Odkryjmy potencjał serca miasta 12

Komentarze

Transkrypt

Odkryjmy potencjał serca miasta 12
12
14
25 lat
minęło
Uczeń przerósł
mistrza
www.gazetakartuska.pl
22
Dwa kółka
sposobem
na życie
Nr 34 (1272)
18 listopada 2015
ISSN 1232-3357
Magazyn szwajcarii kaszubskiej. Tytuł z roku 1922 – wznowiony w roku 1989
Kartuski Rynek
Odkryjmy
potencjał
serca miasta
Magazyn Szwajcarii Kaszubskiej
WYDARZENIA
10 Niedługo ruszy budowa kartuskiego dworca
12 25 lat minęło – jubileusz Małgorzaty Kuchtyk
15 W Sierakowicach niższe stawki „od środków transportu”
15 W szpitalu ruszy poradnia onkologiczna
15 Dariusz Zelewski wybrany na kolejną kadencję
20 „Objazdówka” w Sierakowicach
8
VOX POPULI
7 Czy kartuski Rynek powinien się zmienić?
DZIEJE SIĘ W GMINACH
8 Kapitał szpitala rośnie...
8 Powstaje sala gimnastyczna w Borczu
8 Strażnica w Sulęczynie... jak nowa
9 Chcieli wyrzucić niepełnosprawne dzieci z teatru
9 W Żukowie powstają nowe drogi
9 W Chmielnie radni przegłosowali podwyżkę dla wójta
10
WYWIADY
4 „Kartuski Rynek ma potencjał. Należy go po prostu odkryć i rozwinąć”
– wywiad z architektem, Wiesławem Kupściem
14 „Uczeń przerósł mistrza” - rozmowa z Mateuszem Jereczkiem
22 „Dwa kółka sposobem na życie” – rozmowa z Janem Kostuchem
18 Tak było
19 Tak będzie
NASZE KASZUBY
28 Stolica Kaszub w Kartuzach, czy w Gdańsku?
18
POLICYJNE i STRAŻACKIE INTERWENCJE
26 Paliło się w Starej Hucie
26 Zerwane dachy, przewrócone drzewa
26 Strzelanina na Manhattanie
SPORT
27 Młodzi zapaśnicy z Kartuz i Żukowa z medalami
27 Dzieci z kartuskiej „Dwójki” w czołówce
27 Jakub Skierka z kolejnym trofeum
HISTORIA
29 Z dziejów TOW „Gryf Pomorski” cz. 2
Wydawca: Spółka Wydawnicza Remus Sp. z o.o.
Adres wydawcy i redakcji: „Gazeta Kartuska”, plac św. Brunona 7, 83-300 Kartuzy, tel. 58 681 34 86
Koordynator portalu internetowego: Katarzyna Kołodziejska, [email protected]
Redaktor naczelny: Dawid Marszałkowski, [email protected]
Dziennikarze: Lucyna Puzdrowska, [email protected];
Kamil Błaszkiewicz, [email protected]
Reklama: [email protected], tel.: 58 685 33 69, 725 725 194
Druk: Drukarnia Wydawnictwa „Bernardinum” Sp. z o.o., ul. Biskupa Dominika 11, 83-130 Pelplin
ISSN 1232-3357, www.gazetakartuska.pl
Skład komputerowy, opracowanie graficzne: Marcin Lipiński
Zdjęcia niepodpisane pochodzą z archiwum redakcji. Redakcja zastrzega sobie prawo
do zmian, skrótów i niepublikowania nadesłanych tekstów.
Za treść reklam i ogłoszeń redakcja nie odpowiada.
27
w y da r z e n i a
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
5
osób mogła wygodnie się rozsiąść. Do
tego potrzebna jest odpowiednia infrastruktura – ogródki gastronomiczne
z dużą liczbą stolików, zieleń, właściwe
oświetlenie. Rynek w końcu zacząłby
żyć – podkreśla Kupść.
Gastronomia ma ożywić Rynek
Architekt:
Kartuski Rynek ma potencjał.
Należy go po prostu odkryć i rozwinąć
Wiesław Kupść architekt, twórca wielu projektów w naszym powiecie.
Na co dzień, mieszka w Sopocie, ale mówi o sobie „patriota kartuski”. Opowiada
Gazecie Kartuskiej o swoich pomysłach na ożywienie Rynku i poprawienie jego wyglądu.
Do
tej pory spod warszatu
architekta wyszły między
innymi budynki Urzędu
Gminy i Starostwa Powiatowego w Kartuzach. – Mam taką misję zawodową,
żeby tworzyć piękno. To, co udało nam
się stworzyć to na pewno transformacja
wielkiego, szarego bloku w nowoczesny
Urząd Gminy. Są pewne warsztatowe
narzędzia architekta, dzięki którym
budynek staje się przyjazny wizualnie – np. wykrojenie wysokiego cokołu
w innym kolorze. Do tego dochodzi ogród
przed urzędem. Był taki moment, kiedy
budynek pojawił się w kalendarzach
Kartuz, niemal jako wizytówka miasta.
Naszą kolejną realizacją był budynek
Starostwa Powiatowego w Kartuzach,
przy ul. Dworcowej. Jest to obiekt zabytkowy, wydawałoby się, że nie ma go jak
„ruszyć”. Jest objęty ochroną konserwatorską, co jest obszarem trudnym dla
architekta. W wyniku badań okazało się,
że środek jest tandetny, nietrwały. Rozebraliśmy właściwie wszystko, oprócz
czterech ścian. Ta od podwórka została
przeszklona, więc w sensie materialnym
też została rozebrana. Okazało się, że
z takiego wraku można stworzyć wartościową strukturę – opowiada o swojej
pracy Kupść.
Rynek wizytówką miasta
Architekt ma teraz pomysł na kartuski Rynek. – Rynek dla miasta jest
tym, czym dla domu salon. Mamy taką
tradycję, żeby był izbą ozdobną. Dbamy
o jego wygląd, mamy w nim odpowiednie meble, obrazy i dekoracje – uważa
architekt. – Patrzę więc na kartuski
Rynek, jak na salon. Odnoszę wrażenie, że nie ma dbałości o ściany, czyli
otaczające go pierzeje. Naliczyłem pięć
ładnych domów i przepiękny kościół,
ale niestety jest też siedem brzydkich
budynków. W dwóch przypadkach
dostrzegam ambicje architektoniczne,
ale poszły chyba niewłaściwym torem.
W salonie powinien tez leżeć piękny
dywan, albo parkiet. W „kartuskim
domu” na podłodze jest nierówny, nieco
zużyty bruk. Posadzka została krzywo
położona – dodaje Kupść.
Na temat zagopodarowania kartuskiego Rynku, architekt rozmawiał
już z burmistrzem, Mieczysławem
Grzegorzem Gołuńskim. – Mówił,
że ma ideę stworzenia miejsca, dla
ogródków restauracyjnych. Żeby nie
były ściśnięte, miały odpowiednią przestrzeń. Idea jest wspaniała, ale moim
zdaniem zagospodarowanie terenu
Rynku pozostawia wiele do życzenia.
Sklepy i restauracje są wypierane przez
banki. To nie jest dobra tendencja,
która występuje wszędzie – to nie jest
specyfika Kartuz. W Sopocie, na ul.
Bohaterów Monte Cassino też chciały
pojawić się banki, ale ostał się tylko
jeden – podsumowuje architekt.
Piękne miasto to dobro wspólne
Według Kupścia udział w upiększaniu miasta powinni też mieć mieszkańcy. Jednak to gmina musi zaproponować odpowiednie rozwiązania.
– Należałoby znaleźć jakąś formułę
prawną. Na przykład w dawnym Sopocie właściciele domów, którzy budowali
wieże na swoich domach byli zwalniani z podatków. Miały one charakter
ozdobny, prestiżowy. Tworzyły panoramę miasta złożonego z romantycznych zameczków. Może ulgi z tytułu
przekształcenia frontu kamienicy
pomogłyby zmotywować właścicieli
do dbania o estetykę fasad? – zastanawia się architekt. – Nam wszystkim,
konsumentom walorów estetycznych
przestrzeni publicznej, powinno zależeć
na jej pięknie. Z takiego rozwiązania
skorzystaliby po prostu mieszkańcy.
Pierwszym krokiem jest zbudowanie
świadomości mieszkańców.
Potrzebne są badania
historyczne
– Myślę, że trzeba wskazać, które
domy w Rynku są piękne, a które
wymagają podniesienia standardów.
Niektóre z tych budynków powstały
w latach 50–60 jako szybka, pseudo
-nowoczesna, trochę blokowa architektura. Absolutnie nie pasują do tego
miejsca. Warto byłoby podjąć badania
historyczne i postawić pytanie, jak
ta zabudowa wyglądała wcześniej?
Wtedy można nawiązać do historycznego wyglądu budynków i zrekonstruować ich piękno – podsumowuje
architekt. n
Centrum miasta powinno
nawiązywać do tradycji
Zdaniem Wiesława Kupścia na Rynku powinny pojawić się
pewne elementy symboliczne. – Miałyby nawiązywać do kultury kaszubskiej i historii Kartuz. Wskazywałyby na postacie
wielkich Kaszubów związanych z historią powiatu. Mogę sobie
wyobrazić, że wzorem innych miast, na Rynku pojawiłaby
się reprezentacyjna fontanna z dużym wyniesieniem wody,
o odpowiednim kształcie. Wokół stanęłyby pomniki postaci,
których imiona noszą nazwy kartuskich ulic – mówi Kupść.
Rozmawiał Kamil Błaszkiewicz
Są pewne elementy
charakterystyczne
dla małych miast
Jednocześnie zauważa, że można
czerpać z doświadczenia innych
kaszubskich miast. – Mam wrażenie, że
wiele miast idzie w kierunku upiększania rynków. W Pucku ta tradycja sięga
lat sześćdziesiątych. W Kościerzynie,
w ciągu ostatnich lat dokonano gruntownej przebudowy rynku, powstała
tam piękna fontanna. Kartuzy powinny
dołączyć do tego wyścigu. Są pewne
elementy charakterystyczne dla małych
miast. Po jednej stronie rynku – kościół, który już mamy i karczma, po
drugiej. We właściwym miejscu są
restauracje, ale powinny się rozwinąć, żeby np. wycieczka złożona ze stu
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
6
Gazeta Kartuska, nr 33 (1271) 4 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Vox p o pu li
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
7
Czy kartuski Rynek powinien się zmienić?
Pytaliśmy mieszkańców, o ich wizje zagospodarowania terenu
– Mogłaby się pojawić fontanna. Latem
można się ochłodzić, a przez cały rok
byłoby po prostu ładnie. Poza tym dzieci
miałyby miejsce, żeby się pobawić. Rynek
bardzo mi się podoba, nic nie trzeba
upiększać. Jest tradycyjny, wygląda tak,
jak powinno wyglądać centrum miasta. Ludzie mówią, że jest pusto, ale po
co nam tłumy na środku tego placu.
Władysława
– Ten pusty plac to obecnie smutny widok.
Nie podoba mi się nasz Rynek. Zmiany na
pewno są potrzebne, miasto wygląda na
opuszczone i wymarłe. Niestety nie ma na
razie czym się pochwalić, czego pokazać.
Od paru lat, w innych miejscowościach mają
porobione renowacje, u nas niby odkryli tą
kostkę, ale całokształt pozostawia wiele do
życzenia. Są tylko drzewa, jakieś ławeczki
i nic więcej. Ta planowana fontanna to
dobry pomysł, ale to jest wszędzie. Świetnie,
jeśli pojawiłoby się coś wyjątkowego, co
będzie miał tylko kartuski Rynek. Ludzie
powinni nabrać ochoty, żeby usiąść w Rynku.
Lucyna
– Niespecjalnie podoba mi się Rynek. Mam
wizję ładnie podświetlonej, klimatycznej
fontanny w centrum miasta, woda w okresie letnim będzie hitem. Na pewno brakuje
życia towarzyskiego, ogródków, żeby było
gdzie posiedzieć. Z drugiej strony nie wiem
czy mieszkańcy mają potrzebę spotykania
się w Rynku. Gdyby tak było, pewnie od lat
spotykalibyśmy tłumy w tym atrakcyjnym
miejscu. Brakuje jeszcze aktywnych form
spędzania czasu. Jakaś drobna siłownia
zewnętrzna, może wypożyczalnia rowerów?
