Acculturation
Strategies of acculturation are the ways to cope with two cultures: migrant’s native culture and a
culture of a new country. As an outcome migrant can cherish or reject one of the culture.
Strategies Of Acculturation According to Berry
1. Integration
2. Separation
3. Assimilation
4. Marginalization
1. Integration
Merging elements of both cultures, e.g. perfect knowledge of languages of two countries, acquaintances among representatives of both cultures, celebration of holidays of both cultures,
handing down on children the values and languages of both cultures.
Integration – Consequences
Decision of what cultural experience is better suited for resolving everyday problems is made
according to the current situation. Integration is the optimum strategy for healthy functioning
of an individual in new society.
293
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
2. Separation
Clinging on to one’s own culture and limiting contacts with representatives of a new culture to a
minimum, e.g. lack of or superficial knowledge of new language, acquaintances among migrants
from the same country only, raising children up according to values of migrant’s own culture.
Separation – Consequences
It is an effect of desire to cultivate traditional life style and to defend one’s own traditional values.
New culture is treated as less valuable. Such behavior may appear as a reaction to unfriendly attitude towards migrants and a low assessment of their culture by the society.
294
EN
3. Assimilation
Rejection of one’s own culture and absorption of a new one, e.g. by using new language only
in private life, not teaching migrant’s children to use native language, refusal of contacts with
migrants from home country.
Assimilation- Consequences
Every society is quite reluctant to accept different cultural behavior; assimilation is a way to
achieve a good standing in new society though. Assimilation leads to a feeling of losing stability
and – paradoxically – makes integration into new society life more difficult.
4. Marginalization
It is rejection of one culture and not getting involved with a new one, e.g. by rejecting to celebrate holidays of both cultures, limiting social contacts, not handing down on children the
values of migrant’s own culture, refusal to support own children in absorbing new cultural customs, etc.
Marginalization – Consequences
Caused by loss of contacts within one’s group and by unwillingness to make new contacts. Leads
to the feeling of alienation and loss of identity. As a result one becomes more susceptible to
mental disorders or to criminal conduct.
Strategies Of Acculturation
Native Culture
Yes
No
Yes
Integration
Assimilation
No
Separation
Marginalization
New Culture
Acceptance Of One’s Own Culture
The important factor in migrations is lack of acceptance for some components of one’s own culture – it rises the question: What’s than? It is important not to push migrants back into schemes
of his or her own culture when it is obvious that he or she does not accept this culture in whole
or in its part.
Role Of Society In Acculturation Of Migrants
To choose a particular strategy of acculturation one should take two factors under consideration:
migrant’s decision
the way members of the society respond to him or her.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Phenomenon Of Social Exclusion
Social exclusion is in opposition to integration.Quite often it is caused by discrimination based
on cultural basis, ethnicity or different forms of disability. In effect it brings poverty, mutual hatred, exclusion from education or health care.
Helping People With Different Cultural Background
What is the basic purpose? Helping peoples of different cultural background allows them to
properly function in new social environment in the way they have functioned in their home
country.
Refugees – A Specific Group Of Migrants
Who Are Refugees?
reasons for exile
definition of refugee according to Geneva’s Convention
UNHCR – purpose and field of activity
rights and responsibilities of refugee
refugee’s status
internal refugees
geographical regions of exile
how one becomes a refugee?
Reasons For Exile
endangerment of life
health hazard
thread of losing freedom
Definition Of Refugee According To Geneva’s Convention
Refugee – a person who as a result of fear of persecution based on the ground of:
race
religious believes
nationality
ethnicity
political convictions
seeks a shelter in foreign country, e.g. can not or does not want to exercise the rights for protection against such persecutions in his or her home country.
Geneva’s Convention from 1951
This Convention was the first and truly international agreement to protect refugees and to resolve refugee problems worldwide. It enumerates, in a broad outline, the rights of refugee such
as freedom of religious believes, freedom of movement, right to work, to education and to receive an appropriate travel documents. At the same time it states the responsibilities of refugee
in foreign country.
Fundamental regulation forbids refugee to be sent back to the country of his or her origin (from
which he or she flied).
295
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
UNHCR
The agency is mandated to lead and co-ordinate international action to protect refugees. It strives
to ensure that everyone can exercise the right to seek asylum and find safe refuge in another country, with the option to return home voluntarily, integrate locally or to resettle in a third country.
Who Grants The Refugee Status?
Person seeking shelter in foreign country is a refugee regardless formal recognition. There are
established procedures – with accord to the local law of the country – regulating legal situation
of the person applying for refugee status, his or her rights and extend of public help.
296
EN
Granting The Refugee Status
Person applying for refugee status must show that his or her fear of persecution in home country is justified. Exceptional situation takes place when authorities grant the refugee status collectively to the whole group of people seeking shelter on the ground of ethnic cleansing or other
actions taken against them.
Refusal Of Granting The Refugee Status
Persons who don’t need any international protection what is usually stated as a result of legal
proceeding – are treated as illegal foreigners and are subjects to deportation procedures. For
persons whom authorities refused to grant the refugee status UNHCR recommends to make
possible for them to submit subsequent petition for rehearing before deportation.
Temporary Protection
Temporary protection is a proposal to solve legal problems connected to large group of people
unexpectedly entering a country as refugees. It is a transitional stage for refugees awaiting for a
definite recognition of their status. By such an action persons do not have to apply individually
to authorities for evaluation and recognition of their status. People who are under protection of
authorities of the country are – according to definition – refugees.
Temporary protection can be lifted when there is the chance of returning to the home state.
Rights Of Refugee
Refugee has the right for shelter. Authorities cannot expel refugees to the places of immediate
danger. Authorities cannot discriminate any groups from among refugees. They should guarantee at least the same social and economic rights to refugees as they guarantee them to foreigners holding permits for permanent residency.
Basic civil rights such as freedom of conscience, freedom of movement, protection against use
of tortures and humiliation are guaranteed for refugees. States are obliged to coordinate their
activities concerning refugee issues with UNHCR. Those states should also allow for joining families of refugees (at least juveniles and spouses). Refugee has the right to medical care. Adult refugees shall have the right to work.
In certain situations (e.g. massive influx of refugees into one country) authorities can limit refugees rights such as freedom of movement or even block off access of refugees to the labor market or to the education of their children.
Rights Of Women Who Refuse To Subordinate To Social Limitations
Those who flee from any kind of discrimination or from inhuman treatment and persecution or
harassment based on refusal to submit to harsh custom moral codes are entitled to apply for
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
refugee status in other countries. Sexual violence, such as rape, is also handled down by authorities as persecution.
Discrimination is regarded as persecution with particularly grievous consequences. Continuous
women’s fear of assault based upon refusal to wear certain traditional outfits or based upon
making individual choices concerning marriage in order to lead independent life may become
a cause to grant refugee status for women. Women who fear and do not want to be a subject of
ritual circumcision may also become refugees.
Refugee’s Obligations
Refugees have some obligations. Particularly they should obey the law and provisions of the
host country.
Loosing Rights For Protection
Those who committed war crimes and violated internationally recognized human rights –
among them genocide – lost the rights for protection as refugee. No person suspected of committing above mentioned crimes should seek protection as a refugee.
No one who continue military operation against his or her own country from the territory of a
host country should be eligible for refugee status. A soldier cannot become a refugee.
Geneva Travel Document – The So Called Geneva Passport
Document issued to those migrants who left their own country and entered the other countries.
It gives the right to cross borders, to travel to other countries and to stay there for a certain
period of time.
Dublin II Regulation
The Regulation determines which state is responsible for consideration of refugee application
in order to prevent applying by the same person for such a status in many countries at the same
time. A person gets his or her refugee status in the state of application.
Internally Displaced Persons
IDP – Internally Displaced Person
Internally displaced persons are forced to leave their homes for the same reason as refugees,
however they are not entitled to any UNHCR assistance. Number of internally displaced persons
reaches 20-25 million per year and it is larger then the number of “common” refugees.
What Countries Do The Most Refugees Come From?
Afghanistan
Iraq
Sudan
Columbia
Democratic Republic of Congo
Somalia
Vietnam
Countries Which Give Shelter To The Largest Number Of Refugees
Pakistan (2 millions)
Syria (1 million)
Iran (900 thousands)
297
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Germany (600 thousands)
Jordan (500 thousands)
Tanzania (430 thousands)
298
Phases Of Becoming A Refugee
before emigration
flight
reaching of the asylum country
settlement in a new country
repatriation
EN
Acts Of Violence And Their Consequences
what is a violence?
tortures and their consequences for victims
different kinds of persecutions
rape – individual and political consequences
trafficking in people
What Is A Violence?
Tortured person can not accept the world as his or her home.
Jean Amery, Belgian writer, was a subject of tortures in Nazi concentration camp.
Tortures – What Is The Aim For Their Use?
to obtain information
to damage political or cultural integration of groups of people
to intimidate
to punish for political view
to annihilate ethic or religious minorities
to thread certain groups
Physical Tortures
burning certain parts of body
giving electric shocks
to cripple
hanging for hands or legs
striking upon heels
drowning unconscious
Mental Tortures
sensory depravation
simulated executions
violating of intimacy
Tortures Using Pharmacology Substances
use of substances causing physical pain
breakage of resistance by use of drugs
disturbance of cognitive and emotional processes
inflicting drug addiction
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Tortures – Consequences For Victims
Consequences for physical and mental health
posttraumatic system disorder
depression
anxiety disorders, unexpected panic, phobias
interpersonal problems
Rape – Individual And Political Consequences
Rape is not only a violent act against certain individual. During the war mass rape is the most
widely applied political instrument against notional or ethnic groups to cease continuity in generation and to break the ties of consanguinity.
Human Trafficking
Recruiting, transport, transfer, holding in detention by use of physical force or by deception for
the purpose of:
sexual exploitation
exploitation as a work force
trading of human body parts
adoption of juveniles
The most notorious is trafficking in women for the purpose of prostitution.
PTSD
description of trauma
symptoms of PTSD
symptoms most often reported by refugees
influence of PTSD on further life
Trauma
Witnessing or being, by own experience, a subject to possible loss of life or to physical wounds
or injury what may, in effect, cause emotional shock and leads to long term neurosis.
Acute Reaction To Stress
occurs right after stressful event
it diminishes after few hours or days
Symptoms:
stunning (constrain of perception, disorientation)
seclusion from the outside world, hyperactivity
physiological symptoms of fear (accelerated heart action, sweating, skin redness)
The event may be partially or in whole forgotten.
Posttraumatic Syndrome Disorder (PTSD)
It is a diagnostic category which covers individual’s reaction to painful and injurious situations
(trauma). Trauma takes place few weeks or months after the event. It may lasts many years and
leads to permanent neurosis.
299
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Susceptibility to PTSD
Reaction to heavy stress and one’s adaptive capacities may occur to HEALTHY persons and
would not have happened unless the traumatic event had not taken place.
300
EN
PTSD Symptoms
chronic pain
uncontrolled flow of traumatic memories
disturbances of sleep, nightmares
fear, steering clear of situation and action resembling traumatic experience
psychosomatic afflictions
problems with memory and concentration
depression and inability to experience pleasures
Somatization
Psychosomatic afflictions. Physical distress, as a result of neurosis problems. Medically verified
lack of natural causes. Worries concerned with one’s own health. Constant request for medical
treatment
It is NOT a simulation of illness! It is a real ailment.
Symptoms Most Often Reported By Refugees
sadness, fear of future
pain in different parts of body
disturbance of sleep, nightmares
troubles in concentration
loss of interests, lack of achievements in work and lack of progress in learning
avoidance of certain places, peoples or things
suspicion
tension, unrest
aggression, loss of control over impulses
problems in intimate relationship or in marriage
Influence Of PTSD On Further Life
The victim of trauma may feel isolation, alienation, degradation and humiliation. His or her everyday life is troublesome, because PTSD may influence his or her:
physical well being
mental health
relationship with other peoples
Women As Refugees
persecution concerned with gender
obstacles to participate in social life
domestic slavery
sexual abuse
travel dangers/risks
endangerments in refugee camps
changes in family structures, marriage
conflicts
assistance to the women
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Persecutions On The Ground Of Gender
It encompasses sexual abuse, physical or psychological persecution based exclusively on the
grounds of one’s gender, mainly:
domestic violence
rape
sexual molestation
menace in work place and in schools
trafficking in people
forced prostitution
Everyone can become a victim of prosecution based on gender, however mostly exposed to
such demeanor are women and young girls.
Obstacles In Social Life Participations
In many countries a woman can not participate in social life unless is represented by a man. In
all life activities woman is a subordinate of man who takes care of everyday life issues, e.g. takes
care of administrative cases or makes all life decisions.
Outfit And Manners
Women can be subjected to physical or mental persecution for sheer refusal to wear custom
outfits, such as chador, hijra, as well as for doing make ups, wearing inappropriate shoes, or
for unsuitable behaviour which supposed to bring discredit on her or provoke men to wrong
conduct.
Lack Of Access To Education
Among young peoples who do not go to school there are 60% of young women. Among illiterates 64% of them are women.
Domestic Violence
Use of violent force against women is a common and acceptable behaviour in all culture around
the world, even though in many courtiers it is against the law.
Domestic Slavery
In some countries women can not leave home without company of man – a family member.
They con not take up of any job without husband’s permission. It is difficult for them to start
individual and independent life because society fears that this may cause a negative outcomes
for social order.
Marriages Prearranged By Families
In many countries a woman can not make decision concerning her future husband. In this matter it is her parent’s choice made usually ahead of time, e.g. in India there are 95% of marriages
which are arranged by parents. This custom forces many women not only to flight their homes
but in many cases to flee the country. Opposing parent’s will is noticed as wrong doing by the
family and by society.
Laming Woman’s Sexual Organs
Circumcision of woman’s sexual organs is a very common practice in many African Muslim
countries (Somalia, Djibouti, Sudan, Mali). This custom is strongly rooted in the culture. Uncircumcised woman can not really exists in a society on the ground of being “unclean”. Currently
there are about 114 millions circumcised women around the world.
301
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Rape
Rape is a common way of persecution, terror and ethic cleansing mostly in military actions. Such
actions force people to leave their homes and seek shelter elsewhere. Refugee-women are the
subjects of sexual harassment not only at time of fleeing their own country, but also at time of
reception as a refugee in other countries.
302
EN
Psychological Consequences Of Rape
fear, feeling of threat
gilt, putting the blame on oneself
anger directed towards oneself
feeling of undefined loss, mourning
powerlessness, feeling of losing control
nightmares, flashbacks
problems with one’s sexuality and intimacy
Travel Dangers
In many countries women can not travel by themselves.Paradoxically when fleeing off one’s
own husband women usually get under protection of stranger men who might force women
to render them sexual services in exchange of careful treatment, food, handling administrative
formalities. On the other hand without any male’s protection situation of women on their way to
other country might be even worse.
Endangerments In Refugee Camps
Women are exposed as being subjects of rape in refugee camps as much as during their travel,
e.g. toilet cabins may be situated in secluded places, so women become an easy target of sexual
harassment. Quite often the administrative staff of refugee camp forces women for unlawful
conduct by promising better food or treatment in exchange of sexual services.
The main problem for all refugees is insufficient access to food. In the first place it afflicts women
and children because they do not participate in distribution of the food.
Changes In Family Structures, Marital Conflicts
Acculturation process for women and elderly persons undergoes at slower pace because of isolation caused by domestic activities. The roles of refugee family members may change dramatically. Male members of the family being responsible for providing support are nor more able to
do so and quite often they put the blame on themselves and lose self-respect.
Conducting Interview With Refugee-Woman
interviewer must be aware of the status of woman, the way she supposed to be treated,
must know her rights in her home country and generally must have the knowledge of different kinds of persecution or acts of violence she might be subjected to
interviewer should have the information about cultural, religious and social conditions
which influence her conduct and bearing.
to offer help social worker must tailor its form to the situation of refugee woman (visiting
her home may be troublesome)
should collect all information concerning circumstances of persecution
should pay particular attention to signs of any kind of persecution or use of tortures
creation of supportive atmosphere should be the most important objective of social worker
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
When There Is Suspicion Of Woman Being Persecuted
interviewer and interpreter should be females
interviewer should have the ability to careful listening and be tactful
questions connected to traumatic events should be asked without intimacy intrusion
interviewer should ascertain a woman-refugee of discretion with respect to given
information
should avoid the presence of third party during interview
should also avoid the presence of family members while interviewing the woman-refugee
interviewer should take under serious account the possibility that the woman might be
a victim of rape
Reasons For Concealing Acts Of Persecution
Women who were persecuted or their rights were violated prefer to hide their personal experience even in front of their relatives. Social knowledge of such an experience, particularly of a
character of sexual violence, might discredit them in general opinion and stigmatize them as
“unclean ones”. The reason women hide the fact of being subjected to sexual abuse or rape is
rooted in their culture for the talking about sexuality is totally forbidden there.
Helping Women – The Victims of Persecution
material help
psychological help (groups of support, support of women’s organizations)
medical help (physical injuries, sexually transmitted diseases, pregnancy, access to the
means of family planning)
professional counseling and help in gaining new qualifications and skills.
The most important factor – information! Giving current and indispensable information concerned with refugee rights.
Children As Refugees
children deprived of care
changes in structure of families, conflicts between generations
children’s influence on parents
chances for contacts with one’s own culture
education and tutor’s support
Children As Refugees
Over a half of children-refugees lost somebody close to them from the family members and one
third of them witnessed murdering or torturing of their parents. They were once witnesses of
some kind of persecution, war scenes or other violent actions.
A Child Deprived Of Care
According to UNHCR’s definition a child deprived of care is the one who “had been separated
from both parents and for whom – in the light of law or binding custom regulations – one can
not assign a curator”.
Applying For Refugee Status
A child deprived of care may apply for refugee status by his or her own will. There should be a
social worker assigned to the child for help, however.
303
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Contact With Child’s Own Culture
Contact with child’s own culture is very important in case of a care depraved child. Children-refugees being with family have the natural contact with the culture and language of their parents.
Sense Of Security
The most important discomfort of deprived care children is the feeling of losing by them the
sense of security. The key issue for the well being and right development of growing up children
is to assure them of their security, give them the sense of normality and stabilization.
304
EN
Health
PTSD
Depression
emotional disturbances
fear and discomfort
somatic symptoms
Conflicts Between Generations
Usually the acculturation of children happens much faster for them than for adults. Attending
school with piers and almost continuing contact with them are helping factors. By the same
token fast acculturation of children is a source of growing conflicts between slowly adapting
parents and great parents.
Responsibility For Family
Children, especially the oldest ones, are holed responsible for the well being of the rest of the
family. Too much burden combined with their duties is one of the main reasons those children
do not attend schools.
Help For Parents
Integration programs for refugee families. The sooner parents initiate their self sustaining life
the better are chances for their children to have normal life. Situation of suspended existence
causes additional children’s suffering and stress. Parent’s low spirit and gloom are responsible
for family quarrellings and provokes violent actions towards own children.
Educating Children-Refugees
Lack of access to education is responsible for social and cognitive development of children. The
key factor of integration should be assurance that every child has a chance to study new language and undergoes the basic education. Teachers and native students should be prepared
for participation of children-refugees in school programs.
Help For Tutors And Teachers
Awareness of children’s problems as refugees. The knowledge of current child’s situation and
the extend to which he or she acquired new language. The basic information about the country the child comes from. Awareness of benefits from presence of children-refugees: forming
the attitude of understanding different views, the attitude for tolerance andlearning about
and of other cultures.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
The Life In Reception Centers For Refugees
social and economic problems
different culture problems
psychological troubles, acquired helplessness
Social And Economic Problems
There is an insufficient social offer in centers for refugees. In some centers there are not preschools, sport grounds, playgrounds, libraries, there is no access to computer’s rooms and
generally no alternatives for children to spend free time. Overcrowded centers are sources of
conflicts, where thefts and coercions often take place.
Lack of access to education for children applying for the status of refugee. Shortage in number
of preschools and child caring centers. Absence of work places for people awaiting decision of
authorities concerning their status. Difficult situation of handicapped persons. Scarcity of hygienic supplies. Shortcomings of medical care, especially for pregnant women.
Cultural Problems
Conflicts between refugees.
Menus which do not comply with cultural needs of refugees.
Lack of knowledge of acting rules in centers for refugees.
Shortage of qualified personnel. In addition, absence of interpreters deepens the problems concerned with communication and mutual understanding.
Conflicts between personnel of the centers for refugees and refugees.
Insufficient information about the rights of refugees and the administrative procedures
of granting refugee status.
Scarcity of information about the rights of foreigners in given country.
Problems emerging from the use of collective bathrooms and based on the grounds of
different culture customs.
The use of bathrooms by men which are meant for use exclusively by women.
Placing together in one room families and single men.
Psychological Problems
Lack of support for victims of persecution and for those with traumatic experience.
Lack of sense of security concerned with drug (use of narcotics) and alcohol abuse by
some occupants of centers for refugees.
Lack of sense of security concerned with low number of personnel in the centers.
Boredom.
The way of life in centers for refugees (refugee camps) triggers off passivity and brings about the
condition of indifference causing mental problems for refugees.
Acquired Helplessness
Refugees take the attitude of passivity towards tasks of every day life. It is the result of conviction, that nothing depends on their action and their further well being lays in hands of strangers.
It is also a result of their multiple experience in:
loss of control over their own life
ineffectiveness of their affords
leaving many unfinished businesses
The longer they stay in the centers the larger their helplessness is.
305
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Returning From Emigration
Returning Culture Shock
306
EN
far reaching consequences of migration
failure of migration
factors having an influence on decision
to return to one’s own country
psychological aspects of coming back
model of “the returning culture shock”
Far Reaching Consequences Of Migrations
for the migrating generation
for the posterity
loss of culture skills (prowess) - depends on acculturation’s strategies
acculturation in a new country
loosening of social ties in one’s own country
“Cultural Fossil”
Outdated knowledge about the culture of one’s home country It is the result of:
lack of contact with the contemporary
culture in native country
scarcity of information about changes in one’s own country
lack of contacts with new emigrants from native land
Third Generation
For the first generation of emigrants their experience of adapting to new environment is painful. The second generation cuts off their parent’s tradition. Not until the third generation there
comes the ability to link and blend both traditions without any complexes.
Returning Migrations
conservative
innovative
unsuccessful migrations
retirement
Failure Of Migration
Not real and adequate expectations. Lack of adequate preparation (deficiency in knowledge of language and culture, lack of acquaintances and financial recourses).
Individual’s conditions
Discrimination and lack of tolerance in a given country.
Factors Having An Influence On Decision To Return To One’s Own Country
difficulties in finding a job
work below one’s qualifications
income below expectations
most family and friends were left in home country
better prospects for professional development (continuing education, better job)
bad relations with representatives of a society in a given country
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
realization of all objectives associated with staying in a given country
important changes in home country
Psychological Aspects Of Coming Back
fear against social opinion (feeling that many objectives had not been realized, even
though they were the reason for migration)
shame caused by unfulfilling of one’s expectation as well as those of family inadequate
expectation associated with one’s return to native country
returning culture shock
Returning Culture Shock
“W” model
Describes the process of re-adaptation to one’s native culture after coming back from migration. It is similar to culture shock but its progress takes less time and it causes less intensive
symptoms.
Returning culture shock comes out as a result of serious changes in migrant’s mentality. After
coming back a migrant experiences cultural strangeness of his or her native country
Knowledge Of Language
Knowledge of language may paradoxically make every day life more difficult because people
judge by appearances and think that knowing language = knowing culture.
“Come Backs” of Subsequent Generations
Migrant represents an identity associated with both culture, there is a double identification
associated with migrant’s mentality. There might be out of date culture knowledge about the
country migrant’s ancestors come from
Work In An Environment Of Cultural Differences
Culture And Learning The Culture
different definitions of culture
parts of culture
Examples Of Different Definition Of Culture
Culture – as a way of life for a particular group of people.
Culture – as something created by man.
Culture – as a “programming” people use in their everyday life.
Culture is a system of values, norms and scripts of manners or behavior characteristic for certain
groups of people or nations handed down from one generation to the next generation.
