Cz. 1 - Podlaska Regionalna Organizacja Turystyczna

Komentarze

Transkrypt

Cz. 1 - Podlaska Regionalna Organizacja Turystyczna
1
INFORMATOR
TURYST YCZN Y
województwa podlaskiego
Białystok 2014
2
Spis treści
Historia w zarysie ........................................................ 5
Białystok – stolica województwa podlaskiego ................ 6
Spacer po Białymstoku ................................................. 7
Białystok – kolebka esperanto ....................................... 14
Gościnny Białystok ..................................................... 16
Rowerowy Białystok ................................................... 19
Podlaskie z nieba ...................................................... 20
Różnorodność narodowościowa, religijna i kulturowa .... 26
Kuchnia regionalna zapraszamy do stołu ..................... 28
Suwalszczyzna i Ziemia Sejneńska .............................. 32
Ścieżki edukacyjne ..................................................... 33
Muzeum Wigier batyskafem w ciemne głębiny ............. 34
Klasztor w Wigrach ..................................................... 37
Punkty i wieże widokowe ............................................. 37
WPN – raj dla wodniaków w zgodzie z naturą i przepisami
................................................................................... 38
Baśniowy Szlak ........................................................... 39
Krasnogruda – Międzynarodowe Centrum Kultury ........ 39
Z lądu i wody czyli Wigierska Kolej Wąskotorowa i Statek
„Kameduła” ............................................................... 40
Imprezowe Suwałki blues i nie tylko ............................. 42
Zima: białe szaleństwa – nie tylko na stoku ................... 43
Zaginiony świat Jaćwingów .......................................... 44
Jezioro Hańcza ........................................................... 45
Litewska stolica Polski – połączeni ponownie przez
Unię ........................................................................... 46
Spływy i Regaty okrągłych żaglówek meandry leniwej Marychy .......................................................................... 46
Sejny miasteczko na pograniczu .................................. 47
Transgraniczny Szlak Dominikański .............................. 47
Najdłuższe szlaki rowerowe w regionie .......................... 48
Dolina Rospudy – przyrodniczo i historycznie ................ 49
Augustów – Miasto Królewskie ..................................... 50
Kanał Augustowski – Szlak Papieski ............................. 50
Wokół Necka ............................................................... 51
Mistrzostwa Polski w Pływaniu Na Byle Czym ................ 51
Augustowski – dni i noce ............................................. 52
Z perspektywy roweru .................................................. 54
Szlak Konny Puszczy Augustowskiej i Mazur ................. 54
Rajgród – lato na żaglach ............................................ 55
Dolina Biebrzy ............................................................ 56
Wieże i punkty widokowe .............................................
Muzeum i trasy turystyczne Twierdzy Osowiec ..............
Goniądz ......................................................................
Na wybranych szlakach turystycznych ..........................
Szlaki piesze ...............................................................
Spływy kajakami i tratwami ..........................................
Szlaki rowerowe ...........................................................
Kultura i natura ...........................................................
57
58
58
60
60
61
62
64
Radziłów .................................................................... 64
Narew – „Polska Amazonia” ......................................... 65
Kładka przyrodnicza Śliwno–Waniewo (w XV w. Korona–Litwa) ............................................................................ 66
Szlaki wokół parku narodowego .................................... 66
Choroszcz – letnia rezydencja hetmana Branickiego ..... 68
Tykocin – podlaska perła baroku ................................... 69
Żydzi w Tykocnie .......................................................... 70
Ziemia Łomżyńska ...................................................... 72
Turystyka pola bitwy ....................................................
Pierwszy skansen niepodległej Polski ............................
Żegluga i bulwary w Łomży ..........................................
Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi ..................
Szlak Najdzikszej Rzeki Europy .....................................
72
73
73
74
74
Puszcza Knyszyńska .................................................... 75
Kopna Góra – Aboretum z klimatem w cieniu historii ..... 76
Silvarium w Poczopku – leśna apteka ........................... 77
Supraśl – sztuka, kultura i ... zdrowie ............................ 78
Uzdrowisko Supraśl i Sanatorium Knieja ....................... 79
Teatr Wierszalin ........................................................... 79
Krynki – miasto z historią ............................................. 80
Szlak Tatarski – Polski Orient ........................................ 81
Kuchnia tatarska ......................................................... 81
Szlak Rękodzieła Ludowego ......................................... 82
Szlaki „Kresowe Wędrówki” .......................................... 83
Michałowo – gmina bez podatków, raj dla turystów ........ 84
Puszcza Białowieska – Królestwo Żubra ........................ 86
Nordic Walking Park „Białowieża” ................................
Kolejka wąskotorowa ...................................................
Wokół Białowieży .........................................................
Oferty z certyfikatem ...................................................
88
88
88
89
Hajnówka – Brama do Puszczy ................................. 94
Jedyny taki festiwal w Polsce ............................................ 95
3
Kraina wielu religii i narodowości .................................. 96
Wokół Narewki ........................................................... 97
Nordic Walking Park ,,Zielona Kraina Dobrych
Wiatrów’’ ........................................................................ 98
Ośrodek Turystyczno-Rekreacyjny Stary Dwór ............... 98
Podlaski Szlak Bociani ............................................. 99
Kraina Bugu – Drohiczyn, Siemiatycze, Mielnik ........... 103
Promocyjny Spływ Kajakowy Rzeką Bug ......................
Bugiem z Bogiem ......................................................
Szlak Nadbużańskich Grodzisk ..................................
Bunkry nad Bugiem - Linia Mołotowa .........................
106
106
107
107
Ciechanowiec i jego muzeum .................................... 109
BAZA ADRESOWA województwa podlaskiego
Zabytki .................................................................. 113
Przyroda .................................................................. 128
Parki narodowe ............................................................ 128
Parki krajobrazowe ...................................................... 128
Ogrody leśne ............................................................... 128
Kultura ................................................................. 129
Muzea, skanseny .......................................................... 129
Teatry, filharmonie ........................................................ 133
Wybrane Ośrodki Kultury i Izby Regionalne ................. 133
Galerie ..........................................................................136
Pracownie na Szlaku Rękodzieła Ludowego ................ 138
Kalendarz cyklicznych imprez
kulturalno-turystycznych ......................................... 139
Obsługa ruchu turystycznego .................................... 149
Punkty i centra informacji turystycznej ....................... 149
Stowarzyszenia turystyczne .......................................... 150
Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze ............... 152
Polska Izba Turystyki Oddział Podlaski ........................ 152
Biura podróży ............................................................... 152
Turystyka wodna ................................................. 157
Żegluga .................................................................... 157
Wypożyczalnie jachtów i łodz i żaglowych .................... 157
Kajaki,sprzęt wodny .................................................. 158
Spływy tratwam i i pychówkami .................................. 163
Gondole i katamarany ............................................... 164
Nurkowanie .............................................................. 164
Kryte pływalnie ......................................................... 165
Wodne ochotnicze pogotowia ratunkowe .................... 165
Inne atrakcje wodne .................................................. 166
Turystyka rowerowa - wypożyczalnie ......................... 166
Turystyka zimowa ................................................ 169
Wyciągi narciarskie ...................................................... 169
Sprzęt zimowy ............................................................. 169
Lodowiska ............................................................. 170
Turystyka konna ..................................................
Baloniarstwo i loty spadochronowe ..............
Kolejki wąskotorowe ..........................................
Ośrodki sportu i rekreacji ................................
Inne atrakcje turystyczne .................................
Baza noclegowa ...................................................
170
173
174
174
174
175
Obiekty skategoryzowane ............................................. 175
Wybrane obiekty nieskategoryzowane ............................ 177
Komunikacja ........................................................... 194
PKP .......................................................................... 194
PKS .......................................................................... 194
TAXI ............................................................................. 194
Wypożyczalnie samochodów ......................................... 195
Pomoc drogowa .......................................................... 196
4
Marta Cywińska – poetka, pisarka:
Białystok jest miejscem moich nieustannych powrotów
(...). W archiwum moich białostockich wspomnień zachowałam nieistniejący, odebrany mojej rodzinie już Stary Dom
z Ogrodem, opowieści mojej Babci o niezwykłych ludziach,
którzy odeszli, szkolne przyjaźnie, które przetrwały do dziś,
pracowite praczki na Plantach, ostatni odpust pod kościołem
Rocha, dzielnicę Mickiewicza, w której spędziłam całe dzieciństwo. Dokonałam selekcji wspomnień zachowując w myślach
tylko portrety szlachetnych ludzi i emocjonalnych miejsc Podlasia.
W snach widzę lot stęsknionego bociana, ścieżki wiodące
do Białowieży, Muzeum Kresowego Domu w Białostoczku, Festiwal Celtycki w Dowspudzie.
Nieustannie tęsknię, wspominam, powracam...
5
Historia w zarysie
Obszar dzisiejszego województwa podlaskiego
to historyczna – niegdyś kraina graniczna – położona wzdłuż środkowego Bugu i górnej Narwi.
To tu przenikały i ścierały się wpływy polskie,
ruskie, jaćwieskie i krzyżackie. Później także
litewskie.
Ziemie te w XI w. należały w przeważającej części
do Rusinów, a w pozostałej do książąt mazowieckich
i Jaćwingów. W wieku XIII głównym ośrodkiem był
Drohiczyn. Dopiero w XV w. ustalona została granica
między Litwą i Mazowszem, którą wyznaczały rzeki:
Ełk, Biebrza, Narew, Ślina i dalej Bug u ujścia Nurca.
Województwo podlaskie utworzono w 1517 r., a
jego stolicą został Drohiczyn.
Wiek XV to czas kolonizacji mazowieckiej, ruskiej i litewskiej. Dzięki rozwojowi osadnictwa prawa
miejskie uzyskały wówczas m.in.: Łomża, Tykocin,
Nowogród, Radziłów, Ciechanowiec, Wąsosz, Kolno, Zambrów, Bielsk Podlaski, Mielnik, Drohiczyn,
Brańsk. W owym czasie istniał też podział na miasta
królewskie (Berżniki, Kleszczele, Narew, Knyszyn,
Augustów, Krynki) oraz prywatne miasta magnatów
(Choroszcz, Siemiatycze, Goniądz, Sejny, Grajewo,
Raczki, Rajgród).
Wiek XVII zapisał się w historii tego obszaru jako
czas wojennej pożogi i wielkich zniszczeń („potop
szwedzki”, wojny kozackie, wojny z Rosją), które
doprowadziły do upadku wielu miast. Wiele dobrze
prosperujących ośrodków produkcji przemysłowej
i rzemieślniczej przestało istnieć. Inne musiały się
przekształcić w osady typowo rolnicze.
Pod koniec XVII i w XVIII w. na mapie pojawiły
się nowe miasta, takie jak: Szczuczyn, Jedwabne,
Czyżewo, Śniadowo, Suwałki i Białystok. Ale tylko
Białystok, pozostający na pograniczu Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, rozwijał się dynamicznie
stając się ważnym centrum kulturalnym.
Po rozbiorach Polski województwo podzielono
wzdłuż Bugu pomiędzy Prusy i Austrię. W roku 1807
i 1809 weszło w skład Księstwa Warszawskiego. Jedynie tzw. obwód białostocki został wówczas przyłączony do Rosji. W 1815 r. utworzono Królestwo
Polskie (kongresowe), które na przełomie 1918/19
r. powróciło do Polski.
I wojna światowa – to kolejne, ogromne zniszczenia i upadek wielu miast, a także niepowetowane
straty w kulturze. Bezpośrednie, militarne operacje
II wojny światowej zarówno ze strony okupanta niemieckiego, a później sowieckiego też zebrały krwawe
żniwo. Było to pasmo zsyłek na Sybir, eksterminacji,
rusyfikacji i germanizacji.
Województwo podlaskie w dzisiejszym kształcie
administracyjnym powstało 1 stycznia 1999 roku.
Dzisiaj to obszar w którym znajdują się wielkie
kompleksy leśne, cztery parki narodowe, trzy parki
krajobrazowe, czyste rzeki i jeziora. Wielkie obszary
bagienne w dorzeczach Biebrzy i Narwi sąsiadują z
kuszącą do pieszych wędrówek Puszczą Augustowską, a bardziej na wschód – Puszczą Białowieską.
Spływ kajakowy Czarną Hańczą, Narwią, czy tratwami po Biebrzy – to niekwestionowana atrakcja tego
regionu.
Zapraszamy więc do wędrówki po Podlaskiem,
bo jest to piękne miejsce dla wszystkich, którzy chcą
odpocząć, wyciszyć się i zwolnić tempo. Zasłuchać
się w odgłosy przyjaznej przyrody. Poczuć zapach
puszczy i doświadczyć gościnność ludzi, niezależnie
od ich narodowości i wyznania.
6
Białystok – stolica województwa podlaskiego
Słowo „stok” oznaczało niegdyś strumień. W miejscu,
w którym dziś tętni życiem kolorowe centrum miasta, przed
wiekami rosła puszcza. Sześćset lat temu było to miejsce
łowów księcia litewskiego Gedymina. Legenda mówi, że
pewnego dnia ścigał on pięknego jelenia tak długo, aż zapadła
noc. Ciemność otulała las. Było zbyt późno, by szukać drogi
powrotnej. Postanowił więc spać pod gwiazdami. Rano, gdy
opadła mleczna mgła, ujrzał niezwykły widok. Przed nim
lśniła w słońcu rzeka o krystalicznie czystej wodzie. Biała
rzeka. Biały stok.
Samorząd Miasta Białystok
ul. Słonimska 1, Białystok
tel. 85 869 60 00
www.bialystok.pl
7
Spacer po Białymstoku
Jednym z najbardziej urokliwych miejsc w Białymstoku jest pałac i okalający go ogród – pamiątka
po kimś, kto kochał to miasto. Człowiek ten, wielki
miłośnik piękna i natury, żył w XVIII wieku. Jego dzieło istnieje do dziś. Jan Klemens Branicki, bo o nim
mowa, obejmując w posiadanie Białystok, postanowił zmienić surowy charakter siedziby poprzednich
właścicieli miasta. Właściwie swój obecny kształt
pałac zawdzięcza dwóm pokoleniom Branickich.
Przebudowę pod nadzorem holenderskiego mistrza
Tylmana z Gameren rozpoczął Mikołaj, a zakończył
w I połowie XVIII wieku jego syn – Jan Klemens. On
też zatrudnił wybitnych architektów baroku: Jana
Zygmunta Deybla, Jakuba Fontanę i Jana Henryka
Klemma, by na fundamentach XVI-wiecznego zamku
powstała rezydencja magnacka. Powstał prawdziwy
Wersal Północy. Najbardziej eleganckie komnaty
pałacu nazywano królewskimi, bo iście królewski panował tu przepych. W pałacu istniał pokój „chiński”,
„złoty”, biblioteka, kaplica modlitewna, sala balowa,
jadalnia, akwarium, pokoje „paradne”, „paryskie”,
„łazienkowe”. Wszystkie były starannie dekorowane
najmodniejszymi pięknymi meblami, dziełami sztuki
i cennymi bibelotami. Dziś w budynku pałacu ma
siedzibę Uniwersytet Medyczny. Budynek jest częściowo udostępniony zwiedzającym.
W bramie Pałacu mieści sie Multimedialne Centrum Informacji Turystycznej.
Informacja na temat zwiedzania pałacu:
tel. 85 748 54 67, 85 748 54 05
www.umb.edu.pl/palac_branickich
8
Tuż za nim stworzono dwa
ogrody. Pierwszy, w stylu angielskim, sprawia wrażenie niewielkiego lasu kipiącego zielenią. W drugim, w stylu francuskim, wszystkie
krzewy są starannie przycięte
i tworzą zielone labirynty i geometryczne wzory. Warto wejść do pałacu, by zobaczyć, jak wygląda to
z tarasu. Za ogrodem pałacowym
rozciągają się Planty (prawidłowa
nazwa to Bulwary im. M. Zyndrama-Kościałkowskiego, wojewody
białostockiego 1934-1939), park
w centrum miasta, ze słynną
Aleją Zakochanych, rzeźbą psa
Kawelina i tańczącymi fontannami.
9
Najprawdopodobniej z myślą
o swojej żonie – Izabeli z Poniatowskich – Branicki zbudował
w 1771 r. Pałacyk Gościnny.
Dziś w pięknie odrestaurowanym
budynku znajduje się reprezentacyjna siedziba prezydenta miasta.
Często też z ogrodowych pokoi na
parterze słychać marsz Mendelssohna i huk otwieranego szampana. Mieszkańcy miasta zawierają
tu związki małżeńskie.
Więcej o dokonaniach znakomitego rodu znajdziemy na
nowym Szlaku rodu Branickich.
To jeden z pięciu szlaków kluczowego produktu turystycznego pn.
Białystok wielu kultur, do którego
zaliczają się także: Szlak białostockich świątyń, Szlak architektury drewnianej, Szlak
białostockich fabrykantów, Szlak esperanto i wielu kultur. Szczegóły na www.odkryj.
bialystok.pl. Strona całościowo odnosi się do
tego produktu, opisując poszczególne szlaki.
Ze wspomnianego pałacyku blisko już do
najstarszego kościoła w mieście, zbudowanego w latach 1617-1621. Stary Kościół Farny
tzw. biały kościółek urządzony jest w stylu
barokowym. W podziemnej krypcie pochowana
jest żona Branickiego, Izabela. W połowie XIX
wieku, gdy liczba mieszkańców Białegostoku
znacznie się zwiększyła, świątynia nie mogła
pomieścić wszystkich wiernych. Zwrócono się
więc do władz carskich z prośbą o zgodę na
zbudowanie nowego kościoła. Uzyskano ją...
po czterdziestu latach! Niestety, jedynie na
stworzenie przybudówki. W 1900 r. ruszyły
prace. Dziś „przybudówka” jest wielokrotnie
większa od samego kościoła. Piękna i dumna,
pełni rolę bazyliki katedralnej.