Takie centrum rekreacyjne, utrzymane w tradycyjnym klimacie. Niedawno byłam w Kielcach i widziałam rewelacyjne rozwiązania.
Hamaki, podwieszane leżaki, letnie miejsce
czytania gazet, moim zdaniem renowacja
rynku powinna pójść właśnie w tym kierunku.
Beata
– Dla mnie Rynek kojarzy się jednoznacznie:
powinna być gastronomia, miejsce, gdzie
można napić się piwka, posiedzieć, porozmawiać. W Kartuzach tego brakuje. Cały
ten pusty plac można by było wykorzystać
i wybudować restauracyjki, albo puby,
z możliwością siedzenia na dworze przez
cały rok, takie ogrzewane ogródki piwne
funkcjonują np. w Gdańsku i Sopocie.
Daniel
– Rynek powinien być tętniącym sercem
miasta, to stąd turyści mogliby rozpoczynać wędrówkę po Kartuzach. To serce jest
teraz schorowane i ledwie bije. Nikomu
nie chce się siedzieć w tej wszechobecnej szarzyźnie. Wystarczy rozejrzeć się
dokoła – same odrapane kamienice, brud,
nie ma na czym zawiesić oka. Jeśli miałbym wyjść gdzieś ze znajomymi, to niestety
jest to ostatnie miejsce, które bym wybrał.
Nie ma prostej recepty na ozdrowienie
Rynku, ale zacząłbym od sensownego
zaplanowania nowej infrastruktury. Potem
trzeba zrównać teren z ziemią i wybudować wszystko od nowa. Z głową.
Marian
– Czy podoba mi się Rynek? Dobrze, że
jest spokój i nie ma większego ruchu. Ale
mogłoby być bardziej kolorowo, kwieciście.
Powinniśmy pójść w ślady innych miast, np.
Kościerzyna ma piękną fontannę, u nas tez
powinna się pojawić. I coś kaszubskiego,
może kuchnia regionalna? Albo jakieś
kawiarnie, cukiernie, coś miłego dla turystów. Mogłyby być utrzymane w kaszubskim stylu. Byle nie powstały ogródki
restauracyjne z piwskiem, nie potrzeba
w Rynku hucznych, zakrapianych imprez.
Kazimierz
– Rynek mi się nie podoba, kojarzy mi się
właśnie z listopadem. Jest szaro, smętnie
i brzydko. Niestety Rynek wygląda tak cały
rok, brakuje w nim wszystkiego. Odstajemy
od innych miast, mało się tu dzieje, nie ma
atrakcji dla dzieci, młodzieży. Nie ma gdzie
usiąść, odpocząć. Jest natomiast hałas
i niepotrzebny ruch uliczny. Moim zdaniem
powinno się wyłączyć centrum dla samochodów. W moim wyobrażeniu to miejsce
powinno wręcz krzyczeć „jesteś na Kaszubach!”. Elementy historii i kultury muszą
być widoczne w Rynku. Dobrym pomysłem
na przyciąganie do centrum zarówno mieszkańców i przyjezdnych byłaby regionalna
kuchnia. Pizzę można zjeść wszędzie, a co
z typowymi kaszubskimi daniami? Śledzie,
placki ziemniaczane podawane na różne
sposoby, czyli nasze Plince. Do tego pierogi,
no i oczywiście mięso: kurczaki i gęsina.
Irena
Pytał Kamil Błaszkiewicz
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
Dz i e j e s i ę w g m i n ac h
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
]]Chmielno
]]Żukowo
Radni przegłosowali podwyżkę dla wójta
Powstają nowe drogi
Dobiegła końca budowa ulicy Dąbrowskiego w Żukowie, a ruszyła budowa ulicy
Dambka. 27 października gmina podpisała
umowę na budowę kolejnej, tym razem ul.
Północnej w Baninie.
W przypadku Dąbrowskiego inwestycję
połączono z budową kanalizacji deszczowej.
Konieczna okazała się również przebudowa
i modernizacja istniejącej sieci gazowej.
Zostały też zabezpieczone, specjalną rurą
osłonową, istniejące przewody energetyczne
i telekomunikacyjne.
Ulica Północna w Baninie powstanie wraz
z odwodnieniem, chodnikiem, ścieżką rowerową i oświetleniem na całej długości drogi.
Docelowo będzie połączona skrzyżowaniem
z ulicą Borowiecką oraz z drugiej strony
– bezpośrednio z ulicą Lotniczą. W czasie
robót budowlanych wykonawca – firma
MTM, udostępni alternatywny chodnik
wzdłuż ulicy Tuchomskiej. Z uwagi na to,
że jest to droga dzieci do szkoły i ważne jest
zapewnienie szczególnego bezpieczeństwa,
zostaną ułożone płyty jombo za istniejącymi
Dz i e j e s i ę w g m i n ac h
obecnie barierkami. Prace na ulicy Północnej
i Tuchomskiej już się rozpoczęły. Ich zakończenie planowane jest na maj 2016 roku.
Żukowo rusza z budową kolejnej drogi
– ulicy Dambka. Do 14 grudnia powstanie
dwukierunkowa jezdnia i chodnik z kostki
betonowej. Oprócz nowej drogi, zostanie
wybudowana niezbędna infrastruktura.
Wykonawca przebuduje istniejący system
oświetlenia, wymieni włazy studzienek
i wybuduje nową kanalizację. Prace potrwają
do 14 grudnia bieżącego roku. n
]]Przodkowo
Chcieli wyrzucić niepełnosprawne dzieci z teatru?
Dzieci ze Szkoły Podstawowej w Wilanowie wzięły udział
w projekcie „Ja i Ty – integracja nie boli”. Wraz z podopiecznymi
stowarzyszenia Tacy Sami z Przodkowa, pojechały do Elbląga
na spektakl. Podczas wycieczki, kobieta z widowni próbowała
wyprosić niepełnosprawne dzieci z teatru.
Wspólny wyjazd miał służyć integracji i poznawaniu świata.
W programie organizatorzy przewidzieli udział w przedstawieniu
pt. „W 80 dni dookoła świata” w Teatrze im. Sewruka w Elblągu.
Dzieci zainteresowane sztuką zareagowały bardzo emocjonalnie.
Co jakiś czas było słychać śmiech i okrzyki. – Podczas przerwy
podeszła do mnie pani i zażądała, abym opuściła salę z niepełnosprawnym chłopcem, którym się opiekowałam i kilkoma innymi
osobami, które zakłócają całej sali odbiór sztuki. Pani wypowiadała
się w imieniu wszystkich widzów i aktorów – informuje Beata
Ludwichowska, prezes stowarzyszenia „Tacy Sami”.
Interweniowało kierownictwo teatru. – Obsługa teatru, widząc
całą sytuację i moje łzy zareagowała. Zaprosili nas z powrotem
na widownię mówiąc, że jesteśmy ich gośćmi i że przysługuje nam
takie samo prawo bycia na spektaklu, jak innym – chwali reakcję
pracowników teatru Ludwichowska. n
Podczas czwartkowej sesji Rady Gminy
w Chmielnie padła propozycja zwiększenia
wynagrodzenia Jerzego Grzegorzewskiego
– do tej pory najgorzej zarabiającego wójta
w powiecie. Radni nie byli jednomyślni,
uchwała została przegłosowana jednym
głosem.
Radni uchwalili wynagrodzenie zasadnicze: 5900 zł. Dodatek funkcyjny 1900 zł. Do
tego dodatek specjalny 30% od wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego
oraz 14% dodatku do pensji zasadniczej, za
wieloletnią pracę. Daje to kwotę 10966 zł.
brutto. miesięcznie.
– Myślę, że wszystkie argumenty „za” podwyżką widzimy w życiu codziennym gminy
i na komisjach. Oddanie części swojej pensji
fundacji Chmielno Pomaga jest bardzo
wymowne. Czym więcej damy wójtowi, tym
więcej dostaną ludzie. Jerzy Grzegorzewski jest na końcu rankingu wynagrodzeń
wójtów w powiecie, na piątej, czy szóstej
pozycji od końca w województwie. Odrzucenie wniosku o podwyżkę wyglądałoby,
jakbyśmy chcieli upokorzyć wójta – broniła
wójta radna Maria Dradrach.
– Pan wójt zawnioskował o podniesienie wynagrodzenia w dość trudnym dla
nas czasie. Jesteśmy przed uchwaleniem
nowego budżetu. Zaproponowane przez
komisję rozwiązanie jest kompromisem,
zakłada podwyżkę dla wójta o 20% – argumentował przewodniczący Rady Gminy
Chmielno, Marian Kwidziński.
– Kategorycznie nie zgodzę się z tym, co
usłyszałem z ust przewodniczącego. Należy
dodać z jakiego pułapu pan wójt rozpoczął
swoją pracę, praktycznie z najniższego,
jakiego tylko mógł. Łatwo można ocenić
pracę wójta, choćby po sprawozdaniach,
które odczytuje przed każdą sesją. Można
zobaczyć, ile odbył spotkań, ile wdrożył
inwestycji, zrealizował projektów. Myślę,
że to co podkreślił przewodniczący jest troszeczkę krzywdzące. Samo funkcjonowanie urzędu zostało znacznie poprawione.
Mieszkańcy chętniej przychodzą do urzędu
i są lepiej obsługiwani – komentował Marcin Kupper, asystent wójta.
– Myślę, że odmówienie wójtowi podwyżki byłoby sygnałem, że radni chcą
postawić na swoim. Nie chcemy dać podwyżki, to nie damy. Jeśli nie zauważamy,
że w Chmielnie dzieje się coś dobrego, to
proszę czytać gazety – skwitował wystąpienie przewodniczącego radny Brunon
Cirocki. n
9
]]Stężyca:
Pierwszaki ślubowały
w Szymbarku
W Szkole Podstawowej w Szymbarku
odbyła się uroczystość ślubowania dzieci
klas pierwszych. Uczniowie w odświętnych
strojach zaprezentowali część artystyczną.
Po części artystycznej i ślubowaniu na
sztandar szkoły, dyrektor Ireneusz Zarach
dokonał uroczystego aktu pasowania na
ucznia. Dzieci otrzymały wiele upominków. Na zakończenie uroczystości wszyscy
zaproszeni goście udali się na poczęstunek
przygotowany przez rodziców pierwszoklasistów. n
]]Chmielno
Środki unijne dla gminy
Zakończyły się konsultacje społeczne projektu Planu Gospodarki Niskoemisyjnej
Chmielna. Gmina będzie mogła ubiegać się o dofinansowania na ochronę środowiska
i budować infrastrukturę dla mieszkańców.
Opracowanie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej pozwoli gminie pozyskać fundusze
unijne w latach 2014–2020. Dzięki nim, będzie można dofinansować takie projekty
jak: redukcja gazów cieplarnianych, czy udział energii odnawialnej w bilansie energetycznym. W praktyce, podpisanie PGN zapewni gminie więcej pieniędzy na instalację
odnawialnych źródeł energii, ocieplanie budynków, wymianę oświetlenia przy drogach,
modernizację dróg, budowę chodników i ścieżek rowerowych oraz edukację ekologiczną.
Efektem zmian będzie obniżenie zużycia energii oraz redukcja emisji dwutlenku węgla przez
gminę. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej został opracowany wspólnie przez 30 gmin i miast
z terenu Województwa Pomorskiego. Oprócz Gminy Chmielno, w projekcie brały udział
inne gminy z powiatu kartuskiego: Żukowo, Somonino, Stężyca oraz Sierakowice. n
Fot. © poznyakov | Depositphotos.com
8
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
10 Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Dz i e j e s i ę w g m i n ac h
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
11
]]Gmina Kartuzy
Kapitał szpitala rośnie...
podwyższany przez Powiat
]]Gmina Sulęczyno
Strażnica jak nowa
Kończą się prace modernizacyjne przy
remizie strażackiej w Sulęczynie. Rozbudowa
obiektu trwa od lipca. Zryw sulęczyńskich
strażaków ma słuszne uzasadnienie – już niedługo, w przyszłym roku OSP Sulęczyno świętować będzie 100-lecie istnienia. Z tej okazji,
strażacy spodziewają się prezentu – nowego
samochodu pożarniczego. Żeby zapewnić mu
godne warunki należało przygotować odpowiednie lokum, a przy okazji przygotować
obejście na przyjazd urodzinowych gości.
