Ewolucja stawonogów - Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony

Komentarze

Transkrypt

Ewolucja stawonogów - Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony
Dziesięcionogi (Decapoda) są jednym z najbardziej zróżnicowanych rzędów skorupiaków. Nazwa „dziesięcionogi”
pochodzi od pięciu par odnóży krocznych, czasem przystosowanych do pływania. Z przodu tułowia znajdują się
jeszcze trzy pary odnóży, tzw. szczękonóża, których zadaniem jest chwytanie pokarmu.
Dzielą się na długoodwłokowe (raki, krewetki, homary),
krótkoodwłokowe (kraby właściwe) i miękkoodwłokowe
(pustelniki).
Pierwsze dziesięcionogi znane są od późnego dewonu. Były
one już wtedy bardzo ewolucyjnie zaawansowane. Żyły
w płytkich środowiskach przybrzeżnych, należały do długoodwłokowych (Macrura), przypominały homary. Prawdopodobnie Anomura – kraby pustelniki wyodrębniły się
w triasie. Najpóźniej, bo na wczesną jurę przypada powstanie krabów właściwych (Brachyura).
Organizatorzy:
Muzeum Przyrodnicze
Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Stomatopoda
fot. Andrzej Palaczyk
przy współpracy:
Wydziału II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Chasmocarcinus
cylindricus
Ewolucja stawonogów
(Arthropoda)
cz. 1 – początek ewolucji
Komitetu Zoologii PAN
w Warszawie
fot. Andrzej Palaczyk
oraz:
Arboretum i Zakładu Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Dardanus megistos
Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii,
Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH
w Krakowie
fot. Andrzej Palaczyk
Instytucje finansujące:
Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Wydział II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Birgus latro
fot. Andrzej Palaczyk
Arboretum i Zakład Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Carpilius convexus
fot. Andrzej Palaczyk
Kraby są najliczniejszą (ok. 6780 gatunków) grupą dziesięcionogów, u której pierwsza para odnóży krocznych
przekształciła się w szczypce. Wielkość ich ciała jest bardzo
zróżnicowana, o rozpiętości odnóży od kilku milimetrów
do prawie 4 m. Są wszystkożerne. Do krabów zalicza się
około 70 rodzin, co stanowi połowę liczby rodzin wszystkich dziesięcionogów.
Większość gatunków krabów żyje w ciepłych morzach,
nieliczne zasiedliły wody słodkie i zimne morza, natomiast
w tropikach wiele gatunków żyje w wilgotnych środowiskach lądowych, wracając do morza tylko na okres
rozrodu.
Drotops megalomanicus
fot. Andrzej Palaczyk
Kontakt:
Muzeum Przyrodnicze ISiEZ PAN Kraków
tel. 12 422 59 59
e-mail: [email protected]
www.wystawyprzyrodnicze.pl
Bolestraszyce
tel./fax 16 671 64 25
e-mail: [email protected]
Gołuchów
tel. 62 761 50 45, 62 761 50 46
e-mail: [email protected]
Miejsca i terminy wystaw:
Muzeum Geologiczne AGH Kraków:
styczeń – kwiecień 2011 r.
Arboretum i Zakład Fizjografii Bolestraszyce:
maj – wrzesień 2011 r.
Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie:
październik 2011 r. – marzec 2012 r.
Stawonogi (Arthropoda) są najliczniejszym typem zwierząt
na świecie. Dotychczas opisano ok. 1 500 000 gatunków
lecz ich liczbę ocenia się na 10–15 000 000 gatunków.
Kambryjska eksplozja życia
Koniec prekambru (ok. 542 mln lat temu) zaznaczył się
ogromnym wymieraniem fauny ediakarskiej, z której jedynie nieliczne gatunki przetrwały wzrost tlenu w atmosferze
Ziemi.
Początek kambru, nowej ery w historii Ziemi wyznaczają
prymitywne gąbki Archeocjaty, które stały się budowniczymi pierwszych raf. Wzrost tlenu do 20% spowodował, że około 20 mln lat po wielkim wymieraniu prekambryjskim nastąpiła prawdziwa eksplozja nowego życia.
