ściągnij - Równać Szanse

Komentarze

Transkrypt

ściągnij - Równać Szanse
∞
Śmiało
w przyszłość
- jak realizować projekty
z przestrzeni
komunikacji społecznej
pod redakcją
Danuty Daszkiewicz
Katarzyny Dąbrowskiej
Grzegorza Mańko
Przewodnik
dla osób realizujących projekty z przestrzeni komunikacji społecznej.
Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności
Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży
∞
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
przygotowali:
Katarzyna Dąbrowska, Grzegorz Mańko, , Danuta Daszkiewicz Anna Jaworska,
Alina Kierod, Paulina Jabłonowska, Grażyna Dokurno, Bernard Kosz, Sławomir
Chodorowicz, Krzysztof Tur, Sławomir Jaskulski, Wiesław Skoczylas, Marek
Mendel, Karolina Kryściak, Anna Gwóźdź
redakcja:
Danuta Daszkiewicz
Katarzyna Dąbrowska
Grzegorz Mańko
Konsultacja merytoryczna:
Katarzyna Koszewska
Małgorzata Zabłocka
Korekta techniczna:
Sławomir Jaskulski
współpraca:
Jacek Janusz, Mariola Giera, Wiesław Bębenek
korekta tekstu:
Julita Rostalska
CoPyRiGhT © by Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży 2008
wydawca:
Stowarzyszenie ‘Dorośli-Dzieciom”
ul. Szkolna 8/7
89-400 Sępólno Krajeńskie
www.dorosli-dzieciom.neostrada.pl
opracowanie graficzne i skład:
Jowita Niemczyk
+48 501 588 692
www.vision24.com.pl
druk:
iSBN:
Publikacja wydana w ramach Programu “Równać szanse” ze środków Polsko-Amerykańskiej
Fundacji Wolności.
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Spis treści
Wstęp
Laboratorium przestrzeni komunikacji społecznej ..........
5
Rozdział I
Specyfika projektów realizowanych w przestrzeni
komunikacji społeczej ..............................................................
9
Rozdział II
Znaczenie umiejętności rozwijanych w przestrzeni komunikacji społecznej dla dobrego startu młodych ludzi
w życie ..............................................................................................
17
Rozdział III
Z naszych przemyśleń - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej, by wyrównywały
szanse i dawały dobry start młodym ludziom w dorosłe
życie? ...............................................................................................
23
Rozdział IV
Efekty zrealizowanych projektów z przestrzeni komunikacji społecznej ........................................................................
43
Rozdział V
Rozwijanie wybranych umiejętności z przestrzeni komunikacji społecznej ..................................................................
51
1. Prezentacja siebie (autoprezentacja) ....................
52
2. Prezentacja działań .....................................................
60
Rozdział VI
Przykłady projektów realizowanych z przestrzeni komunikacji społecznej w Programie „Równać Szanse”
.............................................................................................................
70
Bibliografia
dla realizatora projektów z przestrzeni komunikacji
społecznej .........................................................................................
81
∞
U
Wstęp
Laboratorium przestrzeni
komunikacji społecznej
Podstawowym celem Programu „Równać Szanse” jest wspieranie inicjatyw ukierunkowanych na rozwój młodzieży. Zawsze charakteryzowała go troska o to,
by realizacja projektów finansowanych w jego ramach była szansą rozwoju także
dla osób, które je koordynują. od początku swojego funkcjonowania Program
„Równać Szanse” wzbogacał i umożliwiał doskonalenie ludzi pracujących z młodzieżą, stwarzając szansę na zdobycie cennych doświadczeń i trening umiejętności
ważnych dla organizowania pracy z młodzieżą. Dostrzegając zaangażowanie
w pracę i entuzjazm ludzi reprezentujących organizacje otrzymujące dotacje,
szybko doszliśmy do wniosku, że stworzenie przestrzeni, w której mogliby się
rozwijać dzięki wymianie doświadczeń, jest naturalną konsekwencją naszych
działań.
∞
W 2005 roku powstała Sieć Liderów Programu „Równać Szanse”, a należący
do niej ludzie stali się realizatorami tego pomysłu. Aby stać się Liderem, należało
spełnić dwa warunki. Po pierwsze, Liderem mogła zostać tylko taka osoba, która
miała doświadczenia w realizacji projektu finansowanego w Programie „Równać
Szanse”. Po drugie, zainteresowany uczestnictwem w Sieci musiał zarejestrować
się, korzystając ze strony www.rownacszanse.pl. Nie przypadkiem serwis internetowy stał się ważnym elementem Sieci. Mieliśmy świadomość, że Liderami Programu staną się ludzie z bardzo różnych miejsc w całej Polsce, co znacząco
utrudnia ich współpracę w innej niż wirtualna formie.
obok spotkań w świecie wirtualnym Liderom zaproponowaliśmy szereg możliwości rozwoju. odbyło się kilka spotkań, w których za każdym razem brało udział
kilkadziesiąt osób. Każde z nich miało swoją tematykę - od współpracy z samorządami do partnerstwa w podnoszeniu jakości pracy metodą projektu. Każde
ze spotkań było poprzedzone analizą potrzeb członków Sieci. Często zwracaliśmy
się z prośbą o ich sformułowanie, a przy użyciu ankiet zamieszczanych na stronie
Programu udawało się nam odkryć problemy tych osób i tak zaplanować spotkania, aby umożliwić im ich rozwiązanie. Dzięki spotkaniom Sieci spośród kilkuset Liderów wyłoniła się najaktywniejsza kilkudziesięcioosobowa grupa, która
z jednej strony - stale poszukiwała nowych inspiracji, z drugiej - w największym
stopniu identyfikowała się z realizowaną w Programie „Równać Szanse” ideą wyrównywania szans młodzieży z małych miejscowości. Doświadczenia członków
Sieci były coraz bardziej imponujące, z każdym kolejnym koordynowanym projektem (także poza Programem „Równać Szanse”) ich wiedza i umiejętności stawały się coraz bardziej unikalne. W konsekwencji przyszedł moment, w którym
najbardziej aktywni Liderzy nie tylko dalej chcieli pogłębiać swoją wiedzę, ale
poczuli także, że sami mają coś do powiedzenia. Było oczywiste, że zebrane przez
nich doświadczenia są na tyle cenne, aby chcieć się nimi podzielić z tymi, którzy
jeszcze nie mieli szansy ich zdobyć. Program „Równać Szanse” nie mógł przeoczyć
tego momentu, dlatego jesienią 2007 roku zostały powołane do życia Laboratoria Tematyczne Programu „Równać Szanse”, które w zamierzeniu miały stanowić
nową formę funkcjonowania Sieci Liderów – dopasowaną do potrzeb najaktywniejszych członków oraz do ich rosnących możliwości i kompetencji. inaczej niż
w przypadku Sieci Liderów w jej pierwotnym kształcie, były one nastawione nie
tylko na to, by wspierać aktywnych animatorów, ale także na to, by stworzyć im
szansę podzielenia się swoją wiedzą z innymi ludźmi. Liderzy w pracach laboratoriów mieli wystąpić w zupełnie nowej roli - nie jako odbiorcy, ale jako aktywni
uczestnicy i twórcy.
Biorąc pod uwagę charakter i tematykę projektów realizowanych w Programie
„Równać Szanse,” podjęliśmy decyzję o powołaniu trzech Laboratoriów. Pierwsze z nich skupiło osoby realizujące projekty w przestrzeni dziedzictwa kulturowego, ukierunkowane na odbudowanie relacji międzypokoleniowych
i poszukiwanie w tradycji rozwiązań dla współczesnych problemów młodzieży.
6
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
W drugim laboratorium pracowały osoby koordynujące projekty dotyczące przestrzeni nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych. Trzecie natomiast podjęło
pracę w obszarze komunikacji społecznej i umiejętności funkcjonowania
młodych ludzi w ich społecznościach, sferze publicznej i społeczeństwie. Niniejsza książka jest wynikiem pracy ostatniego z wymienionych laboratoriów.
Ze znaczeniem umiejętności społecznych w życiu i bardzo różnych szans
społeczno – intelektualnych młodzieży w tym obszarze, Czytelnik będzie mógł się
zapoznać w jednym z kolejnych rozdziałów opracowania. Niemniej jednak w tym
miejscu warto podkreślić ich kluczową rolę w osiąganiu życiowego sukcesu, tym
bardziej, że w konsekwencji opracowania nowej strategii Programu „Równać
Szanse” umiejętności społeczne stały się najważniejszym elementem projektów
finansowanych w jego ramach. Po siedmiu latach funkcjonowania Programu,
w wyniku analizy najnowszych badań dotyczących sytuacji młodzieży w małych
miejscowościach, jego cele uległy przeformułowaniu. Nowe cele i położenie większego nacisku na umiejętności społeczne wynikają bezpośrednio z przyjęcia w
wizji Programu założenia o konieczności wspierania młodych nie tylko jako jednostek, ale przede wszystkim jako ludzi funkcjonujących w określonych grupach,
środowiskach i społecznościach. Klucz do życiowego sukcesu tkwi nie tylko w
wewnętrznych możliwościach młodzieży, ale także w jej umiejętności nawiązywania relacji z innymi ludźmi i instytucjami.
Pozornie różne projekty, których koordynatorzy pracowali w tym Laboratorium, łączy właśnie orientacja na umiejętności społeczne, związane ze zdolnością do efektywnego funkcjonowania w grupie. Jednakowy cel projektów nie
oznacza użycia jednakowych narzędzi. Te w różnych projektach były różnorodne.
Nad umiejętnościami społecznymi można pracować z równym skutkiem, realizując projekt medialny, w którym młodzież zbiera, selekcjonuje i przetwarza informacje, a następnie je w różnej formie upowszechnia, jak i projekt artystyczny,
w którym tworząc spektakl, młodzież trenuje umiejętności organizacji, publicznych wystąpień i panowania nad stresem.
Ze względu na rosnące znaczenie tego typu projektów - także w nowej
formule Programu „Równać Szanse”- książka ta ma nieco inną formę niż druga
wydana w tej serii, poświęcona naukom ścisłym. Uczestnicy Laboratorium Przestrzeni Społecznego Komunikowania za najważniejsze zadanie uznali próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie, jak realizować projekty w sposób, który
umożliwiałby młodzieży zdobycie umiejętności społecznych.
Niniejszą pozycję szczególnie warto polecić wszystkim tym, którzy rozpoczynają pracę nad swoim pierwszym projektem. Lektura książki może wiele
wnieść do rozważań nad tym, co warto postawić sobie za cel projektu, jakich narzędzi użyć, aby go osiągnąć, a przede wszystkim, jak realizować działania, aby
maksymalizować szansę młodzieży na rozwój w interesującym nas zakresie.
7
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Rozdział I
Specyfika
projektów
realizowanych
w przestrzeni
komunikacji
społecznej
∞
Analizując projekty społeczne, często wpada się w sprzeczność polegającą
na założeniu, że projekty można realizować albo po to, by ich uczestnicy z większą
łatwością odnaleźli się na rynku pracy, albo po to, by nie tylko pracę, ale całe
swoje życie potrafili zaplanować i przeżyć w racjonalny satysfakcjonujący sposób. To, co łączy obie te wizje, to założenie, że ostatecznym celem projektu jest
dokonanie zmiany i poprawa jakości życia pojedynczej osoby. Warto odrzucić
to założenie (a tym samym unieważnić wspomniany dylemat jako pozbawiony
znaczenia) i podkreślić, że celem społecznych projektów nie jest suma małych
jednostkowych sukcesów odniesionych przez pojedyncze osoby, ale podniesienie jakości funkcjonowania całej społeczności, w której żyją ludzie, biorący udział
w projekcie.
Troska o jakość funkcjonowania poszczególnych społeczności i całego
społeczeństwa, o jego rosnące poczucie obywatelstwa, rozumiane jako aktywność mieszkańców w sferze publicznej, przekonanie o istnieniu wspólnego interesu i wspólnego dobra powodują, że narzędziem, które staramy się
wykorzystywać, planując interwencję, jest projekt - przedsięwzięcie o charakterze grupowym. Zwiększa on kompetencje poszczególnych uczestników, ale
w pierwszej kolejności jest ukierunkowany na podniesienie jakości funkcjonowania grupy. Doświadczenia ludzi realizujących Program „Równać Szanse”, a także
wiele innych programów wsparcia dla lokalnych inicjatyw pokazują, że taka konstrukcja interwencji w wielu przypadkach okazuje się także dużo skuteczniejsza
dla samych jednostek niż indywidualne programy wsparcia. Wynika to z faktycznie istniejących problemów. okazuje się bowiem, że dużo większym niż brak
środków finansowych problemem młodzieży z małych miejscowości dla ich funkcjonowania w dużym mieście (na przykład w czasie studiów wyższych) jest brak
umiejętności społecznych, umożliwiających funkcjonowanie w grupie, w nowym
środowisku, poszukiwanie pracy czy utrzymanie się na studiach.
Przytoczone argumenty powodują, że problematyka kształcenia umiejętności
społecznych nie tylko od początku Programu „Równać Szanse” miała duże znaczenie, ale z każdym rokiem jej rola stawała się coraz bardziej istotna. W odbywającym się w 2007 roku procesie opracowania nowej strategii dla Programu,
umiejętności społeczne stały się merytoryczną osią realizowanych przedsięwzięć
i podstawowym kryterium oceny wniosków nadsyłanych na konkursy.
Z punktu widzenia Programu „Równać Szanse” w obszarze społecznego komunikowania mieszczą się umiejętności typu: praca w grupie, a więc zdolność do
określania celu pracy zespołu, podziału zadań, rozwiązywania konfliktów, mediacji, negocjacji i dochodzenia do kompromisu; prezentacja, a więc zdolności
do formułowania czytelnego komunikatu, zawierającego informacje na temat,
który chcemy omówić; komunikacja rozumiana jako zdolność do efektywnej wymiany informacji, umiejętności zadawania pytań i odczytywania intencji partnera
w rozmowie. To także umiejętność dyskutowania, argumentacji, formułowania
wypowiedzi, opanowania w sytuacji wywołującej stres. To właśnie kompetencje
najbardziej istotne z punktu widzenia zdolności do efektywnego funkcjonowania w społeczeństwie.
Wśród projektów zrealizowanych do tej pory w Programie zdecydowana większość zawierała w sobie komponenty, których celem był rozwój umiejętności
społecznych. istnieje także duża liczba projektów, dla których ta problematyka
była już na etapie planowania priorytetowa. Analizując te właśnie projekty, łatwo
10
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
zrekonstruować obraz różnego typu przedsięwzięć, zróżnicowanych ze względu
na proponowane działania, obszar tematyczny, szczegółowe cele i osiągane
efekty. Wiele lat wspierania tego typu projektów umożliwia stworzenie katalogu
narzędzi, z których warto korzystać, realizując przedsięwzięcia o podobnym charakterze.
Wśród projektów z omawianego obszaru tematycznego można wyróżnić cztery
znaczące kategorie. Są to: sztuka, media, przedsiębiorczość i samorządność oraz
projekty aktywizujące. W kolejnych akapitach omówione zostaną poszczególne
typy projektów.
Sztuka
Problemem pojawiającym się w projektach realizowanych w obszarze zjawisk
kulturowych jest to, że narzędziem wykorzystywanym w celu wspierania rozwoju
młodzieży jest sfera wartościowa sama w sobie. Teatr, fotografia, film czy nawet
hip-hop mają charakter autoteliczny (będący celem samym w sobie), a więc podejmowanie tych tematów jest wartościowe samo w sobie. W projektach społecznych nie chodzi jednak przede wszystkim o to, by podnosić kompetencje
kulturowe uczestników (choć jest to bardzo ważne), ale o to, by pomóc im rozwiązać problemy związane z funkcjonowaniem w ich społecznościach. Wbrew
pozorom, umiejętność rezygnacji z traktowania sztuki jako celu projektu i użycia
jej jako narzędzia pozwalającego osiągnąć cele z innego obszaru pozwalają realizować skuteczne i efektywne projekty. W żadnym innym obszarze nie jest
to trudniejsze, bo żaden inny obszar tematyczny nie jest równie autoteliczny jak
sztuka. Pokonanie tej trudności umożliwiło jednak wielu organizacjom realizację
projektów, które w rzetelny sposób przyczyniły się do wzrostu szans młodzieży
z małych miejscowości na udany start w dorosłość. Doświadczenia Programu
„Równać Szanse” są tego dowodem.
Najczęściej realizowane projekty w obszarze sztuki to projekty teatralne, filmowe,
fotograficzne, cyrkowe i muzyczne. Każdy z nich posiada swoją własną charakterystykę.
Projekty teatralne angażują nie tylko młodzież zainteresowaną tą formą sztuki.
Teatr jest często kojarzony przez młodzież z przekazem zupełnie niezrozumiałym,
posługującym się językiem zbyt odległym, by móc stanowić istotną wartość. Projekty teatralne potrafią przełamać tę niechęć, zwłaszcza wtedy, gdy decyzję
o charakterze sztuki i konkretnym scenariuszu podejmują sami uczestnicy.
To zwykle początek projektu, który polega na przygotowaniu spektaklu. odmiennie niż w szkole, w dobrym projekcie udział młodzieży już na etapie planowania ogranicza ryzyko zniechęcenia. Młodzież z dużo większą ochotą angażuje
się w przedsięwzięcia podejmujące tematy, które ich dotyczą. okazuje się, że teatr
także może być odpowiedzią na potrzeby młodych ludzi.
Udział w przygotowaniu spektaklu może stać się dla uczestników szansą na zdobycie wielu bardzo cennych umiejętności. Do podstawowych należą umiejętności zachowania się w sytuacji publicznej. Młodzież po realizacji takiego
projektu dużo lepiej panuje nad sobą w sytuacji stresu związanego z wystąpie11
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
ê
niem publicznym, potrafi go opanować, zna metody, które pozwalają dobrze wypaść przed publicznością. Nie bez znaczenia jest podniesienie kompetencji
związanych z wyraźnym mówieniem, budowaniem swojego wizerunku jako
osoby pewnej siebie. Takie cechy, kształtowane w znakomity sposób dzięki
udziałowi w projektach teatralnych, są w dorosłym życiu bardzo potrzebne, a tym
samym projekty teatralne okazują się świetnym narzędziem kształtowania tych
cech u młodych ludzi.
Podobny charakter mają projekty cyrkowe, na przykład takie, które polegają
na przygotowaniu spektakli wykorzystujących taniec ognia. Taki projekt jest znakomitym treningiem zachowania w sytuacji publicznej, ale uczy także odpowiedzialności, umiejętności organizowania przedsięwzięć. Co ważne - daje także
poczucie sukcesu i wzmacnia poczucie własnej wartości. Swoją oryginalnością
zachęca młodzież do wzięcia udziału, a w zamian, oprócz interesującego wykorzystania czasu wolnego, pozwala także rozwijać kompetencje potrzebne
w każdej pracy. Jest bardzo prawdopodobne, że żaden z uczestników tego typu
projektów nie zostanie w dorosłym życiu cyrkowcem. Wielu jednak lepiej poradzi sobie w dorosłości dzięki zdobytym umiejętnościom – panowania nad stresem, prezentowania siebie i efektów swojej pracy, organizowania wydarzeń.
innego typu umiejętności kształtują projekty o charakterze filmowym. Podobnie
jak w przypadku projektów teatralnych, w projektach filmowych najczęściej
działania skupiają się wokół przygotowania filmu. Młodzież samodzielnie lub
z pomocą specjalisty przygotowuje scenariusz w oparciu o własne pomysły, organizuje plan zdjęciowy, zbiera materiał, montuje i prezentuje swój film. Naturalnym elementem takich projektów jest konieczność zapoznania się
z technologią wykorzystywaną w procesie powstawania filmu – zasadami obsługi
kamery filmowej, możliwościami profesjonalnego oprogramowania do montowania filmów itd. Aby zapewnić młodzieży dostęp do tego typu wiedzy, komponentem projektów filmowych są warsztaty, na których młodzież zdobywa
umiejętności później wykorzystywane w tworzeniu filmu. Podstawowe działania
często są uzupełniane innymi formami pracy z filmem – wspólnym oglądaniem
filmów, udziałem w filmowych festiwalach. Ważnym działaniem wieńczącym tego
typu projekty są pokazy przygotowanego filmu – wydarzenie, na którego sukces
uczestnicy pracują przez cały projekt.
Równie częstym tematem podejmowanym w projektach jest fotografia. Tu także,
podobnie jak w przypadku filmu, młodzież posługuje się przede wszystkim obrazem. Projekty fotograficzne nigdy nie ograniczają się tylko do zapoznania się
z techniką robienia zdjęć. Fotografie zawsze są prezentowane publicznie, młodzież organizuje wystawy, często nawiązuje współpracę z lokalną prasą, a czasem
nawet z tak prestiżowymi czasopismami jak National Geographic. Wyszukanie
i określenie możliwości zastosowania, zaprezentowania zdjęć, które powstają
w projekcie, jest jego ważnym elementem, ponieważ daje uczestnikom poczucie,
że ich praca ma dla kogoś istotną wartość.
Projekty z zakresu sztuki stanowią sporą część wszystkich projektów realizowanych w Programie „Równać Szanse”. Sukcesy ich realizatorów dowodzą, że sztuka
może stać się skutecznym narzędziem uczenia umiejętności zachowania się
w sytuacjach publicznych, prezentacji, organizacji i wielu innych. Niezależnie od
tych kluczowych z punktu widzenia misji Programu umiejętności, projekty kulturalne zwiększają także kompetencje kulturowe uczestników, dając nadzieję,
że przekaz kultury dominującej stanie się dla nich bardziej zrozumiały, a przez to
bardziej wartościowy.
12
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Media
Drugą dużą grupę projektów należącą do obszaru komunikacji społecznej stanowią projekty, wykorzystujące do pracy z młodzieżą możliwości, które stwarzają
media. W Programie „Równać Szanse” najczęściej pojawiają się projekty dziennikarskie, polegające na tworzeniu gazety, radia lub telewizji.