– Obecne warunki lokalowe są niewystarczające by pomieścić dodatkowy sprzęt
– mówi prezes jednostki, Robert Roda. –
Musieliśmy więc podjąć decyzję o rozbudowie strażnicy m.in. o nowy boks garażowy
i inne prace modernizacyjne w budynku
i na zewnątrz. Całą inwestycję szacujemy
na ponad 200 tys. zł.
Prace w tej chwili są już na ukończeniu.
Jednostka nie tylko wzbogaci się o nowy
boks garażowy. Zakupiona została też brama
garażowa, którą ufundowała gmina Sulęczyno, powstało nowe ogrodzenie i utwardzona została droga dojazdowa do strażnicy. Ponadto zmodernizowano instalację
hydrauliczną i elektryczną.
– Stara instalacja hydrauliczna nie spełniała wymogów, aby można było do niej
podłączyć nową cześć garażową. Podobna
sytuacja miała miejsce z instalacją elektryczną – wyjaśnia prezes.
Uroku inwestycji dodaje też oświetlenie
nocne przed bramami wyjazdowymi.
Jak zapowiada prezes Robert Roda, wszystkie roboty budowlane i wykończeniowe
powinny się zakończyć do końca bieżącego
roku.
Koszt realizacji strażacy pokryli z własnych
ekwiwalentów oraz pozyskanego dofinansowania od prywatnych sponsorów i instytucji.
100 tys. zł zaoferował Komendant Wojewódzki PSP w Gdańsku, bramę garażową
zasponsorował Wójt Gminy Sulęczyno.
W przyszłym roku wielkie święto jednostki w wyremontowanym i rozbudowanym obiekcie.
]]Gmina Somonino
Powstaje sala
gimnastyczna w Borczu
Dzieci ze szkoły w Borczu doczekają się sali
gimnastycznej. Gmina Somonino podpisała
umowę na jej budowę. Przetarg wygrała firma
„Apollo”, która wybuduje obiekt za ponad 3,6
mln zł. Budowa potrwać ma do końca 2016 r.
W ramach inwestycji powstać ma sala gimnastyczna o wymiarach 24x12 m wraz z łącznikiem i tzw. infrastrukturą towarzyszącą,
czyli: parkingami, zagospodarowaniem
w zieleń, ławeczkami itd. Parter przystosowany będzie dla potrzeb osób niepełnosprawnych, wyposażony w szatnie, zaplecze
dla trenera, kuchenne, sanitariaty.
Powiat podwyższył kapitał zakładowy
Powiatowego Centrum Zdrowia o 133 tys.
zł. Podjął też uchwałę intencyjną w sprawie
kolejnego podwyższenia, tym razem o 80 tys.
zł, w przyszłym roku.
133 tys. zł – to wartość karetek, które szpital
użytkuje. Dotąd prawnie stanowiły własność
Powiatu, a teraz, poprzez podwyższenie
kapitału spółki, ich właścicielem oficjalnie
stał się PCZ. Druga, planowana na rok 2016
podwyżka kapitału, tym razem o 80 tys. zł,
spowodowana jest kosztami dokumentacji
projektowej na budowę oddziału chirurgii
z blokiem operacyjnym. Okazała się droższa
niż pierwotnie zakładano.
Jak wyjaśnia sekretarz Powiatu Kartuskiego, Radosław Pek, karetki zostały zakupione przez Powiat na mocy projektu unijnego już w 2010 roku.
– Po ostatniej uchwale stanowią już własność spółki, dotąd szpital korzystał z nich na
zasadzie użyczenia – mówi sekretarz. – Natomiast druga uchwała podjęta na ostatniej
sesji, tzw. intencyjna, zobowiązuje Radę
Powiatu Kartuskiego do podjęcia w przyszłym roku konkretnej już uchwały o dofinansowaniu kapitału szpitala kwotą 80 tys. zł.
Jak już kilkukrotnie informowaliśmy
w ubiegłym i na początku bieżącego roku,
Powiatowe Centrum Zdrowia w Kartuzach
przygotowuje się do rozbudowy. Powstać
ma nowy oddział chirurgii z nowoczesnym,
spełniającym wszelkie standardy blokiem
operacyjnym. We wrześniu rozstrzygnięto
konkurs na wykonanie dokumentacji projektowej – wygrała firma Vancor z Poznania.
Niestety, zarezerwowana kwota 250 tys. zł
okazała się niewystarczająca. Koszt projektu
to około 369 tys. zł.
Na sesji Rady Powiatu radni przychylili się
do prośby spółki i podjęli uchwałę intencyjną
o kolejnym podniesieniu kapitału w przyszłym roku, tym razem o 80 tys. zł.
Dotąd kapitał spółki wynosił 30.461 tys.
zł. Po ostatniej sesji wzrósł do 30.594 tys.
zł. W przyszłym roku wzrośnie o 80 tys. zł
i będzie wynosił 30.674.000 zł. n
Lucyna Puzdrowska
Kamil Błaszkiewicz
– Staraliśmy się o dofinansowanie tej inwestycji i udało się je pozyskać – mówi Jerzy
Kowalewski, zastępca wójta gminy Somonino. – Mamy już zapewnienie o przyznaniu
dotacji w kwocie 700 tys. zł. W tej chwili
„dopinamy sprawę” na ostatni guzik.
Gmina nie wyklucza też wystąpienia w przyszłości o dofinansowanie z innego źródła.
– Koszt budowy tej sali jest dość spory
i stanowi niemałe obciążenie dla skromnego
budżetu naszej gminy – dodaje wicewójt.
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
W y da r z e n i a
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
]]Kartuzy
13
Szeroki wachlarz działalności Małgorzaty Kuchtyk
– od Cartusii poprzez Kakofonię do Akademii Muzycznej
25 lat minęło, jak jeden dzień
Koncert studentów Akademii Muzycznej podczas warsztatów na Dworcu Głównym
w Gdańsku
D
oktor Małgorzata Kuchtyk jest
absolwentką Dyrygentury
Chóralnej Gdańskiej Akademii
Muzycznej im. Stanisława Moniuszki,
Podyplomowego Studium Chórmistrzowskiego oraz Podyplomowego
Studium Emisji Głosu w Akademii
Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy. Dyrygentka
działających od lat w Kartuskim
Centrum Kultury chórów Cartusia
i Kakofonia oraz sopockiego Chóru
Przyjaciół Ekolanu i Grupy Dobrego
Chór Cartusia
jest laureatem
wielu konkursów
i festiwali.
Brzmienia. Wykładowca Akademii
Muzycznej w Gdańsku na Kierunku
Jazz i Muzyka Estradowa, gdzie pełni
funkcję Kierownika Zakładu Wokalistyki Jazzowej. Prowadzone przez nią
chóry i zespoły są laureatami wielu
nagród na prestiżowych konkursach
i festiwalach. Małgorzata Kuchtyk jest
też laureatką wielu indywidualnych
nagród i odznaczeń.
Ta wybitnie uzdolniona postać,
która jest wizytówką w dziedzinie
artystycznej naszego miasta, kojarzy
się nam przede wszystkim z istniejącym już od ponad 22-lat chórem
Cartusia.
Małgorzata Kuchtyk poprowadziła
ten chór po dwóch latach istnienia
jego działalności, kiedy to pieczę
nad Cartusią sprawował jej założyciel ksiądz Gerard Jakubiak, niegdyś
wikariusz kartuskiej Kolegiaty.
Chór Cartusia specjalizuje się
głównie w wykonawstwie muzyki
sakralnej – od chorału po muzykę
współczesną.
przez Akademię Muzyczną w Gdańsku
płyty Kolaż
Kolejnym „dzieckiem” naszej Jubilatki jest Chór Kakofonia.
Powstał on w 1999 roku z inicjatywy Małgorzaty Kuchtyk, która do
dziś jest jego dyrygentką. Jako chór
mieszany, kameralny wykonuje różnorodny repertuar od muzyki dawnej po współczesną a także muzykę
rozrywkową i filmową. W swoim
dorobku ma między innymi Requiem
W. A. Mozarta, Requiem G. Verdiego
i Requiem J. Brahmsa, wykonane
w rocznice śmierci Jana Pawła II.
Wśród licznych utworów wokalno-instrumentalnych w repertuarze chóru
znalazły się też Msza Koronacyjna
W.A. Mozarta, Dekalog Z. Preisnera,
Stabat Mater K. Szymanowskiego,
Missa Miseri Cordis L. Kułakowskiego,
Magnifikat J. Różyckiego czy IX Symfonia Ludwika van Beethovena.
​W 2002 roku chór nagrał płytę
pt. Veni Domine, a w 2005 kolędy
w jazzowej aranżacji pt. „Przylecieli
Aniołkowie”.
Gratulujemy naszej Jubilatce tego
niezwykle treściwego „kawałka Jej
życia”, który z poświęceniem oddała
przede wszystkim nam, mieszkańcom
Kartuz, żebyśmy dzięki Jej wyjątkowej działalności zostali zauważeni
na arenie artystycznej w Polsce i za
granicą.
Życzymy dalszych sukcesów i możliwości uczestnictwa w koncertach
chórów prowadzonych przez Panią
Małgorzatę i „oby tacy ludzie rodzili
się na kamieniach”. n
Zdjęcia: GNphoto
Jeden z najważniejszych jubileuszy, które wpisały się w tegoroczny kartuski kalendarz uroczystości mamy już
za sobą. 8 listopada w kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny odbył się jubileuszowy
koncert 25-lecia działalności artystycznej oraz 20-lecia pracy w kartuskim Centrum Kultury znanej nam wszystkim
Małgorzaty Kuchtyk.
Na początku grupę stanowiły głównie dzieci, które z czasem dorastały,
osiągały liczne sukcesy, odbierały
nagrody, pojawiały się na niezliczonych konkursach w Polsce i za
granicą.
Cartusia jest laureatem wielu konkursów i festiwali. Zdobył m. in. I miejsce i Nagrodę Specjalną na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Chóralnej
w Barczewie w 2005, I miejsce na
XVII Międzynarodowym Festiwalu
w Rumii w 2005, Złoty Dyplom na
III Ogólnopolskim Konkursie Pieśni
Pasyjnej w Bydgoszczy w 2007, I miejsce na Festiwalu „Cantate Domino”
w Krakowie w 2007, Złoty Dyplom na
Festiwalu „Ars Liturgica” w Gnieźnie
w 2008 , Złotą Strunę i Grand Prix na
XI Małopolskim Konkursie Chórów
w Niepołomicach w 2009, I miejsce na
III Ogólnopolskim Konkursie Chóralnym im. Wacława z Szamotuł w Szamotułach w 2009, Złoty Dyplom na VIII
Międzynarodowym Festiwalu Chórów „Gaude Cantem” w Bielsku-Białej
w 2012, Złoty Medal w kategorii: Chóry
Żeńskie oraz Złoty Medal w kategorii:
Muzyka Sakralna na I Międzynarodowym Konkursie i Festiwalu Chóralnym
im M. Kopernika „Per Musicam Ad
Astra” w Toruniu w 2013 oraz wiele
innych nagród i wyróżnień.
​Chór nagrał 3 płyty CD : Kolędy
śpiewają dzieci, Tędy lub owędy,
Voces Cartusiae oraz singel Oni ze
znaną trójmiejską wokalistką jazzową
– Krystyną Stańko. Wziął też udział
w nagraniu płyt : Veni Domine, Przylecieli Aniołkowie chóru Kakofonia,
a także w nagraniu wydanej niedawno
Dawid Marszałkowski
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
14 W y wiad
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Uczeń przerósł mistrza
Mateusz Jereczek zdobył złoto podczas Mistrzostw Świata w Belgradzie. Tym samym stał się pierwszym
w historii kartuskiego sportu seniorskim mistrzem świata. Z Mateuszem rozmawiamy o jego sportowej karierze
i życiowych wyborach.