Iceberg Model
Visible elements (conscious): architecture, art, cuisine, music, language…
Invisible elements (unconscious): history of groups of people, their norms and values, basic ideas
concerned with space, nature and time, miming, body language, strategies connected to solving
problems, methods of making decisions, gender roles, roles associated with social classes…
Parts Of Culture
Values: one’s principles or standards; one’s judgment of what is valuable or important in life.
307
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Norms: standards or patterns as a directives for making decisions and maintaining one’s behavior.
Scripts of manners: (short) instructions on how to act in particular situations.
Intercultural Competences
One’s ability to acquire knowledge about differences between representatives of distinct cultures and his or her skills to apply this knowledge in practice.
Culture And Learning The Culture
308
EN
socialization
the role of family and that of educational system
culture and individual differences
How Do We “Learn” Culture?
Our social environment, e.g. close family and relatives, friends and acquaintances, teachers and
sometimes even strangers, from the very beginning shows us what we supposed to do and what
is definitely forbidden. This teaching goes on practically unnoticed by a growing up individual.
Socialization
It is a process of identifying needs of other people and communicate them our own needs and
feelings and then act in a way which will satisfy both parties.
The Role Of Family
Family plays the key role in process of socialization. Culturally there are distinct ways and various
extends to which parents are being engaged in raising up their children. Remark: the standards
of life play as well an important role in every individual’s upbringing.
Dependent And Independent Upbringing
Dependent upbringing – stress on compliance and obedience towards parents while carrying
out entrusted duties.
Independent upbringing – emphasis on formation by a child a sense of independence, confidence and aspirations for personal achievements.
The Role Of Educational System
It is one of the most important factors in process of socialization. Educational system influences
children at the very beginning of their upbringing, e.g. in preschools – it ensures not only the
intellectual development of children but also their social and emotional development. Educational system and real school practices mirror the extent of the culture in society.
Teaching Styles
Teachers in American elementary schools address each particular students (during individually
performed by students tasks as well as during tasks performed by a group).
Teachers in Japanese elementary schools address the whole group of students even when students perform their tasks individually.
Individual Differences And Culture
People share the values of their own culture even though they have one of the kind and specific
experiences and personality attributes on their own.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
The Role Of Educational System
It is one of the most important factors in process of socialization. Educational system influences
children at the very beginning of their upbringing, e.g. in preschools – it ensures not only the
intellectual development of children but also their social and emotional development. Educational system and real school practices mirror the extent of the culture in society.
Teaching Styles
Teachers in American elementary schools address each particular students (during individually
performed by students tasks as well as during tasks performed by a group).
Teachers in Japanese elementary schools address the whole group of students even when students perform their tasks individually.
Individual DifferencesAnd Culture
People share the values of their own culture even though they have one of the kind and specific
experiences and personality attributes on their own.
Temperament And Personality
Temperament = biologically conditioned style of communication with the outside world.
Personality = set of relatively permanent qualities and cognitive as well as behavioral predispositions.
Antagonism: “nature” v. “upbringing”
100% genetics and 100% environment.
Mainstream Of Culture
Not everyone shares all values of his or her group or acts according to norms but everyone can
recognize the values and norms as being characteristic for the whole group.
Cultural Dimensions
cultural differences
G. Hofstede cultural dimensions
studies of cultural dimensions
where to look for cultural knowledge?
Enculturation
The process by which an individual learns the traditional content of a culture and assimilates
its practices and values (internal and psychological aspects of culture). Principles absorbed by
an individual in course of time are mostly unconscious, they have, however, a big influence on
behaviour and expectations towards other peoples.
Cultural Differences
This are differences in:
values, which provide the pattern for an individual for his or her actions
norms, to which an individual conforms to
the ways of behavior and communication being recognized as virtues by a given group
of people.
309
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
How To Describe Cultural Differences?
By analyzing the theory of cultural dimensions.
Cultural Dimensions
A comparative way of describing cultures, most often through a measure of level of their acceptance and importance of different values in societies of interest.
Study Of Cultural Dimensions
G. Hofstede Project – years 70th of XX centaury, subsidiaries of IBM Corp.
310
F. Trompenaars Project – 1993, 30 firms in 50 Countries.
EN
Glob Project – international study project concerning cultural dimensions: 17 thousands people in 62 countries; researches studied organization’s culture using two patterns – values and
practice.
G. Hofstede Cultural Dimensions
1. Power Distance
2. Individualism/Collectivism
3. Masculinity/Femininity
4. Uncertainty Avoidance
Power Distance
An attitude towards the phenomenon of social inequalities. It is measured by extent to which
poorer and weaker (less powerful) members of society accept and expect that power is distributed unequally and that there are differences in social strata.
Big /Small Power Distance
There are lot of rules, mechanisms and rituals
used in consolidating and preserving inequality in social strata e.g. Philippines, Mexico,
Venezuela, India...
Small number and low importance of such
rules and morals. Tendency to eliminate differences in unequal distribution of power,
e.g. New Zeeland, Denmark, Israel, Austria…
Individualism/Collectivism
An attitude towards expectations of a group: the well being of an individual is more important
than interests of the group/the group interests are more important than those of an individual.
Individualism/Collectivism
Grows of autonomy of an individual, little dependence on group, e.g. USA, Australia, Great
Britain, Canada…
Compliance towards group’s regulations,
great importance of group work, e.g. Peru,
Pakistan, Columbia, Venezuela…
Masculinity/Femininity
Ascribing certain social roles to the genders. To what degree sexes play role in society life?
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
High/Low Masculinity Level
High esteem for leadership, independence,
success, and social status, e.g. Japan, Austria,
Venezuela, Italy…
Level of income, already achieved professional success and independence are not important values, e.g. Denmark, Holland, Norway,
Sweden…
Uncertainty Avoidance
An extent to which people feel uncertainty (through ambiguities) and create institutions and
rules to avoid uncertainty. Avoidance of risky businesses or risks altogether.
High/Low Level Of Uncertainty Avoidance
Rules and rituals, official codes of conduct. Examples: Greece, Portugal, Belgium, Japan…
Scale Of Individualism / Collectivism
United States
91
Great Britain
89
Holland
80
Italy
76
Sweden
71
Ireland
70
Germany
67
Israel
51
Small number of rules and rituals, tolerance
for uncertainty and ambiguities. Examples:
Sweden, Denmark, Singapore…
India
Japan
Iran
Greece
Mexico
Thailand
Pakistan
Venezuela
54
46
41
35
30
20
14
12
Cross Cultural Communication
egocentrism and ethnocentrism
openness in communication
communication styles, according to E.T. Hall
dimensions of cultural differences, according to R. Gesteland
emotions in communication
language differences
Communication Between People
Exchange of knowledge, ideas, thoughts, concepts, emotions, etc. between people.
Cross Cultural Communication
Exchange of knowledge, ideas, thoughts,concepts, emotions, etc. between representatives
of different cultures.
Specific Character Of Cross Cultural Communication
In comparison with the communication within the domain of one culture there is bigger:
uncertainty (cognitive and competent character),
anxiety (emotional character).
311
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Egocentrism / Ethnocentrism
Egocentrism: inclination to perceptinclina- Egocentrism – in Ethnocentrism - in interpertion to percept the world through anthe sonal cross cultural communication.commuworld through eye of one’snorms and values nication.
individual values, normsof individual’s own
and experiences.culture.
312
EN
Openness In Communication
To be open does not mean one is exposing his or her private life to the public. It is rather readiness to listen to other person without assessing or making judgments. Openness presupposes
the trust in others, acceptance of one’s self and lowers the need for defensive behavior.
Empathy
Sensitivity to the needs of other person. An effort to understand the other person’s view point and
his or her needs helps getting an appropriate level of reciprocity in attitude of such person back.
Individualists According To H.C. Triandis
Those persons have a positive view of themselves and a strong desire to express such
view. They represent an arrogant side of their culture.
They are enthusiastic and very open in contacts with other people. Having a good time is
quite important to them.
Their decisions are quick, however the implementation of ideas is slow because there are
not many people engaged in making decisions.
For those individuals very important role plays the integrity between attitude of a person
and his or her real conduct; in this matter, the lack of integrity is considered as hypocrisy.
They do not see any differences between private and public life.
They do some things for the sake of having a good time rather than for responsibility reason.
They hope for a definite formulation of expectations (if you do something for me, I’ll do…).
They are not oriented on lasting relationships.
Collectivists According To H.C. Triandis (1)
They prefer modesty.
Happiness is less important than duty.
Sometime they have difficulties in making decisions; their decision making process is
slow, they need more time for re-evaluation of ideas and for consultation, and for this
reason the implementation of ideas takes a long time.
cognitive consistency is not a subject of their concern.
They pay attention to and differentiate the public and private spheres of life.
They consider duties as a reward for its own sake.
They expect lasting relationships.
There is no certainty in foreseeing the outcome ofthe relationship.
Assertiveness And “Keeping The Face”
Assertiveness
It is characteristic for individualistic cultures. The ultimate goal of social life is the care for
preservation of the freedom of an individual and his or her independence from the pressure
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
of the group. In countries with collectivistic cultures assertiveness is considered as a lack of
social maturity.
Keeping The Face
“The Face” = public picture of a person and his or her relations.This idea comes from Confucius
culture and is typical for collectivistic cultures. It expresses concern for another human being,
excludes the possibility of bringing him or her into an awkward position by criticizing, reciting,
undermining his or her authority or by rude behavior.
Communication Styles According To E.T. Hall
High context cultures – most of the information is contained in a physical context or is internalized
by people, and only a small part is included in coded and directly transmitted part of the message.
Low context cultures – most of information is included in a direct code.
Verbal – Non-Verbal Communication
Non-verbal behavior: all behavioral acts to be found in process of communication, except words.
Mimic expressions, movement of hands, arms or shoulders or legs, body positioning, voice tone
(and its other attributes: pitch, speed, intonation, intervals of silence, timbre), the distance between persons, eye contact, the touch, semblance.
High Context Cultures
They do not rely as much on the verbal communication but concentrate on projection of
suggestive information given by a context.
They prefer non-verbal communication: gestures, mimics and circumstances.
They use the context of a situation and associated customs as a source of information.
Important factors to be considered as such source are: who, when and in what context the
particular words were said. It lets to draw definite conclusions on the matter of meaning
of the information in its full sense.
They use the developed networks of information and communication.
In such cultures the disruptions, digressions and use of metaphors is a customary habit.
Examples: Far East, countries of Africa, South America, Middle East Europe.
Low Context Cultures
They are oriented on straightforward, clear cut and precise verbal massaging.
They do not pay much attention to the off verbal and circumstantial factors.
They require the source and the background of information to be precise.
There is the tendency to segment and structure the information.
They send and give information according to needs.
They expect clear instruction to be given bya responsible, competent and knowledgeable person.
Examples: Switzerland, Germany, Scandinavian countries, North America, Australia.
Emotion In Communication
In communication between people the role of feelings, world perception, earlier experiences,
history and expectations are more important than words.
313
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Universality Of Emotions
Studies of P. Ekman and W. V. Friesen (1972).
Supra-cultural universality of facial mimics. Relates only to few emotions: anger, disgust, fear,
happiness, sadness and wondering.
Cultural Rules Of Showing Emotions
Certain rules dictated by a specific culture concerned with ways of expressing emotions and
with acceptance to show such emotion in socially admissible situations. Being learned during
childhood they are automatically used in adulthood.
314
EN
Decoding Rules
Culturally conditioned principles relating to perception and interpretation of other person’s
emotional expressions.
Dimensions Of Cultural Differences According To R. Gesteland
5. Relation and its role
6. Relation and its structure
7. Attitude towards the time
8. Non-verbal behavior
The Role Of Relations
Pro-transactional cultures – oriented on tasks.
Pro-partner cultures – oriented on human ties.
Mutual feelings:
sluggish, indecisive, enigmatic,
confident, aggressive, rude.
Structure Of Relations
Non-ceremonial cultures – they do not pay attention to any conventions; egalitarian cultures,
e.g. North America.
Ceremonial cultures – importance of ceremonies, etiquette, cloths; hierarchic cultures, e.g. Asia.
Mutual feelings:
striking sensitivity to the social position,
shocking straightforwardness.
Attitude Towards The Time
Monochromatic cultures – punctuality, e.g. North America
Polychromatic culture – with concentration on people, e.g. Asia.
Mutual feelings:
lazy, undisciplined, rude
overbearing pedants, slaves of an arbitrarily fixed terming.
Non-Verbal Behavior
Expressive cultures: loudness, mobility, interruptions, intensive eye contact.
Restrained cultures: silence, order in voicing, moderate eye contacts.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Mutual feelings:
cold, unapproachable, calculating
arrogant, immature, invasive.
Restrained Cultures
In restrained cultures compare to expressive people’s talk is quieter, they do not interrupt
each other, they feel better when there, is a moment of silence.
Space distance between people is as large as the length of an arm with the exception of
the instance of handshakes, there are almost no touch contacts.
During negotiations one should definitely avoid too much of an intensive eye contact.
Hands and arms gesture are nearly nonexistent.
Examples: Japanese, Chinese, Vietnamese.
Expressive Cultures
People often talk too loudly, they interrupt each other’s talk, they do not feel comfortable
when there is a silence in the middle of the talk.
Space distance between people is about half the length of an arm and people touch each
other quite often.
Direct and possibly intensive eye contact is considered as sincerity and interest.
One may expect an explicit mimic and excited gestures.
Examples: Italy, South America.
Obstructive Factors In Cross Cultural Communication
Presupposed similarity
Language differences
Erroneous interpretation of non-verbal signals
Stereotypes and prejudice
Inclination to formulate judgments
Assumptive Similarity
Assumption that everyone is alike and thinks and says the same. “When I am sorry, I smile.” But
embarrassed Vietnamese smiles as well.
Language Differences
In a multi-culture environment one should always verify whether his or her information has
been well understood. Speaking different language one uses certain words which may have
many meanings (in the effort to adapt them to the native language of the speaker). The best way
to avoid ambiguities is to ask additional questions to ascertain proper understanding of ideas
of both sides.
Tendency To Formulate Judgments
Fact that culture values are different may lead to unfavorable judgments about our interlocutors. High level of tension and uncertainty makes people go down to stereotypes, even though
there are no proves of their relevance.
315
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Rules Of Showing Emotions
316
EN
Individualistic Culture
Collectivistic Culture
Relations
with one’s
own group
One may show a negative feelings;
there is a weaker need to show positive feelings
Suppression of negative feelings;
greater emphasis on displays of affection.
Relations
with
strange
groups
Suppression of negative emotions,
one can express positive feelings in a
similar way, as towards the members
of one’s own group.
The emphasis on expression of negative feelings; suppression of positive
feelings, which are reserved for members of one’s own group.
Giving Help To Migrants And Refugees
Negotiations And Mediations
what is the conflict?
negotiation strategies
mediation and its application
What Is The Conflict?
Conflict is a state of opposition of people who think that their aims are not compatible (needs
and values) and who consider each other as an obstacle in achieving own aims.
Critical Incident
It is a situation created between representatives of different cultures in which one or both parties feel discomfort, lack of understanding and stress. Those feelings are so strong that, with this
moment, efficient skills to deal with such situation are exhausted what leads to conflict.
There are five steps in reaction to critical incident:
1. emotional outburst
2. the phase of negation
3. intrusion phase
4. the phase of overwork
5. ending phase
Emotional Consequences Of Conflict
anger
anger towards other person
fear
shaken sense of security
lack of feeling of understanding
Ways Of Reactions To Conflict
avoidance, reduction of conflict
giving way
competition between parties
compromise
co-operation and negotiation
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Negotiations
What Are Negotiations?
Negotiations - bilateral communications with the goal to reach an understanding in situation
where interests of both sides are partly common and partly adverse (clashing).
Attitude Towards Negotiations
loss – loss (0:0)
loss - victory (0:1)
victory – victory (1:1), co-operation
Wining – Wining
This strategy consists of three important elements:
transition from a position to needs
active listening
creative construction of alternative solutions
Mediation And Its Application
Process aiming to resolve the conflict between parties in finding mutually satisfying understanding. Mutual understanding worked out by parties, in the presence of mediator, which is
satisfying for all sides of conflict and in the end accepted.
How To Conduct Mediations?
There is a prerequisite to take part in mediations: voluntariness. Mediation is an intervention of
the third party, in taking place negotiation, proposed and accepted by both sides. The third party
does not solve the problem, it helps both sides to reach voluntarily agreeable understanding.
Mediator
Conducting mediation process the mediator helps to achieve mutual understanding easier by
creating trusting and secure atmosphere.
Function Of Mediation
to ease communication process
to make understanding deeper
to support creative thinking
to analyze the possible variants of agreement
Efficiency Of Mediation
Everyone has a propensity for rejecting solutions which are forced upon them from outside. In
mediation there are no risks of this kind, because the authors of the solution are parties of the
conflict.
Cultural Interview
contact with the interlocutor
barrier in communication
formulating questions
317
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Cultural Interview
It is an interview in which the interviewer belongs to different cultural group than the person
being interviewed. The most important element of the interview is the culture and its influence
on the well being and behavior of the interviewed person.
Aims Of Cultural Interview
to gain cultural information (values, norm and standards of behavior)
to diagnose the degree of acculturation, adaptation to cultural changes.
318
EN
Contact With The Interlocutor
Ability to recognize interlocutor’s emotions. Whether he or she is willing to talk to the interviewer. Is he or she engaged in the talk? Planning the talk interviewer must take under consideration
the meanings of emotional expressions, such as smiling or body language, as well as the meaning of length of silence intervals.
Africa, South America: high level of expressing emotions (verbal and non-verbal)
Asia: smile does not have to mean happiness, it may mask shame or embarrassment
Interlocutor Cultural Norms
By applying the cultural norm of the person being interviewed, the interviewer:
shows his or her interest in matters important to this person
creates secure and well known to this person situation (the person understands your behavior and knows that his or her behavior is going to be understood as well)
shows respect and openness to whatever you hear.
It is not about adoption of interlocutor’s system of values but about adjustment to the person’s
being interviewed level of norms of communication and standards of behavior (selection of
right outfit, the way you welcome the person, the way you refer to the person).
The most important is not to contradict the person’s norms directly = not to behave in a way
which is not accepted in the culture the person represents.
Language
Adjusted to the level of interlocutor. Interviewer should not use the words describing abstract
ideas, ambiguous or coming from the domains of industry. It is very difficult to talk on the level
of abstraction, a better way is to refer to a concrete behavior. It is worth playing off some of this
behavioral situations, e.g. “Let’s say we are cousins. Haw are you going to welcome me? Show
it to me, please.”
Meanings
In various cultures the range of word’s meaning is different, e.g.
to determine the family members: Africans may say that they have got 62 brothers and
38 sisters, Hindu may call his or her neighbor an aunt with whom he or she has not got
any blood relation
to determine the time: tomorrow, later, in three minutes…
The meaning of words must be first defined for oneself in a way that one should determine what
he or she wants to know, e.g.:
culture, “What is it?” – values
norms of behavior, “What norms?” – respect towards elderly, so you may formulate questions for interviewing: “How do you show respect to your grandfather?”, “How about an
elderly stranger?”
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Formulating Questions
An interviewer should formulate one question at a time. There is no need to ask more than one
question at a time:
interlocutor will not know what question to answer
interlocutor will forget remaining questions
interlocutor will chose the easiest question.
Silence…
Though the silence may appear awkward, our interlocutor may need some period of silence to
concentrate over formulating an answer.
Open Questions
They leave interlocutor with some freedom to answer the question: to make answer more precise and to give it the deeper meaning. Those question let the interviewer to learn about new
areas he or she would not have asked in the first place. Question too widely open = general
answer with no real results. Save questions at the beginning of interview: “What do you like the
most in Poland?”
Close Questions
They do not lead to expended answers, nevertheless, considering language problems they may
help to lead to mutual understanding. They help to clarify information, e.g.: “Is Polish /language/
easy or difficult for you to learn?” Attention! We may get the answer “Yes” which does not confirm the question but gives the communiqué about being in contact (with a person who comes
from Asia).
Direct Questions
There is no worth to ask question straightforwardly if the interviewer wants to ask difficult
and, from the point of view of interlocutor, controversial questions. There is no use of asking a
straightforward question about the differences of persons coming from cultures, where stressing the differences has a negative ratings (East Asia).
Projection Questions
Instead of asking: “What you do not like about Polish people?” it is better to ask: “What for the
person coming from other country may be the most annoying in Poland?” or: “What would be
your advice to one who wants to stay in Poland?” Such question are of great help if there is a talk
about difficult subjects. Such question are of great help also in gathering information concerned
to culture. It is difficult to talk about culture in abstractive terms.
Interlocutor may censure his or her own answers, they might be afraid of being misunderstood
and might worry about negative perception of their culture. This happens quite often if one asks
questions related to problems with some stereotypes attached to these problems (e.g. the role
of women in Arab culture).
It is easier to ask a person to give the description of specific behavior and then to make an interpretation of such description using values and culture norms as categories, e.g.: “Imagine your
daughter fell in love. She wants to tell this to her parents. She meets them. What is she going to
tell them?”
319
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Suggesting Questions
Generally one should avoid asking such questions. Sometimes, however, they pop up involuntarily when interviewer wants to know the precise meaning of interlocutor’s statement, or interviewer gets the impression of understanding the matter but wants to be sure whether he or she
is right.Interviewer might seek an approval of his or her own stereotypes!
Suggesting questioning may be applied but with an understanding of limitations of such method or in case of well defined purpose, e.g. to probe the measure of objection: “Well, does it really
mean that you, as Byelorussian, identify yourself with Russian culture?”
320
Discriminating Behaviour Vs. Equality Behaviour
EN
Discriminating Behaviour
talking with a raised up voice, shouting
generalizing statements about certain groups (“These people are…, Those people behave always…”)
ascribing to a representative of a group some characteristics related to group as a whole
(“You are a refugee, so you surely don’t understand me.”, “Sure, you are lazy, I know your
family quite well.”)
explanation of behaviour of person from other culture in a certain situation by pointing
out his or her characteristic features instead of relating to the situation
talking to an adult from position of a parent or a teacher (giving instructions, etc.,…)
Equality Behaviour
adjusting of a voice volume to that of interlocutor
keeping an eye contact
respecting the private spheres of interests of interlocutor and taking care of one’s own
in initial contact, not touching upon taboo subjects or personal subjects
applying the culture knowledge instead of stereotypes in course of interview
Psychological Help For Refugees
hierarchy of needs
communication in foreign language
interpreter’s role
trauma in different cultures
survivors’ syndrome
avoidance of subsequent traumatic situations
social worker/therapist and his or her own problems
Needs – Hierarchy Of Needs
Self-realization (personality development, the feeling of achieving success).
Recognition and feeling of worth (respect towards oneself, status and respect of others).
Social (association with a group, work for others, love and friendship).
Security (the need for security, protection against danger).
Physiological (satisfying hunger, thirst, and sleep).
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Problems Appearing In Psychological Diagnosis
cultural difference
unclear presentation of situation/circumstances by a refugee
interpreter’s influence
therapist’s own feelings and problems
Consequences Of Upbringing In Different Culture
various, ritual forms of conducting the talk
subjects of talk are not touched upon directly (it is not a polite behaviour)
rules concerned with talking on certain subjects
lack of knowledge of the role of physician as an authority
various taboos
prohibiting women to speak out
keeping marriage alive is more important than medical treatment of an individual
Reasons For Unclear Presentation Of Circumstances By A Refugee
a high level of stress related to talk with a therapist
disturbances in ability to concentrate
fear of being a subject of interrogation
neurological disturbance of memory
taboo, shame, misunderstandings cause by different cultures.
Influence Of An Interpreter
The presence of interpreter changes the talk. When there is necessity for using service of interpreter one should take certain percussions.
Interpreter:
should not be a relative or a friend of interlocutor (a refugee)
should not be a representative of a hostile ethnic group
should be of the same sex as interlocutor’s (a refugee’s)
should not be a victim of trauma
Work Of The Interpreter (1)
The interpreter has got to have the basic information concerning the person who is going to be
interviewed and his or her statements translated (native language, the level of education, ethnic
background, special needs of this person). Consecutive translation (translation of mostly few
sentences at a time in order not to miss anything of significant importance). The interpreter is
obliged to keep secrecy.