Pojawiają się wówczas wszystkie znane typy współczesnych zwierząt. Ówczesna, gwałtowna radiacja dała
równocześnie szereg zwierząt o nieprawdopodobnym wyglądzie, których skamieniałości często nie potrafimy zaliczyć do żadnego znanego typu zwierząt. Nie wytrzymały
one jednak konkurencji i wymarły bezpotomnie.
Anomalocaris canadensis – największy kambryjski drapieżnik osiągający do 2 m długości. Jego przynależność
systematyczna przysporzyła badaczom wielu problemów.
Obecnie uważa się go za prymitywnego stawonoga. Ze stanowisk z Kanady, Chin i Polski opisano 4 gatunki z wczesnego kambru.
Yohoia tenuis
Sanctacaris
Sidneyia
Baltoeurypterus
tetragonophthalmus
Marella
splendens
Canadaspis
Anomalocaris
Leanchoilia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Opabinia regalis – niewielki drapieżnik osiągający ok. 7 cm
długości, posiadał segmentowane ciało otoczone zewnętrznymi skrzelami oraz charakterystyczną głowę z pięcioma oczami i aparatem gębowym z długą, zaopatrzoną
w haki „trąbą” służącą do chwytania ofiar. Odciski tego
zwierzęcia znaleziono w kambryjskich skałach w Burgess
w Kanadzie.
Uważa się, że Opabinia jest spokrewniony z Anomalocaris
i wraz z Kerygmachela reprezentują najstarszą gałąź ewolucyjną stawonogów.
Habelia
Actaeus
Odaraia
Opabinia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Alalcomenaeus
Rys. D. Filimonow
Trylobity są najstarszymi przedstawicielami typowych stawonogów (Arthropoda). Pojawiły się w dolnym kambrze
i w bardzo krótkim czasie stały się dominującym elementem kambryjskich wód. Okres ich największej świetności
przypadał właśnie na kambr i ordowik, spotykane są jednak
w skałach datowanych na całą erę paleozoiczną.
Były pierwszymi zwierzętami z dobrze wykształconymi
oczami. Osiągały wielkość od 1 mm do 70 cm. Pochodząca
z łaciny nazwa Trilobites znaczy „trójpłatowce” i odnosi się
do podziału ich ciała w kierunku poprzecznym na trzy
części: środkową (aksis) i dwa płaty boczne (pleury). Ich
ciało po stronie grzbietowej było pokryte grubym pancerzem.
Większość gatunków pełzała po dnie płytkich mórz. Formy
ryjące w dnie i unoszące się swobodnie były rzadkie. Trylobity stanowiły podstawowy składnik pokarmu wielu
paleozoicznych drapieżników.
Odontochile
spirifera
Pasternakevia podolica
Można je znaleźć we wszystkich możliwych do życia
środowiskach począwszy od największych głębin morskich
poprzez gorące źródła, pustynie aż po najwyższe szczyty
górskie. Większość gatunków żyje wolno, ale znane są
liczne gatunki prowadzące osiadły tryb życia lub żyjące
wewnątrz tkanek roślinnych i zwierzęcych jako pasożyty.
Sama nazwa pochodzi od członowanych odnóży połączonych ruchomym stawem. Ciało stawonogów jest okryte
zewnętrznym, chitynowym szkieletem, który często jest
wzmocniony mineralnymi lub białkowymi dodatkami.
Często gruby szkielet jest prawdziwym pancerzem z licznymi kolczastymi lub guzkowatymi wyrostkami chroniącymi miękkie ciało. Wzrost osobniczy następuje tylko
w krótkich okresach kiedy pancerz jest zrzucany (wylinka).
Rozwój jest złożony i zawsze występuje stadium larwalne
(przeobrażenie niezupełne), natomiast w wielu grupach
stawonogów występuje dodatkowe stadium poczwarki
(przeobrażenie zupełne).
Ze względu na masowość występowania mają ogromny
wpływ na środowisko przyrodnicze. Mogą odgrywać
bardzo pozytywną rolę jako np. zapylacze roślin, organizmy
wspomagające rozkład materii lub atakujące szkodniki
upraw. Jednak gatunki prowadzące pasożytniczy tryb życia
lub roznoszące szkodliwe grzyby, bakterie czy wirusy groźnych chorób są często uciążliwymi sąsiadami człowieka.
fot. Andrzej Palaczyk
Psychopyge
elegans
fot. Andrzej Palaczyk
Cyphaspis sp.
fot. Andrzej Palaczyk
Stawonogi (Arthropoda) są najliczniejszym typem zwierząt
na świecie. Dotychczas opisano ok. 1 500 000 gatunków
lecz ich liczbę ocenia się na 10–15 000 000 gatunków.
