magazynu - Strefa Zdrowia dla Każdego

Komentarze

Transkrypt

magazynu - Strefa Zdrowia dla Każdego
Maj 2016/146
Aktywność dla
zapracowanych
www.estrefazdrowia.pl
MĘSKIE KŁOPOTY?
Wywiad z andrologiem
JEŚĆ CZY NIE JEŚĆ?
Cała prawda o glutenie
27
DRODZY
CZYTELNICY,
Stephen Hawking – wybitny fizyk
– rzekł kiedyś, że największym
wrogiem wiedzy nie jest ignorancja,
tylko złudzenie wiedzy, które może
zamykać nasze umysły na poznawanie i poszukiwanie. Co więcej,
często osoby, które nie posiadają
informacji o danej dziedzinie, mają
silną skłonność do przeceniania
swoich wiadomości, a fachowcy
deprecjonują własne kwalifikacje.
Dlatego w każdym wydaniu „Strefy
Zdrowia dla Każdego” opieramy się
na sprawdzonych faktach i wiarygodnych źródłach.
Wszystko po to, by dostarczyć Państwu rzetelnej wiedzy. W głównym
artykule tego wydania „Strefy Zdrowia dla Każdego” opisujemy najważniejsze informacje na temat glutenu.
Im więcej radykalnych i odmiennych
opinii pojawia się w kontekście tego
zagadnienia, tym większa jest ich
siła i prawdopodobieństwo, że im
ulegniemy. A jak jest naprawdę?
Nad tym problemem pochylamy się
rzeczowo na stronach 6-9.
16
STREFA ZDROWIA
MAMY I DZIECKA
26
16 Hemoroidy w ciąży
18 Trzy pytania do położnej
STREFA WIEDZY
4
Jedz rzodkiewki!
Uwaga na napoje gazowane!
5 Komu dokucza zgaga?
Liczby numeru
TEMAT NUMERU
6
Zły gluten – czy wyeliminować
go z diety?
STREFA ZDROWIA 30+
10 Aktywność dla zapracowanych
12 Nowotwory krwi – objawy, diagnoza, leczenie
14 Produkty light?
– wywiad
19 Jak myć ręce – infografika
STREFA ZDROWIA SENIORA
20 Kobietą być!
22 Rzucić palenie – to możliwe!
STREFA ZDROWIA
DLA KAŻDEGO
24 Alergie kontaktowe
– vademecum pacjenta
26 Męskie kłopoty
– wywiad z andrologiem
27 Dieta dla diabetyka
Zdarza nam się też ulegać złudzeniom liczb i haseł. Prawdopodobnie większość osób zapytanych
o to, który jogurt jest zdrowszy
– zwyczajny naturalny czy ten
z dopiskiem fit czy light i obniżoną
zawartością tłuszczu – wskaże ten
drugi. Na pytanie, czy wybór ten
jest słuszny, odpowiadamy w tekście na stronach 14-15 o produktach
zmodyfikowanych.
Niektóre czynności wykonujemy
automatycznie, nie zastanawiając
się nad tym, czy robimy to prawidłowo. Dotyczy to również mycia rąk.
Statystyki dowodzą, że aż 95 proc.
Polaków nie wie, jak myć dłonie, by
oczyścić je z większości drobnoustrojów. Zachęcam Państwa do zapoznania się z infografiką na stronie
19, która dostarczy porcji rzetelnej
wiedzy w przystępnej formie.
STREFA RELAKSU
30 Krzyżówka
Życzę miłej lektury.
Joanna Januszewska
Redaktor naczelna
WYDAWCA: Centrala Farmaceutyczna CEFARM SA, ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa
Redaktor naczelna: Joanna Januszewska, Konsultacja programowa: Dział Marketingu CF CEFARM SA, tel. 22 634 01 61,
Biuro reklamy: [email protected], tel. 22 634 02 81, Druk: Business Point Sp. z o.o.
REALIZACJA: PressToRead, ul. Sienkiewicza 5, 43-100 Tychy, www.presstoread.pl
Zdjęcia: www.shutterstock.com
ZNAJDŹ NAS
NA FACEBOOKU
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść opublikowanych reklam, ma prawo do odmowy przyjęcia materiałów reklamowych bez podania przyczyny. Przed użyciem każdego
preparatu zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowania oraz informacje dotyczące stosowania produktu
leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
www.facebook.com/
strefazdrowiadlakazdego
STREFA WIEDZY
JEDZ
RZODKIEWKI!
Maj to czas nowalijek – wśród nich prym wiedzie niepozorna rzodkiewka.
Na co zwrócić uwagę podczas zakupów, aby cieszyć się pełnią jej właściwości
zdrowotnych?
Dzięki zawartości potasu warzywo to pomaga w obniżeniu ciśnienia tętniczego
krwi, dlatego zaleca się je szczególnie osobom zagrożonym wystąpieniem chorób
układu krążenia. Rzodkiewki są również bogatym źródłem witamin (zwłaszcza C,
B1, B2), beta-karotenu oraz innych składników mineralnych (wapnia, żelaza, magnezu, fosforu, sodu i cynku), dlatego ich regularne jedzenie podnosi odporność
organizmu. Warzywo to polecane jest także przy dolegliwościach układu pokarmowego, ponieważ pobudza procesy trawienne oraz wspomaga pracę wątroby,
zwiększając produkcję żółci. Oprócz tego usuwa toksyny z przewodu pokarmowego i całego organizmu. Rzodkiewka, przez obecność związków siarki, wzmacnia włosy i paznokcie, a ze względu na niską kaloryczność (tylko 16 kcal na 100 g)
powinna być stałym elementem diety osób dbających o linię.
Najlepiej wybierać odmiany gruntowe – dostępne od drugiej połowy maja, ponieważ zawierają, w porównaniu do rzodkiewek szklarniowych, mniej szkodliwych
dla zdrowia azotanów. Najzdrowsze są warzywa o skórce jędrnej i wolnej od przebarwień. Jeśli liście są żółte, a bulwy przerośnięte, lepiej zrezygnować z zakupu
– najprawdopodobniej były one uprawiane w ziemi wzbogaconej o dużą ilość
nawozów sztucznych.
UWAGA NA
NAPOJE
GAZOWANE!
Naukowcy z Harvard Medical School
ostrzegają, że regularne picie słodkich
napojów gazowanych zwiększa
zagrożenie wystąpienia nowotworu
piersi u młodych kobiet.
Badanie przeprowadzone w grupie 5583 dziewcząt w wieku od 9 do 14 lat wykazało, że codzienne picie ponad 1,5 puszki (375 ml) słodkich napojów gazowanych przyspiesza o 2,7 miesiąca czas
pojawienia się pierwszej miesiączki w porównaniu do nastolatek, które piły tego typu napoje
sporadycznie (do 500 ml tygodniowo). Dlaczego
tak się dzieje? Produkty te zawierają duże ilości
cukru, który zwiększa poziom insuliny w organizmie, a ta z kolei podnosi stężenie hormonów
płciowych. Wcześniejszy okres dojrzewania
przyczynia się do wzmożonej zachorowalności
na nowotwór piersi. Jak wskazują naukowcy, im
szybciej pojawia się pierwsza menstruacja, tym
ryzyko jest większe – szacuje się, że z każdym
rokiem wzrasta o pięć procent.
4
KOMU DOKUCZA ZGAGA?
Jak wykazują badania TNS Polska, co piąta osoba w Polsce skarży się
na problemy ze zgagą, natomiast aż połowa rodaków przynajmniej
raz w życiu doznała uczucia pieczenia w przełyku. Kto jest szczególnie
narażony na wystąpienie tego nieprzyjemnego objawu?
Przyczyną zgagi jest cofanie się kwaśnego soku żołądkowego z żołądka
z powrotem do przełyku, wbrew perystaltyce przewodu pokarmowego.
W grupie ryzyka tego schorzenia znajdują się osoby borykające się z dolegliwościami takimi jak: wrzody żołądka i dwunastnicy, niestrawność czy refluks
żołądkowo-przełykowy. Na zgagę narażone są także osoby spożywające
duże ilości produktów wywołujących nadkwasotę, tj. ostrych przypraw, pomidorów, słodyczy, owoców cytrusowych, napojów gazowanych i kawy. Nieprzyjemne pieczenie w przełyku potęguje również otyłość. Nadmiar tkanki
tłuszczowej, uciskając jamę brzuszną, powoduje cofanie się nadtrawionego
pokarmu do przełyku i podrażnia jego śluzówkę. Zgaga może być skutkiem
korzystania z używek takich jak nikotyna czy alkohol, które zmniejszają napięcie zwieracza zamykającego żołądek, co prowadzi do przemieszczania się
treści żołądkowej z powrotem do przełyku. Istnieje również związek między
występowaniem tego nieprzyjemnego symptomu a chronicznym stresem,
który zwiększa wydzielanie adrenaliny i kortyzolu, co powoduje wzrost ilości
soków trawiennych w żołądku. Przyjmowanie niektórych leków, np. antybiotyków, tabletek antykoncepcyjnych czy środków na bazie kwasu acetylosalicylowego, może nasilić objawy pieczenia. Co ciekawe, zmiany hormonalne
związane z ciążą również przyczyniają się do powstawania zgagi. Zwiększona ilość progesteronu pomaga utrzymać ciążę, ale także rozluźnia mięśnie
zamykające ujście przełyku do żołądka.
LICZBY NUMERU
Polacy a ciśnienie tętnicze krwi*
u 90 PROC.
osób po 80. roku życia rozwinie się
nadciśnienie
80 PROC.
osób w wieku powyżej 60 lat regularnie
mierzy ciśnienie
60 PROC.
pełnoletnich uczestników badania zna
wartość swojego ciśnienia tętniczego krwi
40 PROC.
ankietowanych podało wartości ciśnienia
krwi wskazujące na nadciśnienie tętnicze
* Dane z publikacji Narodowy Test Zdrowia Polaków
Opracowała: Maria Polak
REKLAMA
Goprazol MAX
20 mg 14 kaps.
(Omeprazolum)
Wskazany do stosowania w leczeniu objawów
refluksu żołądkowo-przełykowego u pacjentów dorosłych
Działanie: Omeprazol zmniejsza wydzielanie kwasu solnego
w żołądku. Działanie leku jest szybkie i zapewnia kontrolę objawów
przez odwracalne hamowanie wydzielania kwasu żołądkowego przy
podawaniu jeden raz na dobę.
Skład: Jedna kapsułka dojelitowa, twarda zawiera 20 mg omeprazolu
(Omeprazolum). Substancje pomocnicze o znanym działaniu: każda
kapsułka dojelitowa, twarda 20 mg zawiera od 102 do 116 mg
sacharozy.
Wskazania: Goprazol Max jest wskazany do stosowania w leczeniu
objawów refluksu żołądkowo-przełykowego (np. zgagi i zarzucania
kwaśnej treści żołądkowej) u pacjentów dorosłych.
GOP/MAX/04/2016/01
Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na omeprazol, podstawione
benzoimidazole lub na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu.
Omeprazolu, podobnie jak innych inhibitorów pompy protonowej,
nie należy stosować jednocześnie z nelfinawirem.
Produktu nie należy stosować u dzieci.
Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania
produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
Podmiot odpowiedzialny: S-LAB Sp. z o.o.
ZŁY
GLUTEN
TEMAT NUMERU
TEMAT ZWIĄZANY
Z WPŁYWEM GLUTENU
NA ZDROWIE
CZŁOWIEKA BUDZI
WIELE KONTROWERSJI.
Kto powinien go
wyeliminować z diety
i jakie substytuty
zastosować?
6
G
luten jest kompleksem białek
– głównie gliadyn i glutenin
magazynowanych w zarodku
ziaren pszenicy, sekalin w życie, hordein w jęczmieniu oraz awenin
w owsie.
Gdzie znajdziemy gluten?
Tę mieszaninę białek roślinnych powszechnie wykorzystuje się w przemyśle piekarskim i cukierniczym – po dodaniu wody
staje się substancją elastyczną, lepką, zapewnia utrzymanie spoistości masy, skraca
czas fermentacji drożdżowej, nadaje ciastu zdolność utrzymywania pęcherzyków
dwutlenku węgla, a w wyniku wypieczenia
– porowato-gąbczastą strukturę miękiszu pieczywa. Biorąc pod uwagę aspekty technologiczne, gluten jest ceniony
m.in. ze względu na fakt, że jest bardzo
wodochłonny i tworzy dużą liczbę komór
przestrzennych. Oznacza to, że bułki, chałki
czy drożdżówki zawierają więcej powietrza niż mąki, a do ich produkcji wykorzystywana jest mniejsza ilość surowca, ich
przygotowanie jest zatem tańsze, a zyski
ze sprzedaży większe. Gluten (pod postacią bułki tartej lub kaszy manny) dodawany
jest też do niektórych wyrobów mięsnych,
np. pasztetów i parówek. Stanowi on tani
wypełniacz, a dodatkowo, wiążąc wodę
podczas obróbki cieplnej, nadaje produktom odpowiednią teksturę. Znaleźć
go można również w gotowych sosach,
musztardach, panierowanych rybach,
przetworzonych mrożonkach warzywno-owocowych czy w słodyczach. Gluten
ma właściwości fizykochemiczne i mechaniczne takie jak elastyczność, sprężystość, lepkość oraz plastyczność, dlatego
wykorzystywany jest również w innych
dziedzinach przemysłu, np. w kleju pocztowym, w lepiku plastrów opatrunkowych
oraz w kosmetykach (m.in. w błyszczykach,
pomadkach, fluidach). O ile ta mieszanina
białek jest ceniona z perspektywy technologicznej, o tyle jej spożycie jest problematyczne, gdy dotyczy funkcjonowania układu żołądkowo-jelitowego, a w niektórych
przypadkach całego organizmu człowieka.
Wpływ na zdrowie
Współcześnie, w wyniku krzyżowania
odmian i zabiegów na materiale genetycznym zbóż, powstały wysoko wydajne
gatunki charakteryzujące się zawartością
glutenu na skalę niewystępującą dotąd
w naturze. Pszenica, która weszła do powszechnego użytku w latach 50. ubiegłego wieku, ma nawet pięciokrotnie większą
zawartość glutenu niż ta uprawiana wcześniej. Nasi przodkowe spożywali zboża
zawierające 12 proc. wszystkich białek,
natomiast w chwili obecnej wartość ta wynosi aż 50 proc. Jest to jedna z przyczyn
wzrostu (w ciągu ostatnich lat) liczby osób
skarżących się na dolegliwości ze strony
przewodu pokarmowego występujące po
spożyciu żywności zawierającej gluten.
Możliwe są reakcje o różnym typie i nasileniu. Ze względu na mechanizm powstawania, zaburzenia związane ze spożyciem
glutenu można podzielić na trzy główne
grupy:
• autoimmunologiczne;
• alergiczne;
• nieautoimmunologiczne i niealergiczne
(wrodzona nadwrażliwość).
Do reakcji autoimmunologicznych zalicza
się: celiakię, ataksję glutenową i chorobę
Dühringa. Pierwsza z nich charakteryzuje się zanikiem kosmków jelitowych oraz
występowaniem specyficznych markerów
10–25
proc.
osób z alergią pokarmową ma
objawy uczulenia na gluten
we krwi – IgA tTA, IgA EmA, GAF. Wyróżnia się celiakię objawową (zanik kosmków
jelitowych, wzdęty brzuch, powiększenie
obwodu brzucha, biegunka, spadek masy
ciała, niedobór witamin i składników odżywczych – głównie żelaza lub kwasu foliowego); celiakię niemą (zanik kosmków
jelitowych bez innych objawów) oraz celiakię potencjalną (brak objawów klinicznych celiakii i zaniku kosmków jelitowych,
ale rozpoznaje się obecność przeciwciał
specyficznych dla choroby trzewnej). Ataksja glutenowa jest chorobą neurologiczną, z którą wiąże się utrata umiejętności
utrzymywania równowagi i koordynacji
ruchowej. Choroba Dühringa to natomiast
skórna manifestacja nietolerancji glutenu
objawiająca się m.in. przez opryszczkowe
zapalenie skóry czy zespół jelitowo-skórny.
7
TEMAT NUMERU
Reakcje alergiczne to uczulenie na pszenicę
(wrażliwość na gliadynę), które może występować pod różnymi postaciami. Najczęstsze
to: alergia pokarmowa lub oddechowa, pokrzywka kontaktowa (natychmiastowa reakcja
ze strony układu oddechowego) oraz WDEIA
(ang. wheat-dependent exercise induced
anaphylaxis), czyli zespół zależnej od wysiłku
fizycznego nadwrażliwości na mąkę pszenną
związany ze wstrząsem anafilaktycznym.
Trzecia grupa to zaburzenia nieautoimmunologiczne i niealergiczne, których patogeneza związana jest z nadwrażliwością na
gluten (NCGS, ang. non-celiac gluten sensitivity). NCGS charakteryzuje się wystąpieniem
wielu objawów zarówno gastro-jelitowych,
tj. wzdęć, przewlekłych biegunek, bólów
brzucha, jak i pozajelitowych, np. utraty łaknienia, spadku wagi, bólów głowy, stawów
i mięśni, zaburzeń koordynacji ruchowej,
poczucia niepokoju, a także depresji, schizofrenii czy autyzmu. U niektórych osób ujawnia się również padaczka, a czasem otępienie i upośledzenie umysłowe.
“
W produkcie
bezglutenowym
zawartość glutenu
nie powinna
przekraczać 20 ppm
(20 mg na 1 kg).
Przyczyny
Istotną rolę w rozwoju nadwrażliwości
na gluten odgrywa kilka mechanizmów:
aktywacja wrodzonej odpowiedzi immunologicznej na gluten, zmiana funkcji bariery błony śluzowej jelit (LGS, ang. leaky gut
ZDANIEM SPECJALISTY
W wyniku wieloletniej ekspozycji na gluten jelito człowieka traci
selektywną przepuszczalność, dając podstawy do formowania się
chorób autoimmunologicznych, alergii i nadwrażliwości. Wyobraźmy
sobie, że nasze jelita są jak perski dywan, który jest mocno urzęsiony,
ma piękne i duże kosmki. Po wielu miesiącach bądź latach dywan ten
zaczyna przypominać zwykłą wykładzinę – kosmki zaczynają być liche,
słabej jakości. Podobnie jest z jelitami – po długim okresie jedzenia
glutenu kosmki gorzej radzą sobie z wchłanianiem wielu substancji
odżywczych, witamin i minerałów. Powszechnie uważa się, że dieta
bezglutenowa dotyczy wyłącznie osób chorujących na celiakię, czyli
około 2–5 proc. populacji. Gdyby jednak dodać do tego pulę osób,
które mają nadwrażliwość na gluten, to okazuje się, że z jadłospisu
wyeliminować go powinno nawet ok. 80 proc. osób.
Nieprawdziwa jest teza, że dieta bezglutenowa prowadzi do
niedoborów – najważniejsze jest stosowanie odpowiednich
substytutów. Standardowe zboża, takie jak pszenica, jęczmień, owies,
możemy zastąpić gryką, prosem, ryżem, ziemniakami, batatami,
topinamburem i często są one o wiele bardziej wartościowe. Osobom,
które chcą stosować dietę bezglutenową, odradzam spożywanie
produktów, które w swoim składzie mają wysoko przetworzone
dodatki. Jadłospis najlepiej opierać na naturalnych produktach
bezglutenowych, np. kaszach i mące, które zawierają węglowodany,
ale również błonnik, witaminy, minerały.
Jakub Mauricz – trener, dietetyk, szkoleniowiec, dydaktyk.
Specjalista do spraw dietetyki i suplementacji oraz
przygotowania kondycyjnego w sportach szybkościowo-siłowych.
8
syndrome – zespół przeciekającego jelita),
spożywanie żywności zawierającej ziarna
m.in. pszenicy, w których znajdują się inhibitory amylaz (białka hamujące działanie