Eye contact and non-verbal communication are also quite important. The refugee should be
informed about interpreter’s participation in interview (especially about the fact that he or she
does not make any decision within realm of refugee matters). Interpreter should be aware of
cultural differences and cultural exception of a person whose statements he or she is going to
translate.
The interpreter should also be aware of emotions of these persons! At the same time he or she
should not get engaged emotionally in the talk (they should stay neutral). The translation should
be the most accurate (if possible word by word) even if the statements appear to be a nonsense
or complicated. The interpreter should not take an advantage of his or her position towards
migrant/refugee.
321
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Trauma In Different Cultures
Occidental Culture:
a human being is responsible of his or her well being and generally for his or her life
trauma is senseless and it causes only suffering
to be cured one must be engaged in the process of medical treatment.
322
EN
Hinduism, Islamism.
the life is governed by fate
the destiny lays in God’s hands
passivity and modesty are means for cure
Natural religions:
the human life is governed by spirits and elements
trauma is a punishment for breaking rules and for lack of modesty
fear of subsequent punishment, rituals to heal
Local Methods For Cure
Therapeutic convictions and practices rooted in a given culture. These methods were created to
help people In the concrete culture. They were not borrowed from other cultures, and were not
“exported” to other cultures.
Culturally Adequate Specialists
clergy men, spiritual leaders
traditional healers
psychologists and/or psychiatrists (with explanation of their roles as understandable
within domain of a culture).
Survivors’ Syndrome
Persons who lost their loved ones have the strong feeling of anger and blame themselves for
staying alive. With their thoughts and within their talks they come back to the passed evens and
to the persons whom they left behind in their home land. Survivals’ syndrome is one of the main
psychological reasons in explanation why people seek refuge.
Unfinished Matters
Seeking the refuge people leave their business matters unfinished among them unfulfilled duty
to burry their loved ones. It evokes a sense of guilt and desire to return to native land. Therefore
it is important to complete theses duties in a new country (prayers’ celebrations, Mass’ celebrations) in order to close the painful experience and liberate from it.
Therapist’s Own Feelings And Problems
The refugee awakens in therapist well determined feelings. Some of these feelings can make the
relation with the therapist quite difficult, e.g.:
unclear borders
the sense of guilt
fear
breaking his word
aggression
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Avoidance Of Subsequent Trauma
One should make every possible effort in order that the granted aid would has not become yet
another trauma for refugees.
Efficient Help
Assisting in supportive but SELF satisfying needs.
Ethical Aspects Of Work With Culturally Different Persons
Stereotypes And Prejudices
relation minority-majority
possession of formal power
prejudice as an attitude
three aspects of attitude
what are stereotypes
stereotypes’ formation mechanisms
“self-fulfilling predictions”
functioning of stereotypes and
prejudices in societies
Minority
Minority is the group of people having a common identity and culture that distinguish these
people from other members of society; this dissimilarity is quite often a reason for their marginalization and discrimination by majority.
Relations: Minority – Majority
Minorities are the groups of people having less influence on their own life and the life of others.
Minority may sometimes outnumber majority, but has less possibilities to decide about their
fate, possesses less formal power and less influence on the state’s matters.
Attitude
A behavior reflecting settled opinion about people, objects and concepts.
Prejudice = Attitude
Prejudice can be defined as a particular positive or negative attitude towards a person if this
person belongs to a certain category of people.
Three Aspects Of Prejudice
cognitive aspect: the complete set of ideas/concepts and perceptions related to to objects or group of objects
emotional aspect: feelings induced by objects or group of objects
behavioral aspect: actions induced by objects or group of objects
Selectivity As A Result Of Attitude
Attitudes have an impact on processing information.People try to maintain consistency: they
accept information in accordance with their attitudes and reject inconsistent information. Basic
attitudes may remain unconscious!
323
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Stereotype
Stereotypes are the generalized beliefs about a group of people, especially their psychological
features and personalities.
Two-Step Model Of Cognitive Processing Of Stereotypes
Automatic processing – appears without the participation of consciousness; when there is an
appropriate automatic stimulus then it automatically starts the stereotype shared in our heads
by memory.
Controlled processing – mindfulness, it appears with the participation of consciousness.
324
EN
Basic Categories
Categories to which, in an automatic manner, one includes other people during the first contact.
race
sex
age
Changing Stereotypes
Once formulated stereotypes are difficult to change. Information which is inconsistent with the
stereotype may lead to its transformation. It may also lead to the creation of stereotype of lower
rank, in order to assimilate the information without changing the initial stereotype.
Self-fulfilling predictions
The phenomenon of behavioral confirmation hypotheses. This phenomenon is made up of
three stages.
1. In the first stage we set in motion stereotypes about the given person.
2. In the second stage we treat this person in accordance with the stereotype.
3. In the third stage, the person is behaving in a manner consistent with the stereotype thus
confirming its validity.
Contact Hypothesis
It is assumed that the intergroup biases (racial, cultural) weaken and even completely disappear as the result of contacts between these groups. The following conditions however, must
be met:
cooperation
interdependence
equal status
informal contacts
mutual interpersonal communication
equality as a social norm
Influence Of Emotions
When we are in a good mood we see representatives of other groups in more positive light than
at times when our mood is worse.
Existence Of Stereotypes
A stereotype is a normal and inevitable consequence of cognitive functioning of a man. But
prejudice and discrimination - not!
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Functioning Of Stereotypes And Prejudices In Social Strata
Stereotypes are very easy spread in society - „they live their own lives.” They are transmitted
to children by parents and educators. They are reproduced by the media (television, movies,
magazines, etc.).
Discrimination
what is discrimination?
ways of discrimination
positive discrimination
institutional discrimination
cross discrimination
disadvantaged groups among migrants
the consequences of discrimination
Prejudice And Discrimination
Once the biases influence the concrete behavior, one can talk about discrimination.
What Is Discrimination?
Unfair treatment of others on the basis of their belonging to ethnic group or religious or national, etc.
Ways Of Discrimination
racism (based on race)
strata (based on existence of the social classes)
sexism (based on gender)
ageism (due to age)
hostility towards handicapped (based on disability)
Positive Discrimination
Favoritism or supporting members of the group only because of their membership of this
group.
Institutional Discrimination
Discrimination occurring on the level of a large group, organization, society. Relates to education, jobs, legal system, justice, sport, etc.
Cross-Discrimination
Discrimination on grounds of belonging to two or more groups which are discriminated.
Disfavored Groups Among Migrants
women
children
elderly
disabled
homosexuals
etc.
325
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Search For “A Scapegoat”
When people are frustrated or unhappy they have the tendency to shift aggression and direct it
towards groups that are not popular, are weak or are different in the visible way.
The Basic Mistake Of Attribution
The tendency to overestimate the internal factors belonging to the disposition (attitude, character, personality), and underestimate the role of situation.
326
EN
Jane Elliot’s Experiment
Years 60th.
Blue-eyed – Brown-eyed.
The first step to creating biases is to create groups. Children can easily learn discriminatory
practices. The experiment proved that stereotypes and prejudices can be learned, but also unlearned.
Tajfel’s Minimal Groups
P. KleeW. Kandinsky
Random selection into the group (“Klee’s style „, ”Kandinsky’s style”). Even when the reasons
for differentiation are minimal, being a member of his own group one wants to beat members
of foreign group(s), treating them unjustly, because such tactics serves to build one’s own selfesteem.
Consequences Of Discrimination
Stereotypical perceptions of other people and formal power reinforce each other. Stereotyping
is a form of exerting control over others. Influential persons devote less attention to subordinate
than vice versa, since they are not motivated to pay attention to subordinated people and because they do not depend on them.
Psychological Work Hygiene In The Domain Of Helping Others
Stress
causes of stress
demands and resources
individual perception of stressors
list of events in life – stress factors
positive stress
acceptance of a situation of uncertainty
dynamics of stress
the consequences of stress
Stress
Stress occurs when an individual perceives that between demands and social resources the individual is able to mobilize there is no balance.
Demands
Objective factors: excessive noise, sharp light, physical exercise, etc.
Subjective factors: different for each person.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Resources
Physical ability: health, physical fitness and strength
Mental capacity: the ability to complex thinking and problems solving
Emotional capacity: the ability to define precisely one’s feelings and the needs to be constructively satisfying.
Individual Perception Of Stressors
The perception of the stressors and the level of stress they produce depend on the self-image,
body resistance to stress and external resources for one’s disposal.
List Of Life Events With The Stress Factor
Christmas graduation: school / university changing job enlarging family reconciliation with a partner marriage divorce death of spouse 327
12
26
36
39
45
63
70
100
Positive Stress
Stress mobilizes an individual to deal with difficult situation. The excessive levels of stress is
harmful, though.
Level Of Stress
too low > boredom
optimum > proper functioning
too high a > exhaustion and collapse
Time Factor
As the term of implementation approaches the stress will increase.
Cumulative Effect Of Stressors
This effect occurs when stressors accumulate over a certain period of time, and mechanisms of
their reduction or release are not working.
Accepting Situation Of Uncertainty
Intercultural communication can induce a state of „liquidity“ in which norms, assumptions and
patterns of communication considered by an individual as self-evident are not shared or accepted by others.
Stress Consequences
Psychological (negative emotions, low self-esteem, mood swings, feeling of exhaustion,
fear, difficulty in decision-making, concentration, memory).
Physiological (muscle tension, blood pressure increase, dry mouth, sweating, difficulty
in breathing, problems with sleeping, problems with digesting system, psychosomatic
diseases).
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Professional Burn-Out
328
EN
What is the burn-out syndrome?
symptoms of burn-out
the reasons (antecedents)of burn-out
stages of development of burn-out
the effects of burn-out for the individual and his or her environment
„difficult“ clients
prevention of professional burn-out
What Is The Burn-Out Syndrome?
It is the set of emotional exhaustion, depersonalization and low sense of personal accomplishments, which may occur in a certain way in people working with other people.
Symptoms Of Professional Bur-Out
discouraging work, reduced interest in professional matters
reduced activity
pessimism, constant psychophysical tension, irritability
changes in somatic - chronic fatigue, headaches, insomnia, abnormal gastrointestinal
disorders, reduced resistance to infection, etc.
Indifference to and distancing from customer problems
Superficial treatment of the client, shortening time and formalizing contacts
Cynicism, blaming customers for failure at work
The Reasons Of Burn-Out
the unpredictability of the work
the feeling of not having influence on the organization of work
poor management, limiting the initiative and independence
lack of support from superiors and colleagues
social aspects of work (low wages, poor working conditions)
difficulties in establishing interpersonal contacts
Causes Of Burn-Out At Work With Migrants
discomfort due to cultural differences
lack of adequate cultural knowledge
communication problems in a foreign language
cultural misunderstandings
common accumulation of problems in recipients (social problems, experienced trauma,
adaptive problems, culture shock, a mismatch in the labor market, poor language knowledge, etc.)
immigration as a new subject, lack of specialists
Stages Of Development Of Burn-Out
1. „Honeymoon“ - a period of enchantment by work and full satisfaction with the professional achievements. Energy, optimism, enthusiasm.
2. „Awakening“ - noticing that assessment of the work so far has been unrealistic. An individual is increasing his or her working hours and tries to keep a very idealistic picture of
their work.
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
3.
„Roughness“ - execution of professional Tasks requires more effort, there are increasing
difficulties in dealing with colleagues and customers.
4. „Burnout fully supportive“ - physical and mental exhaustion, depression, feelings of emptiness and loneliness, desire for liberation and escape from work.
5. „Rebirth“ - treatment of „wounds“ caused by the burn-out.
The Effects Of Burnout For The Given Person
emotional exhaustion, negative emotions
loss of self-confidence, reduced sense of self-efficacy
psychosomatic problems (headaches, fatigue, insomnia, a number of infections caused
by resistance reduction of the immune system)
dissatisfaction with the work
the decrease in self – esteem.
The Effects Of Burn-Out To Clients
loss of concern for a human being
lack of emotional involvement
instrumental treatment
indifference to the needs and emotions of clients
The Effects Of Burn-Out For The Surroundings
indifference to the needs and emotions of the family
indifference to colleagues
conflicts, emotional outbreaks,
Difficult “Client”
claiming, aggressive
passive, withdrawn, anxious
manipulating the facts and surrounding
mentally disturbed
addicted (alcohol, drugs)
intellectually disabled
Difficult Reactions
It is not the client as a person - who is difficult but the relationship and communication with him
are difficult.
Preventing Professional Burn-Out
formulate realistic goals
verify sets of targets and priorities up to date
learn to manage your own time
re-evaluate your own experience positively
try not to overload yourself with responsibilities
reasonably manage your energy
try to keep a personal distance in work
participate in supervision
train posting your duties and train your assertiveness
take care of your resources
329
EN
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
cultivate your non-business passions/hobbies
take care of your family life
Support Network
330
EN
supervision - what is it?
benefits of supervision
who can be a supervisor
support groups
cooperation with representatives of non-government organizations
cooperation with representatives of other institutions
Supervision – What Is It?
The method of learning of how to exchange experiences, analyze problems, search for solutions. Consists of regular meetings of the trainee and his supervisor, while the trainee reports his
or her work carried out by them with their clients and their supervisor comments on the work.
Advantages Of Supervision
to obtain insight into his or her own emotional processes when working with clients
greater understanding in the hidden and unconscious areas
observing the work of others
providing new solutions
learning new skills
to obtain the emotional support
Who Can Be A Supervisor?
Supervisor should be a specialist communication and public relations. His or her key attribute
is neutrality and impartiality, and therefore they should be the ones from outside the social
welfare institutions.
Groups Of Support
Groups of people who share (at least partially) in joint experiences and help each other in solving common problems.
giving and receiving emotional support
exchange of information and experiences
the principle of voluntary participation
Cooperation With Representatives Of Non-Government Organizations
What non-governmental organizations, associations or support groups operate in Your town?
Which of them are engaged in or wish to deal with the problems of migrants, refugees? Does
your institution cooperate with volunteers or would it like to do so? How can one encourage
them to cooperate?
Cooperation With Representatives Of Other Institutions
What institutions, offices, local and state authorities are you to deal with at work every day? Are
relations with representatives of the institutions good? How can I persuade them into better
cooperation?
1. Educational materials for social workers / 1.2 Educational package
Bibliography
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, Poznań:
Wydawnictwo Zysk i Ska.
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiU
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „Jak pomagać skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw
Samorządowych.
4. Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i gospodarze. Problem adaptacji
kulturowej w obozach dla uchodźców oraz otaczających je społecznościach lokalnych”,
Kraków: Nomos.
5. Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dla osób pracujących
z uchodźcami”, Kraków: Nomos.
6. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa:
Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipińska M. (red.) (2008), „Warsztaty kompetencji międzykulturowych – podręcznik dla
trenerów”, Warszawa; Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej.
8. Martinelli S., Taylor M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr
4”, Warszawa: Wydawnictwo Rady Europy.
9. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia międzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie
Wydawnictwo Psychologiczne.
10. Ośrodek Badań nad Migracjami (2007), „Polityka migracyjna jako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach międzykulturowych”, Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje międzynarodowych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
13. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
331
EN
332
EN
333
1. Educational materials
for social workers
1.3 Instructor‘s package
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
334
EN
This instructor’s package includes training program: “Migration competence for administrative
staff”. Here one can find complex materials necessary to conduct the entire program. It consists
of a theoretical basis presented to the participants, practical exercises assigned to them and
instructions for their conduct, describing their use and necessary materials. The theoretical basis
have been prepared in the form of multimedia presentations and can be found in the annex to
the package.
The key to the effectiveness of the training program and a sense of security of the
participants is that the training is conducted by a qualified instructor.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Author
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Contents
a. Launching Workshop p. 4
1. From making decision to leaving one’ own country 5
2. Emigration: social consequences 7
3. Emigration: psychological consequences p. 8
4. Refugees – a special group of migrants p. 10
5. Returns from exile p. 13
6. Practical workshops p. 17
6.1. Working in culturally diversified environment
6.2. Assisting migrants and refugees
6.3. Ethical aspects of working with culturally different people
6.4. Psychological health at work in the area of helping others
b. Completion of the workshop p. 21
a. Launching Workshop.
Reception of the workshop participants.
Self-presentation of the instructor.
Discussing of what will happen during the workshop (1):
presentation of training objectives,
presentation of the training contents at a glance,
handing badges to write the names of participants.
Introducing participants.
presentation of the proposal for getting acquainted:
name, what the participant does for a living,
previous experience with non-formal education (workshops, trainings).
Description of what will happen during the workshop (2):
description of working methods (including the methods such as role playing, etc.)
providing information concerning the duration, breaks, meals.
Task: Analysis of the needs of participants.
Objective: Clarification by the participants of their own expectations, learning by the instructor about participants expectations, identification of difficulties in contacts with migrants.
Duration: 20’
Teaching aids: flip chart
Course: Explanation (by the instructor) of the nature of the exercise . Asking the participants
to let the others know about the situations in which some of them have had contacts with
representatives of other cultures (what the cultures were, the situations themselves, what
was difficult, strange or incomprehensible in the contacts). The instructor writes own the
questions on a flipchart. Participants in turns present their own experience.
Summary: The instructor summarizes the exercise, pointing out the most frequently appearing cultures and situations in participants’ statements. The instructor indicates what
problems will be raised during the workshop , and what will not be and gives the reasons.
335
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Description of what will happen during the workshop (3)
a reference to the expectations of participants
the presentation of the anticipated outcomes of training
sense of the security of the participants.
336
EN
Task: The rules of cooperation.
Objective: Establishing the workshop rules collectively and applying them during the workshop so as to ensure the comfort and safety of participants.
Duration: 15’
Teaching aids: flipchart, markers
Course: Instructor invites participants to establish together the rules for the work. He or she
suggests a few rules. Other rules are given by the participants. Instructor stores them in the
flipchart, leaving a blank space for additional rules which may be added during the workshop.
Summary: Acceptance of the principles by all participants. Instructor reminds all participants to comply with the established rules and of the possibility of adding to them additional rules, should it be needed.
Task: „Icebreaker” – Choosing a suitable one for the atmosphere in the group and the experience of participants in non-formal education.
Objective: to understand better each other during the workshop, to integrate as a group.
Duration: 20’
Module 1. The decision to leave one’s own country.
1.1. Theoretical foundations of migration.
1.2. The diversity of motivations for departure.
Presentation 1.1: Theoretical foundations of migration.
Duration: 45’
basic definitions
emigrant, immigrant
country of origin, host country
a transit country, destination country
internal and external migrations
types of migrations
voluntariness of migration
causes of migration
the duration of migration
chain migrations, oscillating migrations
diversity of migrants motivation
the “push-pull” theory
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
1.3. The decision to migrate and the choice of place of residence.
1.4. The “push” and “pull” factors.
Task: push factors - pull factors.
Objective: To teach the participants to identify push factors for emigration and pull factors
of the destination country.
Duration: 30’
Teaching aids: flipcharts and markers, 2 pieces of paper with the words “push” and “pull”.
Course: Participants are divided into two groups. The task of each group is to write down on
the flipcharts as many factors - where appropriate – of a “push” and “pull” type (+ push and
pull factors to remain in the home country and to discourage emigration and settlement in
the destination country) as possible.
Summary: Presentation by each group of its work on the forum. Possible complementary
factors. Discussion.
Presentation 1.2: The decision to migrate and the choice of a place of residence.
Duration: 20’
rationality of human decisions
information available and not available to migrants
directions of migration in the world
migrants in Ukraine
directions of migration from Ukraine
1.5. Economics of migration: individual and social prospects.
Presentation 1.3: Economics of migration: individual and social prospects.
Duration: 20’
dual labor market
“3d jobs”
transfers of earnings/incomes
the effects of migration on the economy of the destination country
the consequences of migration for the country of origin
1.7. Legality and illegality of staying.
Task: “Legally-illegally” - The differences between legal and illegal staying from the prospective of the migrant.
Objective: To look at the situation of legality and illegality of the stay from the point of view
of the migrant.
Duration: 40’
Teaching aids: a short descriptions presenting the situation of a migrant with legal and illegal status, flipcharts, markers.
Course: Participants are divided into two groups, each group learns about facts given in the
description. Each group continues the history of the migrant, taking into account migrant’s
legal status (areas: work, family, health, school, travel, etc.), basing on participants own observations and professional experience.
Summary: The group presents their work to the forum.
337
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
1.6. Elements of the law relating to migrations.
Presentation 1.4: Elements of the law relating to migrations.
Duration: 20’
the possibility of leaving one’s own country
border crossing
staying in the country of transit
staying in the destination country
migration in the EU legislation
338
EN
Module 2. Emigration: social consequences.
2.1. Family remaining in the country of origin.
Task: The phenomenon of “Euro-orphans” - text analysis.
Objective: To raise awareness of the problem and to systematize the knowledge about the
problems of families, especially children left in the country of origin, while their parents are
residing abroad.
Duration: 40’
Teaching aids: a copy of the text, flip chart, markers.
Course: Participants read the text, then answer questions posed by the instructor about the
topic, and their own experience and observations. Answers are recorded on flipchart.
Summary: This work is a prelude to a discussion of the effects of migration on families (partners, children) of migrants.
2.2. Family in exile: the partners and children of migrants.
Task: Continuation of the subject: “Legally-illegally”.
Objective: To identify problems faced by individual members of the migrant families.
Duration: 25’
Teaching aids: The stories of migrants devised (developed) by the participants in the previous exercise.
Course: Participants work in the same groups. Their task is to identify difficulties faced by individual members of the migrant families. Participants present prepared and ready to discus
analysis to the forum.
Summary: Possible complements to the analysis.
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
2.4. Attitudes of the hosting society towards immigrants.
Task: Simulation of the Euro Rail.
Objective: To raise awareness among participants about the limits of their tolerance and
about the mechanism of stereotyping.
Duration: 60’
Teaching aids: A list of passengers for each participant.
Course: The subject of this task is a simulation of traveling by train. Participants choose three
people from a list with whom they would love to travel in one compartment and three
people with whom they would not wish to go in one compartment at all. Then in groups
they agree on a common list of wanted and unwanted fellow passengers. At the end of their
work the participants present their result to the forum.
Summary: Discussion: Who is more difficult to choose from among fellow passengers, wanted or unwanted individuals? What are the most important factors helping you to make your
decisions (knowledge, intuition)? What are your sources of information about the people,
are the sources reliable? What other factors play the role in making decisions (nationality,
membership of a social group, individual characteristics)? How would you feel if no one
wanted to share a train compartment with you? This is a reference to the situation of immigrants, coming to another country.
6.1. Work in the cultural diversity conditions.
6.1.1. The concept of culture.
Task: What is culture?
Objective: To develop and express by participants their own understanding of the concept
of culture.
Duration: 25’
Teaching aids: Flipcharts, markers.
Course: Participants work in 3 groups. The task of each group is to develop its own definition
of culture. Participants present their definitions to the other groups.
Summary: Discussion about the most important aspects of culture, which appeared in the
definitions.
6.1.1 Presentation: Culture and learning culture, part I.
Duration: 5’
different definitions of culture
339
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
340
EN
Task: “The Iceberg”.
Objective: Making participants realize what the impact of culture on the various spheres
of life is.
Duration: 30’
Teaching aids: Small cards (flashcards), markers, flipchart with drawing of an iceberg.
Course: Instructor presents the metaphor of culture as an “iceberg”, in a picture where some
things are visible and others hidden, nonetheless they form a whole. Instructor writes down
one example on each card and sticks the card in the right place of the “iceberg”. Participants
write on cards one aspect (or a sphere) of life which is visible and one which is hidden. Participants stick cards in the right place of the drawing and give reasons why they have made
such a choice.
Summary: What spheres of life appear most often? What still is missing? Discussion of participants.