Kambryjska eksplozja życia
Koniec prekambru (ok. 542 mln lat temu) zaznaczył się
ogromnym wymieraniem fauny ediakarskiej, z której jedynie nieliczne gatunki przetrwały wzrost tlenu w atmosferze
Ziemi.
Początek kambru, nowej ery w historii Ziemi wyznaczają
prymitywne gąbki Archeocjaty, które stały się budowniczymi pierwszych raf. Wzrost tlenu do 20% spowodował, że około 20 mln lat po wielkim wymieraniu prekambryjskim nastąpiła prawdziwa eksplozja nowego życia.
Pojawiają się wówczas wszystkie znane typy współczesnych zwierząt. Ówczesna, gwałtowna radiacja dała
równocześnie szereg zwierząt o nieprawdopodobnym wyglądzie, których skamieniałości często nie potrafimy zaliczyć do żadnego znanego typu zwierząt. Nie wytrzymały
one jednak konkurencji i wymarły bezpotomnie.
Anomalocaris canadensis – największy kambryjski drapieżnik osiągający do 2 m długości. Jego przynależność
systematyczna przysporzyła badaczom wielu problemów.
Obecnie uważa się go za prymitywnego stawonoga. Ze stanowisk z Kanady, Chin i Polski opisano 4 gatunki z wczesnego kambru.
Yohoia tenuis
Sanctacaris
Sidneyia
Baltoeurypterus
tetragonophthalmus
Marella
splendens
Canadaspis
Anomalocaris
Leanchoilia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Opabinia regalis – niewielki drapieżnik osiągający ok. 7 cm
długości, posiadał segmentowane ciało otoczone zewnętrznymi skrzelami oraz charakterystyczną głowę z pięcioma oczami i aparatem gębowym z długą, zaopatrzoną
w haki „trąbą” służącą do chwytania ofiar. Odciski tego
zwierzęcia znaleziono w kambryjskich skałach w Burgess
w Kanadzie.
Uważa się, że Opabinia jest spokrewniony z Anomalocaris
i wraz z Kerygmachela reprezentują najstarszą gałąź ewolucyjną stawonogów.
Habelia
Actaeus
Odaraia
Opabinia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Alalcomenaeus
Rys. D. Filimonow
Trylobity są najstarszymi przedstawicielami typowych stawonogów (Arthropoda). Pojawiły się w dolnym kambrze
i w bardzo krótkim czasie stały się dominującym elementem kambryjskich wód. Okres ich największej świetności
przypadał właśnie na kambr i ordowik, spotykane są jednak
w skałach datowanych na całą erę paleozoiczną.
Były pierwszymi zwierzętami z dobrze wykształconymi
oczami. Osiągały wielkość od 1 mm do 70 cm. Pochodząca
z łaciny nazwa Trilobites znaczy „trójpłatowce” i odnosi się
do podziału ich ciała w kierunku poprzecznym na trzy
części: środkową (aksis) i dwa płaty boczne (pleury). Ich
ciało po stronie grzbietowej było pokryte grubym pancerzem.
Większość gatunków pełzała po dnie płytkich mórz. Formy
ryjące w dnie i unoszące się swobodnie były rzadkie. Trylobity stanowiły podstawowy składnik pokarmu wielu
paleozoicznych drapieżników.
Odontochile
spirifera
Pasternakevia podolica
Można je znaleźć we wszystkich możliwych do życia
środowiskach począwszy od największych głębin morskich
poprzez gorące źródła, pustynie aż po najwyższe szczyty
górskie. Większość gatunków żyje wolno, ale znane są
liczne gatunki prowadzące osiadły tryb życia lub żyjące
wewnątrz tkanek roślinnych i zwierzęcych jako pasożyty.
Sama nazwa pochodzi od członowanych odnóży połączonych ruchomym stawem. Ciało stawonogów jest okryte
zewnętrznym, chitynowym szkieletem, który często jest
wzmocniony mineralnymi lub białkowymi dodatkami.