Zawód dziennikarza jest jednym z tych, które wymieniają młodzi ludzie zapytani
o to, co chcą robić w przyszłości. Z tego powodu projekty, w których młodzież
ma szansę sprawdzić, na czym w rzeczywistości polega praca dziennikarza, cieszą
się dużą popularnością. Z punktu widzenia Programu „Równać Szanse” jest to
dobre także dlatego, że przemyślany projekt dziennikarski może stać się znaczącą
szansą na rozwinięcie wielu społecznych umiejętności.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że projekty dziennikarskie nie są łatwe w realizacji - przede wszystkim dlatego, że łatwo w czasie ich trwania wpaść w pułapkę
polegającą na złym ukierunkowaniu działań. Dobry projekt dziennikarski nie polega bowiem na przyglądaniu się pracy profesjonalnych dziennikarzy (na
przykład w czasie wizyt w redakcjach profesjonalnych czasopism lub rozgłośni
radiowych). Tak samo jak nie sposób nauczyć się programowania poprzez przyglądanie się pracy programisty, nie da się poznać tajników pracy dziennikarza
poprzez przyglądanie się pracy redakcji. Dziennikarstwa można się nauczyć jedynie w praktyce, co oznacza, że dobre projekty dziennikarskie adresowane do
młodzieży nie polegają na odwiedzaniu jakiejś redakcji, ale na założeniu własnej,
nawet jeśli miałaby ona nie spełniać wszystkich standardów.
Najłatwiej jest założyć redakcję gazety lub młodzieżowego dodatku do gazety
już istniejącej. Takich projektów jest w Programie „Równać Szanse” najwięcej.
Młodzież powołuje redakcję, dzieli się tematami i rozpoczyna proces zbierania
materiałów. To pierwszy ważny moment projektu - właśnie etap zbierania materiałów jest najbardziej efektywny z punktu widzenia celów Programu, ponieważ
wymaga od uczestników wejścia w różnorodne relacje z innymi ludźmi, prowadzenia wywiadów, zbierania plotek, wypowiedzi, informacji. Kształtują się umiejętności prowadzania rozmów, docierania do sedna problemu, nawiązywania
kontaktu, kształtuje się także wrażliwość na otoczenie, a abstrakcyjne do tej pory
życie społeczności nabiera konkretnego obrazu.
Drugim ważny etap w projekcie dziennikarskim to formułowanie przekazu.
Zebrany materiał musi zostać przetworzony. Niektóre informacje muszą być odrzucone, inne rozwinięte. Zespół redakcyjny trenuje pracę w grupie, a w dalszej
kolejności jego członkowie tworzą teksty – trenują umiejętność formułowania
myśli, tworzenia zrozumiałego przekazu.
Podobny proces przechodzą uczestnicy projektów radiowych. Tu także pracują
jako dziennikarze, zbierając, selekcjonując materiały i tworząc teksty (w tym przypadku mówione). Dodatkowe elementy to oczywiście technika i fakt nadawania
na żywo. Technicznie radio może być nadawane aż na trzy sposoby. Najłatwiej
jest prowadzić audycje, korzystając z istniejącego w szkole radiowęzła. Wiele pro-
13
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
jektów ograniczało się do tego narzędzia. Ma ono jednak dwie podstawowe
wady. Po pierwsze, nie wszędzie istnieje, a po drugie ma bardzo niewielkie oddziaływanie. Z tego powodu popularność zyskują projekty, których istotą jest
utworzenie radia w internecie. Jest to bardzo proste, a umożliwia nadawanie audycji właściwie w każdym miejscu na świecie. ostatni sposób to emitowanie audycji młodzieżowych w rozgłośniach tradycyjnych. Zwłaszcza lokalne rozgłośnie
często bez trudu godzą się na udostępnienie młodzieży części swojego czasu antenowego.
Projekty społeczne nie ograniczają się jednak wyłącznie do mediów tradycyjnych,
takich jak prasa i radio. Także telewizja staje się coraz popularniejsza. Trudniej
tego typu projekt zrealizować, ponieważ wymaga on większych nakładów finansowych, ale dzięki wyobraźni jest to także możliwe. Nikt nie powiedział, że
telewizja młodzieżowa musi być nadawana w taki sam sposób jak telewizja publiczna lub komercyjne stacje.
Przytoczmy dwa przykłady. W jednym z projektów młodzież filmowała wydarzenia lokalne i tworzyła z nich serwis informacyjny, który nagrany na płyty CD był
dołączany do lokalnej prasy. Każdy miał okazję odtworzyć go w swoim komputerze. Wydawanie takiej płyty zaplanowano w cyklu miesięcznym.
W innym projekcie młodzież tworzyła kroniki filmowe i wyświetlała je przed pokazami filmów w lokalnym kinie. W krótkim czasie okazało się, że to kroniki zbierają większą publiczność niż same filmy. Jak widać, dziennikarstwo filmowe jest
interesujące zarówno w czasie tworzenia, jak i w czasie oglądania.
ostatnim typem projektów dziennikarskich są projekty polegające na tworzeniu
stron internetowych i zamieszczaniu na nich aktualności z miejscowości. Wbrew
pozorom, takich projektów jest jednak niewiele, mimo że tworzenie stron i ich
stała aktualizacja są działaniami prowadzonymi w niemal każdym projekcie.
Zwykle są to jednak działania pomocnicze, rzadziej stanowią o charakterze projektu. interesującym przykładem może być projekt, który polegał na tworzeniu
strony z aktualnościami z trzech miejscowości, jednak wyróżniał go fakt, że strony
były stale wyświetlane na monitorach umieszczonych na witrynach sklepów
spożywczych w trzech sąsiedzkich wsiach. Strona była podzielona na trzy sekcje,
w każdej z nich pojawiały się informacje na temat jednej z wsi. Taki projekt, obok
roli, jaką odegrał w procesie kształtowania umiejętności społecznych uczestników, miał także istotne znaczenie dla integracji trzech wsi i przełamywania wzajemnej niechęci bazującej w dużej mierze na stereotypach.
Samorządność i przedsiębiorczość
istotnym elementem funkcjonowania we współczesnym świecie jest wchodzenie
w relacje z instytucjami. Kształceniu umiejętności funkcjonowania w świecie instytucji i urzędów służą projekty z zakresu przedsiębiorczości i samorządności.
oba tematy są względnie popularne, oba jednak są trudne, ponieważ - w przeciwieństwie do mediów i sztuki - nie są tak interesujące dla młodzieży. Możliwe
jest jednak takie ich skonstruowanie, by młodzież z chęcią w nich uczestniczyła.
14
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Projekty z przedsiębiorczości nie muszą być - i w Programie „Równać Szanse” nie
są - nudnymi wykładami z podstaw ekonomii i procedur zakładania oraz prowadzenia firmy. Projekt jest przestrzenią, w której młodzież może z powodzeniem
nie tylko dowiedzieć się, jak założyć firmę, ale także w wirtualny sposób po prostu to zrobić - samodzielnie lub w grupach sporządzić biznesplan, przejść wszystkie procedury w urzędach i poprowadzić wirtualnie swoją działalność. Taka
konstrukcja projektu pozwoli nie tylko na dostarczenie wiedzy o zakładaniu i prowadzeniu przedsiębiorstwa, ale wytrenuje też umiejętność kontaktu z instytucjami, pozwoli zebrać pierwsze doświadczenia w świecie urzędów i przepisów.
W podobny sposób – w praktyce – można uczyć samorządności. Projekty mające
na celu zapoznanie młodzieży z zasadami funkcjonowania demokracji często są
teoretyczne, a tym samym nie tylko nudne, ale także niepotrzebne z punktu widzenia młodych uczestników. Najbardziej praktyczną formą uczenia demokracji
są szkolne wybory, które jednak wciąż nie są niczym więcej niż zabawą, udawaniem, iluzją. Projekty zrealizowane w Programie „Równać Szanse” dowodzą, że
można jednocześnie osiągnąć dwa cele – stworzyć przestrzeń, w której młodzież
może realnie zapoznać się zasadami demokracji i samorządności, a także przywrócić sens uczniowskiemu samorządowi. Wymogiem jest jednak pozostawienie młodzieży obszaru, w którym będzie mogła sama decydować o sobie. Czym
innym jest bowiem symulacja, a czym innym wspólny proces podejmowania decyzji prawdziwie ważnych.
Projekty aktywizujące
opisując projekty z obszaru komunikacji społecznej, nie sposób pominąć jeszcze jednego typu projektów - trudnego w opisie przede wszystkim dlatego, że
wyróżniają się nie tematyką, ale metodą pracy z młodzieżą. Projekty aktywizujące
młodzież to przedsięwzięcia charakteryzujące się określoną formą, a nie określonym tematem. To projekty, w których zasada podmiotowości, włączania uczestników w procesy zarządzania projektem, jest akcentowana ze zdwojoną siłą. Jej
realizacja dotyczy już pierwszego zadania w każdym projekcie, a więc wyboru
jego tematyki. odpowiedzialność za ten wybór spada na młodzież, która dzięki
temu czuje, że projekt jest naprawdę odpowiedzią na jej potrzeby i zainteresowania. W dalszych etapach realizacji jest on jedynie katalogiem form i narzędzi do
wykorzystania w trakcie omawiania wybranego projektu.
od 2008 roku kształcenie umiejętności społecznych stanowi główny cel Programu „Równać Szanse”. Wnioski płynące z naszych doświadczeń jednoznacznie
wskazują umiejętności społeczne jako obszar największego zróżnicowania młodzieży z małych środowisk i tej z dużych miast. Dlatego też Program w swojej
nowej odsłonie na tym właśnie obszarze się koncentruje.
∞
~
15
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Rozdział II
Znaczenie
umiejętności
rozwijanych
w przestrzeni
komunikacji
społecznej
w ułatwianiu
młodym
ludziom
dobrego
startu
w życie.
∞
Szybko zmieniająca się rzeczywistość społeczna stawia przed młodymi ludźmi
nowe wyzwania. Wielu rodziców, osoby pracujące z młodzieżą zadają sobie pytania: jak projektować działania, by zapewnić młodym ludziom lepszy start w ich
dorosłe życie? Które z podejmowanych działań są istotne dla ich przyszłości? Jako
osoby zaangażowane w pracę z młodymi ludźmi, zdajemy sobie sprawę, że większość kompetencji, które pozwalają młodym ludziom efektywnie, umiejętnie
i sprawnie funkcjonować w życiu, to kompetencje społeczne, takie jak: umiejętność nawiązywania relacji z innymi, podejmowania konstruktywnych interakcji
z otoczeniem, pracy w zespole i negocjacji, umiejętność autoprezentacji i wywierania wpływu społecznego. Z tymi kompetencjami ściśle związane jest poczucie wartości; im wyższy poziom kompetencji społecznych, tym wyższe
poczucie wartości. Wiemy, że dzisiejszy świat, współczesna cywilizacja opierają się
na zdolności współpracy z innymi, prowadzeniu wspólnych działań. Ludzie są
nam niezbędni do szczęścia i spełnienia, warto więc z nimi współpracować, jeśli
chcemy zrealizować wyznaczone zadania i postawione cele życiowe. Człowiek
jest istotą społeczną, więc jego poczucie szczęścia i pełni zależy od umiejętnego
i sprawnego kontaktowania się z innymi ludźmi. Kompetencje społeczne ważne
są praktycznie w każdej sytuacji życiowej i zawodowej. Analizując ogłoszenia
o pracy, możemy się przekonać, że takie umiejętności jak komunikatywność,
współpraca w zespole, otwartość na zmiany są powszechnie oczekiwane na
rynku pracy.
UWażaMy, że UMIejętnoŚcI z PRzeStRzenI KoMUnIKacjI
SPołecznej PozWalają MłodyM lUdzIoM:
nawiązywać kontakty, wyrażać swoje myśli, przekonania, pragnienia, uczucia, wymieniać informacje, uzyskiwać pomoc, akceptację,
wsparcie.
Nasze sukcesy czy porażki, zadowolenie bądź przeżywane stresy zależą
w dużej mierze od tego, w jaki sposób nawiązujemy kontakty, prowadzimy
rozmowy, czyli komunikujemy się z innymi ludźmi. Umiejętność skutecznego porozumiewania się jest bardzo ważna dla każdego młodego
człowieka; zapobiega izolacji, wspiera współpracę, zwiększa autonomię,
a przez to kształtuje zdolność do prawidłowego rozwoju.
efektywnie współpracować w grupie rówieśniczej, zawodowej
i w zespole zadaniowym.
Młodzi ludzie potrafią stworzyć zgrany zespół. Umieją zadbać w równym
stopniu o realizację zadania, jak i o dobre relacje z uczestnikami, są otwarci
na pomysły innych, chętnie dzielą się pomysłami i planami, nie szukają
rywali.
18
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Konstruktywnie radzić sobie ze zmianą.
Młody człowiek jest lepiej przystosowany do zmian życiowych, nie boi się
ich, przyjmuje zmianę jako proces naturalny, który towarzyszy człowiekowi. Postrzega go raczej jako rozwój niż zagrożenie. Zmiana środowiska,
szkoły, uczelni, zakładu pracy, miejsca zamieszkania czy zmiana przyjaciół
nie są tragedią, lecz kolejnym wyzwaniem, krokiem w życiu, który należy
wykonać, by się rozwijać.
aktywnie szukać partnerów, sojuszników w środowisku.
Młody człowiek potrafi przekonać społeczność do swoich wizji, poglądów,
działań. Nie jest sam ze swoimi pomysłami, lecz potrafi włączyć się w ich
realizację, wchodzi dzielnie w interakcje ze swoim środowiskiem, szuka
partnerów, widzi potrzeby nie tylko swoje, ale także innych. Rozumie,
że realizacja pomysłów jest często uzależniona od tego, czy zostanie zaakceptowana przez partnerów, przez środowisko czy sponsorów.
tworzyć korzystny wizerunek swojej osoby w oczach odbiorców, pracodawców, otoczenia.
Młodzi ludzie potrafią zaprezentować swoje kompetencje, umiejętności,
mocne i słabe strony w najkorzystniejszy, efektywny dla siebie sposób.
Umiejętność ta jest bardzo ważna w rozmowach kwalifikacyjnych na wymarzone studia, rozmowach z przyszłym pracodawcą, jak również w sytuacjach ekspozycji społecznej, np. prezentacji na konkursach,
konferencjach, podczas wystąpień publicznych. Dzisiaj już minęły czasy
pt. „odkrywajcie mnie, spójrzcie, jaki jestem dobry”. Świat oczekuje od nas
precyzyjnego określania kompetencji, umiejętności, cech charakteru,
ustosunkowania się do słabości.
☺
Stosować szeroki wachlarz zachowań, w zależności od potrzeb
i sytuacji.
Młodzi ludzie w wyniku naturalnych treningów społecznych poznają bardzo wiele sposobów zachowań, uczą się, jak można zareagować na daną
sytuację, jak się zachować, co powiedzieć, jak nawiązać rozmowę, jak prowadzić konwersację, jak zareagować. Charakteryzują się większą plastycznością zachowań, potrafią odpowiednio zachować się w zależności
od sytuacji, osób i otoczenia. Pozwala to na swobodne prowadzenie rozmów, obniżenie stresu związanego z kontaktami społecznymi, otwiera
drzwi do wielu ciekawych miejsc i spotkania nieprzeciętnych ludzi oraz
prowadzenia rozmów w swoim środowisku o najtrudniejszych sprawach
związanych, np. z przeszłością.
19
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
osiągać postawione cele, wierzyć we własne możliwości.
Młodzi ludzie poprzez poznanie samych siebie, poznanie swoich mocnych
i słabych stron zaczynają wierzyć w siebie; wyzwala się w nich energia,
która pozwala na wytyczanie realnych, adekwatnych do możliwości celów
życiowych i ich realizację. Stagnacja zamienia się w działanie, niemoc przeobraża się w energię. Poczucie własnej wartości, wiedza o sobie, (że coś
potrafię, że nie jestem gorszy) stają się motorem do działania w środowisku, w szkole, w przyszłej pracy. Z biernej osoby młody człowiek staje się
aktywnym dla siebie i innych. Nie jest już „nikim”, jest osobą świadomą siebie, której łatwiej jest odnaleźć się i zrealizować w otaczającym świecie.
odkrywać pasje, zainteresowania.
Kontakty z ludźmi, doświadczanie różnorodności, wiara we własne możliwości pozwalają na odkrycie swoich pasji, zainteresowań. Wiele potencjału drzemie w każdym z nas - musimy tylko pozwolić odkryć go w sobie
i rozwinąć.
zachwycać się różnorodnością świata i poszerzać granice tolerancji.
Świat dla ludzi z kompetencją tolerancji jest ciekawszy, bardziej różnorodny, daje większe szanse współdziałania bez względu na odrębne światopoglądy i filozofie życiowe. Postrzegają oni różnorodność jako potencjał
szans, a nie jako konieczność.
Młodzi ludzie, którzy chcą w życiu realizować swoje cele, spełniać swoje marzenia, powinni mieć warunki do trenowania tych umiejętności w wielu naturalnych
sytuacjach. Szczególnie jest to ważne dla młodzieży z małych miast i wsi, która ma
ograniczone możliwości naturalnego treningu społecznego. Powodem są ograniczenia środowiska lokalnego, np. brak dostępu do instytucji, specjalistycznych
ośrodków, a zarazem brak zwykłych sytuacji, w czasie których nawiązuje się kontakty interpersonalne z różnymi osobami. Mieszkając w małej miejscowości, zna
się z reguły wszystkich jej mieszkańców, nie ma więc potrzeby i sposobności, aby
każdego dnia na nowo prezentować swoją osobę. Młodzież nie uczy się w sposób nautralny umiejętności prezentacji i autoprezentacji, ponieważ na co dzień
nie ma okazji, aby te umiejętności doskonalić. Środowisko lokalne wsi i małej
miejscowości na ogół prezentuje postawę bierności, wszelkie nowinki budzą jego
nieufność, słabo angażuje się w nowe pomysły, ciężko wprowadza się w nim
zmiany i innowacje. Życie toczy się według znanego schematu, w którym nie ma
miejsca na spontaniczność czy szukanie nowych wyzwań. Taka postawa nie
sprzyja kształceniu u młodzieży zachowania nacechowanego aktywnością, zaangażowaniem. Uczy bardziej przebywania z boku i obserwowania tego, co może
się wydarzyć. W małych miejscowościach nie ma zbyt dużych możliwości rozwijania swoich talentów, pasji i zainteresowań. Nie jest to tylko kwestia braku samych możliwości, ale i samoświadomości środowiska, aby taki talent rozwijać.
Brak szansy spróbowania – to również brak odkrycia tych dyscyplin, w których
młoda osoba może czuć się dobrze. Brak sukcesu, poczucia bycia w czymś
20
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
dobrym, powodują zaniżenie samooceny i zniechęcają do podejmowania prób
aktywności. Często dodatkowo pojawia się poczucie niższej wartości, przeświadczenie, że jest się kimś gorszym niż osoby z dużego miasta.
Realizując od wielu lat projekty w zakresie wyrównywania szans młodych ludzi,
zdajemy sobie sprawę z tego, że tylko systematyczna, profesjonalna nauka umiejętności interpersonalnych i społecznych w projektach Programu RS przyniesie
oczekiwane rezultaty. Nie jest to zapewne łatwe; sami wiele razy napotykaliśmy
przeszkody, dopadały nas wątpliwości, w jaki sposób te cele zrealizować. W następnym rozdziale dzielimy się więc z Wami naszymi przemyśleniami, związanymi
z realizacją projektów z przestrzeni komunikacji społecznej oraz wskazujemy na
zagrożenia, które warto wziąć pod uwagę, by realizowane przez nas projekty
przynosiły oczekiwane efekty. Udział młodzieży w projektach realizowanych
w przestrzeni komunikacji społecznej może rozwijać jej odporność psychiczną.
E. Grötberg (2000, s. 14) definiuje odporność jako zdolność do „zapobiegania, minimalizowania lub pokonywania szkodliwych efektów doświadczanego nieszczęścia”. Jej zdaniem, dzieci czerpią z trzech źródeł odporności: „ja mam”, „ja
jestem” i „ja mogę”. obszar „ja mam” dotyczy ludzi, którzy udzielają dziecku wparcia, którzy je kochają, od których uczy się nowych umiejętności. „Ja jestem” dotyczy tego, jak dziecko myśli o sobie, natomiast „ja mogę” związane jest
z umiejętnościami, jakie posiada.
Uczestnictwo w projektach jest dla młodzieży okazją do wzbogacenia źródeł jej
odporności psychicznej. Podczas realizacji projektu towarzyszą jej osoby, które
udzielają wsparcia, od których może uczyć się nowych umiejętności, którym na
niej zależy („ja mam”). Wielokrotnie otrzymuje ona pozytywne informacje
zwrotne dotyczące rezultatów podjętego działania, posiadanych umiejętności,
cech. Prowadzący, posługując się językiem akceptacji, ujawnia też własne uczucia, które rodzą się pod wpływem zachowań młodzieży. Nawet jeśli te uczucia są
przykre, to informacje zwrotne przekazywane młodym ludziom są zgodne z optymistycznym stylem wyjaśniania. Wskazują na konkretne i zmienne przyczyny zachowań, nie zaś na przyczyny tkwiące w ich cechach charakteru czy zdolnościach.
informacje te pomagają rozwijać świadomość mocnych stron („ja jestem”).
W trakcie realizacji projektu młodzież wielokrotnie podejmuje działania (tj. aktywność na forum grupy, współdziałanie, zgłaszanie własnych pomysłów, informowanie innych o swoich uczuciach i potrzebach). Podejmowanie tych działań
po uprzednim przygotowaniu i wspieraniu młodzieży w trakcie ich realizacji jest
okazją do rozwijania tych umiejętności (ja-mogę).