enzymów rozkładających węglowodany),
a także istnienie wieloskładnikowej nadwrażliwości pokarmowej związanej z dietą
bogatą w gluten (nawet do 20 g glutenu
na dzień) oraz w dodatki do żywności, co
prowadzi do wystąpienia symptomów
żołądkowo-jelitowych, a także stymulacji
układu nerwowego jelit. Badania naukowców wykazują, że genetyczną predyspozycję
do wystąpienia celiakii (obecność genotypu
HLA DQ2 i/lub DQ8) obserwuje się u prawie
wszystkich pacjentów z tą chorobą. U osób
nadwrażliwych na gluten zależność tę można zaobserwować u około 50 proc. chorych.
Diagnostyka i leczenie
Z uwagi na brak specyficznych biomarkerów diagnostyka nadwrażliwości na gluten
opiera się głównie na dokładnej ocenie objawów klinicznych, z wykluczeniem alergii na
pszenicę (oznaczenie stężenia przeciwciał IgE
i wykonanie alergicznych testów skórnych)
oraz celiakii (testy serologiczne potwierdzające brak IgA tTGA, IgA EmA i brak niedoboru
całkowitego IgG). Wykluczenie celiakii potwierdza również biopsja jelita (brak zaniku
kosmków jelitowych). Leczenie nadwrażliwości na gluten polega na zmianie nawyków
żywieniowych oraz wprowadzeniu diety
bezglutenowej. Osobom z ciężkim niedożywieniem wynikającym ze zubożonego jadłospisu lekarz może zalecić także suplementację kwasem foliowym, witaminami B12 i K,
a także mikroelementami (np. żelazem).
Bez glutenu
Bezwzględnym wskazaniem do stosowania
diety bezglutenowej do końca życia są zaburzenia autoimmunologiczne, alergiczne bądź
wrodzona nadwrażliwość na gluten. W ostatnim czasie coraz częściej dietę eliminującą tę
mieszaninę białek stosują osoby zdrowe, co
może być korzystne ze względu na użycie
wartościowych zamienników, a także spożywanie produktów o niskim stopniu przetworzenia, niezawierających chemicznych
dodatków. Z jadłospisu bezglutenowego
należy usunąć artykuły spożywcze zawierające żyto, jęczmień, owies, pszenicę czy orkisz.
Trzeba też pamiętać o wyeliminowaniu półproduktów wytwarzanych z pszenicy, które
są dodawane do żywności ze względu na
fakt, że gluten jest doskonałym nośnikiem
dla przypraw i aromatów. W pierwszych
miesiącach z menu osób chorych należy
wyłączyć również potrawy smażone oraz
ciężkostrawne i wzdymające (warzywa
strączkowe, kapustne, owoce pestkowe,
gruszki, żółty ser, śmietanę, tłuste mięsa i wędliny, konserwy). Jest to ważne ze względu
na fakt, że kosmki znajdujące się w jelitach
mogą być zniszczone po długim okresie
ekspozycji na gluten, co skutkuje zaburzeniami w pracy układu pokarmowego takimi
jak problemy z trawieniem i wchłanianiem
składników pokarmowych. Posiłki powinny
być lekkostrawne, np. gotowane – najlepiej na parze, duszone lub pieczone. Dieta
bezglutenowa chorego na celiakię czy alergię pokarmową charakteryzuje się niskim
spożyciem błonnika, co może powodować
zaparcia i inne zaburzenia funkcjonowania
przewodu pokarmowego. Należy zatem
pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu – dawka dzienna płynów (najlepiej
niegazowanej wody) powinna być nie mniejsza niż 30 ml na każdy kilogram masy ciała.
Co jeść?
Gluten występuje w 90 proc. produktów znajdujących się na rynku spożywczym, dlatego sama rezygnacja z jedzenia
CZYTAJ ETYKIETY!
Zgodnie z obowiązującymi przepisami
(Załącznik II do Rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady
nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r.
w sprawie przekazywania konsumentom
informacji na temat żywności) producenci
mają obowiązek właściwego znakowania produktów
bezglutenowych. Międzynarodowym symbolem określającym tę
grupę artykułów spożywczych jest przekreślony kłos zboża.
pieczywa nie oznacza jeszcze diety bezglutenowej. Artykułami, które
nie zawierają tej mieszaniny białek, są
m.in. gryka, amarantus, fasola, orzechy,
owoce, warzywa, mięso, ryż, kukurydza,
ziemniaki, soja czy soczewica. Bez zapoznania się ze składem na etykiecie nie zaleca się sięgania po asortyment produktów
bezglutenowych dostępnych w sklepach.
Często zawierają one bowiem duże ilości
dodatków (głównie E400-E421), co czyni
je mało wartościowymi. Zazwyczaj są to
zagęszczające gumy, np. guar (E-412) czy
ksantanowa (E-415), a także substancje żelujące, np. agar-agar (E-406) i konserwanty.
Eliminację glutenu z menu zaleca się przeprowadzać pod kontrolą dietetyka, który
ułoży prawidłowo dietę.
Sylwia Kowalska
REKLAMA
9
STREFA ZDROWIA 30+
AKTYWNOŚĆ DLA
ZAPRACOWANYCH
JAK DBAĆ O KONDYCJĘ I DOBRE SAMOPOCZUCIE, GDY BRAKUJE
CZASU, a tryb życia nie sprzyja regularnym ćwiczeniom fizycznym?
D
wight Eisenhower, 34. prezydent Stanów Zjednoczonych,
słynął z umiejętności doskonałego zarządzania sobą w czasie. Dzielił zadania na „pilne i ważne”, „ważne
i niepilne”, „pilne i mało ważne” oraz „mało
ważne i mało pilne”. Ta metoda ilustruje, że
ludzie najczęściej skupiają się na sprawach
„pilnych i mało ważnych”, a odkładają na później te „ważne i niepilne”. Bardzo często brakuje im czasu na aktywność fizyczną dlatego, że uważają ją za istotną, ale jednocześnie
taką, którą można odłożyć na później. Czy
10
dodanie regularnych ćwiczeń do harmonogramu dnia nawet bardzo zapracowanej
osoby jest niemożliwe?
Komunikacyjny fitness
Zamiast planować w ciągu tygodnia
kilka dodatkowych godzin na trening,
warto być aktywnym, wykonując codzienne czynności. Dobrym rozpoczęciem dnia, jeśli dystans dzielący dom
od przedszkola czy szkoły jest niewielki,
może być piesze pokonanie tej trasy wraz
z dziećmi. Osoby korzystające z komuni-
!
RUSZ SIĘ
Poniższe symptomy są sygnałem, że ciało
potrzebuje wysiłku – innego niż związany
z codziennymi obowiązkami:
•nadmiarowe kilogramy;
•brak energii;
•problemy ze snem;
•podwyższone ciśnienie tętnicze krwi
i/lub zbyt wysoki poziom „złego”
cholesterolu (LDL);
•życie w ciągłym napięciu nerwowym;
•zły nastrój i uczucie zniechęcenia.
OD CZEGO
ZACZĄĆ?
Każdy tydzień
ma 168 godzin.
Na początek
wystarczy
wygospodarować
zaledwie
2,5 godz.
w ciągu 7 dni,
by czuć się lepiej
przez pozostałe
165,5 godz.
Potrzeba tylko
90 min w tygodniu
i 60 w weekend.
Poszczególne
ćwiczenia
można dobrać
indywidualnie
do potrzeb
i możliwości
swojego
organizmu.
Powodzenia!
2 x 30
minut
rozciąganie
„złego” cholesterolu (LDL), zwiększa pojemność
płuc, a także relaksuje.
Podróż służbowa
to nie wymówka
Częste podróże nie pomagają w utrzymaniu skomplikowanych planów treningowych. Podczas wyjazdów służbowych czy prywatnych nie należy jednak rezygnować
z aktywności fizycznej. Jeśli w hotelu nie ma siłowni, zamiast hantli warto wykorzystać butelki z wodą lub masę
własnego ciała – pompki czy przysiady wystarczą, by
utrzymać dobrą formę nawet wtedy, gdy rzadko bywa
się w domu. Do walizki warto spakować skakankę. Dzięki
ćwiczeniom z jej udziałem poprawia się ogólna koordynacja ruchów, kondycja i gibkość ciała, zwiększa się również elastyczność i sprawność stawów. Po stresującym
dniu pracy – zamiast leżenia na hotelowym łóżku i oglądania telewizji – można wybrać się na szybki spacer
lub spokojną przebieżkę. Aktywność ta dotlenia mózg,
wpływając pozytywnie na jego pracę. Oprócz tego pozwala na skuteczne spalanie tłuszczu, przez co można
zachować formę. Dla dobrego zdrowia wystarczy dziennie 30 min marszu lub biegu. Regularny trening pomaga również obniżyć poziom ciśnienia tętniczego krwi,
a także wzmacnia układ sercowo-naczyniowy.
Ćwicz w domu
Przy braku czasu na zajęcia na siłowni lub fitness warto
wieczorem, np. podczas oglądania telewizji, poćwiczyć
na rowerku treningowym lub stepperze. Spacerując,
biegając czy jeżdżąc na rowerze, można równocześnie
słuchać nagrań lekcji języka obcego lub audiobooków.
Sposobności do ćwiczeń dostarczą także standardowe
prace domowe – uruchamianie pralki czy rozładowywanie zmywarki można połączyć ze skłonami czy przysiadami. Planując wolny czas z dziećmi, zamiast do kina
warto wybrać się na basen lub wycieczkę rowerową.
Rafał Rezler
kacji publicznej mogą urozmaicić swoją drogę do
pracy, wysiadając przystanek wcześniej. Dzięki temu zyskuje się dodatkowe 10–15 min ruchu
każdego dnia. Regularne, nawet krótkie spacery
usprawniają pracę układu sercowo-naczyniowego,
dotleniają organizm, regulują przemianę materii,
poprawiają odporność i samopoczucie. Zamiast
korzystać z samochodu lub autobusu, warto przesiąść się na rower. Najlepiej do tego celu nadają się
tzw. rowery miejskie, które są wygodne i praktyczne. Rozwiązaniem dla osób wożących małe dzieci
są specjalne foteliki. Regularne dojazdy do pracy
rowerem, np. po 20 min w jedną stronę, to nie tylko oszczędność pieniędzy, ale przede wszystkim
wspaniała forma rekreacji, która nie tylko poprawia
sylwetkę i wydolność organizmu (godzina spokojnej jazdy pozwala spalić nawet 500 kcal!), ale także
normalizuje poziom cukru we krwi, obniża poziom
2 x 15
REKLAMA
minut
ćwiczenia aerobowe
(np. pompki,
brzuszki
i ćwiczenia
z ciężarkami)
1 x 60
minut
spacer z rodziną
11
STREFA ZDROWIA 30+
NOWOTWORY
SZACUJE SIĘ, ŻE ROCZNIE W POLSCE NA NOWOTWORY HEMATOLOGICZNE,
czyli białaczki i chłoniaki nieziarnicze, zapada około 10 tys. osób.
C
o cztery minuty na
świecie, a co godzinę
w Polsce kolejnemu
pacjentowi stawia się
diagnozę nowotworowej choroby hematologicznej. Schorzenia krwi stanowią obszerną
i zróżnicowaną grupę nowotworów złośliwych. Jeśli zmutowane komórki pojawiają
się w układzie krwiotwórczym, czyli w grupie białych krwinek, mamy do czynienia
z białaczką, czyli leukemią. Gdy rozwijają
się wśród komórek układu limfatycznego,
np. limfocytów B, T i NK, mowa o chłoniakach nieziarniczych.
12
I. BIAŁACZKA
Charakterystyka
Choroba ta stanowi 2,5 proc. wszystkich nowotworów złośliwych. Jej nazwa związana jest
z białawym odcieniem próbki krwi pacjentów
chorych na ostrą białaczkę. Zmiana barwy
spowodowana jest nadmiernym i nieprawidłowym rozrostem układu białokrwinkowego
oraz obecnością we krwi obwodowej dużej
liczby niedojrzałych białych krwinek. Nowotwór charakteryzuje się zarówno jakościowymi,
jak i ilościowymi zmianami leukocytów we krwi,
szpiku kostnym i narządach wewnętrznych,
takich jak śledziona czy węzły chłonne. Liczba
białych krwinek zaczyna gwałtownie narastać,
ale ich upośledzony charakter blokuje prawidłowe funkcjonowanie, przez co wypełniają
szpik kostny, nierzadko tworząc również nacieki
w różnych narządach (np. na wątrobie czy śledzionie). Białaczkę, ze względu na przebieg kliniczny, dzieli się na ostrą i przewlekłą. Wśród nich
wyróżnia się cztery główne typy, tj. ostrą białaczkę szpikową (AML), przewleką białaczkę szpikową (CML), ostrą białaczkę limfoblastyczną (ALL)
oraz przewlekłą białaczkę limfocytową (CLL).
Podłoże
Do tej pory nie udało się jednoznacznie
wyjaśnić przyczyny tej choroby. Naukowcy
KRWI
“
28 maja
obchodzony
jest Światowy
Dzień Walki
z Nowotworem
Krwi
w przebiegu choroby odnotowuje się także
zmiany w jamie ustnej oraz gardle, np. owrzodzenia migdałków, błony śluzowej języka czy
dziąseł. Inne objawy schorzenia to: gorączka,
przerost śledziony, zaburzenia neurologiczne
(np. zawroty głowy, zaburzenia widzenia) oraz
powiększenie szyjnych, nad- i podobojczykowych węzłów chłonnych. Typowa dla osób
chorych jest także trudna do scharakteryzowania męczliwość, często mylona z osłabieniem,
depresją czy oddziaływaniem stresu.
Rozpoznanie
Diagnoza najczęściej jest stawiana na podstawie wyniku badania morfologicznego krwi obwodowej, tj. oceny liczby erytrocytów, leukocytów, płytek krwi, oraz analizy rozmazu krwinek
białych. Jeśli wartości te (lub symptomy) są niecharakterystyczne, lekarz podstawowej opieki
zdrowotnej powinien skierować pacjenta do
ośrodka wysokospecjalistycznego, gdzie wykonane zostanie zdjęcie RTG klatki piersiowej,
USG jamy brzusznej oraz pobrany zostanie
szpik kostny do szczegółowej analizy.
Leczenie
W zależności od rodzaju i przebiegu choroby,
wieku, płci, stanu ogólnego chorego wybiera
się najbardziej odpowiednią dla pacjenta metodę terapeutyczną. W postaci ostrej najczęściej stosuje się polichemioterapię polegającą
na równoległym podawaniu pacjentowi kilku
cytostatyków. W przypadku białaczki przewlekłej lekiem tzw. pierwszego rzutu jest obecnie
imatynib, czyli organiczny związek chemiczny
hamujący receptory kinazy tyrozynowej.
II. CHŁONIAKI NIEZIARNICZE
wskazują jedynie na kilka potencjalnych czynników, które zwiększają ryzyko jej wystąpienia. Najczęściej wymienia się predyspozycje
genetyczne, zakażenia onkogennymi retrowirusami, upośledzenie czynności układu
immunologicznego (nabyte i wrodzone)
oraz oddziaływanie czynników zewnętrznych
takich jak promieniowanie jonizujące czy
zanieczyszczenie otoczenia, np. związkami
chemicznymi (pestycydy, herbicydy czy rozpuszczalniki).
Objawy
Jednym z najczęściej pojawiających się symptomów klinicznych białaczki są krwawienia
z naturalnych otworów ciała oraz wylewy
śródskórne (siniaki, wybroczyny) i do ośrodkowego układu nerwowego, wynikające z małopłytkowości i zaburzeń czynności płytek
krwi. Ze względu na zwiększone ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych,
Charakterystyka
Co roku w Polsce 6 tys. osób dowiaduje się,
że choruje na chłoniaka nieziarniczego. To
schorzenie układu limfatycznego stanowi
ok. 2 proc. ogółu nowotworów złośliwych
w Polsce. Ze względu na to, że chłoniaki
powstają z komórek różnych narządów,
określa się je jako grupę chorób, a nie jako
jeden konkretny nowotwór. Dzieli się je ze
względu na siłę złośliwości (słabe, silne), typ
(B, T) oraz według kryteriów morfologicznych (limfocytowe, plazmocytowe, centrocytowe). Z klinicznego punktu widzenia
chłoniaki nieziarnicze można przypisać do
trzech grup: chłoniaków o powolnym przebiegu (np. chłoniak grudkowy), chłoniaków
o agresywnym przebiegu (np. rozlany chłoniak z dużych limfocytów B czy obwodowy
chłoniak T-komórkowy) oraz chłoniaków
o bardzo agresywnym przebiegu (np. limfoblastyczne).
Podłoże
Jak dowiedziono, istotną rolę w rozwoju choroby odgrywa zanieczyszczenie otoczenia
związkami chemicznymi (np. herbicydy, insektycydy, azbest), rozpuszczalnikami, pyłem
drzewnym czy bawełnianym. W grupie ryzyka
znajdują się więc przede wszystkim pracownicy przemysłu chemicznego, gumowego, syntetycznego oraz drzewnego. Wśród czynników
ryzyka wskazuje się także immunosupresję po
transplantacji, zakażenia wirusami (HIV, wirusem opryszczki typu 8 czy HCV) czy bakteriami
(np. Helicobacter pylori). Ryzyko zachorowania
na chłoniaka nieziarniczego zwiększają również
wrodzone i nabyte niedobory odporności oraz
choroby autoagresywne (np. toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów).
Objawy
Najwcześniejszą oznaką nowotworu układu limfatycznego jest powiększenie węzłów
chłonnych. Te w okolicach szyi, pod pachami
i w pachwinach u osób chorych zazwyczaj są
bezbolesne i rosną powoli, czasem zrastając
się ze sobą w tzw. pakiety. Powodem do niepokoju powinno być także pojawianie się wysokiej gorączki i nadmiernej potliwości w nocy,
swędzenie skóry, zmęczenie czy utrata wagi.
Innymi symptomami choroby są zaburzenia
w morfologii krwi (np. niedokrwistość, mała
liczba leukocytów, małopłytkowość), problemy
z trawieniem, wystąpienie żółtaczki oraz symptomy neurologiczne (np. zaburzenia świadomości i widzenia, zawroty głowy).
Diagnostyka
Rozpoznanie choroby możliwe jest na podstawie badania fizykalnego pacjenta, w którym
lekarz może stwierdzić, czy powiększeniu uległy
węzły chłonne. Analizie poddawane są także
szczegółowe wyniki badań: morfologicznego
krwi (liczba erytrocytów, płytek krwi i leukocytów), rozmazu krwi (krwinki białe) oraz histopatologicznego i immunologicznego pobranego
węzła chłonnego. W niektórych przypadkach
– po skierowaniu pacjenta do szpitala przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – wykonuje
się badanie cytogenetyczne, molekularne oraz
ocenia jakość płynu mózgowo-rdzeniowego.
Leczenie
Metoda terapeutyczna dobierana jest indywidualnie w zależności od rodzaju chłoniaka, stadium zaawansowania choroby, zajętych części
ciała, ogólnego stanu zdrowia i wieku pacjenta.
Najczęściej stosowane sposoby leczenia to:
chemioterapia, polichemioterapia, radioterapia
lub terapia przeciwciałem monoklonalnym czy
sterydami, a także metody operacyjne.
Ewa Chmielarz
13
STREFA ZDROWIA 30+
PRODUKTY
LIGHT?
NA NADWAGĘ I OTYŁOŚĆ CHORUJE W POLSCE 46 PROC. KOBIET
I 64 PROC. MĘŻCZYZN. O przyczynach jej powstawania szerzej pisaliśmy
w marcowym wydaniu „Strefy Zdrowia dla Każdego”. Osoby takie,
w nadziei na zrzucenie zbędnych kilogramów, sięgają często po produkty