Często gruby szkielet jest prawdziwym pancerzem z licznymi kolczastymi lub guzkowatymi wyrostkami chroniącymi miękkie ciało. Wzrost osobniczy następuje tylko
w krótkich okresach kiedy pancerz jest zrzucany (wylinka).
Rozwój jest złożony i zawsze występuje stadium larwalne
(przeobrażenie niezupełne), natomiast w wielu grupach
stawonogów występuje dodatkowe stadium poczwarki
(przeobrażenie zupełne).
Ze względu na masowość występowania mają ogromny
wpływ na środowisko przyrodnicze. Mogą odgrywać
bardzo pozytywną rolę jako np. zapylacze roślin, organizmy
wspomagające rozkład materii lub atakujące szkodniki
upraw. Jednak gatunki prowadzące pasożytniczy tryb życia
lub roznoszące szkodliwe grzyby, bakterie czy wirusy groźnych chorób są często uciążliwymi sąsiadami człowieka.
fot. Andrzej Palaczyk
Psychopyge
elegans
fot. Andrzej Palaczyk
Cyphaspis sp.
fot. Andrzej Palaczyk
Stawonogi (Arthropoda) są najliczniejszym typem zwierząt
na świecie. Dotychczas opisano ok. 1 500 000 gatunków
lecz ich liczbę ocenia się na 10–15 000 000 gatunków.
Kambryjska eksplozja życia
Koniec prekambru (ok. 542 mln lat temu) zaznaczył się
ogromnym wymieraniem fauny ediakarskiej, z której jedynie nieliczne gatunki przetrwały wzrost tlenu w atmosferze
Ziemi.
Początek kambru, nowej ery w historii Ziemi wyznaczają
prymitywne gąbki Archeocjaty, które stały się budowniczymi pierwszych raf. Wzrost tlenu do 20% spowodował, że około 20 mln lat po wielkim wymieraniu prekambryjskim nastąpiła prawdziwa eksplozja nowego życia.
Pojawiają się wówczas wszystkie znane typy współczesnych zwierząt. Ówczesna, gwałtowna radiacja dała
równocześnie szereg zwierząt o nieprawdopodobnym wyglądzie, których skamieniałości często nie potrafimy zaliczyć do żadnego znanego typu zwierząt. Nie wytrzymały
one jednak konkurencji i wymarły bezpotomnie.
Anomalocaris canadensis – największy kambryjski drapieżnik osiągający do 2 m długości. Jego przynależność
systematyczna przysporzyła badaczom wielu problemów.
Obecnie uważa się go za prymitywnego stawonoga. Ze stanowisk z Kanady, Chin i Polski opisano 4 gatunki z wczesnego kambru.
Yohoia tenuis
Sanctacaris
Sidneyia
Baltoeurypterus
tetragonophthalmus
Marella
splendens
Canadaspis
Anomalocaris
Leanchoilia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Opabinia regalis – niewielki drapieżnik osiągający ok. 7 cm
długości, posiadał segmentowane ciało otoczone zewnętrznymi skrzelami oraz charakterystyczną głowę z pięcioma oczami i aparatem gębowym z długą, zaopatrzoną
w haki „trąbą” służącą do chwytania ofiar. Odciski tego
zwierzęcia znaleziono w kambryjskich skałach w Burgess
w Kanadzie.
Uważa się, że Opabinia jest spokrewniony z Anomalocaris
i wraz z Kerygmachela reprezentują najstarszą gałąź ewolucyjną stawonogów.
Habelia
Actaeus
Odaraia
Opabinia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Alalcomenaeus
Rys. D. Filimonow
Trylobity są najstarszymi przedstawicielami typowych stawonogów (Arthropoda). Pojawiły się w dolnym kambrze
i w bardzo krótkim czasie stały się dominującym elementem kambryjskich wód. Okres ich największej świetności
przypadał właśnie na kambr i ordowik, spotykane są jednak
w skałach datowanych na całą erę paleozoiczną.
Były pierwszymi zwierzętami z dobrze wykształconymi
oczami. Osiągały wielkość od 1 mm do 70 cm. Pochodząca
z łaciny nazwa Trilobites znaczy „trójpłatowce” i odnosi się
do podziału ich ciała w kierunku poprzecznym na trzy
części: środkową (aksis) i dwa płaty boczne (pleury). Ich
ciało po stronie grzbietowej było pokryte grubym pancerzem.