6.1.1 Presentation: Culture and learning culture, part II. Continuation of presentations.
Duration: 10’
components of culture
6.1.2. Cultural determinants of interpersonal behavior.
6.1.2 Presentation: Culture and learning culture, part II.
Duration: 20’
socialization
the role of family and the role of education system
culture and individual differences
Task: Three stories.
Objective: To acquire skills of analyzing the sources of values, norms and scripts of the behavior typical of the given culture.
Duration: 30’
Teaching aids: Texts of the 3 short stories from different cultures, flipcharts and pens.
Course: Participants work in 3 groups. Each group gets one text story. The group’s task is to
recognize and write down on the flipcharts:
the main character of the tale,
what he or she wants to achieve,
how his or her goal has been achieved,
an award received by achieving the goal,
value analysis,
analysis of standards,
analysis of scripts of behaviour, which are contained in a fairy tale,
At the end, participants present their work to the other groups.
Summary: If there are any doubts, the instructor clarifies and adds additional facts or remarks where necessary.
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Task: Ukrainian Myth/s.
Objective: To deepen the skills in analyzing the sources of values, norms and script behaviours typical of one’s own culture. The exercise is an introduction to a reflection on the characteristics of local culture.
Duration: 30’
Teaching aids: flipchart, markers.
Course: Participants select one or more of the fairytales, which they have heard in their
childhood and analyze them using the following guide:
a main character of the tales,
what he or she does want to achieve,
how his or her goal has been achieved,
an award received by achieving the goal,
value analysis,
analysis of standards,
analysis of scripts of behaviour, which are contained in a fairy tale.
One person among the members writes down all responses on the flipchart.
Summary: The summary of the fairy tale themes ( by the instructor in socialization).
6.1.3. Cultural differences in verbal and nonverbal communication.
Presentation 6.1.3: Dimensions of culture.
Duration: 20’
cultural differences
dimensions of culture according to Hofstede
examination of the dimensions of culture
Where to look for cultural knowledge?
Task: The dimensions of culture - analysis of texts (examples).
Objective: To train the skills in identification and use of cultural dimensions in specific situations.
Duration: 30’
Teaching aids: overhead projector.
Course: The instructor presents the context of the situation. Participants are invited to find
out the typical indicators of cultural dimensions presented in the text environment. Which
elements of culture (behaviour,) may be incomprehensible or difficult to accept in your country? Which elements of the culture of your country may be incomprehensible or difficult to
accept by representatives of this culture? What misunderstandings may occur in contact
with representatives of this culture? What can I do to communicate with the representatives
of this culture in the best way possible?
Summary: The explanation of the issues and a summary of the task by the instructor.
341
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
342
EN
Task: Simulation of “guests and hosts”.
Objective: To experience the situation of contact with cultural differences, testing the phenomena associated with intercultural communication.
Duration: 45’
Teaching aids: Flipcharts, markers
Course: Participants are divided into two groups: 1-st group remains in the room, 2-nd group
goes out. The first group will play the role of hosts, the second - the guests. Each group has
certain patterns of behaviour.
Summary: After the simulated talks, participants in groups work together on their feelings,
caused by the situation and try to make characterization of the other groups. Presentation
of their work to the rest of the group. Discussion of the task.
6.1.4 Presentation: Intercultural communication
Duration: 45’
egocentrism and ethnocentrism
openness in communication
communication styles according to Hall
dimensions of cultural differences by Gesteland
emotions in communication
differences in language
Task: The expression of emotions in different cultures
Objective: The diagnosis of the cultural dimensions of the participants to identify the characteristics of their own culture, which may be difficult for the representatives of other cultures
Duration: 30’
Teaching aids: Flipcharts, markers
Course: Participants work in several groups on the subject: acceptable and unacceptable
emotions in my own culture. They create a list of emotions, which are acceptable and unacceptable to be demonstrated openly in society.
Summary: What are the differences between the sexes when it comes to expressing feelings? Comparison of response patterns of participants with patterns of other cultures.
Task: Analysis of misunderstandings based on the cultural background.
Objective: To develop and deepen the skills to identify the causes of cultural conflict.
Duration: 20’
Teaching aids: 3 descriptions as examples of cultural misunderstandings, flipcharts, markers. Participants are divided into 3 groups.
Course: work in groups
each of the three groups gets a card describing the confusion and a flip chart to make
notes
the task of each group is to analyze given misunderstanding (the level of values,
norms, scripts, and communication)
representatives of the groups present the results of analysis to other participants.
Summary: to discuss misunderstandings in the context of cultural dimensions.
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Task: misunderstandings based on the cultural background - creating new solutions.
Objective: To search for possible solutions to mitigate and combat cultural misunderstandings.
Duration: 15’
Teaching aids: Flipcharts, markers.
Course: continuation of the previous exercises in the same groups.
Note: solving the tasks we must take into account the purpose, of the exercise: what do we
want to achieve?
Summary: The discussion of the difficulties associated with this task.
Task: misunderstandings based on the cultural background - sharing the experience.
Objective: Exercising the ability to identify conflicts, exchanging experiences, discussion on
emotions associated with such conflicts.
Duration: 40’ +
Teaching aids: none.
Course: Participants are divided into subgroups; there they tell each other about the cultural
background of the conflicts they have been a party or a witness.
Then they decide which situation to present to all participants.
Summary: Discussion of the selected situations during the meeting, talking about the emotions evoked by the conflict. As a further sequence of the exercises there may be searching
for adequate solutions to the conflict.
Module 3. Emigration: psychological consequences.
3.1. Culture shock: the causes of, consequences, and ways of coping with.
Task: “The enchanted circle”.
Objective: To experience a situation similar to culture shock, trying any effective action under conditions of uncertainty or different rules.
Duration: 40’
Teaching aids: none.
Course: Two participants must be outside the room while the others are preparing class for
the exercise. They agree with the instructor on the subject for discussion and “replacement”
words. Then the conversation begins. The instructor invites people outside the circle to join
the discussion.
Summary: Overview of the emotions associated with the task. Comparison of the tasks to
the situation of culture shock. Sharing the ways of coping with the situation.
Presentation 3.1: Culture shock
Duration: 30’
changes due to migration
psychological stress and physical stress
loss of existing ways of coping
the concept of culture shock
the process of culture shock
343
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
3.4. Strategies of acculturation.
3.5. Marginalization as a failure of migration.
344
EN
Presentation 3.2: Acculturation
Duration: 30’
the process of psychological acculturation
models and strategies of acculturation
the consequences of adopting specific strategies
the role of the host society in the process of acculturation
marginalization as a failure of migration
the phenomenon of social exclusion
Task: “The enchanted circle” - continuation.
Objective: The knowledge about the strategies of acculturation with reference to one’s own
experience; deepening one’s own skills to identify strategies of acculturation.
Duration: 20’
Teaching aids: none.
Course: After the presentation of “Acculturation”: The participants are discussing the strategies they have chosen during the simulation and they are giving reasons to apply certain
behavior hidden behind the strategies.
Summary: Clarification of controversial issues, noting difficulties in the classification of behavior to specific strategies.
Task: Examples of acculturation strategies.
Objective: To master the skills in identification of the integration strategies.
Duration: 20’
Teaching aids: Descriptions of each of the 4 strategies of acculturation (a total of 8 descriptions).
Course: Work in 4 groups. Each group draws two descriptions, discusses their subjects and
determine which of acculturation strategies were adopted by the main characters.
Then each group presents main characters to the other participants and justifies what strategy they have chosen.
Summary: An explanation of any doubt.
Task: Examples of acculturation strategies created and developed by participants.
Objective: Work on mastering the abilities to identify the acculturation strategies.
Duration: 25’
Teaching aids: Flipcharts and pens.
Course: work in two groups. The task of each group is to find (authentic rather than imagined) examples for each of 4 acculturation strategies.
At the end each group presents its work to the others.
Summary: Clarification of any doubts and a summary of the task ( by the instructor).
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
2.3. Two-culture families and culturally mixed families.
Task: Excerpts from the movie “ Home Wars “.
Objective: To look at the problems and dilemmas of mixed families in terms of their cultural
origin, to become acquainted with examples of different acculturation strategies.
Duration: 60’
Teaching aids: Part of movie production, multimedia projector, laptop, speakers.
Course: Instructor explains the leading idea of the film presented and suggests which aspects of the action(and as well to the main characters) participants should pay their attention to while watching the film then fragments are displayed. Participants watch a video.
Summary: The issues to which the participants drew attention while watching; strategies
of the different characters - a comparison, review and discussion. Topic 1: Strategies of acculturation, Topic 2: Two-culture family.
Module 5. Returns from exile.
5.1. Factors influencing the decision to return.
5.2. The long-term implications of migration.
5.3. Reasons for the failure of migration.
5.4. Psychosocial aspects of return.
5.5. Culture shock after return and coping with it.
Presentation 5.1: After return culture shock.
Duration: 20’
the long term consequences of migration
reasons for the failure of migration
factors influencing the decision to return
psycho-social aspects of return
model of culture shock after return
returns of the second generation of migrants
Task: The movie “Persepolis” (an emigration to Austria and then return to Iran)
Objective: To observe and analyze the psychological situation of the returnee from exile
(return culture shock).
Duration: 120’
Teaching aids: overhead projector, speakers.
Course: Presenting the plot of the film by the instructor. Participants watch the video. Then
there is a discussion about the situation of the main character of the film (a woman). Analysis
of her psychological attitude towards the new situation on the basis of previously obtained
information on culture shock after return from exile.
Summary: Any complements and a summary of the discussion.
345
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
5.6. Reintegration in the country of origin.
346
EN
Task: Methods of promoting the integration - “the factory of the future”.
Objective: To make participants be sensitive to the difficulties of adaptation of migrants they
face anew; identification by the participants of available ways to assist migrants.
Duration: 60’
Teaching aids: A4 sheets in three colours (e.g. blue, green, yellow).
Course: Participants write down on yellow cards terms and theorems describing the problems migrant might have after arrival to a given country. These cards are placed side by side
(on the wall or on the floor). On blue cards: the theorems describing the “ideal state”, the
state of whole well being of migrant in the country. Between yellow and blue cards there is
a space to present ideas, ways, methods, etc. connecting these two sets, written on green
cards. The key question is “What can be done or what should happen so as to be able to go
from the first to the second situation”.
Summary: Discussion - a reflection on each phase of the task.
Evaluation in the middle of the workshop.
Task: Evaluation of the “Telegraph”.
Objective: To assess previous activities by the participants, the expression of emotions.
Duration: 15’
Teaching aids: unnecessary.
Course: Participants reflect on the previous course of the workshop, and then capture it in
three words: positive, negative, synthesis.
Module 4. Refugees - a special group of migrants.
4.1. Psychosocial consequences of the exile.
Task: The history of one refugee.
Objective: To acquaint the participants with real stories of refugees; to arouse empathy towards refugees.
Duration: 10’
Teaching aids: the stories of refugees, one example story for each participant.
Course: Each participant receives one story. There is enough time to get to know with the
text. Further work on stories is interspersed with a lecture on refugees. The principle is that
each participant works on the history of his or her example refugee.
Summary: at the end of the chapter on refugees.
Presentation 4.1: Who are refugees?
Duration: 40’
the causes of refugee
the definition of a refugee according to the Geneva Convention
UNHCR - objectives and actions
rights and obligations of refugees
refugee status
internally displaced persons (IDP)
geography of the exile
stages of becoming a refugee
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Task: Continuation: The story of one refugee.
Objective: To apply knowledge on refugee problems to the specific case, the opportunity to
learn about the diversity of a fate awaiting refugees.
Duration: 20’
Teaching aids: the stories of refugees.
Course: The participants present to the other participants the story of his or her example
refugee, until arrival of refugee in the host country.
4.2. Violence and its aftermath - how to recognize violence and respond to it.
Presentation 4.2: Violence and its aftermath.
Duration: 20’
What is violence?
persecutions, the types of persecutions
tortures and their consequences for the victims
rape – personal consequences and political significance of the effects
trafficking in human beings (trafficking in people)
4.3. Posttraumatic Stress Disorder – PTSD.
Presentation 4.3: PTSD.
Duration: 20’
the concept of trauma
symptoms of PTSD
symptoms most frequently reported by refugees
the impact of PTSD on different areas of life
Task: Continuation: The story of one refugee.
Objective: putting the knowledge about violence and PTSD into concrete examples.
Duration: 15’
Teaching aids: the stories of refugees.
Course: Participants will recognize the violence in “their” stories and indicators of the possible effects of PTSD. Each participant shall submit their comments to the rest of the group.
347
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
4.6. Specific assistance for women-refugees.
348
EN
Task: Textual analysis: articles from the “Black Book of women”, a collection of articles from
around the world on the situation of women.
Objective: Analysis of problems faced by women in different spheres of life, depending on
the culture and customs.
Duration: 30’
Teaching aids: articles, flipcharts, markers.
Course: instructor distributes copies of several articles (one text for each participant), after reading the article, participants create a group of people who have the same text. Each
group is working on answers to the questions: what are the cultural problems faced by the
heroines of the articles? What are the social and economic problems? What are the psychological problems? In what way the heroines of the articles deal with these problems?
Summary: Presentation of the results to the participants, continuation of discussion about
how to cope and how to help women described.
Presentation 4.4: Women – refugees.
Duration: 40’
violence by gender
barriers to participation in social life
access to education
domestic violence, domestic servitude
sexual harassment, rapes
trafficking in women
the risks of travel
risks in refugee camps
changes in family structure, conflicts in marriage
assistance to women - refugees
Task: Continuation: The story of a one refugee.
Objective: To apply knowledge about the specific problems of women - refugees on specific
examples.
Duration: 10’
Teaching aids: the stories of refugees.
Course: participants who have stories of women present the others examples relating to the
discussed problems of women – refugees.
4.7. Specific assistance to children-refugees.
Presentation 4.5: Children – Refugees.
Duration: 20’
unaccompanied children
changes in family structures, conflicts between generations
the impact on parents
the possibility of contact with own culture
education, support teachers
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
4.5. Social rehabilitation for refugees.
Presentation 4.6: Life in a refugee reception center.
Duration: 15’
5. social and economic problems
6. cultural issues
7. psychological difficulties, learned helplessness
Task: From the film “Getting to know each other”, scenes of the refugee center.
Objective: To overview the situation of individuals and families residing in the refugee center.
Duration: 15’
Teaching aids: overhead projector, laptop, speakers.
Course: Discussion among participants - a comparison of theoretical knowledge of the participants with the impressions reported by the refugees about their experiences.
Task: Continuation: The story of a one refugee.
Objective: To identify the main problems faced by refugees in the host (destination) country.
Duration: 30’
Teaching aids: the stories of refugees.
Course: to discuss problems faced by refugees in the host country: what are the cultural
problems faced by refugees? What are the social / economic problems? How refugees cope
with these problems? Identifying the needs of refugees.
6.2. Assisting migrants and refugees.
6.2.3. Mediation and negotiation in a situation of conflict based on the cultural differences.
6.2.1. Presentation: Negotiations and mediations.
Duration: 20’
What is the conflict?
strategies for negotiating
mediation and its application
Task: Simulation of a “Center for refugees” (based on a true conflict between refugees and
residents of a settlement in Katowice)
Objective: To exercise the skills of negotiation and cooperation in an environment of the
conflict based on cultural differences, creating new solutions to the conflict.
Duration: 60’
Teaching aids: cards of figures
Course: each participant takes the role of one of the figures involved in the conflict, analyzes
his or her needs and concerns; the task of the group is to solve the conflict. During the simulation participants are faced with additional, sequential problems - phases of simulation.
Summary: The talk about the emotions accompanying the participants during the simulation, discussion on the difficulty of the task, discussion of the solutions applied.
349
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
350
EN
Task: The needs and resources of the refugees - “factory of ideas”
Objective: identification of problems and needs of refugees, rising awareness of participants
to the resources available to refugees.
Duration: 45’
Teaching aids: Flipcharts, markers.
Course: brainstorming - the task is to identify as many needs refugees require after arrival
into the host country as possible (the needs can be identified by the problems refugees are
voicing). Proposals are printed on a flipchart. This flipchart then is accompanied by the second and third flipchart on which participants write refugees resources (the second) and offers of help, which they (participants) or the institutions could provide (the third). After placing the flipcharts next to each other, they form a chain: the needs -the resources – the help.
Summary: Instructor shows Maslow’s hierarchy of needs, if not all of them were discovered
by the participants. Talking about the benefits of client’s awareness of his or her resources
(and knowledge of these resources by a social worker), and the role of a helping person.
4.4. Social rehabilitation for refugees.
6.2.1. Assistance to people of different culture.
6.2.2 Presentation: Interview concerning the cultural background.
Duration: 20’
contact with your interlocutor
barriers in communication
formulating questions
Task: Interview with an Ukrainian man.
Objective: exercising the skills in formulating questions about the culture; an analysis of the
difficulties in conducting an interview; understanding the sensitivity of the situation of the
person with whom an interview is conducted.
Duration: 60’
Teaching aids: cards, pens, flipcharts, markers.
Course: participants work in three -person teams, playing the role of a foreigner (an Englishman), a Ukrainian and an observer. The Englishman is to prepare questions that will enable
him/her to gain knowledge about the local culture. The Ukrainian is to respond in accordance with his/her own knowledge, and the observer is making notes writing down questions and answers.
After finishing the interview, each team writes on the flipchart: - questions asked by the
Englishman and the intentions and feelings that accompanied them; - the answers and feelings that accompanied them; - pieces of information obtained (relevant, detailed, useless,
vague, etc…).
Summary: Teams present their flipcharts. Participants point out the correct and incorrect
questions and together restate/reformulate these incorrect. Resorting to the participants’
own experiences: Have you ever been asked by a foreigner about the Ukrainian culture?
With what assumptions about Ukraine and its culture have you met? How did you feel? Are
there any topics on which it is not proper or not allowed to ask the Ukrainians?
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Task: The movie: “To be or not to be” - interview with a refugee.
Objective: To examine the interview with the refugee; recognition of behaviour which makes
the interview easy or difficult to conduct.
Duration: 60’
Teaching aids: overhead projector, speakers, laptop.
Course: participants are watching the film and focusing on the person leading the interview,
the woman-refugee, and the interpretor. Then there is discussion about the situation the
three individuals are in, their goals, emotions, the experience, the errors they commit from
the point of view of their interlocutors.
Summary: Follow-up and summary.
4.4. Psychological support for refugees.
6.2.3 Presentation: Psychological assistance for refugees.
Duration: 20’
communication in a foreign language
the role of interpreter
trauma of different cultures
survivor’s syndrome
the avoidance of second traumatization
your own feelings and problems as a social worker / therapist
Task: The role of a psychologist working with refugees.
Objective: To work on effective communication; to suggest the appointment with a specialist; deepening intercultural skills; identifying expectations and concerns before meeting
with a psychologist.
Duration: 45’
Teaching aids: Flipcharts, markers, pens, cards, tape.
Course: In the 1-st part: the image and the identification of emotions and thoughts related
to the suggestion of visiting a specialist. Participants write on separate pieces of paper: behaviour, fears, questions and expectations. Instructor shows the participants 4 flipcharts
with subtitles: “behavior, fears, questions and expectations.” Participants stick cards to the
relevant flipcharts. Then, in four groups participants work out flipcharts with replies: they
read and write down conclusions flipchart.
After work, participants have time to look at all flipcharts. At the end of the discussion there
is a debate about what to expect from the therapist.
In the 2-nd part: participants work in three-person groups playing the roles of: a client, the
person suggesting the visit and the observer. The task is to play a role-play conversation,
which suggests a meeting with the therapist. Then the participants swap their roles.
Summary: Overview of tasks: what impeded and what helped the conversation? Discussion.
351
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
6.1.4. Mental health in different cultures.
352
EN
Task: Analysis of text on culturally conditioned disorders.
Objective: To draw the attention of participants to the role of culture in the ways of describing medical problems, familiarize participants with examples of culturally conditioned
syndromes.
Duration: 40’
Teaching aids: a copy of the text, flipcharts, and markers.
Course: A time to read the text. Then, participants work in groups on the text and prepare
a short presentation on its basis (in the form of “mental maps”). At the end - participants
present results to other groups.
Summary: The Conversation (discussion) about the role of culture in the course of disease.
6.3. Ethical aspects of working with culturally different people.
6.3.1. Stereotypes and prejudices phenomena.
6.3.1 Presentation: Stereotypes and prejudices.
Duration: 30 ‘
minority - majority relationships
possession of power
prejudice as an attitude
three aspects of attitudes
What are the stereotypes?
“self-fulfilling prophecies”
mechanisms of the stereotypes formation
functioning of stereotypes and prejudices in the social space
Task: Stereotypes and our opinions.
Objective: To create opportunities for participants to think about and discuss the stereotypical statements about the disadvantaged groups.
Duration: 45’
Teaching aids: small cards, markers, rope / string / tape, a bag
Course: Each participant gets a card on which he or she writes the claim about one of the
disadvantaged groups. Cards are placed in the bag. The classroom is divided into two parts
(with a rope, string or tape): “I agree” and “I disagree.” After drawing out the card and after
reading each statement, participants line up on the selected side of the rope. Each participant is to convince others to switch to their side. Discussion begins.
Summary: Overview of emotions and perceptions associated with the task.
6.3.2. Discrimination and methods of its prevention in the context of migration.
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
6.3.3. Disadvantaged groups among the migrants.
6.3.2 Presentation: Discrimination.
Duration: 20’
what is discrimination?
types of discrimination
institutional discrimination
cross discrimination
disadvantaged groups among the migrants
positive discrimination
the consequences of discrimination
353
EN
Task: “four discriminatory situations” - a reflection
Objective: To become aware of the situations in which the participants were the perpetrators and victims of discrimination.
Duration: 20’
Teaching aids: for each of the participants there is a task card and pens.
Course: Each participant wonders and writes on his or her task card four situations in which
he/she has participated. Participants come together in small groups to tell each other about
such situations.
Summary: after the next task
Task: “four discriminatory situations” - drama
Objective: To experience the situation of being the perpetrator and/or victim of discrimination, become aware of emotions experienced by such persons; working out ways of coping
in a situation of discrimination.
Duration: 60’
Teaching aids: any, selected by the participants.
Course: Participants work in groups. They choose one or two situations from their own task
cards and prepare papers; then they present the situation(s) as a role-play to the other participants. The sequence is continued by the group to figure out how to respond adequately
to the discrimination and submitting as another role-play.
Summary: Talking about the emotions associated with playing the roles by each participant.
How did you feel attacking verbally the other person? How did you feel being a victim of
discrimination? Were you better prepared to defend or attack? What emotions accompany
you in a position to defend yourself against discrimination?
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
6.4. Psychological safety in the area of helping others.
6.4.2. Dealing with stress.
354
EN
6.4.1 Presentation: Stress.
Duration: 20’
causes of stress
list of events in life - stressors
load and resources
individual perception of stressors
acceptance of a situation of uncertainty
dynamic stress
the consequences of stress
positive stress
Task: “Man under stress”
Objective: To make participants sensitive to stress consequences; the search for ways to
cope with the effects of stress.
Duration: 30’
Teaching aids: several interconnected flipcharts, pens.
Course: Part I: Participants draw on flipcharts the outline of a human being. Then they indicate the areas of the body form which are influenced by stress.
Part II: On the same figure participants write their own ways of coping with stress. The finished drawing is an inspiration for discussion about how to cope with effects of stress.
Summary: The end of the discussion and summing up conclusions.
6.4.1. Professional burnout.
6.4.2 Presentation: Professional burnout.
Duration: 30’
What is the burn-out syndrome?
symptoms of burnout
the reasons (antecedents) for burnout
stages of development of burnout
the effects of burnout for the individual and his or her environment
“difficult” clients
preventing professional burnout
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
6.4.3. Building a support network.
Task: My support network.
Objective: To identify sources of support available for participants (individuals and institutions); to encourage participants to benefit from the support.
Duration: 20’
Teaching aids: task card, pens, flip chart, markers.
Course: Participants write on their task cards individuals and institutions from which they
can receive essential and also emotional support.
Summary: restoring a support network on the flipchart, consisting of ideas of the participants. Participants may also add their own tabs on their task cards with new ideas. Discussion about the feelings associated with the task.