10
Stojąc u stóp katedry, widzimy
ratusz wzniesiony dzięki J. K. Branickiemu w 1745 r. Pełnił on funkcję dzisiejszej galerii handlowej.
Mieścił w sobie kramy kupieckie,
często należące do Żydów, którzy
w tamtych latach stanowili niemal
połowę mieszkańców miasta. Dziś
w budynku ratusza mieści się siedziba Muzeum Podlaskiego.
www.muzeum.bialystok.pl
W ostatnich latach Rynek Kościuszki przeszedł transformację i
jest wizytówką Białegostoku. Zniknął zadrzewiony skwer, przesunięto
fontannę dzięki czemu plac aż do
kościoła farnego zmienił się w deptak. Rynek zachował jednocześnie
swój nietypowy, trójkątny kształt,
jaki nadało mu rozwidlenie dróg
traktów do Suraża i Choroszczy
w XVII wieku.
Białostocki Rynek Kościuszki
urbaniści z całej Polski w 2010
r. uznali za najlepiej odnowioną
przestrzeń miejską w kraju. Rynek
Kościuszki ożył na nowo. Prawie
w każdy weekend coś się tu dzieje.
Zimą montowane jest lodowisko pod
zadaszeniem, a latem instytucje kultury oferują szeroki zakres tematów
dla białostoczan i turystów.
Tu też zaczyna się najpopularniejsza ulica Białegostoku, Lipowa, którą niegdyś Branicki polecił
wysadzić lipami. To pasmo kafejek,
restauracji, butików, pizzerii, ogródków kawiarnianych. Przed świętami
Bożego Narodzenia ulica dekorowana kolorowymi światłami, zielonymi
gałązkami wygląda bajkowo.
11
Przeszłość Białegostoku cechowała różnorodność narodowościowa, kulturowa i religijna
jego mieszkańców. W XVIII i XIX wieku mieszkali tu
obok siebie Polacy, Żydzi, Rosjanie i Niemcy. Sąsiadowały ze sobą kościoły katolickie, synagogi, cerkwie
prawosławne i świątynie ewangelickie. Różnorodne
kultury współistniały na jednym obszarze, a wielojęzyczny gwar unosił się nad Białymstokiem, tworząc
niezwykły klimat miasta.
Społeczność żydowska, która do II wojny światowej stanowiła połowę mieszkańców miasta, dziś
praktycznie nie istnieje. Nie słychać już jidisz, nie ma
czynnych synagog, żydowskich kupców w ratuszu,
dzielnicy Chanajki. Pozostał jeden cmentarz żydowski – kirkut, tablice pamiątkowe i kamienice żydowskie. W jednej z nich, przy ulicy Warszawskiej, mieści
się Muzeum Historyczne. W dawnej bożnicy ma swą
siedzibę Galeria im. Sleńdzińskich, a nazwiskiem
żydowskiego bohatera z czasów wojny – Icchoka
Malmeda nazwano ulicę w centrum miasta. Pięknie
i wnikliwie o społeczności żydowskiej opowiada pieszy, znakowany Szlak Dziedzictwa Żydowskiego.
Ukazuje ponad 50 miejsc związanych z białostockimi Żydami. www.szlak.uwb.edu.pl
Obecnie o wielokulturowości miasta
świadczą cerkwie prawosławne, istniejące
w niedalekim sąsiedztwie kościołów katolickich. Przy ulicy Lipowej bieli się cerkiew św. Mikołaja z 1846 roku.
Charakterystyczna budowla na planie krzyża greckiego zwieńczona jest
kopułą. Warto tu wejść. Wewnątrz feeria
barw malowanych ikon – błękity, czerwienie, biel i złoto, blask świec i niezwykła,
pełna dostojeństwa cisza. W prawym
skrzydle świątyni relikwie świętego Gabriela – dziecka urodzonego we wsi Zwierki
za Białymstokiem. Jak mówi historia,
kilkuletni święty leczył chorych samą swą
obecnością. Nie ma tu organów, jedyna
muzyka to śpiew chóralny. Nabożeństwa
wypełnione pieśniami przy blasku zapalonych świec
i woni kadzideł mają w sobie magię i urok obrazów
Rembrandta. W 1991 roku złożył tu wizytę papież
Jan Paweł II, mówiąc do wiernych prawosławnych:
„Dziś widzimy jaśniej i lepiej rozumiemy, że nasze
Kościoły są Kościołami siostrzanymi”. Cerkiew
Świętego Ducha znajdująca się przy ulicy Antoniuk
Fabryczny, jest największą prawosławną świątynią
w Polsce i jedną z największych w Europie. Cerkiew
jest dwupoziomowa, znajduje się w niej najwyższy
w Polsce ikonostas.
W Białymstoku i całym województwie podlaskim
mieszka największa grupa wyznawców prawosławia
w Polsce. Nikogo nie dziwią małżeństwa mieszane.
Katolik zakochuje się w dziewczynie wyznania prawosławnego, pobierają się w wybranej przez siebie
świątyni i wychowują dzieci w poszanowaniu różnic
kulturowych i religijnych. Przyjaciele różnych wyznań
składają sobie życzenia przy okazji świąt katolickich
i prawosławnych, katolicy są zapraszani na śluby
prawosławne i vice versa. W województwie podlaskim dwie religie: katolicka i prawosławna, jak dwie
komory serca, istnieją tuż obok siebie.
12
Położona w pobliżu Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie
Centrum Sztuki w Białymstoku jest
wyjątkowym centrum życia kulturalnego nie tylko w Polsce, ale i w tej części
Europy – najatrakcyjniejszym w kraju i
najnowocześniejszym tego typu obiektem na wschód od Berlina.
Jego lokalizacja – w mieście łączącym
Europę Zachodnią ze Wschodem – ma
wymiar symboliczny i jest odpowiedzią na potrzebę stworzenia ośrodka
artystycznego otwartego na środowiska mniejszości narodowych, a także
rozwoju poprzez m.in. rozwijanie współpracy z krajami
Europy Wschodniej oraz nadbałtyckimi.
To ultranowoczesne centrum artystyczne powstało na
fundamencie ponad pięćdziesięcioletniej działalności
Filharmonii Podlaskiej, wkrótce zaś będzie rozwijać różnorodną działalność teatralną i muzyczną, dysponując
własnym studiem nagrań oraz warunkami do realizacji
radiowo-telewizyjnych. Jednocześnie tworzyć będzie ono
także atrakcyjną przestrzeń konferencyjną i wystawienniczą i ma szansę stać się tym samym prawdziwym centrum życia kulturalnego Polski.
Ten niepowtarzalny pod względem architektonicznym
kompleks, tworzony z rozmachem i odwagą, może
doskonale służyć przedsięwzięciom artystycznym
o zróżnicowanym charakterze. Znajdą one dla siebie miejsce w trzech atrakcyjnych przestrzeniach:
Sali Koncertowej, Sali Kameralnej
i Amfiteatrze, o łącznej powierzchni
ponad 16 000 metrów kwadratowych.
Jego budowę rozpoczęto w 2006 r.,
a imponującą konstrukcję ze szkła,
kamienia, betonu i stali nierdzewnej zaprojektował ceniony architekt
i urbanista – Marek Budzyński.
Obsadzone zielenią brukowane
uliczki wokół budynku, mury gmachu pokryte bogatą roślinnością
oraz wielopoziomowe ogrody i
pnącza czy sieć alejek i ścieżek na
jego dachu sprawiają, że budowla doskonale komponuje się z sąsiadującym Parkiem Centralnym.
Z jej szczytu rozpościera się zaś niesamowity widok
na panoramę miasta.
Jesienne inauguracje nowych sezonów artystycznych
to niewątpliwie jedne z najważniejszych wydarzeń
w kalendarzu kulturalnym regionu.
www.oifp.eu
W operze znajduje się także Opera Cafe – idelane
miejsce na chwilę odpoczynku i relaksu w towarzystwie
dobrej kawy i ciastka.
W budynku Opery i Filharmonii Podlaskiej mieści się:
Regionalne Centrum Informacji Turystycznej***
ul. Odeska 1, Białystok
tel. 85 732 68 31
www.podlaskieit.pl
13
Na wylocie ulicy Lipowej, na wzgórzu, wznosi
się kościół katolicki Świętego Rocha zbudowany w pierwszej połowie XX wieku. Modernistyczny,
o potężnej bryle, nie ma wielu sobie podobnych
w Europie. Jasne, ascetyczne wnętrze mieści
osiem tysięcy wiernych. U podnóża wieży kościoła
św. Rocha jest udostępniony taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę miasta.
Oprócz omówionego powyżej podstawowego spacerku po Białymstoku polecamy szczegółowe szlaki:
**Szlak białostockich świątyń – tu obok siebie
promowane są kościoły, cerkwie, dawne synagogi,
kircha i muzułmański dom modlitwy (w Białymstoku mieszka ok. 1800 Tatarów).
*Szlak
*
architektury drewnianej przybliża nam
drewnianą architekturę miasta z jej unikatowymi konstrukcjami: na Bojarach, Młynowej, Mazowieckiej.
**Szlak białostockich fabrykantów – poprowadzony został między zachowanymi do dziś reliktami zakładów świadczących o Manchesterze
Północy i pałacami fabrykantów. Stąd są tu obok
siebie np. Magazyny Steina na Poleskiej, stara
elektrownia, fabryka Nowika i Beckera w Dojlidach oraz mało znany dwór Weltera przy ulicy
Mickiewicza.
**Szlak Architektury PRL opowiada o niedalekiej przeszłości miasta i jest unikatowy w skali
kraju. Składa się z dwóch ścieżek, na których
umieszczono łącznie 71 istotnych punktów związanych z architekturą okresu PRL w Białymstoku.
www.fundacja.uwb.edu.pl
**Białostocki Szlak Pielgrzymkowo-Turystyczny
„Śladami błogosławionego ks. Michała Sopoćki” – od 2010 roku turyści mają możliwość
wędrówki śladami apostolskiej obecności ks.
Michała Sopoćki, który okres od 1947 do 1975
roku spędził w Białymstoku. Szczątki kapłana spoczęły w specjalnej urnie w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w dzielnicy Białostoczek. Więcej na
www.sopocko.pl.
14
Białystok − kolebka esperanto
W plebiscycie na białostoczanina XX wieku
wygrał lekarz, twórca sztucznego międzynarodowego języka esperanto, Ludwik Zamenhof.
Urodził się 15 grudnia 1859 r. w Białymstoku, w rodzinie żydowskiej. W jego domu rodzinnym mówiono
w jidisz oraz prawdopodobnie po polsku. Mały Ludwik słyszał więc różne języki – był częstym bywalcem Rynku Kościuszki, gdzie mieszały się i plątały
różne języki żyjących razem narodów, nakładały
na siebie odmienne zwyczaje i religie, różnorodne
kultury istniejące obok siebie. Jako dziesięcioletni
chłopiec stwierdził, że prawdopodobnie głównym
powodem ludzkich nieporozumień jest bariera językowa. Wielki mały marzyciel, pragnący zjednoczenia
ludzkości w duchu przyjaźni i pokoju, postanowił
zatem wynaleźć język łączący narody. Wierny swym
dziecięcym pragnieniom w 1885 roku stworzył język
esperanto, logiczny i prosty.
Dziś w Białymstoku istnieje szkoła, w której Ludwik Zamenhof przygotowywał się do nauki w gimnazjum. Od 1919 roku jego imię nosi jedna z miejskich
ulic, a w centrum miasta, na skwerze przy ul. Malmeda, stoi pomnik poświęcony jego pamięci. Działa
też Białostockie Towarzystwo Esperantystów (BTE).
Białostockie Towarzystwo Esperantystów
i Centrum im. Ludwika Zamenhofa organizuje
co roku w grudniu obchody rocznicy urodzin twórcy
esperanto Ludwika Zamenhofa w Białymstoku.
W rodzinnym mieście Zamenhofa można się
uczyć esperanto m.in. na kursach organizowanych
przez BTE, a także na Politechnice Białostockiej. Grono aktywnych esperantystów liczy ok. pięćdziesięciu
osób.
W roku 2009, dokładnie w 150. rocznicę urodzin
twórcy esperanto, odbył się w Białymstoku Światowy
Kongres Esperanto z udziałem kilku tysięcy gości ze
wszystkich kontynentów. Dużym zainteresowaniem
cieszył się powołany do życia Szlak Esperanto
i Wielu Kultur (produkt nagrodzony wyróżnieniem
Podlaskiej Marki Roku w 2009), którego trasa skupia się na miejscach związanych z esperanto na tle
wielokulturowej mozaiki zabytków miasta. Miejsca,
przez które prowadzi, wiążą się przede wszystkim
z twórcą esperanto – Ludwikiem Zamenhofem –
a także z materialnymi świadectwami wielokulturowej i wieloreligijnej tradycji miasta.
Także w 2009 roku powstało Centrum Ludwika Zamenhofa. Poza stałą ekspozycją zaprasza
na często zmieniające się różnorodne tematycznie
i stylistycznie wystawy czasowe. Posiada szereg pozycji wydawniczych związanych z życiem i twórczością Patrona. Proponuje też szereg działań edukacyjnych adresowanych do różnych grup wiekowych.
www.centrumzamenhofa.pl
www.esperanto.pl
www.odkryj.bialystok.pl
15
Hotel Esperanto *** to nowy,
komfortowy i kameralny obiekt,
zapewniający swoim Gościom
idealne warunki zarówno do
pracy, jak i do wypoczynku.
Położony jest w ścisłym centrum miasta, w pobliżu najważniejszych instytucji i
urzędów. W jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdują
się Pałac Branickich (zwany Wersalem Podlasia), ze
swoimi okazałymi barokowymi ogrodami oraz równie piękny Park Planty.
Hotel oferuje swoim Gościom 34 komfortowe i gustownie urządzone pokoje Standard i Superior, w
tym pokoje z tarasami, z których rozciąga się niesamowity widok na białostocką starówkę oraz Planty. Ponadto dwa eleganckie apartamenty: Ludwika
Zamenhofa i Mikołaja Kawelina, składające się z
pokoju dziennego oraz sypialni. Każdy z pokojów
ma m.in. indywidualnie sterowaną klimatyzację,
szerokopasmowe Wi-Fi, antyalergiczną pościel, a w
apartamentach dodatkowo sejf.
Hotel Esperanto to idealne miejsce na organizację
konferencji i szkoleń: z kameralną atmosferą, pełnym wyposażeniem w zakresie multimediów, profesjonalną obsługą, bufetem oraz możliwością wzbogacenia spotkań o elementy kulturalno-rozrywkowe.
Mieszcząca się w hotelu Restauracja Kawelin jest doskonałym miejscem do organizacji wszelkiego typu
spotkań biznesowych i rodzinnych, w
salach bankietowych na dwóch poziomach, z możliwością aranżacji przyjęć dla nawet 270 osób. Propozycje hotelowego menu łączą najlepsze tradycje
kuchni polskiej i europejskiej z regionalnymi smakami Podlasia.
Hotel Esperanto*** & Restauracja Kawelin
ul. Legionowa 10, Białystok
tel. 85 740 99 00, 85 740 99 02
www.hotelesperanto.net
www.kawelin.pl
16
Gościnny Białystok
Ciekawą propozycją na weekend w Białymstoku
i okolicach jest nagrodzony Certyfikatem POT „Gościnny Białystok”, uznany za Najlepszy Produkt
Turystyczny 2007. Oferta nawiązuje do gościnności
mieszkańców miasta, a jej symbolem pozostaje osoba J. Klemensa Branickiego.
Tak więc pobyt rozpoczyna się od Hotelu Branicki****. To obiekt klasy boutique z aurą przedwojennego eleganckiego hotelu Ritz. Hotel położony
w zacisznej części centrum miasta, ma stylowy wizerunek, kameralną atmosferę i wysoki poziom usług.
Po południu – spacer w Białymstoku. Chwila
relaksu w jednej z licznych kawiarni lub w pijalni
czekolady Wedla. Pijalnia jest miejscem z duszą niebanalna, artystyczna, inspirująca. W eleganckich
salach w kolorach czerwonej róży i wanilii są organizowane koncerty, wystawy, projekcje, stoi biblio-
teczka z ciekawymi książkami i prasą vis-a-vis Esperanto Cafe. To wyjątkowa restauracja położona
w sercu Białegostoku, przy placu Miejskim. Mieści się w zabytkowych wnętrzach Ratusza, co jest
nie lada atrakcją dla odwiedzających ją turystów.
W Esperanto Cafe Goście będą mogli obcować
z ekspozycjami i wystawami nawiązującymi do życia i dorobku twórcy języka esperanto – Ludwika
Zamenhofa, wyglądu starego Białegostoku oraz
z wieloma innymi prezentacjami dorobku artystów
sztuki współczesnej i dawnej. Tu skosztować można
przedwojennych białostockich przysmaków, takich
jak buza i białys.
Casablanca Catering Sp. z o. o.
Rynek Kościuszki 10, Białystok
tel./fax 85 742 60 31
www.esperanto-cafe.pl
17
Na kolację i relaks w biesiadnej atmosferze uczestnicy przenoszą się do Folwarku Nadawki, położonego na obrzeżach miasta, na skraju Puszczy
Knyszyńskiej, kilka kilometrów od centrum Białegostoku w kierunku Augustowa. Jest to kompleks wiejskich budynków z klimatem w cichej okolicy nad
rzeką Supraśl, królestwo dobrego, kresowego jadła.
W ofercie: konferencje, spotkania biznesowe (dla
200 osób); imprezy, także w plenerze, Ruska Bania (sauna), nocleg w Domku Baniowym. Z myślą
o najmłodszych stworzono plac zabaw z huśtawkami.
Obok folwarku, „tuż za płotem”, znajduje się Skansen
Muzeum Wsi, otwarty do zwiedzania przez cały rok.