typu light lub fit. Czy słusznie?
Z
miany zachodzące w sposobie życia oraz w preferencjach
żywieniowych konsumentów
spowodowały, że producenci zaczęli dostosowywać żywność do oczekiwań
społeczeństwa, wprowadzając np. nieprzetworzoną, funkcjonalną i wygodną. Pierwsza
to taka, która nie została poddana obróbce
poprzez m.in. krojenie, siekanie, mrożenie
itp. oraz zachowany został jej pierwotny
skład. Żywność funkcjonalna to produkty,
z których wyeliminowane zostały składniki
14
niepożądane (m.in. tłuszcz, sól, cukier) bądź
zastosowano ich zamienniki. Oprócz tego
może być wzbogacona o substancje bioaktywne, tj. składniki odżywcze (np. białka) lub
związki nieodżywcze (np. polifenole). Wyróżnić można artykuły spożywcze wzbogacone, niskoenergetyczne, wysokobłonnikowe,
probiotyczne, o obniżonej zawartości sodu
lub cholesterolu oraz energetyzujące. Żywność wygodna to kategoria obejmująca produkty wysoko przetworzone i łatwe w przygotowaniu przez konsumenta.
Co kryją w sobie
produkty light?
Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia
2006 r. (nr 1924/2006) w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, produkty light
powinny mieć zredukowaną o 30 proc.
wartość energetyczną w porównaniu do
tradycyjnych artykułów spożywczych.
Powinny również zawierać mniej niż
5 g cukru na 100 g bądź w ich składzie nie
“
W odtłuszczonych
jogurtach
(zwłaszcza
z dopiskiem „0 proc.
tłuszczu”) białko
zastępuje się wodą,
zaś odpowiednią
konsystencję
uzyskuje się, dodając
zagęstniki takie
jak guma guar,
mączka chleba
świętojańskiego
czy skrobia
modyfikowana.
powinno być więcej niż 40 kcal tłuszczu na
100 g produktu stałego lub 20 kcal tłuszczu
na 100 g produktu płynnego. Zmniejszenie
wartości energetycznej można uzyskać,
stosując jeden z trzech sposobów:
• ograniczając ilość cukru i/lub tłuszczu
w tradycyjnym artykule;
• stosując zamienniki cukru i/lub tłuszczu
zawierające mniejszą lub zerową ich ilość;
• ograniczając zawartość jaj i/lub mąki, zastępując je np. błonnikiem pokarmowym.
Produkty bogate w cukier (słodycze, napoje, przetwory zbożowe i mleczne) są przez
producentów chętnie modyfikowane
i przekształcane na artykuły typu light, fit
czy tzw. bezcukrowe. Aby je „odchudzić”,
zamiast cukrów prostych (glukozy, fruktozy, sacharozy, maltozy) w procesie produkcyjnym dodawane są substancje słodzące
takie jak polialkohole: sorbitol (E420), mannitol (E421), izomalt (E953), maltitol (E965),
laktitol (E966), ksylitol (E967); substancje
intensywnie słodzące: acesulfan K (E950),
aspartam (E951), kwas cyklaminowy i jego
sole: sodowa i wapniowa (E952), sacharyna i jej sole: sodowa, potasowa, wapniowa
(E954), taumatyna (E957), neohesperydyna
DC (E959). Produkty zawierające aspartam
czy acesulfam K powodują większe niż
w przypadku słodzonych cukrem wydzielanie endorfin, co wzmaga apetyt i paradoksalnie prowadzi do częstszego sięgania
po dodatkowe kalorie. Warto zwrócić uwagę również na skład odtłuszczonych i pozbawionych cukru „owocowych” jogurtów,
serków homogenizowanych czy deserów
mlecznych. Owoce to dodatkowe źródło
cukrów prostych i kalorii, więc producenci zamiast nich dodają sztuczne aromaty
i barwniki. Kolejnym sposobem na „odchudzenie” żywności jest jej odtłuszczenie.
Tłuszcz z pożywienia dostarcza najwięcej
energii, 9 kcal/g, przewyższając ponad
dwukrotnie białka i węglowodany. W produktach z wysoką zawartością tłuszczu
(przetwory mleczne, wędliny, podroby)
tłuszcz może być rozcieńczany wodą bądź
zastępowany innymi składnikami. Zamienniki ze względu na właściwości dzielimy
na: substytuty tłuszczu, tłuszcze niskokaloryczne, mimetyki tłuszczu i emulgatory.
Ograniczenie zawartości tłuszczu w artykułach spożywczych typu light jest związane
ze wzbogaceniem ich np. w skrobię modyfikowaną, mączkę chleba świętojańskiego,
inulinę, gumę ksantanową, gumę guar,
celulozę, których zadaniem jest imitować
tłuszcz i zagęszczać produkt, ograniczając
tym samym całkowitą wartość energetyczną produktu. Tłuszcz jest nośnikiem smaku, zarówno w nabiale, jak i mięsie, jego
brak producenci rekompensują dodatkami
chemicznymi polepszającymi smak, nadającymi kolor, konsystencję, utrzymującymi
prawidłową strukturę produktu. Tłuszcz
jest również nośnikiem witamin A, D, E, K
i wraz z całkowitym odtłuszczeniem żywności (mleko 0 proc.) uniemożliwiony zostaje transport tych witamin. Przykładowo brak witaminy D powoduje znacznie
gorsze przyswajanie wapnia zawartego
w nabiale.
Na co zwrócić uwagę?
Na podstawie danych zawartych na opakowaniu konsument wybiera produkty
zgodnie z własnymi preferencjami i oczekiwaniami. Wybierając te z określeniami
„niska zawartość tłuszczu”, „bez dodatku
cukrów”, warto porównać ich wartość odżywczą z tradycyjnym produktem. Ta informacja, zgodnie z obowiązującymi przepisami, powinna zostać zamieszczona na
etykiecie. Jest ona szczególnie istotna dla
osób stosujących różnego rodzaju diety,
może się bowiem okazać, że jogurt smakowy o obniżonej zawartości tłuszczu zawiera większe ilości węglowodanów (cukrów).
Trzeba pamiętać, że wykaz składników
produktu podawany jest malejąco – według masy użytych komponentów. Im lista
jest krótsza, tym mniej dodatków znajduje
się w jedzeniu. Należy czytać dokładnie
informacje zamieszczone na opakowaniu
produktu, zwłaszcza te podane drobnym
drukiem, by nie dać się nabrać na marketingowe sztuczki.
Sylwia Kowalska
REKLAMA
15
STREFA MAMY I DZIECKA
HEMOROIDY
W CIĄŻY
SWĘDZENIE, BÓL I KRWAWIENIE Z OKOLIC ODBYTU TO DOLEGLIWOŚCI,
Z JAKIMI BORYKA SIĘ NAWET POŁOWA KOBIET W CIĄŻY. Zazwyczaj nie
stanowią zagrożenia dla życia ciężarnej i jej nienarodzonego dziecka,
potrafią jednak skutecznie uprzykrzyć codzienne życie. Skąd się biorą
i jak z nimi walczyć?
H
emoroidy, czyli guzki krwawnicze, to
struktury naczyniowe naturalnie występujące w kanale odbytu. Zbudowane są
z tkanki łącznej oraz połączeń tętniczo-żylnych, w stanie fizjologicznym kontrolują wypróżnianie
i usuwanie gazów jelitowych. Patologia guzków, zwana
chorobą hemoroidalną, objawia się m.in. stanem zapalnym, w którym struktury te obrzmiewają, bolą i krwawią.
Dlaczego ciężarne skarżą się
na hemoroidy?
Czynnikiem sprzyjającym problemom z hemoroidami
w ciąży jest nadmiernie ciśnienie, jakie pojawia się pod
wpływem nacisku wywieranego na jamę brzuszną oraz
znajdujące się w niej żyły przez rozrastającą się macicę
i coraz większe dziecko. Ten szczególny w życiu kobiety
16
CZY WIESZ,
ŻE...
kobieta w ciąży,
której dokuczają
zaparcia, nie
powinna starać się
wypróżnić na siłę.
Długotrwałe parcie
dodatkowo sprzyja
powstaniu zmian
hemoroidalnych
oraz nasila
istniejący już
problem.
okres związany jest również z dużymi zmianami hormonalnymi. Wysoki poziom progesteronu, którego zadaniem jest podtrzymanie ciąży, jednocześnie wpływa niekorzystnie na stan żył. Ich ścianki stają się cieńsze i mniej
sprężyste oraz bardziej podatne na przerosty wywołane
parciem i pękanie w czasie wypróżniania. Za podstawową przyczynę występowania hemoroidów uważa się
również przewlekłe zaparcia. W ciąży doświadcza się ich
szczególnie intensywnie m.in. ze względu na:
•dietę – jadłospis przyszłej mamy z różnych przyczyn
(nudności, zachcianki) często jest ograniczony do produktów ubogich w błonnik, czyli włókno pokarmowe;
to właśnie brak tego składnika w codziennym menu
sprzyja zaburzeniom wypróżniania;
•suplementację żelaza – ze względu na zagrożenie
wystąpienia niedokrwistości przyszłe mamy przyjmują
preparaty żelaza, które mogą przyczyniać się
do zaparć;
•zmniejszoną ilość ruchu – zajście w ciążę
zwykle wiąże się z pewnym ograniczeniem
aktywności fizycznej, co pociąga za sobą
spowolnienie perystaltyki jelit.
Lepiej zapobiegać
niż leczyć
Kobieta ciężarna powinna przede wszystkim zapobiegać zaparciom. Należy zwrócić
szczególną uwagę na odpowiedni sposób
odżywiania oraz zwiększyć ilość produktów
zawierających błonnik. W codziennej diecie
jasne pieczywo najlepiej zastąpić ciemnym
razowym chlebem, a biały ryż jego brązową
lub dziką odmianą. Do jadłospisu należy włączyć również jak najwięcej warzyw i owoców
– zwłaszcza surowych. Rozluźnieniu masy
stolcowej sprzyja także zwiększona podaż
płynów, dlatego ciężarna powinna pić przynajmniej 2–2,5 litra wody dziennie. O ile nie ma
przeciwwskazań, ważne jest również zadbanie o odpowiednią ilość ruchu. Trzy krótkie
(ok. 15-minutowe) spacery w ciągu dnia poprawią perystaltykę jelit, a tym samym pomogą zapobiec wystąpieniu hemoroidów. Warto
także pamiętać, aby w pozycji spoczynkowej
UWAGA NA
OCHŁADZANIE
W sprzedaży dostępne są specjalne
żelowe nakładki, które po
schłodzeniu można przyłożyć do
zmienionego chorobowo miejsca.
Przynoszą one ulgę, działając
przeciwbólowo i obkurczająco,
jednak ich stosowanie zwiększa
prawdopodobieństwo powstania
zakrzepu w obrębie żylaka.
trzymać nogi wysoko, raczej leżąc lub półleżąc, ponieważ długotrwałe siedzenie dodatkowo zwiększa nacisk powiększającej się
macicy na żyły.
Sposoby na wstydliwy
problem
W czasie ciąży guzkowate zmiany leczy się
przede wszystkim zachowawczo – mają one
zazwyczaj charakter okresowy. Choroba hemoroidalna występuje dość powszechnie,
dlatego w aptekach dostępnych jest wiele
preparatów przynoszących ulgę w tej dolegliwości. Farmaceuci polecają maści, czopki,
a także leki doustne wspomagające leczenie
błony śluzowej odbytnicy, łagodząc najbardziej dokuczliwe objawy. W doborze odpowiedniego środka przyszłej mamie powinien
pomóc lekarz ginekolog prowadzący ciążę.
Do higieny okolic odbytu warto stosować
delikatne płyny, żele lub mydła przeznaczone
dla kobiet w ciąży. Zapachowy papier toaletowy najlepiej zastąpić delikatnym białym i bezwonnym, by nie podrażniać wrażliwej skóry
odbytu. Zadowalające efekty przynoszą również krótkie nasiadówki albo kompresy z działającej przeciwzapalnie kory dębu lub z oczaru wirginijskiego. Krwawiące miejsca można
przemywać gazą zwilżoną w mocnym naparze czarnej herbaty. Zawarta w niej tanina
działa ściągająco i zasklepia mikrouszkodzenia
skóry. Hemoroidy zazwyczaj samoistnie ustępują w okresie połogu, czyli sześciu tygodni
po urodzeniu dziecka. Jeśli nie mijają, należy
skonsultować się z lekarzem podstawowej
opieki zdrowotnej, który w razie konieczności
wypisze skierowanie do chirurga w celu podjęcia leczenia zabiegowego.
Justyna Wydra
REKLAMA
BIOHEMORIL (Czopki przeciw hemoroidom) Suppositoria antihaemorrhoidales. Czopki, (0,2 g + 0,1 g + 0,15 g) /2g. 1 Co to jest lek
Biohemoril i w jakim celu się go stosuje: Biohemoril jest lekiem stosowanym w łagodzeniu objawów choroby hemoroidalnej występujących
w pierwszej fazie choroby, charakteryzującej się występowaniem słabo nasilonych objawów bólowych i świądu. 2. Informacje ważne przed
zastosowaniem leku Biohemoril. Kiedy nie stosować leku Biohemoril: jeśli pacjent ma uczulenie na substancje czynne lun którykolwiek z
pozostałych składników tego leku. Ostrzeżenie i środki ostrożności. W przypadku nieustąpienia dolegliwości w ciągu kilku dni oraz w przypadku wystąpienia krwawienia z odbytu lub znacznego nasilenia dolegliwości bólowych należy skonsultować się z lekarzem. Istnieje możliwość
zmiany koloru kału na czarny, ze względu na tworzenie się siarczanu bizmutu. Dzieci i młodzież. Ze względu na brak badań dotyczących
bezpieczeństwa stosowania w tych grupach wiekowych nie należy stosować leku u dzieci i młodzieży w wieku poniżej
18 lat. Biohemoril a inne leki. Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach stosowanych przez pacjenta obecnie lub
ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje stosować. Ciąża i karmienie piersią. Ciąża: Brak danych. Karmienie piersią: Brak danych.
Stosowanie po konsultacji z lekarzem. Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn. Brak danych. 3. Jak stosować lek Biohemoril.
Dorośli: stosować doodbytniczo po 1 czopku jeden lub dwa razy dziennie. Przyjęcie większej niż zalecana dawki leku Biohemoril. Brak
danych. 4. Możliwe działania niepożądane. Sporadycznie może wystąpić reakcja nadwrażliwości, wysychanie błon śluzowych odbytnicy.
W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych, należy zaprzestać stosowania leku. 5. Jak przechowywać lek Biohemoril. Lek należy
przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Przechowywać w temperaturze poniżej 25ºC, chronić od światła.
Przechowywać w zamkniętych opakowaniach. 6. Zawartość opakowania i inne informacje. Co zawiera lek Biohemoril – Substancjami
czynnymi leku są: Bismuthi subgallas (bizmutawy galusan) – 0,2 g/czopek, Zinci oxidum (tlenek cynku) – 0,1 g/czopek, Tanninum
(tanina) – 0,15 g czopek. Substancje pomocnicze to: masa czopka (Glicerolu monostearynian Witepsol H15 – tłuszcz obojętny).
17
STREFA MAMY I DZIECKA
Trzy pytania do…
POŁOŻNEJ
NA NASZE PYTANIA
ODPOWIADA
GABRIELA KURZYCA
– położna
środowiskowa.
„Strefa Zdrowia dla Każdego”: Kto
i w jakiej sytuacji może skorzystać z konsultacji u położnej?
Gabriela Kurzyca: Położna sprawuje opiekę nad kobietą w każdym okresie jej życia.
Podczas wizyty można uzyskać poradę w zakresie profilaktyki chorób kobiecych, badania cytologicznego, edukacji zdrowotnej,
tj. monitorowania cyklu miesięcznego, metod
planowania rodziny czy antykoncepcji. Najbardziej znaną i powszechną rolą jest przyjmowanie fizjologicznego porodu (lekarz jej w tym
asystuje, wyjątkiem są porody zabiegowe,
tzn. z użyciem vacuum lub kleszczy). W ramach kontraktu z Narodowym Funduszem
Zdrowia położna może (do czasu zagojenia
się ran) sprawować bezpłatną opiekę nad kobietami po operacjach ginekologicznych oraz
mastektomii – w takiej sytuacji należy jednak
posiadać skierowanie od lekarza, który wykonywał zabieg. Dokument taki nie jest natomiast potrzebny w przypadku ciężarnych po
21. tygodniu ciąży (wizyty edukacyjne) oraz
pań po porodzie będących w okresie połogu
REKLAMA
Gabriela Kurzyca
(spotkania patronażowe). Edukacja dotycząca
przebiegu ciąży, porodu, połogu i pielęgnacji
noworodka odbywa się w szkołach rodzenia
oraz na spotkaniach indywidualnych lub grupowych. Warunkiem bezpłatnych konsultacji, uczestniczenia w spotkaniach oraz opieki
poporodowej jest złożenie deklaracji wyboru
położnej podstawowej opieki zdrowotnej prowadzącej praktykę w ramach kontraktu z NFZ.
Jako grupa zawodowa położne mają również
uprawnienia do przeprowadzania spotkań
tzw. przedkoncepcyjnych (poruszających kwestie naturalnego rytmu płodności) oraz rozpoznawania i prowadzenia ciąży – należą one
jednak do grupy świadczeń nierefundowanych. Dodatkowo w Polsce te sfery działalności
położnych są jeszcze mało popularne.
O czym powinny pamiętać pacjentki przed wizytą? Jakie błędy najczęściej popełniają?
G.K. Jeśli kobieta wybiera się do położnej celem pobrania wymazu cytologicznego, musi
pamiętać, aby na dwa dni przed wizytą nie
współżyć oraz nie stosować irygacji czy środków dopochwowych. Najlepiej zaplanować
18
taką wizytę między czwartym dniem po
miesiączce a czwartym dniem poprzedzającym kolejne krwawienie. Jeśli przyszła mama
chce skorzystać z edukacji okołoporodowej,
tzw. spotkań w szkole rodzenia lub indywidualnych konsultacji, powinna na pierwsze
spotkanie przynieść ze sobą dowód osobisty,
kartę ciąży, a także dokument potwierdzający, że podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu,
aby dokonać wszelkich formalności.
Czy mogłaby Pani wskazać nietypową, a może zabawną sytuację,
która dobrze opisuje specyfikę pracy położnej?
G.K. Często spotykam się ze stwierdzeniem,
że położna jest pielęgniarką. Nie jest to jednak
prawda. Różnica polega na tym, że położna zajmuje się tylko kobietami i to w zakresie ginekologiczno-położniczym oraz noworodkiem do
6. tygodnia życia. Kiedyś, zapytana o to, jakich
pacjentów otaczam opieką, powiedziałam, że
nie interesują mnie mężczyźni. Pan, który o to
pytał, popatrzył na mnie ze zdziwieniem…
Rozmawiała: Maria Polak
Jak myć ręce?
Myj ręce przez ok. 40-60 sekund, aby wyczyścić je z niemal
wszystkich drobnoustrojów.
1. Zmocz dłonie.
między palcami po stronie
grzbietowej. Powtórz czynność
na drugiej ręce.
7. Myj kciuk jednej dłoni,
drugą ręką wykonując ruchy
rotacyjne. Czynność powtórz
z drugim kciukiem.
2. Namydl je.
3. Myj ręce, pocierając
nimi o siebie.
5. Pocieraj śródręcza obu
dłoni, aby wyczyścić je
między palcami.
8. Myj wewnętrzną stronę
dłoni palcami drugiej
i odwrotnie.
10. Zakręć kran, używając jednorazowego ręcznika.