6.4.3 Presentation: Support network.
Duration: 15’
7. supervision - what is it?
8. benefits of supervision
9. who may be a supervisor?
10. support group
11. cooperation with representatives of NGOs
12. cooperation with representatives of other institutions
b. Completion of the workshop.
Task: Evaluation of the workshop.
Objective: To assess the workshop by participants.
Duration: 20’
Teaching aids: evaluation questionnaire.
Course: Participants complete a questionnaire.
Task: Summary of workshop.
Objective: Reminding the main topics discussed during the workshop, the closure of the
meeting, and a farewell to members.
Duration: 20’
Teaching aids: unnecessary.
Course: Revision of the key topics covered during the workshop (done by the instructor)
The award certificates of completion of training.
Farewell to the participants.
355
EN
1. Educational materials for social workers / 1.3 Instructor‘s package
Bibliography
1. Aronson E., Wilson, T.D., Akert R.M. (1997), “Social Psychology. Heart and mind “, Poznan:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D. Kownacka E. Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), “Counseling and the
challenges of intercultural training”: Warsaw: KOWEZiU
356
EN
3. Giza-Zwierzchowska A. Symonowicz M. (2007), “How to effectively help - psychological
aspects of social work”, Szczecin, Poland: Association of Local Government Support Initiatives.
4. Grzymala-Moszczyńska H., Nowicka, E. (1998), “The guests and hosts. The problem of
cultural adaptation to the refugee camps and surrounding local communities, “Krakow:
Nomos.
5. Grzymala-Moszczyńska H. (2000), “Refugees. Handbook for those working with refugees”, Krakow: Nomos.
6. Lipinska M. (ed.) (2008), “Workshops on intercultural competences - a handbook for trainers”, New York: Intercultural Center for Vocational Adaptation.
7. Martinelli S., Taylor M. (eds) (2000), “ Intercultural Learning. Training Package No 4, New
York: Council of Europe Publishing.
8. Matsumoto, D., Juang L. (2007), “Intercultural Psychology”, Gdańsk: Gdańsk Publisher on
Psychology.
9. Center for Migration Research (2007), “Migration policies as an instrument for promoting
employment and reducing unemployment”, Warsaw: Warsaw University.
10. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychology in intercultural studies, Gdańsk: Gdańsk Publisher on Psychology.
11. Romanishin K. (2003), “Cultural implications of international migration”, Lublin, Poland:
Institute for Research and pastoral Polonia Polonia KUL.
12. Yeleyko I., “The specificity of economic migration of the population in Ukraine”, Lvov:
Lvov National University. Ivan Franko.
357
2. Educational materials
for administrative workers
2.1 Training standards
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.1 Training standards
358
EN
Number of people who are behind migration experience is constantly growing, so it is important for staff in public administration and public offices to develop skills to work with this group
of people. Training “Competencies for staff administration on migration” recognizes migration
in a more systematic way. The axis of training is migration. Around this axis modules were built,
containing key information from the areas associated with the phenomenon of migration. The
training gives the participants a chance to gain expertise, which is virtually unavailable in the
training of administrative staff alone. Possession of this knowledge is necessary to meet the
demands of the current socio-economic situation.
More formal contact with migrants, than in the case of social workers, requires a slightly different form of training. Predominate seminars, providing the ability to efficiently transfer large
amounts of information, while giving room for discussion and exchange of experience. Complemented by workshops are the working methods, such as simulations and case studies.
Wide perspective of a new approach to migration gives participants insight into all important
aspects of migration. Participation in this training program will significantly improve the qualifications of persons employed in public administrations and other public offices, which is one of
the objectives of the project.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Author
2. Educational materials for administrative workers / 2.1 Training standards
Training standards include the methodological description of modules. The Training standards
is a detailed account of the characteristics of knowledge and skills that trainees acquire. They
are the basis for developing materials for instructors and participants. Substantial content of the
modules corresponds to the current knowledge and generally recognized methods of procedure. Training standards allow comparability with other trainings and provide a basis for granting certificates of completion of training.
Module 1. Migrations – theoretical basis.
1.1 Types of migrations
an awareness by participants in their knowledge of migration and the discovery of gaps
in the knowledge
basic definitions
emigrant, immigrant
country of origin, host country
transit country, destination country
internal and external migration
types of migrations
voluntarism of migration
reasons for migration
duration of migrations
1.2 Contemporary trends in European migrations
directions of migrations in Europe
immigrants in Ukraine
direction of migrations from Ukraine
1.3 Migrations on global scale
directions of world migrations
contemporary migration trends
1.4 European model of integration of migrants
familiarizing participants with the variety of models for integration of migrants in European countries
Module 2. Law aspects of migrations.
2.1 International legislations relating to migrations
the Geneva Convention
the possibility of leaving one’s own country
border crossing
stay in the country of transit
stay in the destination country
2.2 European policy on migration.
migration in the EU legislation
359
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.1 Training standards
2.3 Legal countermeasures against discriminations
look at the situation of legality and illegality of the stay from the perspective of the migrant
identification of difficulties arising in such situations
2.4. Undocumented migrations
illegal migrations
360
EN
2.5 Conditions for acquiring a refugee status.
the causes of migrations
definition of a refugee according to the Geneva Convention
UNHCR - objectives and actions
rights and obligations of refugees
refugee status
Module 3. Economic aspects of migrations.
3.1 The effects of migration on the economy of the country of origin and on the host country
the consequences of migration for the country of origin
the effects of migration on the economy of the host country
3.2 Special case of economically motivated migrations
discovering by participants the most important aspects of migrants’ situation (in the context of theory of the dual work market)
transfer of earnings
3.3 Consequences of a dual labor market.
Dual labor market
“3d jobs”
3.4 New phenomena in the area of migration
networking-migrants social nets
exchange of knowledge and experience connected with current phenomena in migration
Module 4. Psychological and social aspects of migrations.
4.1 Motivations and process of making decision to migrate
recognition by participants the push factors for emigration and the pull factors attracting
migrants in other countries
motivations of migrants
4.2 Migration strategies
rationality of human decisions
information available and not available to migrants
4.3 Adaptation to life in another country
acculturation and integration
experiencing by the trainees a situation similar to culture shock
an effective actions in conditions of uncertainty or different rules
changes due to migration
2. Educational materials for administrative workers / 2.1 Training standards
the concept of culture shock
process of culture shock
process of psychological acculturation
models and strategies of acculturation
skills in acquisition and recognition of strategies of acculturation
training skills to identify strategies of acculturation
4.4 Reasons and consequences of the failure of migration
the role of the host society in the process of acculturation
marginalization as a failed migration
social exclusion phenomenon
reasons for the failure of migration
4.5 Returns from exile – reasons and consequences
observation and analysis of the psychological situation of persons returning from exile
(examples)
remote consequences of migration
factors influencing the decision to return
psycho-social aspects of return
model of re-culture shock
return of the second generation of migrants
Module 5. Interpersonal skills in communication between
different cultures.
5.1 Consequences of cultural differentiation
developing and expressing by participants their own understanding of the concept of culture
diversity of the definition of culture
components of culture
making participants aware of the impact of culture on various spheres of life
5.2 Communication with persons of different culture.
experiencing the situation of being in contact with different culture
testing the phenomena associated with intercultural communication
egocentrism and ethnocentrism
openness in communication
communication styles according to Hall
emotions in communication
5.3. Resolution of conflicts at the crossroads of cultures
dimensions of culture according to Hofstede
dimensions of cultural differences by Gesteland
testing ability to recognize and use cultural dimensions in specific situations
testing ability to recognize the cultural causes of conflict
discussing emotions associated with conflicts
seeking possible solutions to mitigate and combat cultural misunderstandings
diagnosis by the participants their own cultural dimensions
identification of the characteristics of their own culture, which may be difficult for the
representatives of other cultures
361
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.1 Training standards
Module 6. Ethical aspects of working with migrants and refugees.
6.1 Ethical aspects of working with culturally different people
making participants aware of problems and difficulties faced by refugees after leaving
their own country
identification of the main problems faced by refugees
acquainting participants with the situation of individuals and families residing in the refugee center
psychological problems, learned helplessness
362
EN
6.2 From ethno-centrism to ethno-relativism
social and economic problems of migrants and refugees
cultural problems of migrants and refugees
exercising skills of negotiation and cooperation in a conflict with the background cultural
creating new solutions to the conflict
contact with the interlocutor-migrant
communication barriers
formulating questions
communication in foreign language
the role of interpreter
observation of an interview with a refugee
recognizing behavior which helps to conduct an interview and behavior which makes
the interview difficult
6.3. Discrimination and methods of its prevention
making participants aware of the limits of their tolerance
making participants aware of the stereotyping mechanisms
minority-majority relationships
possession of power
prejudice as an attitude
three aspects of attitudes
“self-fulfilling prophecies”
mechanisms for the formation of stereotypes
functioning of stereotypes and prejudices in the social space
identification by participants the non-discriminatory ways of helping migrants
363
2. Educational materials
for administrative workers
2.2 Educational package
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Types of Migration
364
EN
basic definitions
emigrant, immigrant, re-emigrant
country of origin, host country
transit country, country of settlement
migrations inside the country and off
different kinds of migrations
freedom of migrations
reasons for migrations
length of time for migration
Definition Of Migration – Movement of people from one place of abode to another, especially
to different country.
Emigrant – a person who is leaving one’s own country to settle in another country.
Immigrant – a person who is coming as a permanent resident to a country other than one’s native land.
Re-emigrant – A person who ones left his or her own country to settle in another one and then
returned back after some time.
Native Land – Migrant’s home land. Migrant’s own country he or she is leaving to settle in another one.
Host Country – Country which temporary hosts migrants. Country which migrants are entering in.
Transit Country – A country through which migrants pass on their way to the country of their
permanent residence. Quite often migrants stay in the transit country for a longer period of
time, nonetheless they do not intend to live there permanently.
Country Of Settlement – Destination country. Country of permanent residence (country which
migrants intend to settle permanently in).
Natures Of Migration
The division based on:
standing time
voluntariness
legality
planning
Time Length Of Migration
short term migrations (few weeks, few months)
long term migrations (few years)
permanent migrations (dozen to tens of years)
Voluntariness Of Migration
Migrations:
voluntary
forceful
Legality Of Migration
Migrations:
legal
illegal
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Reasons For Migration
economic
political
ecological
health consideration
family
educational
others
In And Out Of The Country Migrations
migration within the country
migration outside the country
Migrations In Europe And In The World
Number Of Migrants Globally
185-195 millions of migrants every year.
About 3% of world’s population.
World’s Directions For Migrants
United States
Canada
Russia
Saudi Arabia
Germany
Australia
Ukraine
Pakistan
France
Great Britain
India
Iran
IOM – International Organization for Migration
Established (under different name) in 1951. At the beginning it assisted migrants from Europe
Right now it assists 12 million migrants from around the world.
Directions Of Migration From Ukraine
Russia
Turkey
Greece
Portugal
Poland
Great Britain
Czech Republic Ireland
Italy
Germany
Spain
United States
Regions Of “Dispatch”
Odessa Region 54%
Carpathian Region 12%
Crimean Autonomic Republic 8%
Lvov Region 8%
Charkov Region 4%
Donieck Region 2%
Tarnopol Region 2%
365
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Immigrants In Ukraine
from countries of the former USSR
(Abkhazia, Tatars, Azerbaijan,
Armenia, Chechnya, etc.)
Afghanistan
Bangladesh
China
India
366
EN
Iran
Pakistan
Somalia
Sri Lanka
Vietnam
Elements Of The Law Relating To Migration
chances to leave one’s own land
crossing the border
staying in the transit country
staying in the country of permanent
residence
migration in legislation of EU.
Chances To Leave One’s Own Land
Every country has its own rules allowing people to leave the country.
There might be a ban on leaving the country as well as full freedom to take such an action.
Documents which give the right to leave country.
Crossing The Border
Depends on policy of migrants own country as well as on the policy of the country migrants
want to stay permanently. Crossing border may be legal or illegal.
Staying In The Transit Country
transitional stage to reach the country of permanent residence
migrants stay there as short time as possible
in certain cases the transit country may become the place of permanent residence.
Staying In The Country Of Permanent Residence
Every country has its own policy towards migrants who want to make the country their new
home. Depending on policy staying in such country may be:
legal
illegal
at the beginning legal and then illegal
at first illegal and then legal
Migrant’s legal status is very important, especially for his or her psychological well being and
further for personal as well as professional progress.
Migration In Legislation Of EU
policy of controlling migration
policy towards migrants
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
EU Directives
time of staying in a given country has a substantial effect on the rights of migrant
basis for receiving permanent residence status:
continuous, regular and enough income, migrant must be covered by health care plan
and participate in integration activities.
migrants have the right to bring their families (children and spouses).
Dublin Convention
it ensures that every application for asylum in a given country will be verified by authorities,
however convention states that the following application for the same purpose in any country of
the EU will be rejected all EU countries adhere to the same law, norms and standards in making
decisions concerning applications for asylum.
Schengen Region
free transfer of people
internal borders between EU countries are not under any control or protection
external borders of EU however are under strict and heavy control
there is a common policy among EU member countries with regard to migrant issues.
Who Are Refugees?
reasons for exile
definition of refugee according to
Geneva’s Convention
UNHCR – purpose and field of activity
rights and responsibilities of refugee
refugee’s status
internal refugees
geographical regions of exile
Reasons For Exile
endangerment of life
health hazard
thread of losing freedom
Definition Of Refugee According To Geneva’s Convention
Refugee – a person who as a result of fear of persecution based on the ground of:
race
religious believes
nationality
ethnicity
political convictions seeks a shelter in foreign country, e.g. can not or does not want to
exercise the rights for protection against such persecutions in his or her home country.
Geneva’s Convention from 1951
This Convention was the first and truly international agreement to protect refugees and to resolve refugee problems worldwide. It enumerates, in a broad outline, the rights of refugee such
as freedom of religious believes, freedom of movement, right to work, to education and to re-
367
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
ceive an appropriate travel documents. At the same time it states the responsibilities of refugee
in foreign country. Fundamental regulation forbids refugee to be sent back to the country of his
or her origin (from which he or she flied).
UNHCR
The agency is mandated to lead and co-ordinate international action to protect refugees. It strives
to ensure that everyone can exercise the right to seek asylum and find safe refuge in another country, with the option to return home voluntarily, integrate locally or to resettle in a third country.
368
EN
Who Grants The Refugee Status?
Person seeking shelter in foreign country is a refugee regardless formal recognition. There are
established procedures – with accord to the local law of the country – regulating legal situation
of the person applying for refugee status, his or her rights and extend of public help.
Granting The Refugee Status
Person applying for refugee status must show that his or her fear of persecution in home country is justified. Exceptional situation takes place when authorities grant the refugee status collectively to the whole group of people seeking shelter on the ground of ethnic cleansing or other
actions taken against them.
Refusal Of Granting The Refugee Status
Persons who don’t need any international protection what is usually stated as a result of legal
proceeding – are treated as illegal foreigners and are subjects to deportation procedures. For
persons whom authorities refused to grant the refugee status UNHCR recommends to make
possible for them to submit subsequent petition for rehearing before deportation.
Temporary Protection
Temporary protection is a proposal to solve legal problems connected to large group of people
unexpectedly entering a country as refugees. It is a transitional stage for refugees awaiting for a
definite recognition of their status. By such an action persons do not have to apply individually
to authorities for evaluation and recognition of their status. People who are under protection of
authorities of the country are – according to definition – refugees.
Temporary protection can be lifted when there is the chance of returning to the home state.
Rights Of Refugee
Refugee has the right for shelter. Authorities cannot expel refugees to the places of immediate
danger. Authorities cannot discriminate any groups from among refugees. They should guarantee at least the same social and economic rights to refugees as they guarantee them to foreigners holding permits for permanent residency.
Basic civil rights such as freedom of conscience, freedom of movement, protection against use
of tortures and humiliation are guaranteed for refugees. States are obliged to coordinate their
activities concerning refugee issues with UNHCR. Those states should also allow for joining families of refugees (at least juveniles and spouses). Refugee has the right to medical care. Adult refugees shall have the right to work.
In certain situations (e.g. massive influx of refugees into one country) authorities can limit refugees rights such as freedom of movement or even block off access of refugees to the labor market or to the education of their children.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Rights Of Women Who Refuse To Subordinate To Social Limitations
Those who flee from any kind of discrimination or from inhuman treatment and persecution or
harassment based on refusal to submit to harsh custom moral codes are entitled to apply for
refugee status in other countries. Sexual violence, such as rape, is also handled down by authorities as persecution.
Discrimination is regarded as persecution with particularly grievous consequences. Continuous
women’s fear of assault based upon refusal to wear certain traditional outfits or based upon
making individual choices concerning marriage in order to lead independent life may become
a cause to grant refugee status for women. Women who fear and do not want to be a subject of
ritual circumcision may also become refugees.
Refugee’s Obligations
Refugees have some obligations. Particularly they should obey the law and provisions of the
host country.
Loosing Rights For Protection
Those who committed war crimes and violated internationally recognized human rights –
among them genocide – lost the rights for protection as refugee. No person suspected of committing above mentioned crimes should seek protection as a refugee.
No one who continue military operation against his or her own country from the territory of a
host country should be eligible for refugee status. A soldier cannot become a refugee.
Geneva Travel Document – The So Called Geneva Passport
Document issued to those migrants who left their own country and entered the other countries.
It gives the right to cross borders, to travel to other countries and to stay there for a certain
period of time.
Dublin II Regulation
The Regulation determines which state is responsible for consideration of refugee application
in order to prevent applying by the same person for such a status in many countries at the same
time. A person gets his or her refugee status in the state of application.
Internally Displaced Persons
IDP – Internally Displaced Person
Internally displaced persons are forced to leave their homes for the same reason as refugees,
however they are not entitled to any UNHCR assistance. Number of internally displaced persons
reaches 20-25 million per year and it is larger then the number of “common” refugees.
What Countries Do The Most Refugees Come From?
Afghanistan
Iraq
Sudan
Columbia
Democratic Republic of Congo
Somalia
Vietnam
369
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Countries Which Give Shelter To The Largest Number Of Refugees
Pakistan (2 millions)
Syria (1 million)
Iran (900 thousands)
Germany (600 thousands)
Jordan (500 thousands)
Tanzania (430 thousands)
Economy Of Migrations: Individual And Social Prospect
370
EN
dual labor market
“3d” jobs
transfer of income
effects of migration on the national
economy of the country of permanent
settlement of migrants
consequences of migration on general
condition of the home country of migrants
Dual Labor Market
Division of labor market:
“capital” labor market and “worker’s” labor market
Capital labor market: higher income, higher security, better prospective, higher qualifications.
Mainly for citizens of given country.
Worker’s labor market: lower income, lower security, worse prospective, lower qualifications.
Mainly for migrants.
“3D Jobs” – Dirty Dangerous Demeaning
Such a degradation in social strata may have a psychological effect on one’s life and usually is
the cause for lowering the self-esteem.
Place Of Work As A Cause For Stress
limits in communication (language and cultural barriers)
lack of knowledge of job organization
work below one’s qualifications
lack of communal support
job according to one’s qualification, however with lower income than native workers get
Work Without Permit
It is an illegal work. Employer does not sign up labor contract with employee, does not cover his
or her health insurance plan nor pays taxes. In case of any conflicting situation it is impossible to
execute one’s rights (for example when employer does not want to pay wages or salaries). There
are also gaps in proving one’s continuity of work.
Typical short backs of workers employed without permit: lower then shown in contract income,
delays in payment, sometimes lack of payment altogether. There are also serious consequences
in case of accidents in the place of work – undergoing medical treatment may cause financial
breakdown for such workers.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Legal Work
Employer and employee sign up a labor contract with description of range of work also working
time and payment. There are different kinds of labor contracts: here are probations (usually 3
months) and then after satisfactory evaluation there follow the next labor contracts. There is
specified and unspecified work time in labor contracts.
There is the law protecting workers rights. In case of payment suspension employee may take
action against employer in law suit or may file a claim into appropriate institutions. Employee is
usually covered by health insurance plan and does not have to pay for medical treatment.
Consequences Of Migration For Economy Of The Country Of Settlement
Migrants contribute to the economic growth of the country (increase in good’s production and
rise in number of available services). They contribute to the process of lowering prices of goods
and services in the country of their permanent residence.
They also do work demanding the highest qualifications as well as work for which one does not
need any qualifications at all.
Consequences Of Migration For The Home Country Of Migrants
decrease in the population of home country
perturbations in the age structure of society in the home country (migration of young
people)
loss of family bonds
cultural changes in local communities
Social Capital
Network of social contacts, human interdependence and mutual help. Such network exists on
the basis of trust ties, loyalty and solidarity. As a result the home country of migrants is bereft
of social capital.
Brain Drain
Native land of migrants loses highly educated group of people. This people besides being college educated are also the most creative, self-sufficient, taking initiative into his or her own
hands. Their education and skills are very important for the right development of the country.
Care Drain
Loss of skilled persons taking care of others in the home land of migrants. These persons are
mostly women taking care of children, elderly, handicaps.
Differentiation Of Income Sources
Families usually send one person (representative of the family) to work abroad. The rest of the
family stays at home.
Transfer Of Income
Income of migrants is usually send back home. Such transfers are the main source of income for
families back in home country. Received money is spent mostly to carry out every day life or to
purchase new apartment or new home or else to equipped household with new appliances, for
refurbishing the place of living, for education of children or as a source of investment, etc.
371
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
“Era Of Migration”
Last decade of the twentieth century is the time of an intensive migration. At least 175 million
people live outside their country.
Migration’s Networks
interpersonal connections among current, ex- and future migrants
connections following kinship, friendship and ethnicity
lowering the social, economical and emotional costs of migrations
372
EN
Trans-Nationalism
Migrants work in two spaces simultaneously:
in the country of origin
in the host country
They are assisted in this by modern technology and cheap transportation. Dual nationality of
migrants.
Women-Migrants
More and more women take part in migrations. More and more of them migrate alone.
Migrants Trafficking
so called „smuggling” people, migrants trafficking. Illegal way of migration which threatens the
health and life of migrants. The activity is of benefit to organized criminal groups only.
Motivations And Decision To Migrate
Different Motives Of Migrants
political
religious
economic
searching for adventure
personal reasons
others
Rationales Behind Human Decisions
calculation of profits and losses
making decision by an individual or by the household
migrants chose places where there is more jobs and higher income
importance of not only incomes but also social security, medical care assistance, prospective of professional achievements, etc.
Push And Pull Theory
The standard of living in migrants own country tend them to migrate to other countries where
those standards are higher.
Push And Pull Factors
push factor: poverty, unemployment, political turmoil, etc.
pull factors: accessible work, medical care, political stability, etc.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Information Accessible To Migrants
migration law,
egality of permanent residence
the chance of getting job,
comparison of income in home country and in the country of permanent staying
consideration of law in the country of permanent residence
current economical and political situation in the country of permanent residence
climate
Information Inaccessible To Migrants
fateful incidents impossible to foresee (illness, accidents, thefts, etc.)
false information received from other migrants
number of persons seeking jobs in a particular place and time
real income and real cost of living
Adaptive Problems Of Migrants
changes caused by migration
psychological and physical burden, stress
loss of previously known behavioral modes to sustain one’s life
concept of cultural shock
proceeding of cultural shock
Changes Brought Down By Migration
changes in physical surroundings
changes in social surroundings
changes in psychological functions
Changes In Physical Surroundings
Climate, changes in nutrition, microorganisms, chemical substances in physical surroundings,
order of the day, sights, sounds, smells, tastes, the sense of touch, etc.
Changes In Social Surroundings
Being a self-sufficient, competent and culturally cultivated person migrant undergoes changes
and becomes “a student” who must beg for help to perform the simplest activities and is depended on strangers with regard to important matters. In new social surrounding people see
him or her as a depended person, infantile, with lack of good manners, etc.
There is a necessity “to discover” new ground rules in new society (e.g. standards of every element of a culture).
Changes In Psychological Functions
Changes in physical and social surroundings are main cause of psychological stress. Once known
mechanisms of self defense are no more adequate.