Folwark Nadawki
ul. Nadawki 23
16-010 Wasilków
tel. 85 743 88 33
www.folwarknadawki.pl
Następnego dnia wędrówka Szlakiem rodu
Branickich (wyróżnienie w 2006 r. w Podlaskiej
Marce Roku, w kategorii Miejsce). Przejazd do Supraśla. Zwiedzanie miasteczka leżącego pośród
zielonych borów Puszczy Knyszyńskiej. Wizyta w niezwykłym Muzeum Ikon, które w 2006 r. zdobyło nagrodę w Podlaskiej Marce Roku w kategorii Miejsce.
Po południu przejazd do miejsca niezwykłego,
pełnego bajkowych atrakcji. To Lipowy Most Golf
Park.
Ostatniego dnia zapraszamy do Białostockiego Muzeum Wsi. Odtwarza ono zabudowę wsi,
charakterystyczną dla części Wschodniego Podlasia
i Mazowsza. Zebrano w nim ok 4 tys. eksponatów:
krzyże, kapliczki, budynki i dwór przeniesiony z Bobry Wielkiej.
Miłośnikom dobrej kuchni wytyczono Białostocki Szlak Kulinarny. Wśród restauracji, które go tworzą, są zarówno te serwujące kuchnię regionalną i polską, jak i europejską oraz światową. Wszystkie lokale
są autorskimi pomysłami na świetną kuchnię i niepowtarzalny wystrój, a ich właścicieli łączy jedna idea
– fascynacja kulinariami! Szlak Kulinarny to niezapomniana podróż po smakach Podlasia, kresów i świata.
W tutejszej kuchni spotykają się wpływy białoruskie, litewskie, tatarskie i polskie. Białysy, buza, bliny, kartacze, sękacze, kiszki i babki ziemniaczane, wyborny kindziuk i kumpiak – tradycyjne i smaczne.
Więcej na www.bialostockiszlakkulinarny.pl.
18
Hotel Lipowy Most Golf Park *** to luksusowy
kompleks hotelowy usytuowany w samym sercu
Puszczy Knyszyńskiej, około 30 km od Białegostoku.
Otoczony pięknym lasem i jedynym w województwie
podlaskim polem golfowym, składa się z obiektu
hotelowego, Restauracji, Dworku, Powozowni oraz
terenów piknikowych i rekreacyjnych.
Do dyspozycji Gości są tu 42 pokoje 1- i 2-osobowe (łącznie 100 miejsc noclegowych), w tym pokój
dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych
oraz pokoje tematyczne: Myśliwski, Napoleoński,
Złoty, Srebrny, Tatarski czy pokoje „golfowe”. Ponadto bezpłatny parking, plac zabaw dla dzieci, Wi-Fi w
całym obiekcie oraz strefa Wellness, korzystanie z
której jest wliczone w cenę noclegu.
Lipowy Most to doskonałe miejsce do organizacji
konferencji, szkoleń i spotkań biznesowych, ich
uczestnicy mogą skorzystać z jednej z trzech sal: Jagodowej, Meeting Room i Biznesowej – wszystkie one
są w pełni wyposażone w profesjonalny sprzęt multimedialny i mają możliwość zaciemnienia. Imprezy
zamknięte dla grup liczących około 30 osób można
organizować w stylowym Dworku. Znajduje się tam
siedem pokoi oraz niewielki taras wypoczynkowy.
W hotelowej strefie Spa & Wellness czekają na Gości basen oraz sauna, a także zabiegi indywidualnie
dobierane do potrzeb i wymagań klientów.
Amatorzy gry w golfa mogą z kolei wypożyczyć
hotelowy sprzęt golfowy, wynająć instruktora lub
skorzystać z oferty Akademii Golfa.
Na biesiady i grille idealnie nadaje się utrzymana
w sielskim klimacie Powozownia, a zabawę zacząć
można od wesołej przejażdżki po Puszczy Knyszyńskiej – wozami i przy dźwiękach akordeonu.
Lipowy Most Golf Park & SPA***
Borki 29, Supraśl
tel. 85 749 12 71 mob. 730 731 732
www.lipowymost.pl
19
Rowerowy Białystok.
Miłośnicy dwóch kółek – a jest ich w Białymstoku liczne i aktywne grono – twierdzą, że z roweru
więcej widać. Aby ich głos był lepiej słyszalny, powołali Stowarzyszenie „Rowerowy Białystok”, które
zgłasza uwagi do inwestycji rowerowych, od projektu
po oddanie ich do użytku. Podlaska Regionalna Organizacja Turystyczna wydała przewodnik „Rowerem
przez Podlaskie”, w którym znajduje się 21 tras rowerowych o różnym stopniu trudności. Najwięcej z nich
prowadzi przez okolice Białegostoku. Na wycieczkę
do Białostockiego Muzeum Wsi i Jurajskiego Parku Dinozaurów w Nadawkach można się wybrać
nawet z dziećmi. Podobnie na przejażdżkę po miejskim lasku Pietrasze. Ale już wyprawę na wzgórza
Puszczy Knyszyńskiej można polecić tylko bardzo
wytrawnym rowerzystom, fanom kolarstwa górskiego. Trasa wiedzie przez rezerwat „Krzemienne Góry”
pomiędzy rzekami Supraśl i Sokołda. Podjazdy i zjazdy mają tu miejscami od 40 do 50 metrów różnicy
poziomu wysokości.
Ulubiona weekendowa trasa białostoczan
wiedzie z Białegostoku do Supraśla (18 km w jedną stronę). Jedziemy bezpieczną ścieżką rowerową
wzdłuż szosy, mijając po drodze urozmaicony krajobraz: las, stawy, kilka wzniesień. W Supraślu jest co
zwiedzać i co zjeść po ciężkim wysiłku – miasteczko
słynie ze znakomitej babki i kiszki ziemniaczanej.
BiKeR – Białostocka Komuni-
dodatkowej opłaty, jednak doładowywanie konta jest
proste, a stawki – przyjazne dla kieszeni. Rowery
dostępne są każdego roku od 1 kwietnia do 30 listopada, a łatwy w obsłudze system pozwala na szybkie wypożyczenie oraz zwrot roweru. Nazwę systemu,
jego logo oraz mapę stacji wybrano po konsultacjach
społecznych z mieszkańcami Białegostoku.
kacja Rowerowa – to uruchomiony w maju 2014 r. nowoczesny
system będący alternatywą dla
tradycyjnej komunikacji miejskiej.
Mieszkańcy Białegostoku mają do dyspozycji łącznie
300 rowerów dostępnych w 30 stacjach (wypożyczalniach) na terenie miasta, a wszystko co muszą zrobić, by korzystać z dobrodziejstw BiKeRa to zarejestrować się na www.bikerbialystok.pl i aktywować
konto, wpłacając opłatę inicjalną. Uczestnicy programu mogą korzystać z bezpłatnych przejażdżek nie
dłuższych niż 20 min., co w zupełności wystarczy,
by efektywnie przemieszczać się po mieście, a posiadacze biletów okresowych komunikacji miejskiej
mogą bezpłatnie korzystać z rowerów przez nawet
30 minut. Dłuższe przejażdżki wymagają uiszczenia
o fe r t y p o by tów na w w w.p akiet yt ur ys t yczne .pl
20
Podlaskie z nieba
Ta interesująca forma zwiedzania regionu jest aktywną formą
spędzania urlopu, wakacji. Województwo podlaskie jest jednym
z najpiękniejszych i najdzikszych
regionów Polski. Ale by zobaczyć
tak dużą przestrzeń regionu należy
wzbić się w powietrze. Bez dwóch
zdań widok z lotu ptaka na podlaską i mazurską ziemię zapiera
dech. Lasy, zielone łąki, błękitne
jeziora, rzeki i dzika przyroda stwarzają wspaniałe doznania, napawają najlepszymi wspomnieniami, siłą
do dalszych działań.
Firma Benkowski Balloons Team Poland organizuje
różne formy lotów balonowych i sterowcem:
**turystyczne – dla osób prywatnych podczas urlopów,
wakacji,
**firmowe,
**pokazy na linie – podczas eventów, szkoleń, imprez
plenerowych, festynów i targów.
Grupy od jednej do kilkuset osób.
„Benkowski Publishing
& Mazurskie Zawody Balonowe”
ul. Kolejowa 12 e, Białystok,
mob. 603 702 323, 609 727 272
www.benkowski.pl
Polska Izba Turystyki jest największą ogólnopolską organizacją samorządową zrzeszającą
biura podróży i agencje turystyczne. Reprezentuje interesy gospodarcze swoich członków, dbając
o wysoki poziom świadczonych usług i kulturę obsługi turystów. Ponad dwudziestoletnia działalność
Izby, to także okres skutecznych starań o nowy
kształt biznesu turystycznego w Polsce. Działalność PIT jest wielokierunkowa. Logo i certyfikatem
firmy mogą posługiwać się wyłącznie członkowie
Polskiej Izby Turystyki, i są one gwarancją solidarności handlowej, etyki budzącej zaufanie klientów
biur podróży.
Polska Izba Turystyki
Oddział Podlaski w Białymstoku
al. Jana Pawła II 77, Białystok
tel. 85 744 43 26
www.pit.org.pl
21
nych przewodników
po podlaskich parkach narodowych,
w różnych językach,
**profesjonalne szkoleRegionalny Oddział PTTK w Białymstoku
nia na przewodników
to stowarzyszenie działające na rzecz rozwijania
turystycznych oraz
aktywnej turystyki oraz promowania województwa
pilotów wycieczek.
podlaskiego, pięknego zakątka Polski północnowschodniej, gdzie pierwotna przyroda w idealny
RO PTTK jest wpisany do rejestru organizatorów
sposób łączy się z bogactwem wielokulturowości.
turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego
Oferuje:
przez Marszałka Województwa Podlaskiego pod
**organizację wycieczek objazdowych po Podlasiu, numerem 02/11.
całej Polsce i Europie,
Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
**rajdy piesze i rowerowe, marsze na orientację,
Regionalny Oddział w Białymstoku
spływy kajakowe oraz inne formy turystyki aktywul. Sienkiewicza 53 lok. 3/3 (II piętro)
Białystok
nej,
tel./fax 85 744 56 50, tel. 85 744 55 60
**usługi terenowych przewodników turystycznych
www.bialystok.pttk.pl
po województwie podlaskim oraz licencjonowa-
Almatur to najstarsze biuro podróży w Polsce, które
od ponad pół wieku pokazuje świat w niebanalny sposób. Dzięki umiejętności reagowania na dynamicznie
zmieniające się potrzeby klientów oraz innowacyjne
rozwiązania na życzenie, jest też liderem w organizacji
obozów młodzieżowych.
W ofercie biura znajdują się także wyjazdy do pracy, kursy językowe i szkoły oraz praktyki studenckie
za granicą, tanie bilety lotnicze dla młodzieży i studentów czy międzynarodowe legitymacje zniżkowe
z ubezpieczeniem.
Wśród partnerów biura znajdują się najbardziej renomowane firmy z Polski i zagranicy oraz blisko 1000
agentów na terenie całego kraju, we wszystkich większych ośrodkach akademickich.
Jako firma z imponującym doświadczeniem oraz
członek największych organizacji międzynarodowych
branży turystycznej: World Youth Student & Educational Travel Confederation, WYSE Work Abroad, ISIC
czy Polskiej Izby Turystyki oraz agentem IATA, Almatur oferuje atrakcyjne cenowo usługi na najwyższym
poziomie.
Biuro Podrózy i Turystyki „Almatur – Białystok”
ul. Zwierzyniecka 12, Białystok
tel. 85 742 89 43, 85 744 84 88
fax 85 744 84 88
www.almatur.pl
22
Hotel 3 Trio*** to
nowoczesny i komfortowy obiekt, zlokalizowany doskonale,
bo zaledwie 5 min.
od centrum miasta,
w cichej i spokojnej
dzielnicy, polecany
szczególnie w podróżach służbowych. Gwarantuje
wygodę i subtelny wystrój wnętrz, wyśmienitą kuchnię oraz prosty i szybki dojazd z pominięciem zatłoczonego centrum.
W awangardowym budynku głównym mieści się
imponujący przestronny, klimatyzowany i w całości
przeszklony hol 6-metrowej wysokości, a także lobby
oraz panoramiczna winda.
Hotel 3 Trio*** dysponuje łącznie 115 miejscami
w 70 pokojach 1- i 2-osobowych typu Standard,
Comfort, Superior oraz Executive – ze względów
bezpieczeństwa wszystkie objęte są strefą dla niepalących. Pokoje Superior oraz Executive, o podwyższonym standardzie, wyposażone są w klimatyzację, sejf
na laptopa, minibar, LCD 32’’ oraz szerokopasmowy
Internet, a przede wszystkim w wyjątkowo wygodne
łóżka, wykonane specjalnie dla Hotelu 3 Trio***. Goście mogą także wybrać kolor pokoju, dzięki wykorzystywanej w nich technologii oświetlenia LED RGB.
Do dyspozycji Gości jest tu osiem klimatyzowanych
sal konferencyjnych o łącznej powierzchni 792 m
kw., z pełnym wyposażeniem technicznym i stałym
łączem internetowym. Mogą one pomieścić nawet 700 osób, a chlubą hotelu jest sala Glamour
o powierzchni 206 m kw. i 4-metrowej wysokości,
na którą to salę, przez drzwi o wymiarach 3 x 4
m, można wjechać wozem strażackim! Niewątpliwą
zaletą wszystkich wnętrz Hotelu 3 Trio*** jest ich
naturalne oświetlenie z opcją pełnego zaciemnienia.
Hotel 3 Trio ***
ul. Hurtowa 3, Białystok
tel. 85 745 40 50, fax 85 742 08 34
www.hotel3trio.pl
23
Dwór Czarneckiego*** jest usytuowany w otulinie
Narwiańskiego Parku Narodowego, w odległości 9
km od centrum Białegostoku. Dogodna lokalizacja
kompleksu zapewnia Gościom łatwy dostęp do najważniejszych instytucji oraz rozrywek, umożliwiając
jednocześnie szybki powrót i odpoczynek z dala od
miejskiego zgiełku. W znajdującym się na skraju
lasu obiekcie mieści się ponad 100 miejsc noclegowych, sześć sal konferencyjno-bankietowych, elegancka Restauracja oraz Klub Jakuba. Oferty dopełnia centrum SPA & Wellness – doskonałe do relaksu
i wypoczynku zarówno dla gości indywidualnych, jak
i biznesowych.
Każdy z komfortowo urządzonych pokoi hotelowych
jest wyposażony w łazienkę, telewizję satelitarną
oraz telefon. Dodatkowo, w pokojach o podwyższonym standardzie, Goście znajdą sejf oraz lodówkę.
Cena pobytu obejmuje:
**śniadanie w formie bufetu
**drugie śniadanie na drogę
**monitorowany parking
**Wi-Fi
**strefę Wellness, w tym: saunę suchą, łaźnię parową, jacuzzi, grotę solną, karaibską bryzę, podgrzewane leżanki
**klub fitness
Dwór Czarneckiego***
kol. Porosły 54, Choroszcz
tel. 85 663 74 00
www.dworczarneckiego.pl
24
Hotel Podlasie** znajduje się w odległości zaledwie 10 min. od centrum miasta – wystarczająco
daleko, by odpocząć od miejskiego zgiełku i wystarczająco blisko, by mieć w zasięgu jego atrakcje.
Hotel oferuje komfortowe pokoje 1- i 2-osobowe oraz
przeznaczone dla rodzin lub do dłuższych pobytów
biznesowych pokoje typu studio.
Na Gości czeka tu jedna z najpiękniejszych restauracji w Białymstoku – restauracja Lipcowy Ogród
serwująca specjały kuchni regionalnej, czynny przez
całą dobę sklepik z podlaskimi pamiątkami, znajdujący się w sąsiedztwie recepcji oraz Komnata Fryzur,
czyli salon fryzjersko-kosmetyczny, w którym w atmosferze luksusu, można skorzystać z usług fryzjerskich na światowym poziomie.
Hotel Podlasie** to idealne miejsce na organizację
szkoleń, warsztatów czy konferencji. Prócz trzech
przestronnych sal wyposażonych w profesjonalny
sprzęt multimedialny, hotel oferuje usługi dodatkowe, np. przygotowanie materiałów konferencyjnych,
oprawy plastycznej, usługi profesjonalnego zespołu
tłumaczy, czy możliwość indywidualnego komponowania menu.
Największa z sal szkoleniowych idealnie nadaje się
do organizacji konferencji, bankietów oraz rozmaitych imprez okolicznościowych dla nawet 200 osób.
Goście Hotelu Podlasie** mają do dyspozycji Internet Wi-Fi na terenie całego obiektu oraz bezpłatny
parking.
Hotel Podlasie**
ul. 42 Pułku Piechoty 6, Białystok
tel. 85 675 05 86
www.hotelpodlasie.pl
25
Kajar to firma z wieloletnim doświadczeniem
w organizowaniu wszelkiego rodzaju imprez okolicznościowych w różnych miejscach, w tym w miejscach wskazanych przez klienta. Firma Kajar koncentruje swoje wysiłki na promowaniu województwa
podlaskiego i jego walorów w zakresie turystyki krajoznawczej i kulturoznawczej, m.in. poprzez utworzenie Punktu Informacji Turystycznej w Kurianach.
Celem jest zwiększenie konkurencyjności turystycznej województwa oraz przyciągnięcie do niego turystów spoza regionu, w tym turystów zagranicznych.
Kajar prowadzi Bar i Kawiarnię Opera Cafe w budynku Opery i Filharmonii Podlaskiej. Serwuje się
w nich fantastyczne wypieki i wyroby własne, przygotowane z najwyższą pieczołowitością.
W swojej ofercie Kajar posiada też pokój biznesowy
do kameralnych spotkań, dwie sale konferencyjno-
Firma FastQuad zajmuje się kompleksową organizacją i przygotowaniem różnego rodzaju eventów: spotkań integracyjnych, imprez firmowych, wieczorów
stylizowanych, pikników rodzinnych i wielu innych.