Wytnij i powieś w widocznym dla siebie miejscu
4. Jedną dłonią myj drugą
mydło
6. Zegnij palce i myj
dłonie ruchami
przeciwnymi.
9. Opłucz ręce i wytrzyj je
jednorazowym
papierowym ręcznikiem.
Twoje ręce
są już czyste!
19
STREFA ZDROWIA SENIORA
KOBIETĄ BYĆ!
MENOPAUZA (GR. MENO – MIESIĄC I PAUSIS – PRZERWA,
ZATRZYMANIE) JEST FAZĄ ŻYCIA KOBIETY, KTÓRA WYZNACZA
KONIEC JEJ NATURALNYCH ZDOLNOŚCI REPRODUKCYJNYCH.
W okresie okołomenopauzalnym panie doświadczają
m.in. uderzeń gorąca, labilności emocjonalnej czy obniżenia
libido. Dlaczego tak się dzieje?
Ś
wiatowa Organizacja Zdrowia menopauzę definiuje jako ostatnią
menstruację, po której w okresie
12 miesięcy nie występuje żadne
krwawienie z jamy macicy i nie stwierdza się
patologicznych przyczyn tego stanu. Wyzwalana jest przez związany z procesem starzenia
się organizmu spadek poziomu estrogenów
i zmianę aktywności jajników. Menopauza najczęściej pojawia się u kobiet między 40. a 65.
rokiem życia. Jej wystąpienie mogą przyspieszyć czynniki takie jak: palenie papierosów, alkoholizm, bezdzietność, samotność, niski standard życia czy stres.
Menopauza czy
klimakterium?
Główną oznaką zbliżającej się menopauzy są
zmiany zachodzące w cyklach miesiączkowych. Okres okołomenopauzalny, czyli klimakterium, może trwać nawet dekadę – zazwyczaj
zaczyna się kilka lat przed ustaniem miesiączkowania i kończy parę lat po nim. W czasie przed
menopauzą krwawienia stają się nieregularne,
mają lekki przebieg i trwają krócej niż zazwyczaj. Zdarza się również, że pod wpływem
niedoborów hormonalnych błona śluzowa
macicy robi się grubsza, a przez to krwawienia
miesięczne ulegają wydłużeniu, są bardziej obfite oraz skrzepowate.
Objawy menopauzy
Oprócz całkowitego ustania miesiączkowania w okresie klimakterium dochodzi do
licznych zmian fizycznych i psychicznych:
1. Do najbardziej typowych symptomów
menopauzy należą uderzenia gorąca, które mogą występować do kilku razy dziennie.
Dotyczą one zwłaszcza górnej części ciała
w okolicy klatki piersiowej lub szyi. Towarzyszą
im zaczerwienienie twarzy oraz pocenie się, po
którym występuje zimny dreszcz. Objaw ten
20
pojawia się u prawie 75 proc. kobiet w okresie
okołomenopauzalnym, a ustępuje, gdy organizm przystosuje się do niedoboru hormonów
płciowych – zazwyczaj około 60. roku życia.
2. Niektóre kobiety skarżą się na nocne fale
gorąca, związane z obfitym poceniem się
ciała. Nagły wzrost temperatury organizmu
jest na tyle duży, że często piżama i pościel stają
się mokre od potu.
3. Większość pań (88 proc.) doświadcza labilności emocjonalnej, czyli tzw. huśtawki nastrojów. Kobiety stają się bardziej płaczliwe, rozdrażnione, częściej się niepokoją, doświadczają
ataków paniki czy depresji. Bardziej podatne na
zmiany natury psychicznej są panie, które doświadczały podobnych symptomów w ramach
zespołu objawów przedmiesiączkowych.
4. W wyniku zmian hormonalnych związanych
z menopauzą mogą pojawić się także objawy takie jak: bezsenność czy problemy ze
snem, kołatanie serca, bóle oraz zawroty
głowy i kłopoty z pamięcią. Niższy poziom
stężenia estrogenu może prowadzić do osłabienia koncentracji i pojawienia się luk
w pamięci. Efekt ten może się pogłębić wskutek zmęczenia wynikającego z niewyspania.
5. W związku z obniżoną produkcją estrogenu
wraz z wiekiem może dojść do spadku sprężystości i elastyczności skóry. Staje się ona
sucha, zwłaszcza wokół oczu, przyczyniając się
do powstania zmarszczek głębokich.
Zmiany hormonalne wpływają także na przerzedzenie owłosienia głowy i łona przy
jednoczesnym wzmożonym wzroście włosów
na twarzy. Niedobory estrogenu prowadzą także do osłabienia paznokci, które stają się
kruche i łamliwe.
6. Spadek poziomu estrogenu może powodować także obniżenie poziomu pobudzenia seksualnego. U około 30 proc. kobiet po
zakończonej menopauzie występuje suchość
pochwy, której przyczyną jest produkowanie
mniejszej ilości naturalnych lubrykantów oraz
zacieśnianie się ścian pochwy i utrata jej elastyczności. Może to powodować swędzenie, uczucie
bólu lub dyskomfortu w trakcie stosunku, a przez
to spadek zainteresowania współżyciem.
7. U około jednej szóstej kobiet w okresie klimakterium występują problemy z pęcherzem
i nietrzymaniem moczu – podczas kaszlu,
kichania czy śmiechu następuje wyciek strużek
uryny. Tkanka moczowodu staje się cieńsza
i mniej elastyczna, powodując zmniejszenie
pojemności pęcherza oraz zwiększenie częstotliwości mikcji.
8. Rozrzedzenie tkanki kostnej, które rozpoczyna się około 35.–40. roku życia, jest nieodłącznie
związane ze starzeniem się organizmu. Proces
ten ulega przyspieszeniu bezpośrednio po
menopauzie, by ponownie zwolnić ok. 8–10 lat
po zaprzestaniu miesiączkowania. Estrogeny
pobudzają aktywność osteoblastów i przyczyniają się do wzrostu masy kostnej. Ich niedobór
w okresie menopauzy wywołuje utratę masy
kostnej, co może prowadzić do rozwoju
osteoporozy.
9. Spadek poziomu estrogenów w okresie
menopauzy odpowiada za przyspieszenie
rozwoju nadciśnienia tętniczego, które nieleczone przyczynia się do wystąpienia choroby
niedokrwiennej serca, zawału czy niewydolności serca i udaru mózgu.
Diagnostyka
Wymienione objawy najczęściej związane są
z menopauzą, ale mogą również maskować
inną chorobę, dlatego nie należy ich bagatelizować. Diagnozę pomoże postawić lekarz
ginekolog, do którego nie jest wymagane
skierowanie od lekarza podstawowej opieki
zdrowotnej. Specjalista ten zleci wykonanie
badań, na podstawie których potwierdzi lub
wykluczy zaburzenia dające podobne
symptomy, np. dysfunkcje tarczycy, cukrzycę
czy hormonalnie czynne guzy jajników bądź
nadnerczy. Pacjentki w pierwszej kolejności
kierowane są na: ginekologiczne badanie
ultrasonograficzne, cytologię, morfologię krwi oraz oznaczenie stężenia
hormonów w organizmie. W okresie okołomenopauzalnym u kobiet dochodzi do
obniżenia ilości estrogenu, ale równocześnie
zwiększenia czy nawet nadmiaru hormonu
folikulotropowego (FSH), co jest wyznacznikiem wygasania funkcji jajników. Poziom
FSH umożliwia lekarzowi ocenę, czy pęcherzyki dojrzewają normalnie, a produkcja
estrogenu jest prawidłowa. Należy również
skontrolować stężenie prolaktyny (PRL)
oraz hormonów tarczycy (T3 – trójjodotyroniny, i T4 – tyroksyny) i wydzielanej przez przysadkę tyreotropiny (TSH).
Interpretacja tych wyników w porównaniu
do stężenia FSH pozwoli lekarzowi ocenić,
czy u pacjentki nie występują inne choroby
układu rozrodczego, np. wtórny brak miesiączki.
Leczenie
Większość ginekologów opowiada się za estrogenową terapią zastępczą, która wstrzymuje lub łagodzi występowanie objawów
menopauzy, zapobiegając jednocześnie
JAK ŁAGODZIĆ OBJAWY MENOPAUZY?
• Ogranicz spożywanie ostro przyprawionych potraw, gorących
•
•
•
•
•
napojów, kofeiny, słodyczy oraz alkoholu – mogą potęgować
napady gorąca.
Przed snem nie pij kawy i nie jedz czekolady – mogą
powodować bezsenność.
Pij herbatę z szałwii, która pomaga w walce z nocnymi potami.
Ćwicz! Aktywność fizyczna, nawet ta najprostsza (spacery),
poprawia nastrój i zmniejsza napięcie spowodowane stresem.
Dodatkowo wyzwala produkcję endorfin, czyli tzw. hormonów
szczęścia, oraz zwiększa gęstość kości, dzięki czemu jest
ważnym elementem profilaktyki osteoporozy.
Unikaj gorących kąpieli oraz opalania – podnoszą temperaturę
ciała i mogą wywołać fale gorąca.
Bądź aktywna seksualnie – im bogatsze życie erotyczne, tym
dłużej ścianki pochwy pozostają elastyczne.
osteoporozie i chorobom serca w późniejszym wieku. U tych pań, które nie mogą
stosować hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), np. mają zdiagnozowany nowotwór piersi lub błony śluzowej macicy,
a także chorobę zakrzepowo-zatorową,
i hormony mogłyby zaostrzyć przebieg
chorób, zaleca się stosowanie tabletek
z fitoestrogenami, czyli tzw. roślinnymi
hormonami. Naturalnie występują one
m.in. w soi, soczewicy, fasoli, bobie, czosnku
czy cebuli. Działają jednak dużo słabiej niż
estrogeny i są skuteczne tylko w przypadku
łagodnych objawów menopauzy.
Sylwia Kowalska
REKLAMA
MENOPLANT SOY-A 40+
CZYJA TO WINA, GDY DOJRZAŁA KOBIETA ZACZYNA ODCZUWAĆ UDERZENIA GORĄCA, POCI SIĘ, ŁATWO SIĘ DENERWUJE, NIEPOKOI,
NIE MOŻE ZASNĄĆ? SPADAJĄCEGO POZIOMU ESTROGENÓW – KOBIECYCH HORMONÓW. CO WTEDY ROBIĆ?
TO PROSTE – SIĘGNĄĆ PO MENOPLANT SOY-A 40+.
Preparat zawiera naturalne i zbliżone w budowie do estrogenów izoflawony
sojowe. Dlatego stosują go dojrzałe kobiety, które chcą oswoić się ze
zmianami, które zachodzą w ciele i psychice w tym trudnym okresie życia.
A jeżeli zaczęłaś także odczuwać bardzo nieprzyjemne oraz krępujące objawy
jak suchość pochwy oraz świąd okolic intymnych, powinnaś zacząć stosować
kremo-żel Menoplant intimia. Jego idealnie skomponowane składniki pomogą
Ci znowu cieszyć się kobiecością i zapomnieć o skrępowaniu.
Menoplant przywraca komfort
życia kobiety dojrzałej
21
STREFA ZDROWIA SENIORA
RZUCIĆ PALENIE
– TO MOŻLIWE!
WŚRÓD PALACZY POKUTUJE PRZEKONANIE O NIEREALNOŚCI ZERWANIA
Z NAŁOGIEM W STARSZYM WIEKU. Tymczasem, wbrew pozorom,
to właśnie seniorowi może być łatwiej zrezygnować z tego nawyku.
J
ak wykazują badania przeprowadzone dla
Komisji Europejskiej w 2014 r., pomimo spadającej z roku na rok liczby palaczy, po papierosa wciąż sięga co trzeci mężczyzna i co
czwarta kobieta w Polsce. Nie odstrasza ich nawet
potwierdzony naukowo związek między paleniem
a zwiększonym ryzykiem rozwoju miażdżycy oraz
schorzeń sercowo-naczyniowych, będących bezpośrednim jej następstwem. Nałóg ten należy do
głównych przyczyn skrócenia długości życia seniorów – około 85 proc. zgonów z powodu choroby
niedokrwiennej serca występuje właśnie u osób
po 65. roku życia.
Na co chorują palący seniorzy?
Schorzeniem, które jednoznacznie kojarzy się z nałogowym paleniem, jest nowotwór płuc. Według
szacunków onkologów aż 90 proc. zachorowań na
tę chorobę ma bezpośredni związek z czynnym
lub biernym paleniem papierosów. Dym tytoniowy jest najważniejszym ludzkim kancerogenem,
czyli czynnikiem rakotwórczym. Zawiera blisko
4000 substancji chemicznych o uznanym działaniu rakotwórczym, w tym związki z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych
(np. benzopiren), nitrozoaminy, aminy aromatyczne, pochodne fenolu, katechole i związki niektórych
metali ciężkich. Nałóg ten jest jedną z głównych
przyczyn przedwczesnej śmierci osób w średnim
wieku. Występuje również wyraźny związek między paleniem a zwiększoną podatnością na wiele
schorzeń wieku dojrzałego oraz ryzykiem przedwczesnego zgonu z powodu tych chorób wśród
starszej populacji nałogowców. Dotyczy to zarówno dolegliwości ze strony układu sercowo-naczyniowego, takich jak zmiany miażdżycowe
tętnic obwodowych, nadciśnienie tętnicze krwi,
choroba wieńcowa czy niedokrwienny udar mózgu, jak i układu oddechowego – np. obturacyjna choroba płuc, rozedma płuc, ostre zapalenie
oskrzeli. Palenie przyspiesza starzenie się nerek,
22
przyczynia do pogorszenia wzroku (zwyrodnienie
plamki żółtej, nasilenie zaćmy), jest także ważnym
czynnikiem sprzyjającym rozwojowi osteoporozy.
Palący seniorzy narażeni są dodatkowo na przyspieszoną demencję i utratę funkcji poznawczych.
U osób, które nigdy nie paliły, w porównaniu z osobami aktualnie palącymi ryzyko rozwoju choroby
otępiennej i pogorszenia funkcji poznawczych jest
od 40 do 80 proc. mniejsze.
Rzucić palenie po latach?
Według niektórych obiegowych opinii wieloletni palacze nie powinni porzucać nałogu, gdyż
TYLKO JEDEN
PAPIEROS?
Świadoma rezygnacja
z palenia tytoniu nie
oznacza odzyskania pełnej
kontroli nad uzależnieniem.
Po uwolnieniu się od
nałogu sięgnięcie nawet
po jednego papierosa
potrafi zaprzepaścić
efekty realizowanego
postanowienia.
ich organizm jest już tak przyzwyczajony do nikotyny, że jej odstawienie zaburzy homeostazę
i w konsekwencji bardziej zaszkodzi, niż pomoże.
Badania jednak nie potwierdzają tej tezy, wręcz
przeciwnie – udowodniono, że rzucenie palenia,
nawet przez osobę starszą, przyczynia się do spadku zapadalności na niektóre choroby. Obserwacje
amerykańskiej populacji wskazały, że w grupach
wiekowych 60–69, 70–74 oraz 75+ ryzyko zgonu
z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego
u osób, którym udało się uwolnić od nałogu, oraz
niepalących było podobne, natomiast u aktywnych
palaczy dwa razy większe. Wykazano również, że
po dwóch latach od rezygnacji z nikotyny zagrożenie udarem mózgu spada dwukrotnie, zaś po pięciu
“
CHCESZ RZUCIĆ PALENIE?
ZACZNIJ OD TEGO
ZADBAJ O WEWNĘTRZNĄ MOTYWACJĘ
Jeśli nie wystarczy zdrowotna, może zadziała finansowa?
Warto przeliczyć miesięczny czy roczny koszt
wypalanych papierosów na inne przyjemności, których
trzeba sobie odmówić. Na panie z pewnością podziałają
również argumenty estetyczne – palenie przyspiesza
starzenie się cery, powoduje żółknięcie zębów, pozostawia
charakterystyczny zapach na włosach i ubraniu.
ZAPLANUJ PIERWSZE DNI BEZ PAPIEROSA
Po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach regularnego
palenia rezygnacja z dnia na dzień nie będzie łatwa.
Dobrze jest zawczasu przemyśleć sytuacje, w których
sięga się po papierosa niejako automatycznie (stres,
poranna filiżanka kawy itp.) i starać się ich w miarę
możliwości unikać albo zmienić utarte nawyki na tyle,
by jak najmniej kojarzyły się z paleniem.
Możliwość rzucenia palenia
w starszym wieku jest
podobna jak u młodszych osób,
a sześciomiesięczna skuteczność
pozostania niepalącym
u starszych chorych wynosi
około 20 proc.
latach podatność na wystąpienie tej choroby jest
taka jak u osoby, która nigdy nie paliła. Porzucenie
tego szkodliwego przyzwyczajenia przynosi korzystne skutki zdrowotne, a także znacząco zmniejsza
śmiertelność u długotrwale uzależnionych.
Emerytura, czyli wolność
od nałogu
Wieloletni nawyk, przyjemność zaciągnięcia się dymem – oto główne przyczyny, dla których seniorom
trudno rozstać się z papierosami, nawet jeśli zdają
sobie sprawę ze zdrowotnych konsekwencji palenia.
Dobrym momentem na podjęcie próby rzucenia
nałogu jest przejście na emeryturę. Niejako automatycznie wiąże się ono bowiem z poważną zmianą stylu życia. Mniej stresów, dużo wolnego czasu,
szansa powrotu do uprawiania pasji, na które wcześniej brakowało możliwości i energii, sprawiają, że
warto właśnie tę chwilę wykorzystać jako pretekst
do podjęcia próby zrezygnowania z palenia.
POPROŚ OTOCZENIE O WSPARCIE
Trudno odmówić papierosa, gdy wokół unosi się
dym papierosowy. Planując próbę porzucenia nałogu,
można zasygnalizować palącym znajomym i rodzinie,
by nie robili tego przy nas. Warto ich także uprzedzić
o swoim zamiarze, nawet jeśli nie są osobami palącymi.
Rezygnującemu z nikotyny często zdarzają się gorsze
dni – spadki nastroju, zwątpienie, drażliwość. Dobrze,
aby bliscy o tym wiedzieli, byli wyrozumiali i mogli
odpowiednio reagować.
ZASTĄP PALENIE TYTONIU
KORZYSTNYM PRZYZWYCZAJENIEM
Właśnie dlatego dobrze jest powiązać moment rozstania
z papierosami oraz przejście na emeryturę. Mając więcej
wolnego czasu, można zaplanować nowe i ciekawe
aktywności, którymi, o ile wykonuje się je regularnie, można
zagłuszyć przymus nałogu. Idealne, także ze zdrowotnego
punktu widzenia, będzie codzienne wykonywanie krótkich
serii ćwiczeń fizycznych, które mogą być także wplecione
w codzienne czynności takie jak spacery z psem, prace
w ogrodzie, sprzątanie czy marsz w drodze na zakupy.
WYTRWAJ W POSTANOWIENIU
Głód nikotynowy jest nieprzyjemnym, ale krótkotrwałym
uczuciem, które mija zazwyczaj po ok. trzech minutach.
Przeważnie występuje w czasie, w którym w ciągu dnia
palacz najczęściej sięgał po papierosa. W takiej sytuacji
należy stłumić pokusę, np. wypijając szklankę wody,
jedząc przekąski (np. bakalie) lub żując gumę.
Justyna Wydra
23
STREFA ZDROWIA DLA KAŻDEGO
ALERGIE
KONTAKTOWE
W CYKLU DOTYCZĄCYM WIEDZY O ALERGII PRZEDSTAWIAMY INFORMACJE
NA TEMAT UCZULEŃ KONTAKTOWYCH. Jakie są ich przyczyny, przebieg
i skutki?
A
lergia kontaktowa, zwana także alergicznym kontaktowym zapaleniem
skóry bądź wypryskiem alergicznym,
to relatywnie często występujące
schorzenie ujawniające się jako reakcja
skórna, czyli egzema. Najczęściej diagnozowana jest u dorosłych oraz młodzieży powyżej 10. roku życia, ponieważ
jej skutki ujawniają się zazwyczaj po długotrwałym okresie działania słabego czynnika alergizującego na organizm
(np. detergentów czy kosmetyków). Szacuje się, że około