21
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Rozdział III
Z naszych
przemyśleń jak
realizować
projekty
z przestrzeni
komunikacji
społecznej,
by wyrównywały
szanse
i dawały
dobry start
młodym
ludziom
w dorosłe życie?
∞
Projekty z przestrzeni komunikacji społecznej: medialne, teatralne, artystyczne,
obywatelskie dostarczają uczestnikom i prowadzącym wiele radości, a także
możliwości realizowania i wyrażania siebie. Stanowią jednak również wyzwanie
dla realizatorów, by podejmowane działania były efektywne i stały się bogatym
zapleczem, z którego młody człowiek może korzystać w przyszłości. Dlatego,
zanim rozpoczniemy działania, warto przemyśleć z młodymi ludźmi pomysły, zastanowić się nad sposobem ich realizacji, zaplanować każde przedsięwzięcie.
Nasze zamierzenia nie mogą być przypadkowymi działaniami, lecz przemyślanym tokiem zdarzeń prowadzącym do zamierzonego celu. W planowaniu działań
powinniśmy kierować się zasadami jakości. Zaliczamy do nich:
zasadę „pracy zespołowej”
Przy planowaniu projektów angażujemy w podejmowane działania różne
podmioty i osoby. Wzajemne uzupełnianie się wiedzą i dzielenie się doświadczeniami zapewniają większą trafność podejmowanych decyzji przy
planowaniu projektu. Każda decyzja podejmowana w zespole powinna
być wynikiem dyskusji.
zasadę „ciągłego doskonalenia”
Zasada „ciągłego doskonalenia” wymaga systematycznego szukania przyczyn powstających problemów, tak aby projekt na wszystkich etapach
swojego „życia” był możliwie najlepszy.
zasadę „unikania błędów”
Zasada „unikania błędów” oznacza konieczność podejmowania na etapie
planowania projektu działań umożliwiających zaplanowanie stałego
i bieżącego monitorowania osiągania celów, by ewentualne odstępstwa
od zaplanowanych działań wychwytywać w jak najwcześniejszym stadium.
Aby projekty realizowane w tej przestrzeni faktycznie wyrównywały szanse edukacyjne młodzieży z małych środowisk, muszą być tworzone przy jej
współudziale. osoba tworząca projekt powinna dokonać analizy potrzeb i zasobów środowiska. Umożliwi jej to prawidłowe określenie celów projektu. Będą one
wtedy skierowane na rozwijanie u młodych ludzi tych umiejętności, które są dla
nich ważne z punktu widzenia późniejszego funkcjonowania w dorosłym życiu,
a także przygotują ich do konkurowania na rynku pracy. Ważnym celem, który
powinien być osiągany w projektach Programu „Równać Szanse”, jest odkrywanie
przez uczestników samych siebie, ujawnianie własnych, głęboko ukrytych zdolności, kompetencji i pasji. Często bywa tak, że młodzież zachowuje się pasywnie,
nie podejmując żadnych działań, wychodząc z założenia, że do niczego się nie
nadaje. Wprowadzając pewne zabiegi stymulujące, koordynator może sprowokować uczestników projektu do wyjścia poza przyjęte przez nich do tej pory standardowe zachowanie, co będzie procentowało właśnie podniesieniem
samooceny. Rozbudowanie z kolei wiary we własne siły jest podstawą, aby realizować trudne, niekonwencjonalne zadania. Należy przy tym podkreślić, że sukces osiągnięty przez młodych ludzi będzie tym większy, im większa będzie ich
24
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
samodzielność. istnieją oczywiście obawy, czy dadzą sobie radę ze stojącym
przed nimi zadaniem. Jednak projekty realizowane przez nas do tej pory potwierdzają tę tezę.
Na spotkaniach laboratorium komunikacji społecznej podjęliśmy dyskusję nad
tym, na co warto zwrócić uwagę, zaczynając realizację projektu; co jest istotne w
realizacji projektów w tej przestrzeni, na jakie zagrożenia warto zwrócić uwagę,
co zrobić, by je minimalizować oraz nie powielać błędów. Zastanawialiśmy się
nad tym, jak przekazać wiedzą wynikającą z kilku lat działania w Programie „Równać Szanse”, jak możemy się podzielić naszym doświadczeniem z wszystkimi,
którzy chcą działać na rzecz wyrównywania szans edukacyjnych lub rozpoczynają realizację projektów w tym obszarze. Powyższe kwestie będą przedmiotem
rozważań w tym rozdziale.
PlanUjąc RealIzację PRojeKtU z PRzeStRzenI KoMUnIKacjI SPołecznej, WaRto zadać SoBIe PytanIa:
PytanIe 1
?
Na jakie umiejętności społeczne projekt
będzie nastawiony?
Przystępując do planowania projektu z zakresu wyrównywania szans
młodych ludzi z małych miast i wsi, opartego na pasjach, zainteresowaniach artystycznych, fotograficznych, teatralnych, często zapominamy
o rzeczywistych celach naszych działań w zakresie wyrównywania szans
edukacyjnych. Jesteśmy pochłonięci działaniami związanymi z twórczością, wytworem dzieł, przygotowywaniem artykułów, wywiadów, wystaw,
folderów, spotkań. W ferworze myśli i działań zapominamy zadać sobie
kluczowe pytania: Po co to robimy? W jaki sposób to, że młodzi ludzie
tańczą, malują, fotografują, występują, odgrywają różne role, tworzą dzieła
wpłynie na ich kompetencje społeczne? Czy fakt uczestnictwa w projekcie pomoże im w lepszym stracie życiowym?
Planując więc projekt, warto zastanowić się nad tym, jakie cele związane
z kompetencjami społecznymi młodych ludzi nasz projekt będzie rozwijał; jakie możliwości stwarza obszar naszych pasji do rozwoju umiejętności
ważnych w życiu młodego człowieka.
U
Wskazówka:
Sprawdź czy projekt:
umożliwia młodym ludziom samopoznanie, odkrywanie mocnych
i słabych stron; czego młodzi ludzie mogą się o sobie dowiedzieć, uczestnicząc w projekcie, czy jest szansa na wyzwolenie wiedzy o sobie, której
nawet nie są świadomi;
25
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
daje możliwości ćwiczenia autoprezentacji, wystąpień publicznych, ekspozycji społecznej w różnych sytuacjach;
rozwija umiejętność konstruktywnej pracy w grupie, w zespole, uczy nawiązywania satysfakcjonujących kontaktów z innymi, czerpania radości
z sukcesów i siły do wspólnego pokonywania trudności;
daje możliwości aktywnej współpracy ze środowiskiem, wchodzenia
w różnorodne relacje z osobami pełniącymi ważne funkcje społeczne, nawiązywania współpracy z różnorodnymi instytucjami działającymi w środowisku;
tworzy takie sytuacje, w których młody człowiek uczestniczący w projekcie będzie miał okazje poczuć dumę z realizowanych działań - czy powie
o sobie: „potrafię”, „dam radꔄnie jestem gorszy”;
umożliwia ćwiczenie komunikacji, wyrażania swoich myśli, przekonań,
prowadzenia dyskusji, zrozumienia dla różnorodności;
daje młodym ludziom przestrzeń do realizacji własnych przedsięwzięć, czy
rozwija umiejętności planowania i realizacji pomysłów;
pozwala na odkrycie pasji, zainteresowań, drzemiącego potencjału.
Zdajemy sobie sprawę, że bardzo trudno zrealizować projekt, który będzie rozwijał wszystkie przedstawione umiejętności. Dlatego warto się zastanowić, które
z nich najpełniej mogą być realizowane w projekcie i wybrać te najtrafniejsze, np.
projekty teatralne dają szerokie możliwości ćwiczenia autoprezentacji, ekspozycji społecznej, wystąpień publicznych; projekty dziennikarskie, radiowe umożliwiają szersze ćwiczenie komunikacji, prowadzenia dyskusji, aktywnej współpracy
ze środowiskiem; artystyczne z kolei mogą rozwijać umiejętności prezentacji
dzieła, realizowania przedsięwzięć, np. zorganizowania wystawy. Ważne jest jednak, aby uczestnictwo we wszystkich projektach dawało młodym ludziom satysfakcję, radość, poczucie, że uczestniczą w czymś ważnym, aby budowało ich
pozytywny obraz siebie i zrozumienie, że są częścią społeczności, na którą mają
wpływ, że mogą uzyskać od niej wsparcie i w niej się odnaleźć.
Rozważając wybór umiejętności, które chcemy rozwijać w projektach wyrównujących szanse edukacyjne, należy zwrócić jeszcze uwagę na to, by cele projektu były związane z umiejętnościami, które są najsłabiej rozwinięte u młodych
ludzi w naszym środowisku. Warto więc przeprowadzić wstępną diagnozę tych
umiejętności poprzez obserwację, wywiady, badanie ankietą, sondaże.
Formułując cel projektu, pamiętajmy, iż powinien on być:
konkretny (dobrze sformułowany, aby każdy mógł go zrozumieć i dowiedzieć się, co chcemy osiągnąć),
mierzalny (aby doprowadzić zadanie do końca, trzeba znać odpowiedź na
pytanie: skąd będziemy wiedzieli, że osiągnęliśmy cel i po czym to poznamy?),
26
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
uzgodniony (musi istnieć zgoda i porozumienie co do stawianych celów;
cel powinien wynikać z przeprowadzonych wcześniej badań i analiz, a nie
z indywidualnych przeczuć i odczuć osoby wypełniającej formularz
wniosku o dotację),
realistyczny (możliwy do osiągnięcia w świetle rozpoznanych szans i zagrożeń oraz mocnych i słabych stron organizacji),
określony w czasie (możliwy do osiągnięcia w określonym czasie).
?
PytanIe 2
Jaką metodą chcemy rozwijać wybrane
umiejętności?
Metoda to sposób, w jaki chcemy osiągać założone cele. Może nią być
teatr, np. teatr, ognia, drama, fotografia, plastyka, rzeźba, gazeta, radio
(np. radio internetowe), muzyka, kuglarstwo i wiele innych, które tylko
przyjdą do głowy, a wpasują się w potrzeby i pasje.
Wybór przyjęcia określonej metody do osiągnięcia celu uzasadniamy, wskazując, że metoda jest:
stosowna (metoda jest stosowna, jeśli odpowiada misji naszej organizacji, postawionemu celowi i założonym rezultatom; musi ona także
uwzględniać oczekiwania beneficjentów, partnerów lokalnych i ewentualnych sponsorów),
efektywna (w jakim stopniu gwarantuje osiągnięcie celu ),
adekwatna (czy jest dopasowana do naszych możliwości i potrzeb uczestników),
wydajna (jaki jest stosunek nakładu sił i środków do przewidywanych zysków).
Wybór metody jest więc uzależniony:
od pasji młodych ludzi, które należy poznać,
od efektywności samej metody w odniesieniu do założonych celów,
od możliwości i zasobów naszych organizacji.
U
Wskazówka
Diagnozuj potrzeby młodych ludzi i pytaj o pasje.
Młody człowiek często nie ujawnia swoich pasji, bo nikt go nie pyta, czy
je ma.
27
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Wykorzystuj naturalne sytuacje, np. biwaki, spotkania, by zaobserwować
pasje młodych.
Szkoła, lekcje, przerwy nie dają często szansy na odkrycie tego, czym się
młodzi interesują. Ważne jest więc wykorzystanie naturalnych spotkań w
klubach, na biwakach, wycieczkach, by porozmawiać w swobodny sposób o tym, co młodych ludzi „kręci”, co ich fascynuje, o czym marzą, co ich
pasjonuje. istotne jest, by nabrali pewności siebie i poczuli, że to, czym się
zajmują, jest ważne i ciekawe. Lepiej pytać o pasje niż o zainteresowania.
Zamienne sformułowanie pytania przynosi nieoczekiwane efekty. W przypadku pytania o zainteresowania pojawiają się odpowiedzi związane
z kołami zainteresowań: komputer, sport, muzyka lub po prostu brak zainteresowań. Pytając o pasje, uzyskujemy w tej samej grupie zupełnie inne
odpowiedzi; możemy się dowiedzieć, że jest wśród nas pasjonat motorów, znaczków pocztowych, aniołków, wędkowania, urządzeń technicznych, starych odbiorników radiowych itd.
z życia wzięte
W trzeciej klasie liceum na spotkaniu dotyczącym przygotowania projektu
„Nasze talenty” wszyscy dowiadują się, że Jacek gra na saksofonie. Wszyscy
spędzali z nim prawie 3 lata po kilka godzin dziennie i nikt nie przypuszczał, że Jacek ma tak ciekawą pasję. Dziewczyny pytały, dlaczego te umiejętności i zainteresowania ukrywał, dlaczego nic nie powiedział. Jacek
stwierdził : bo nikt mnie o to nie pytał.
Docieraj indywidualnie, spraw, by ci, którzy mają „wiersze w szufladach”,
zyskali pewność siebie.
Młodzi ludzie mają wiele pasji - może to być gra na gitarze, pisanie wierszy czy rysowanie. W grupie nie zawsze chcą się tym podzielić, bo nie są
pewni, czy to, co robią, spodoba się innym, boją się, że mogą zostać wyśmiani. Warto więc zachęcać indywidualnie tych wszystkich, którzy w wolnych chwilach piszą wiersze, tworzą muzykę, zbierają najdziwniejsze
rzeczy, by podzielili się tym z innymi. Może wówczas odkryją, że jest więcej osób w ich środowisku o podobnych zainteresowaniach, może ich
pasja będzie impulsem dla innych młodych ludzi, którzy zafascynują się
daną aktywnością i będą chcieli się też w tym realizować - tak powstanie
projekt.
z życia wzięte
Projekt „Teatr ognia” powstał po tym, jak jeden z młodych ludzi, zafascynowany różnymi akrobacjami związanymi z tym żywiołem, ukończył
warsztaty z tego zakresu i zaczął realizować swoją pasję. Wokół niego, jak
atomy, momentalnie skupili się młodzi ludzie, którzy chcieli tak jak on w ten sam sposób - się realizować. obecnie z małej grupy osób powstał
profesjonalny zespół „Fire Mime", który ma osiągnięcia nie tylko w Polsce,
ale również za granicą w konkursach międzynarodowych.
28
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Zorganizuj spotkanie grupowe.
Można zorganizować spotkanie z młodzieżą na temat jej potrzeb, pasji,
zainteresowań. Grupa nie powinna liczyć więcej niż 20-30 osób. Potrzebny
nam będzie blok flipchartowy i markery. Spotkanie potrwa ok. 2 godzin.
Na początku poinformujmy o celu spotkania, np. przygotowaniu projektu
opartego na ich autentycznych pasjach i zainteresowaniach. Następnie
zapytaj młodzież: czego jej brakuje w środowisku, jakie ma potrzeby? odpowiedzi zapisuj na flipcharcie. Młodzież zwróci uwagę na brak kina, klubu
młodzieżowego, basenu itp. Ten etap należy prowadzić do wyczerpania
odpowiedzi. Zwracamy uwagę, że samo istnienie instytucji w środowisku
nie stanowi o zaspokojeniu potrzeb młodych ludzi. Może być przecież
dom kultury, w którym nie dzieje się nic interesującego dla młodzieży,
może być kino, lecz filmy wyświetlane są rzadko, a ich tematyka nie trafia
do młodych. Najważniejsze jest to, jaką te instytucje mają dla nas ofertę,
jakie możliwości przed nami roztaczają, na ile my mamy wpływ na powstanie tej oferty. Następnie młodzi ludzie w grupach dostają zadanie:
„Gdybym był menadżerem młodzieży, jaką ofertę bym dla niej przygotował?” Swoje propozycje zamieszczają na dużych kartkach i prezentują grupie. Młodzież może również wybrać najciekawszą ofertę. W ten sposób
mamy okazję wyłonić konkretne pasje, zainteresowania, potrzeby
młodych ludzi.
odkrywaj pasje poprzez dobre przykłady.
Każde środowisko posiada zasoby, jakimi są pasjonaci. Trzeba tylko do
nich dotrzeć, trochę poszperać, popytać i zorganizować z nimi spotkania,
wystawy, warsztaty, na które zapraszamy młodych ludzi. Być może zachwycą się tym, co inni z pełnym zapałem robią. Młodzi ludzie często potrzebują doświadczania nowych dziedzin, by odkrywać w sobie
zainteresowania, zgodnie z powiedzeniem: „Jak mam powiedzieć, jak coś
smakuje, skoro tego nie jadłem?”
z życia wzięte
W projekcie „Prowincja Nieprowincjonalna” realizatorzy zorganizowali
giełdę, na której prezentowali się młodym ludziom różni pasjonaci; w taki
sposób młodzież sama dokonywała wyboru tych aktywności, które ją zainteresowały, były ciekawe, intrygujące.
29
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
PytanIe 3
Jakich realizatorów, ekspertów, profesjonalistów potrzebujemy, by osiągnąć
cele?
?
U
Młodzi ludzie z małych miast potrzebują wszystkiego, co najlepsze, by wyrównać swoje szanse w stosunku do rówieśników z miasta. Nie możemy
sobie pozwolić na byle jakość, prowadzenie zajęć, warsztatów przez osoby
pracujące nieprofesjonalnie. Jeśli zależy nam, by młodzi poczuli dumę
z realizacji projektu, budowali pozytywny obraz siebie, odkrywali mocne
strony, zarażali się pasjami, odkrywali swoje zasoby, to osoby, które zaprosimy do realizacji projektu, powinny być ekspertami w swojej dziedzinie. Niezapomnianym przeżyciem dla uczestników naszych projektów
była praca z reżyserem, plastykiem, redaktorem, prezenterem, aktorem,
ćwiczenie w teatrze, w redakcji, w pracowni plastycznej, w studiu radiowym. Warto więc zadbać o to, by młodzi w naszych projektach też tego
doświadczyli.
Ważnymi osobami dla młodych ludzi są również realizatorzy, instruktorzy,
koordynator projektu. istotne jest, by dawali im oni przestrzeń
do działania, pozwalając być aktywnymi współrealizatorami projektu.
Wskazówki
Jako realizator bądź przewodnikiem, animatorem.
Młodzi ludzie, by rozwijać umiejętności społeczne, potrzebują wspierających dorosłych, którzy będą ich przewodnikami, doradcami, animatorami działań. Uczenie nowych umiejętności niesie z sobą strach, lęk,
zniechęcenie. W projektach teatralnych, medialnych, obywatelskich czy
artystycznych młodzi ludzie często eksperymentują z różnymi sposobami
zachowań, ćwiczą ekspozycję swojej osoby w środowisku, na scenie, koncertach, występach, spektaklach, spotkaniach. Potrzebują więc dorosłych,
którzy będą ich wspierali, podtrzymywali na duchu, pokazywali, co już
robią dobrze, a nad czym wspólnie mogą popracować. Dorośli w projektach społecznych muszą dać młodym przestrzeń, oddać im aktywność,
muszą pozwolić im na popełnianie błędów, bo na etapie nauki ich się nie
uniknie. Każdą fazę projektu - od planowania do realizacji - młodzi powinni realizować sami pod okiem dorosłego, który pomoże w razie trudności. im więcej realizuje dorosły - tym bardziej on się rozwija, im częściej
oddaje aktywność młodym - tym bardziej dba o rozwój ich umiejętności.
Dorosły przewodniku, daj możliwość doświadczenia młodym ludziom
sprawczości i mobilności działania.
30
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Zaproś konstruktywnego eksperta.
Wiedza eksperta jest bardzo ważna, jednak powinien on posiadać dodatkowo inne cechy, które sprawią, że młodzież przyjmie tę wiedzę i wykorzysta ją w przyszłości. Ekspert powinien być komunikatywny, musi umieć
przekazać swoją wiedzę i doświadczenie w jasny i prosty sposób. Używanie specjalistycznego słownictwa, którego nikt poza nim nie rozumie,
szybko zniechęci i sprawi, że spotkanie, zajęcia będą niezrozumiałe
i nudne. Warto zadbać o to, by ekspert był również pasjonatem danej dziedziny. Plastyk, redaktor, specjalista od tworzenia wizerunku (public relations), aktor, grafik, artysta, reżyser, instruktor tańca, psycholog, trener,
pasjonat dziedziny, którą się zajmuje, będzie potrafił porwać młodych
ludzi, pokaże im szerszy obraz świata, zaciekawi, wyzwoli w nich energię
do działania i rozwoju. Nie chodzi tutaj o to, by nasi uczestnicy projektu
byli profesjonalnymi aktorami, redaktorami, artystami. Chcemy jedynie
powiedzieć, że tacy ludzie pomogą młodym uczestnikom projektu odkrywać świat, wychodzić poza schematy, czerpać z tego radość.
Ekspert powinien wiedzieć, jak wprowadzić swoją wiedzę
w życie.
Żywiołem młodzieży jest działanie. Ważne, by ekspert, który pracuje
z młodzieżą, potrafił wskazać proste przykłady wykorzystania zdobytych
przez młodzież informacji. Powinien umieć zachęcić ją do rozmowy, do
zadawania pytań, przedstawiania własnego zdania, do dyskusji, wymiany
spostrzeżeń i poglądów. Rozwija to umiejętność komunikowania, wyrażania myśli, prowadzenia dyskusji, które są kluczowe w wyrównywaniu
szans.
PytanIe 4
Jak i gdzie szukać sprzymierzeńców,
jakie zasoby możemy wykorzystać
w realizacji projektu?
W planowaniu projektów z przestrzeni komunikacji społecznej warto przeprowadzić diagnozę lokalnych zasobów i potrzeb; sprawdzić, jacy lokalni
artyści, jakie instytucje działają w naszym środowisku, czym się zajmują,
czy mogłyby pomóc w realizacji projektu i w jaki sposób. Należy pamiętać
o wszelkich instytucjach i firmach czy osobach prywatnych, zbadać potrzeby kulturalne mieszkańców (poprzez spotkania czy wywiady), zastanowić się, jak wykorzystać pozytywne relacje z otoczeniem. Młodzi ludzie
poznają przez to zasoby swojego środowiska, wiedzą, z kim należy prowadzić rozmowy, by zorganizować wystawę, promować swoje młodzieżowe radio, przeprowadzić debatę itd. Uczą się, jak uzyskać wsparcie
U
U
?