Oferty są dopasowane do indywidualnych potrzeb
najlepszych klientów, nowoczesny sprzęt oraz profesjonalna realizacja scenariuszy imprez przekładają
się na sukces i ustawiczny rozwój firmy od momentu jej powstania w 2005 r. FastQuad otworzył
pierwszy w Białymstoku Park Linowy FastPark
z parkiem urządzeń rekreacyjnych – stworzony z myślą o dostarczaniu ekstremalnych wrażeń. Takie są
też wyniki firmy, m.in.:
**zintegrowanie blisko 200 000 osób (to tak, jakby
zintegrowała cały Toruń!),
**800 000 kulek paintballowych zużywanych w każdym sezonie,
**ponad 15 000 dziecięcych twarzy ozdobionych
-szkoleniowe na 60 i 100 osób, o bardzo wysokim
standardzie, wyposażone w multimedia potrzebne
do wszelkich typów imprez: konferencji, kongresów,
szkoleń, spotkań biznesowych, eventów, wystaw
z możliwością połączenia ich z degustacją podlaskiej kuchni regionalnej.
Opera Cafe KAJAR
Odeska 1, Białystok
mob. 602 111 850, mob. 606 444 524
www.kajar.bialystok.pl
w kącikach malowania twarzy.
W swoje mundury wojskowe FastQuad może ubrać
aż 150 żołnierzy, a swoimi turbinami do zamków
dmuchanych szybko wypełnić powietrzem 11-piętrowy wieżowiec!
„FASTQUAD” Krzysztof Giro
ul. Szosa Knyszyńska 26, Białystok
tel./ fax 85 653 49 12, mob. 883 952 222
www.fastquad.pl
S.C. FASTPARK
mob. 883 599 599
www.fastpark.com.pl
26
Różnorodność narodowościowa, religijna i kulturowa
Polacy znani są z gościnności, którą
odzwierciedlają nawet przysłowia: „Czym chata
bogata, tym rada”, „Gość w dom, Bóg w dom”.
Zaproszeni do domu goście mogą się spodziewać
poczęstunku i przyjaznej atmosfery. Chcąc
zaprzyjaźnić się z Polakami, należy pamiętać,
że przyjaźnie dla nas są ważne, i jeśli rodzą się
czasem powoli, to często trwają latami.
Mieszkańcami województwa podlaskiego są
oczywiście Polacy, ale także Białorusini, Litwini
(raczej na północy regionu), Ukraińcy, Rosjanie,
czasem Muzułmanie i Żydzi. Żyją więc obok
siebie ludzie różnych wyznań: katolicy, prawosławni,
staroobrzędowcy oraz wyznawcy judaizmu i islamu.
Różnorodność narodowościowa i religijna wynikająca
z położenia i historii regionu była i jest jego piękną
cechą. Współistnienie narodów, kultur i religii na
obszarze regionu ma wpływ na wyższy poziom
tolerancji i otwarcie na dialog. I tak, najwięcej jest
wyznawców religii katolickiej. W regionie, istnieją
sanktuaria przyjmujące przez cały rok pielgrzymów:
w Różanymstoku, Hodyszewie, Studzienicznej. Wiele
kościołów to cenne zabytki pamiętające dawne losy
lokalnej społeczności.
Podlaskie to największe w Polsce skupisko
wyznawców prawosławia. W samym Białymstoku
stanowią około 1/3 jego mieszkańców. Największe
skupisko społeczności białoruskiej to okolice
Hajnówki i Bielska Podlaskiego. Jej przedstawiciele
wydają książki w języku białoruskim, organizują
chóry – często cerkiewne, mają swych przedstawicieli
w życiu politycznym regionu. W Białymstoku
funkcjonuje Ambasada Republiki Białorusi. Studenci
z Białorusi studiują w Białymstoku.
27
W województwie podlaskim jest około
150 cerkwi, w tym najważniejsze sanktuarium
prawosławne na terenie Polski – Święta Góra
Grabarka. W maju każdego roku odbywają się tu
spotkania prawosławnej młodzieży z całego świata.
Mniejszość litewska w Polsce zamieszkuje
północny wschód kraju. Najwięcej Litwinów
mieszka w gminie Puńsk i stanowią oni 80 %
jego mieszkańców. Radio i Telewizja Białystok
w wydzielonych pasmach emitują audycje w językach
mniejszości, w tym także w języku litewskim.
W Tykocinie niedaleko Białegostoku jest
synagoga – pamiątka po społeczności żydowskiej
regionu, która do II wojny światowej stanowiła połowę
mieszkańców tego miasta oraz znaczącą część
wielu innych. W zabytkowych wnętrzach Wielkiej
Synagogi z 1642 r. i Domu Talmudycznego z końca
XVIII w. mieści się muzeum. Prezentuje pamiątki
bogatej historii Tykocina, a także zabytki kultury
żydowskiej. W regionie zachowały się cmentarze
żydowskie – kirkuty, tablice pamiątkowe po jego
dawnych mieszkańcach, a jedną z ulic w centrum
Białegostoku nazwano nazwiskiem żydowskiego
bohatera z czasów II wojny światowej – Icchoka
Malmeda.
Ciekawostką regionu jest szczególne przenikanie
się kultury polskiej i tatarskiej. Jako wyraz dbałości
o pamiątki osadnictwa tatarskiego, utworzono
Szlak Tatarski, dzięki któremu turyści mogą
poznać tradycje i zwyczaje polskich Tatarów, a także
spróbować tradycyjnej kuchni tatarskiej.
Północ
regionu
zamieszkują
także
staroobrzędowcy zwani starowierami. Są
potomkami Rosjan, którzy w XVII wieku nie uznali
reform w tamtejszej Cerkwi i uciekając przed
prześladowaniami, osiedlili się m.in. w Polsce
i Prusach Wschodnich. Staroobrzędowcy nie uznają
duchownych, zastępują ich osobami świeckimi,
tzw. nastawnikami. Z sakramentów respektują tylko
chrzest dokonywany przez trzykrotne zanurzenie
w wodzie, pokutę i od niedawna małżeństwo.
Nie wolno im pić alkoholu i herbaty ani
palić papierosów. Zmarłych chowają w białych
strojach. W Polsce mieszka około półtora tysiąca
staroobrzędowców. Na Suwalszczyźnie są trzy
świątynie, zwane molennami: w Gabowych Grądach
k. Augustowa, Suwałkach i Wodziłkach w Suwalskim
Parku Krajobrazowym. Województwo podlaskie to
przestrzeń otwartego dialogu i twórczej współpracy
pomiędzy narodami, grupami etnicznymi i
wyznaniowymi zamieszkującymi poszczególne
części regionu. Tradycje pogranicza, współistnienia
i harmonijnego przenikania się kultur od stuleci
stanowią o tożsamości i wyjątkowości tej ziemi.
28
Kuchnia regionalna – zapraszamy do stołu!!!
Niepowtarzalny smak tutejszej kuchni wynika
ze swoistej mieszanki kultur oraz różnorodności
tradycji kulinarnych skupionych w województwie
podlaskim. Próżno by szukać drugiego takiego
regionu w Polsce, w którym mieszkałoby tyle
różnych narodów. Sam Białystok aż do II wojny
światowej był mozaiką kultur. W mieście i regionie, oprócz Polaków, zamieszkiwali Żydzi, Rosjanie, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Tatarzy, Niemcy, Romowie oraz Macedończycy. Każda nacja
wzbogacała lokalną kuchnię o swoje przysmaki.
W regionalnym menu pojawiły się potrawy, które
na trwałe zapisały się jako charakterystyczne
dla tego obszaru i dziś są symbolem regionu.
Podobnie jak w stolicy województwa – także
w regionie – nie ma już tamtej społeczności, a przynajmniej nie w takiej ilości jak kiedyś, która tworzyła
ów wielokulturowy kalejdoskop narodów. Na szczęście powstała po nich bogata spuścizna kulinarna
w postaci przepisów. I tak w spadku po Litwinach,
a także dzięki dobrodziejstwu sąsiedztwa, Podlaskie ma kartacze (po stronie litewskiej – cepeliny),
chłodnik po litewsku, soczewiaki, kindziuk, kumpiak,
a także oryginalny sękacz (ciasto przypominające
kształtem niewielki pień drzewa pełen sęków) – symbol kuchni pogranicza polsko-litewskiego. Dzięki Rosjanom w naszej kuchni są bliny i kwas chlebowy.
Potrawy kuchni tatarskiej zadomowione w naszym
regionie to: pierekaczewnik, czebureki i kołduny
– czyli pierożki nadziewane mięsem z dodatkiem
cebuli, czosnku, pachnącego majeranku, soli oraz
odrobiny cukru. Podane w rosole na długo zostają
w pamięci. Kiszkę ziemniaczaną „otrzymaliśmy” od
Niemców, a babkę od Żydów (do startych ziemniaków dodajemy drobne kawałki ulubionej kiełbasy,
szynki i cebuli oraz przyprawy i pieczemy; najlepiej
smakuje podawana na gorąco). Do łask wrócił także
wypiekany przez Żydów białys – drożdżówka z cebulką posypana makiem – dawniej hit obnośnych
handlarzy. Kaloryczną kuchnię mamy od Białorusinów – to wszelkiego rodzaju pierogi (popularne są
pierożki: z serem, z grzybami, z mięsem i na słodko
z jagodami. Farsz mięsny – mięso z dziczyzny, cebula, przyprawy; farsz grzybowy – kapusta kiszona,
grzyby suszone, cebula, przyprawy; pierogi ruskie
– ziemniaki gotowane, twaróg, cebula, masło, sól
i pieprz. Ciasto: 1 kg mąki, 1 jajko, 600 ml ciepłej
wody, szczypta soli, trochę oleju.). Także wareniki
oraz potrawy gdzie bazą pozostają ziemniaki – tu
królują placki ziemniaczane. Biały, musujący (bezalkoholowy) napój z kaszy jaglanej zwany buzą – pozostawili nam Macedończycy.
Kuchnia podlaska – to także wyśmienite dania
z ryb. Polecamy szczególnie wędzoną sieję i sielawę
z dodatkiem soku z cytryny, czy lina w sosie śmietankowym (rybę oczyścić, usmażyć, podawać ze śmietaną zmieszaną z sosem koperkowym i ziemniakami
opiekanymi w ziołach). Tu trzeba też wspomnieć
o białostockim śledziku, który wyszedł już poza ramy
kulinarne i stał się gadżetem promującym Podlaskie.
29
Kulinarną wizytówką regionu jest także ciemny,
pachnący, przygotowany na zakwasie chleb pieczony
na liściu chrzanu. Specjałem są także leśne skarby,
przetwory z grzybów no i wyśmienite miody.
A w upalne dni po obiedzie – chłodne piwo
„Żubr” lub „Łomża”, które są nasycone słońcem, jasne pełne, pasteryzowane, warzone na skraju dzisiejszych terenów Puszczy Białowieskiej, biebrzańskich
łąk i doliny Narwi. Podlaskie smaki wybierane są
i nagradzane w prestiżowym plebiscycie − Podlaskiej Marki Roku i konkursie „Teraz Polska”. Zwycięskie potrawy wyłonione w konkursie to m.in. kiełbasa biebrzańska, kindziuk, kumpiak podlaski, miód
Lipiec Białowieski, karp pieczony z borowikami,
szynka puńska, kołduny tatarskie, kwas chlebowy,
twaróg hajnowski, ser koryciński, a nawet nalewka
“biebrznięta”.
Warsztaty kulturalne organizuje Wigierski Park
Narodowy: www.wigry.win.pl.
Warsztaty przetwórstwa mleka tradycyjnymi metodami, wypieku chleba, przyrządzania kartaczy oraz
biesiady z potrawami regionalnymi można zamówić
w wielu gospodarstwach agroturystycznych regionu.
Każdego roku przybywa też imprez kulinarnch
z poważnym programem i ogromną frekwencją zainteresowanych konsumentów. Organizowane w okresie letnim w całym województwie, w dużych i małych
miejscowościach. Niektóre już na stałe wpisały się
w rytm życia tychże miejsc.
W 2010 roku zadebiutował Białostocki Szlak
Kulinarny. To inicjatywa Urzędu Miejskiego w Białymstoku oparta na kilku filarach, wydarzeniach i imprezach, stronie internetowej, Klubie Białostockiego
Smakosza i wydawnictwach.
Do Kurowa serdecznie zapraszamy Państwa
szczególnie latem. W ostatni weekend sierpnia każdego roku na terenie siedziby Narwiańskiego Parku
Narodowego organizowana jest Biesiada Miodowa. To świetna okazja, by zaopatrzyć się w zapasy
miodów, które nas doskonale rozgrzeją w długie,
zimowe wieczory, inne lokalne przysmaki – narwiań-
30
skie ogórki, kapusta, wyborne sery i pieczywo, ale
też zrelaksować nad brzegiem rzeki Narew. W ciągu
dwóch dni przybywa tu 15-20 tysięcy osób. www.
biesiadamiodowa.pl
Jarmark Żubra w Hajnówce organizowany już
od kilku lat na przełomie lipca i sierpnia jest dobrą
okazją by poznać wielokulturowość i tradycje regionu
Puszczy Białowieskiej. Swoje stoiska mają też goście
zza wschodniej granicy. Prezentacje odbywają się
w ramach obchodów Dni Hajnówki. www.hdk.hajnowka.pl
Kuchnia Pachnąca Tradycją to projekt realizowany przez Urząd Miejski w Augustowie oraz
Centrum Informacji Turystycznej i Biznesowej w Druskiennikach. Działania przewidziane w ramach projektu to m.in.: certyfikacja obiektów gastronomicznych serwujących dania regionalne w Augustowie
i Druskiennikach, warsztaty i festyn kulinarny w Augustowie oraz promocja obu miast i kuchni regionalnej. www.augustow.eu
Smaki Podlasia – Uczestnicy imprezy mogą
posmakować tradycyjnych potraw regionalnych oraz
wziąć udział np. w: pokazach tłoczenia oleju w prasie, wypieku sękacza, czy też wędzenia wędlin. www.
bialostockiemuzeumwsi.pl
Mistrzostwa Świata w Pieczeniu Kiszki
i Babki Ziemniaczanej w Supraślu – to jedna
z głównych atrakcji Spotkania z Naturą i Sztuką
“Uroczysko”. Każdego roku wyłania się Mistrza
Pieczenia, a dodatkowo ma tu miejsce organizowany od kilku lat Konkurs Nalewek Puszczańskich.
www.uroczysko.pl
Ogólnopolski Dzień Ogórka w Kruszewie –
doroczna impreza tematyczna promująca kruszewskie ogórki herbowe – regionalny produkt zyskujący
coraz większą popularność w regionie i całej Polsce.
www.kultura.choroszcz.pl
Ogólnopolskie Dni Truskawki w Korycinie
– organizowane od 1995 r. – jedna z konkurencji
to: „Najsmaczniejsze ciasto truskawkowe “– wystawa
dzieł sztuki domowego wyrobu i uczta dla smakoszy.
www.goksitkorycin.pl
W Tykocinie organizowana jest Biesiada Miodowa. W programie: Konkurs na Najsmaczniejszy
Miód Podlasia, Turniej Nalewek Miodowych, prezentacja i sprzedaż miodów z najlepszych pasiek, Aleja
Produktów tradycyjnych i Regionalnych Podlasia, Kurpi, Litwy i Białorusi. www.biesiadamiodowa.org
Każdego roku, w lipcu, zapraszamy na Suwalski Jarmark Folkloru, podczas którego gościom
proponuje się specjały kuchni pogranicza polsko-litewskiego i polsko-białoruskiego. Jest to święto kultury
ludowej sąsiadujących ze sobą kresów trzech państw
i narodów: Polski, Litwy i Białorusi. Program obejmuje
m.in.: Kiermasz potraw regionalnych Suwalszczyzny,
Podlasia, Białorusi i Litwy, rękodzieła i sztuki ludowej
polskiej, białoruskiej i litewskiej, oraz pokazy warsztatowe (tkactwo, kowalstwo, garncarstwo, plecionka ze
słomy) twórców z Polski i Białorusi. www.soksuwalki.eu
Podlaskie Święto Chleba obchodzone jest w
drugą niedzielę sierpnia. Na terenie skansenu w Ciechanowcu ustawiają się stoiska z wyrobami piekarniczymi. Wybierany jest najładniejszy chleb okolicznościowy. Posmakować też można innych regionalnych
31
potraw. To wyjątkowa uroczystość, bo związana ze
specyfiką i rolniczym charakterem powiatu wysokomazowieckiego. www.muzeumrolnictwa.pl
Święto Sera to impreza plenerowa nad zalewem w Korycinie. Impreza jest zaproszeniem do
prezentacji i degustacji produktów ekologicznych
wytwarzanych wg tradycyjnej receptury, w tym sera
korycińskiego swojskiego, który jest wizytówką gminy
i regionu. Warto wiedzieć, że trwa procedura rejestracji tego sera w UE. www.goksitkorycin.pl
Święto Ziemniaka – Jarmark Kresowy w Mońkach (reaktywowane po prawie 20 latach) przyjęło
formułę Kresowego Jarmarku Produktów. Duże zainteresowanie wzbudzają m.in.: Konkurs w jedzeniu babki ziemniaczanej oraz pokazy gotowania na
żywo. www.swietoziemniaka.pl
Kuchnia to nie tylko zbiorek menu, to także
poezja dnia codziennego. Pani B. Wiatr z Tarnowa,
wśród starych przepisów babci wygrzebała i taki dla
humoru: Weź pół kopy spojrzeń, a samych czułych!
Dwie kopy westchnień najgłębszych i łut rozumu!