15–20 proc. populacji charakteryzuje się nadwrażliwością
skórną na przynajmniej jedną substancję. Jeśli egzema
kontaktowa wystąpi przynajmniej raz, prawdopodobnie
będzie towarzyszyć osobie uczulonej przez całe życie.
Powstawanie
Alergia kontaktowa dotyczy osób uczulonych na dany
alergen, z którym nawet najmniejsza styczność wywołuje reakcję skórną (np. pokrzywkę) oraz dokuczliwy
świąd. Objawy te zwykle pojawiają się nie wcześniej
niż po 24 godz. od styczności ze szkodliwą substancją.
Wyprysk kontaktowy ujawnia się najczęściej jako grudkowata czy pęcherzykowata wysypka lub zaczerwienienie. Jeśli schorzenie to przyjmie formę przewlekłą, może
doprowadzić do lichenizacji – skóra w miejscu zmian
staje się nadmiernie sucha, szorstka i pogrubiona.
Przebieg
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry przebiega dwufazowo. W pierwszym stadium – indukcyjnym – dochodzi do przenikania związków chemicznych w głąb
naskórka i tworzenia kompleksów z białkami. W drugim
etapie następuje wyzwolenie reakcji alergicznej. Na
skutek zetknięcia z niepożądaną substancją układ odpornościowy reaguje nieproporcjonalnie do zagrożenia
– z komórek do krwi uwalnia się, rozszerzając naczynia
krwionośne, zwiększona ilość histaminy, czego efektem
jest stan zapalny. Przy pierwszym kontakcie z alergenem organizm jest uczulany, jednak egzema pojawia się
przeważnie dopiero po długotrwałym działaniu czynnika podrażniającego.
24
Źródła
NAJCZĘSTSZE
Najczęściej uczulają metale, takie jak nikiel czy kobalt.
OBJAWY
Są one składnikiem stopów metali wykorzystywanych do produkcji m.in. biżuterii, guzików, zamków
ALERGII
KONTAKTOWYCH: błyskawicznych, monet, magnesów na lodówkę czy
•zaczerwienienie,
•łuszczenie się
skóry,
•wysypka,
•rumień,
•obrzęk
z pęcherzykami,
•silne swędzenie.
oprawek okularów. Do grupy popularnych alergenów
zalicza się także chrom występujący w cemencie, barwnikach, wybielaczach, skórze garbowanej, zapałkach
i detergentach. Alergia kontaktowa związana z niklem
4–5 razy częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn z uwagi na jego powszechne zastosowanie w przemyśle
biżuteryjnym. Z kolei chrom zwykle uczula mężczyzn,
którzy wykonują pracę wymagającą częstego kontaktu z cementem, np. murarzy. Drugim co do częstotliwości czynnikiem uczulającym Polki (trzecim
w przypadku Polaków) są perfumy zawierające aż
300 różnych substancji mogących wywołać reakcję
alergiczną. Spośród nich najbardziej aktywny jest mech
dębowy. Ponadto kosmetyki na bazie ziół i roślin zawierające w składzie barwniki (p-fenylenodwuaminę),
konserwanty (formaldehyd, quaterinum-15, mocznik
imidizolidinylowy, hydantoinę metylodwumetylową,
PRODUKTY UCZULAJĄCE NAJCZĘŚCIEJ:
przedmioty ze stopów metalu z niklem (np. biżuteria, zegarki,
guziki, monety, klucze) ∙ produkty skórzane z chromem
(np. rękawice, paski do spodni) ∙ farby, środki czyszczące
z kobaltem (np. barwniki do porcelany) ∙ perfumy zawierające
mieszaninę perfumową PM ∙ kosmetyki z formaldehydem,
p-fenylenodwuaminą, quaterinum-15, mocznikiem
imidizolidinylowym, hydantoiną metylodwumetylową czy
z parabenami ∙ alkohole i środki odkażające ∙ benzyna lub olej
napędowy ∙ rozpuszczalniki organiczne ∙ środki owadobójcze
∙ nawozy sztuczne ∙ kwasy zawarte w bateriach ∙ cement ∙ kleje
do tapet ∙ nieutwardzone żywice epoksydowe ∙ sztuczna henna
∙ rośliny: sumak, dąb jadowity i trujący bluszcz, mango i liście
miłorzębu ∙ guma i lateks ∙ leki (neomycyna, benzokaina)
∙ konserwanty ∙ barwniki.
“
rękawiczki ochronne (np. przy kontakcie z cementem
lub detergentami). Należy pamiętać o tym, że lateks
również należy do grupy produktów, które mogą wywołać egzemę.
Rozpoznanie alergenu
W diagnozie alergii kontaktowej najczęściej stosuje się
testy płatkowe, polegające na kilkudniowym pozostawieniu na skórze płatka nasączonego daną substancją. Dodatni wynik próby ujawnia się poprzez obrzęk,
rumień lub zmiany grudkowe.
Według przepisów Unii
Europejskiej 26 substancji
zapachowych o szczególnie
wysokim potencjale alergennym Leczenie
Najważniejszą zasadą dotyczącą osób uczulonych jest
unikanie styczności z czynnikami powodującymi wymusi być – powyżej pewnej
prysk kontaktowy. W sytuacji, gdy nie jest to możliwe,
zawartości – zdeklarowanych
w terapii dokuczliwych objawów wykorzystuje się środki z glikokortykosteroidami stosowane miejscowo na nana etykiecie lub opakowaniu
skórek. Pomocne również przy uporczywym świądzie
produktu kosmetycznego.
są leki przeciwhistaminowe. Zdarza się, że objawy alergii
parabeny) i substancje zapachowe to także potencjalne źródła kontaktowego zapalenia skóry. Wyprysk
alergiczny może być również wynikiem styczności
z detergentami (szczególnie wybielającymi), płynem
do płukania ubrań czy proszkiem do prania. Aby
zminimalizować ryzyko pojawienia się zmian tego
typu, osoby uczulone powinny stosować produkty hipoalergiczne (np. do codziennej higieny) oraz
manifestują się dopiero po wystawieniu niezabezpieczonej filtrem ochronnym skóry na działanie promieni
słonecznych. Ważne jest, aby – szczególnie w okresie
nasilonego nasłonecznienia – aplikować na ciało kosmetyki z faktorem ochronnym (SPF) min. 15. Należy także zadbać o właściwe nawilżenie i natłuszczenie skóry,
stosując preparaty kosmetyczne przeznaczone dla osób
z atopowym zapaleniem skóry.
Ewa Chmielarz
CZY WIESZ, ŻE...
najbardziej
uczulającym
związkiem
chemicznym jest
formaldehyd.
To substancja,
która występuje
m.in. w kosmetykach
takich jak lakiery oraz
odżywki do paznokci,
antyperspiranty,
żele pod prysznic,
kremy i balsamy
do ciała, płyny do
płukania jamy ustnej,
pudry i podkłady
do twarzy. Składnik
ten może również
uwalniać się w postaci
bezwonnego gazu
z przedmiotów takich
jak płyty okleinowe,
izolacje, meble,
dywaniki, odzież,
a nawet ze spalin
samochodowych.
25
STREFA ZDROWIA DLA KAŻDEGO
MĘSKIE KŁOPOTY
POKUTUJE PRZEKONANIE, ŻE ANDROLOGIA JEST DZIEDZINĄ MEDYCYNY
POKREWNĄ GINEKOLOGII. CZY FAKTYCZNIE TAK JEST? Rozmawiamy
z lekarzem poznańskiej Kliniki Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu,
prof. dr. hab. med. Piotrem Jędrzejczakiem.
„Strefa Zdrowia dla Każdego”:
Kim jest androlog i kto powinien
skorzystać z jego pomocy?
prof. dr hab. med. Piotr Jędrzejczak:
Andrologia to powstała ponad 100 lat
temu nauka zajmująca się niepłodnością i antykoncepcją, ale także zaburzeniami współżycia oraz procesami starzenia się mężczyzn. Najczęściej mówi się
o niej w kontekście problemów z płodnością
i faktycznie zdecydowana większość pacjentów jest kierowana do androloga w przypadku długotrwałych niepowodzeń podczas
starania się o potomstwo. Lekarze medycyny
rozrodu, do których zalicza się również andrologów, zajmują się bezpłodnością partnerską,
w której przyczyn niepowodzenia w zajściu
w ciążę szuka się w równym stopniu po stronie męskiej, jak i żeńskiej.
Czy bazując na swoim doświadczeniu, może Pan potwierdzić, że bezskuteczne zabieganie o potomstwo
rzeczywiście często spowodowane
jest niepłodnością mężczyzny?
P.J. Zdecydowanie! Często zdarza się, że
w przypadku problemów z zapłodnieniem
para koncentruje się głównie na szukaniu
REKLAMA
GRANAT 1 L ORAZ 0,5 L
EKAMEDICA
Zastosowanie:
• „Eliksir młodości” zawierający pełną
gamę witamin i minerałów,
• zawiera białko, kwasy organiczne,
żelazo, wapń i witaminę C,
• związki zawarte w granacie mają
korzystny wpływ na układ krążenia,
• zawiera również związki typu
estrogenowego (łagodzi objawy
menopauzy),
• korzystnie wpływa na pracę
gruczołu prostaty.
Proponowany sposób
podania: 25 ml dwa razy dziennie.
Po otwarciu przechowywać w lodówce
i spożyć w ciągu 21 dni.
26
50 proc.
związków ma kłopot
z zajściem w ciążę
przyczyn u kobiety. Okazuje się jednak, że
obecnie za połowę niepowodzeń prokreacyjnych odpowiada czynnik męski. Warto
podkreślić, że jego znaczenie wzrasta, gdyż
na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat jakość
nasienia się pogorszyła. Wynika to przede
wszystkim ze stresu, który stale nam towarzyszy. Obserwuje się również coraz większą
liczbę wrodzonych zaburzeń anatomicznych
męskiego układu płciowego oraz rosnącą
zapadalność na choroby nowotworowe
– w tym jąder. Nie bez znaczenia jest także
zmiana trybu życia na siedzący, co prowadzi
do wzrostu temperatury panującej wewnątrz
moszny, a która powinna być niższa od ciepłoty ciała i wynosić 34°C. Podczas siedzenia
parametr ten rośnie, co odbija się niekorzystnie
na jakości spermy. Równie ważne są czynniki
środowiskowe takie jak np. palenie papierosów,
ale też popularne – zwłaszcza wśród młodych
mężczyzn – stosowanie dopingu anabolicznego, wpływające negatywnie na gospodarkę
hormonalną organizmu.
Czy potencjalna niepłodność to jedyny problem, z którym mężczyźni
mogą się zwrócić do androloga?
P.J. Pomoc udzielana jest również w przypadku zaburzeń współżycia. W takiej sytuacji
androlog będzie głównie wsparciem dla seksuologa, z którym pacjent również powinien
się skonsultować. Andrologia zajmuje się także wahaniami hormonalnymi u starszych mężczyzn. Kiedyś mówiło się o andropauzie jako
męskim odpowiedniku menopauzy; dziś coraz
częściej stosuje się określenie hipogonadyzm
wieku późnego (zespół LOH – ang. late onset
hypogonadism). Objawia się on ogólnym osłabieniem organizmu, zwiększoną potliwością
oraz zmniejszającym się libido. Lekarz posiadający odpowiednią wiedzę na ten temat jest
w stanie zdiagnozować i opóźnić ten proces.
Rozmawiał: Piotr Kowalski
Pełna wersja wywiadu dostępna na
www.estrefazdrowia.pl
DIETA DLA
DIABETYKA
CUKRZYCA TO PRZEWLEKŁA CHOROBA METABOLICZNA,
KTÓREJ PRZYCZYNĄ JEST ZABURZENIE WYDZIELANIA INSULINY.
Nieprawidłowościom w gospodarce węglowodanowej organizmu
towarzyszą także problemy z przemianą pozostałych składników
ustrojowych, do których należą białka i tłuszcze. Szczególne
znaczenie dla diabetyków ma więc odpowiednio dopasowana dieta.
W
przebiegu cukrzycy odnotowuje się hiperglikemię, czyli podwyższone
stężenie cukru (glukozy)
we krwi oraz w wydalanym moczu. Jest to
wynik niewystarczającej produkcji insuliny,
tj. hormonu odpowiedzialnego za dostarczenie glukozy do komórek i gromadzenie
jej zapasu w wątrobie i mięśniach. Rosnący
po posiłku poziom glukozy we krwi to znak
dla trzustki, aby uwolniła do krwi insulinę.
Pewna ilość cukru od razu jest zamieniana
w energię, a część zostaje zmagazynowana
w wątrobie, skąd dzięki insulinie uwalniana
jest również pomiędzy posiłkami. O cukrzycy
mówi się, gdy proces metabolizmu węglowodanów jest zaburzony, a poziom glukozy
we krwi oraz urynie nie spada.
znacznie rzadziej niż typu II – szacuje się, że
cierpi na nią tylko około 10 proc. chorych.
Najczęściej dotyczy dzieci i młodzieży, dlatego określana jest mianem cukrzycy młodzieńczej lub pierwotnej.
Charakterystyka choroby
śniadanie – 25 proc.
drugie śniadanie – 10 proc.
obiad – 30 proc.
podwieczorek – 10 proc.
kolacja – 25 proc.
Szacuje się, że obecnie na cukrzycę choruje
ok. 175 mln ludzi na całym świecie. Wśród
chorych wyróżnia się dwa podstawowe
typy cukrzycy – I i II. Typ I to tak zwana
cukrzyca insulinozależna spowodowana
uszkodzeniem lub niewydolnością komórek trzustki do produkcji i wydzielania tego
hormonu. Insulina przyspiesza przenikanie
cukru do komórek, dzięki czemu obniża
jego stężenie we krwi. Niedobór insuliny
powoduje, że mimo wysokiego poziomu
we krwi glukoza nie jest transportowana
do komórek. Leczenie w tym przypadku
polega głównie na podskórnej iniekcji insuliny, skąd następnie dostaje się ona do
krwi, oraz na prawidłowym odżywianiu
i regularnym wysiłku fizycznym. Wśród
diabetyków cukrzyca typu I występuje
Cukrzyca typu II, czyli insulinoniezależna,
jest chorobą, na którą zapadają głównie
dorośli, osoby starsze i na ogół otyłe. Może
być również uwarunkowana genetycznie.
Jest schorzeniem postępującym; jej rozwój
REKOMENDOWANY
DZIENNY ROZKŁAD
SPOŻYCIA
WĘGLOWODANÓW
przebiega stopniowo – hormon wydzielany jest z opóźnieniem i dłużej niż powinien. W typie II choroby trzustka produkuje
insulinę w niedostatecznej ilości, przez co
zaburzone zostaje wchłanianie glukozy
z krwi do komórek ciała. Zdarza się również, że komórki te wykorzystują hormon
jedynie w niewielkim stopniu (oporność
insulinowa). Cukrzyca zarówno typu I, jak
i II, może mieć różne przyczyny i przebieg,
ale niezmienny jest fakt, że od momentu
rozpoznania jej leczenie trwa przez całe
życie pacjenta. Brak podjęcia odpowiedniej terapii powoduje wiele powikłań,
w tym uszkodzenia naczyń krwionośnych
małych (mikroangiopatia) oraz dużych
(makroangiopatia). W konsekwencji skutkuje to niewydolnością różnych narządów,
np. oczu (retinopatia), nerek (nefropatia),
nerwów (neuropatia), a także serca (choroba niedokrwienna serca) i naczyń krwionośnych (np. choroba naczyń mózgowych,
miażdżyca oraz tzw. stopa cukrzycowa).
Odpowiednio wcześnie zdiagnozowana
i leczona pozwala na w miarę normalne
funkcjonowanie. W zależności od indywidualnych potrzeb chorego oprócz przyjmowania medykamentów i insulinoterapii
niezbędne jest tzw. leczenie dietetyczne
ustalone według należnej masy ciała.
Węglowodany i produkty
niskoglikemiczne
Dieta cukrzycowa prowadzi do wyeliminowania z jadłospisu cukrów prostych, które są
wchłaniane bezpośrednio z przewodu pokarmowego, powodując nagły wzrost poziomu glukozy i poważne obciążenie trzustki. Celem nie jest całkowite zmniejszenie
ilości spożywanych węglowodanów, których dopuszczalny poziom oscyluje w granicach 200–400 g na dobę, ale wybieranie
produktów zawierających te węglowodany
w odpowiednich proporcjach ilościowych
i jakościowych. Z badań wynika, że najkorzystniejsze działanie na organizm osoby
chorej wykazują artykuły o niskim bądź
średnim indeksie glikemicznym IG (wolnowchłaniające się – IG poniżej 50), gdyż
te o wysokim wskaźniku (IG powyżej 70,
27
STREFA ZDROWIA DLA KAŻDEGO
ZESPÓŁ STOPY CUKRZYCOWEJ
tzw. szybkowchłaniające) powodują gwałtowny wzrost, a po niedługim czasie spadek
stężenia glukozy we krwi. Unikanie spożywania cukrów prostych (glukozy, fruktozy,
galaktozy) wiąże się również z ograniczeniem
w diecie słodkich owoców zawierających duże
ilości fruktozy – dotyczy to zwłaszcza winogron,
jabłek, gruszek, bananów i czereśni oraz rodzynek czy suszonych śliwek i moreli. Znacząca
przewaga w diecie produktów o IG poniżej
50 pozwala zapobiegać dużym wahaniom poziomu cukru we krwi.
2
mln osób
w Polsce choruje na cukrzycę
Słodzik zamiast cukru?
Kontrowersje wzbudza temat naturalnych
i sztucznych substancji słodzących, które mają
być pomocne w wyeliminowaniu z diety cukru, czyli sacharozy składającej się z glukozy
i fruktozy. Słodziki nadają potrawom smak, nie
dostarczając kalorii i nie podnosząc poziomu
glukozy we krwi, choć większość z nich jest nawet kilkaset razy słodsza od białego cukru. Są to
28
Jest to jedno z najbardziej powszechnych powikłań cukrzycy
– zwłaszcza typu II. Według statystyk dotyka ok. 10 proc. diabetyków.
Najczęściej jest efektem wieloletnich zaniedbań w terapii choroby
– stale wysoki poziom cukru we krwi prowadzi do poważnych zmian
w budowie ścian naczyń krwionośnych.
Wyróżnia się dwie odmiany tego schorzenia – zespół stopy
niedokrwiennej, którego przyczyną jest gorsze ukrwienie
w obrębie stopy, oraz zespół stopy neuropatycznej, którego
podłożem jest uszkodzenie obwodowego układu naczyniowego.
Choroba ta charakteryzuje się m.in. bolesnymi kurczami mięśni
(pojawiającymi się przeważnie w nocy), łuszczeniem się naskórka
czy zmniejszoną wrażliwością bólową. Stopa przestaje pełnić funkcję
podpierającą, pojawiają się także problemy z gojeniem się ran
i owrzodzeń związanych z postępującym procesem martwiczym
oraz deformacjami kości i stawów stopy. Jeśli u chorego pojawiają się
powyższe objawy, powinien on skonsultować się z diabetologiem,
który dobierze odpowiednią metodę leczenia.
Zazwyczaj pacjentom zaleca się odpowiednie dbanie o stopy,
tj. krótkotrwałe (3–4 minuty) obmywanie ich w letniej wodzie,
dokładne osuszanie i odkażanie ran, natłuszczanie zdrowej skóry
maściami lub kremami. Istniejące owrzodzenia zabezpiecza się
specjalnymi żelami oraz jałowym opatrunkiem tzw. aktywnym,
który pochłania nadmiar wysięku czy zapachu i działa
antybakteryjnie. W przypadku bakteryjnego zakażenia ran
stosuje się antybiotykoterapię.
Brak podjęcia leczenia często skutkuje amputacją kończyny
– prawdopodobieństwo wykonania takiego zabiegu jest 30–40 razy
większe u osób chorych na cukrzycę niż u zdrowych.