Migrants suffer new emotions:
longing
helplessness
lower self esteem
lack of control
shame
lack of security
373
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Stress
Distress caused by demand on physical or mental energy. The throw off the balance between demands of milieu and one’s own resources as well as loss of one’s once well known abilities is the
cause for stress (in new surroundings the old way of living is often inadequate and inefficient).
Culture Shock
Heavy stress taking place in the situation of an unfamiliar culture. Shock is usually immediate,
deep and its duration is short lived. However for the culture shock its duration is longed lived
and it is cumulative in its results.
374
EN
Culture shock embraces mental, physical and social life. It is an outcome of difficult changes
brought about by migration. It is a source of negative emotions and in turn is worsening one’s
general feelings and has a major influence on one’s life functions.
Outcomes Of A Culture Shock
loss in life
uncertainty
depression
anxiety
helplessness
interpersonal conflicts (anger, hatred)
health problems, usually showing up as a somatic disorders
Two Strategies To Cope With Problems
1. Adoption of ethnocentric attitude: interpretation of behavior of other people, e.g. natives, from the prospective of one’s own culture.
2. Careful observation of interactions between natives by migrant with drawing by him or
her very cautious conclusions in an attempt to follow their footsteps.
Run Of Events In Case Of Culture Shock
“U” model.
At the beginning migrant’s well being in relation to his or her mental and physical conditions is
in its peak. Later on these conditions are worsening and after certain amount of time return to
its previous level.
Phases Of “U” Model
Honeymooner - there are no obstacles in life, and even though they might exists somewhere,
migrants take them lightly as part of exotic culture. Time duration of such an attitude depends
on migrant’s financial resources.
Observer - as time goes by migrant does not feel himself or herself as part of the surrounding
world, constantly observing it from the distance with an attempt to find a key to understanding.
Member - migrant simply makes afford to sustain his or her life and ekes out with growing deficit
in order to satisfy his or her immediate and future needs.
Culture shock – there is an increase in all unpleasant symptoms connected to mental and physical strains
such as vulnerability to diseases, depression, nervous breakdowns, or even precarious behavior.
Getting well –migrants slowly began organize their lives and become more secure. They make
rational decisions and set out rational goals. They are able to identify new sources and use them
to their advantage.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Mastery – migrant takes full advantage from understanding the culture of a given country and
his or her cultural competence allows him or her to function efficiently.
Phases Of Culture Shock
1. “Tourist” phase
2. Disorientation caused by different cultures.
3. Turning point and the beginning to rise to the stage generally understood as well being.
4. Stabilization of emotions and experiencing positive as well as negative aspects of new
culture.
5. Creation of a new two- or multicultural identity.
375
Acculturation
EN
mental acculturation as a process
strategies of acculturation
consequences of adoption of one particular strategy
social marginalization as a failure of migration
role of society in a process of acculturation
phenomenon of rejection by society
Adaptation – What is it?
Generally adaptation is the act or process to become adjusted to new conditions. Adjustment
may be related to changes of anatomical, physiological and behavioral characteristics allowing
for survival in new environment.
Problems In Process Of Adaptation
They appear in a time of adaptation to new life situation.
Symptoms:
tension, anxiety, fear
worries, depression
oscillating emotions
feeling that one is not able to take care of oneself, does not know how to plan the future
or make decisions
Substitutions For Defense Mechanisms
Psychosomatic symptoms, hazardous behavior (driving after influence of alcohol, taking part in
fights, hazardous sexual behavior), using psychoactive substances (narcotics, medical drug abuse).
Mental Acculturation
Mental (or psychological) acculturation rests on one’s ability to adapt to a new cultural environment. One is getting better understanding of norms, values and behavioral routines which are
typical to a new culture. After making contact with different culture one chooses an appropriate
strategy for acculturation.
Two Cultures
One’s own culture and a culture of new country are parts of migrant’s life. In the process of acculturation migrants show their attitude towards both of them.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Strategies Of Acculturation
Strategies of acculturation are the ways to cope with two cultures: migrant’s native culture and a
culture of a new country. As an outcome migrant can cherish or reject one of the culture.
Strategies Of Acculturation According to Berry
6. Integration
7. Separation
8. Assimilation
9. Marginalization
376
EN
1. Integration
Merging elements of both cultures, e.g. perfect knowledge of languages of two countries, acquaintances among representatives of both cultures, celebration of holidays of both cultures,
handing down on children the values and languages of both cultures.
Integration – Consequences
Decision of what cultural experience is better suited for resolving everyday problems is made
according to the current situation. Integration is the optimum strategy for healthy functioning
of an individual in new society.
2. Separation
Clinging on to one’s own culture and limiting contacts with representatives of a new culture to a
minimum, e.g. lack of or superficial knowledge of new language, acquaintances among migrants
from the same country only, raising children up according to values of migrant’s own culture.
Separation – Consequences
It is an effect of desire to cultivate traditional life style and to defend one’s own traditional values.
New culture is treated as less valuable. Such behavior may appear as a reaction to unfriendly attitude towards migrants and a low assessment of their culture by the society.
3. Assimilation
Rejection of one’s own culture and absorption of a new one, e.g. by using new language only
in private life, not teaching migrant’s children to use native language, refusal of contacts with
migrants from home country.
Assimilation- Consequences
Every society is quite reluctant to accept different cultural behavior; assimilation is a way to
achieve a good standing in new society though. Assimilation leads to a feeling of losing stability
and – paradoxically – makes integration into new society life more difficult.
4. Marginalization
It is rejection of one culture and not getting involved with a new one, e.g. by rejecting to celebrate holidays of both cultures, limiting social contacts, not handing down on children the
values of migrant’s own culture, refusal to support own children in absorbing new cultural customs, etc.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Marginalization – Consequences
Caused by loss of contacts within one’s group and by unwillingness to make new contacts. Leads
to the feeling of alienation and loss of identity. As a result one becomes more susceptible to
mental disorders or to criminal conduct.
Strategies Of Acculturation
Native Culture
Yes
No
Yes
Integration
Assimilation
No
Separation
Marginalization
New Culture
Acceptance Of One’s Own Culture
The important factor in migrations is lack of acceptance for some components of one’s own culture – it rises the question: What’s than? It is important not to push migrants back into schemes
of his or her own culture when it is obvious that he or she does not accept this culture in whole
or in its part.
Role Of Society In Acculturation Of Migrants
To choose a particular strategy of acculturation one should take two factors under consideration:
migrant’s decision
the way members of the society respond to him or her.
Phenomenon Of Social Exclusion
Social exclusion is in opposition to integration.Quite often it is caused by discrimination based
on cultural basis, ethnicity or different forms of disability. In effect it brings poverty, mutual hatred, exclusion from education or health care.
Helping People With Different Cultural Background
What is the basic purpose? Helping peoples of different cultural background allows them to
properly function in new social environment in the way they have functioned in their home
country.
Returning Culture Shock
far reaching consequences of migration
failure of migration
factors having an influence on decision to return to one’s own country
psychological aspects of coming back
model of “the returning culture shock”
Far Reaching Consequences Of Migrations
for the migrating generation
for the posterity
loss of culture skills (prowess) - depends on acculturation’s strategies
acculturation in a new country
loosening of social ties in one’s own country
377
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
“Cultural Fossil”
Outdated knowledge about the culture of one’s home country It is the result of:
lack of contact with the contemporary
culture in native country
scarcity of information about changes in one’s own country
lack of contacts with new emigrants from native land
378
EN
Third Generation
For the first generation of emigrants their experience of adapting to new environment is painful. The second generation cuts off their parent’s tradition. Not until the third generation there
comes the ability to link and blend both traditions without any complexes.
Returning Migrations
conservative
innovative
unsuccessful migrations
retirement
Failure Of Migration
Not real and adequate expectations. Lack of adequate preparation (deficiency in knowledge of language and culture, lack of acquaintances and financial recourses).
Individual’s conditions
Discrimination and lack of tolerance in a given country.
Factors Having An Influence On Decision To Return To One’s Own Country
difficulties in finding a job
work below one’s qualifications
income below expectations
most family and friends were left in home country
better prospects for professional development (continuing education, better job)
bad relations with representatives of a society in a given country
realization of all objectives associated with staying in a given country
important changes in home country
Psychological Aspects Of Coming Back
fear against social opinion (feeling that many objectives had not been realized, even
though they were the reason for migration)
shame caused by unfulfilling of one’s expectation as well as those of family inadequate
expectation associated with one’s return to native country
returning culture shock
Returning Culture Shock
“W” model
Describes the process of re-adaptation to one’s native culture after coming back from migration. It is similar to culture shock but its progress takes less time and it causes less intensive
symptoms.
Returning culture shock comes out as a result of serious changes in migrant’s mentality. After
coming back a migrant experiences cultural strangeness of his or her native country
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Knowledge Of Language
Knowledge of language may paradoxically make every day life more difficult because people
judge by appearances and think that knowing language = knowing culture.
“Come Backs” of Subsequent Generations
Migrant represents an identity associated with both culture, there is a double identification
associated with migrant’s mentality. There might be out of date culture knowledge about the
country migrant’s ancestors come from
Reasons of coming back:
economic
family business
political/ideological
Culture And Learning The Culture
different definitions of culture
parts of culture
Examples Of Different Definition Of Culture
Culture – as a way of life for a particular group of people.
Culture – as something created by man.
Culture – as a “programming” people use in their everyday life.
Culture is a system of values, norms and scripts of manners or behavior characteristic for certain
groups of people or nations handed down from one generation to the next generation.
Iceberg Model
Visible elements (conscious): architecture, art, cuisine, music, language…
Invisible elements (unconscious): history of groups of people, their norms and values, basic ideas
concerned with space, nature and time, miming, body language, strategies connected to solving
problems, methods of making decisions, gender roles, roles associated with social classes…
Parts Of Culture
Values: one’s principles or standards; one’s judgment of what is valuable or important in life.
Norms: standards or patterns as a directives for making decisions and maintaining one’s behavior.
Scripts of manners: (short) instructions on how to act in particular situations.
How Do We “Learn” Culture?
Our social environment, e.g. close family and relatives, friends and acquaintances, teachers and
sometimes even strangers, from the very beginning shows us what we supposed to do and what
is definitely forbidden. This teaching goes on practically unnoticed by a growing up individual.
Socialization
It is a process of identifying needs of other people and communicate them our own needs and
feelings and then act in a way which will satisfy both parties.
The Role Of Family
Family plays the key role in process of socialization. Culturally there are distinct ways and various
extends to which parents are being engaged in raising up their children. Remark: the standards
of life play as well an important role in every individual’s upbringing.
379
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Dependent And Independent Upbringing
Dependent upbringing – stress on compliance and obedience towards parents while carrying
out entrusted duties.
Independent upbringing – emphasis on formation by a child a sense of independence, confidence and aspirations for personal achievements.
380
EN
The Role Of Educational System
It is one of the most important factors in process of socialization. Educational system influences
children at the very beginning of their upbringing, e.g. in preschools – it ensures not only the
intellectual development of children but also their social and emotional development. Educational system and real school practices mirror the extent of the culture in society.
Teaching Styles
Teachers in American elementary schools address each particular students (during individually
performed by students tasks as well as during tasks performed by a group).
Teachers in Japanese elementary schools address the whole group of students even when students perform their tasks individually.
Individual Differences And Culture
People share the values of their own culture even though they have one of the kind and specific
experiences and personality attributes on their own.
Mainstream Of Culture
Not everyone shares all values of his or her group or acts according to norms but everyone can
recognize the values and norms as being characteristic for the whole group.
Intercultural Competences
One’s ability to acquire knowledge about differences between representatives of distinct cultures and his or her skills to apply this knowledge in practice.
Cross Cultural Communication
egocentrism and ethnocentrism
openness in communication
communication styles, according to E.T. Hall
dimensions of cultural differences, according to R. Gesteland
emotions in communication
language differences
Communication Between People
Exchange of knowledge, ideas, thoughts, concepts, emotions, etc. between people.
Cross Cultural Communication
Exchange of knowledge, ideas, thoughts,concepts, emotions, etc. between representatives
of different cultures.
Specific Character Of Cross Cultural Communication
In comparison with the communication within the domain of one culture there is bigger:
uncertainty (cognitive and competent character),
anxiety (emotional character).
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Egocentrism / Ethnocentrism
Egocentrism: inclination to perceptinclina- Egocentrism – in Ethnocentrism - in interpertion to percept the world through anthe sonal cross cultural communication.commuworld through eye of one’snorms and values nication.
individual values, normsof individual’s own
and experiences.culture.
Openness In Communication
To be open does not mean one is exposing his or her private life to the public. It is rather readiness to listen to other person without assessing or making judgments. Openness presupposes
the trust in others, acceptance of one’s self and lowers the need for defensive behavior.
Empathy
Sensitivity to the needs of other person. An effort to understand the other person’s view point and
his or her needs helps getting an appropriate level of reciprocity in attitude of such person back.
Individualists According To H.C. Triandis
Those persons have a positive view of themselves and a strong desire to express such
view. They represent an arrogant side of their culture.
They are enthusiastic and very open in contacts with other people. Having a good time is
quite important to them.
Their decisions are quick, however the implementation of ideas is slow because there are
not many people engaged in making decisions.
For those individuals very important role plays the integrity between attitude of a person
and his or her real conduct; in this matter, the lack of integrity is considered as hypocrisy.
They do not see any differences between private and public life.
They do some things for the sake of having a good time rather than for responsibility reason.
They hope for a definite formulation of expectations (if you do something for me, I’ll do…).
They are not oriented on lasting relationships.
Collectivists According To H.C. Triandis (1)
They prefer modesty.
Happiness is less important than duty.
Sometime they have difficulties in making decisions; their decision making process is
slow, they need more time for re-evaluation of ideas and for consultation, and for this
reason the implementation of ideas takes a long time.
cognitive consistency is not a subject of their concern.
They pay attention to and differentiate the public and private spheres of life.
They consider duties as a reward for its own sake.
They expect lasting relationships.
There is no certainty in foreseeing the outcome ofthe relationship.
Assertiveness And “Keeping The Face”
Assertiveness
It is characteristic for individualistic cultures. The ultimate goal of social life is the care for
preservation of the freedom of an individual and his or her independence from the pressure
381
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
of the group. In countries with collectivistic cultures assertiveness is considered as a lack of
social maturity.
Keeping The Face
“The Face” = public picture of a person and his or her relations.This idea comes from Confucius
culture and is typical for collectivistic cultures. It expresses concern for another human being,
excludes the possibility of bringing him or her into an awkward position by criticizing, reciting,
undermining his or her authority or by rude behavior.
382
EN
Communication Styles According To E.T. Hall
High context cultures – most of the information is contained in a physical context or is internalized
by people, and only a small part is included in coded and directly transmitted part of the message.
Low context cultures – most of information is included in a direct code.
Verbal – Non-Verbal Communication
Non-verbal behavior: all behavioral acts to be found in process of communication, except words.
Mimic expressions, movement of hands, arms or shoulders or legs, body positioning, voice tone
(and its other attributes: pitch, speed, intonation, intervals of silence, timbre), the distance between persons, eye contact, the touch, semblance.
High Context Cultures
They do not rely as much on the verbal communication but concentrate on projection of
suggestive information given by a context.
They prefer non-verbal communication: gestures, mimics and circumstances.
They use the context of a situation and associated customs as a source of information.
Important factors to be considered as such source are: who, when and in what context the
particular words were said. It lets to draw definite conclusions on the matter of meaning
of the information in its full sense.
They use the developed networks of information and communication.
In such cultures the disruptions, digressions and use of metaphors is a customary habit.
Examples: Far East, countries of Africa, South America, Middle East Europe.
Low Context Cultures
They are oriented on straightforward, clear cut and precise verbal massaging.
They do not pay much attention to the off verbal and circumstantial factors.
They require the source and the background of information to be precise.
There is the tendency to segment and structure the information.
They send and give information according to needs.
They expect clear instruction to be given bya responsible, competent and knowledgeable person.
Examples: Switzerland, Germany, Scandinavian countries, North America, Australia.
Emotion In Communication
In communication between people the role of feelings, world perception, earlier experiences,
history and expectations are more important than words.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Universality Of Emotions
Studies of P. Ekman and W. V. Friesen (1972).
Supra-cultural universality of facial mimics. Relates only to few emotions: anger, disgust, fear,
happiness, sadness and wondering.
Cultural Rules Of Showing Emotions
Certain rules dictated by a specific culture concerned with ways of expressing emotions and
with acceptance to show such emotion in socially admissible situations. Being learned during
childhood they are automatically used in adulthood.
Decoding Rules
Culturally conditioned principles relating to perception and interpretation of other person’s
emotional expressions.
Dimensions Of Cultural Differences According To R. Gesteland
1. Relation and its role
2. Relation and its structure
3. Attitude towards the time
4. Non-verbal behavior
The Role Of Relations
Pro-transactional cultures – oriented on tasks.
Pro-partner cultures – oriented on human ties.
Mutual feelings:
sluggish, indecisive, enigmatic,
confident, aggressive, rude.
Structure Of Relations
Non-ceremonial cultures – they do not pay attention to any conventions; egalitarian cultures,
e.g. North America.
Ceremonial cultures – importance of ceremonies, etiquette, cloths; hierarchic cultures, e.g. Asia.
Mutual feelings:
striking sensitivity to the social position,
shocking straightforwardness.
Attitude Towards The Time
Monochromatic cultures – punctuality, e.g. North America
Polychromatic culture – with concentration on people, e.g. Asia.
Mutual feelings:
lazy, undisciplined, rude
overbearing pedants, slaves of an arbitrarily fixed terming.
Non-Verbal Behavior
Expressive cultures: loudness, mobility, interruptions, intensive eye contact.
Restrained cultures: silence, order in voicing, moderate eye contacts.
383
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Mutual feelings:
cold, unapproachable, calculating
arrogant, immature, invasive.
384
EN
Restrained Cultures
In restrained cultures compare to expressive people’s talk is quieter, they do not interrupt
each other, they feel better when there, is a moment of silence.
Space distance between people is as large as the length of an arm with the exception of
the instance of handshakes, there are almost no touch contacts.
During negotiations one should definitely avoid too much of an intensive eye contact.
Hands and arms gesture are nearly nonexistent.
Examples: Japanese, Chinese, Vietnamese.
Expressive Cultures
People often talk too loudly, they interrupt each other’s talk, they do not feel comfortable
when there is a silence in the middle of the talk.
Space distance between people is about half the length of an arm and people touch each
other quite often.
Direct and possibly intensive eye contact is considered as sincerity and interest.
One may expect an explicit mimic and excited gestures.
Examples: Italy, South America.
Obstructive Factors In Cross Cultural Communication
Presupposed similarity
Language differences
Erroneous interpretation of non-verbal signals
Stereotypes and prejudice
Inclination to formulate judgments
Assumptive Similarity
Assumption that everyone is alike and thinks and says the same. “When I am sorry, I smile.” But
embarrassed Vietnamese smiles as well.
Language Differences
In a multi-culture environment one should always verify whether his or her information has
been well understood. Speaking different language one uses certain words which may have
many meanings (in the effort to adapt them to the native language of the speaker). The best way
to avoid ambiguities is to ask additional questions to ascertain proper understanding of ideas
of both sides.
Tendency To Formulate Judgments
Fact that culture values are different may lead to unfavorable judgments about our interlocutors. High level of tension and uncertainty makes people go down to stereotypes, even though
there are no proves of their relevance.
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Rules Of Showing Emotions
Individualistic Culture
Collectivistic Culture
Relations
with one’s
own group
One may show a negative feelings;
there is a weaker need to show positive feelings
Suppression of negative feelings;
greater emphasis on displays of affection.
Relations
with
strange
groups
Suppression of negative emotions,
one can express positive feelings in a
similar way, as towards the members
of one’s own group.
The emphasis on expression of negative feelings; suppression of positive
feelings, which are reserved for members of one’s own group.
Cultural Dimensions
cultural differences
G. Hofstede cultural dimensions
studies of cultural dimensions
where to look for cultural knowledge?
Enculturation
The process by which an individual learns the traditional content of a culture and assimilates
its practices and values (internal and psychological aspects of culture). Principles absorbed by
an individual in course of time are mostly unconscious, they have, however, a big influence on
behaviour and expectations towards other peoples.
Cultural Differences
This are differences in:
values, which provide the pattern for an individual for his or her actions
norms, to which an individual conforms to
the ways of behavior and communication being recognized as virtues by a given group
of people.
How To Describe Cultural Differences?
By analyzing the theory of cultural dimensions.
Cultural Dimensions
A comparative way of describing cultures, most often through a measure of level of their acceptance and importance of different values in societies of interest.
Study Of Cultural Dimensions
G. Hofstede Project – years 70th of XX centaury, subsidiaries of IBM Corp.
F. Trompenaars Project – 1993, 30 firms in 50 Countries.
Glob Project – international study project concerning cultural dimensions: 17 thousands people in 62 countries; researches studied organization’s culture using two patterns – values and
practice.
385
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
G. Hofstede Cultural Dimensions
1. Power Distance
2. Individualism/Collectivism
3. Masculinity/Femininity
4. Uncertainty Avoidance
386
EN
Power Distance
An attitude towards the phenomenon of social inequalities. It is measured by extent to which
poorer and weaker (less powerful) members of society accept and expect that power is distributed unequally and that there are differences in social strata.
Big /Small Power Distance
There are lot of rules, mechanisms and rituals
used in consolidating and preserving inequality in social strata e.g. Philippines, Mexico,
Venezuela, India...
Small number and low importance of such
rules and morals. Tendency to eliminate differences in unequal distribution of power,
e.g. New Zeeland, Denmark, Israel, Austria…
Individualism/Collectivism
An attitude towards expectations of a group: the well being of an individual is more important
than interests of the group/the group interests are more important than those of an individual.
Individualism/Collectivism
Grows of autonomy of an individual, little dependence on group, e.g. USA, Australia, Great
Britain, Canada…
Compliance towards group’s regulations,
great importance of group work, e.g. Peru,
Pakistan, Columbia, Venezuela…
Masculinity/Femininity
Ascribing certain social roles to the genders. To what degree sexes play role in society life?
High/Low Masculinity Level
High esteem for leadership, independence,
success, and social status, e.g. Japan, Austria,
Venezuela, Italy…
Level of income, already achieved professional success and independence are not important values, e.g. Denmark, Holland, Norway,
Sweden…
Uncertainty Avoidance
An extent to which people feel uncertainty (through ambiguities) and create institutions and
rules to avoid uncertainty. Avoidance of risky businesses or risks altogether.
High/Low Level Of Uncertainty Avoidance
Rules and rituals, official codes of conduct. Examples: Greece, Portugal, Belgium, Japan…
Small number of rules and rituals, tolerance
for uncertainty and ambiguities. Examples:
Sweden, Denmark, Singapore…
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Scale Of Individualism / Collectivism
United States
91
Great Britain
89
Holland
80
Italy
76
Sweden
71
Ireland
70
Germany
67
Israel
51
India
Japan
Iran
Greece
Mexico
Thailand
Pakistan
Venezuela
54
46
41
35
30
20
14
12
The Difficulties Faced By Refugees
social and economic problems
different culture problems
psychological troubles, acquired helplessness
Social And Economic Problems
There is an insufficient social offer in centers for refugees. In some centers there are not preschools, sport grounds, playgrounds, libraries, there is no access to computer’s rooms and
generally no alternatives for children to spend free time. Overcrowded centers are sources of
conflicts, where thefts and coercions often take place.
Lack of access to education for children applying for the status of refugee. Shortage in number
of preschools and child caring centers. Absence of work places for people awaiting decision of
authorities concerning their status. Difficult situation of handicapped persons. Scarcity of hygienic supplies. Shortcomings of medical care, especially for pregnant women.
Cultural Problems
Conflicts between refugees.
Menus which do not comply with cultural needs of refugees.
Lack of knowledge of acting rules in centers for refugees.
Shortage of qualified personnel.
In addition, absence of interpreters deepens the problems concerned with communication and mutual understanding.
Conflicts between personnel of the centers for refugees and refugees.