Mendel uśmiechów serdecznych! Uformuj serce,
polukruj słodkim słówkiem! Przybierz niebieskimi
migdałami, ustaw Gwiazdkę z nieba, dla ozdoby. I
dawaj póki świeże!
32
Suwalszczyzna i Ziemia Sejneńska
„Kraina jak baśń” to aktualne hasło promocyjne
Suwalszczyzny. Krajobraz łączy tu cechy terenów
podgórskich z nizinnymi pojezierzami. Wyjątkowo
urozmaiconą rzeźbę terenu mamy w północnej
części, ukształtowanej przez najmłodsze zlodowacenie – głębokie rynny lodowcowe, kręte wały
ozów i wysokie pasma wzgórz morenowych, czy też
największe w Polsce nagromadzenie głazów narzutowych. Właśnie tutaj w 1976 r. powstał pierwszy
park krajobrazowy w Polsce (Suwalski Park Krajobrazowy). Pośród tej bogatej rzeźby polodowcowej
jest wielka osobliwość – najgłębsze w Polsce jezioro – Hańcza.
Wigierski Park Narodowy
Z kolei największe w województwie jezioro Wigry
wraz z przyległymi, mniejszymi (łącznie 42) jest chronione przez park narodowy. Jest to jedyne w Polsce
tak duże jezioro o krętej linii brzegowej, urozmaicone
wyspami, zatokami, głębinami, śródjeziornymi górkami i przybrzeżnymi obszarami płycizn. Wigierski
Park Narodowy położony jest na północnym skraju
Puszczy Augustowskiej, największego zwartego kompleksu leśnego na Niżu Środkowoeuropejskim.
Suwalszczyzna to kraina bogata również pod
względem historycznym. Znaleźć tu można pojaćwieskie kurhany i grodziska. Perłą w koronie jest
klasztor Kamedułów na jeziorze Wigry. „Zespół jezior
wigierskich stanowi jeden z najciekawszych krajobrazów naszego kraju. Krajobraz ten niepowtarzalny
i bezcenny uznaje się za konieczne objąć szczególną ochroną dla potrzeb dydaktyczno-naukowych
i krajobrazowych” – tak uzasadniano utworzenie Wigierskiego Parku Krajobrazowego w połowie lat 70.
XX w. Po kilkunastu latach, w 1989 roku, postanowiono zwiększyć ochronę Wigier, drugiego co
do głębokości jeziora w Polsce (73 m) i utworzono
Wigierski Park Narodowy. W północnej części WPN
krajobraz jest pagórkowaty, z licznymi formami polo-
33
dowcowej rzeźby terenu. Południowa część jest bardziej płaska, położona na piaszczystych glebach sandru augustowskiego, porośniętego rozległymi borami
i borami mieszanymi. W otaczających Wigry lasach
kryje się jedna z głównych atrakcji Parku: 20 śródleśnych jezior dystroficznych, zwanych sucharami.
Herbaciany kolor wody nadają im kwasy humusowe.
Park leży w północnej części Puszczy Augustowskiej, porośniętej przeważnie sosną i świerkiem. Występują tu rzadkie i chronione gatunki storczyków.
Różnorodność porostów świadczy o czystości powietrza. Równie bogaty jest świat zwierząt. W WPN
ponad 2000 gatunków, ale „rządzi” bóbr – herbowe
zwierzę parku.
Przez Wigry przepływa Czarna Hańcza, najdłuż-
Ścieżki edukacyjne
By lepiej poznać WPN warto wybrać się na przynajmniej jedną ze ścieżek edukacyjnych: „Las” (1,5
km), „Suchary” (2,5 km), „Płazy” (0,5 km), „Jeziora” (6,2 km), „Puszcza” (3,3 km).
Wiodą one przez tereny bardzo atrakcyjne przyrodniczo i kulturowo, łączą się ze szlakami turystycznymi, prowadzącymi w różne rejony parku, dlatego
też zwiedzanie powinno się zacząć właśnie od nich.
Wzdłuż ścieżek umieszczone zostały tablice informacyjne, kładki, platformy widokowe i miejsca odpoczynku. Sieć ścieżek edukacyjnych WPN otrzymała
Wyróżnienie Prezesa PROT w konkursie „Najlepszy
produkt turystyczny – Certyfikat POT 2010”.
sza rzeka w parku i jedna z najpopularniejszych tras
kajakowych w Polsce.
W Wigierskim Parku Narodowym istnieje możliwość zakwaterowania na terenie Parku w obiektach
pozostających w jego zarządzie.
Centrum Informacji Turystycznej****
Wigierskiego Parku Narodowego
Krzywe 82, gm. Suwałki
tel. 87 563 25 62
www.wigry.win.pl
34
Muzeum Wigier – batyskafem w ciemne głębiny
Muzeum Wigier mieści się w dawnej stacji hydrobiologicznej w Starym Folwarku. W okresie międzywojennym, dzięki jej twórcy dr. Alfredowi Lityńskiemu, stała się ona silnym ośrodkiem naukowym,
a jezioro Wigry – najlepiej poznanym akwenem w
Polsce. Muzeum stanowi świetną kontynuację jego
pracy – udostępnia jedną z najciekawszych ekspozycji w regionie dotyczącą przyrody i historii Wigier.
Zwiedzanie Muzeum jest wycieczką w czasie i
przestrzeni – rozpoczyna się od wystawy poświęconej działalności Stacji Hydrobiologicznej przed wybuchem II wojny światowej. Potem „przeskakujemy”
w epokę lodowcową na Suwalszczyźnie, by obejrzeć
makietę fragmentu lodowca z trójwymiarowymi zdjęciami śnieżnych pustyń.
Następnie czeka nas skok na głęboką wodę –
wirtualna podróż batyskafem na dno jeziora Wigry.
Najpierw na monitorach widzimy życie na powierzchni, później zanurzamy się w ciemne i zimne głębiny – mijamy rośliny, ryby. Przez „peryskop” można
podglądać wigierskie pejzaże z różnych okresów historycznych.
Z pomostu w kolejnej sali widać panoramę jeziora, słychać ptaki. Kontynuując wirtualną wędrówkę,
możemy wejść na miękkie torfowisko otaczające leśne jeziorko, zajrzeć do dziupli drzewa, poczuć się
odkrywcą...
Od wiosny 2011 roku w Wigierskim Parku Narodowym czeka na turystów nowa atrakcja – rejsy po
jeziorze Wigry specjalną łodzią. „Leptodora II”,
bo tak nazywa się łódź, która służy do obserwacji
życia w wodzie przez szklane okna w dnie łodzi. Łódź
wyposażona jest w nowoczesny sprzęt badawczy –
zestawy do pomiaru chemizmu wody oraz sondę
termiczno-tlenową.
Punkt Informacji Turystycznej**
Muzeum Wigier WPN
Stary Folwark 50, Suwałki
tel. 87 563 01 52
www.wigry.win.pl/mw
35
36
37
Klasztor w Wigrach
Mało jest osób niewrażliwych na widok barokowych wież kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP
i czerwonych dachów klasztoru Kamedułów, majestatycznie wznoszących się nad jeziorem Wigry.
Zespół klasztorny położony na wigierskim półwyspie
to najcenniejszy zabytek Suwalszczyzny. Kameduli przybyli tu w 1667 r. i przez pół wieku wznosili
klasztor, który stał się jednym z największych i najbogatszych w Polsce. To zakonnicy założyli miasto
Suwałki. Po kasacji zakonu w 1800 r. władze pruskie wysiedliły mnichów na podwarszawskie Bielany,
a obiekt ulegał stopniowej dewastacji. Dopiero powojenna rekonstrukcja przywróciła mu dawny blask.
W skład zespołu wchodzą m.in.: dom furtiana,
bramy na taras dolny i górny, eremy, dom królewski, pałac biskupi, kościół, dawny refektarz i wieża
zegarowa.
Dla wielu to duże zaskoczenie, że eremy, czyli
domki mnichów, to nie ponure pustelnie, ale ukwiecone malutkie, ozdobne kamieniczki, w których można zatrzymać się na nocleg. Przełomowym momentem w powojennej historii klasztoru była wizyta Jana
Punkty i wieże widokowe
Dostępna dla turystów wieża klasztoru w Wigrach to najlepszy punkt widokowy w całym Wigierskim Parku Narodowym. Z kolei na jezioro z klasztorem w tle warto popatrzeć z platformy w Starym
Folwarku i Leszczewie (dojazd od drogi Suwałki–
Sejny) lub po południu, przy spokojnej powierzchni
jeziora, uchwycić w Cimochowiźnie lustrzane odbicie klasztoru w wodzie. Jednak najlepszą panoramę
klasztoru wraz z jeziorem Wigry zobaczymy z wieży
widokowej na Łysej Górze w Starym Folwarku, na
terenie suwalskiego Ośrodka PTTK. Rozwiniętą, pełną zatok linię brzegową Wigier najlepiej podziwiać
w Bryzglu z wieży widokowej przy leśniczówce lub
z gospodarstwa agroturystycznego Widok.
Pawła II w 1999 roku. Papież znał tutejsze okolice
z młodzieńczych wypraw. Tak je wspominał po latach: „Ta ziemia była dla mnie zawsze bardzo gościnna, kiedy tu przybywałem, szukając tu także odpoczynku, zwłaszcza na wspaniałych jeziorach (...)”.
Dzisiaj można zwiedzać apartamenty, w których
gościł Papież podczas jegoj najdłuższej pielgrzymki
po Polsce.
www.wigry.pro
38
WPN – raj dla wodniaków w zgodzie z naturą i przepisami
Turystyka wodna na Suwalszczyźnie ma wspaniałe tradycje. W 1928 roku suwalscy harcerze na
własnoręcznie wykonanych kajakach dopłynęli do
Poznania na Powszechną Wystawę Krajową. Jan
Paweł II jako młody kapłan brał udział w spływach
kajakowych Czarną Hańczą.
Już w 1938 roku zorganizowano nad Wigrami
pierwsze kursy żeglarskie, zaś Regaty o Błękitną
Wstęgę Jeziora Wigry odbywają się od ponad 50 lat.
Czym Zakopane było dla turystyki górskiej, tym
szlak kajakowy z Wigier przez Czarną Hańczę i Kanał Augustowski dla rozwoju turystyki na nizinach.
Spływ poniżej Wigier to zapewne najbardziej znany
kajakowy szlak w Polsce. Klasyka to tzw. mała i duża
pętla. Pierwsza (6 dni) prowadzi przez jeziora Białe,
Studzieniczne i Kanał Augustowski do jeziora Serwy,
stamtąd trzeba przewieźć kajaki do Bryzgla, dalej jeziorem, Czarną Hańczą i od Rygola powrót Kanałem.
Duża pętla (8-9 dni) wypływa z Augustowa w rzekę
Rospudę, dalej pod prąd w rzeczkę Bliznę do jeziora
Blizno (przy niskim stanie wody odcinek Powstańce
- jezioro Blizno często nie do przepłynięcia!), kajaki
przewozimy na Wigry i dalej tak jak przy małej pętli.
Dzisiaj trasy te pokonują tylko najwięksi zapaleńcy, zaś oferty biur podróży muszą ograniczyć się do
Kanału Augustowskiego, jeziora Wigry, rzeki Czarna
Hańcza oraz Doliny Rospudy.
Po jeziorach Wigierskiego Parku Narodowego pływa specjalny Punkt Informacji Turystycznej,
z którego korzystają głównie kajakarze i żeglarze. Nie
muszą schodzić na ląd, by uzyskać informacje lub
kupić mapę. Pływający punkt informacji turystycznej
o nazwie „Bóbr” najczęściej przebywa na jeziorze Postaw, z którego wypływa rzeka Czarna Hańcza.
Pływający punkt informacji turystycznej
maj-wrzesień
Jezioro Wigry – Postaw – rzeka Czarna Hańcza
(w punkcie można kupić mapy i licencje)
mob. 510 992 672
39
Baśniowy Szlak
Baśniowy Szlak zainicjowany został w 2013 roku
w związku z realizacją transgranicznego projektu polsko-białoruskiego „Podróż do etnobajki”.
Podstawą Szlaku jest sieć siedmiu ciekawie zagospodarowanych miejsc wypoczynku, zabawy,
rekreacji i edukacji, zwanych Wioskami Bajek.
Są one oparte na twórczości Marii Konopnickiej,
legendach regionalnych i wątkach baśniowych.
Każda z wiosek poświęcona jest innej tematyce.
Wioska Wesołych Wędrowców w Nowej Wsi k/
Suwałk prezentuje życie wsi, Wioska Dwóch Mistrzów
w Puńsku, polskiej stolicy Litwinów, eksponuje różnorodność języków terenu pogranicza, Zaułek Krasno-
ludków mieści się przy Muzeum – domu rodzinnym
słynnej suwalczanki Marii Konopnickiej, Wioska Zapomnianych Wojów w Bakałarzewie przybliża historię pradawnego ludu Jaćwingów, Dolina Przygód nad
Szeszupą w Rutce Tartak przenosi do krainy rzek i
jezior, Miasteczko Sekretnych Uliczek w Sejnach prezentuje dawną różnorodność kulturową tego miasta,
w sercu Puszczy Augustowskiej zaś kryje się Wioska
Darów Lasu oparta o potencjał przyrodniczy regionu.
Baśniowy Szlak to jedyny w swoim rodzaju
produkt sieciowy, mający za zadanie zapewnienie
ciekawych atrakcji gościom odwiedzającym Suwalszczyznę i możliwość jej bliższego poznania przez najmłodszych.
www.basniowasuwalszczyzna.pl
Krasnogruda – Międzynarodowe Centrum Dialogu
Pierwsza wzmianka o dworze w Krasnogrudzie
(daw. Krasnyhrud) pochodzi z 1676 roku, a jego
dzieje związane są m.in. z rodziną Kunatów, z
której wywodziła się matka Czesława Miłosza.
Sam poeta często w majątku bywał, a dziś pod
jego patronatem funkcjonuje tu Międzynarodowe
Centrum Dialogu – otwarte w 2011 roku, w setną
rocznicę urodzin poety. Działalność centrum koncentruje się na propagowaniu etosu pogranicza i budowaniu więzi międzykulturowych.
W okresie wakacyjnym odbywają się tu, organizowane przez Ośrodek „Pogranicze” – sztuki, liczne spektakle, koncerty, prezentacje multimedialne,
spotkania z artystami i sympozjony. Funkcjonuje tu
także Kawiarnia Literacka oraz Kino Medei z boga-
tym repertuarem filmów.
Wśród innych inicjatyw ośrodka znajdują się
Sejneńskie Spotkania z Nauką w Domu Pogranicza,
koncerty Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego
w Białej Synagodze czy Sejneńskiej Spółdzielni Jazzowej w Dawnej Jesziwie.
www.pogranicze.sejny.pl
40
Z lądu i wody czyli Wigierska Kolej Wąskotorowa i Statek „Kameduła”
Wigierska Kolej Wąskotorowa to kontynuacja leśnej wąskotorówki w Puszczy Augustowskiej
z czasów I wojny światowej, rozbudowanej w latach
1923-26. Kolejka, której trasa biegła z Płociczna w
okolice Zelwy, stanowiła uzupełnienie powstałego
w latach 1824-39 Kanału Augustowskiego, głównego środka transportu drewna do Europy i tartaków
położonych wzdłuż tego szlaku wodnego. W latach
80. XX w. kolejka uległa likwidacji i dopiero kilka lat
temu wznowiła przewozy już jako kolejna atrakcja turystyczna Wigierskiego Parku Narodowego. Na trasie
kolejka zatrzymuje się na tzw. fotostopy. Na głównej
stacji kolejki w Płocicznie znajduje się Muzeum-Galeria Fotografii Kolejowej.
Dojazd od drogi Augustów–Suwałki w kierunku
na Płociczno.
www.augustowska.pl
Statek „Kameduła”, którego
nazwa nawiązuje do klasztoru wigierskiego, pływa trasą papieską – szlakiem, którym w 1999 roku płynął
podczas swojej pielgrzymki papież Jan
Paweł II. Żegluga na jeziorze Wigry
rozpoczyna się 1 maja i trwa do 31
października. Główna przystań znajduje się przy zespole poklasztornym w
Wigrach. Rejs trwa około 1 godziny i
10 minut. Statki odpływają codziennie
o godz. 10.00 11.30, 13.00, 14.30 i
16.00. Bilety są do nabycia po uprzedniej rezerwacji lub bezpośrednio na
statku. Rejs odbywa się przy minimum
5 dorosłych pasażerach.
www.statekwigry.pl
41
Ośrodek Maniówka proponuje programy edukacyjne dla zielonych szkół, kolonii i zimowisk,
podczas których uczestnicy mogą poznać uroki
Suwalszczyzny na przykładzie Suwalskiego Parku
Krajobrazowego oraz Wigierskiego Parku Narodowego, oraz spacer krajoznawczy – quest „W poszukiwaniu kronikarza” – polegający na przejściu wyznaczonej trasy przy użyciu mapy oraz z rozwiązywaniem
zagadek. Ośrodek prowadzi też warsztaty, m.in.: kręcenie „wywijańców”, gałganowe – białoruska baba,
ceramiczne, zdobnictwo drewniane, decoupage.
Jest tu też ogrodzony kort tenisowy, idealny do gier
zespołowych, oraz stół pingpongowy i bilard.
Niebawem w Maniówce powstanie „Wioska wesołych wędrowców” i „Interaktywna wioska młodego
Wiele interesujących propozycji pobytów
w kwaterach i ośrodkach oraz aktywnego wypoczynku na lato i zimę (m.in. rajdy rowerowe, spływy kajakowe Czarną Hańczą i Rospudą, rajdy narciarskie) znajduje się w katalogu ofert wypoczynku
na Suwalszczyźnie przygotowanych przez członków
Suwalskiej Organizacji Turystycznej.
Z racji sąsiedztwa z Litwą proponujemy zwiedzanie atrakcji tego kraju (m.in. Wilno, Druskienniki) i innych państw nadbałtyckich (także sanatoria).