?
?
Proszę powiedzieć kilka słów
o sobie. Skąd wziął się nasz
mistrz świata?
– Wziął się z Brodnicy Górnej, tam
w tej chwili mieszkam. Mówię w tej
chwili, ponieważ urodziłem się w Kościerzynie. Do Brodnicy Górnej przeprowadziliśmy się, gdy miałem 6 lat.
Mam rodziców, siostrę. Uprzedzając
pytanie, moja siostrzyczka nie ma ze
sportem nic wspólnego. A poza tym,
cóż... Skończyłem Technikum przy
ul. Mściwoja w Kartuzach. Od czasu
ukończenia szkoły pracuję w wyuczonym zawodzie, więc mogę powiedzieć,
że jestem budowlańcem.
Kiedy do Pana dotarło, że ma
Pan szansę zaistnieć w tej
dyscyplinie sportu?
– Najpierw zostałem mistrzem Polski
młodzieżowców, ale to absolutnie nie
utwierdziło mnie w pewności siebie.
Może dopiero ubiegłoroczny sukces,
zdobycie tytułu wicemistrza Europy,
pozwoliło mi uwierzyć, że będą ze
mnie ludzie. Co prawda w finale
przegrałem, ale ranga mistrzostw,
ilość biorących w nich udział utytułowanych zawodników, to wszystko
spowodowało, że uwierzyłem w swoje
możliwości.
?
Co czuje zawodnik, gdy grają
mu Mazurka Dąbrowskiego?
– Powiem pani szczerze, że stojąc
na podium i słuchając hymnu Polski,
jeszcze nie bardzo do mnie docierało,
że ten Mazurek, to dla mnie. Dopiero
później, gdy emocje opadły, zrozumiałem, że jestem mistrzem świata.
?
Jak rozpoczęła się Pana przygoda ze sportem?
– Odkąd pamiętam, zawsze interesowałem się sportem i chciałem
w nim czynnie uczestniczyć, nie tylko
kibicować innym. Kibicem zapalonym
też zresztą nie jestem. Owszem, jak
polska reprezentacja w piłce nożnej
gra jakiś ważny mecz, to oglądam, ale
bardziej ze względów patriotycznych,
niż dla samego kibicowania. Przygodę
ze sportem zaczynałem właśnie od
piłki nożnej, przez pięć lat trenowałem w Cartusii. Potem była kilkuletnia
przygoda z siłownią, gdzie również
próbowałem swoich sił. Los chciał, że
pięć lat temu na mojej drodze stanął
Patryk Zaborowski, który otwierał
właśnie klub kick-boxingu w Kartuzach. Narodziła się „Rebelia”, a wraz
z nią ja i nowy sposób na życie.
?
Od razu poczuł Pan, że to jest
właśnie to?
– Powiem tak, od razu poczułem się
w tej dyscyplinie dobrze. Poza tym
byłem zaszczycony mogąc trenować
z tak doświadczonym i utytułowanym
w kick-boxingu zawodnikiem, jak
Patryk Zaborowski. Jego postawa na
treningach, podejście, motywowanie
do osiągania coraz lepszych wyników, działały inspirująco. Wszystko,
co udało mi się osiągnąć, zawdzięczam Patrykowi. Jest wspaniałym
trenerem.
?
Skoro trener tak dobrze
motywował do pracy, to wierzył
Pan, że sukces nadejdzie?
?
Do kogo był pierwszy telefon?
– Nie pamiętam, ale chyba do
mojej dziewczyny, Kingi.
?
Dopiero
ubiegłoroczny
sukces i zdobycie
tytułu wicemistrza
Europy, pozwoliło
mi uwierzyć,
że będą ze mnie
ludzie...
– Początkowo nie. Wychodziłem
z założenia, że fajnie jest potrenować,
zrobić coś dla zdrowia i kondycji.
Nawet nie brałem pod uwagę, że będą
jakieś turnieje, że zacznę reprezentować klub na zewnątrz. Jak nadeszły pierwsze zwycięstwa, to też nie
grzeszyłem pewnością siebie i w jakiś
duży sukces, na skalę ogólnopolską,
a już w ogóle międzynarodową, nie
wierzyłem.
?
Skromny z Pana człowiek.
Patryka Zaborowski ma
na koncie faktycznie sporo
sukcesów, ale tytułu mistrza
świata jeszcze nie zdobył.
Można powiedzieć, uczeń
przerósł mistrza...?
– Nigdy nie ośmieliłbym się tak
powiedzieć. Chociaż Patryk nie zdobył jeszcze osobiście tytułu mistrza
świata, to takiego mistrza sobie
wychował i wytrenował. Mój sukces
jest też jego sukcesem.
Posypały się gratulacje,
życzenia?
– Tak, nawet od osób, których nie
widziałem od czasów szkoły. Nie zdawałem sobie sprawy, że mam aż tylu
przyjaciół. Bardzo było to miłe.
w y da r z e n i a
Dziękuję Panu za rozmowę. n
Rozmawiała Lucyna Puzdrowska
15
Dariusz Zelewski pokieruje
Radą Organizacji Pozarządowych
Dariusz Zelewski po raz trzeci został wybrany przewodniczącym Rady Organizacji Pozarządowych
Powiatu Kartuskiego. Jego kadencja potrwa dwa lata.
D
ariusz Zelewski jest dyrektorem Szkoły Podstawowej
nr 1 w Kartuzach i prezesem Stowarzyszenia Przyjaciół Jedynki w Kartuzach.
– Chciałoby się powiedzieć: No, to do roboty! Mam
nadzieję, że będzie to dobry czas dla organizacji pozarządowych w powiecie i że rada będzie partnerem do
rozmów i negocjacji
z samorządowcami. Dziękuję za zaufanie, którym
obdarzyli mnie przedstawiciele organizacji pozarządowych. Choć to będzie moja trzecia kadencja w roli
przewodniczącego, to mam wrażenie, że poprzeczka
została zawieszona o wiele wyżej. Jestem przekonany,
że w składzie, który został wybrany, będziemy mogli
wspólnie wiele zrobić – mówi Zelewski.
Skład ROPPK tworzą: Sulisława Borowska z Kaszubskiego
Uniwersytetu Ludowego, Milena Bronk ze Stowarzyszenia
KGW Mściszewiczanki, Zyta Górna ze Stowarzyszenia
Kobiet Zgorzałego, Mariusz Florczyk z Fundacji Słoneczne
Wzgórze w Stężycy, Tadeusz Podymiak z Fundacji Edukacji
i Działań Spolecznych w Kartuzach. Sekretarzem zarządu
został Piotr Chistowski. n
Przedstawiciele starostwa i członkowie rady wspólnie z przewodniczącym ROPPK
Lucyna Puzdrowska
]]Sierakowice
]]Kartuzy
Po trzech latach niższe podatki Powstanie
od „środków transportowych” poradnia
onkologiczna
Sierakowiccy
radni uchwalili
na rok 2016
niższe średnio
o 13 procent
stawki
od środków
transportu.
?
Jakie ma Pan teraz plany,
kiedy największe z możliwych
marzeń, zostało spełnione?
– Na pewno nie chciałbym spocząć
na laurach, ale dalej doskonalić swoje
umiejętności. Jest jeszcze dużo do
zdobycia, dużo do osiągnięcia. Mam
nadzieję ze dostrzegą mnie zawodowe
organizacje i będę mógł skrzyżować
rękawice w ringu o pas zawodowego
mistrza Europy czy świata. Zobaczymy
co czas przyniesie. Póki co, dziękuję
mojemu trenerowi za wszystkie cenne
rady, za godziny treningów, za wiarę
we mnie. Dziękuje tez kibicom i przyjaciołom za wszystkie smsy i telefony.
Obiecuję dołożyć wszelkich starań, by
nie zawieść ich w przyszłości.
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
J
ak uzasadniał na sesji wicewójt Zbigniew Fularczyk, dotychczas sierakowickie stawki utrzymywały
się na stałym poziomie. Nie rosły, ani
nie były obniżane od trzech lat. Mimo,
iż spowoduje to mniejsze wpływy do
budżetu gminy, zapadła decyzja, by na
rok 2016 stawki obniżyć.
– Otrzymaliśmy sporo sygnałów od
właścicieli firm posiadających sprzęt
transportowy, że stawki są za wysokie,
D
że wzorem innych gmin, należałoby
je obniżyć. Przychylamy się do tych
sugestii. Nasza propozycja, to uśrednienie stawek. Nie chcemy być ani
najdrożsi, ani najtańsi w powiecie
– dodaje wicewójt.
Stawki zostaną obniżone średnio
o trzynaście procent, w niektórych
przypadkach nawet o dwadzieścia.
n
obra informacja
dla pacjentów,
nie tylko chorych na wszelkiego
rodzaju nowotwory,
ale też osób, które
zauważyły u siebie
niepokojące objawy
i chciałyby je skonsultować z lekarzem
specjalistą.
Powiatowe Centrum
Zdrowia wystartowało
z ofertą na świadczenie usług medycznych dla leczących się na choroby nowotworowe. Udało się pozyskać
dotację, co umożliwi utworzenie przy szpitalu kolejnej
poradni, tym razem onkologicznej.
– Jak wszystko pójdzie zgodnie z planem, poradnia
rozpocznie pracę w połowie grudnia – zapowiada prezes
spółki. – Mamy nadzieję, że poradnia usprawni proces
leczenia chorych na nowotwory, jak również wzbogaci
ofertę profilaktyczną – dodaje Góralski. n
Lucyna Puzdrowska
Lucyna Puzdrowska
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
16
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
17
ków
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
18
Ta k b y ło
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Ta k b y ło
]]21.11
z Elbląga, od lat wspierający szkołę oraz radni
i urzędnicy gminy Sierakowice. Uczniowie pisali test wiedzy z historii
z okresu 1794 – 1935. Musieli też rozpoznać konkretne postacie oraz miejsca
z tego okresu, czy też wykonać makietę
wylosowanej wcześniej broni z czasów II
RP. Na pamiątkę „świątecznego dnia” goście
otrzymali pocztówki z licencjonowanej serii
z banknotem o nominale 5 milionów złotych
z marszałkiem Józefem Piłsudskim na awersie. Jak powiedział Witold Sildatk, dobrym
obyczajem byłoby coroczne wysyłanie takich
kartek swoim bliskim i znajomym.
Gala Zawodowego K-1
i MMA
W Kartuzach, w hali sportowej przy ul Piłsudskiego 10 odbędzie się Gala Zawodowego
K-1 i MMA . Będzie można zobaczyć12 emocjonujących pojedynków najlepszych zawodników z Polski. Głównym wydarzeniem
będzie walka o pas zawodowego mistrza
Polski w kickboxingu, w której zobaczymy
Mateusza Jereczka.
]]21.11
]]8.11
]]5.11
„Remusowy Krąg”
w Borzestowie
Gościem ostatniego spotkania „Remusowego Kręgu” był Ryszard Stoltman, prezes
oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego
w Szczecinie.
Remusowy Krąg to cykliczne spotkania
fanów literatury kaszubskiej organizowane
od 16 lat. Podczas spotkań członkowie czytają
najwybitniejsze dzieło literatury kaszubskiej,
czyli „Życie i przygody Remusa”. Czytaniom
fragmentów powieści towarzyszą wystąpienia zaproszonych gości.
Ryszard Stoltman opowiadał o spotkaniach ZKP w Szczecinie i kultywowaniu
kultury Kaszub. – Wielu Kaszubów uczestniczy w spotkaniach w Szczecinie. Myślę, że
każdy z nas ma misję do spełnienia. Czasami
z oddali można dostrzec to, co wartościowe
na miejscu – przekonywał Stoltman.
Remusowy Krąg spotyka się w każdy
pierwszy czwartek miesiąca, o godzinie
18.00 w Szkole Podstawowej w Borzestowie. Następne spotkanie odbędzie się
3 grudnia.
]]11.11
Święto Niepodległości
w Kartuzach
Delegacje poszczególnych instytucji złożyły
kwiaty pod pomnikiem Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. Uroczystość poprzedzona była mszą świętą w kartuskiej kolegiacie, której przewodniczył ks. Piotr Krupiński
w koncelebrze z ks. seniorem, Tadeuszem
Misiornym – wieloletnim kapelanem Wojska
Polskiego, Policji i Straży Pożarnej.