PRODUKTY O WYSOKIM INDEKSIE GLIKEMICZNYM:
•makaron biały, pieczywo pszenne, cukier, napoje gazowane,
ziemniaki, bób, dynia, arbuz (IG 70–80)
•mąka pszenna i ziemniaczana, ziemniaki pieczone i smażone,
frytki, płatki kukurydziane, miód, piwo (IG powyżej 80)

i omega-6, pozytywnie wpływające na poziom
cholesterolu, wzmacniająco na ściany naczyń
krwionośnych oraz działające przeciwzapalnie. Z jadłospisu wyeliminować należy tłuszcze
pochodzenia zwierzęcego, których nadmierne spożycie przyczynia się do rozwoju chorób
układu sercowo-naczyniowego. Cukrzycy powinni wykluczyć z diety masło, śmietanę, sery
PRODUKTY O ŚREDNIM INDEKSIE GLIKEMICZNYM:
•chleb i makaron razowy, kasza gryczana, ryż brązowy, otręby,
płatki owsiane, ananas, winogrona (IG 40–45)
•kiwi, kasza kuskus, ryż basmati, makaron razowy ugotowany
al dente, banan, melon, kukurydza, mleko, buraki, ryż biały, kasza
manna, dżem, rodzynki, batoniki muesli (IG 50–65)