Suwalska Organizacja
Turystyczna
ul. ks. K. Hamerszmita 16
Suwałki
tel./fax: 87 566 20 79
www.sot.suwalszczyzna.eu
rybaka”, gdzie będzie można zapoznać się z życiem
na wsi. Stanie tu też największy tradycyjny termometr, który będzie zgłoszony do Księgi Rekordów Guinnessa, oraz wiatrak-młyn, z którego będzie można
podziwiać piękne krajobrazy Suwalszczyzny, w jego
wnętrzu z kolei – zobaczyć, jak powstaje mąka.
Ośrodek „Maniówka”
Nowa Wieś 9, Suwałki
tel. 87 565 63 55, mob. 608 481 905
www.maniowka.pl
Suwalska Izba Rolniczo-Turystyczna świadczy usługi wypoczynkowo-zdrowotne w oparciu
o własny Ośrodek „Maniówka”, promuje i organizuje
wczasy rodzinne na wsi z zakwaterowaniem w obiektach wiejskiej bazy noclegowej o zróżnicowanym
standardzie, prowadzi wypożyczalnię rowerów.
Suwalska Izba Rolniczo-Turystyczna
ul. Kościuszki 82/7, Suwałki
tel./fax 87 566 58 72, 87 566 54 94
www.suwalki-turystyka.info.pl
42
Imprezowe Suwałki – blues i nie tylko
Suwałki tętnią życiem, szczególnie latem, kiedy
zjawia się tu więcej turystów. Dlatego miasto dba
o ciekawą ofertę imprez kulturalnych. Suwałki Blues Festival to jeden z największych festiwali bluesowych w kraju, który wpisał się już w kalendarz imprez
odbywających się cyklicznie w połowie lipca w Suwałkach. Z roku na rok przyciąga coraz większą liczbę
miłośników bluesa. Podczas dotychczasowych edycji
festiwal gościł znanych artystów z kraju i świata. Ich
nazwiska mówią same za siebie: Joe Bonamassa,
Jemery Spencer & Trond Ytterbø Band, Nina van
Horn, Sławek Wierzcholski i Nocna Zmiana Bluesa,
Ten Years After, Canned Heat, Mick Taylor Band, Jan
Błędowski i wielu innych. Festiwal co roku jest prowadzony przez uznanych w środowisku bluesowym
ekspertów. Dotychczas był to Sławek Wierzcholski,
Jan Chojnacki oraz Andrzej Jerzyk.
Na czas trwania festiwalu Suwałki zmieniają się
w stolicę bluesa. W centrum miasta stoją dwie duże
sceny, na których odbywają się koncerty główne oraz
kilka mniejszych scen – gdzie prezentują się młodzi
artyści. Festiwalowi towarzyszą seminaria, warsztaty
muzyczne, pokazy sprzętu muzycznego połączone
z prezentacją wydawnictw bluesowych oraz śniadania bluesowe i wieczorne koncerty akustyczne
w restauracjach i barach, które kończą się wspólnym
muzykowaniem – jam session.
Suwałki Blues Festival został odznaczony wieloma nagrodami: dwukrotnie zyskał miano Najlepszego Produktu Turystycznego Województwa Podlaskiego 2009 i 2010. Wyróżnienie Prezesa PROT, w 2010
r. Wyróżnienie POT, Certyfikat Podlaskiej Regionalnej
Organizacji Turystycznej 2013. Festiwal otrzymał
też główną nagrodę w kategorii Wydarzenie Roku
2008 podczas Gali Blues Top 2008 oraz wyróżnienie
w kategorii Przedsięwzięcie Roku 2008 w konkursie Podlaska Marka Roku. W wakacje odbywają się
suwalskie Teatr-Akcje. Można na nich zobaczyć
znakomite spektakle z Polski i z zagranicy. W Su-
wałkach na uwagę zasługuje Suwalskie Muzeum
Okręgowe – od kilku lat organizuje dwie letnie imprezy plenerowe: Jaćwieski Festyn Archeologiczny w Szwajcarii i Piknik Kawaleryjski. Suwalskie
Muzeum posiada dwa oddziały: Muzeum im. Marii
Konopnickiej (pisarka urodziła się w Suwałkach)
oraz Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły (artysta mieszka nieopodal Suwałk –
w Maćkowej Rudzie).
www.muzeum.suwalki.pl
Centrum Informacji Turystycznej w Suwałkach****
ul. ks.K. Hamerszmita 16, Suwałki
tel. 87 566 20 79, fax 87 562 30 98
www.um.suwalki.pl/dla-turysty/
43
Zima: białe szaleństwa – nie tylko na stoku
Na Suwalszczyźnie świetnie spędza się czas także
zimą. Kuligi ośnieżonymi leśnymi traktami ciągle
mają tu coś z klimatu Rzeczpospolitej szlacheckiej.
Z drugiej strony – wyciągi narciarskie nie ustępują
nowoczesnym ośrodkom w górach.
Od ponad 40 lat suwalski Oddział PTTK organizuje Ogólnopolski Rajd Narciarski „Wędrówki
Północy” – to gratka dla miłośników narciarskiego
włóczęgowania. Dodatkowo od 3 lat podczas rajdu,
dzięki współpracy z powiatem suwalskim, można
pod okiem instruktorów skorzystać z nauki narciarstwa klasycznego.
Przy siedzibie dyrekcji Wigierskiego Parku Narodowego w Krzywem wyznaczono turystyczne trasy
narciarskie. Prowadzą po pagórkowatym terenie
pośród lasów Obwodu Ochronnego Krzywe i tworzą
sieć o łącznej długości 8 km. W trzynastu węzłowych
punktach ustawiono tablice informacyjne z numerem
miejsca, trasy oznakowane są też specjalnymi drogowskazami, by ułatwić orientację w terenie. Ze względu na uwarunkowania terenu trasy przeznaczone są
głównie dla średniozaawansowanych narciarzy.
Wyciąg narciarski w miejscowości
Dąbrówka położony jest 5 km od centrum
Suwałk, na łagodnym wzgórzu nad jeziorem
o tej samej nazwie. Stok jest sztucznie naśnieżany, ratrakowany i oświetlony. Długość
zjazdu wynosi 300 m. Do dyspozycji narciarzy i snowboardzistów dostępni są instruktorzy jazdy. Na miejscu można skorzystać
z wypożyczalni sprzętu narciarskiego.
Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji „Szelment” w Szelmencie k. Jeleniewa to nowoczesna baza turystyczna,
zapewniająca dostęp do wielu form turystyki, uprawiania sportów zimowych oraz
wypoczynku.
Miłośnicy „białego szaleństwa” mogą
skorzystać tu z 5 oświetlonych, naśnieża-
nych i ratrakowanych narciarskich tras zjazdowych,
4 wyciągów oraz wyciągu dla dzieci. Trasy są o różnym stopniu trudności, poczynając od trasy zielonej
(b. łatwa), niebieskiej (łatwa), czerwonej (trudna),
aż po trasę czarną (b. trudna). Przy ośrodku działa
szkoła narciarska dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Zajęcia prowadzone są indywidualnie i w grupach.
Niespełna po półtora roku od otwarcia, WOSiR „Szelment” odwiedziło ok. 180 tysięcy osób, w tym wielu
z państw ościennych: Litwy, Rosji i Białorusi. Wielu
zachęca możliwość wykupienia noclegów i wyżywienia przy samym stoku.
Równolegle z rozwojem bazy zimowej ośrodek
wzbogaca ofertę na lato. W lipcu 2010 r. zostało
otwarte minipole golfowe o powierzchni 3 tys.
m kw. z 18 dołkami z wypożyczalnią sprzętu (kije
i piłeczki golfowe). Jest też pole i sprzęt do paintballa,
wypożyczalnia rowerów, plaża...
Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji Szelment
Szelment 2, gm. Jeleniewo
tel. 87 568 30 07
www.wosir-szelment.pl
44
Zaginiony świat Jaćwingów
Suwalski Park Krajobrazowy jest najstarszym parkiem w Polsce, a przyrodnicy i lokalni patrioci uważają, że także najpiękniejszym. Warto go zobaczyć
w trzech szatach: wiosennej, zimowej, a przede
wszystkim najbogatszej – jesiennej.
Najlepiej jego walory docenimy, spoglądając
nań z Cisowej Góry, zwanej „suwalską Fudżijamą”.
Widać stamtąd zagłębienie rzeki Szeszupy i kilkanaście malowniczych jezior. Punkt widokowy w Smolnikach wziął swoją nazwę od Mickiewiczowskiej epopei
„Pan Tadeusz”, którą kręcił w tym miejscu znakomity polski reżyser Andrzej Wajda. Niezliczone głazy (rezerwaty: „Głazowisko Bachanowo” oraz „Głazowisko
Łopuchowskie”, „Rutka”) i srebrzące się „oczka”
uzupełniają polodowcowy krajobraz, który jest żywą
ilustracją podręcznika geografii.
W parku znajduje się ciekawy kompleks (zespół)
archeologiczny – wczesnośredniowieczne grodzisko
w Szurpiłach, zwane Górą Zamkową, a w jej sąsiedztwie – Góra Kościelna i Cmentarna.
Na przełomie V i VI w. zamieszkujący te ziemie
Jaćwingowie zbudowali tu warownię, umocnioną
w XI w. Do dziś – przyglądając się zboczom Zamkowej Góry – dostrzec można trzy pierścienie ziemnych
wałów obronnych, umocnionych głazami.
Najczystsza i najgłębsza jest Hańcza – polska
stolica płetwonurków. O walorach Suwalszczyzny
można opowiadać długo, i to używając samych
„naj”. Są tu najgłębsze i najczystsze jeziora, a także największy na całym Niżu Środkowoeuropejskim
kompleks leśny, najpiękniejsze księżycowe krajobrazy polodowcowe z największym nagromadzeniem
głazów narzutowych, najsurowszy w kraju klimat,
przez który okolice te zyskały przydomek „polskiego
bieguna zimna”.
Punkt Informacji Turystycznej***
Suwalskiego Parku Krajobrazowego
Malesowizna-Turtul 24, gm. Jeleniewo
tel. 87 569 18 01
www.spk.org.pl
45
Jezioro Hańcza
Unikatem na skalę światową jest jezioro Hańcza, najgłębsze w Polsce, a nawet w środkowej części
kontynentu. Powstało z roztopu wód polodowcowych
w głębokiej rynnie, stworzonej przez lodowiec. Do tej
pory podawało się, że jego maksymalna głębokość
to 108,5 m, ale ostatnie badania wykazały, że ma
o trzy metry więcej – 111,5 m. Akwen ma cechy
jeziora wysokogórskiego z bardzo czystymi, przejrzystymi, dobrze natlenionymi wodami. Od wielu
lat jest ono modne wśród płetwonurków, którzy
w Błaskowiźnie mają swoją stałą bazę.
Na brzegach Hańczy rozrzucone są liczne głazy,
niektóre nawet kilkumetrowej szerokości. Nagromadzenie głazów jest tak duże, że sprawiają wrażenie,
jakby ktoś je „specjalnie” poukładał.
Jezioro Hańcza jest rezerwatem przyrody,
w 1974 r. zostało wpisane na listę Projektu Aqua
UNESCO z powodu swojej głębokości i podwodnych
ścian, utworzonych ze zwięzłych osadów polodowcowych.
Punkt Informacji Turystycznej*
Centrum Kształcenia na Odległość na Wsiach
Rynek 7, Przerośl
tel. 87 569 10 32
www.gokprzerosl.pl
46
Litewska stolica Polski – połączeni ponownie przez Unię
Do XII wielu okolice Puńska zamieszkiwali
Jaćwingowie. Potem na długo wszystko zagłuszyła puszcza, zwana później Puszczą Merecką.
Dopiero w XV wieku obszary te zaczęli zaludniać
Litwini z Merecza oraz Polacy z Mazowsza. Obie
nacje współistniały przez wiele stuleci.
Dziś Litwini stanowią w Puńsku kilkutysięczną większość i dbają o kultywowanie tradycji.
Na ulicach miasteczka, w urzędach, słychać
język litewski. A na stołach – ku uciesze turystów
– serwowane są litewskie potrawy. Goście opuszczają Puńsk z zapasem znakomitego ciemnego
chleba na kalmusie. W Domu Kultury Litewskiej
można zwiedzić Muzeum Etnograficzne. Jedną z bardziej oryginalnych nowych propozycji
jest szlak konny wokół jeziora Gaładuś: Lazdijai
(Łoździeje)-Puńsk-Lazdijai. W ciągu dwóch dni
pokonujemy 64 km po drogach asfaltowych, gościńcach i ścieżkach leśnych.
Doskonałe warunki dla rozwoju turystyki stwarza
Stowarzyszenie „Euroregion Niemen”. To forma organizacji współpracy transgranicznej Polski, Rosji, Litwy i Białorusi. Obejmuje więc obszary o unikatowych
walorach przyrodniczych, urozmaiconych krajobrazowo. Atrakcyjność turystyczną euroregionu podnoszą
też imprezy kulturalne o zasięgu międzynarodowym.
Stowarzyszenie „Euroregion Niemen”
ul. Wesoła 22, Suwałki
tel./fax 87 565 36 71, 87 565 36 72
www.niemen.org.pl
Spływy i Regaty okrągłych żaglówek, meandry leniwej Marychy
Brak formalnej granicy między Polską i Litwą
wydłużył możliwość spływu Marychą – najdłuższą
rzeką Sejneńszczyzny. Jest to rzeka spokojna, doskonała na rodzinne wyprawy z dziećmi i w przeciwieństwie do innych szlaków – niezatłoczona. Spływ
Marychą najlepiej rozpoczynać z jeziora Pomorze,
w okolicy którego możemy znaleźć niedrogie noclegi w kwaterach agroturystycznych lub ośrodkach wypoczynkowych. Biorąc pod uwagę, że przy
zmiennej pogodzie na jeziorze powstają duże fale,
najlepiej wybrać obiekt we wschodniej jego części,
jak np. Ośrodek Turystyczny „Kukle”. Chociaż spływ
w najkrótszej wersji z jeziora Pomorze trwa od 4
do 5 godzin, warto imprezę przedłużyć o krótki pobyt
w rezerwacie przyrody „Tobolinka” ze śródleśnym
jeziorem dystroficznym i pływającymi wyspami – płatami torfowców oraz zwiedzanie prywatnego skansenu
Rodzinny charakter mają również Integracyjne
Regaty Żaglowych Łodzi Okrągłych organizowane na jeziorze Pomorze przez ośrodek „Kukle”.
Podczas zawodów uczestnicy żeglują na okrągłych
łodziach, które nie wymagają posiadania uprawnień
żeglarskich.
www.kukle.pl
47
Sejny – miasteczko na pograniczu
Sejny – ciche miasteczko, które wita nas klasztornym zespołem podominikańskim o kształcie
czworoboku, z narożnymi basztami zwieńczonymi
hełmami oraz późnorenesansową Bazyliką Nawiedzenia NMP z lat 1610-1619, zwróconą szczytem
do głównej ulicy. Najcenniejszym zabytkiem bazyliki jest słynąca z cudów drewniana gotycka figurka
Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Na drugim końcu ulicy znajduje się Biała Synagoga, zbudowana przez
osadników żydowskich, którzy napłynęli tutaj pod
koniec XVII wieku.
Sejny pięknie upominają się o swoją historię.
Dzieci skupione wokół Ośrodka „Pogranicze – sztuk,
kultur, narodów”, który zajmuje teraz tzw. Białą Synagogę (jeden z najlepiej tego typu zachowanych
obiektów w regionie) i dawną szkołę talmudyczną,
zbierały od sąsiadów i rodzin tutejsze historie. Na tej
podstawie stworzyły makietę dawnych Sejn sprzed
wojennych kataklizmów, w których są jeszcze Żydzi,
Litwini, Białorusini i Cyganie. Spisały te historie jako
„Kroniki Sejneńskie” i zagrały na scenie.
Transgraniczny Szlak Dominikański
Choroszcz-Różanystok-Krasnybór-Sejny-WilnoLiszkowo-Aglona (Łotwa)
Obejmuje najcenniejsze obiekty kultury sakralnej
z XVI-XVII w., zbudowane przez zakon Dominikanów
na trasie od Choroszczy do Aglony na Łotwie. Dominikanie swą działalnością duszpasterską, oświatową
i gospodarczą wywarli znaczący wpływ na rozwój
społeczności lokalnych polsko-litewskiego pogranicza.
Pierwsi misjonarze dominikańscy w latach 40. XIII w.
objęli swą działalnością ziemie Jaćwingów. W połowie
XV w. powstał pierwszy klasztor w Wilnie. W XVII w.
na terenie obecnego województwa podlaskiego powstały kolejno klasztory: w Sejnach, Krasnymborze,
Różanymstoku i Choroszczy.
Ochroną zabytków i krajobrazu kulturowego
Sejneńszczyzny oraz upowszechnianiem wiedzy
o regionie zajmuje się Sejneńskie Towarzystwo
Opieki nad Zabytkami. Powstało w 2004 r. z inicjatywy lokalnych historyków i społeczników zainteresowanych ochroną dziedzictwa kulturowego
tej ziemi. W maju 2005 r., po kilkumiesięcznym
remoncie pomieszczeń zabytkowego Pałacu Biskupiego, działalność rozpoczęło Muzeum Ziemi
Sejneńskiej. Wkrótce również klasztor podominikański został udostępniony zwiedzającym. Te dwa
wydarzenia określiły główne kierunki działalności
stowarzyszenia na kolejne lata. Towarzystwo jest
kontynuatorem tradycji i ideałów, przyświecających przedwojennemu Towarzystwu Opieki nad
Zabytkami Przeszłości (założonego 27 czerwca
1906 r.).