Insufficient information about the rights of refugees and the administrative procedures
of granting refugee status.
Scarcity of information about the rights of foreigners in given country.
Problems emerging from the use of collective bathrooms and based on the grounds of
different culture customs.
The use of bathrooms by men which are meant for use exclusively by women.
Placing together families and single men in one room.
Psychological Problems
Lack of support for victims of persecution and for those with traumatic experience.
Lack of sense of security concerned with drug (use of narcotics) and alcohol abuse by
some occupants of centers for refugees.
Lack of sense of security concerned with low number of personnel in the centers.
Boredom.
387
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
The way of life in centers for refugees (refugee camps) triggers off passivity and brings
about the condition of indifference causing mental problems for refugees.
Acquired Helplessness
Refugees take the attitude of passivity towards tasks of everyday life. It is the result of conviction,
that nothing depends on their action and their further well being lays in hands of strangers. It is
also a result of their multiple experience in: loss of control over their own life ineffectiveness of
their affords leaving many unfinished businesses The longer they stay in the centers the larger
their helplessness is.
388
EN
Stereotypes And Prejudices
relation minority-majority
possession of formal power
prejudice as an attitude
three aspects of attitude
what are stereotypes
stereotypes’ formation mechanisms
“self-fulfilling predictions”
functioning of stereotypes and
prejudices in social strata
Minority
Minority is the group of people having a common identity and culture that distinguish these
people from other members of society; this dissimilarity is quite often a reason for their marginalization and discrimination by majority.
Relations: Minority – Majority
Minorities are the groups of people having less influence on their own life and the life of others.
Minority may sometimes outnumber majority, but has less possibilities to decide about their
fate, possesses less formal power and less influence on the state’s matters.
Attitude
A behavior reflecting settled opinion about people, objects and concepts.
Prejudice = Attitude
Prejudice can be defined as a particular positive or negative attitude towards a person if this
person belongs to a certain category of people.
Three Aspects Of Prejudice
cognitive aspect: the complete set of ideas/concepts and perceptions related to to objects or group of objects
emotional aspect: feelings induced by objects or group of objects
behavioral aspect: actions induced by objects or group of objects
Selectivity As A Result Of Attitude
Attitudes have an impact on processing information.People try to maintain consistency: they
accept information in accordance with their attitudes and reject inconsistent information. Basic
attitudes may remain unconscious!
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Stereotype
Stereotypes are the generalized beliefs about a group of people, especially their psychological
features and personalities.
Two-Step Model Of Cognitive Processing Of Stereotypes
Automatic processing – appears without the participation of consciousness; when there is an
appropriate automatic stimulus then it automatically starts the stereotype shared in our heads
by memory.
Controlled processing – mindfulness, it appears with the participation of consciousness.
Basic Categories
Categories to which, in an automatic manner, one includes other people during the first contact.
race
sex
age
Changing Stereotypes
Once formulated stereotypes are difficult to change. Information which is inconsistent with the
stereotype may lead to its transformation. It may also lead to the creation of stereotype of lower
rank, in order to assimilate the information without changing the initial stereotype.
Self-fulfilling predictions
The phenomenon of behavioral confirmation hypotheses. This phenomenon is made up of
three stages.
1. In the first stage we set in motion stereotypes about the given person.
2. In the second stage we treat this person in accordance with the stereotype.
3. In the third stage, the person is behaving in a manner consistent with the stereotype thus
confirming its validity.
Contact Hypothesis
It is assumed that the intergroup biases (racial, cultural) weaken and even completely disappear as the result of contacts between these groups. The following conditions however, must
be met:
cooperation
interdependence
equal status
informal contacts
mutual interpersonal communication
equality as a social norm
Influence Of Emotions
When we are in a good mood we see representatives of other groups in more positive light than
at times when our mood is worse.
Existence Of Stereotypes
A stereotype is a normal and inevitable consequence of cognitive functioning of a man. But
prejudice and discrimination - not!
389
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Functioning Of Stereotypes And Prejudices In Social Strata
Stereotypes are very easy spread in society - „they live their own lives.” They are transmitted
to children by parents and educators. They are reproduced by the media (television, movies,
magazines, etc.).
Cultural Interview
390
EN
contact with the interlocutor
barrier in communication
formulating questions
Cultural Interview
It is an interview in which the interviewer belongs to different cultural group than the person
being interviewed. The most important element of the interview is the culture and its influence
on the well being and behavior of the interviewed person.
Aims Of Cultural Interview
to gain cultural information (values, norm and standards of behavior)
to diagnose the degree of acculturation, adaptation to cultural changes.
Contact With The Interlocutor
Ability to recognize interlocutor’s emotions. Whether he or she is willing to talk to the interviewer. Is he or she engaged in the talk? Planning the talk interviewer must take under consideration
the meanings of emotional expressions, such as smiling or body language, as well as the meaning of length of silence intervals.
Africa, South America: high level of expressing emotions (verbal and non-verbal)
Asia: smile does not have to mean happiness, it may mask shame or embarrassment
Interlocutor Cultural Norms
By applying the cultural norm of the person being interviewed, the interviewer:
shows his or her interest in matters important to this person
creates secure and well known to this person situation (the person understands your behavior and knows that his or her behavior is going to be understood as well)
shows respect and openness to whatever you hear.
It is not about adoption of interlocutor’s system of values but about adjustment to the person’s
being interviewed level of norms of communication and standards of behavior (selection of
right outfit, the way you welcome the person, the way you refer to the person).
The most important is not to contradict the person’s norms directly = not to behave in a way
which is not accepted in the culture the person represents.
Language
Adjusted to the level of interlocutor. Interviewer should not use the words describing abstract
ideas, ambiguous or coming from the domains of industry. It is very difficult to talk on the level
of abstraction, a better way is to refer to a concrete behavior. It is worth playing off some of this
behavioral situations, e.g. “Let’s say we are cousins. Haw are you going to welcome me? Show
it to me, please.”
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Meanings
In various cultures the range of word’s meaning is different, e.g.
to determine the family members: Africans may say that they have got 62 brothers and
38 sisters, Hindu may call his or her neighbor an aunt with whom he or she has not got
any blood relation
to determine the time: tomorrow, later, in three minutes…
The meaning of words must be first defined for oneself in a way that one should determine what
he or she wants to know, e.g.:
culture, “What is it?” – values
norms of behavior, “What norms?” – respect towards elderly, so you may formulate questions for interviewing: “How do you show respect to your grandfather?”, “How about an
elderly stranger?”
Formulating Questions
An interviewer should formulate one question at a time. There is no need to ask more than one
question at a time:
interlocutor will not know what question to answer
interlocutor will forget remaining questions
interlocutor will chose the easiest question.
Silence…
Though the silence may appear awkward, our interlocutor may need some period of silence to
concentrate over formulating an answer.
Open Questions
They leave interlocutor with some freedom to answer the question: to make answer more precise and to give it the deeper meaning. Those question let the interviewer to learn about new
areas he or she would not have asked in the first place. Question too widely open = general
answer with no real results.
Save questions at the beginning of interview: “What do you like the most in Poland?”
Close Questions
They do not lead to expended answers, nevertheless, considering language problems they may
help to lead to mutual understanding. They help to clarify information, e.g.: “Is Polish /language/
easy or difficult for you to learn?” Attention! We may get the answer “Yes” which does not confirm the question but gives the communiqué about being in contact (with a person who comes
from Asia).
Direct Questions
There is no worth to ask question straightforwardly if the interviewer wants to ask difficult
and, from the point of view of interlocutor, controversial questions. There is no use of asking a
straightforward question about the differences of persons coming from cultures, where stressing the differences has a negative ratings (East Asia).
Projection Questions
Instead of asking: “What you do not like about Polish people?” it is better to ask: “What for the
person coming from other country may be the most annoying in Poland?” or: “What would be
your advice to one who wants to stay in Poland?” Such question are of great help if there is a talk
391
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
about difficult subjects. Such question are of great help also in gathering information concerned
to culture. It is difficult to talk about culture in abstractive terms.
392
EN
Interlocutor may censure his or her own answers, they might be afraid of being misunderstood
and might worry about negative perception of their culture. This happens quite often if one asks
questions related to problems with some stereotypes attached to these problems (e.g. the role
of women in Arab culture).
It is easier to ask a person to give the description of specific behavior and then to make an interpretation of such description using values and culture norms as categories, e.g.: “Imagine your
daughter fell in love. She wants to tell this to her parents. She meets them. What is she going to
tell them?”
Suggesting Questions
Generally one should avoid asking such questions. Sometimes, however, they pop up involuntarily when interviewer wants to know the precise meaning of interlocutor’s statement, or interviewer gets the impression of understanding the matter but wants to be sure whether he or she
is right.Interviewer might seek an approval of his or her own stereotypes!
Suggesting questioning may be applied but with an understanding of limitations of such method or in case of well defined purpose, e.g. to probe the measure of objection: “Well, does it really
mean that you, as Byelorussian, identify yourself with Russian culture?”
Conducting Interview With Refugee-Woman
interviewer must be aware of the status of woman, the way she supposed to be treated,
must know her rights in her home country and generally must have the knowledge of different kinds of persecution or acts of violence she might be subjected to
interviewer should have the information about cultural, religious and social conditions
which influence her conduct and bearing.
to offer help social worker must tailor its form to the situation of refugee woman (visiting
her home may be troublesome)
should collect all information concerning circumstances of persecution
should pay particular attention to signs of any kind of persecution or use of tortures
creation of supportive atmosphere should be the most important objective of social
worker
When There Is Suspicion Of Woman Being Persecuted
interviewer and interpreter should be females
interviewer should have the ability to careful listening and be tactful
questions connected to traumatic events should be asked without intimacy intrusion
interviewer should ascertain a woman-refugee of discretion with respect to given information
should avoid the presence of third party during interview
should also avoid the presence of family members while interviewing the woman-refugee
interviewer should take under serious account the possibility that the woman might be
a victim of rape
Reasons For Concealing Acts Of Persecution
Women who were persecuted or their rights were violated prefer to hide their personal experience even in front of their relatives. Social knowledge of such an experience, particularly of a
character of sexual violence, might discredit them in general opinion and stigmatize them as
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
“unclean ones”. The reason women hide the fact of being subjected to sexual abuse or rape is
rooted in their culture for the talking about sexuality is totally forbidden there.
Influence Of An Interpreter
The presence of interpreter changes the talk. When there is necessity for using service of interpreter one should take certain percussions.
Interpreter:
should not be a relative or a friend of interlocutor (a refugee)
should not be a representative of a hostile ethnic group
should be of the same sex as interlocutor’s (a refugee’s)
should not be a victim of trauma
Work Of The Interpreter (1)
The interpreter has got to have the basic information concerning the person who is going to be
interviewed and his or her statements translated (native language, the level of education, ethnic
background, special needs of this person). Consecutive translation (translation of mostly few
sentences at a time in order not to miss anything of significant importance). The interpreter is
obliged to keep secrecy.
Eye contact and non-verbal communication are also quite important. The refugee should be
informed about interpreter’s participation in interview (especially about the fact that he or she
does not make any decision within realm of refugee matters). Interpreter should be aware of
cultural differences and cultural exception of a person whose statements he or she is going to
translate.
The interpreter should also be aware of emotions of these persons! At the same time he or she
should not get engaged emotionally in the talk (they should stay neutral). The translation should
be the most accurate (if possible word by word) even if the statements appear to be a nonsense
or complicated. The interpreter should not take an advantage of his or her position towards
migrant/refugee.
Discriminating Behavior Vs. Equality Behavior
Discriminating Behavior
talking with a raised up voice, shouting
generalizing statements about certain groups (“These people are…, Those people behave always…”)
ascribing to a representative of a group some characteristics related to group as a whole
(“You are a refugee, so you surely don’t understand me.”, “Sure, you are lazy, I know your
family quite well.”)
explanation of behavior of person from other culture in a certain situation by pointing
out his or her characteristic features instead of relating to the situation
talking to an adult from position of a parent or a teacher (giving instructions, etc.,…)
Equality Behavior
adjusting of a voice volume to that of interlocutor
keeping an eye contact
respecting the private spheres of interests of interlocutor and taking care of one’s own
in initial contact, not touching upon taboo subjects or personal subjects
applying the culture knowledge instead of stereotypes in course of interview.
393
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.2 Educational package
Bibliography
1. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. (1997), “Psychologia1. Lipińska M. (red.) (2008),
„Warsztaty kompetencji społeczna. Serce i umysł”, Poznań: Wydawnictwo Zysk i Ska.
międzykulturowych – podręcznik dla trenerów”, Warszawa;
2. Cieślikowska D., Kownacka E., Olczak E., Paszkowska-Międzykulturowe Centrum Adaptacji
Zawodowej. Rogacz A. (2006), „Doradztwo zawodowe a wyzwania2. Martinelli S., Taylor
M. (red.) (2000), „Uczenie się międzykulturowe”: Warszawa: KOWEZiUmiędzykulturowe.
Pakiet szkoleniowy nr 4”, Warszawa:
394
3. Giza-Zwierzchowska A., Symonowicz M. (2007), „JakWydawnictwo Rady Europy. pomagać
skuteczniej – psychologiczne aspekty pracy
EN
4. 3. Matsumoto D., Juang L. (2007), „Psychologia socjalnej”, Szczecin: Stowarzyszenie Wspierania Inicjatywmiędzykulturowa”, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Samorządowych.
Psychologiczne.
5. Grzymała-Moszczyńska H., Nowicka E. (1998), „Goście i Ośrodek Badań nad Migracjami
(2007), „Polityka migracyjna gospodarze. Problem adaptacji kulturowej w obozach dlajako instrument promocji zatrudnienia i ograniczania uchodźców oraz otaczających je
społecznościach lokalnych”,bezrobocia”, Warszawa: Uniwersytet Warszawski. Kraków:
Nomos. 5. Price W.F., Crapo R.H. (2003), “Psychologia w badaniach
6. Grzymała-Moszczyńska H. (2000), „Uchodźcy. Podręcznik dlamiędzykulturowych”,
Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo osób pracujących z uchodźcami”, Kraków: Nomos.Psychologiczne.
7. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia6. Romaniszyn K. (2003), „Kulturowe implikacje integracji imigrantów”, Warszawa: Środkowoeuropejskiemiędzynarod
owych migracji”, Lublin: Instytut Badań nad Forum Badań Migracyjnych.Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL.
8. Yeleyko I., „Specyfika migracji zarobkowej ludności na Ukrainie”, Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franko.
395
2. Educational materials
for administrative workers
2.3 Instructor’s package
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
396
EN
This instructor’s package includes training program: “Migration competence for administrative
staff”. Here one can find complex materials necessary to conduct the entire program. It consists
of a theoretical basis presented to the participants, practical exercises assigned to them and
instructions for their conduct, describing their use and necessary materials. The theoretical basis
have been prepared in the form of multimedia presentations and can be found in the annex to
the package.
The key to the effectiveness of the training program and a sense of security of the participants is
that the training is conducted by a qualified instructor.
Małgorzata Symonowicz
[email protected]
Author
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Contents
a.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
b.
Launching Workshop p. 4
Migrations – theoretical basisp. 5
Law aspects of migration p. 7
Economic aspects of migration p. 8
Psychological aspects of migrationp. 10
Interpersonal skills multicultural communicationp. 13
Ethical aspects of working with migrants and refugees p. 17
Completion of the workshop p. 21
a. Launching Workshop.
Reception of the workshop participants.
Self-presentation of the instructor.
Discussing of what will happen during the workshop (1):
presentation of training objectives,
presentation of the training contents at a glance,
handing badges to write the names of participants.
Introducing participants.
presentation of the proposal for getting acquainted:
name, what the participant does for a living,
previous experience with non-formal education (workshops, trainings).
Description of what will happen during the workshop (2):
description of working methods (including the methods such as role playing, etc.)
providing information concerning the duration, breaks, meals.
Task: Analysis of the needs of participants.
Objective: Clarification by the participants of their own expectations, learning by the instructor about participants expectations, identification of difficulties in contacts with migrants.
Duration: 20’
Teaching aids: flip chart
Course: Explanation (by the instructor) of the nature of the exercise . Asking the participants
to let the others know about the situations in which some of them have had contacts with
representatives of other cultures (what the cultures were, the situations themselves, what
was difficult, strange or incomprehensible in the contacts). The instructor writes own the
questions on a flipchart. Participants in turns present their own experience.
Summary: The instructor summarizes the exercise, pointing out the most frequently appearing cultures and situations in participants’ statements. The instructor indicates what
problems will be raised during the workshop , and what will not be and gives the reasons.
Description of what will happen during the workshop (3)
a reference to the expectations of participants
the presentation of the anticipated outcomes of training
sense of the security of the participants.
397
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
398
EN
Task: The rules of cooperation.
Objective: Establishing the workshop rules collectively and applying them during the workshop so as to ensure the comfort and safety of participants.
Duration: 15’
Teaching aids: flipchart, markers
Course: Instructor invites participants to establish together the rules for the work. He or she
suggests a few rules. Other rules are given by the participants. Instructor stores them in the
flipchart, leaving a blank space for additional rules which may be added during the workshop.
Summary: Acceptance of the principles by all participants. Instructor reminds all participants to comply with the established rules and of the possibility of adding to them additional rules, should it be needed.
Task: „Icebreaker” – Choosing a suitable one for the atmosphere in the group and the experience of participants in non-formal education.
Objective: to understand better each other during the workshop, to integrate as a group.
Duration: 20’
Module 1. Migrations – theoretical backgrounds.
1 Diversity of types of migration.
Task: Various kinds of migration
Objective: participants become aware of their knowledge on migration and they discover
the gaps in that knowledge.
Duration: 20’
Teaching aids: flipchart, cards, pens
Course: Participants work individually. The task of each participant is to write down on their
cards as many passwords, concepts, terms and their connotations associated with the theme
„Migration” as possible.
Summary: collecting of the effects of their projects; dividing entries by type.
Presentation 1.1: Diversity of types of migration.
Duration: 40’
basic definitions
emigrant, immigrant
country of origin, host country
a transit country, destination country
internal and external migrations
types of migrations
voluntariness of migration
causes of migration
the duration of migration
chain migrations, oscillating migrations
1.2. Contemporary trends in European migrations.
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
1.3. Migrations on global scale.
Presentation 1.2.: Migrations in Europe and in the world.
Duration: 20’
directions of world migrations
directions of migrations in Europe
Ukrainian migrants
directions of migrations from Ukraine
contemporary migration trends
1.4. European models of migrants integration.
Task: Integration models
Objective: to familiarize participants with the variety of models for integration of migrants
in European countries
Duration: 30’
Teaching aids: 3 descriptions of the situation of migrants in different countries
Course: Participants are divided into 3 groups. Each group is given one name. The task of
the group is to identify the most important aspects related to the integration of migrants in
the given country.
Summary: Presentation of results of work of different groups. Talk about the differences
between the models of integration in different countries.
Module 2. Law aspects of migrations.
2.1. International legislation concerning migration.
2.2. European policy concerning migration.
Presentation 1.4: Elements of the law relating to migrations.
Duration: 20’
the possibility of leaving one’s own country
border crossing
staying in the country of transit
staying in the destination country
migration in the EU legislation
399
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
2.4. Undocumented migrations.
400
EN
Task: „Legally-illegally” - The differences between legal and illegal staying from the prospective of the migrant.
Objective: To look at the situation of legality and illegality of the stay from the point of view
of the migrant.
Duration: 40’
Teaching aids: a short descriptions presenting the situation of a migrant with legal and illegal status, flipcharts, markers.
Course: Participants are divided into two groups, each group learns about facts given in the
description. Each group continues the history of the migrant, taking into account migrant’s
legal status (areas: work, family, health, school, travel, etc.), basing on participants own observations and professional experience.
Summary: The group presents their work to the forum. Joint identification of the difficulties
faced by migrants in these two situations.
2.3. Anti-discrimination law.
2.5. Conditions for obtaining a refugee status.
Presentation 2.2: Refugees.
Duration: 30’
the causes of refugee
the definition of a refugee according to the Geneva Convention
UNHCR - objectives and actions
rights and obligations of refugees
refugee status
Module 3. Economic aspects of migration.
3.1. Economic impacts of migration on countries of origin and settling.
3.2. Specificity of economically motivated migration.
Presentation 3.1.: Economics of migration: individual and social prospects.
Duration: 20’
the consequences of migration for the country of origin
the effects of migration on the economy of the destination country
dual labor market
„3d jobs”
transfers of earnings/incomes
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
3.3. Dual labor market and its consequences
Task: Opportunities and pitfalls of the dual labor market.
Objective: The discovery by the parties of the most important aspects of the situation of
migrants (in the context of the theory of dual labor market).
Duration: 20 ‘
Teaching aids: Flipcharts, markers
Course: Participants are divided into two groups. The first group develops the situation of
migrants in the country of origin, the second group - the country of residence. Participants
base their work on the previously presented theory of dual labor market.
Elements of the analysis:
place of work
residency
earnings
professional development opportunities.
Summary: A representative of each group shows produced by his group flipchart. Possible
complements the analysis with the instructor.
3.4. New developments in the field of migration - networking - social networks in migration.
Presentation 3.2.: New developments in the field of migration.
Duration: 10 ‘
networking
trans-nationalism
migration of women
migrant trafficking
Task: Talk about the new phenomena of migration.
Objective: to exchange knowledge and experiences of participants related to the current
phenomena of migration.
Duration: 20 ‘
Teaching aids: none.
Course: Participants talk about the well-known examples of new developments in migration.
Summary: a summary of discussions by the instructor.
401
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Module 4. Sociological and social aspects of migration.
4.1. Motivations and process of making decision about migration.
402
EN
Task: push factors - pull factors.
Objective: To teach the participants to identify push factors for emigration and pull factors
of the destination country.
Duration: 20’
Teaching aids: flipcharts and markers, 2 pieces of paper with the words “push” and “pull”.
Course: Participants are divided into two groups. The task of each group is to write down on
the flipcharts as many factors - where appropriate – of a „push” and „pull” type (+ push and
pull factors to remain in the home country and to discourage emigration and settlement in
the destination country) as possible.
Summary: Presentation by each group of its work on the forum. Possible complementary
factors. Discussion.
4.2. Migration strategies
Presentation 4.1.: Motivations and making decision to migrate.
Duration: 20’
migrant’s motivations
rationality of human decisions
information available and not available to migrants
4.3. Adaptation to live in different country.
Task: “The enchanted circle”.
Objective: To experience a situation similar to culture shock, trying any effective action under conditions of uncertainty or different rules.
Duration: 40’
Teaching aids: none.
Course: Two participants must be outside the room while the others are preparing class for
the exercise. They agree with the instructor on the subject for discussion and „replacement”
words. Then the conversation begins. The instructor invites people outside the circle to join
the discussion.
Summary: Overview of the emotions associated with the task. Comparison of the tasks to
the situation of culture shock. Sharing the ways of coping with the situation.
Presentation 4.2.: Migrants’ adapting problems.
Duration: 30’
changes due to migration
psychological stress and physical stress
loss of existing ways of coping
the concept of culture shock
the process of culture shock
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Presentation 4.3.: Acculturation
Duration: 30’
the process of psychological acculturation
models and strategies of acculturation
the consequences of adopting specific strategies
the role of the host society in the process of acculturation
marginalization as a failure of migration
the phenomenon of social exclusion
403
Task: “The enchanted circle” - continuation.
Objective: The knowledge about the strategies of acculturation with reference to one’s own
experience; deepening one’s own skills to identify strategies of acculturation.
Duration: 20’
Teaching aids: none.
Course: After the presentation of „Acculturation”: The participants are discussing the strategies they have chosen during the simulation and they are giving reasons to apply certain
behavior hidden behind the strategies.
Summary: Clarification of controversial issues, noting difficulties in the classification of behavior to specific strategies.
Task: Examples of acculturation strategies.
Objective: To master the skills in identification of the integration strategies.
Duration: 20’
Teaching aids: Descriptions of each of the 4 strategies of acculturation (a total of 8 descriptions).
Course: Work in 4 groups. Each group draws two descriptions, discusses their subjects and
determine which of acculturation strategies were adopted by the main characters.