31
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
społeczne dla realizacji swoich pomysłów, jak poszukać sponsora, jak
uczyć się łączyć swoje potrzeby z potrzebami środowiska. Pamiętajmy
o tych ostatnich. Rodzice mogą być dla nas nieocenionym zasobem. Może
odkryjemy rodziców, którzy są redaktorami, drukarzami, grafikami, psychologami, sołtysami lub pasjonatami. Rodzic może stać się ekspertem,
który pomoże zrealizować działania w projekcie. Warto spojrzeć na rodziców nie tylko od strony ich kompetencji organizacyjnych (opieka
na wycieczkach, pieczenie ciasta, porządkowanie), ale także od strony ich
potencjału. W naszych projektach często odkrywaliśmy rodziców pasjonatów, którzy z zapałem włączali się do działań.
?
PytanIe 5
Jak realizować działania?
U
Realizację poprzedzamy zaplanowaniem działań w projekcie. Powodzenie jego realizacji jest uzależnione w 70-80% od rzetelnego zaplanowania,
przemyślenia (zasada Paretta), więc od tego warto zacząć. Realizacja projektu niesie z sobą również wiele niespodzianek, które warto wcześniej
przewidzieć. od sposobu przeprowadzenia działań zależy, czy projekt będzie przygodą dla młodych, i czy w trakcie jego poszczególnych etapów
osiągniemy to, co jest w projektach wyrównujących szanse najważniejsze:
rozwój umiejętności. Dzielimy się z Wami kilkoma wskazówkami, które
mamy nadzieję, ułatwią Wam realizację projektów.
Wskazówki
Planuj działania z młodzieżą.
Planowanie przeprowadzamy z młodzieżą, gdyż w ten sposób młodzi
uczestnicy projektu uczą się, jak można takie zadanie zrealizować. Należy
pozwolić młodzieży samodzielnie zaplanować działania w ramach realizacji projektu, ewentualnie wskazać ryzyko, jakie wiąże się z zaplanowanymi działaniami i pozwolić znaleźć możliwości przeciwdziałania temu
ryzyku. Młodzież powinna zacząć od planowania krótkich działań,
np. spektaklu teatralnego czy wystawy. Plan powinien być połączony z podziałem obowiązków dotyczących promocji, realizacji i dokumentowania
działań. Można pomóc młodzieży w planowaniu, ale nie powinno się jej
wyręczać. Działania służą osiągnięciu celu projektu, którym jest wyrównywanie szans, a więc nauka samodzielnego planowania i podejmowania
decyzji jest tutaj niezwykle ważna.
Możecie wykorzystać kartę planowania, którą my stosowaliśmy w naszych
projektach. Zamieszczamy ją poniżej wraz z przykładem.
32
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Działanie
Czynności
Wybranie sposobu
prezentacji
Wybranie dzieł
Wybranie miejsca
wystawy
Aranżacja,
projekt wystawy
Przygotowanie
wystawy
naszych dzieł
Kontakt
z osobami
Instytucjami,
które pomogą nam
uzyskać zgody,
wesprzeć działanie
Promocja wystawy
(jaka promocja,
do kogo skierowana, …)
Przeprowadzenie promocji,
zaproszenia…
Opieka nad osobami
odwiedzającymi wystawę,
poczęstunek
kto, czym się zajmuje
podczas wystawy
Wystawa
Ewaluacja działań-jak
sprawdzimy czy cele
zostały osiągnięte
∞
Osoby
Uwagi/
odpowieTermin
zagrorealizacji
dzialne
żenia
za realizację
Jola,
Ania
20.09
Kasia
Ania
25.09
Sebastian
Ania
Patrycja,
Karina
25.09
10.10
Klara,
Ksawery
15.10.
Beata,
Patryk
15.10
Beata,
Patryk
30.10
Jola,
Sebastian
3.11
Wszyscy,
Według
rozdzielonych
zadań
30.11
30.11
U
U
Sprawdź kalendarz lokalnych imprez.
Planując działania, warto byśmy z naszymi uczestnikami sprawdzili kalendarz imprez kulturalnych. Można wpasować się w imprezy już zaplanowane i uniknąć sytuacji, w której nasze działania w projekcie będą
konkurowały z innymi działaniami kulturalnymi.
Deleguj działania, a nie narzucaj ich.
Planując, pamiętajmy, że zadania, które wykonują uczestnicy naszych projektów, powinny być przez nich samodzielnie wybierane. Rola koordynatora, dorosłego w projekcie polega na tym, że inicjuje sytuacje wybierania
przez uczestników zadań, ról. określa wspólnie z młodzieżą, co jest do zrobienia, jakie czynności należy wykonać, by zrealizować działanie, przedsięwzięcie. Pamiętajmy o tym, że to młodzi ludzie samodzielnie deklarują
i wybierają czynności. Koordynator czuwa, by jedna osoba nie miała zbyt
33
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
wiele czynności, i by wszystkie role były rozdzielone. Jeśli pojawiają się
trudności, moderuje rozwiązanie problemu, np. „Mamy problem - dwie
czynności nie zostały wybrane; co zrobić?” Rolę Julii w naszym spektaklu
chcą grać 3 osoby - co teraz? To młodzi generują rozwiązania.
U
U
W projektach z przestrzeni społecznej bardzo ważne jest, by dorosły nie
przydzielał zadań, ról, np.: „Julię zagra Patrycja, zaproszenia przygotuje
Jacek, redaktorem gazety będzie Kazio”. Role, np. w projektach radiowych,
medialnych, teatralnych, powinny być obsadzane na zasadzie delegowania zadań, a nie narzucania. To młodzi je określają. Stają się wówczas odpowiedzialni za zadania, są bardziej zaangażowani w ich realizację.
Zacznij od zbudowania zespołu, grupy.
W projektach z przestrzeni społecznej ważne miejsce zajmuje praca grupowa. Zespół nie tylko uczy współpracy, odpowiedzialności, ale w zespole
łatwiej przezwycięża się trudności; np. młodzież łatwiej pokonuje tremę,
prezentuje siebie, motywuje się do działania. Jedną z najistotniejszych
cech pracy w grupie jest wzajemne wsparcie. Dzięki temu pojedynczym
osobom łatwiej pokonać trudności. W zespole młodzież mobilizuje się
wzajemnie; każdy ma do wykonania określone zadanie, za które jest odpowiedzialny.
Zespół potrzebuje lidera. Z naszego doświadczenia wynika, że jeśli w projektach, zadaniach nie wyłonił się lider, to grupa się rozpadała lub gorzej
wykonywała zadania. Dobrze jest, gdy lidera naturalnie wyłania grupa.
Funkcję tę mogą pełnić kolejno różne osoby. Wiemy, że warto dać się
młodym ludziom sprawdzać w różnych rolach. Nie należy im ich narzucać,
muszą je sami odnaleźć, inaczej nie będą się dobrze czuli w grupie, nie
będą się identyfikowali z powierzonymi zadaniami. Role mogą ewaluować w zależności od rozwoju grupy - dzięki temu każda z osób ma szansę
sprawdzić się w różnych rolach w grupie i wybrać tę najkorzystniejszą dla
siebie, w której czuje się najlepiej.
Przygotuj miejsce.
Młody człowiek potrzebuje sceny, na której będzie mógł się ćwiczyć, konfrontować, prezentować. Przygotuj miejsce, na którym może zaistnieć.
Może ona być różnie rozumiana, np. jako:
prezentacja siebie kolegom w szkole, klubie, świetlicy,
prezentacja dla rodziców,
prezentacje dla społeczności lokalnej na ulicy, rynku,
wystawy,
występy przed szerokim audytorium ,
prezentacje na forach regionalnych.
34
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Ważne, żeby ona była. Tylko możliwość autentycznego zaprezentowania
siebie, swoich działań, ćwiczenia się w tym w różnych wymiarach i przestrzeniach daje młodym uczestnikom szanse na przeżycie dumy, wzmocnienia swojej wartości i rozwinie w nich umiejętności związane
z ekspozycją społeczną i prezentacją. Planując więc projekt lub rozpoczynając działania w projekcie, pamiętajcie, by dać młodym kawałek „ziemi”,
„przestrzeni” do zaistnienia.
U
Akceptuj.
Młody człowiek na etapie rozwoju umiejętności szuka akceptacji. Często
potrzebuje potwierdzania swoich umiejętności. Nazywaj więc słownie
to, co już potrafi, potwierdzaj etap doskonalenia umiejętności, dawaj
wsparcie, gdy jest na etapie wysiłku, by opanować coś nowego. Należy
doceniać młodego człowieka; jeśli nawet zrobi coś źle, jeśli rola, którą odgrywa, nie jest jeszcze idealna, jeśli witraż przez niego wykonany nie jest
jeszcze doskonały, a artykuł wymaga poprawek - pamiętaj, że się starał,
pokaż mu, jak zrobić to lepiej. Młodzi ludzie bez motywacji nie będą
uczestniczyć w projekcie. Projekt służy temu, by jego uczestnik mógł się
czegoś nauczyć, by odkrywał swoje mocne strony. Wspieraj go w tym
i chwal za każde, nawet niewielkie osiągnięcia. Młodzież na obszarach
wiejskich ma często zaniżone poczucie własnej wartości, wywołane stereotypowym postrzeganiem przez osoby z miasta. Dlatego też często potrzebuje dodatkowej motywacji, choćby w formie „dobrego słowa”. W
projektach artystycznych, medialnych, teatralnych młodzi ludzie z małych
miejscowości mają często syndrom bezradności wyuczonej: mówią, że nie
potrafią rysować, malować, odgrywać ról, występować i nie próbują tych
aktywności. Wynika to często z oceny szkolnej. Ważne jest więc pokazanie im radości z tworzenia, bawienia się kolorami, eksperymentowania ze
słowami, kształtami. W realizowanych projektach Programu RS mamy w
tym zakresie duże możliwości i warto tego nie zmarnować.
U
Twórz sytuacje rozwijające wyobraźnię.
W realizacji projektów społecznych każda sytuacja może być okazją do pobudzania kreatywnego myślenia, do spontaniczności w produkowaniu
pomysłów. Pobudzaj więc na każdym kroku młodych ludzi do tworzenia
nietypowych rozwiązań. Spytaj się o możliwość niecodziennego wykorzystania zwykłej rzeczy (np. kamienia). Wszystkie wynalazki powstały
dzięki nieschematycznemu myśleniu. Bądź animatorem pobudzającym
do kreatywnego myślenia i działania. Twórz sytuacje, w których młody
człowiek będzie mieć okazję do zachwycania się rzeczami zwykłymi i pokazywania ich w niezwykły sposób, np. fotografowanie drzwi. Rozwijaj
wrażliwość artystyczną, gdyż pozwala ona dostrzegać piękno w rzeczach
zwykłych.
Nie jest ważne, jakim sprzętem się fotografuje, ważne jest pokazanie tego,
czego inni nie dostrzegają - pokazanie subiektywnego obrazu świata
35
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
U
U
U
U
młodzieży. Jeśli pojawi się problem, daj jej narzędzia i możliwość samodzielnego wymyślenia sposobu jego rozwiązania.
Twórz warunki do tolerancyjności, pokazuj różnorodność i
sposoby dyskutowania o tym, co różni.
Nietolerancja wynika z niewiedzy. Boimy się tego, czego nie znamy. Warto
w projekcie pokazywać różnorodność, zaplanować spotkanie z osobami
o niestandardowych zainteresowaniach lub poświęcone innej kulturze.
To otworzy młodzież na różnorodność.
Zapoznaj z różnymi technologiami.
Młodzież w projekcie powinna mieć szanse poznania różnych nowoczesnych technologii dotyczących teatru, radia, informatyki, plastyki, dziennikarstwa. Spotkania można prowadzić z użyciem komputera i rzutnika
multimedialnego czy tablicy interaktywnej. Projekty powinny zapewniać
młodym ludziom możliwość operowania różnorodnymi programami komputerowymi. W działaniach projektu warto zaplanować użycie nagłośnienia, komputerów, aparatu cyfrowego czy kamery.
Zadbaj o obiektywizm.
obiektywizm to trudna sztuka. Warto o niego zadbać szczególnie w realizacji projektów radiowych, dziennikarskich.
Ważne zagadnienie w projektach dziennikarskich, radiowych: jak zachować obiektywizm, jak pokazywać rzeczywistość wielopłaszczyznową. Aby
zachować obiektywizm, trzeba pamiętać, żeby przedstawiać poglądy
różnych stron. Można np. każdy artykuł poddać dyskusji autora i innych
członków zespołu redakcyjnego. Jeśli opisywana jest sprawa konfliktowa,
warto wysłuchać i zapisać argumenty wszystkich stron, nie oceniać, tylko
przekazywać informacje. Po napisaniu artykułu można jeszcze raz spotkać się ze stronami i zapytać, czy zgadzają się z interpretacją przekazanych
przez nie informacji, czy autoryzują swoje wypowiedzi. Nie należy pozwalać na wykorzystywanie młodzieży realizującej działania do indoktrynacji. Należy pokazywać jej problemy z różnych punktów widzenia,
uświadamiać, że nic nie jest albo czarne, albo białe. Nauczy to młodych
ludzi tolerancji na odmienne poglądy. Pomoże im wyrobić własny, dojrzały światopogląd, nieulegający obecnym trendom, modom czy
wpływom osób trzecich.
Wyciągaj wnioski na przyszłość.
Realizacja projektu to radość, przeżycia związane z sukcesem, to wysiłek,
ale też trudne chwile. Coś się nie udaje, pojawiają się nieprzewidziane
problemy. Jest to istotny etap projektu, z którego można wyciągnąć wnioski na przyszłość. Ważne, żeby każdy, kto realizuje projekt rozwijający
umiejętności społeczne, zdawał sobie sprawę, że nie popełnia błędów
36
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
tylko ten, kto nic nie robi. Życie niesie nam wiele sytuacji, w których idzie
coś nie tak. W projektach wyrównujących szanse ważne jest, byśmy
młodych ludzi nauczyli konstruktywnego podejścia do błędów. Nie sam
błąd jest istotny, tylko to, czy jest on dla nas źródłem wiedzy o sobie i życiu.
Czy to, że młodzi uczestnicy projektu poszli przeprowadzić wywiad i nie
tak ułożyli pytania, to dla nich koniec świata? Nie, to doświadczenie, które
im pokazuje, że na kolejny wywiad muszą doprecyzować pytania tak, by
uzyskać właściwe informacje.
Dla nas jako koordynatorów, osób dorosłych realizujących projekty, ważne
jest, byśmy potrafili wyciągać wnioski z realizacji zadań, by doświadczenia z jednego projektu były dla nas bazą do lepszej realizacji następnego.
?
PytanIe 6
Jakie zagrożenia warto przewidzieć
w realizacji projektów rozwijających
umiejętności społeczne?
Realizując projekty, napotkaliśmy różne trudne sytuacje, które były zagrożeniem dla realizacji celów służących wyrównywaniu szans młodych
ludzi. Zebraliśmy te, które najczęściej pojawiały się w realizacji naszych
projektów. Mamy nadzieję, że ich świadomość pozwoli Wam ich uniknąć
i zareagować we właściwym momencie. Pogrupowaliśmy je w 3 kategorie:
- zagrożenia związane z grupą,
- zagrożenia związane z prowadzącym,
- zagrożenia inne (związane z zapleczem, ze środowiskiem).
!
zagrożenia związane z grupą:
Uczestnicy niezdrowo rywalizują o różne funkcje,
role w grupie.
Każdy uczestnik powinien być odpowiedzialny za swoją część zadania;
to pozwoli uniknąć rywalizacji. Należy uświadomić młodym ludziom,
że każdy element zadania jest tak samo ważny, że bez niego nie zostaną
osiągnięte zamierzone rezultaty. Docenienie każdej funkcji - osoby odgrywającej rolę, dbającej o nagłośnienie itd. - pozwala zaspokoić potrzebę
akceptacji i ważności.
Ważne jest uświadomienie członkom grupy, że mają wspólny cel
do osiągnięcia i razem powinni do niego dążyć. Każda osoba w grupie jest
równie ważna i ma prawo wyrazić swoje zdanie.
37
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
!
Młodzież nie zna technik porozumiewania się, przekrzykuje
się, nie słucha siebie.
Podczas spotkania zespołu ważne jest przestrzeganie określonych zasad
komunikacji. Jedna osoba mówi w danym czasie na dany temat. Dzięki
temu nikt nie będzie się przekrzykiwać. Każda osoba ma prawo powiedzieć o swoich potrzebach, wyrazić swoją opinię na jakiś temat. Nie przerywamy sobie. Ponadto jesteśmy dla siebie życzliwi, nie krytykujemy siebie
nawzajem, tylko dyskutujemy nad konkretnym problemem. Jeżeli czegoś
nie rozumiemy, to zadajemy pytanie bądź parafrazujemy (wypowiadamy
czyjąś opinię w taki sposób, jak ją zrozumieliśmy).
!
Pojawia się konflikt w grupie.
Konflikt często pojawia się w grupie. Należy być świadomym, że konflikt w
grupie pojawi się prędzej czy później. Ważne jest, żeby każda osoba potrafiła i mogła wyrazić swoje uczucia oraz potrzeby bez krytykowania i obrażania innych. Konflikt powinien zjednoczyć grupę, nastawić na wspólne
rozwiązanie problemu. Należy rozwiązywać go od razu, gdy tylko się pojawi. Konfliktu nie można tłumić, nie zauważać, ponieważ nagromadzone
przykre emocje w końcu eksplodują i wówczas może być za późno na rozwiązanie problemu. Dlatego ważne jest, aby pokazywać młodym ludziom
konstruktywne sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych (mediacje,
negocjacje, kompromis). Rola animatora w sytuacjach konfliktowych to
dbanie o komunikację w grupie, wyrażanie i nazywanie emocji, tworzenie przestrzeni do wypowiedzi każdego z członków z grupy, wspólne poszukiwanie rozwiązań. Sytuacje konfliktowe wymagają od prowadzących
wielu umiejętności, które mogą oni rozwijać w warsztatach kształcących
umiejętności interpersonalne.
!
Lider autokrata, buduje wizerunek gazety, audycji, przedstawienia, tylko jego wizerunek działań się liczy.
Warto moderować sytuacje tak, by decyzje odnośnie poszczególnych etapów realizacji zadań podejmować wspólnie w grupie, poddawać pod dyskusje pomysły lidera i zachęcać go do wysłuchania opinii oraz wspólnego
podejmowania decyzji. Uświadamiamy w ten sposób, że jesteśmy zespołem. Takie sytuacje sprzyjają rozwijaniu u osób z cechami liderskimi
innego, konstruktywnego modelu kierowania grupą i zespołem.
!
Jedna osoba ma za dużo obowiązków - istnieje zły podział
ról.
Na etapie planowania musimy być czujni, by osoby, które nie potrafią odmawiać lub mają cechy pracoholików, nie zaangażowały się w ilość zadań,
przekraczającą ich możliwości. Można np. określić na początku podziału
zadań zasadę, że jedna osoba odpowiada za nie więcej niż 2 zadania. Pozwoli to na bezbolesne, racjonalne podzielenie czynności.
38
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
!
Młodzież ma słomiany zapał.
Częstym powodem takiego stanu rzeczy jest nieidentyfikowanie się młodzieży z projektem. Powinna ona być włączona do projektu już na etapie
diagnozy problemów, planowania. Powinna mieć świadomość, że planuje
projekt dla siebie. Ważna jest też systematyczność w realizacji działań, np.
warto, by próby teatralne lub zebrania zespołu redakcyjnego odbywały
się w ten sam wyznaczony dzień tygodnia. Rytmiczność sprzyja utrzymaniu energii.
!
zagrożenia związane z prowadzącym:
Mamy tendencje do manipulowania młodymi.
Jako dorośli mamy często tendencję do manipulacji młodymi, np. pytamy,
co młodzi chcą realizować, ale tak prowadzimy rozmowę, że przy naszej
pomocy wpadają na nasz pomysł. Dorosły powinien obiektywnie wspomagać młodzież, nie narzucać swojego zdania i pilnować, by nie ulegała
osobom trzecim.
istotnym zagrożeniem jest możliwość manipulowania ze strony osób dorosłych w przypadku projektów dziennikarskich, które wpływają na opinię
publiczną. Należy chronić młodzież przed działaniami manipulacyjnymi,
pokazywać jej, że niezależnie z kim rozmawia, zawsze ma prawo do własnego zdania i nie powinna ulegać niczyjej presji.
!
Projekt nie trafia w potrzeby.
Przyczyną może być zła diagnoza lub jej brak. Pamiętajmy, że diagnoza
jest najważniejszą częścią planowania projektu W przypadku, gdy diagnoza jest słaba lub brak jej w ogóle, projekt nie osiągnie zamierzonych
celów.
Diagnozując potrzeby, możemy użyć następujących technik:
wywiady z młodymi ludźmi,
wywiady z mieszkańcami,
wywiady zogniskowane, połączone ze wspólnym budowaniem drzewa
problemów,
ankiety,
zewnętrzne źródła danych (internet, biuletyny statystyczne itp.).
!
Eksperci są mało fachowi, zniechęcają do działania.
osoby dorosłe realizujące projekt muszą być chętne do pracy z młodzieżą;
nie mogą to być ludzie przypadkowi. Ważne jest, żeby rozumieli potrzeby
młodzieży, by wiedzieli, na czym polega wyrównywanie szans młodych
ludzi i jakie umiejętności społeczne są dla nich najważniejsze. Przy wyborze realizatorów, ekspertów warto skorzystać ze wskazówek zawartych
w poprzednim rozdziale. Przed zaangażowaniem można zasięgnąć opinii
na temat zatrudnianych przez nas trenerów, poprosić ich o referencje.
39
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Dorośli ograniczają samodzielność, swobodę artystyczną.