Punkt Informacji Turystycznej*
Sejneńskie Towarzystwo Opieki
nad Zabytkami
ul. Piłsudskiego 28, Sejny
tel. 87 516 22 12
www.muzeum.sejny.pl
48
Najdłuższe szlaki rowerowe w regionie
Wzgórza oraz kręte drogi Suwalszczyzny to nie
lada gratka dla rowerzystów. Prowadzi tutaj Międzynarodowa Trasa Rowerowa Euro Velo R11, która łączy Ateny z północnym przylądkiem Norwegii.
Przez podlaskie biegnie blisko trzystukilometrowy
odcinek szlaku. Prowadzi on od dawnego przejścia
granicznego z Litwą w Ogrodnikach (0,0 km), przez
Sejny (13,5), Wigry (44,6), Stary Folwark (47,9),
Studzieniczna (94,0), Augustów (105,0), Gabowe Grądy (116,0), Woźnawieś (143,5), Brzostowo
(215,4), Wizna (232,5), Piątnica (259,0), Łomża
(262,0), Nowogród (280,0), Miastkowo (295,0)
do miejscowości Tarnowo (300,5) na granicy z woj.
mazowieckim, m.in. przez parki narodowe Wigierski
i Biebrzański, Puszczę Augustowską, Dolinę Narwi.
Na całej trasie na rowerzystów czekają gospodarstwa
agroturystyczne i niewielkie pensjonaty, proponujące
noclegi w dobrym standardzie oraz wyżywienie oparte na lokalnej kuchni.
Fani dwóch kółek mogą się też wybrać na krajoznawczy objazd „Pierścieniem Rowerowym Suwalszczyzny” (316,3 km). Początkiem jest węzeł
szlaków w Żegarach, gdzie Pierścień krzyżuje się
z innym międzynarodowym szlakiem R11, potem
prowadzi przez pojaćwieskie ziemie, na północy dociera do Gór Sudawskich (polskiego bieguna zimna)
i mostów w Stańczykach u podnóża Puszczy Rominckiej, a dalej idzie malowniczą doliną Rospudy
przez Przerośl, Filipów, Bakałarzewo i Raczki (dzisiaj
wsie, dawniej miasta pogranicza polskopruskiego)
do Dowspudy (kolejny węzeł szlaków turystycznych).
A stąd prowadzi śladami działalności trzech wielkich
Polaków: hr. Ludwika Paca (pałac w Dowspudzie),
hr. Karola Brzostowskiego (Rzeczpospolita Sztabińska) i gen. Karola Prądzyńskiego (Kanał Augustowski). Wszyscy żyli w XIX wieku i mimo że działali w zaborowej rzeczywistości, zasłynęli jako reformatorzy,
racjonalizatorzy, ludzie oddani idei i rozsądni.
49
Dolina Rospudy – przyrodniczo i historycznie
Dolina Rospudy to długa rynna rzeki ciągnąca
się od jez. Rospuda Filipowska do jez. Rospuda Augustowska. Na tym odcinku rzeka przepływa przez
siedem innych jezior, tworząc urokliwy szlak kajakowy. Prawie cały obszar doliny rzecznej, ze względu
na przyrodnicze uwarunkowania, został objęty ochroną w ramach obszarów Natura 2000. Nie jest więc
to tylko słynne z batalii o obwodnicę Augustowa,
torfowisko. Dolina rzeki jest miejscem występowania
rzadkich odmian storczyków, siedliskiem wielu gatunków ptaków oraz naturalnym korytarzem corocznych wędrówek ssaków.
Poza niepodważalnymi walorami przyrodniczymi, są tu też i rozmaite ciekawostki historyczne. Jedną z nich jest fragment dobrze zachowanej, poniemieckiej linii obronnej z II wojny światowej. Początku
tej linii trzeba szukać już w ok. Łomży, a końca na Litwie nad Morzem Bałtyckim. Wykorzystując część tej
linii, Powiat Suwalski oznakował pierwszy w tym regionie szlak samochodowy oraz transgraniczny szlak
rowerowy (R8). Oba noszą nazwę „Szlak Fortyfikacji
Pozycji Granicznej”. Na szlakach tych można zobaczyć trzy główne węzły obronne (Raczki, Bakałarzewo i Filipów) wyposażone w schrony bojowe i bierne,
a poza nimi wiele pojedynczych obiektów militarnych
(m.in. bardzo ciekawy w m. Prawy Las). Po środku
szlaku, w Bakałarzewie, każdego sezonu (od czerwca do października), jest otwarty skansen militarny.
Szlaki kończą się przy trójstyku granic państwowych
(Polski, Litwy i Rosji) w Bolciach k. Wiżajn, a rozpoczynają w Dowspudzie, gdzie do dziś zachowały się
pozostałości magnackiej rezydencji rodu Paców.
50
Augustów – Miasto Królewskie
Augustów – stolica sportów wodnych i turystyki
aktywnej, ukochane miasto miłośników żeglarstwa,
kajakarstwa, wioślarstwa, narciarstwa wodnego i
motorowodniaków. To także nieoficjalna, letnia stolica województwa podlaskiego. To Mekka amatorów
zabawy, ale także ciszy, natury i piękna, zapachu
sosen, błękitu nieba i jezior. Miasto otula ciemnozielona Puszcza Augustowska wraz z jeziorami:
Sajno, Necko, Białe, Rospuda, Studzieniczne oraz
kilkunastoma mniejszymi.
Samorząd Miasta Augustów
ul. 3 Maja 60, Augustów
tel. 87 643 42 10
www.urzad.augustow.pl
Kanał Augustowski – Szlak Papieski
Wielką atrakcją Augustowszczyzny jest Kanał
Augustowski, zbudowany na początku XIX wieku.
Wtedy właśnie, w dobie dynamizacji przemysłu, kiedy transport kolejowy i samochodowy były jeszcze w
powijakach, należało zorganizować połączenia śródlądowe. Ponieważ był to czas rozwoju inżynierii światowej pojawiła się koncepcja budowy kanałów, czyli
sztucznych korytarzy między istniejącymi jeziorami i
rzekami. Kanał żeglowny zaprojektowany w 1824 r.
przez gen. Ignacego Prądzyńskiego łączy dorzecze
Biebrzy z Niemnem. Leży więc na obszarze dwóch
państw - Polski i Białorusi. Całkowita jego długość to
101,2 km. Na tym odcinku, wybudowano 18 śluz, z
czego 14 znajduje się po polskiej stronie. Do dzisiaj
wygląd zbliżony do pierwotnego zachowało 9 śluz.
Tak jak w XIX w. śluzowi otwierają luki wrót, podnosząc zastawki ręcznymi lewarkami. Kanał Augustowski w połączeniu z Czarną Hańczą jest jednym
z najbardziej znanych szlaków kajakowych w Polsce.
To jedyne miejsce, gdzie granice Unii Europejskiej
z Białorusią można przekroczyć kajakiem, rowerem
wodnym czy łódką.
„Kanał Augustowski – Szlak Papieski” został wyznaczony na pamiątkę wizyty Ojca Świętego
Jana Pawła II na Ziemi Augustowskiej. To trasa, którą
Papież odbył na pokładzie statku “Serwy”. Podczas
rejsu (ogląda się trzy śluzy) pasażerowie zwiedzają
Sanktuarium Maryjne w Studzienicznej – gdzie Jan
Paweł II modlił się w kaplicy na wyspie. W 2009 roku
produkt ten został wyróżniony Złotym Certyfikatem
Polskiej Organizacji Turystycznej.
51
Wokół Necka
Kolejną atrakcją Augustowa jest elektryczny
wyciąg nart wodnych na jeziorze Necko. Narciarze
w różnym wieku, zaopatrzeni w kolorowe nieprzemakalne kombinezony i narty wodne pokonują fale
z prędkością 58 km/h na odcinku 740 m. Każdego roku w lipcu odbywa się tu Międzynarodowy
Konkurs Skoków na Nartach Wodnych, największa
impreza sportowa tej dyscypliny w Polsce. W zawodach uczestniczą zawodnicy czołówki europejskiej
i uzyskują bardzo dobre wyniki sportowe. Magiczna
aura miasta sprzyja organizowaniu romantycznych
wieczorów na gondoli, katamaranach, kajakach lub
statkach (Biała Flota) pływających po Kanale Augustowskim: „Serwy”, „Sajno” i „Perkoz”. Kursują od
wiosny do jesieni. Można też aktywnie spędzić czas
na basenie, całorocznym lodowisku, skuterach wod-
nych, uprawiając windsurfing lub nurkując. Ponadto
w ofercie: quady, paintball, tor kartingowy, kręgielnia,
korty tenisowe. Jak widać wachlarz augustowskich
atrakcji jest szeroki, dzięki czemu spełni oczekiwania
najbardziej wymagających turystów. Bogaty kalendarz imprez sportowo-kulturalnych zapewnia turystom i mieszkańcom Augustowa mnóstwo wrażeń.
Mistrzostwa Polski w Pływaniu Na Byle Czym
To zdecydowanie najbardziej widowiskowa impreza augustowskiego lata. Organizowane od kilku
lat w ostatnią niedzielę lipca nad Nettą jest okazją
do spotkania miłośników i konstruktorów fantastycznych pojazdów wodnych. To dzień, w którym okazuje
się, że wyobraźnia ludzka nie zna granic, a dobry
humor i emocje sięgają zenitu! Rzeką płyną łodzie
z plastikowych butelek, statki kosmiczne, tarcze
antyrakietowe, podtopiona tratwa ze służbą zdrowia. Chodzi o to, by pojazd utrzymał się na wodzie.
Zapraszamy na duuużą porcję zabawy i śmiechu!!!
Impreza otrzymała wyróżnienie POT za Najlepszy
Produkt Turystyczny 2007.
Augustowska Organizacja Turystyczna powstała w 2003 roku. Skupia samorządy
i przedsiębiorców branży turystycznej. W ramach
działań statutowych zajmuje się promocją regionu.
Uczestniczy w targach turystycznych i akcjach promocyjnych w mediach. Inicjuje, opiniuje i wspiera
projekty inwestycyjne istotne dla Ziemi Augustowskiej. Prowadzi działalność naukową, oświatową,
kulturalną oraz w zakresie kultury fizycznej.
Augustowska Organizacja Turystyczna
Rynek Zygmunta Augusta 44
Augustów
mob. 728 755 936
www.augustow.pl
52
Augustowskie dni i noce
Duży rozmach mają Dni Augustowa, obchodzone tradycyjnie w połowie maja. W lipcu odbywa się
Festiwal Jazzu Tradycyjnego „Augustowskie Spotkania z Louisem Armstrongiem” w sierpniu „Augustowski Weekend z Trójką”, organizowany przez III Program PR. Latem posłuchać można muzyki podczas
„Balladowych Nocek Nad Neckiem”, Reggae Netta
Festiwal i wiele innych. Nocami, nad jeziorami grane
są także sztuki teatralne pod gwiazdami.
Latem rozpoczyna się zabawa na jeziorach,
zimą – w nowoczesnym kompleksie rekreacyjnosportowym, w którym są baseny, urządzenia do masażu, wanny z hydro-masażem, zjeżdżalnia wodna o
długości 92 metrów, sauna, siłownia, solarium. Jest
to doskonałe miejsce do zabawy dla rodzin z dziećmi. Ośrodek przystosowany dla niepełnosprawnych
ruchowo, zapewnia profesjonalną obsługę i bezpieczeństwo, działa przez cały rok.
Wieczorami ogromną popularnością cieszy się
centrum Augustowa, czyli Rynek Zygmunta Augusta.
To serce miasta. Po dniu spędzonym na jeziorach
przenosi się tu życie towarzyskie, czemu sprzyja atmosfera licznych ogródków kawiarnianych, pubów,
restauracji, barów karaoke. Pięknie odnowiona ulica
Mostowa wiodąca z centrum na bulwary nad rzeką
Nettą to idealna trasa na wieczorny spacer we dwoje
czy w gronie rodziny lub przyjaciół.
W samym sercu miasta, na Rynku Zygmunta
Augusta, ma swą siedzibę Centrum Informacji Turystycznej w Augustowie, które zostało w 2005 r. nagrodzone przez Polską Organizację Turystyczną jako
jedne z najlepszych CIT w Polsce.
Centrum Informacji Turystycznej ****
w Augustowie
Rynek Zygmunta Augusta 44, Augustów
tel. 87 643 28 83
www.augustow.eu
53
Przedsiębiorstwo Turystyczne „Szot” specjalizuje się
w turystyce aktywnej, głównie w kompleksowej obsłudze
spływów kajakowych, organizacji firmowych imprez oraz
wycieczek na Wschód.
Idealna lokalizacja w Augustowie, czyli w miejscu, w którym rozpoczynają się bądź kończą najciekawsze szlaki
wodne Polski, 18-letnie doświadczenie w organizacji turystyki, jedna z największych i najnowocześniejszych w kraju
flot kajakowych, kompleksowa oferta, profesjonalna kadra
i elastyczne podejście do każdego klienta – wszystko to
przekłada się na dzisiejszą pozycję firmy.
Rozbudowana oferta firmy „Szot” obejmuje:
**spływy po rzekach północno-wschodniej Polski (Czarna
Hańcza, Rospuda, Biebrza) i Kanale Augustowskim,
a także 6-dniowe Kanałem Augustowskim i Niemnem
– „Kajakiem przez 3 kraje Polska–Białoruś–Litwa” czy
jednodniowe spływy na Białoruś,
**imprezy dla firm typu incentive i teambuilding (np. „W
Krainie Jaćwingów”, przeprawy linowe, paintball, strzelectwo, łucznictwo, off-road, gry scenariuszowe),
**rejsy statkami, gondolami, katamaranami,
**wycieczki bryczkami i kuligi,
**wycieczki autokarowe po Pojezierzu Suwalsko-Augustowskim oraz na Wschód
**biesiady, bankiety i imprezy okolicznościowe,
**infrastrukturę turystyczną, od wypożyczalni sprzętu
turystycznego (kajaki, kanadyjki, rowery turystyczne),
przez plac zabaw, wiatę biesiadną z miejscem na ognisko dla ok. 70 osób, saunę zewnętrzną, staw z pomostem, parking samochodowy, aż po domki letniskowe.
Oferty dopełnia Villa Skomanda z komfortowymi pokojami 1-, 2- i 3-osobowymi (oraz typu Lux) z łazienką, TV
i lodówką, czyli łącznie 27 miejsc noclegowych, z możliwością dostawki. Do dyspozycji Gości jest sala restauracyjna,
lobby z dostępem do czajnika i piłkarzykami oraz bezpłatny
Internet Wi-Fi na terenie całego obiektu.
W ofercie są 5% rabaty na jednodniowe spływy kajakowe,
pakiety „Wakacje w Villi Skomanda” oraz inne atrakcje
na miejscu.
Przedsiębiorstwo Turystyczne „Szot” & Villa Skomanda
ul. Konwaliowa 2, Augustów
tel. 87 644 67 58, mob. 601 146 703
www.szot.pl, www.villaskomanda.pl
54
Z perspektywy roweru
Coraz więcej turystów po przyjeździe do Augustowa rezygnuje z samochodów i przesiada się na
rowery. I tak, trasa szlaku niebieskiego – rowerem
wokół Augustowa ma 22,2 km – rozpoczyna się przy
skrzyżowaniu ulic Turystycznej i Leśnej (obok stacji
PKP), a kończy się w miejscowości Klonownica koło
Augustowa (przed przejazdem kolejowym). Przebiega po terenie miasta i gminy Augustów. Łączy się
z międzynarodowym szlakiem Euro Velo 11R. Na
trasie szlaku zobaczymy m.in.: Kanał Augustowski
(śluzy Przewięź i Swoboda), sanktuarium w Studzienicznej, kapliczka nad brzegiem jeziora, pomnik
papieża Jana Pawła II, pomnik ku czci leśników,
mały drewniany kościółek, ścieżki edukacyjne Nadle-
śnictwa Augustów i Szczebra, Rezerwat Stara Ruda,
Rezerwat Jez. Kalejty, Most na Nettcie. Przez Ziemię
Augustowską biegną dwa duże szlaki rowerowe:
międzynarodowy Eurovelo R11 i południowa część
„Pierścienia Rowerowego Suwalszczyzny”. Spotykają
się w Tajnie Starym i łączą się na odcinku 15 km.
Biegną wzdłuż Kanału Augustowskiego i brzegami
malowniczej rzeki Rospudy. Eurovelo zahacza o wieś
Gabowe Grądy, gdzie mieszkają staroobrzędowcy.
Szlak Konny Puszczy Augustowskiej i Mazur
(350 km, oznaczenie: ułański proporzec w kolorze zielonym)
Utworzony w 2002 roku, drugi pod względem
długości szlak konny w Polsce, biegnie przez Biebrzański Park Narodowy, Puszczę Augustowską,
Wigierski Park Narodowy, a od 2005 roku także
przez część Mazur. Szlak stanowi ciąg dróg i ścieżek
przeznaczonych do jazdy konnej. Jego powstanie
stworzyło możliwości prawne do poruszania się koni
wierzchowych po terenach Lasów Państwowych oraz
parków narodowych. Noclegi zorganizowane są w
stadninach prowadzonych przez nadleśnictwa oraz
w gospodarstwach agroturystycznych. Organizowane są rajdy Szlakiem Konnym Puszczy Augustowskiej. To 246 km dróg i ścieżek prowadzących przez
najciekawsze przyrodniczo miejsca. Trasa rozpoczyna się od leśniczówki Grzędy, biegnie przez Puszczę
Augustowską do Wigierskiego Parku Narodowego.
Wiele odcinków to piaszczyste dukty leśne pozwalające na cwał. W Nadleśnictwie Szczerba przez
cały dzień jazdy można nie spotkać człowieka. Od
września niektóre stadniny organizują 3-, 5- i 7-dniowe rajdy, gdzie każdy uczestnik ma szansę zdobycia
odznaki tzw. Kamienia Milowego Puszczy Augustowskiej w różnych kolorach, w zależności od stopnia
trudności trasy. Najtrudniejszy jest 5-dniowy Rajd
Zimowy organizowany między Bożym Narodzeniem
i Nowym Rokiem.