Then each group presents main characters to the other participants and justifies what strategy they have chosen.
Summary: An explanation of any doubt.
Task: Examples of acculturation strategies created and developed by participants.
Objective: Work on mastering the abilities to identify the acculturation strategies.
Duration: 25’
Teaching aids: Flipcharts and pens.
Course: work in two groups. The task of each group is to find (authentic rather than imagined) examples for each of 4 acculturation strategies. At the end each group presents its
work to the others.
Summary: Clarification of any doubts and a summary of the task ( by the instructor).
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
4.4. Reasons for and consequences of failure of migration.
4.5. Return migration - causes and consequences.
404
EN
Task: The movie „Persepolis” (an emigration to Austria and then return to Iran)
Objective: To observe and analyze the psychological situation of the returnee from exile
(return culture shock).
Duration: 120’
Teaching aids: overhead projector, speakers.
Course: Presenting the plot of the film by the instructor. Participants watch the video. Then
there is a discussion about the situation of the main character of the film (a woman). Analysis
of her psychological attitude towards the new situation on the basis of previously obtained
information on culture shock after return from exile.
Summary: Any complements and a summary of the discussion.
Presentation 4.4: After return culture shock.
Duration: 20’
5. the long term consequences of migration
6. reasons for the failure of migration
7. factors influencing the decision to return
8. psycho-social aspects of return
9. model of culture shock after return
10. returns of the second generation of migrants
Evaluation in the middle of the workshop.
Task: Evaluation of the „Telegraph”.
Objective: To assess previous activities by the participants, the expression of emotions.
Duration: 15’
Teaching aids: unnecessary.
Course: Participants reflect on the previous course of the workshop, and then capture it in
three words: positive, negative, synthesis.
Module 5. Interpersonal skills in intercultural communication
5.1. Consequences of cultural diversity
Task: What is culture?
Objective: To develop and express by participants their own understanding of the concept
of culture.
Duration: 20’
Teaching aids: Flipcharts, markers.
Course: Participants work in 3 groups. The task of each group is to develop its own definition
of culture. Participants present their definitions to the other groups.
Summary: Discussion about the most important aspects of culture, which appeared in the
definitions.
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Presentation 5.1.: Culture and learning culture, part I.
Duration: 10’
11. different definitions of culture
12. parts of the culture
Task: „The Iceberg”.
Objective: Making participants realize what the impact of culture on the various spheres
of life is.
Duration: 20’
Teaching aids: Small cards (flashcards), markers, flipchart with drawing of an iceberg.
Course: Instructor presents the metaphor of culture as an “iceberg”, in a picture where some
things are visible and others hidden, nonetheless they form a whole. Instructor writes down
one example on each card and sticks the card in the right place of the „iceberg”. Participants
write on cards one aspect (or a sphere) of life which is visible and one which is hidden. Participants stick cards in the right place of the drawing and give reasons why they have made
such a choice.
Summary: What spheres of life appear most often? What still is missing? Discussion of participants.
5.2. Communicating with culturally different people
Task: Simulation of „guests and hosts”.
Objective: To experience the situation of contact with cultural differences, testing the phenomena associated with intercultural communication.
Duration: 45’
Teaching aids: Flipcharts, markers
Course: Participants are divided into two groups: 1-st group remains in the room, 2-nd group
goes out. The first group will play the role of hosts, the second - the guests. Each group has
certain patterns of behaviour.
Summary: After the simulated talks, participants in groups work together on their feelings,
caused by the situation and try to make characterization of the other groups. Presentation
of their work to the rest of the group. Discussion of the task.
Presentation 5.2.: Intercultural communication
Duration: 30’
egocentrism and ethnocentrism
openness in communication
communication styles according to Hall
emotions in communication
405
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
5.3. Conflicts at the crossroads of cultures and their resolution
Presentation 5.3: Dimensions of culture.
Duration: 20’
dimensions of culture according to Hofstede
dimensions of cultural differences according to Gestelan
406
EN
Task: The dimensions of culture - analysis of texts (examples).
Objective: To train the skills in identification and use of cultural dimensions in specific situations.
Duration: 30’
Teaching aids: overhead projector.
Course: The instructor presents the context of the situation. Participants are invited to find
out the typical indicators of cultural dimensions presented in the text environment.
Which elements of culture (behaviour,) may be incomprehensible or difficult to accept in
your country? Which elements of the culture of your country may be incomprehensible or
difficult to accept by representatives of this culture? What misunderstandings may occur in
contact with representatives of this culture? What can I do to communicate with the representatives of this culture in the best way possible?
Summary: The explanation of the issues and a summary of the task by the instructor.
Task: Analysis of misunderstandings based on the cultural background.
Objective: To develop and deepen the skills to identify the causes of cultural conflict.
Duration: 20’
Teaching aids: 3 descriptions as examples of cultural misunderstandings, flipcharts, markers.
Course: work in groups
each of the three groups gets a card describing the confusion and a flip chart to
make notes
the task of each group is to analyze given misunderstanding (the level of values,
norms, scripts, and communication)
representatives of the groups present the results of analysis to other participants.
Summary: to discuss misunderstandings in the context of cultural dimensions.
Task: misunderstandings based on the cultural background - creating new solutions.
Objective: To search for possible solutions to mitigate and combat cultural misunderstandings.
Duration: 15’
Teaching aids: Flipcharts, markers.
Course: continuation of the previous exercises in the same groups.
Note: solving the tasks we must take into account the purpose, of the exercise: what do we
want to achieve!
Summary: The discussion of the difficulties associated with this task.
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Task: misunderstandings based on the cultural background - sharing the experience.
Objective: Exercising the ability to identify conflicts, exchanging experiences, discussion on
emotions associated with such conflicts.
Duration: 30’ +
Teaching aids: none.
Course: Participants are divided into subgroups; there they tell each other about the cultural
background of the conflicts they have been a party or a witness.
Then they decide which situation to present to all participants.
Summary: Discussion of the selected situations during the meeting, talking about the emotions evoked by the conflict. As a further sequence of the exercises there may be searching
for adequate solutions to the conflict.
Task: The expression of emotions in different cultures
Objective: The diagnosis of the cultural dimensions of the participants to identify the characteristics of their own culture, which may be difficult for the representatives of other cultures
Duration: 30’
Teaching aids: Flipcharts, markers
Course: Participants work in several groups on the subject: acceptable and unacceptable
emotions in my own culture. They create a list of emotions, which are acceptable and unacceptable to be demonstrated openly in society.
Summary: What are the differences between the sexes when it comes to expressing feelings? Comparison of response patterns of participants with patterns of other cultures.
Module 6. Ethical aspects of work with migrants and refugees.
6.1. Ethical aspects of working with culturally different people.
Task: Simulation of „Border crossing”.
Objective: To sensitize participants on the problems and difficulties faced by refugees after
leaving their country; to experience the problems faced by refugees.
Duration: 60 ‘
Teaching aids: Flipcharts, markers, family cards, requests for status.
Course: simulation consists of four parts: „surprise,” „at home” „on the way”, „borderline”. In
each part of the participants face a new challenge - a problem to solve. Participants work in
groups.
Summary: Out of played roles. Overview of the emotions accompanying the participants
during the task. Talking about the problems of refugees from a different prospective.
Presentation 6.1.: Difficulties the refugees face.
Duration: 15’
social and economic problems
cultural issues
psychological difficulties, learned helplessness
407
EN
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Task: From the film „Getting to know each other”, scenes of the refugee center.
Objective: To overview the situation of individuals and families residing in the refugee center.
Duration: 15’
Teaching aids: overhead projector, laptop, speakers.
Course: Discussion among participants - a comparison of theoretical knowledge of the participants with the impressions reported by the refugees about their experiences.
6.2. From ethno-centrism to ethno-relativism.
408
EN
Task: Simulation of a „Center for refugees” (based on a true conflict between refugees and
residents of a settlement in Katowice)
Objective: To exercise the skills of negotiation and cooperation in an environment of the
conflict based on cultural differences, creating new solutions to the conflict.
Duration: 60’
Teaching aids: cards of figures
Course: each participant takes the role of one of the figures involved in the conflict, analyzes
his or her needs and concerns; the task of the group is to solve the conflict. During the simulation participants are faced with additional, sequential problems - phases of simulation.
Summary: The talk about the emotions accompanying the participants during the simulation, discussion on the difficulty of the task, discussion of the solutions applied.
6.3. Discrimination and countermeasures.
Task: Simulation of the Euro Rail.
Objective: To raise awareness among participants about the limits of their tolerance and
about the mechanism of stereotyping.
Duration: 60’
Teaching aids: A list of passengers for each participant.
Course: The subject of this task is a simulation of traveling by train. Participants choose three
people from a list with whom they would love to travel in one compartment and three
people with whom they would not wish to go in one compartment at all. Then in groups
they agree on a common list of wanted and unwanted fellow passengers. At the end of their
work the participants present their result to the forum.
Summary: Discussion: Who is more difficult to choose from among fellow passengers, wanted or unwanted individuals? What are the most important factors helping you to make your
decisions (knowledge, intuition)? What are your sources of information about the people,
are the sources reliable? What other factors play the role in making decisions (nationality,
membership of a social group, individual characteristics)? How would you feel if no one
wanted to share a train compartment with you? This is a reference to the situation of immigrants, coming to another country.
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Presentation 6.2.: Stereotypes and prejudices.
Duration: 30 ‘
minority - majority relationships
possession of power
prejudice as an attitude
three aspects of attitudes
What are the stereotypes?
„self-fulfilling prophecies”
mechanisms of the stereotypes formation
functioning of stereotypes and prejudices in the social space
409
EN
Task: Methods of promoting the integration - „the factory of the future”.
Objective: To make participants be sensitive to the difficulties of adaptation of migrants they
face anew; identification by the participants of available ways to assist migrants.
Duration: 45’
Teaching aids: A4 sheets in three colours (e.g. blue, green, yellow).
Course: Participants write down on yellow cards terms and theorems describing the problems migrant might have after arrival to a given country. These cards are placed side by side
(on the wall or on the floor). On blue cards: the theorems describing the „ideal state”, the
state of whole well being of migrant in the country. Between yellow and blue cards there is
a space to present ideas, ways, methods, etc. connecting these two sets, written on green
cards. The key question is „What can be done or what should happen so as to be able to go
from the first to the second situation?”
Summary: Discussion - a reflection on each phase of the task.
Task: The EDI.
Objective: presentation of the example program addressed to migrants.
Duration: 15 ‘
Teaching aids: the materials of EDI
Presentation 6.3.: Interview concerning the cultural background.
Duration: 20’
contact with your interlocutor
barriers in communication
formulating questions
communication in foreign language
the role of interpreter
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
410
EN
Task: The movie: „To be or not to be” - interview with a refugee.
Objective: To examine the interview with the refugee; recognition of behaviour which makes
the interview easy or difficult to conduct.
Duration: 60’
Teaching aids: overhead projector, speakers, laptop.
Course: participants are watching the film and focusing on the person leading the interview,
the woman-refugee, and the interpretor. Then there is discussion about the situation the
three individuals are in, their goals, emotions, the experience, the errors they commit from
the point of view of their interlocutors.
Summary: Follow-up and summary.
b. Completion of the workshop.
Task: Evaluation of the workshop.
Objective: To assess the workshop by participants.
Duration: 20’
Teaching aids: evaluation questionnaire.
Course: Participants complete a questionnaire.
Task: Summary of workshop.
Objective: Reminding the main topics discussed during the workshop, the closure of the
meeting, and a farewell to members.
Duration: 20’
Teaching aids: unnecessary.
Course: Revision of the key topics covered during the workshop (done by the instructor)
The award certificates of completion of training.
Farewell to the participants.
2. Educational materials for administrative workers / 2.3 Instructor’s package
Bibliography
1. Aronson E., Wilson, T.D., Akert R.M. (1997), „Social Psychology. Heart and mind „, Poznan:
Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Cieślikowska D. Kownacka E. Olczak E., Paszkowska-Rogacz A. (2006), „Counseling and the
challenges of intercultural training”: Warsaw: KOWEZiU
3. Giza-Zwierzchowska A. Symonowicz M. (2007), „How to effectively help - psychological
aspects of social work”, Szczecin, Poland: Association of Local Government Support Initiatives.
4. Grzymala-Moszczyńska H., Nowicka, E. (1998), „The guests and hosts. The problem of cultural adaptation to the refugee camps and surrounding local communities, „Krakow: Nomos.
5. Grzymala-Moszczyńska H. (2000), „Refugees. Handbook for those working with refugees”, Krakow: Nomos.
6. Kicinger A. (2005), „Unia Europejska wobec zagadnienia integracji imigrantów”, Warszawa:
Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych.
7. Lipinska M. (ed.) (2008), „Workshops on intercultural competences - a handbook for trainers”, New York: Intercultural Center for Vocational Adaptation.
8. Martinelli S., Taylor M. (eds) (2000), „ Intercultural Learning. Training Package No 4, New
York: Council of Europe Publishing.
9. Matsumoto, D., Juang L. (2007), „Intercultural Psychology”, Gdańsk: Gdańsk Publisher on
Psychology.
10. Center for Migration Research (2007), „Migration policies as an instrument for promoting
employment and reducing unemployment”, Warsaw: Warsaw University.
11. Price W.F., Crapo R.H. (2003), „Psychology in intercultural studies, Gdańsk: Gdańsk Publisher on Psychology.
12. Romanishin K. (2003), „Cultural implications of international migration”, Lublin, Poland:
Institute for Research and pastoral Polonia Polonia KUL.
13. Yeleyko I., „The specificity of economic migration of the population in Ukraine”, Lvov: Lvov
National University. Ivan Franko.
411
EN
Heimatgarten Deutschland
Heimatgarten Bremerhaven
Bürgermeister –Smidt-Straße 208
27568 Bremerhaven
Tel.: 0471/9615141, Fax: 0471/9615144
E-Mail: [email protected]
412
Heimatgarten Bonn
Goetheallee 10
53225 Bonn
Tel 0228/53665291, Fax: 0228/53665299
E-Mail: info.[email protected]
Heimatgarten Berlin
Hiroshimastraße 24
10785 Berlin
Tel.: 030/25797285 , Fax: 030/25797291
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Altenburg
Humboldstraße 12
04600 Altenburg
Tel.: 0152/04690712
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Dorum
Am Büttel 1a
27632 Dorum
Tel.: 04742/344 65 4, Fax: 04742/344 65 6
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Karlsruhe
Kronenstraße 15
76133 Karlsruhe
Tel.: 0721/35007227, Fax: 0721/35007226
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Frankfurt
Schaumainkai 69
60596 Frankfurt
Tel.: 069/65007020, Fax:069/65007021
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Mannheim
Murgstraße 3-11
68167 Mannheim
Tel.: 0621/3381924/64, Fax 0621/3381954
Mobil: 0157/74299570
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Hannover
Arbeiterwohlfahrt
Region Hannover e.V.
Deister Str. 85A
30449 Hannover
Tel.: 0511/21978136, Fax: 0511/21978150
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Hildesheim
AWO Kreisverband
Hildesheim-Alfeld (Leine) e.V.
Osterstr. 39A
Tel.: 05121/1790004, Fax:05121/1790011
[email protected]
Heimatgarten Nürnberg
Lorenzer Platz 10A
90402 Nürnberg
Tel.: 0911/2388553
Mobil: 0175/229505
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Sassnitz
Mukraner Straße 3
18546 Sassnitz
Tel.: 038/39254612, Fax: 038392/54700
E-Mail: [email protected]
Büros in den GUS-Ländern
Russische Föderation, Sankt-Petersburg
Post: 191011 St. Pertersburg
nab. Reki Fontanki 23,1 OG
Herr George Rafailov
Tel.: + 7 (812) 314-28-30, Fax + 7 (812) 314-29-30
E-Mail: [email protected]
Partnerorganisation:
NGO Flüchtlingshilfeassozation,
St. Petersburg, Russische Förderation
Republik Dagestan, Machatschkala
Post: 367029 Machatschkala, ul. Abubakarova 104
Herr Alyset Azizhanov
Tel./Fax: + 7 (8722) 63-56-06
E-Mail: [email protected]
Partnerorganisation:
NGO, Nabat, Machatschkala
Republik Armenien, Eriwan
Post: 375002 Eriwan, Maschtotz 23, Z. 31
Frau Nora Mnatsakanyan
Tel.: + 3741/531770, 533352, Fax: + 3741/531770
E-Mail: [email protected]
Partnerorganisation:
NGO Hope&Help, Eriwan
Georgien, Tbilissi
Post: 0105 Tbilisi, Kikodze 16
Frau Tsovinar Nazarva
Tel.: +995/32 231464, Fax: + 995/32 231464
E-Mail: [email protected]
Partnerorganisation: NGO, People’s Harmonious
Development Society, Tbilissi
Republik Aserbaidschan, Baku
Post: AZ 1001 Baku, Gulu Guliew Straße 8, Z. 40
Herr Dr. Phil. Azer Allakhveranov
Tel./Fax: + 994/1249 730 52
E-Mail; [email protected]
Partnerorganisation:
Nationale NGO HAYAT-Baku
Republik Moldau, Chisinau
Post: Str-la 1 Muncesti 3, MD2002 Chisinau
Frau Nina Capsizu
Tel.: + 373/22 55 15 93
E-Mail: [email protected]
Heimatgarten Büro Moskau
Präsidentin: Diana Olegovna Mirolyubova
125009 Moskau
Ul Tverskaya, 9/17
Gebäude Nr. 7, Büro 605
www.fondeduso.ru
E-Mail: [email protected]
Telefon/Fax: +7(495)9408460
Heimatgarten Büro Kasan
Leiter: Alexej Vassilewitsch Schatrow
420124 Kasan
Ul. Jamaschewa 15
E-Mail: [email protected]
Telefon: +7/843)2976316
Fax: +7(843)2452026
Heimatgarten Büro Kasan
Leiter: Vladimir Borissowitsch Roskin
420012 Kasan
Ul. Muschtari 12
E-Mail: [email protected]
Telefon: +7(843)2994304
Fax: +7(843)2995215
Heimatgarten Büro Samara
Leiter: Viktoria Ardadjevna Prudnikova,
Efim Jakovljewitsch Kogan
443041 Samara
Ul. Bratcv Korostelevych 79/7
E-Mail: [email protected]
Telefon: +7(846)3345472
Fax: +7(846)3346538
413
Heimatgarten Büro Stavropol
Vorsitzender: Vassili Petrovic Zelowalnikov
355029 Stavropol
Ul. Sozialisticeskaya 1
E-Mail: [email protected]
Telefon: +7(8652)345874
Fax: +7(8652)346548
Projekt SATURN Ukraine, Odessa
Ul. Soji Kosmodemjanskoj 7
Vorort Tschernomorka
65037 Odessa
Olga Cherkez, Tel.: +38 0487024852
[email protected]
Olga Larina, Tel.: +38 67 9608227
E-Mail: [email protected]
Fax: +38 0487186307
414
Büros in Afrika
Bundesrepublik Nigeria, Lagos
Post: 13 Ogunsola Close of
Iperu Akesan New
Ipaja Road Lagos
Herr Anthony B. Azeez
Tel.: + 2341-4707434, Fax: + 2341-4922627
E-Mail: [email protected]
Republik Togo, Lome
Post: 08 B. P. 80025
Lome 8. Togo
Assahoun
Herr Dr. Sena Yawo Akakpo Nuwado
Tel.: + 2289494481
E-Mail: [email protected]
Eritrea, Asmara
Post: Maitememenai H. N.
A 106 (Endasegen)
Herr Bemnet Tewolde Ghebremariam
Mobil: + 29107145761
E-Mail: [email protected]
Republik Kamerun, Yabassi
Post: Les tuteurs Re’unis, O.N.G.B.P 26. Yabassi
Herr Valentin Mboumbang
Partnerorganisation/Kontaktperson in Deutschland:
Les Tuteurs Reunis, Concret e.V., Rene Minjoli
Colonia Straße 3, 44892 Bochum
Tel.: 0234/5163749, Mobil: 0173/7138583
Demokratische Bundesrepublik Äthiopien,
Addis Abeba
Post: P.O. Box. 16213, Addis Abeba
Frau Melesech Baire
Tel.: + 2511/1-551245, + 2519/11-483552
E-Mail: [email protected]
Sierra-Leone
Post 24 Fort Street
Freetown Sierra Leone
Tel.: + 23276784338
E-Mail: [email protected]
Büros in Südosteuropa
Serbien, Subotica
Post: AWO Subotica
Trg Lazara Nesica 3/IV Etage- Büro 57
24000 Subotica
Herr Stojan Ivosevic
Tel.: + 381/24554173, Fax: + 381/553564
Mobil: + 381/63505951
E-Mail: [email protected]
Serbien, Vranje
Post: AWO Vranje
Vule Antica 18
17500 Vranje
Frau Ellen Glissmann
Tel.: + 381/17412223, Fax: + 381/17412234
E-Mail: [email protected]
Kroatien, Split
Post: Kap Zivota Split
A.B. Simica 1, 21000 Split, Kroatien
Herr Ante Antunovic
Tel/Fax: + 385/989826037
Mobil: + 385/20713891
E-Mail: [email protected]
AWO Heimatgarten Prizren
Rruga Asdreni 36, 20000 Prizren/Kosovo
Herr Isen Bobaj
Tel.: + 381/29 223 445, Fax: + 381/29 223 448
E-Mail: [email protected]
Bosnien und Herzegowina, Sanski Most
Post: AWO Sanki Most
Ul. Hasan Kikica bb, 79260 Sanski Most
Herr Hasan Rasavac
Tel.:+ 387/37 68 26 02, Mobil: + 387/61 16 27 90
Fax: + 387/37 68 21 14
E-Mail: [email protected]
Bosnien und Herzegowina, Srebrenica
Post: Haus des Vertrauens
Srebrenickog Odreda bb, 75340 Srebrenica
Frau Melika Malesevic
Tel/Fax: + 387/44 03 22,
Bosnien und Herzegowina,
AWO Domovinska basta
Skendera Kulenovica 65
71320 Vogosca
Herr Renato Linkes
Tel.: + 387/33 424840
Mobil: + 387/61140378
Stiftung AWO-Bulgarien
Grigori Gorbatenko Str. Block 156, Eingang 3,
App. 201
1784 Sofia
Tel.:/ Fax: +359/29744215
Mobil: +359/888724069
E-Mail: [email protected]
Rumänien, Resita
Post: 320067 Resita
P-ta 1 Decembrie 1918
Bl. 32, Sc. A, Ap. 10; C.P. 109
Tel./Fax: + 4-0255-210395,
E-Mail: [email protected]
Post: 300224 Timisoara
Str. Stadion 2, Ap. 8
Herr Werner Kremm
Tel./Fax: + 4/0256-498210
E-Mail: [email protected]
Polen, Stettin
Post: SWIP
UI. M. Niedzialkowskiego 16, 71-403 Sczecin
Frau Katarzyna Tomasiak, Frau Gabriela Gurgacz
Tel.: + 48/918128728, Fax: + 48/918128727
Mobil: +48/696219869
E-Mail: [email protected]
Polen, Wroclaw
Post: Euro Concret
ul. Kosciuszki 35 a 50-011 Wroclaw
Frau Magdalena Gajewska
Tel/Fax: + 48/713410519, Mobil: + 48/602176751
E-Mail: [email protected]
415
Büros in Asien
Sri Lanka, Chavakacheri
Post: Nunavil West
Chavakacheri
Herr Sukanthan Yogoratnam
Tel.: + 94/777477984
416
Vietnam, Hanoi
Dac Hoan Nguyen
E-Mail: [email protected]
Büros in der Türkei
Schwerpunkte: Ankara, Diyarbakir, Istanbul
Informationen: Büro Frankfurt/ Deutschland
Heimatgarten Ankara
Tunali-Hilmi cad. No:85/26
Kat 5
Kavaklidere-Cankaya-Ankara
Türkiye
Tel.:+90/3123635460
Fax: +90/3124261943
Mobil: +90/5312877458
E-Mail: [email protected]

Podobne dokumenty