Drugą część obchodów uświetniły występy
młodzieży, która przedstawiła mieszkańcom
zarys historyczny sprzed 97 lat. W kościele
św. Kazimierza odbył się koncert „Polska
Wielkich Polaków”, w wykonaniu uczniów
i nauczycieli Państwowej Szkoły Muzycznej
im. Ignacego Paderewskiego w Kartuzach.
Podobne uroczystości odbyły się również
w Żukowie i Chwaszczynie, gdzie dokonano odsłonięcia odnowionego obelisku ku
pamięci mieszkańców Gromady Chwaszczyno, poległych i pomordowanych w okresie
II Wojny Światowej.
]]10.11
W Sierakowicach Święto
Niepodległości i święto
szkoły
W Sierakowicach gimnazjaliści połączyli
święto narodowe ze świętem szkoły, wszak
patron – Józef Piłsudski, zobowiązuje. Dyrektor Krzysztof Andryskowski włączył tego dnia
pierwszoklasistów do społeczności szkolnej
i oficjalnie pasował ich na uczniów.
Akt mianowania miał wyjątkowo doniosły
charakter – użyto w tym celu repliki szabli
oficerskiej z 1921 roku, dokładnie takiej
samej, jaką posiadał marszałek Piłsudski.
Głównym punktem święta był apel poległych,
przeprowadzony przez phm. Witolda Sildatka i podległą mu 10 SHD „Tajfuny”. Wśród
gości zebranych w hali sportowej, obecni
byli przedstawiciele Żandarmerii Wojskowej
Jubileusz chóru
„Harmonia”
Ich głosy rozbrzmiewają już od 1920
roku. W kościele WNMP w Żukowie, chór
„Harmonia” obchodził jubileusz 95-lecia
działalności.
Uroczystość rozpoczęła się od mszy świętej.
Podczas kazania ks. Ireneusz Bradtke podkreślił, że chór „Harmonia” działa na rzecz
jednoczenia obu parafii i wrósł już w historię
miasta. Przypomniał założycieli „Harmonii”: ks. proboszcza Franciszka Laffonta
i organistę Józefa Badziąga – dziadka aktualnego dyrygenta, Witolda Tredera. Dwoje
spośród członków „Harmonii” Małgorzata
Troka i Michał Stencel, wykonało debiutowe
utwory solowe. Niespodzianką był solowy
występ Pauliny Milczanowskiej, córki byłej
chórzystki Elżbiety Pobłockiej. Podniosłego
stylu dodał zespół instrumentalny. Na pianinie elektrycznym zagrała Alicja Miotk,
na skrzypcach Julia Ziętek i Piotr Kitowski,
na wiolonczeli Wioletta Jakimcio, na flecie
Anna Serkowska-Klawikowska.
Jubileusz poprowadziła Grażyna Jaworska. Podczas uroczystości uhonorowano
także zasłużonych chórzystów. W imieniu
Zarządu Głównego Polskiego Związku Chórów i Orkiestr odznaczenia wręczyła Janina
Kierszk, natomiast w imieniu oddziału
gdańskiego gratulacje złożyła jego prezes, Danuta Bałamucka. Po koncercie
posypały się życzenia kolejnych pięknych
jubileuszy.
19
Ta k b ę d z i e
Warsztaty „Puste Noce”
]]4.11
Niedługo ruszy budowa kartuskiego dworca
Jest „zielone światło” na dofinansowanie
kartuskiego dworca. Wynieść ma 63 procent kosztów inwestycji. Gotowy jest projekt
i pozwolenie na budowę. Lada dzień ogłoszony zostanie przetarg.
Przedwstępnie szacowane koszty to ponad
15 mln zł, choć dokładna kwota będzie znana
po przetargu.
Jak mówił na ostatniej sesji burmistrz Mieczysław Grzegorz Gołuński, obecny budynek
dworca zostanie zburzony, a na jego miejscu
powstanie nowy.
– Budynek jest w złym stanie technicznym,
tak stwierdzili fachowcy – mówi Gołuński.
– Byłoby bardzo ryzykowne i nieekonomiczne, podejmowanie prób o modernizację
tego obiektu. Zapadła decyzja o budowie
nowego, od podstaw.
W nowym budynku pierwsze dwie kondygnacje przeznaczone będą na usługi związane z komunikacją, zarówno kolejową, jak
i autobusową.
– Taki jest wymóg i warunek główny
uzyskania dofinansowania – wyjaśnia burmistrz. – Drugie piętro chcemy przeznaczyć
na działalność biblioteczną, tzn. czytelnię,
wypożyczalnię, czy jakąś salę wystawową.
Niestety, ta część inwestycji nie będzie podlegała dofinansowaniu, bo nie jest ściśle
związana z działalnością dworcową, ani
autobusową ani kolejową.
Burmistrz zapowiada, że mimo to, gmina
czyni starania o dofinansowanie „części
bibliotecznej” z innego źródła. Jest w tek
kwestii ostrożnym optymistą.
Podczas sesji radny Jacek Wesołowski
zapytał, czy w projekcie dworca uwzględniono również pomieszczenia na działalność
komercyjną. Chodzi o takie, które można by
wydzierżawić pod różne usługi, np. lokal
gastronomiczny, lodziarnię, punkt fryzjerski
czy inne.
Okazuje się, że takich pomieszczeń projekt
nie przewiduje.
W Wieżycy odbędą się warsztaty śpiewcze,
poświęcone tradycji Pustych Nocy i pieśniom
jej towarzyszącym. Organizatorem warsztatów jest Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie,
przy współpracy z Akademią Muzyczną
w Gdańsku.
– Niestety, ubiegając się o dofinansowanie, musieliśmy sprostać konkretnym
wymogom. Gdybyśmy chcieli umieścić
w projekcie pomieszczenia pod działalność komercyjną, o dofinansowaniu
musielibyśmy zapomnieć. Dofinansowanie obejmuje wyłącznie pomieszczenia
dworcowe służące ruchowi pasażerskiemu – wyjaśniał Gołuński.
Jak mówi burmistrz, na parterze znajdować się będzie jedno niewielkie pomieszczenie, które przeznaczyć można na
zaplecze kuchenne, czy związane z małą
gastronomią, ale jego działalność nie może
być oparta o czerpanie zysków.
Część dworca przeznaczona będzie m.in.
na poczekalnię, kasy biletowe, pomieszczenia dla matek z dziećmi. W pomieszczeniach piwnicznych znajdować się będą
m.in. stojaki na rowery.
Umowa o dofinansowanie nie została
jeszcze oficjalnie podpisana, ale kartuski projekt zyskał wymaganą akceptację i zapewnienie, że gmina dotacja
otrzyma.
Burmistrz podczas sesji nie zachęcał do
nadmiernego optymizmu w kwestii kwoty
dofinansowania. Był raczej ostrożny.
– Mam nadzieję, że fakt, iż teraz też
inne samorządy, np. Gdynia i Wejherowo,
ubiegają się o dofinansowanie, nie spowoduje zmniejszenia kwoty, którą nam
proponowano – dodaje burmistrz.
Włodarz gminy zapowiada też, że lada
dzień gmina będzie już mogła ogłosić
przetarg na wybudowanie dworca w Kartuzach. Wokół dworca powstanie też infrastruktura towarzysząca: parking, ścieżki
rowerowe, postój taksówek. Całość ma
tworzyć jeden z 21 węzłów komunikacyjnych Pomorskiej Kolei Metropolitalnej.
Szacowany koszt całej inwestycji to ponad
15 mln złotych. n
Dworzec w Kartuzach jest obecnie remontowany. Dlatego autor pomysłu, Paweł Lipkowski uważa, że to dobry moment, żeby zwrócić
uwagę na to, jak będą wyglądały tablice
informacyjne i ostrzegawcze. – Można wykorzystać fakt, że dworzec jest w fazie remontu.
Kiedy powstaną już zaplanowane tablice,
trudniej będzie je wymienić i jednocześnie
nie podnosić kosztów inwestycji. Kartuzy to
stolica Kaszub, więc nasz język ojczysty powinien być obecny w kartuskiej sferze publicznej. Może, gdyby ten projekt się udał, to, za
przykładem Kartuz, podobne inicjatywy miałyby większą szansę na realizację w innych
kaszubskich miastach – mówi Lipkowski.
Pomysł wspiera Kaszëbskô Jednota. – Nasz
sympatyk, Paweł Lipkowski, zgłosił się do nas
z prośbą o pomoc w tej inicjatywie – mówi
Gazecie Kartuskiej Karol Rhode, sekretarz
Kaszëbsczi Jednotë. – Od następnego roku
Kaszëbskô Jednota będzie wprowadzać
ją w życie. W kwestii tej dwujęzyczności
zgłosimy się do odpowiednich podmiotów,
aby załatwić wszystkie niezbędne formalności. Chcemy też rozpropagować sprawę
w mediach. Liczymy również na współpracę
innych kaszubskich organizacji. Będzie to
jeden z wiodących projektów naszego stowarzyszenia, ponieważ rok 2016 chcemy
poświęcić obecności kaszubszczyzny w życiu
publicznym – podkreśla Rhode.
Formalnych kroków związanych z projektem należy spodziewać się po nowym
roku. n
Lucyna Puzdrowska
Kamil Błaszkiewicz
]]2016
Kartuzy: Polsko-kaszubskie
nazewnictwo na dworcu
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
2 0
W y da r z e n i a
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
21
]]Sierakowice
Radni poznali tegoroczne inwestycje
– lada dzień światła na skrzyżowaniu
W gminie Sierakowice wieloletnią tradycją są coroczne sesje objazdowe. To okazja, by radni i pracownicy urzędu mogli
zobaczyć na co poszły pieniądze z budżetu gminy, jak funkcjonują zrealizowane inwestycje, na które z nich udało się
pozyskać dofinansowanie.
W
ubiegłym roku „objazdówki”
nie było z uwagi na kończącą
się kadencję i czas przedwyborczy, dlatego też w tym roku podczas objazdu radni zobaczyli również
inwestycje zrealizowane w końcówce
roku 2014.
Pierwszym przystankiem było
Paczewo. Tu można było zobaczyć
pełniący dwie funkcje zbiornik wodny.
Pierwsza, to funkcja przeciwpożarowa, druga – rekreaycjno-wypoczynkowa. Jego koszt wyniósł 320
tys. zł, z czego 193 tys. zł to dotacja
z programu „Ryby”, a 40 tys. zł pochodziło z programu Obszarów Wiejskich.
Gminę Sierakowice budowa stawu
kosztowała około 90 tys. zł.
Dodatkowo wokół stawu zamontowano barierki ochronne. Jak powiedział wójt Tadeusz Kobiela, było to
konieczne z uwagi na bezpieczeństwo
spacerowiczów i bawiących się dzieci.
Drugim przystankiem była tegoroczna „schetynówka”, czyli budowa
ulic osiedlowych w Sierakowicach.
W ramach projektu wybudowano
bądź zmodernizowano ulice: Piwną,
Mickiewicza, Źródlaną, Kościerską,
Pogodną, Jana Pawła II.
– Jest to inwestycja tworząca dziś
bardzo zwarty, piękny kompleks drogowy – mówił wójt, oprowadzając
„wycieczkę”. Koszt „schetynówki” to
ponad 6,9 mln zł, z czego dofinansowanie wyniosło 3 mln zł. Ponadto do
inwestycji dołożyło się Gminne Przedsiębiorstwo Wodno-Kanalizacyjne,
dofinansowując ją w kwocie ponad
320 tys. zł poprzez wykonanie kanalizacji na ul. Mickiewicza. Co istotne,
zwłaszcza dla kierujących – lada dzień
zostanie uruchomiona sygnalizacja
świetlna na skrzyżowaniu ul. Piwnej
z Kartuską.
Kolejnym zrealizowanym przedsięwzięciem jest rozbudowa budynku
szkoły podstawowej o piętro i przedszkola o adaptację pomieszczeń po
dawnej kuchni. Obie inwestycje mieli
okazję obejrzeć radni, właśnie podczas
„objazdówki”. Koszt rozbudowy szkoły
to ponad 1,3 mln zł, a przedszkola
– 295 tys. zł razem z wyposażeniem.