“
Przy cukrzycy typu II
posiłki powinno się
przyjmować 4–5 razy
dziennie. Dla osób
chorych na cukrzycę
typu I rekomendowana
liczba to 6–7 na dobę.
•sałata, ogórki, papryka, fasolka szparagowa, seler naciowy,
bakłażan, cukinia, por, cebula, czosnek, kiszona kapusta,
orzechy, migdały (IG 15)
•wiśnie, gruszki, pomidory, soczewica, ciecierzyca, groszek,
brzoskwinie, nektarynki, jabłka, śliwki (IG 25–35)
Wytnij i powieś w widocznym dla siebie miejscu
Diabetycy powinni zwracać również uwagę
na ilość i jakość spożywanych tłuszczów. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego ich ilość dla osób chorujących
na cukrzycę powinna stanowić mniej niż
35 proc. dziennej wartości energetycznej diety. Zaleca się spożywanie tłuszczów roślinnych
(np. oliwy z oliwek, oleju rzepakowego i lnianego, a także orzechów i migdałów), ponieważ zawarte w nich kwasy jedno- i wielonienasycone pozytywnie wpływają na stężenie
lipidów we krwi, przyczyniając się do spadku
poziomu cholesterolu całkowitego i jego frakcji
LDL, a tym samym przeciwdziałając miażdżycy.
Ważne jest również spożywanie jak największej
ilości ryb (np. śledzi, sardynek, makreli, tuńczyków, halibutów, łososi), bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3
PRODUKTY O NISKIM INDEKSIE GLIKEMICZNYM (IG):