Zdarza się, że dorośli boją się pomysłów młodych ludzi, obawiają się wyników ich twórczości. W naszych projektach ufaliśmy młodzieży, staraliśmy
się, by czuła się odpowiedzialna za zadania i miała przestrzeń do działania,
by mogła się w działaniach wyrażać. To dawało jej siłę do działania. Stawialiśmy granicę tylko w dwóch kwestiach: by to, co młodzi ludzie robią,
było etyczne i bezpieczne dla nich samych.
!
zagrożenia inne:
Środowisko lokalne nie zechce podjąć współpracy.
Realizując projekty, często słyszeliśmy, że podczas ich realizacji z naszej
przestrzeni młodzi ludzie i koordynatorzy napotykają na opór środowiska,
w którym działają. Sołtys, wójt, burmistrz, radni nie są skorzy
do współpracy. Wiemy z naszego doświadczenia, że nie warto się od razu
na nich obrażać. Trzeba dowiedzieć się na początku, z czego ta niechęć
wynika. Czasem jest to niezrozumienie lub ramy przepisów prawnych,
które nie pozwalają im na działania. Poznajmy więc strategiczne akty
prawne związane z samorządem lokalnym. Ważne jest to nie tylko w projektach obywatelskich. Zapoznajmy się również z podstawowymi elementami strategii rozwoju gminy, powiatu, sprawdźmy priorytety, może
wpasujemy się w potrzeby i zadania zawarte w strategii rozwoju; będzie
Wam wtedy łatwiej szukać sojuszników. Uczmy młodych dążenia do
współpracy; negocjacji, rozmów opartych na wiedzy, dążących do rozwiązywania problemów, a nie eskalacji konfliktów. Każda sytuacja może
być dla nich treningiem umiejętności społecznych, nawet wtedy, gdy nie
osiągniemy porozumienia. Z niepowodzeniami też musimy się nauczyć
sobie radzić. Współpracując z instytucjami samorządowymi, z zarządami,
wójtami, burmistrzami, radnymi warto ich zapraszać jako ekspertów, doradców do dyskusji nad naszymi pomysłami już na etapie tworzenia projektów. Młodzi ludzie mogą osobiście umówić się, by poprosić o pomoc
i wsparcie. Mamy wówczas możliwość poznania potrzeb władz lokalnych.
Pamiętajmy, że samorząd to my sami, więc mamy prawo do własnych inicjatyw obywatelskich.
!
Mieszkańcy nie przychodzą na wystawę, spektakl.
Warto zadbać o odpowiednią promocję działań. Już na początku projektu
trzeba stale informować mieszkańców, jakie działania będą się odbywały
w jakim czasie. Dobrze jest zapraszać indywidualnie, zjednać lokalny autorytet, poprosić księdza o przekazanie informacji podczas ogłoszeń parafialnych w niedzielę lub wywiesić ogłoszenia w sklepie, poprosić
rodziców, znajomych o pomoc w promocji.
40
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Program jest nierealistyczny.
Planując projekty, nie należy zakładać celów niemożliwych do zrealizowania (zasada SMART), trzeba przewidzieć zagrożenia, które mogą utrudnić lub uniemożliwić realizację projektu i sposoby przeciwdziałania tym
zagrożeniom. Pamiętajmy: więcej nie znaczy lepiej.
!
Pogoda zawodzi na imprezach plenerowych.
Warto planować imprezy z uwzględnieniem warunków pogodowych
i przewidzieć załamania pogody. Dobrym pomysłem jest stworzenie
dwóch scenariuszy imprezy. Wówczas w przypadku deszczu można się
przenieść na jakiś czas do lokalu, gdzie odbędą się inne zaplanowane
na taką ewentualność działania.
Brakuje miejsca na wystawę.
!
Podczas planowania projektu warto przewidzieć miejsce, w którym odbędzie się wystawa i wstępnie zarezerwować termin. Pozwoli to uniknąć
problemów związanych z brakiem miejsca na prezentację działań.
Mamy problemy techniczne (nagłośnienie, oświetlenie).
W przypadku prezentacji, w której będzie używany sprzęt, należy przynajmniej dzień wcześniej sprawdzić jego działanie, zrobić próbę generalną
z jego użyciem. Sprawdźmy również, czy będziemy mieli do dyspozycji
przedłużacze - bez nich często prezentacja w wybranym miejscu staje się
niemożliwa.
!
Nie zadbaliśmy o wgląd w sytuację prawną danego
działania.
Przy realizacji zadań ważne jest sprawdzenie działań pod względem prawnym, np. w przypadku robienia zdjęć i umieszczania ich w gazecie warto
się dowiedzieć, czy nie wymaga to jakichś dodatkowych pozwoleń, czy
nie naruszamy w ten sposób prawa do wizerunku lub godności danej
osoby. Młodzież powinna dowiedzieć się, kiedy może robić i upubliczniać
zdjęcia, a kiedy nie ma do tego prawa. Wykonywanie zdjęć osobom niepublicznym często wymaga ich pisemnej zgody, a w przypadku osób niepełnoletnich – zgody opiekunów prawnych.
41
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
Rozdział IV
Efekty
zrealizowanych
projektów
z przestrzeni
komunikacji
społecznej
∞
Działania w projektach z przestrzeni komunikacji społecznej ukierunkowane są
na osiąganie postawionych na początku celów. o tym czy udało nam się je zrealizować świadczą uzyskane efekty. Nasze doświadczenia wskazują, że często realizatorzy projektów mają trudności z określaniem i nazywaniem efektów
projektów. Warto pamiętać, że cele i efekty są ze sobą w projektach logicznie powiązane. Formułując efekty skupiajmy się więc nie na efektach doraźnych, widowiskowych, ale na umiejętnościach i cechach, które pozostaną w młodych
ludziach. Efektem w projektach wyrównujących szanse młodych ludzi nie jest
więc wystawa, folder czy film, ale to, o jakie umiejętności wzbogacił się młody
człowiek, który wziął udział w ich realizacji projektów np. umiejętność prezentacji, realizacji przedsięwzięć, działania w zespole. Na spotkaniach laboratorium
przestrzeni komunikacji społecznej zebraliśmy listę efektów, zmian, które młodzi
ludzie rozwinęli w realizowanych przez nas projektach. Byliśmy sami zaskoczeni,
że jest ich sporo. Prezentujemy je by pokazać jak wielkie możliwości daje
młodym ludziom realizacja projektów teatralnych, medialnych, artystycznych,
obywatelskich. Jak wiele my jako dorośli możemy zaprojektować wspólnie
z młodzieżą działań, które staną się ich zasobem na całe życie.
co dało młodym ludziom uczestnictwo w projektach z przestrzeni
komunikacji społecznej?
pewność siebie,
umiejętność publicznego zabierania głosu,
odwagę w wyrażaniu opinii,
dumę z efektów (ktoś nas podziwia),
poczucie „jestem w czymś dobry”,
poczucie, że wiele się potrafi,
poczucie sukcesu,
odwagę w podejmowaniu działań,
zaangażowanie w działania środowiska,
dostrzeganie tego co warto zmieniać,
analizowanie sytuacji z różnych punktów widzenia,
świadomość wpływu na otoczenie, my coś zmieniamy, my coś
możemy,
angażowanie w sprawy kolegów,
zwiększanie odpowiedzialności za zadania,
porozumienie z ludźmi o odmiennych poglądach,
prowadzenie konstruktywnych dyskusji,
44
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
prowadzenie rozmów z przełożonymi, przedstawicielami różnych
organizacji,
prezentowanie się w różnych sytuacjach i dla różnych odbiorców,
realne ocenianie swoich możliwości,
konstruktywne podejście do słabych stron,
poczucie własnej wartości,
umiejętność asertywnego zachowania,
uwagę ze strony otoczenia (ktoś się zainteresował tym co mamy
do powiedzenia),
poczucie, że coś się udało,
tworzenie zgranej grupy zadaniowej,
umiejętność pozyskiwania innych do współpracy,
poczucie sprawstwa,
odwagę w stosowaniu oryginalnych rozwiązań,
umiejętności organizacyjne w realizacji przedsięwzięć,
energię do działań społecznych,
umiejętność posługiwania się sprzętem medialnym,
poznawanie technik radzenia sobie ze stresem, szczególnie
w sytuacjach ekspozycji społecznej,
planowanie przyszłości (wiem co chciałbym robić w przyszłości).
Realizacja projektów to również ciągła interakcja młodych ludzi z otoczeniem i środowiskiem, w jakim żyją. Efekty zrealizowanych przez nas
projektów dotyczą więc również korzyści i zmian, jakie dokonują się
w młodym człowieku w związku z działaniem w środowisku. Prezentujemy kilka z nich:
zapoznanie i nawiązanie współpracy z lokalnymi liderami,
nawiązanie kontaktu z osobami uzdolnionymi, twórcami, ciekawymi ludźmi z naszego środowiska,
poznanie osób sprawujących władzę i mających wpływ na lokalną
społeczność,
poznanie różnych grup społecznych naszego środowiska, ludzi z naszej
wsi, miasteczka,
świadomość zalet, wad, braków zasobów lokalnych,
poznanie potrzeb środowiska lokalnego,
45
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
poznanie problemów środowiska lokalnego,
pozyskanie potencjalnych sponsorów,
pozyskanie partnerów do realizacji przedsięwzięć,
nawiązanie współpracy z innymi organizacjami pozarządowymi,
emocjonalne związanie ze środowiskiem,
świadomość zasobów środowiska: kto może nas wesprzeć finansowo
rzeczowo, merytorycznie.
To, czy wyżej wymienione efekty osiągnęliśmy, wskaże nam ewaluacja.
Jest to proces dostarczania rzetelnych informacji i opinii na temat tego, czy
w wyniku realizacji działań założone cele są osiągane. Ważne, żeby ewaluację zaplanować przed rozpoczęciem działań – mamy wtedy możliwość dostrzeżenia
zmian.
Plan ewaluacji:
określenie celu projektu (mierzalnego),
ustalenie pytań ewaluacyjnych do postawionego celu,
określenie wskaźników ewaluacyjnych,
wybranie metod pomiaru wskaźników,
określenie badanej próby,
ustalenie planu zbierania danych i ich analizy.
Metody ewaluacji:
wywiady z uczestnikami projektu,
obserwacja,
sondaże,
opinia eksperta,
analiza dokumentów,
symulacje.
Wskaźniki realizacji projektu
Projekty realizowane w obszarze rozwoju zasobów ludzkich charakteryzują efekty
dwojakiego rodzaju:
Produkty - np. liczba godzin zajęć zorganizowanych w projekcie, liczba
uczestników zajęć, liczba zrealizowanych edycji zajęć itp.
Rezultaty - dotyczą postaw, umiejętności i innych cech, których istnienie
stwierdzić można jedynie w drodze badań i obserwacji. Rezultaty mogą
dotyczyć:
kluczowych umiejętności społecznych (np. nabycie umiejętności pracy
w zespole, umiejętności komunikacyjnych, umiejętności rozwiązywania problemów, umiejętności analitycznych i organizacyjnych),
konkretnych umiejętności praktycznych (np. nabycie umiejętności
46
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
sporządzania CV, umiejętności opracowywania raportów z badań terenowych itp.),
zdolności motywacyjnych (np. zwiększenie wiary we własne możliwości, podniesienie poziomu samooceny, wyższe aspiracje edukacyjne, przełamanie poczucia bezradności), osobistych predyspozycji
(np. większa punktualność, poprawa samopoczucia, większa obowiązkowość).
Wskaźniki należy zdefiniować w taki sposób, aby dostarczały informacji, na podstawie której można zmierzyć postęp względem postawionych celów i podejmować działania naprawcze, jeśli pojawiają się
odchylenia.
"
!#
$
!
%
!
!
!
&
!
!
#'
'
!
*
&
!
!*
!$ '
(
!
)
+
,-"
.
)
47
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Efekty jednak nie rodzą się same. osiąganie ich wymaga rzetelnej, cierpliwej
pracy. Działania projektu wymagają zaangażowania się realizatorów. Przekazanie odpowiedzialności za wykonanie zadania młodym osobom zwiększy efektywność w zakresie ich poczucia pewności siebie i wiary we własne siły.
Samodzielne planowanie, organizowane działań wzmacnia umiejętności w zakresie realizacji przedsięwzięć. Współpraca z otoczeniem, spotkania z lokalnymi
władzami, instytucjami, z mieszkańcami, zwiększają umiejętność pozyskiwania
wsparcia społecznego, poprawiają komunikatywność młodych osób, uczą
współpracy, tolerancji. My, dorośli, powinniśmy być dla młodych przewodnikami,
którzy pokazują drogi, stwarzają możliwości, wspierają, a nie wyręczają.
48
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
PRojeKt
49
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Z
∞
Rozdział V
Rozwijanie
wybranych
umiejętności
z przestrzeni
komunikacji
społecznej.
y
∞
Projekty z przestrzeni komunikacji społecznej rozwijają wiele umiejętności.
Działając w laboratorium, skupiliśmy się szczególnie na trzech, które uznaliśmy
jako szczególnie ważne w wyrównywaniu szans młodych ludzi z małych miast:
autoprezentacja, prezentacja działań i prezentacja dzieła. Nasze materiały, przemyślenia, kierujemy do wszystkich, którzy widzą potrzebę rozwoju tych umiejętności u młodych ludzi w swoich środowiskach, którzy poszukują rozwiązań,
skutecznych sposobów projektowania działań w tym obszarze w realizowanych
projektach, którzy chcą wykorzystać obszar projektów teatralnych, artystycznych,
medialnych czy obywatelskich do ćwiczenia tych umiejętności.
Z
1. autoprezentacja
Autoprezentacja to umiejętność świadomego tworzenia i przedstawienia swojego wizerunku innym ludziom. Pozwala ona na:
Z
Z
Z
Z
Z
przedstawienie swoich możliwości w profesjonalny sposób,
zareklamowanie swoich mocnych strony, zalet, pasji, zainteresowań,
tworzenie pozytywnego wrażenie własnej osoby u innych,
podniesienie własnej samooceny,
wyszukanie i nazwanie wszystkich pozytywnych cech i umiejętności, które mogą być przydatne w różnych dziedzinach życia,
Z wyrażanie samego siebie,
Z uświadomienie co jest dla nas w życiu jest najważniejsze,
Z osiąganie sukcesów w życiu np. zdobycie wymarzonej pracy,
dostanie się na wymarzoną uczelnię, zdanie matury.
Autoprezentację możemy ćwiczyć w projektach medialnych, gdy przedstawiamy
siebie jako autorów dzieł literackich, redaktorów, prezenterów audycji, twórców
w projektach artystycznych, jako realizatorów przedsięwzięć w projektach
społecznych, obywatelskich. Autoprezentacja towarzyszy nieustannie projektom
teatralnym, muzycznym, jak i rozwijającym umiejętności związane z poszukiwaniem pracy. Możemy ją ćwiczyć najpierw przed grupą realizującą projekt, potem
dla rówieśników, rodziców, społeczności lokalnej. Młodzi ludzie mogą się prezentować w zależności od grupy odbiorców, ich wieku, preferencji, oczekiwań.
Autoprezentacja niesie z sobą analizę mocnych i słabych stron. Ważne, by młodzi
ludzie mogli odkrywać swoje zasoby, realizując przedsięwzięcia. Warto zrealizować autoprezentację na początku projektu i na końcu. Możemy wówczas sprawdzić, jak zwiększyła się wiedza młodych ludzi o nich samych w trakcie realizacji
projektu; czy odkryli oni swoje cechy osobowości, zwiększyli umiejętności
i ugruntowali wiedzę o sobie.
Planując w projektach działania rozwijające umiejętność autoprezentacji, warto
rozpocząć pracę od zadania młodym ludziom podstawowych pytań związanych
z przygotowywaniem się i ćwiczeniem autoprezentacji.
52
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Podajemy przykładowe pytania, które możemy przygotować dla młodych uczestników projektów ćwiczących autoprezentację.
Podstawowe pytania:
?
?
?
?
Dlaczego chcę wygłosić autoprezentację? (moje cele, co chcę
osiągnąć?).
ile mam czasu na prezentację siebie?
Do kogo będę przemawiać? (wiek, wykształcenie, pozycja
społeczna, oczekiwania odbiorców).
o czym chcę powiedzieć? (moje kwalifikacje, umiejętności, zainteresowania, cechy osobowościowe, predyspozycje, wartości w życiu).
?
Które elementy moich zasobów są, według mnie, najważniejsze?
?
Jakich argumentów będę używał, by potwierdzić moje zasoby?
?
Jak to przekażę?
?
Jakich sposobów (poza słowami ) użyję?
?
?
Jaką przyjmę konwencję wystąpienia? (żartobliwą, swobodną, specjalistyczną z fachowym słownictwem)
Czy istnieją jakieś dodatkowe okoliczności mojej prezentacji, które
powinienem przewidzieć?
Realizując projekty, możemy ułatwić młodym ludziom przygotowanie się do prezentacji przez przedstawienie im struktury prezentacji, tekstu przewodniego,
który pomoże im krok po kroku przygotować profesjonalną prezentację siebie.
Przykładowa struktura autoprezentacji, która może pomóc w rozwijaniu tej
umiejętności w projektach:
Wstęp:
Powitanie, przedstawienie się (imię i nazwisko, wiek, cel prezentacji, kim jestem,
przynależność ...) Pamiętamy o nawiązaniu kontaktu wzrokowego, przyjęciu
postawy otwartej i bezpośrednim zwrocie do odbiorcy. Na początku krótko
przedstawiamy strukturę prezentacji – to, o czym będziemy mówić. Reagujemy
również na sygnały widowni, słuchaczy.
Z
Słowa klucze do wstępu:
chciałbym zaprezentować, przedstawić, zaproponować, będę miał przyjemność…, cieszę się…
53
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Rozwinięcie:
Przedstawiamy kwalifikacje i kompetencje, mocne strony: cechy charakteru,
umiejętności, doświadczenia, aspiracje, zainteresowania, plany, pasje, dyspozycyjność, informacje wartościujące o sobie. Do przygotowania możemy wykorzystać portfolio, świadectwa, dokumenty. Zachowujemy logiczną argumentację.
Pamiętamy o etyce i mówieniu prawdy.
Słowa klucze:
Z
cechy chaRaKteRU: odpowiedzialność, rzetelność, punktualność, kreatywność, pra-
cowitość, optymizm, asertywność, tolerancyjność, wyrozumiałość, zdyscyplinowanie, operatywność, wiarygodność, pomysłowość, gotowość do uczenia się
nowych umiejętności, elastyczność, łatwość nawiązywania kontaktów, otwartość, komunikatywność, aktywność, dokładność.
UMIejętnoŚcI: umiem, potrafię…, mógłbym… , interesuję się…, jestem dobry w
…, umiejętność podejmowania decyzji, zorganizowania sobie pracy, komunikowania się z ludźmi, wyszukiwania informacji, sprawność w przekonywającym mówieniu i pisaniu, zrozumienie powiązania między podejmowaną decyzją a jej
konsekwencjami (ekonomicznymi, finansowymi, organizacyjnymi), umiejętność
pracy zespołowej, przewodzenia grupie, pisania projektów, rozwiązywania konfliktów, realizowania przedsięwzięć.
jeSteM: komunikatywny, kreatywny, mobilny, dyspozycyjny …
aSPIRacje W PoWIązanIU z celeM aUtoPRezentacjI:
chciałbym studiować, pomagać
innym, podróżować, poznawać inne kultury, należeć do grupy, stworzyć ..., być
wolontariuszem, dokształcać się…
InFoRMacje WaRtoŚcIUjące o SoBIe: szybko się uczę, jestem ambitny, nie zrażam się
niepowodzeniami…
SySteM WaRtoŚcI: rodzina, Bóg, religia, honor, przyjaciele, prestiż, samorealizacja,
sława, godność, sprawiedliwość …
W przygotowaniu tej części prezentacji możemy wykorzystać w pracy z młodzieżą podane poniżej pytania:
-
Jakie masz mocne strony ? (określ je, nazwij, przeanalizuj).
-
Jakie są Twoje cechy charakteru?
-
Jak określiłbyś swoje aspiracje?
- Które wartości są dla Ciebie w życiu najważniejsze?
zakończenie:
W zakończeniu nawiąż do wstępu, podsumuj, podkreśl cechy, które są szczególnie ważne do osiągnięcia przez Ciebie celu, podziękuj za uwagę, pożegnaj. Warto
54
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
pozostawić ślad na piśmie, np. nr telefonu, wizytówkę.
-
wróć do myśli przewodniej,
-
ukaż perspektywy na przyszłość w oparciu o to co mówiłeś wcześniej,
SłoWa KlUcze:
-
w nawiązaniu do ...,
-
mam nadzieję …,
-
myślę …,
-
jestem przekonany …,
-
miło mi było zaprezentować ...,
-
liczę na owocną współpracę …,
-
chciałbym pozostać w kontakcie …,
-
cieszę się, że mogłem …,
-
dziękuję za poświęcony czas i uwagę …,
Z
Młodzi ludzie, występując publiczne, dokonując swojej autoprezentacji przed
szerokim audytorium, przeżywają stres, odczuwają tremę. Jest to sytuacja szczególnie trudna dla osób nieśmiałych, które nie ćwiczyły się w sytuacjach ekspozycji
społecznej. Potrzebują one szczególnego wsparcia ze strony dorosłych i rówieśników. Pamiętajmy, że młodzież ze wsi i małych miast nie ma często możliwości
dokonywania prezentacji i wystąpień publicznych, więc warto w projekcie zaplanować działania, które pozwolą jej radzić sobie z takimi sytuacjami. Młodzi ludzie, przygotowując się do autoprezentacji, obawiają się ośmieszenia, braku słów,
zaschnięcia w gardle i wystąpienia kaszlu, chrząkania podczas mówienia, boją
się błędów, totalnej klęski związanej z niewydobyciem słowa podczas wystąpienia, boją się, że nie zostaną zaakceptowani, obawiają się reakcji słuchaczy.