Kolejna inwestycja, to zbiornik
retencyjny, który powstał na ul. Gryfa
Pomorskiego. Pozwala zaopatrzyć
mieszkańców Sierakowic w wodę na
całą dobę, a w okresie poza letnim,
nawet na dłużej. Jest to inwestycja
zrealizowana przez Gminne Przedsiębiorstwo Wodno-Kanalizacyjne. Koszt
budowy wyniósł ponad 1,3 mln zł.
– Do zbiorników w najbliższych
dniach doprowadzana będzie magistrala wodociągowa z ujęcia Janowo
– zapowiada prezes, Tomasz Zdanowicz. – Dzięki temu będzie można
napełniać zbiorniki nocą, kiedy
energia elektryczna jest najtańsza.
W razie jakichkolwiek awarii i przerw
w dostawie prądu, będziemy zawsze
mieli zapas wody dla mieszkańców
Sierakowic.
Przy zbiornikach zainstalowany
będzie niebawem agregat prądotwórczy, który będzie napędzał pompy
podające wodę. Termin zakończenia całej inwestycji to końcówka
listopada.
O budowie sali gimnastycznej
w Lisich Jamach i rozbudowie Ośrodka
Rewitalizacyjnego w Szklanej, już
pisaliśmy. Do innych sierakowickich
inwestycji, które można było zobaczyć podczas sesji objazdowej, jeszcze
wrócimy. n
Lucyna Puzdrowska
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
22
W y wiad
Z Janem Kostuchem,
mieszkańcem Garcza,
rozmawiamy o jego
podróżniczej pasji. Kołami
swojego roweru dotknął już
prawie wszystkich krajów
Europy. Z wykształcenia jest
inżynierem elektrykiem.
Skończył Politechnikę
Gdańską. Prowadzi własną
działalność. Ma czworo dzieci
i dziesięcioro wnucząt.
w okolicach przystanku autobusowego. Z domu naprzeciwko wyleciała
kobieta, przynosząc mi dwie duże
zapiekanki, a chwilę później jej mąż
wodę i ogórki kiszone. Niemcy też
są serdeczni, ale cenią porządek. Jak
oparłem rower o budynek sklepu,
to zaraz mnie strofowali, że od tego
są stojaki na rowery. Nie zrozumiałem początkowo o co chodzi, więc
kobieta sama mi ten rower przestawiła. Podobnie jest z kierowcami. Za
granicą kierowcy jeżdżą zdecydowanie bezpieczniej i traktują rowerzystę
jak współuczestnika ruchu, nie jak
intruza.
?
Skąd wzięło się to zamiłowanie
do podróżowania rowerem?
– Wymusiło je życie, a raczej choroba. Osiem lat temu, gdy przeszedłem
operację kręgosłupa, usłyszałem od
lekarza, że powinienem popracować
nad wzmocnieniem mięśni. Uznałem,
cóż... dzieci są dorosłe, firma w ich
rękach jest bezpieczna, więc jeśli mam
zadbać o kondycję, a przy okazji zrobić
coś dla siebie, to lepszego momentu
już nie będzie. Poznałem Tadeusza
Gawlika z Lubania, który również
pasjonuje się turystyką rowerową
i zaczęliśmy wspólnie planować rowerową wyprawę na Litwę i Łotwę.
?
Podejrzewam, że Pana lekarz
miał raczej na myśli ćwiczenia
w domu bądź na siłowni, a nie
maraton rowerowy na Wschód.
Wiedział o tej wyprawie?
– Nie wiedział, ale te ćwiczenia o których pani wspomniała, również
wykonywałem. Nie dałoby się dobrze
przygotować do takiej wyprawy bez
wielomiesięcznych treningów, tym
bardziej, że moja kondycja po operacji
pozostawiała wiele do życzenia. Ćwiczyłem w domu, jeździłem na rowerze
stacjonarnym i odbywałem coraz dłuższe trasy na tradycyjnym. Powolutku,
z dnia na dzień odzyskiwałem formę
Dwa kółka
sposobem na życie
i przygotowywałem się do podróży. To
było siedem lat temu, miałem wówczas 55 lat.
?
Jesteśmy gościnni
dla swoich
bliskich, natomiast
do obcych czy
podróżników,
ludzie z innych
krajów są od nas
bardziej otwarci..
Jaka była ta pierwsza wyprawa?
– Do Wilna pojechaliśmy samochodem, a potem przesiedliśmy się na
rowery i ruszyliśmy w drogę, głównie
śladami wielkich Polaków i wydarzeń
historycznych. Było więc mickiewiczowskie Kowno, a przede wszystkim
punkty pielgrzymki Jana Pawła II
z 1993 roku. Dużym przeżyciem było
dla mnie przebywanie w pokoiku,
w którym nocował Papież. Średnio
dziennie przemierzaliśmy 120 km.
?
Wyczuwam, że nie tylko
poprawa kondycji, ale też
aspekty religijne odgrywały tu
rolę?
– Owszem, od tej pierwszej wyprawy
już wszystkie kolejne łączyłem z pielgrzymowaniem do wyjątkowych
miejsc, związanych z naszą religią.
Wiara zawsze stanowiła ważny
aspekt w życiu mojej rodziny, więc
nie mogło tego czynnika zabraknąć
podczas zwiedzania świata. Druga
wyprawa, rok później, to była Ukraina.
Tu naszym kluczem była Trylogia.
Przed wyjazdem ponownie przeczytałem dzieło Sienkiewicza, żeby mieć
możliwość porównania miejsc znanych z książki z tymi rzeczywistymi,
dzisiejszymi.
?
Zawsze łączy Pan zwiedzanie z historycznymi
wydarzeniami?
– Jest to jakiś sposób, klucz, ułatwiający podróżowanie. Dla mnie ważne
jest to, żeby z takiej wyprawy jak najwięcej wynieść dla siebie. Co istotne,
podróżując rowerem, możemy dotrzeć
tam, gdzie samochodem byłoby to
niemożliwe. Mam możliwość zbadania danego wydarzenia niejako od
kuchni, wjechania w każdy zaułek,
dotknięcia każdego miejsca.
?
Powie Pan coś więcej na ten
temat?
– Na przykład miałem takie zdarzenie we Włoszech, że wyprzedzający
samochód zahaczył o mój rower
i ściął gumowe uchwyty na kierownicy. Miałem wyjątkowe szczęście, bo
gdybym kilka sekund wcześniej nie
zdjął z uchwytów dłoni, to pewnie dziś
jednej bym nie miał. Ten kierowca był
przerażony, wysiadł, oferował pomoc.
?
Trzecia wyprawa przebiegała
wzdłuż Dunaju, czyli zaczęliście
od Wiednia?
– Dokładnie tak, a potem udaliśmy się
przez Węgry na Chorwację i następnie
do Belgradu. Jugosławia powitała nas
zniszczonymi po wojnie krajobrazami,
ale z ludźmi o otwartych sercach.
Wiele osób proponowało nam gościnę, nocleg, coś do picia, czy jedzenia.
Takich osób spotykałem podczas tej
i innych wypraw, bardzo wiele.
?
Gościnność w tych krajach
różni się od naszej, polskiej?
– Nawiązuje pani do słynnej polskiej
gościnności? To już chyba trochę nieadekwatne powiedzenie. Jesteśmy gościnni dla swoich bliskich, znajomych,
natomiast jeśli chodzi o stosunek do
obcych, pielgrzymów, czy podróżników, to ludzie z innych krajów są od
nas bardziej otwarci, szczególnie ci
zza wschodniej granicy. Doświadczyłem takich okruchów serdeczności
w różnych miejscach. Pamiętam jak
w Serbii strasznie lało. Przycupnąłem
sobie pod daszkiem, wyjąłem kanapkę
i czekałem. Przechodzący Serb popatrzył na mnie, poszedł 100 metrów
w ulewie do sklepu, przyniósł piwo,
ciastka i zafundował mi ucztę. Podczas
pobytu w Albanii zrobiłem postój
Podobną historię miałem w Polsce,
z tą różnicą, że tu kierowca nawet
się nie zatrzymał.
?
Kolejna wyprawa była już
samodzielna?
– Tak, trochę wymuszona, ponieważ
kolega się rozchorował, a mnie żal
było długich przygotowań, załatwiania wizy, ubezpieczeń itp. Jadąc
samotnie na Białoruś, granicę przekroczyłem już na rowerze, w Puszczy
Białowieskiej. Przez to przejście graniczne przepuszczani są wyłącznie
piesi i rowerzyści.
?
O czym się myśli, pedałując tak
samotnie długie godziny?
– Jest to czas całkowitego oderwania
się od życia codziennego. Człowiek
skupia się na tym co widzi, jest we
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
własnym, oderwanym od dotychczasowych realiów świecie. Więcej
stresów przeżywali wówczas moi
bliscy, żona i dzieci. Nie wyłączyłem
w telefonie trybu samolotowego i nie
było ze mną łączności. Przeżywali
w domu istną gehennę, nie wiedząc
czy żyję, gdzie jestem i co się ze mną
dzieje. Próbowali mnie odszukać
przez konsulat, ale na szczęście po
kilku dniach zorientowałem się, że
nie mam łączności z domem i spostrzegłem błąd w ustawieniach telefonu. Kolejna wyprawa przebiegała
szlakiem św. Jakuba, przez Lourdes
do Andory oraz do grobu św. Brygidy w Vadstena. Przejechałem wtedy
m.in. przez Niemcy, Holandię, Belgię,
Francję. Jeszcze później zaczęło się
pielgrzymowanie do Włoch, w tym
na kanonizację Jana Pawła II.
?
Kontynuował Pan tę podróż
samotnie, dlaczego?
– Po kanonizacji postanowiłem udać
się na wyprawę przez Bałkany. Po
uroczystościach pojechaliśmy z kolegami dalej na południe, do Monte
Sant Angelo, miejsca, gdzie objawił
się Archanioł. Wyczekiwałem jakiegoś znaku przestrzegającego mnie
przed planowanym przedsięwzięciem, ale nic takiego nie nastąpiło,
więc wsiadłem na rower i pojechałem dalej. Przejechałem samotnie
przez wiele krajów, w tym Grecję,
Macedonię, Węgry, Słowację. W Grecji
widoczny jest kryzys, który dotknął
ten kraj. Wioski są biedniejsze od
polskich. Stoi dużo opuszczonych
rozpadających się domostw, są też
niedokończone budowle, a przy nich
zepsute maszyny budowlane. To tam
normalny obrazek.
?
Która z tych podróży była
najtrudniejsza?
– Chyba ostatnia, do Santiago de
Compostela. Była trudna, chociażby
z uwagi na dystans, który przemierzyłem rowerem, bo aż 10 tys. kilometrów
przez kraje południowej Europy. To
było wyzwanie, ale się udało. Planuję
już kolejną, wszystko wskazuje na to,
że jeszcze dłuższą.
?
Ile krajów dotknął Pan stopami,
choć należałoby raczej powiedzieć, kołami roweru?
– W Europie wszystkie, poza niektórymi północnymi, jak Norwegia czy
Islandia.
?
Powiedział Pan, że łączy
często podróżowanie z pielgrzymowaniem do miejsc kultu
23
religijnego. Które dostarczyło
Panu najwięcej przeżyć?
– Jeśli chodzi o miejsca związane z kultem maryjnym, to pewnie panią zaskoczę, ale Częstochowa. Moim zdaniem
inne miejsca, jak Fatima, czy Lourdes,
zostały już trochę skomercjalizowane,
a szkoda. Nasza Częstochowa wciąż
się temu nie poddaje, tu wciąż najważniejszy jest aspekt duchowy i oby tak
pozostało. A może czuję tak dlatego,
że jestem Polakiem...?
?
Bagaż na taką wyprawę pewnie
musi być lekki?
– To podstawa. Jadać staram się po
drodze, więc zabieram tylko żelazną
rezerwę, zazwyczaj namiot, śpiwór,
apteczkę, mały zapas wody, jakąś przekąskę i coś słodkiego. Robiąc dziennie 150 km, waga bagażu, zwłaszcza
w krajach górzystych, jest bardzo
ważna. Nie zabieram też wielu ubrań.