Większość gatunków pełzała po dnie płytkich mórz. Formy
ryjące w dnie i unoszące się swobodnie były rzadkie. Trylobity stanowiły podstawowy składnik pokarmu wielu
paleozoicznych drapieżników.
Odontochile
spirifera
Pasternakevia podolica
Można je znaleźć we wszystkich możliwych do życia
środowiskach począwszy od największych głębin morskich
poprzez gorące źródła, pustynie aż po najwyższe szczyty
górskie. Większość gatunków żyje wolno, ale znane są
liczne gatunki prowadzące osiadły tryb życia lub żyjące
wewnątrz tkanek roślinnych i zwierzęcych jako pasożyty.
Sama nazwa pochodzi od członowanych odnóży połączonych ruchomym stawem. Ciało stawonogów jest okryte
zewnętrznym, chitynowym szkieletem, który często jest
wzmocniony mineralnymi lub białkowymi dodatkami.
Często gruby szkielet jest prawdziwym pancerzem z licznymi kolczastymi lub guzkowatymi wyrostkami chroniącymi miękkie ciało. Wzrost osobniczy następuje tylko
w krótkich okresach kiedy pancerz jest zrzucany (wylinka).
Rozwój jest złożony i zawsze występuje stadium larwalne
(przeobrażenie niezupełne), natomiast w wielu grupach
stawonogów występuje dodatkowe stadium poczwarki
(przeobrażenie zupełne).
Ze względu na masowość występowania mają ogromny
wpływ na środowisko przyrodnicze. Mogą odgrywać
bardzo pozytywną rolę jako np. zapylacze roślin, organizmy
wspomagające rozkład materii lub atakujące szkodniki
upraw. Jednak gatunki prowadzące pasożytniczy tryb życia
lub roznoszące szkodliwe grzyby, bakterie czy wirusy groźnych chorób są często uciążliwymi sąsiadami człowieka.
fot. Andrzej Palaczyk
Psychopyge
elegans
fot. Andrzej Palaczyk
Cyphaspis sp.
fot. Andrzej Palaczyk
Stawonogi (Arthropoda) są najliczniejszym typem zwierząt
na świecie. Dotychczas opisano ok. 1 500 000 gatunków
lecz ich liczbę ocenia się na 10–15 000 000 gatunków.
Kambryjska eksplozja życia
Koniec prekambru (ok. 542 mln lat temu) zaznaczył się
ogromnym wymieraniem fauny ediakarskiej, z której jedynie nieliczne gatunki przetrwały wzrost tlenu w atmosferze
Ziemi.
Początek kambru, nowej ery w historii Ziemi wyznaczają
prymitywne gąbki Archeocjaty, które stały się budowniczymi pierwszych raf. Wzrost tlenu do 20% spowodował, że około 20 mln lat po wielkim wymieraniu prekambryjskim nastąpiła prawdziwa eksplozja nowego życia.
Pojawiają się wówczas wszystkie znane typy współczesnych zwierząt. Ówczesna, gwałtowna radiacja dała
równocześnie szereg zwierząt o nieprawdopodobnym wyglądzie, których skamieniałości często nie potrafimy zaliczyć do żadnego znanego typu zwierząt. Nie wytrzymały
one jednak konkurencji i wymarły bezpotomnie.
Anomalocaris canadensis – największy kambryjski drapieżnik osiągający do 2 m długości. Jego przynależność
systematyczna przysporzyła badaczom wielu problemów.
Obecnie uważa się go za prymitywnego stawonoga. Ze stanowisk z Kanady, Chin i Polski opisano 4 gatunki z wczesnego kambru.
Yohoia tenuis
Sanctacaris
Sidneyia
Baltoeurypterus
tetragonophthalmus
Marella
splendens
Canadaspis
Anomalocaris
Leanchoilia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Opabinia regalis – niewielki drapieżnik osiągający ok. 7 cm
długości, posiadał segmentowane ciało otoczone zewnętrznymi skrzelami oraz charakterystyczną głowę z pięcioma oczami i aparatem gębowym z długą, zaopatrzoną
w haki „trąbą” służącą do chwytania ofiar. Odciski tego
zwierzęcia znaleziono w kambryjskich skałach w Burgess
w Kanadzie.