Bardzo łatwo zaobserwować u młodych ludzi pojawiające się objawy stresu:
trzęsące się spocone ręce, zmieniony głos, objawy kulki w gardle, przyspieszone
tętno, chęć ucieczki, suchość w ustach, pozorny zanik pamięci, niemożność skoncentrowania się, ból żołądka, czerwienienie lub bladość. Ważne, by osoby dorosłe
pracujące z młodymi ludźmi uświadomiły im zasadę, że emocje, ich siła i objawy
są ściśle związane z myślami, jakie mamy na temat danego działania. im więcej
myśli negatywnych, tym silniej pojawiają się przykre emocje, które potęgują objawy fizyczne przeżywanego stresu.
55
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Myśli dotyczące
autoprezentacji
Nastawienie
i emocje
(apatia, złość,
strach, irytacja)
Autoprezentacja
Reakcje fizyczne
(pocenie się, suchość
w gardle, zarumienienie,
kołatanie serca, płytki
oddech, drżenie,
jąkanie się,
utrata koncentracji)
Młodych ludzi w trakcie działań można wesprzeć następującymi radami:
Przyjmij ugruntowaną postawę, stań na lekko ugiętych nogach,
pewnie z lekko uniesioną głową.
Zaakceptuj swoje stany emocjonalne i tremę, wszyscy zwycięzcy ją
znają.
Poznaj swoje reakcje fizjologiczne wynikających ze zdenerwowania, łatwiej Ci będzie na nie reagować.
Zaprzyjaźnij się, oswój z miejscem, w którym będziesz się prezentował.
Zastosuj trening myślenia pozytywnego - pozytywnie myśl o tym,
co robisz, (nikt nie jest przecież nastawiony przeciwko tobie).
Rozpoznaj swe negatywne myśli i zastąp je pozytywnymi, konstruktywnymi - najważniejszym słuchaczem jesteś ty sam.
Wyobraź sobie swój sukces - wyobraźnia jest potężniejsza niż wiedza.
Dobre przygotowania i badania pomagają wyeliminować lęk.
56
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Spróbuj nawiązać kontakt z audytorium przed wystąpieniem.
Ćwicz systematycznie relaksację (rozluźniaj mięśnie, bierz głębokie
oddechy, zimną wodą skrapiaj nadgarstki, aby pokonać pocenie
rąk, ziewaj szeroko i przeciągaj się, aby dotlenić mózg).
Noś ze sobą talizmany, skoro ci pomagają.
Nie bądź zbyt pewny siebie.
Pij dużo wody.
Rób próby tak długo, aż będziesz pewny, że poruszasz się swobodnie po treściach swojej wypowiedzi.
Przyzwyczaj się do głosu mówionego przez mikrofon (jak siebie
widzę, słyszę podczas nagrania).
Przygotuj sobie dobrze fiszki, notatki, plan wystąpienia.
Jeśli boisz się krytyki, posadź na widowni znajomą, życzliwą osobę.
Nie bierz chemii, leków, bo opóźniają reakcje i osłabiają myślenie.
Zjedz kawałek czekolady – wzmacnia, dostarcza odpowiedniej
ilości magnezu.
Unikaj ciężkich posiłków przed wystąpieniem.
Ważne, by obejmować całą salę spojrzeniem, nie zatrzymywać
wzroku na jednej osobie.
Nie używaj obcych, nieznanych słów.
Gospodaruj dobrze czasem - bądź wcześniej przed innymi, nie
spiesz się nadmiernie.
Przed wystąpieniem upewnij się, czy nie masz: przekrzywionego
krawata, muszki, rozmazanego makijażu, rozsuniętych suwaków,
zawiniętych rogów koszuli, długopisów lub papierów wystających
z kieszeni, śladów jedzenia na ubraniu, wystającej halki lub podartych rajstop, włączonego telefonu lub innych przedmiotów wypychających kieszenie.
Nie zapominaj o uśmiechu!!!
Koło ratunkowe
Podczas prezentacji może wydarzyć się wiele nieoczekiwanych sytuacji. Ważne,
by młodych ludzi na nie przygotować, przedyskutować z nimi możliwości zachowania i sposoby reagowania. Przewidywanie zagrożeń zwiększy ich pewność
na scenie i ugruntuje ich postawę przed audytorium, pozwoli na uniknięcie
błędów. Podajemy przykładowe zagrożenia i koło ratunkowe, jakie możemy zastosować.
57
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Brak nam słów, ogarnia nas trema i pustka w głowie - możemy powiedzieć: „Pozwólcie państwo, że wezmę głęboki oddech …”.
Trzęsą się nam ręce – weź pod rękę duży elegancki skoroszyt lub teczkę
- to osadzi ramiona i ręce.
Słuchacze są wrogo nastawieni – okaż im, że rozumiesz ich obawy, zdaj
sobie sprawę, że ich wrogość nie jest skierowana osobiście przeciwko
Tobie.
Słuchacze wiedzą na dany temat więcej niż my – uświadom sobie, że oni
przyszli na tę prezentację, aby usłyszeć naszą interpretację faktów, więc
nie rywalizuj, tylko przedstaw swoje racje i argumenty potwierdzające,
np. nasze umiejętności.
Ludzie nas oceniają – w życiu na każdym kroku towarzyszy nam ocena,
wszystkich i tak nie da się zadowolić - pamiętaj, że ocena i tak jest dwukierunkowa: ludzie oceniają nas, my oceniamy ich.
Aparatura się zepsuje – sprawdź aparaturę przed wystąpieniem.
Występuje przerwa lub zachodzi pomyłka w trakcie wystąpienia– spróbuj zamaskować tak, aby słuchacze pomyśleli, ze jest to efekt zamierzony.
Mamy w autoprezentacji przygotowane slajdy, materiał pomocniczy w trakcie autoprezentacji nie odwracaj się plecami do widowni, staraj się
zawsze stać przodem do niej i tylko od czasu do czasu zerkać na ekran.
Zapominamy tekstu – powiedz „przepraszam”, sięgnij po szklankę, dyskretnie zerknij do notatek.
omijasz jakiś fragment wystąpienia – mów dalej, niekoniecznie widownia zorientuje się o tym fakcie.
Nie wiesz, co zrobić z rękoma – poznaj techniki mowy ciała.
Masz zmieścić się w krótszym czasie – zrezygnuj z długiego wstępu, dokonaj selekcji materiału i przedstaw najważniejsze punkty autoprezentacji: w zakończeniu podsumuj.
Nagle zostajemy wywołani do autoprezentacji: nie odpowiadajmy od
razu, dajmy sobie czas na refleksję - możesz zacząć swoją wypowiedz
anegdotą, by dać sobie czas na skupienie myśli.
Uczestnicy zadają pytania o wady - nie ma człowieka bez wad, pokażmy,
że jesteśmy ich świadomi, ale nad nimi pracujemy, np. „Jestem roztargniony, ale pracuję nad tym i zapisuję wszystko w kalendarzu”.
58
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
jak przygotować notatki do autoprezentacji?
W rozwijaniu umiejętności autoprezentacji możemy pokazać naszym
uczestnikom projektów, jak tworzyć konstruktywnie notatki do autoprezentacji. Można skorzystać z rad Paula McGee zawartych w publikacji „Przemawianie doskonałe”.
zasady:
" Nie pisz na kartkach, lecz kartonikach. Mają one tę zaletę, że nie szeleszczą, gdy ręce drżą ze zdenerwowania. Kartoniki powinny bez problemu mieścić się w kieszeni marynarki. Pisz tylko na jednej stronie - łatwiej
Ci będzie wziąć następny kartonik, niż odwrócić go.
" Pisz wyraźnie. Przerywanie autoprezentacji na rozszyfrowanie własnych
bazgrołów nie powinno się nigdy zdarzyć. innym rozwiązaniem może
być wydrukowanie notatek.
∞
" Używaj zakreślacza lub kolorowego długopisu, by widzieć najważniejsze
punkty wystąpienia.
" Czytelnie ponumeruj kartki. Gdyby przydarzyło Ci się upuszczenie ich,
szybciej ułożysz je w kolejności.
" Zapamiętaj najważniejszą myśl z każdej kartki - da Ci to pewność siebie
oraz częściową niezależność od notatek. Nie ma jednak potrzeby uczyć
się na pamięć całej autoprezentacji. Niektórzy mówcy stosują metodę
polegającą na zapamiętywaniu głównych punktów wystąpienia poprzez
zamienienie ich na obrazy, a następnie powiązanie wszystkich obrazów
w historyjkę. Zapamiętaj ją, a zapamiętasz całą mowę. Złe przygotowanie notatek to złe wystąpienie. Są one, co prawda, narzędziami mówcy,
lecz narzędzia tylko wtedy sprawnie działają, gdy są dobrze utrzymane i
właściwie wykorzystane.
Realizując projekt z przestrzeni komunikacji społecznej, warto pamiętać,
że im więcej młodzi ludzie będą mieli okazję do prezentowania się przed
innymi, tym lepiej będą potrafili radzić sobie z wystąpieniem i ekspozycją własnej osoby. Pamiętajmy, że nic nie zastąpi praktyki - jest to najlepszy sposób nauki i rozwoju.
59
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
2. Prezentacja działań
Prezentacja działań to druga z kluczowych umiejętności, którą warto rozwijać,
realizując projekty. Umożliwia ona młodym ludziom zarówno promocję przedsięwzięć, jak i integrację ze środowiskiem lokalnym. Młodzi ludzie, prezentując
działania, uczą się, jak pozyskać wsparcie społeczne dla swoich pomysłów, sponsorów dla swoich działań i zachęcić nowe młode osoby, by włączyły się w realizację projektu. Profesjonalnie przygotowana prezentacja daje również młodym
ludziom możliwości poczucia sukcesu i dumy z realizowanych przedsięwzięć.
Jeżeli realizowany projekt ma uczyć młodych ludzi prezentacji działań, musi on
być szeroko otwarty na środowisko lokalne; nie może być hermetycznie zamkniętym cyklem czynności odbywających się tylko na terenie placówki oświatowej albo kulturalnej. Projekty z przestrzeni komunikacji społecznej dają szerokie
możliwości ćwiczenia tej umiejętności. Projekty teatralne, artystyczne, obywatelskie, medialne mogą stać się swoistym poligonem do rozwijania tej umiejętności w różnych sytuacjach, dla różnych odbiorców i osiągania różnorodnych
celów. Ważne, by osoby dorosłe w projektach stworzyły młodym ludziom warunki do ich rozwoju, by pokazały, jak można się przygotować do jej realizacji,
dały przestrzeń do samodzielnych ćwiczeń i prób. W laboratorium przestrzeni komunikacji społecznej zebraliśmy materiały, które mogą być wskazówkami dla dorosłych, jak takie działania z młodymi ludźmi organizować.
Rozwijając w projektach umiejętności prezentacji wśród młodzieży, warto uświadomić sobie, że rozwój tej umiejętności to:
określenie celów prezentacji - po co prezentujemy działania,
co chcemy osiągnąć?
Prezentacja działań może mieć na celu, np. promocję w środowisku, pozyskanie przychylności mieszkańców i rówieśników do działań, pozyskanie sponsorów, rodziców, integrację ze środowiskiem, podziękowanie
dla sponsorów, sprawdzenie nabytych umiejętności, wymianę doświadczeń, otrzymanie informacji zwrotnych od uczestników, informowanie mieszkańców o kolejnych etapach projektu, promocję
w środowiskach ponadregionalnych, pokazywanie naszej rzetelności
w realizacji działań, budowanie wizerunku grupy, organizacji. Młodzi ludzie, przygotowując się do prezentacji, powinni zadać sobie pytanie,
jakie cele chcą osiągnąć przez to działanie, po co w ogóle dokonują prezentacji. Jest to pytanie kluczowe do dalszego planowania form, rodzajów prezentacji i odbiorców, do których będziemy kierować działania.
Precyzyjne sformułowanie celu pozwoli nam rozstrzygnąć wątpliwości
- co powinno znaleźć się w prezentacji, a co należy z niej usunąć. Chodzi
o to, żeby w krótki i zwięzły sposób określić konkretny cel, do którego
będziemy zmierzać podczas realizacji prezentacji.
60
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
określenie odbiorców prezentacji, ich potrzeb, oczekiwań i preferencji.
Prezentację działań możemy przygotować dla: rówieśników, rodziców,
nauczycieli, władz (burmistrz, wójt, radni, sołtysi), przedstawicieli lokalnej społeczności i organizacji pozarządowych, przedstawicieli firm, potencjalnych sponsorów. Każdy z wyżej wymienionych odbiorców ma
zupełnie inne potrzeby - czego innego oczekują rówieśnicy, a zupełnie
czego innego sponsorzy. Ważne, by młodzi ludzie poznali ich oczekiwania i potrzeby przed rozpoczęciem planowania. Pozwoli to na przejście
do następnej fazy przygotowań, tj. do wyboru formy przekazu.
Wybór i opracowanie form przekazu.
Formy przekazu są określane w zależności od celu i odbiorców - muszą
one odpowiadać na potrzeby zróżnicowanych grup środowiskowych.
Młodzi ludzie powinni mieć dostępny szeroki wachlarz form i wspólnie
przedyskutować ich dobór.
określenie ram działania.
Po określeniu celu prezentacji, odbiorców, do jakich będzie kierowana,
wybraniu form przekazu, przystępujemy do wspólnego ustalenia zadań
związanych z organizacją prezentacji. Wypisujemy wszystkie czynności,
które należy wykonać i młodzi ludzie wybierają te, za które będą odpowiedzialni. Znajdą się pośród nich takie działania jak: przygotowanie
listy gości i zaproszeń, opracowanie scenariusza, wybór i wystrój miejsca
prezentacji, poinformowanie mediów, rejestrowanie prezentacji (zdjęcia, dyktafon, kamera, notatki).
Przykładowe formy prezentacji działań:
Plakat
Plakat ma za zadanie oddziaływać na wyobraźnię i zmysły odbiorców. Zawiera
dużo obrazu, zdjęć, posiada bogatą kolorystykę i bardzo mało tekstu. obraz jest
elementem dominującym nad tekstem. Napisy są często przetworzone artystycznie. Ma on charakter reklamowy. Druk jest jednostronny, format co najmniej
A2. Umieszczamy go w stałych, publicznych miejscach, np. w witrynach, na przystanku autobusowym, w urzędzie gminy, w pobliżu kościoła albo w gablocie
kościelnej, w szkole.
afisz
Afisz tym różni się od plakatu, że jego głównym celem jest przekaz treści, a nie
wywołanie skojarzeń myślowych lub odczuć artystycznych. Jeśli tekstowi towarzyszy jakaś grafika, spełnia ona rolę drugorzędną i najczęściej jest ograniczona
∞
61
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
www
do takich prostych form, jak logo, linie, ornamenty itp. Forma graficzna winna
być ujednolicona, aby był łatwo rozpoznawalny w miejscach publicznych lub w
otoczeniu innych afiszy i plakatów.
Ulotka
Jest to druk o małej objętości, zazwyczaj złożony z jednej zagiętej kartki.
Przekazuje ona niezbędne informacje. Najczęstszym sposobem rozprzestrzeniania ulotek jest ich rozkładanie lub rozdawanie w miejscach publicznych,
np. poczekalniach, w sklepach, na klatkach schodowych, na ulicach.
Broszura
To publikacja licząca od 5 do 48 stron; zawiera wiele danych, informacji, objaśnień.
Folder
Ma formę arkusza papieru złożonego jednokrotnie, dwiema płaszczyznami pionowo. Występuje w różnych formatach, ma tylko cztery strony. Zadaniem folderu
jest prezentacja przy użyciu druku, ilustracji i kolorów. Folder wykorzystuje także
różnego rodzaju mapy, wykresy, dane i inne elementy grafiki w większym stopniu niż ulotki.
list
informacyjny o projekcie, działaniach grupy, np. do sołtysa, burmistrza.
tablica (antyrama)
Umieszczona jest w widocznym miejscu, np. w witrynie wiejskiego sklepu,
na której informacje, zdjęcia są aktualizowane na bieżąco.
Strona www
Strona może być udostępniona do promocji działań przez stowarzyszenia lub
stworzona specjalnie dla danego projektu. informacje możemy aktualizować
na bieżąco. Umożliwia szybkie, tanie informowanie szerokiej społeczności o tym,
co się wydarzyło w projekcie, co zostało zrealizowane; w galeriach możemy zamieszczać również zdjęcia i opinie uczestników.
Blog
Prowadzony jest często przez młodzież. Jest to przyjazny młodzieży sposób wymiany informacji i promocji działań odbywających się w projekcie.
artykuły w prasie lokalnej
Artykuły mogą być pisane przez lokalnych dziennikarzy lub młodzież działającą
62
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
w projekcie. Dobrze, gdy artykuły ukazują się regularnie, np. raz w miesiącu. Poniżej przedstawiamy zasady sporządzenia takiej notatki.
Jak sporządzić notatkę prasową?
Notatka prasowa to forma dziennikarska, w której stawia się na zwięzłość
i przejrzystość. To krótka informacja o danym wydarzeniu. Powinna zwracać uwagę czytelnika ciekawym tytułem i ujęciem treści. Nie ma w niej
miejsca na refleksje, komentarze, przemyślenia, poczucie humoru czy wyszukaną stylistykę.
∞
Najpierw dokładnie zapoznaj się z opisem wydarzenia.
Wybierz tylko najistotniejsze informacje.
Przy redagowaniu notatki obowiązuje zasada: minimum słów - maksimum treści.
Twój zapis musi być przejrzysty.
Unikaj błędów:
- zamieszczania nieaktualnych informacji,
- rozbudowywania notatek do rozmiarów artykułów,
- podawania niepełnych i niesprawdzonych wiadomości,
- zamieszczania subiektywnych opinii,
- redagowania notatki w formie wywiadu (wypowiedzi bohaterów notatki mogą pojawić się w formie mowy zależnej).
Radio i telewizja lokalna
Możemy zaprosić media lokalne do promocji projektu, mogą one objąć patronat
nad waszymi działaniami.
Stoisko
Stoisko przygotowujemy bardzo często na fora i targi służące prezentacji i wymianie doświadczeń. W realizacji projektów planujemy najczęściej wystawy, które
są formami prezentującymi działania dla ogółu publiczności, oraz targi, które są
z reguły dostępne tylko dla ludzi z branży.
Etapy pracy przy organizowaniu stoiska:
określić cel wystawy danego stoiska.
Przemyśleć dokładnie jaki wizerunek ma być pokazany na stoisku.
Zaplanować wykonanie stoiska, użyć ładnych, estetycznych dekoracji.
63
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Przygotować informacje graficzne, opisowedo do wręczenia osobom
odwiedzającym.
Zadbać o to, aby osoby obsługujące stoisko były odpowiednio komunikatywne, dobrze przygotowane do prowadzenia i obsługiwania.
Stoisko możemy uatrakcyjniać organizowaniem loterii, konkursów, pokazów odnoszących się do wystawianej oferty, wręczaniem nagród, drobnych upominków,
folderów. Możemy uatrakcyjnić je, zapraszając do prezentacji znanych twórców,
piosenkarzy, sportowców lub ekspertów reprezentujących określoną dziedzinę.
Atrakcyjnymi formami są degustacje oraz sampling (darmowe próbki).
Wystąpienie publiczne
Przy wystąpieniach publicznych warto skorzystać ze wszystkich wskazówek zawartych w poprzednim dziale dotyczącym autoprezentacji. Często wystąpieniu
publicznemu prezentującemu działania towarzyszy prezentacja graficzna. Warto
zapoznać się z zasadami przygotowania takiej prezentacji.
Zasady przygotowania:
przedstawić treść działań w sposób prosty i zrozumiały, dostosować
słownictwo i obraz do możliwości percepcyjnych uczestników, prosto
wyrażać myśli,
umiejętnie operować przykładem,
używać kluczowych słów i znaków,
ograniczyć do niezbędnego zakresu informacji i ilości słów,
do formułowania nagłówków, tytułów używać krótkich haseł i możliwie niewielu słów; stosować wyrazy jednoznaczne,
unikać skomplikowanego układu, formy,
stosować swoje logo - powinno znajdować się na wszystkich foliach,
slajdach,
stosować wykresy, diagramy i grafikę tak często, jak to możliwie - przemawiają lepiej niż liczby,
nie czytać nigdy liczb bez ich jednoczesnej prezentacji graficznej,
nie czytać dosłownie tekstu wizualizowanego materiału lecz tylko komentować dane, tekst,
dbać o uporządkowaną, chociaż różną, formę materiałów i spójną konwencję estetyczną (odpowiednie kolory, wielkość czcionki, liter, właściwa grafika),
64
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
uwypuklić szczególnie temat i jego strukturę: stosować np. regularnie
te same środki wyrazu dla podsumowania (streszczenia) omówionych
zagadnień,
przedstawić tylko to, co najważniejsze i znaczące- rezygnować
z wątków pobocznych,
mówić ciekawie i żywo – bliski, ciepły kontakt wykładowcy z publicznością jest decydującym elementem każdej prezentacji.
!
Czego nie robić:
!
nie bawić się w wizualizację tego, co można powiedzieć,
!
nie czytać tego, co odbiorca widzi,
!
nie przedstawiać obrazów bez ich objaśniania,
!
nie mówić do swoich obrazów tylko do publiczności.
W wystąpieniach publicznych warto skorzystać ze środków aktywizujących.
Do nich zalicza się zadawanie audytorium różnorodnych pytań. Umożliwiają one
zaangażowanie wszystkich uczestników, pomagają ujawnić nastroje i wiedzę oraz
uzgodnić kolejność działań i kierować ich przebiegiem. Możemy zastosować pytania otwarte, które dopuszczają możliwość różnych odpowiedzi, pytania zamknięte, na które można udzielić odpowiedzi tylko jednej czy pytania
stymulujące, które pobudzają, tworzą otwartą atmosferę, wprowadzają do rozmowy lub tematu.