Staram się zawsze być w moim „uniformie” z orzełkiem, więc z daleka
widać, że jestem z Polski. Piorę go
codziennie, zakładam i tak przez całą
podróż.
?
Od kilku lat w październiku
bierze Pan też udział w sztafecie rowerowej z okazji Tygodnia
Papieskiego.
– Takich krajowych wypraw to mam
na koncie ogromną ilość, ale owszem,
zawsze w październiku przemierzamy
trasę do Wadowic. Wspólnie z kolegą,
jako jedyni pokonaliśmy wszystkie
etapy, około 750 km w ciągu 3 dni.
A w Wadowicach wiadomo, ważnym
punktem programu są papieskie kremówki (śmiech).
?
Gdzie czuł Pan najbardziej,
że podąża śladami Papieża?
– Na przykład na Litwie, na Górze
Krzyży, czy właśnie w tym pokoju
w którym spał. Poza tym są takie
miejsca w Castel Gandolfo we Włoszech, gdzie latem wypoczywał. Są tam
ścieżki, którymi spacerował, dziś trochę zaniedbane, miejscami zarośnięte.
To właśnie tam rozłożyłem namiot
i nocowałem. W Polsce oczywiście
dużo jest miejsc związanych z Papieżem, ale są bardzo nagłośnione.
?
Nudzi się Pan teraz, przebywając w domu?
– Ależ skąd! To jest czas na odrobienie zaległości w firmie i na
rodzinę, w końcu mam dziesięcioro
wnucząt!
Dziękuje Panu za rozmowę. n
Rozmawiała Lucyna Puzdrowska
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
24
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
25
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
26
kroniki
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Sport
W sobotni ranek, 7 listopada, wybuchł
pożar na poddaszu budynku mieszkalnego
w Starej Hucie.
Jedna osoba została poszkodowana. Poparzonemu mężczyźnie pomocy udzielili strażacy, a następnie został karetką odwieziony
do szpitala.
Częściowo spalił się dach i meble znajdujące się na poddaszu. Udało się uratować
przed żywiołem dolne kondygnacje budynku.
W akcji brało udział pięć zastępów strażaków
i pięć samochodów bojowych. Przyczyną
pożaru było najprawdopodobniej zwarcie
w głównym przewodzie kominowym.
Tego samego dnia paliła się też kotłownia
w Smętowie Chmieleńskim, a jakiś czas później na ulicy Prokowskiej w Kartuzach.
Jak mówi Edmund Kwidziński, komendant powiatowy PSP w Kartuzach, główną
przyczyną pożarów w ostatnim czasie jest
zaleganie sadzy w kominach.
– Należy koniecznie odnowić znajomość
z kominiarzem – apeluje komendant.
– Wyczyszczenie przewodów kominowych
przed sezonem grzewczym powinno być dla
użytkowników tak samo ważne, jak zakup
opału. Niestety, o tym drugim często się
zapomina i potem na efekty nie trzeba długo
czekać – przestrzega Kwidziński.
Zdaniem komendanta dwóch ostatnich
pożarów, w Smętowie i Kartuzach, można
było uniknąć.
]]Strzelanina na „Manhattanie”
6 listopada o godz. 5.30 na terenie Centrum Handlowego Manhattan w Kartuzach, dwóch młodych mężczyzn
usiłowało włamać się do salonu gier.
Policja była zmuszona oddać strzały.
Policjanci złapali obu sprawców na tzw. gorącym uczynku. Podczas zatrzymania jeden
z mężczyzn zaatakował funkcjonariuszy
łomem, w związku z czym jeden z policjantów użył broni i ranił napastnika w nogi.
Postrzelony mężczyzna został przewieziony do szpitala, jednak, jak powiedział
Fot. OSP Miechucino
Fot. © macor | Depositphotos.com
]]Paliło się w Starej Hucie
nam lekarz SOR-u, Piotr Kołodziej, jego
stan jest stabilny i jego życiu nie zagraża
niebezpieczeństwo. Na miejscu trwają
czynności dochodzeniowo-śledcze.
– Po sprawdzeniu monitoringu pracownik zadzwonił na policję, która przyjechała
na miejsce w jakieś trzy minuty. Udało się
złapać sprawców na gorącym uczynku.
Okazuje się, że policjanci potrafią przeprowadzić szybką interwencję – dowiadujemy
się od mężczyzny na miejscu zdarzenia.
Pracownicy pobliskich lokali informują, że
nie była to pierwsza akcja włamywaczy.
– Grupa działała już w powiecie, obrabiali
punkty w Kartuzach i Sierakowicach, dobrze
że w końcu wpadli – mówi jeden z nich.
]]Zerwane dachy, przewrócone
drzewa – efekt niedzielnej wichury
Niedzielna wichura (8 listopada) dała się
porządnie we znaki mieszkańcom powiatu
kartuskiego. Strażacy interweniowali 39 razy,
z czego pięć razy wyjeżdżali do uszkodzonych
dachów. Pozostałe interwencje dotyczyły
powalonych drzew i zwisających nad drogami i budynkami mieszkalnymi konarów.
Zawodowcy i druhowie usuwali też skutki
zalanej drogi w Lniskach. W wielu wsiach
na terenie powiatu uszkodzone kable spowodowały przerwy w dostawie prądu.
Z uszkodzonymi dachami strażacy walczyli na dwóch budynkach mieszkalnych
i jednym gospodarczym w Kartuzach oraz
Fot. © trancedrumer | Depositphotos.com
Fot. © fouroaks | Depositphotos.com
Policjanci, strażacy interweniowali
w Leźnie i Niestępowie. Powalone drzewa
na drogach, zwisające konary, najszybciej
mogą doprowadzić do tragedii. Na szczęście
w Kartuskiem nikt nie ucierpiał. Na krajowej „20” ruch blokowało jedno powalone
drzewo, na drogach wojewódzkich – 7, na
powiatowych 6 i na gminnych 14. Powalone
drzewa można było spotkać m.in. w Ręboszewie, Gowidlinie, Przewozie, Kameli, czy
w Pomieczynie. Zwisające konary nad drogami i budynkami mieszkalnymi, zwisające
kable, które zagrażały bezpieczeństwu kierujących pojazdami i mieszkańców budynków,
strażacy usuwali w wielu miejscach naszego
powiatu, m.in. w Szymbarku. Efekt wichury
połączonej z opadami deszczu, to też zalane
drogi. Najwięcej roboty strażacy mieli z usuwaniem wody w Lniskach.
Z 39 interwencji najczęściej wyjeżdżali
w gminach Kartuzy i Żukowo – po 10.
W pozostałych gminach interweniowali:
w gminie Chmielno – 2 razy, Przodkowo – 4,
Sierakowice – 3, Somonino – 3, Stężyca – 5,
Sulęczyno – 2.
W akcjach ratowniczych brało udział
18 strażaków zawodowych i 35 zastępów
ochotniczych straży pożarnych, razem
228 strażaków.
Jak mówi komendant powiatowy PSP
w Kartuzach, Edmund Kwidziński, najtrudniejsza sytuacja miała miejsce w pobliżu
parku im. Danuty Siedzikówny, przy ul. Ceynowy w Kartuzach.
– Powalone drzewo uszkodziło dwa samochody i dwa pomieszczenia garażowe – mówi
komendant.
Bilans tegorocznych strażackich interwencji jest dodatni, przekroczył już ponad
2 tysiące zdarzeń.
– To ponad sto więcej, niż w tym samym
czasie ubiegłego roku – mówi Edmund
Kwidziński.
Przerwy w dostawie prądu są stopniowo
przez pracowników Energii eliminowane. Do
wieczora w większości okien na wioskach
powinno już się świecić. n
Lucyna Puzdrowska
Foto: KP PSP Kartuzygh, OSP Miechucino
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
27
„Zapasy sportem wszystkich dzieci”
Międzynarodowy Turniej
– Liga Bałtycka Młodzików
Olbrzymie emocje towarzyszyły
wszystkim uczestnikom finału II edycji
programu – Zapasy Sportem Wszystkich Dzieci, który 6 listopada odbył
się w Warszawie. O miano najlepszej
szkoły podstawowej w Polsce rywalizowało 16 placówek z całego kraju.
W tegorocznej edycji programu Polskiego Związku Zapaśniczego i Ministerstwa Sportu i Turystyki wzięło
udział blisko tysiąc uczniów z 65
szkół z całego kraju. Uczestnicy finału
rywalizowali między innymi w takich
konkurencjach jak przeciąganie liny,
walka o piłkę, mini sumo, bieg z piłką
lekarską, wyścigi z przewrotami czy
walka o szarfę.
Program był realizowany przez
dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 2
w Kartuzach, które wygrywając eliminacje wojewódzkie zakwalifikowały się do finału ogólnopolskiego.
W reprezentacji „Dwójki” startowali:
Jakub Myszk, Paulina Myszk, Halina
Kowalewska, Agnieszka Fierka,
Klaudia Merchel, Wiktoria Formela,
Patrycja Niklas, Paweł Janzen, Filip
Andraka, Paweł Kwidziński, Kacper
Adamczyk, Piotr Szwabe.
„Dwójka” zakończyła rywalizację
w pierwszej ósemce.
Dodatkową atrakcją były zajęcia z legendami polskich zapasów:
Andrzejem Wrońskim, Józefem Traczem, Jackiem Fafińskim, Markiem
W dniach 7–8 listopada w Gdańsku odbył
się Międzynarodowy Turniej Liga Bałtycka
Młodzików w zapasach w stylu klasycznym.
Wystartowało 86 zawodników z 12 klubów.
Bardzo dobrze spisali się młodzi zapaśnicy z
naszego powiatu.
Zawodnicy GKS Cartusia i Morena Wega
Żukowo w swoich kategoriach wagowych zajęli
wysokie miejsca:
\\ 32 kg: 3. Nikodem Cyrocki
\\ 35 kg: 1. Natan Wolski
\\ 42 kg: 1. Mateusz Hirsz, 5. Konrad Cudnik
\\ 47 kg: 3. Andrzej Drewa, 8. Dawid Sawicki.
11. Juliusz Litwin. 12. Remigiusz Cyrocki
\\ 53 kg: 1. Grzegorz Kunkel,
2. Oliwier Godziński
\\ 59 kg: 5. Michał Ducher, 8. Alex Jahn,
9. Dawid Szynszecki, 11. Natan Brzozowski
\\ 66 kg: 5. Nikodem Sawicki. n
Garmulewiczem. Odbyło się też spotkanie z piosenkarzem, mającym za
sobą starty w zapasach, Rafałem Brzozowskim, a także zwiedzanie Muzeum
Sportu i Turystyki w siedzibie Polskiego Komitetu Olimpijskiego. n
Lucyna Puzdrowska
Lucyna Puzdrowska
Jakub Skierka z kolejnym
Grand Prix Pucharu Polski
Kartuski pływak i reprezentant kadry narodowej juniorów, Jakub Skierka, przyzwyczaił
nas już do regularnych, cotygodniowych
startów w krajowych i zagranicznych imprezach pływackich.
Tym razem Jakub startował na drugich
z cyklu Grand Prix Pucharu Polski – zmaganiach pływaków krajowej czołówki. Do Łodzi
przyjechało 322 zawodników z 76 krajowych
klubów pływackich.
Wyniki startów Kuby:
\\ 200 m stylem grzbietowym: 1. junior,
2. senior
\\ 100 m stylem grzbietowym: 2. junior,
3. senior
\\ 50 m stylem grzbietowym: 2. junior,
4. senior
Przed Jakubem teraz sześć tygodni bezpośredniego przygotowania do startu w grudniowych Mistrzostwach Polski Seniorów.
Lucyna Puzdrowska
Ogólnopolski Turniej
o Błękitną Wstęgę Bałtyku
W dniach 6–7 listopada w Gdańsku odbył
się Ogólnopolski Turniej O Błękitną Wstęgę
Bałtyku – mini zapasy kadetów. Wystartowało
66 zawodników z 12 klubów.
W punktacji drużynowej GKS Cartusia zajęła
drugie miejsce, a Morena Wega Żukowo miejsce piąte.