Uważa się, że Opabinia jest spokrewniony z Anomalocaris
i wraz z Kerygmachela reprezentują najstarszą gałąź ewolucyjną stawonogów.
Habelia
Actaeus
Odaraia
Opabinia
ryc. Ł. Juszkiewicz
Alalcomenaeus
Rys. D. Filimonow
Trylobity są najstarszymi przedstawicielami typowych stawonogów (Arthropoda). Pojawiły się w dolnym kambrze
i w bardzo krótkim czasie stały się dominującym elementem kambryjskich wód. Okres ich największej świetności
przypadał właśnie na kambr i ordowik, spotykane są jednak
w skałach datowanych na całą erę paleozoiczną.
Były pierwszymi zwierzętami z dobrze wykształconymi
oczami. Osiągały wielkość od 1 mm do 70 cm. Pochodząca
z łaciny nazwa Trilobites znaczy „trójpłatowce” i odnosi się
do podziału ich ciała w kierunku poprzecznym na trzy
części: środkową (aksis) i dwa płaty boczne (pleury). Ich
ciało po stronie grzbietowej było pokryte grubym pancerzem.
Większość gatunków pełzała po dnie płytkich mórz. Formy
ryjące w dnie i unoszące się swobodnie były rzadkie. Trylobity stanowiły podstawowy składnik pokarmu wielu
paleozoicznych drapieżników.
Odontochile
spirifera
Pasternakevia podolica
Można je znaleźć we wszystkich możliwych do życia
środowiskach począwszy od największych głębin morskich
poprzez gorące źródła, pustynie aż po najwyższe szczyty
górskie. Większość gatunków żyje wolno, ale znane są
liczne gatunki prowadzące osiadły tryb życia lub żyjące
wewnątrz tkanek roślinnych i zwierzęcych jako pasożyty.
Sama nazwa pochodzi od członowanych odnóży połączonych ruchomym stawem. Ciało stawonogów jest okryte
zewnętrznym, chitynowym szkieletem, który często jest
wzmocniony mineralnymi lub białkowymi dodatkami.
Często gruby szkielet jest prawdziwym pancerzem z licznymi kolczastymi lub guzkowatymi wyrostkami chroniącymi miękkie ciało. Wzrost osobniczy następuje tylko
w krótkich okresach kiedy pancerz jest zrzucany (wylinka).
Rozwój jest złożony i zawsze występuje stadium larwalne
(przeobrażenie niezupełne), natomiast w wielu grupach
stawonogów występuje dodatkowe stadium poczwarki
(przeobrażenie zupełne).
Ze względu na masowość występowania mają ogromny
wpływ na środowisko przyrodnicze. Mogą odgrywać
bardzo pozytywną rolę jako np. zapylacze roślin, organizmy
wspomagające rozkład materii lub atakujące szkodniki
upraw. Jednak gatunki prowadzące pasożytniczy tryb życia
lub roznoszące szkodliwe grzyby, bakterie czy wirusy groźnych chorób są często uciążliwymi sąsiadami człowieka.
fot. Andrzej Palaczyk
Psychopyge
elegans
fot. Andrzej Palaczyk
Cyphaspis sp.
fot. Andrzej Palaczyk
Dziesięcionogi (Decapoda) są jednym z najbardziej zróżnicowanych rzędów skorupiaków. Nazwa „dziesięcionogi”
pochodzi od pięciu par odnóży krocznych, czasem przystosowanych do pływania. Z przodu tułowia znajdują się
jeszcze trzy pary odnóży, tzw. szczękonóża, których zadaniem jest chwytanie pokarmu.
Dzielą się na długoodwłokowe (raki, krewetki, homary),
krótkoodwłokowe (kraby właściwe) i miękkoodwłokowe
(pustelniki).
Pierwsze dziesięcionogi znane są od późnego dewonu. Były
one już wtedy bardzo ewolucyjnie zaawansowane. Żyły
w płytkich środowiskach przybrzeżnych, należały do długoodwłokowych (Macrura), przypominały homary. Prawdopodobnie Anomura – kraby pustelniki wyodrębniły się
w triasie. Najpóźniej, bo na wczesną jurę przypada powstanie krabów właściwych (Brachyura).