Prezentacja multimedialna
Prezentacja multimedialna znacznie zwiększa szansę zapamiętania przedstawianych treści. Tworząc poszczególne slajdy, warto stosować się do kilku prostych zasad:
każdy slajd powinien mieć nagłówek,
slajdy twórz zawsze w poziomie,
pisz w 3-6 punktach,
treść punktów zapisuj hasłami,
używaj piktogramów,
wykorzystuj kolory (2-3),,
podkreślaj najważniejsze treści,
zastosuj prostą grafikę,
konsekwentnie stosuj jedną czcionkę i styl prezentacji,
unikaj wyłącznie czerni i bieli (białe tło - czarne litery lub odwrotnie),
65
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
pamiętaj o umieszczeniu logotypu,
nie przeładuj prezentacji rysunkami, obrazkami, ozdobnikami itp.,
zaokrąglaj liczby (np. zamiast 23,8 zapisz 24 %),
unikaj animacji, o ile nie jest ona konieczna do zobrazowania zagadnienia.
Konferencja prasowa
Konferencję prasową organizujmy by przekazać mediom ważne i aktualne informacje dotyczące działań młodzieży.
Etapy jakie należy podjąć by zorganizować konferencję prasową:
określenie powodów organizacji konferencji i wytyczenie celów tak, tak by
można zainteresować media; należy pamiętać o tym, że konferencja musi
dostarczać prawdziwych, obiektywnych informacji.
Ustalenie liczby uczestników.
Podczas planowania liczby gości trzeba uważać, aby nikogo nie pominąć.
Faworyzowanie niektórych mediów (zwłaszcza w obszarze mediów konkurujących ze sobą) może zaważyć na przyszłych kontaktach z ich przedstawicielami. Lista uczestników powinna być dostosowana do tematu
konferencji. Należy zaprosić wyłącznie gości potencjalnie zainteresowanych tematem. Przygotowując listy uczestników, należy raczej zapraszać
po jednym reprezentancie danej redakcji.
Ustalenie terminu.
Jest to istotna kwestia, gdyż od niego w dużej mierze zależy frekwencja.
Należy rozważyć, czy zaplanowany termin nie koliduje z innymi atrakcyjnymi wydarzeniami, spotkaniami, konferencjami, które mogłyby odwrócić
uwagę od naszej konferencji.
Określenie czasu trwania.
Przeciętna konferencja prasowa trwa godzinę.
Wybór miejsca (łatwy dojazd, dostęp do komputera, faksów, internetu,
telefonów), wygoda, zapewnienie miejsc siedzących, dobra akustyka sali.
Przygotowanie listy uczestników.
Przygotowanie i dystrybucja zaproszeń.
Zaplanowanie części merytorycznej.
Opracowanie materiałów prasowych.
Teczka prasowa powinna zawierać materiały, w których będą zawarte informacje
dotyczące tematu konferencji.
Zadania do wykonania po konferencji to wysłanie materiałów z prezentacji dziennikarzom nieobecnym i podziękowanie osobom uczestniczącym.
66
nasze dylematy
Ile czasu powinna zajmować prezentacja działań?
W trakcie przygotowania materiału prezenter zawsze powinien mieć
na uwadze czas, który ma istotne znaczenie dla efektywności jego prezentacji. To, ile słuchacze zapamiętają, zależy od długości wykładu:
- przez 15 minut - słuchacz może zapamiętać 45% informacji,
- przez 45 minut - słuchacz może zapamiętać 20 % informacji.
Jak koordynować prezentację działań?
Przygotować wcześniej odpowiedni plan.
Ustalić terminy i starać się ich dotrzymywać.
Podzielić role i obowiązki - ustalić, kto odpowiada za konkretny wycinek pracy.
Przewidzieć zagrożenia, trudności i mieć opracowane zasady przeciwdziałania.
∞
!
Motywować pozytywnie do pracy.
Jak sprawdzić, które elementy naszych działań mogą najbardziej zainteresować odbiorcę?
Najbardziej zainteresują te elementy działań, które są zbieżne z oczekiwaniami odbiorców, odnoszą się do ich sytuacji czy pozycji.
Jak w atrakcyjny sposób przedstawić harmonogram działań?
określić najistotniejsze punkty prezentowanego tematu.
Trzymać się tematu prezentacji.
Powtórzyć trzy razy ważne informacje.
Mówić zrozumiale.
Sformułować problem.
Przedstawić plan prezentacji.
Przedstawić swoje rozumowanie i rozwiązania.
Przedyskutować je ( zalety, wady, możliwości zastosowań).
Podać kierunki dalszych działań.
Podsumować.
Jak zadbać, by w prezentacji dominował obraz?
Zmysł wzroku ma największy udział (87%) w percepcji człowieka, dlatego
obraz jest lepszy niż słowa. Skojarzenia z obrazem zwiększają efektywność
zapamiętania (pierwsze wrażenie).
þ
Skrócić czas prezentacji do minimum (nie wydłużać czasu prezentacji).
67
∞
Pomoce wizualne:
• Tablice (czarne, białe, magnetyczne, filcowe, papierowe)
• Rzutnik + ekran ( do folii, do przezroczy, do komputera)
• Komputer + akcesoria
• Reklama – szczególny rodzaj prezentacji (obrazy reklamowe,
nagłówek)
?
O czym należy jeszcze pamiętać?
Zastosować różne formy prezentacji działań.
Prezentacje stosować od początku realizacji projektu do końca.
Szczególną uwagę zwrócić na prezentację efektów działań.
Starannie, estetycznie wykonać wszystkie elementy prezentacji: wystąpienia, plakaty, plansze, strój.
Dokładnie dokumentować pracę na każdym etapie działań (filmy,
zdjęcia, plany, raporty, scenariusze, szkice, rysunki).
Przy każdej prezentacji działań pamiętać o sponsorach; umieszczajmy logo sponsora na każdej folii, prezentacji multimedialnej, afiszu, plakacie, folderze.
Projekty z przestrzeni społecznej bardzo często wiążą się z powstaniem
„dzieł”, np. spektakli, filmów, obrazów, przedmiotów artystycznych, fotografii. Ważne, by młodzi ludzie rozwijali umiejętność nie tylko tworzenia,
ale i odpowiedniej ich prezentacji społeczności lokalnej.
Istnieje wiele form prezentacji dzieł, np.:
książka, broszura, gazetka,
&
inscenizacja,
galeria,
wystawa,
przedstawienie teatralne, inscenizacja, teatr ognia, światło i dźwięk,
happening, marsz, piknik,
debata, dyskusja z wykorzystaniem przygotowanych materiałów,
prezentacja makiety, modelu, albumu itp.,
prezentacje multimedialne,
nagrania (filmy, muzyka),
pokaz filmu wideo,
warsztaty twórczości,
festiwal, ,,targowisko” prac,
raport z przeprowadzonych badań,
konferencja naukowa.
Każda z wymienionych form musi być odpowiednio dobrana do naszego
dzieła i celów, jakie chcemy osiągnąć. Warto z młodymi ludźmi przedyskutować sposób prezentacji powstałych dzieł, zastanowić się nad miejscem ich prezentacji i wybrać sposób promocji.
68
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
Z życia wzięte
Prezentacja działań zrealizowana przez grupę FIRe MIMe w ramach projektu Programu RS
Forma prezentacji
Podjęte działania
Plakat i fotografia
uczestników grup
Kolportaż na terenie szkoły, wsi oraz na zebraniu
z rodzicami.
Promocja logo
i nazwy grupy
Występ koszulkach z logo grupy i Programu „Równać
Szanse”. Gdy nie mieliśmy koszulek przy pierwszym
wejściu na scenę wybrane osoby z grupy trzymały kartony
z poszczególnymi literami „FIRE MIME” poprzedzone
i zakończone płomieniem.
Konferencja
Prezentacja umiejętności z pokazem grupowym
na konferencji o edukacji polisensorycznej.
Prezentacja
multimedialna
Prezentacja przez młodzież z komentarzem.
Ulotka
Promocja działań i oferty wraz z możliwościami
występów grupy na różnych uroczystościach.
Wizytówka
grupy Fire Mime
Młodzież rozdaje wizytówki przy różnych okazjach:
występy, spotkania, wizyty studyjne.
Oferta programowa
Grupy Fire Mime
Złożenie ofert w domach Kultury, w urzędach miast,
w gminach, zakładach pracy, szkołach, przedszkolach,
domach opieki, gospodarstwach agroturystycznych,
sanatoriach itp.
Strona internetowa
Bieżąca prezentacja działań, galeria zdjęć z występów.
Wystawa fotograficzne
Wystawa prezentuje działania i dokonania grupy w pasażu
handlowym Tesco i Suchan, w Starostwie,
na Regionalnym Forum Edukacyjnym w Świdnicy.
Afisze, ulotki
Wywieszanie w gablotach sołeckich i przykościelnych.
Publikacje
w prasie lokalne
Bieżące informowanie społeczności o każdym etapie
projektu i zrealizowanych działaniach.
Kronika grupy Fire Mime
Systematyczne zamieszczanie dokumentów zdjęć,
wpisów z poszczególnych działań i ważnych wydarzeń.
"
69
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
∞
Rozdział VI
Przykłady
projektów
z przestrzeni
komunikacji
społecznej
∞
nazWa oRganIzacjI:
Stowarzyszenie „Dorośli-Dzieciom”
w Sępólnie Krajeńskim
nazWa PRojeKtU:
centrum aktywności gimnazjalisty
Celem projektu jest rozbudzanie aktywności młodych ludzi ze wsi i małych miast.
Uczestnicząc w CAG-u, młody człowiek rozwija wiele umiejętności, które pozwolą
mu na lepszy start w dorosłe życie, np. twórcze i elastyczne myślenie, umiejętność wystąpień publicznych, prezentacja siebie i swoich działań, planowanie
wspólnych przedsięwzięć, komunikacja, praca w zespole, umiejętności techniczno-medialne. Młodzi uczestnicy CAG-ów realizują projekty. Temat projektu
wybierają samodzielnie. Mogą to być tematy związane z różnymi dziedzinami
życia. Świat jest na tyle ciekawy, iż każdy jego element może stać się przedmiotem dociekań. Ważne, by temat ten porywał młodzież. Realizowała już ona projekty o butach, tatuażach, kosmosie, paskach, maskach, katastrofach. Młodzi
ludzie w trakcie projektu poszukują w różnorodnych źródłach informacji na wybrany temat, tworzą wiersze, opowiadania, przeprowadzają wywiady, tworzą prezentacje multimedialne, plakaty, wystawy, filmy, zdjęcia, albumy, występy, gry
itd. Ważne jest, żeby na zakończenie realizacji projektów „cagowicze” mogli zaprezentować swoje dzieła i wymienić się doświadczeniami, uwagami. Najlepszym
miejscem, gdzie może to się odbyć, są regionalne targi. W swoich wypowiedziach
„cagowicze” podkreślają, że najbardziej podobało im się: realizowanie swoich
zwariowanych pomysłów, praca nad projektem bez ingerencji osób dorosłych,
oswojenie się z kamerą i aparatem, otwarcie się na innych, oraz to, że stali się
bardziej odważni i komunikatywni.
nazWa oRganIzacjI:
Gminne Centrum Wspierania inicjatyw Młodzieżowych – Satelity
nazWa PRojeKtU:
Projekt gminnego ośrodka Kultury
w dywitach
Celem projektu jest wyrównywanie szans edukacyjnych młodzieży wiejskiej poprzez wielostopniowe przygotowanie jej do podejmowania samodzielnych
działań na rzecz rówieśników i społeczności lokalnej. Dzięki projektowi młodzież
bardziej się integruje i aktywizuje, zmniejsza się dystans do rówieśników z miasta,
ma okazję czynnie używać języka angielskiego, potrafi samodzielnie generować
i realizować działania, nabywa umiejętności stosowania nowoczesnych technik
z zakresu pracy teatralnej i plastycznej. Aktywność młodzieży wiejskiej rozwijana
jest przez zespół „oblatywaczy” - osoby pracujące w terenie. Zapraszają oni
młodych ludzi do rozwijania swoich pasji, zainteresowań w: hepeningowni
(drama, teatr), klubie „Euro-Zone” (doskonalenie języka angielskiego dające większe poczucie przynależności do Europy), w zajęciach tematycznych (plastycznych,
filmowych, fotograficznych) oraz w multimedialnej pracowni sztuki.
72
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
nazWa oRganIzacjI:
Stowarzyszenie Młodzieży
Sejneńskiej „Borek”
nazWa PRojeKtU:
Radio SMS
Projekt Radio SMS polega na stworzeniu w szkole internetowego radia. Tego typu
działalność umożliwia rozwinięcie wielu ważnych dla udanego startu życiowego
umiejętności. Przede wszystkim praca radiowca, podobnie jak praca dziennikarza prasowego lub telewizyjnego, rozwija umiejętności zbierania i selekcji informacji, przeprowadzania wywiadów oraz umiejętności związane
z konstruowaniem wypowiedzi i komunikacji z innymi. Prowadzenie radia pozwala również zdobyć umiejętność panowania nad stresem. Dodatkowo radiowcy zyskują wiedzę na temat technicznych zasad funkcjonowania rozgłośni oraz
aspektów prawnych wykorzystania utworów muzycznych. Młodzi ludzie w projekcie tworzą zespół redakcyjny, dzielą się rolami i zadaniami, przygotowują i nadają audycje, przeprowadzają wywiady, tworzą zajawki, reportaże i nadają
muzykę. Projekt radia internetowego jest bardzo uniwersalny, możliwy do wprowadzenia w każdej szkole; nie wymaga profesjonalnej wiedzy ani doświadczenia, co czyni go interesującą propozycją dla osób poszukujących inspiracji
i pragnących zrealizować projekt wciągający młodzież.
nazWa oRganIzacjI:
Polskie Stowarzyszenie Psychologów
Praktyków o/Tarnów
nazWa PRojeKtU:
Prowincja nieprowincjonalna
– Fabryka Pomysłów
Głównym celem projektu jest zmiana sposobu patrzenia na siebie przez młodych
ludzi ze wsi i miasteczek – uświadomienie sobie: „Ja mogę i potrafię”. Młodzi ludzie, działając w projekcie, odkrywają własne potrzeby rozwoju oraz bogactwo
tkwiące w jego środowisku, ukryte pod warstwą szarej codzienności. Rozwijają
również umiejętność uczenia się, pracy w zespole, stawiania problemów i prób
ich rozwiązania, dokonywania wyborów, analizy przyszłego działania, przewidywania potencjalnych trudności i problemów, prezentowania siebie i swoich dokonań. W projekcie biorą udział partnerzy z dwóch miejscowości. Pierwszy etap
to wzajemne poznanie się animatorów i młodzieży oraz wspólne warsztaty. Następnie w każdej miejscowości odbywają się giełdy pasjonatów; młodzi ludzie
zapoznają się z działaniami pasjonatów w swoich miejscowościach i pod ich
okiem tworzą dzieła plastyczne, muzyczne, kolekcjonują różne ciekawe przedmioty. Ważnym elementem jest ponowne spotkanie się młodzieży z dwóch
miejscowości i wzajemne przygotowanie prezentacji dzieł oraz świętowanie zakończenia projektu. Właśnie wtedy młodzi ludzie z dwóch miejscowości mogą
zaprezentować swoje dzieła w środowisku lokalnym.
∞
73
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
&
nazWa oRganIzacjI:
Zespół Szkół nr 4
im. Eugeniusza Kwiatkowskiego oraz
Zespół Szkół Ekonomicznych
im. Marii Dąbrowskiej w Międzyrzeczu Podlaskim
nazWa PRojeKtU:
„Uwierzyć w siebie”
Celem projektu było zwiększenie poczucia własnej wartości u młodzieży
z małego miasta, jakim jest Międzyrzec Podlaski. Szkołą partnerską był Zespół
Szkół im. Kwiatkowskiego w Warszawie. Działaniami zostały objęte dwie klasy
maturalne. Projekt zakładał rozwijanie takich umiejętności i cech, które pomogą
młodemu człowiekowi w starcie w dorosłe życie. Młodzież uczyła się autoprezentacji poprzez symulacje rozmów kwalifikacyjnych, które były nagrywane w
kilku grupach, a następnie prezentowane i dyskutowane. Część działań została
poświęcona rozwojowi własnej osobowości oraz umiejętności kreowania własnego wyglądu. Młodzież w ramach projektu została przeszkolona w zakresie:
nauki tańca towarzyskiego, wizażu, fryzjerstwa. W ramach projektu został zorganizowany wyjazd do 4 wyższych uczelni, gdzie odbyły się pokazy i prezentacje.
Młodzież obu szkół integrowała się podczas wizyt w swoich szkołach oraz w czasie kuligu i zimowiska. Etapem końcowym było pokazanie nowo nabytych umiejętności na balach studniówkowych.
nazWa oRganIzacjI:
Gimnazjum w Kozłowie
nazWa PRojeKtU:
Być jak demostenes
Zasadniczym celem projektu jest przygotowanie gimnazjalistów do publicznych
wystąpień, wdrożenie do uczestnictwa w życiu społecznym gminy oraz doskonalenie umiejętności kluczowych, m.in. poszukiwania, przetwarzania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł (np. internetu). Uczestnikami projektu są
uczniowie drugich i trzecich klas gimnazjum. Gromadzą oni informacje o słynnych mówcach, wykonują poświęcone im postery, przygotowują przemówienia
zgodnie z zasadami sztuki krasomówczej, biorą udział w sesji Rady Gminy, w wyjazdach studyjnych do TV i Radia Kraków, przeprowadzają konkursy: na plakat
promujący projekt i na logo projektu, przygotowują "Maraton oratorski - galę krasomówczą", zaproszają gości, organizują comiesięczne "Czwartkowe meettingi
z ...." (księdzem, wójtem, dyrektorem szkoły, wykładowcą akademickim, radnym)
i prowadzą dyskusje panelowe, dyskusje okrągłego stołu. Spodziewane efekty
to zwiększenie wiary we własne siły i możliwości, podniesienie kompetencji językowych, komunikacyjnych, wzrost samodzielności, skuteczności współpracy
w grupie, zwiększenie zainteresowania sprawami środowiska lokalnego.
74
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
nazWa oRganIzacjI:
Gimnazjum im. Tony'ego halika
w Radzikach Dużych
nazWa PRojeKtU:
z diabolo ci do twarzy
Celem projektu jest umożliwienie uczniom gimnazjum uczestniczenia w pozalekcyjnych warsztatach rozwijających ich zainteresowania i pasje cyrkowe.
Uczestnicy projektu to członkowie grupy cyrkowej "Gimbolo" i inni chętni uczniowie. Młodzież uczestniczy w warsztatach cyrkowych - kolejno poznaje technikę
akrobacji cyrkowej, żonglerki, pantominy, klaunady, zasady konstruowania przedstawienia cyrkowego. Prezentuje swoje umiejętności na ogólnopolskim Festiwalu Cyrków Dziecięcych. Warsztaty cyrkowe sprawiają, iż młodzi ludzie lepiej
rozpoznają swoje możliwości, rozwijają wrażliwość, koncentrację, umiejętność
działania w grupie, uczą się odpowiedzialności. Uczestnicząc w projekcie, młodzi
z różnych miejscowości podejmują wspólne działania, które uczą ich pracy
w grupie i komunikacji interpersonalnej.
nazWa oRganIzacjI:
Stowarzyszenie inicjatyw Społecznych Stacja Koluszki
nazWa PRojeKtU:
Śpiewaj z trubadurami
Projekt „Śpiewaj z Trubadurami” aktywizuje młodzież wokół działań artystycznych, wzmacniając jej poczucie wartości i zdolności. Rozwój umiejętności wokalnych, scenicznych oraz organizacyjnych przyczynia się do przełamania bariery
małego miasteczka. Pierwszym krokiem „Śpiewaj z Trubadurami” jest nawiązanie
partnerstwa ze szkołami i akcja promocyjna (artykuły prasowe, plakaty, ogłoszenia o naborze uczestników). Następnie odbywają się warsztaty integracyjne dla
całej grupy, warsztat pracy w zespole, autoprezentacji i technik komunikacji. Ponadto młodzież uczestniczy w warsztatach emisji głosu, ruchu scenicznego oraz
w indywidualnych warsztatach wokalnych. Przygotowuje spotkania muzyczne
z udziałem klubów seniora, przedstawicielami starszego pokolenia oraz z rodzicami i dziadkami. Podczas tego spotkania zapoznaje się z obyczajami, kulturą
i specyfiką życia w Polsce w latach 60-tych i 70-tych. Młodzież jest odpowiedzialna za przygotowanie Koncertu Finałowego pod kątem oprawy plastycznej,
doboru oświetlenia, programu oraz projektu zaproszenia, ustalenia listy gości,
zaproszenia mediów lokalnych. W ramach przygotowania występów uczestników odbędą się cykliczne warsztaty choreografii scenicznej. Projekt kończy się
nagraniem płyty z udziałem wszystkich uczestników.