Wyniki:
\\ Kategoria 22 kg: 1. Paweł Leik
\\ Kategoria 24 kg: 2. Oskar Leonarczyk
\\ Kategoria 27 kg: 1. Karol Niklas Karol,
2. Tomasz Hoduń. 4. Tyberiusz Cieman
\\ Kategoria 28 kg: 2. Igor Dąbrowski, 3. Filip
Regliński, 4. Bartłomiej Skierka, 5. Jakub
Halman
\\ Kategoria 30 kg: 3. Michał Słupecki
\\ Kategoria 33 kg: 1. Adrian Żynda, 3. Kamil Leik
\\ Kategoria 36 kg: 3. Noe Wolski
\\ Kategoria 40 kg: 1. Beniamin Kreft. 4. Jakub
Chlebowicz
\\ Kategoria 46 kg: 4. Oliwier Bielawa
\\ Kategoria 53 kg: 1. Eryk Stromski
\\ Kategoria 63 kg: 1. Przemysław Benka
Dziewczyny:
Kategoria 54 kg: 4. Julia Kuźmitowit. n
Lucyna Puzdrowska
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
2 8
nasze K aszuby
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Stolica Kaszub w Kartuzach, czy w Gdańsku?
Jakie miasto jest w końcu tą stolicą Kaszub? – pytają co roku turyści odwiedzający
Kartuzy, gdy słyszą, gdy do takowej właśnie przybyli. To pytanie pada zarówno od
przyjezdnych z innych regionów Polski, jak i samych mieszkańców Trójmiasta, którzy
na obrzeżach Gdańska często widzą tablice informujące o tym, że witani są właśnie
w stolicy Kaszub. Czyli Gdańsk, czy Kartuzy? A może Kościerzyna, bądź Wejherowo?
N
ie powiem co mnie trafia, gdy
na wjeździe do Gdańska wita
mnie tablica z informacją, że
wita mnie stolica Kaszub! – mówi oburzona czytelniczka Gazety. – Przecież
od dawien dawna wiadomo, że stolicą
były, są i będą zawsze, Kartuzy.
Inna czytelniczka, pracująca na
co dzień w Gdańsku, nie ukrywa, że
często w pracy czuje się skrępowana,
bo wielu gdańszczan wypowiada się
lekceważąco o kaszubskim języku,
zwyczajach, a nawet o kierowcach,
którzy ich zdaniem po trójmieście
nie umieją jeździć i są „zakałą”
dróg.
– Kto dał im prawo do miana „stolicy
Kaszub”? Przecież ludzie w Gdańsku śmieją się z Kaszubów! – mówi
czytelniczka.
Dyskusje na ten temat trwają od
dawna, choć dyskutują głównie
kaszubscy działacze, mniej sami
mieszkańcy. I nie wiadomo, czy przyczyną jest nikłe zainteresowanie samą
kwestią stolicy Kaszub, czy też znudziło im się wysłuchiwanie coraz to
nowszych argumentów przekonujących do innej siedziby stolicy.
Nowy prezes Towarzystwa Miłośników Kartuz, Tadeusz Moryń, nie
ma absolutnie żadnych wątpliwości
w tym temacie.
– Stolica jest tylko jedna i jest
nią miasto Kartuzy – mówi prezes.
Stolica jest tylko
jedna i jest nią
miasto Kartuzy!
– Nie każde miasto może sobie opatentować miano „stolica Kaszub”.
Kartuzy mogły, ponieważ tą stolica
są. Już przecież od lat uczymy się
i naszych potomnych kaszubskiego
abecadła, które dostępne jest m.in.
w Muzeum Kaszubskim, gdzie wyraźnie jest powiedziane: „To je krótczi,
to je dłudzi, to kaszebsko stolica...”.
Ponadto miasto posiada dokument
potwierdzający opatentowanie tej
nazwy, więc dziwię się dlaczego na
znakach, tablicach informacyjnych
Kartuzy pomijane
są nawet
na mapach
prognoz pogody
województwa
pomorskiego
i w folderach, ta informacja nie jest
zamieszczana – dodaje Moryń.
Prezes TMK zwrócił się też do
Telewizji Polskiej, by w prognozach
pogody emitowanych na TVP Gdańsk,
na mapie umieszczano Kartuzy. Dotąd
widniała tam tylko Kościerzyna, a ta
zdaniem Morynia ma prawo wyłącznie do miana „Serca Kaszub”, na
pewno nie stolicy.
– Nie wiem, czy opatentowali to
swoje „Serce Kaszub”, ale to już nie
nasz problem – mówi Moryń. – My
mamy patent na stolicę i powinna ta
nazwa być używana w celach promocyjnych i marketingowych. Nie może
też być tak, że na mapie pogody pomija
się stolicę regionu, to tak jakby dać
mapę Polski bez Warszawy – dodaje
prezes TMK.
A więc wiemy już więcej: Gdańsk
wita tablicami „stolica Kaszub”, a Kartuzy mają dokument potwierdzający
patent na nazwę „stolica Kaszub”.
Wiemy więcej, czy tak naprawdę...
jeszcze mniej?
Na pewno ten temat będzie się często pojawiał podczas różnych spotkań
i sesji kartuskich samorządowców. n
Lucyna Puzdrowska
Historia
Z dziejów TOW
„Gryf Pomorski” (cz. 2)
Akt sprawiedliwości, czy...
niesprawiedliwości
Zdarzyło się to pod koniec czerwca
lub na początku lipca 1943 r. W schronie koło leśniczówki Dywan, położonej
między Sominami a Kaliszem w powiecie kościerskim, zastrzelony został,
były już komendant Tajnej Organizacji
Wojskowej „Gryf Pomorski” (odwołany w lutym 1943 r), por. rez. Józef
Gierszewski ps. „Ryś”.
Czy śmierć popularnego wśród
„gryfowców” dowódcy była aktem
podziemnej sprawiedliwości, czy
raczej skrajnej niesprawiedliwości,
mimo że, jak wszystko na to wskazuje,
egzekucję poprzedził wyrok sądu specjalnego organizacji. Jednak ten sąd
nie miał „umocowania” prawnego,
jako że „GP” nie należał do struktur
Polskiego Państwa Podziemnego.
Okoliczności tragicznych wydarzeń
w schronie przedstawiłem w numerze Gazety Kartuskiej z 4 listopada,
przywołując ustalenia prof. Gąsiorowskiego, zawarte w monografii
„Tajna Organizacja Wojskowa Gryf
Pomorski” z 2010 r.
Można by na tym zakończyć, gdyby
nie to, że...
Historia ciągle żywa
Śmierć por. J. Gierszewskego nie
tylko podzieliła członków TOW „Gryf
Pomorski” w roku 1943, ale dzieli też
kombatantów 70 lat po wojnie.
W pierwszej dekadzie XXI wieku
rozgorzał znowu spór wokół postaci
prezesa Rady Naczelnej „Gryfa” Józefa
Dambka i komendanta organizacji
Józefa Gierszewskiego.
Palił w tym „kotle historii” i mieszał Zespół do Spraw Upamiętnienia
Etosu Tajnej Organizacji Wojskowej
„Gryf Pomorski”, któremu przewodzi
ichtiolog z wykształcenia, Stanisław
Uciński.
Zespół nie tyle dbał o etos „Gryfa”,
ile o etos J. Dambka., który jawi się jako
postać heroiczna i „nieskalana”.
Polskojęzyczna grupa
gestapo / UB?
W 2010 r. Zespół ds. Upamiętnienia Etosu... opublikował zbiór tekstów pt. „Zbrodnie polskojęzycznej
grupy gestapo przemianowanej po
1945 r. na UB w okresie okupacji
niemieckiej i sowieckiej w Polsce”,
sygnowany nazwiskiem Stefana Dargacza. Co znajduje się pod atrakcyjną
okładką? Są tam rozmaite wynurzenia, faksymile dokumentów, przedruki z gazet, oświadczenia, nawet
poezje. Nie ma w tym zbiorze myśli
przewodniej, chyba że za taką uznamy
zamiar odsądzenia od czci i wiary
osób uznanych przez „etosowców”
za niegodne.
Zespół ds. Etosu... stworzył nowe
pojęcie historyczne: „polskojęzyczna
grupa gestapo”.
Zacytujmy tylko mały fragment:
„...takie osoby jak Andrzej Gąsiorowski, Bogdan Chrzanowski, Krzysztof
Steyer, Józef Borzyszkowski, Grzegorz
Górski, Mirosław Golon organizują
konferencję w Gdańsku 12 maja
2000 r. pt. Losy Tajnej Organizacji
Wojskowej „Gryf Pomorski”– przesyłają referaty z rozpaczliwą obroną
polskojęzycznej grupy m. in. Aleksandra Arendta, Jana Szalewskiego,
Jana Biangi, Józefa Gierszewskiego
„Ryś”, Haliny Kurowskiej L. Miotka
oraz innych” Do takiego poglądu
przyznają się „żołnierze” Gryfa ze
sztabów dowódczych J. Dambka
i A. Westphala.
W zaprezentowanej opinii, wymienieni naukowcy, w tym profesorowie
manipulują historią, pracownicy IPN
też, a pomorscy konspiratorzy, w tym
J. Gierszewski są gestapowcami.
Ale się porobiło... w głowach autorów anonimowego tekstu w wyżej
wymienionej publikacji. Oceniają
niezawodnie według zasady: „kto
nie z nami, ten przeciw nam.
Profesorowie nie piszą historii
w duchu pożądanym przez „etosowców”, a gdański IPN, o zgrozo”,
wykrył że wiele oświadczeń Zespołu
ds. Upamiętnienia Etosu TOW „GP”
było sfałszowanych – treść nie była
zgodna z zeznaniami osób, wskazanych jako ich autorzy.
Dla porządku zauważmy, że wśród
wymienionych , oczywistym zdrajcą
był tylko Jan Bianga. Pozostałych, bez
dania racji, stawiają na równi z gestapowcem Janem Kaszubowskim.
Historia dostała czkawki
Są jeszcze bardziej „smakowite
kąski w przywoływanym „zbiorze
rewelacji” ale tych oszczędzimy
czytelnikom.
W obronie J. Gierszewskiego
Jeszcze w okresie okupacji we
współpracę J. Gierszewskiego nie wierzył pierwszy prezes TOW „GP ks. Józef
Wrycza. Wszak „Ryś” znał miejsce
pobytu „Rawicza” (czyli ks. Wryczy),
a ten był bezpieczny w swym ukryciu.
Ks. Wryczy powiedziano, „że miał
on zdradzić okolice Gostomka”. Miał
rzekomo spowodować aresztowania
w tym rejonie. Historycy ustalili, że
aresztowania z początków maja 1943
r. objęły niemal całe Pomorze i zamykały śledztwo rozpoczęte latem 1942 r.
W rozpętanej burzy, w obronie
J. Gierszewskiego głos zabrali kombatanci Armii Krajowej.
W liście do premiera Donalda Tuska
piszą m. in. Józef Dambek powinien
być zapamiętany w historii Polski
Podziemnej jako morderca porucznika Józefa Gierszewskiego.
W dwutygodniku katolickim
„W Rodzinie”, wydawanym w Chojnicach, w 2007 r. nazwano J. Gierszewskiego zdrajcą. Wśród tych,
którzy zareagowali, był prof. Józef
Borzyszkowski i redaktor naczelny
„Pomeranii” Cezary Obracht-Prądzyński. Bronili dobrego imienia „Rysia”
– por. Gierszewskiego. „Kto wystąpi
w imieniu prof. Stanislawa Gierszewskiego, naszego Mistrza, który całe
życie w PRL żył z piętnem dziecka
ojca zamordowanego skrytobójczo
i który całe życie walczył przywrócenie mu dobrego imienia. My w każdym razie o to dobre imię się upominamy” – napisali między innymi. n
Ryszard Leszkowski
Ryszard Leszkowski
jest historykiem, nauczycielem
w I LO w Kartuzach. W latach
1994–2015 był redaktorem naczelnym
Gazety Kartuskiej.
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl
30
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
Gazeta Kartuska, nr 34 (1272) 18 listopada 2015, www.gazetakartuska.pl
31
Odwiedź nas w internecie: www.gazetakartuska.pl

Podobne dokumenty