Organizatorzy:
Muzeum Przyrodnicze
Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Stomatopoda
fot. Andrzej Palaczyk
przy współpracy:
Wydziału II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Chasmocarcinus
cylindricus
Ewolucja stawonogów
(Arthropoda)
cz. 1 – początek ewolucji
Komitetu Zoologii PAN
w Warszawie
fot. Andrzej Palaczyk
oraz:
Arboretum i Zakładu Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Dardanus megistos
Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii,
Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH
w Krakowie
fot. Andrzej Palaczyk
Instytucje finansujące:
Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Wydział II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Birgus latro
fot. Andrzej Palaczyk
Arboretum i Zakład Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Carpilius convexus
fot. Andrzej Palaczyk
Kraby są najliczniejszą (ok. 6780 gatunków) grupą dziesięcionogów, u której pierwsza para odnóży krocznych
przekształciła się w szczypce. Wielkość ich ciała jest bardzo
zróżnicowana, o rozpiętości odnóży od kilku milimetrów
do prawie 4 m. Są wszystkożerne. Do krabów zalicza się
około 70 rodzin, co stanowi połowę liczby rodzin wszystkich dziesięcionogów.
Większość gatunków krabów żyje w ciepłych morzach,
nieliczne zasiedliły wody słodkie i zimne morza, natomiast
w tropikach wiele gatunków żyje w wilgotnych środowiskach lądowych, wracając do morza tylko na okres
rozrodu.
Drotops megalomanicus
fot. Andrzej Palaczyk
Kontakt:
Muzeum Przyrodnicze ISiEZ PAN Kraków
tel. 12 422 59 59
e-mail: [email protected]
www.wystawyprzyrodnicze.pl
Bolestraszyce
tel./fax 16 671 64 25
e-mail: [email protected]
Gołuchów
tel. 62 761 50 45, 62 761 50 46
e-mail: [email protected]
Miejsca i terminy wystaw:
Muzeum Geologiczne AGH Kraków:
styczeń – kwiecień 2011 r.
Arboretum i Zakład Fizjografii Bolestraszyce:
maj – wrzesień 2011 r.
Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie:
październik 2011 r. – marzec 2012 r.
Dziesięcionogi (Decapoda) są jednym z najbardziej zróżnicowanych rzędów skorupiaków. Nazwa „dziesięcionogi”
pochodzi od pięciu par odnóży krocznych, czasem przystosowanych do pływania. Z przodu tułowia znajdują się
jeszcze trzy pary odnóży, tzw. szczękonóża, których zadaniem jest chwytanie pokarmu.
Dzielą się na długoodwłokowe (raki, krewetki, homary),
krótkoodwłokowe (kraby właściwe) i miękkoodwłokowe
(pustelniki).
Pierwsze dziesięcionogi znane są od późnego dewonu. Były
one już wtedy bardzo ewolucyjnie zaawansowane. Żyły
w płytkich środowiskach przybrzeżnych, należały do długoodwłokowych (Macrura), przypominały homary. Prawdopodobnie Anomura – kraby pustelniki wyodrębniły się
w triasie. Najpóźniej, bo na wczesną jurę przypada powstanie krabów właściwych (Brachyura).
Organizatorzy:
Muzeum Przyrodnicze
Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Stomatopoda
fot. Andrzej Palaczyk
przy współpracy:
Wydziału II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Chasmocarcinus
cylindricus
Ewolucja stawonogów
(Arthropoda)
cz. 1 – początek ewolucji
Komitetu Zoologii PAN
w Warszawie
fot. Andrzej Palaczyk
oraz:
Arboretum i Zakładu Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Dardanus megistos
Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii,
Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH
w Krakowie
fot. Andrzej Palaczyk
Instytucje finansujące:
Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Wydział II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Birgus latro
fot. Andrzej Palaczyk
Arboretum i Zakład Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Carpilius convexus
fot. Andrzej Palaczyk
Kraby są najliczniejszą (ok. 6780 gatunków) grupą dziesięcionogów, u której pierwsza para odnóży krocznych
przekształciła się w szczypce. Wielkość ich ciała jest bardzo
zróżnicowana, o rozpiętości odnóży od kilku milimetrów
do prawie 4 m. Są wszystkożerne. Do krabów zalicza się
około 70 rodzin, co stanowi połowę liczby rodzin wszystkich dziesięcionogów.