Tłuszcze


m.in. acesulfam K (E-950), aspartam (E-951), cyklaminiany (E-952), sacharyna (E-954) czy maltitol
(E-965). Dietetycy nie rekomendują ich jako substytutu cukru, ponieważ skutki ich długotrwałego stosowania nie zostały jeszcze zbadane. Jeśli
osoba chora nie potrafi odzwyczaić się od cukru, jak zaleca prawidłowy model diety diabetologicznej, może sięgać po naturalne słodziki,
które nie wywołują w organizmie reakcji insulinowej. Są to: stewia (niemal zerowy IG), ksylitol
(IG = 8) lub erytrytol (IG = 0).
pleśniowe i topione, a także tłuste mięsa, takie
jak wieprzowina, baranina czy gęsina, będące
źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych.
Zaleca się natomiast jedzenie chudego drobiu, cielęciny, niskoprocentowego mleka
i jego przetworów oraz jaj. Bardzo ważne jest
ograniczenie spożycia utwardzonych tłuszczów roślinnych, tzn. trans (zawartych w produktach cukierniczych, żywności typu fast
food, słonych przekąskach czy margarynach
roślinnych), bowiem sprzyjają rozwojowi cukrzycy typu II i choroby wieńcowej.
Kontrola masy ciała
Cukrzycy borykający się z nadwagą lub otyłością żyją średnio o osiem lat krócej niż chorzy
o prawidłowej masie ciała, dlatego nie powinni oni zapominać o kontroli wagi, aktywności
fizycznej oraz stosowaniu właściwej diety. Jest to
istotne zwłaszcza w przypadku cukrzycy typu II,
nadwaga bowiem istotnie wpływa na zaburzenia w wydzielaniu insuliny własnej, zwiększając
jednocześnie oporność tkanek na jej działanie,
a także obniżając skuteczność niektórych leków
hipoglikemizujących. Dla diabetyków szczególnie groźne są wynikające z otyłości zaburzenia lipidowe, takie jak podwyższone stężenie
„złego” (LDL) cholesterolu i trójglicerydów oraz
nadciśnienie tętnicze. Niezależnie od typu cukrzycy należy ograniczyć stosowanie soli, która
jest przyczyną problemów z układem krążenia.
Bardzo ważne jest także unikanie alkoholu,
który prowadzi do zahamowania produkcji
glukozy w wątrobie i nasila uwalnianie zgromadzonych zapasów, jak również palenia tytoniu,
ponieważ podwyższa poziom glukozy we krwi.
Marta Bieniek
W CZERWCOWYM WYDANIU
„STREFY ZDROWIA DLA KAŻDEGO”
OPISZEMY M.IN. ZALECENIA
DIETETYCZNE DLA OSÓB
Z PODWYŻSZONYM
CHOLESTEROLEM.
REKLAMA
29
STREFA RELAKSU
Nagrody przygotował
C
M
Y
CM
MY
CY
CMY
K
LITERY Z PÓL OD 1 DO 26 UTWORZĄ ROZWIĄZANIE.
Hasło kwietniowej krzyżówki to:
SENIORZE DBAJ O WZROK
Dziękujemy wszystkim Czytelnikom za udział w konkursie.
Nagrody otrzymują: Krystyna z Marek, Wanda z Białegostoku, Andrzej z Nowego
Sącza, Elżbieta z Warszawy, Teresa ze Zduńskiej Woli, Ewelina z Kobyłki,
Teresa z Legionowa, Monika z Warszawy, Katarzyna z Zielonki, Maria z Warszawy
15 pierwszych osób, które nadeślą prawidłowe rozwiązanie, otrzyma od firmy
EGIS Polska Sp. z o.o., właściciela marki Biovital, jedną z wymienionych nagród:
skórzany breloczek, pamięć USB w kształcie serduszka, pamięć USB w skórzanej
oprawie lub zestaw do robienia selfie.

Rozwiązanie krzyżówki należy przesłać pocztą do
20 maja 2016 r. Pierwsze 15 osób, które we wskazanym terminie
nadeślą prawidłowe rozwiązanie, otrzyma nagrodę.
Korespondencję należy kierować na adres:
Centrala Farmaceutyczna CEFARM SA,
ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa
z dopiskiem: KRZYŻÓWKA – DZIAŁ MARKETINGU

HASŁO KRZYŻÓWKI: ....................................................................................................................
IMIĘ I NAZWISKO: .........................................................................................................................
DOKŁADNY ADRES: ....................................................................................................................
Jednocześnie CF CEFARM SA informuje, że zgodnie z art. 24 ust. 1 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych
osobowych (Dz.U. z 2002 r., nr 101, poz. 926) podanie danych jest dobrowolne, a osoba, której dane dotyczą, ma prawo
dostępu do ich treści oraz ich poprawiania. Zbiór danych osobowych zebranych do celów organizacji konkursu zostanie
zniszczony niezwłocznie po jego rozstrzygnięciu. Regulamin konkursu jest dostępny w siedzibie CF CEFARM SA.
30

Wyrażam zgodę na jednorazowe przetworzenie moich danych osobowych przez CF CEFARM SA, ul. Jana Kazimierza
16, 01-248 Warszawa dla celów przesłania nagrody za rozwiązanie krzyżówki w magazynie „Strefa Zdrowia dla Każdego”.
KOLEJNY
NUMER
JUŻ...
Gdy Twoje
stopy wymagają
specjalnej
pielęgnacji
ZAUFAJ
EKSPERTOWI
Krem do stóp
prodiab
Testowany dermatologicznie, posiada
właściwości hipoalergiczne potwierdzone
badaniami
KOMPLEKSOWE DZIAŁANIE:
zmiękczenie i nawilżenie skóry, regeneracja,
działanie przeciwbakteryjne (mocznik 10%)
pobudzenie mikrokrążenia, przywrócenie
naturalnej gładkości i sprężystości skóry,
ochrona przeciwzapalna (ruszczyk)
zapobieganie stanom zapalnym, silne
właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze
i wirusobójcze (mikrosrebro)
zapobieganie wysuszeniu skóry, stymulacja
procesów tworzenia się nowej tkanki,
polepszenie ukrwienia tkanki (witamina E)
Laboratorium BIOTON.
Kompleksowe podejście do pacjenta.

Podobne dokumenty

magazynu - Strefa Zdrowia dla Każdego

magazynu - Strefa Zdrowia dla Każdego WYDAWCA: Centrala Farmaceutyczna CEFARM SA, ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa Redaktor naczelna: Joanna Januszewska, Konsultacja programowa: Dział Marketingu CF CEFARM SA, tel. 22 634 01 61, ...

Bardziej szczegółowo