∞
&
75
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
☺
nazWa oRganIzacjI:
Miejski Dom Kultury w Chojnowie
nazWa PRojeKtU:
nakręć mnie - zakręć mnie,
czyli Młodzieżowe Studio Filmowe
Projekt pozwala na rozwinięcie umiejętności interpersonalnych u młodzieży
i zdobycie przez nią świadomości własnych granic emocjonalnych. Uczy asertywności, pracy zespołowej, odpowiedzialności za podejmowane działania i zaznajamia z elementami filmowej kuchni. Pretekstem do działań dla grupy ok. 50
osób z gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych jest realizacja filmu, w którym istotną rolę odgrywa rodzinna miejscowość. Materiał literacki wyłaniany jest w konkursie. Młodzież uczestniczy w treningu asertywności oraz pracuje w grupach:
scenarzystów (redakcja scenopisu), operatorów (nauka filmowania), aktorów (elementy gry aktorskiej), reżyserów/inscenizatorów (koordynacja działań, wybór
plenerów, kostiumów itp.), pracowników technicznych (script, oświetleniowcy,
akustycy itp.). Film prezentowany jest w kinie MDK i w telewizji kablowej MULTiMEDiA Polska.
nazWa oRganIzacjI:
Archiwiści Północy
nazWa PRojeKtU:
Filmowa eskadra
Projekt przewiduje realizację sześciu kronik filmowych - co najmniej jednej
w miesiącu, czas trwania: 10-15 minut, 18 projekcji. Młodzież przygotowuje zdjęcia filmowe, montuje, projektuje oprawę muzyczną i dźwiękową. Pokaz filmów
odbywa się raz w miesiącu w świetlicy wiejskiej, w bibliotece, na placu centralnym. Rozpowszechnianie zrealizowanych materiałów obejmuje: nagranie zestawu kronik filmowych na płyty DVD, projekt nadruków na płytach, rozesłanie
zestawów płyt do wszystkich szkół w gminie i wszystkich bibliotek w powiecie,
prowadzenie strony internetowej (www.ap.andryszczyk.com). Na zakończenie
projektu młodzież przygotuje i wyda folder na podstawie zgromadzonych materiałów i dokumentów, poświęcony całej grupie, projektowi i zrealizowanym filmom. Świętowanie projektu to uroczysty pokaz filmowy w kinie „Pionier”,
spotkanie ze znanym aktorem lub reżyserem i rozdanie folderów podsumowujących działania.
nazWa oRganIzacjI:
Stowarzyszenie Miłośników Krzyżowic
nazWa PRojeKtU:
teatr ognia Fire Mime
Głównym celem projektu jest rozwój umiejętności społecznych młodzieży przez
działania polisensoryczne: żonglowanie, taniec, ekspresję teatralną i pantomimiczną. Tego rodzaju edukacja sprzyja rozwojowi intelektualnemu i fizycznemu
76
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
oraz daje młodzieży możliwość stworzenia grupy artystycznej, rozwija umiejętność prezentacji siebie oraz uczy przedsiębiorczości i promocji działań. W ramach
projektu młodzi ludzie uczestniczą w warsztatach choreograficznych z instruktorem Domu Kultury, odbywają się lekcje instruktażowe z aktorem - mimem
Teatru Polskiego z Wrocławia, warsztaty koleżeńskie z grupą artystyczną oraz
sesje poświęcone formom edukacji polisensorycznej.
nazWa oRganIzacjI:
Darłowskie Centrum Wolontariatu
nazWa PRojeKtU:
z sercem i migawką
Projekt ten to poszukiwanie nowego spojrzenia młodych ludzi na Darłowo.
Wspólne wyprawy fotograficzne po Darłowie zmuszają ich do zadawania pytań
o ducha i charakter miasta, próbują oni odnaleźć w nim swoje miejsce i wzajemnie zachęcają się do wspólnych poszukiwań. Swoje spostrzeżenia dokumentują zdjęciami i poprzez obraz próbują wpłynąć na myślenie i postawy ludzi.
Aby móc wykonywać konsekwentnie zdjęcia zwracające uwagę widza i przemawiające do jego wyobraźni, trzeba znać: sekrety dobrej fotografii, teoretyczne
i praktyczne wskazówki - jak dobrze fotografować, techniki robienia zdjęć, rodzaje fotografii. W tym celu prowadzone są cotygodniowe spotkania – konsultacje i 2 warsztaty plenerowe, poprowadzone przez artystów – fotografików.
Podczas spotkań młodzież również doskonali swoje umiejętności społeczne
(praca w grupie, autoprezentacja, komunikacja). Efekty pracy to zdjęcia i niezwykła opowieść o Darłowie przedstawiona przez młodzież w formie wystawy
na Zamku Książąt w Darłowie, której towarzyszy katalog z pleneru zimowego.
W trakcie realizacji projektu odbywają się 3 miniwystawy w szkołach i urzędzie
miasta, by przez sztukę fotografii zmienić biernych młodych ludzi (widzów zdjęć)
w aktywnych twórczych uczestników życia lokalnego. To pierwszy krok ku rozbudzeniu ambicji, szukania sposobów na lepsze i ciekawsze życie.
nazWa oRganIzacjI:
Włodawski Dom Kultury
nazWa PRojeKtU:
twoje Radio Włodawa - z Włodawy
nad Bugiem nasz glos regionu.
∞
Celem projektu jest zaspokojenie zapotrzebowania naszej społeczności na lokalną informację, promocję miasta i powiatu oraz rozbudzenie wśród uczniów
pasji dziennikarskich i badawczych. Przy współpracy z działającym od niedawna
„Twoim Radiem Włodawa” uczniowie gimnazjum i liceum w formie zajęć warsztatowych nabywają praktycznych umiejętności przydatnych nie tylko w rzeczywistości szkolnej, ale także w praktyce życia codziennego. Specyfika projektu
polega na korelacji działań tradycyjnie związanych z językiem polskim (edukacja radiowa, publicystyka) i edukacją informatyczną. Działania dziennikarsko - radiowe mają na celu rozwinięcie umiejętności pisania tekstów publicystycznych,
poznania techniki montażu audycji radiowej. Uczniowie cały czas będą prowa77
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
dzić serwis informacyjny na stronie internetowej projektu, którą sami skonstruują.
opracują almanach zawierający teksty i zdjęcia powstałe w ramach podejmowanych działań. W zakresie edukacji filmowej uczniowie zapoznają się z językiem
filmu, stworzą scenariusz, na podstawie którego nakręcą i zmontują etiudy filmowe, zaprezentowane społeczności lokalnej podczas uroczystego podsumowania projektu.
nazWa oRganIzacjI:
Zespół Szkół ogólnokształcących
w Nidzicy
nazWa PRojeKtU:
Miasto Młodych
Projekt zakłada stworzenie na terenie szkoły miasta, w którym członkowie Samorządu Uczniowskiego pełnią funkcję Rady Miejskiej, a przewodniczący SU jest
burmistrzem. Podstawowymi instytucjami użyteczności publicznej są następujące instytucje: Kulturalno-oświatowa, (której podlegają Muzeum, Teatr i Dyskoteka), Naukowa (której podlegają instytuty: Einsteina, Darwina,
M.Curie-Skłodowskiej), Ekonomiczna (której podlegaja Biuro Pracy wraz ze Stowarzyszeniem Lokalnych Przedsiębiorców, Bank i Urząd Skarbowy), Turystyczna
(której podlega Biuro Turystyczne), Centrum informacji, ochrony Zdrowia i Praw
Ludzkich (któremu podlega Sąd i Sraż Miejska). Na czele każdej instytucji stoi
lider, który jest jednocześnie członkiem Rady Miasta. Każda instytucja skupia zaintereresowaną daną tematyką grupę młodzieży, która realizuje odpowiednio
następujące zadania: organizowanie dyskotek i wystaw; wystawienie sztuki teatralnej, prowadzenie badań i doświadczeń z dziedziny fizyki, chemii, matematyki,
biologii, geografii, organizowanie spotkań z ludźmi biznesu, zorganizowanie biwaku i wycieczek krajoznawczych, wydawanie gazetki i bieżące informowanie
o działaniach Miasta na stronie internetowej. Projekt rozwija umiejętności obywatelskie, realizacji przedsięwzięć, komunikacji i współpracy w grupie oraz
społeczeństwie.
nazWa oRganIzacjI:
Grupa nieformalna z ostrówka
nazWa PRojeKtU:
todos huntos
Celem projektu jest stworzenie propozycji twórczego zorganizowania wolnego
czasu młodych poprzez spotkanie z kulturą i obyczajami 4 krajów: Kuby, Ukrainy,
Chin i Kenii. Uczestnicy poszerzają wiedzę z zakresu: kultury, sytuacji politycznej
ww. krajów i panujących tam obyczajów. oprócz konkretnej wiedzy chcemy zdobyć umiejętności: gry na bębnach, tańca latynoamerykańskiego, malowania obrazków na płótnie i przygotowania potraw charakterystycznych dla danego
państwa (warsztaty). Zdobyte umiejętności zaprezentujemy podczas festynu
ToDoS hUNToS (z języka hiszpańskiego: wszyscy razem) dla mieszkańców naszej
gminy. Podczas projektu nabędziemy: umiejętności organizacyjnych, pracy
w grupie, zdobywania i przekształcania informacji, przekazywania swoich pasji
78
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
za pomocą ciekawych form medialnych. Na bieżąco będziemy tworzyć prezentację multimedialną i wystawę fotograficzną o naszych działaniach i informacjach
o ww. państwach.
nazWa oRganIzacjI:
Towarzystwo Rozwoju
Gminy Baranów
nazWa PRojeKtU:
Prowincjonalia
Bezpośrednim celem projektu jest chęć pobudzenia aktywności pozaszkolnej
gimnazjalistów z obszaru Gminy Baranów. Projekt pod nazwą PRoWiNCJoNALiA zakłada przeprowadzenie cyklu warsztatów z zakresu budowania strategii reklamowej. W ich następstwie, uczniowie podzieleni na 6 (8-osobowych) zespołów
opracowują symulowaną strategię reklamową regionu. Jej forma oraz sposób
realizacji zależy wyłącznie od pomysłowości uczestników projektu. Warsztaty prowadzone przez osoby związane z lokalnym rynkiem mediów, z problematyką samorządów lokalnych oraz pracowników agencji reklamowych poszerzają wiedzę
i umiejętności uczestników, dają narzędzia do pracy przy strategii. Do dyspozycji grup jest: baza komputerowa, sprzęt audiowizualny, pracownia montażowa,
tak by w pełni wykorzystać zapał młodzieży. Efektem warsztatów są umiejętności
związane z prezentacją, promocją działań oraz reklama regionu widziana z perspektywy młodzieży, uwzględniająca jej pasje, zainteresowania. Finał projektu
zakłada przygotowanie uroczystej prezentacji kampanii zaproponowanych przez
uczestników, połączonej z happeningiem. W trakcie przeglądu obok strategii
uczestnicy prezentują kroniki projektów opisujące, ich zdaniem, najciekawsze
elementy z pracy przy projekcie.
nazWa oRganIzacjI:
Gminny Dom Kultury - Kolsko
nazWa PRojeKtU:
aby wspiąć się ku wyżynie,
dzisiaj gram na mandolinie
Projekt daje szansę na zdobycie nowych doświadczeń i umiejętności młodzieży
gimnazjalnej mieszkającej w gminie Kolsko, grającej w orkiestrze mandolinowej.Jednym z działań projektu są warsztaty artystyczne, podczas których młodzież zapoznaje się z ciekawymi, dotąd jej nieznanymi metodami pracy twórczej.
Kolejnym etapem angażującym bezpośrednio młodzież jest samodzielne stworzenie przez nią strony internetowej oraz folderu o swoim zespole. Te materiały
informacyjne oraz nagrana podczas projektu płyta daje możliwość szerszego zaistnienia zespołu.
r
Poprzez internet młodzi mandoliniści próbują znaleźć w Polsce lub za granicą zespoły o podobnym charakterze. Taka znajomość daje młodzieży szansę wymiany
doświadczeń oraz pomaga zawrzeć nowe znajomości. Kontakt z innymi grupami,
ze względu na unikatowe już dziś instrumentarium, daje możliwość konfrontacji
79
Śmiało w przyszłość - jak realizować projekty z przestrzeni komunikacji społecznej
∞
swoich metod pracy. Kolejnym ważnym punktem projektu są wspólne imprezy
z rodzicami i nauczycielami. Przede wszystkim jednak realizacja tego projektu
wzmocni w biorących w nim udział młodych ludziach poczucie własnej wartości
i dumy oraz wiary we własne możliwości.
nazWa oRganIzacjI:
Pracownia Architektury Żywej
– Goniądz
nazWa PRojeKtU:
tutejsi
Kultura wschodniego pogranicza Polski w świadomości lokalnej społeczności,
a w szczególności młodzieży, pozostaje od wielu lat rozumiana jako element zacofania. Zarówno tradycje, zwyczaje, jak i język (o ruskim rodowodzie), postrzegane przez pryzmat kultury masowej, prezentującej często Podlasie jako region,
gdzie cywilizacja dociera wolniej, powodują, iż tutejsza młodzież uważa się niejako za pokrzywdzoną. Twierdząc, iż jej życiowy start jest trudniejszy, chce uciec
od swych korzeni, które są często przyczyną ich frustracji, zahamowań, obaw
przed rówieśnikami z innych regionów kraju, szczególnie tych, gdzie kultura ludowa jest zaakceptowanym elementem w świadomości przeciętnego Polaka.
Projekt służy młodzieży w przełamaniu tych barier, a tutejsza kultura jest podstawą do pracy nad tym problemem. Aby docenić własną kulturę, trzeba ją
dokładnie poznać i bezpośrednio dotknąć jej istoty. Temu służą prowadzone
przez młodzież badania terenowe, z których materiały wykorzystane są do kolejnych działań: warsztatów śpiewu i koncertów, audycji radiowej oraz filmu
video. Dodatkowo przedstawianie swych osiągnięć przed publicznością miejską
pozwoli młodzieży na jeszcze mocniejsze zrozumienie niezwykłości miejsca,
w którym żyje, uzmysłowi jego cenność, da poczucie własnej wartości i odwagę
do działania. Celem projektu jest zainteresowanie młodzieży zawodami i zajęciami, które często w jej świadomości są nieosiągalne, które są z niedostępnej
„górnej półki”, jak np. dziennikarz, filmowiec, muzykolog. Projekt uświadamia
młodzieży, że może ona odważnie po nie sięgać, że nie jest gorsza od swoich rówieśników z miasta, że ma prawo do spełniania swych marzeń i rozwijania swoich zainteresowań. Ważne, by młodzi spróbowali swoich sił, by rozwinęli swoje
umiejętności komunikowania się, by poznali nowych ludzi z najbliższego otoczenia i mieli możliwość nauki posługiwania się nowoczesnym sprzętem.
80
Bibliografia
dla realizatorów projektów z przestrzeni komunikacji społecznej
1.
Aronson, Elliot. Psychologia społeczna-serce i umysł. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 1997, Sygnatura: 316.27.
2.
Bocheńska, Katarzyna. Mówię do Ciebie człowieku. Warszawa: WSiP, 2003,
Sygnatura: 66320.
3.
Cooper, Pamela J. Sprawne porozumiewanie się: 114 scenariuszy ćwiczeń z
mówienia i słuchania. Warszawa: Centralny ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, 1999, Sygnatura: 60568.
4.
Detz, Joan. przeł. [z ang.] Jolanta Bartosik. Sztuka przemawiania. Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2004, Sygnatura: 66489.
5.
Dobek-ostrowska, Bogusława. Podstawy komunikowania społecznego.
Wrocław: Astrum, 1999, Sygnatura: 64727.
6.
Doroszewicz, Krystyna. Jak ludzie komunikują się. Warszawa: Wyższa Szkoła
Pedagogiczna TWP, 1996, Sygnatura: 56678-56681.
7.
Drzycimski, Andrzej i inni. Komunikatorzy: wpływ, wrażenie, wizerunek.
Warszawa: oficyna Wydawnicza Branta, 2000, Sygnatura: 63435.
8.
Eicher, James Sztuka komunikowania się. Łódź: „Ravi”, 1995, Sygnatura:
56248.
9.
Ferraro, Bruno. Przemawiać publicznie: kompetencja komunikacji. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 1996, Sygnatura: 59821.
10.
Gałązka Wiesław, Krynicki Andrzej. Nie wystarczy być.... czyli od zera do lidera. Wrocław: Wydawnictwo MAK, 2004, Sygnatura: 24768.
11.
Garmond, Peter. Poradnik blefu doskonałego. Warszawa: instytut NoVUM,
1991 Sygnatura: 55741-55742.
12.
Goban-Klas, Tomasz. Cywilizacja medialna: geneza, ewolucja, eksplozja.
Warszawa: WSiP, 2005, Sygnatura: 67425.
13.
Goban-Klas, Tomasz. Media i komunikowanie masowe. Kraków: PWN, 2004,
Sygnatura: 8301143002.
14.
Gronbeck, Bruce i inni. Zasady komunikacji werbalnej. Poznań: Wydawnictwo Zysk- S-ka. 2001, Sygnatura: 83-7298-537-5.
15.
Grygielski, Michał. Style komunikacji rodzicielskiej a identyfikacja dzieci z
rodzicami. Lublin: TNKUL, 1999, Sygnatura: 64802.
16.
hopfinger, Maryla (red.) Nowe media w komunikacji społecznej w XX wieku:
antologia. Warszawa: oficyna Naukowa, 2002, Sygnatura: 65053.
17.
Kafel, Krystyna. Komunikacja społeczna w organizacji: moduł ii. Warszawa:
MEN, 1997, Sygnatura: 56915, 56916.
18.
Kiezik-Kordzińska, Ewa. Szkoła dialogu: jak skutecznie porozumiewać się.
Warszawa: WSiP, 2004, 66507, 66956.
19.
Łasiński, Gabriel, Sztuka prezentacji. Poznań: eMPi2, 2000, Sygnatura: 8387665-69-X.
∞
∞
20.
Nęcki Zbigniew, Komunikacja interpersonalna. W: Encyklopedia psychologii pod red. Włodzimierza Szewczuka. Warszawa: Fundacja „innowacja”,
1998, Sygnatura: 60604, 67398.
21.
Nęcki, Zbigniew, Komunikacja międzyludzka. Kraków: Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, 1996, Sygnatura: 57612, 58941.
22.
olędzki, Jerzy. Komunikowanie w świecie: narzędzia, teorie, unormowania.
Warszawa: ASPRA-JR, 2001, Sygnatura: 64258.
23.
Pease, Allan. Język ciała - jak czytać myśli ludzi z ich gestów. Kraków: Wydawnictwo Gemini, 1997, Sygnatura: 83-00-03393-9.
24.
Samson, Eleri. Jak tworzyć własny wizerunek. Warszawa: Dom Wydawniczy
ABC, 1996, Sygnatura: 62597.
25.
Steward, John (red.) Mosty zamiast murów: o komunikowaniu się między ludźmi. Warszawa: Wydaw. Nauk. PWN, 2000, Sygnatura: 63960.
26.
Warrick, Anne. Porozumiewanie się bez słów: komunikacja wspomagająca
i alternatywna na świecie. Warszawa: Stowarzyszenie Mówić bez słów, 1999,
Sygnatura: 62551.
27.
Wiszniewski, Andrzej. Jak przekonywująco mówić i przemawiać? Warszawa:
TEXT, 1999.
artykuły z czasopism
28.
Brycki, Bogdan. Jak rozumieć komunikację? Wszystko dla Szkoły. 2001, nr
1, s. 4-7.
29.
Darman, Monika (przeł. z ang.) Proces komunikacji między szkołą a rodziną.
Kwartalnik Pedagogiczny. 1998, nr 1-2,s. 83-92.
30.
Dymek, Marzena. Komunikacja niewerbalna też ważna. Nowa Szkoła. 1996,
nr 3, s. 20-23.
31.
Garstka, Włodzimierz. Komunikacja niewerbalna a terapeutyczna rola nauczyciela. Życie Szkoły. 1999, nr 7, s. 483-486.
32.
Grochowalska, Magdalena. Aktywność językowa a niewerbalne komunikowanie się dzieci. Wychowanie w Przedszkolu. 2000, nr 6, s. 334-339.
33.
Kostka, Monika. Funkcje i znaczenie komunikacji niewerbalnej w procesie
edukacji. Wszystko dla Szkoły. 2000, nr 9, s. 16-18.
34.
Kostka, Monika. Rola komunikacji w procesie nauczania - podstawowe pojęcia. Wszystko dla Szkoły. 2000, nr 7-8, s. 23-25.
35.
Kowalska, Grażyna. Kompetencje nauczyciela warunkujące efektywną komunikację interpersonalną w procesie edukacyjnym. Edukacja. 2000, nr 3,
s. 32-51.
36.
Kozłowski, Waldemar. Porozumiewanie się z dzieckiem. Problemy opiekuńczo-Wychowawcze. 1993, nr 2, s. 60-64.
37.
Kwiatkowska, henryka. Komunikowanie się nauczyciela z uczniem w sytuacji niepowodzenia. Edukacja. 2002, nr 1, s. 57-66.
38.
Marek, Elżbieta. Udział komunikacji edukacyjnej nauczycieli w kreowaniu
klimatu społecznego klasy szkolnej. Życie Szkoły. 1997, nr 1, s. 3-8
38.
Palewicz, Grażyna. Komunikacja interpersonalna. Wszystko dla Szkoły. 2000,
nr 12, s. 24.
39.
Stróżyński, Klemens. Słuchanie a komunikacja. Polonistyka. 2001, nr 7, s.
401-405.
40.
Świętochowski, Waldemar. Psychologiczne uwarunkowania styku komunikowania się. Psychologia Wychowawcza. 1994, nr 3, s. 216-223.
41.
Więckowski, Ryszard. Komunikacja werbalna i niewerbalna nauczycieli.
Nowa Szkoła. 1998, nr 2, s. 34-36.
42.
Więckowski, Ryszard. Pedagogiczne i terapeutyczne walory komunikacji
werbalnej i niewerbalnej nauczycieli w procesie edukacyjnym. Życie Szkoły.
1997, nr 3, s. 131-133.
43.
Winiarski, Mikołaj. Wymiary dialogu edukacyjnego. Wychowanie Na Co
Dzień. 2000, nr 6, s. 19-23.
44.
Wołodźko, Elżbieta. Komunikacja interpersonalna jako istota procesu edukacyjnego. Edukacja. 1999, nr 2, s. 43-49.
45.
Ziemichód-Kornacka, Róża. Kłopoty z komunikacją. Nowa Szkoła. 2001, nr
3, s. 9-10.
∞

Podobne dokumenty

ściągnij - Równać Szanse

ściągnij - Równać Szanse kolejnym z koordynowanych projektów (także poza Programem „Równać Szanse”) ich wiedza i umiejętności stawały się coraz bardziej unikalne. W konsekwencji przyszedł moment, w którym najbardziej aktyw...

Bardziej szczegółowo