Większość gatunków krabów żyje w ciepłych morzach,
nieliczne zasiedliły wody słodkie i zimne morza, natomiast
w tropikach wiele gatunków żyje w wilgotnych środowiskach lądowych, wracając do morza tylko na okres
rozrodu.
Drotops megalomanicus
fot. Andrzej Palaczyk
Kontakt:
Muzeum Przyrodnicze ISiEZ PAN Kraków
tel. 12 422 59 59
e-mail: [email protected]
www.wystawyprzyrodnicze.pl
Bolestraszyce
tel./fax 16 671 64 25
e-mail: [email protected]
Gołuchów
tel. 62 761 50 45, 62 761 50 46
e-mail: [email protected]
Miejsca i terminy wystaw:
Muzeum Geologiczne AGH Kraków:
styczeń – kwiecień 2011 r.
Arboretum i Zakład Fizjografii Bolestraszyce:
maj – wrzesień 2011 r.
Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie:
październik 2011 r. – marzec 2012 r.
Dziesięcionogi (Decapoda) są jednym z najbardziej zróżnicowanych rzędów skorupiaków. Nazwa „dziesięcionogi”
pochodzi od pięciu par odnóży krocznych, czasem przystosowanych do pływania. Z przodu tułowia znajdują się
jeszcze trzy pary odnóży, tzw. szczękonóża, których zadaniem jest chwytanie pokarmu.
Dzielą się na długoodwłokowe (raki, krewetki, homary),
krótkoodwłokowe (kraby właściwe) i miękkoodwłokowe
(pustelniki).
Pierwsze dziesięcionogi znane są od późnego dewonu. Były
one już wtedy bardzo ewolucyjnie zaawansowane. Żyły
w płytkich środowiskach przybrzeżnych, należały do długoodwłokowych (Macrura), przypominały homary. Prawdopodobnie Anomura – kraby pustelniki wyodrębniły się
w triasie. Najpóźniej, bo na wczesną jurę przypada powstanie krabów właściwych (Brachyura).
Organizatorzy:
Muzeum Przyrodnicze
Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Stomatopoda
fot. Andrzej Palaczyk
przy współpracy:
Wydziału II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Chasmocarcinus
cylindricus
Ewolucja stawonogów
(Arthropoda)
cz. 1 – początek ewolucji
Komitetu Zoologii PAN
w Warszawie
fot. Andrzej Palaczyk
oraz:
Arboretum i Zakładu Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Dardanus megistos
Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii,
Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH
w Krakowie
fot. Andrzej Palaczyk
Instytucje finansujące:
Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
w Krakowie
Wydział II Nauk Biologicznych PAN
w Warszawie
Birgus latro
fot. Andrzej Palaczyk
Arboretum i Zakład Fizjografii
w Bolestraszycach
Ośrodek Kultury Leśnej
w Gołuchowie
Carpilius convexus
fot. Andrzej Palaczyk
Kraby są najliczniejszą (ok. 6780 gatunków) grupą dziesięcionogów, u której pierwsza para odnóży krocznych
przekształciła się w szczypce. Wielkość ich ciała jest bardzo
zróżnicowana, o rozpiętości odnóży od kilku milimetrów
do prawie 4 m. Są wszystkożerne. Do krabów zalicza się
około 70 rodzin, co stanowi połowę liczby rodzin wszystkich dziesięcionogów.
Większość gatunków krabów żyje w ciepłych morzach,
nieliczne zasiedliły wody słodkie i zimne morza, natomiast
w tropikach wiele gatunków żyje w wilgotnych środowiskach lądowych, wracając do morza tylko na okres
rozrodu.
Drotops megalomanicus
fot. Andrzej Palaczyk
Kontakt:
Muzeum Przyrodnicze ISiEZ PAN Kraków
tel. 12 422 59 59
e-mail: [email protected]
www.wystawyprzyrodnicze.pl
Bolestraszyce
tel./fax 16 671 64 25
e-mail: [email protected]
Gołuchów
tel. 62 761 50 45, 62 761 50 46
e-mail: [email protected]
Miejsca i terminy wystaw:
Muzeum Geologiczne AGH Kraków:
styczeń – kwiecień 2011 r.
Arboretum i Zakład Fizjografii Bolestraszyce:
maj – wrzesień 2011 r.
Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie:
październik 2011 r. – marzec 2012 r.