Samorząd Powiatu Augustowskiego
ul. 3 Maja 29, Augustów
tel. 87 643 96 50
www.augustowski.home.pl
55
Rajgród – lato na żaglach
Wzmianki o grodzie Raj zbudowanym na
wyspie, na wzniesieniu nazywanym dzisiaj
Górą Zamkową, pochodzą z X wieku. Był on
siedzibą plemienia jaćwieskiego – Zlinców,
strzegącego szlaku handlowego prowadzącego z Mazowsza w głąb ziem jaćwieskich.
W XVI wieku Rajgród otrzymał prawa miejskie,
a w XVII król Jan III Sobieski poszerzył je także o prawa magdeburskie. Został poważnie
zniszczony przez Szwedów (1656), a później
Tatarów. Do rozbiorów było to miasto królewskie.
Rajgród leży nad jeziorem Rajgrodzkim.
Oddalone niespełna 30 km od Augustowa – to
drugie co do wielkości jezioro w województwie.
Wyróżnia się rozbudowaną linią brzegową, ciekawie ukształtowanymi, wydłużonymi odnogami. Na jeziorze znajduje się kilka podmokłych
wysepek. Cały kompleks jezior rajgrodzkich
objęty jest strefą ciszy, co czyni go idealnym
do uprawiania żeglarstwa. Jest też chętnie odwiedzany przez wędkarzy, a to za sprawą okoni, szczupaków, leszczy, a nawet węgorzy, które
kryją się w jego toniach. Nic więc dziwnego,
że powstały tutaj liczne ośrodki wczasowe, gospodarstwa agroturystyczne, pensjonaty oraz
przystanie żeglarskie.
Przystań w Rajgrodzie przystosowana
jest dla osób niepełnosprawnych jeżdżących na wózkach inwalidzkich. W połączeniu
z odpowiednimi jachtami (jedynymi tego typu
w Europie) umożliwia to ludziom na wózkach
nie tylko rekreacyjne uprawianie żeglarstwa,
ale i organizowanie regat.
W lipcu każdego roku zapraszamy wszystkich żeglarzy, także niepełnosprawnych, na
Regaty o Błękitną Wstęgę Jeziora Rajgrodzkiego.
www.um.rajgrod.pl
o fe r t y po by tów na w w w.p akiet ytur ys t yczne .pl
56
Dolina Biebrzy
Biebrza jest rzeką niepokorną. Czasem wychodzi z siebie. Właściwie co roku – wiosną.
Rozlewa wtedy swe wody daleko poza koryto,
podpływa pod domy, zakrywa fragmenty dróg,
straszy. Ale mieszkańcy doliny Biebrzy znają jej
naturę. Spokojnie, to minie. Na linii horyzontu
błękit rozlewisk jednoczy się z niebem. Słońce
i białe, śmietankowe chmury przeglądają się w
mokradłach.
Biebrzański Park Narodowy
chroni rozległe i prawie niezmienione
dolinowe torfowiska z unikalną różnorodnością gatunków roślin, ptaków i
innych zwierząt oraz naturalnych ekosystemów. Jeszcze w latach 70. istniały pomysły, by dolinę Biebrzy
przynajmniej w części zmeliorować. Plany upadły i
w 1993 roku utworzono tutaj największy polski park
narodowy, który dwa lata później wpisano na listę
międzynarodowej konwencji Ramsar.
Chroniona dolina rzeki ma długość ponad 100
km, a jej szerokość w południowym basenie osiąga
ponad 30 km. Wiosną rozlewiska Biebrzy gromadzą więcej wody niż największe zapory na Wiśle!
Malownicze tereny bagienne, wielobarwny dywan roślin oraz bogactwo świata roślin, zwierząt i grzybów
stanowią jego niepodważalną wartość. Wiosną, gdy
rzeka występuje z brzegów, na rozlewiskach pojawia-
ją się ptaki powracające ze swych dalekich wędrówek. Na terenie bagien biebrzańskich jest ich – bagatela! – około 290 gatunków. Ponadto dolina Biebrzy
jest największą ostoją łosia w Polsce, którego można
spotkać, jadąc „Carskim Traktem”. Zadomowiły się
także wilki, bobry i wydry.
„Carski Trakt” (niegdyś strategiczna droga-grobla przecinająca dolny basen Biebrzy) jest znakomitym miejscem, z którego można rozpocząć
podglądanie biebrzańskiej przyrody. Szczególnie
polecanym miejscem jest wieża widokowa i kładka
na „Bagnie Ławki”. Tu można zobaczyć i usłyszeć
wodniczkę, rzadkiego ptaka torfowisk niskich.
To tu, we wrześniu, rozgrywane są Mistrzostwa
Europy w Koszeniu Bagiennych Łąk „Biebrzańskie
Sianokosy”. W parku udostępnianych jest aż 600 km
szlaków pieszych i rowerowych oraz 14 ścieżek przyrodniczych. Udostępniony również jest szlak wodny
Biebrzą i jej dopływami, jednak należy przestrzegać
ograniczeń wynikających z zasad ochrony przyrody.
Obowiązuje m.in. zakaz płoszenia zwierząt, a biwakowanie na „Białym Grądzie” dozwolone jest od 1
lipca. Zakochani w Biebrzy – zarówno mieszkający tu
z dziada pradziada, jak i ci, którzy spędzają tu każdą
wolną chwilę, podglądając przyrodę czy fotografując,
nazywają siebie „biebrzniętymi”.
Jak bardzo rozległy jest Biebrzański Park Naro-
57
dowy, świadczy jego położenie na terenie 14 gmin
i 5 powiatów. Będąc w pobliżu parku, nie sposób
ominąć takich miejsc jak geometryczny środek
Europy w Suchowoli, Muzeum Pisanki w Lipsku,
czy leżący kilka kilometrów od źródeł Biebrzy Różanystok – jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych w województwie. Burzliwą historię tych ziem
można poznać, zwiedzając Muzeum Twierdzy
Osowiec. Sztabin to z kolei wspaniała historia hr.
Karola Brzostowskiego, który wyprzedził swoją epokę
o kilkadziesiąt lat. Burzliwą, ponad 400-letnią historię mają takie miejscowości, jak: Nowy Dwór, Kamienna, Goniądz, Trzcianne czy Radziłów, gdzie
przenikają się wypływy kultury polskiej, litewskiej,
ruskiej, pruskiej i żydowskiej.
Flagowym ptakiem Biebrzańskiego Parku Naro-
Wieże i punkty widokowe
W najciekawszych miejscach parku ustawiono
ponad dwadzieścia wież i platform widokowych.
Godne polecenia dla zwiedzających są drewniane
kładki poprowadzone przez mokradła i torfowiska. Są
one zlokalizowane w okolicy Osowca, na Grzędach
oraz na Bagnie Ławki. Wiosenne rozlewiska oraz
przyloty setek ptaków najlepiej oglądać z wież w
Brzostowie i Burzynie oraz naturalnych punktów
widokowych: grodziska w Goniądzu, Samborach
(ujście Biebrzy do Narwi, polecamy zwłaszcza o
wschodzie słońca) i na Górze Strękowej (wspaniałe
zachody).
dowego jest batalion. Podczas wiosennych przelotów
liczące setki osobników stada tych ptaków odbywają
tu nad Biebrzą swoiste misterium przyrody. Pozorne
walki samców przystrojonych w niepowtarzalne wzory różnokolorowych piór wokół głowy zwanych kryzą
przyciągają nad Biebrzę wielu miłośników ptaków z
całej Europy. Nad Biebrzą można tez zobaczyć inne
rzadkie gatunki ptaków m.in.: cietrzewia, dubelta,
podróżniczka, a z ptaków szponiastych: błotniaka
stawowego i łąkowego, bielika, czy orlika krzykliwego
lub grubodziobego.
Punkt Informacji Turystycznej****
Biebrzańskiego Parku Narodowego
Osowiec Twierdza 8, gm. Goniądz
tel. 85 738 30 35
www.biebrza.org.pl
58
Muzeum i trasy turystyczne Twierdzy Osowiec
Twierdza Osowiec – rosyjska twierdza z II połowy XIX wieku, usytuowana na jedynej przeprawie przez bagna biebrzańskie, w zwężeniu doliny Biebrzy. Znana jest z 6,5-miesięcznej obrony
podczas I wojny światowej. Nigdy nie została
zdobyta – stąd jej późniejsze obiegowe określenie rosyjskie” Verdun”.
Twierdza to najcenniejszy, obok Kanału Augustowskiego, obiekt zabytkowy na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego. Muzeum Twierdzy Osowiec oraz trasy turystyczne Fortu I znajdują się na
terenie jednostki Wojska Polskiego. Zwiedzanie tych
obiektów może się odbywać się w zorganizowanych
grupach, wyłącznie z przewodnikiem Osowieckiego
Towarzystwa Fortyfikacyjnego. Na trasie można
obejrzeć: Muzeum Twierdzy Osowiec, podziemia, budowle fortyfikacyjne oraz wiele ciekawostek przyrodniczych. Muzeum Twierdzy Osowiec posiada zbiór
Goniądz
Sercem Biebrzy jest położone na wysokiej skarpie miasto Goniądz wzmiankowane już w 1358 r.
Ze względu na strategiczne położenie był przedmiotem licznych sporów i walk pomiędzy książętami
mazowieckimi a Litwą (XIV/XV w.). Przyległe, bogate
puszcze przyciągały na łowy króla Jagiełłę i wielu
innych monarchów. Prawa miejskie magdeburskie
Goniądz uzyskał w 1547 r. Przez długi czas miasto
pełniło rolę portu rzecznego. Z północnego Podlasia spławiano produkty leśne i rolne do Gdańska.
militariów od czasów carskich do współczesnych.
Eksponowane są one wewnątrz historycznych koszar
oraz na pobliskim placu.
Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne
Osowiec-Twierdza, Goniądz
mob. 600 941 954
www.biebrza.org.pl
Po wojnach szwedzkich miasto bardzo podupadło
i dopiero budowa linii kolejowej Brześć–Grajewo
ożywiła jego gospodarkę. Warto tu zobaczyć: pierwotny układ urbanistyczny – czworoboczny rynek
z odchodzącymi sześcioma ulicami, kościół parafialny (powstał z fundacji księcia Witolda przed 1430
rokiem – zniszczony podczas potopu szwedzkiego
i wielokrotnie odbudowywany), neogotycką kaplicę
cmentarną i kapliczkę z 1864 r. zbudowaną na najwyższym wzniesieniu Goniądza.
Piękne rozlewiska Biebrzy można podziwiać
z punktu widokowego zlo­ka­li­zo­wanego na wyso­kim
brzegu rzeki Bie­brzy przy ulicy Majora Węgiel­nego
(w sąsiedz­twie Domu Kul­tury). Jest to dogod­ne miej­
sce do obser­wa­cji ptaków, roz­le­wisk i zmian zacho­
dzą­cych w doli­nie rzeki.
Samorząd Miasta Goniądz
pl. 11-go Listopada 38, Goniądz
tel. 85 738 00 43, fax 85 738 03 07
www.goniadz.pl
59
Goniądzki Zbyszko jest położony w samym sercu
Biebrzańskiego Parku Narodowego, na skarpie,
u której podnóża, malowniczą doliną, płynie dzika
Biebrza. Ta niezwykła lokalizacja pozwala Gościom
w pełni rozkoszować się niezwykłym krajobrazem
rozlewisk Biebrzy i stwarza wyśmienity klimat
do rekreacji, aktywnego wypoczynku i spotkań.
Obiekt posiada komfortowe warunki noclegowe
w pokojach 1-, 2- i 3-osobowych (łącznie 45 miejsc
noclegowych) wyposażonych w łazienki oraz telewizję satelitarną. Do dyspozycji Gości jest też Bar i
Restauracja serwująca specjały kuchni regionalnej.
Zbyszko oferuje pełny zakres usług związanych z organizacją konferencji i szkoleń.
W marcu 2013 r. rozpoczęto budowę nowego luksusowego obiektu, a zakończenie inwestycji planowa-
ne jest na wrzesień 2014 r. Liczba miejsc noclegowych rośnie do 110, w 27 pokojach i apartamentach
o standardzie czterech gwiazdek. Pokoje wyposażone będą w łazienki z prysznicem, telewizję satelitarną, minibar, telefon, dostęp do Internetu i będą
dostępne w dwóch podstawowych aranżacjach:
z łożem małżeńskim lub z dwoma pojedynczymi
łóżkami. Z okien nowej eleganckiej Restauracji na
250 osób będzie można podziwiać przepiękne rozlewiska Biebrzy, a oferty dopełni stylowy Lobby Bar.
Zbyszko w Goniądzu
ul. św. Rozalii 13, Goniądz
tel. 85 738 00 74, mob. 882 198 840
www.zbyszko.com
60
Na wybranych szlakach turystycznych
Na obszarze BPN i jego otuliny istnieje ponad 600
km szlaków turystycznych – pieszych, rowerowych,
kajakowych i konnych. Nad Biebrzę przyjeżdża się,
by być bliżej natury, spędzić czas w ciszy przerywanej jedynie ptasim śpiewem. Z myślą o ekoturystach opracowano tu znakomite trasy kajakowe,
ścieżki dla rowerzystów oraz piechurów, utworzono
specjalne ścieżki edukacyjne. Biebrza to raj dla
podglądaczy ptaków.
Z myślą o nich przygotowana została np. wyprawa „Tropem bataliona” połączona z obserwacją
i poznaniem tej najważniejszej osobliwości ornitologicznej bagien biebrzańskich. Ptaki świetnie się też
tropi, sunąc wolno kajakiem, tradycyjną pychówką
lub... tratwą. Szlak „Okółkiem wokół Żarowia” to
z kolei wycieczka po rzece łodzią-pychówką z flisakiem.
Przez tereny Biebrzańskiego Parku Narodowego
przebiega też niewielki odcinek Szlaku Konnego
Puszczy Augustowskiej i Mazur do leśniczówki
Grzędy i nosi imię Leśnika Kawalerzysty Nadleśniczego Antoniego Puszeta. To obecnie najdłuższy
w Polsce szlak do turystyki jeździeckiej. Ponad 400
km ścieżek konnych prowadzi od Wigierskiego PN,
przez lasy Nadleśnictw Suwałki, Szczebra, Płaska,
Augustów, Rajgród, Ełk i Drygały do okolic Orzysza.
Ci, którzy chcą ogarnąć cały bezmiar wody wiosennych rozlewisk, mogą skorzystać z oferty przelotu
nad Biebrzą balonem.
Szlaki piesze
Szlaki piesze często w okresie wiosennych rozlewisk są trudne do przebycia, jednak niezwykle interesujące dla miłośników ptaków. Aby ułatwić turystom,
rodzinom z dziećmi oraz młodzieży szkolnej poznanie walorów przyrodniczych oraz różnych gatunków
roślin i zwierząt, na terenie parku utworzono sieć
ścieżek edukacyjnych. W kilkunastu miejscach przy
szlakach ustawione są wieże obserwacyjne, z których można podziwiać wspaniałe i niezapomniane
krajobrazy doliny Biebrzy oraz dostrzec wiele osobliwości świata zwierząt, w tym rzadkie gatunki ptaków
i oczywiście łosie.
Biebrzański Park Narodowy proponuje np. spacer kładkami wśród bagien w Osowcu (2,2 km),
wycieczkę po Grobli Honczarowskiej (3,3 km) lub
w Brzeziny Kapickie (4,2 km). Na części niektórych
szlaków położono kładki ułatwiające przejście przez
grząskie tereny.
Polska Organizacja Turystyczna przyznała Biebrzańskiemu Parkowi Narodowemu za sieć ścieżek
edukacyjnych Certyfikat „Najlepszy Produkt Turystyczny 2005”.
61
Spływy kajakami i tratwami
To najbardziej naturalny szlak turystyczny regionu.
Możemy go rozpocząć w Lipsku, a skończyć w Wiźnie nad Narwią. Jego 140-kilometrową trasę da się
pokonać w ciągu 7 dni. Spływ można rozpocząć
także w Augustowie – kontynuując wyprawę kajakową Kanałem Augustowskim.
Płynąc z biegiem rzeki, można zaobserwować,
jak się zmienia Biebrza.
Na północy – od źródeł do przewężenia w rejonie Sztabina – płyniemy kotliną o wysokich brzegach, praktycznie bez lasów, z użytkowanymi rolniczo łąkami. Szuwary porastają tylko bezpośrednią
okolicę rzeki.
Basen środkowy, położony między Sztabinem
a twierdzą w Osowcu, to rozległy bagnisty i płaski
obszar pokryty grubą warstwą torfu. Rzeka płynie bliżej południowej, wyraźnej krawędzi basenu tworzonej
przez wysoczyznę, na której rozłożyły się nadrzeczne
miejscowości – największa z nich to Goniądz.
Basen południowy zaczyna się od twierdzy
w Osowcu i sięga po ujście Biebrzy do Narwi. Zachodnie brzegi basenu są wysokie, miejscami wręcz
strome, wschodnie zaś niskie i płaskie. Ta część
Kotliny Biebrzańskiej najpełniej zachowała swój
Tratwa biebrzańska to platforma o powierzchni 18 m², na której ustawiony jest domek z pryczą
(2-3-osobową). Przed domkiem mamy stół z ławkami, który po rozłożeniu i spuszczeniu rolet tworzy
kolejne 2-3 miejsca do spania. Całość wykończona płaskim dachem, który tworzy taras widokowy,
miejsce do opalania i leniuchowania. Chcąc się
przemieszczać, należy używać wioseł lub pychów
(długich drągów), którymi odbijamy się od dna lub
brzegów. Na wyposażeniu tratwy turyści otrzymują
m.in.: stół, taras obserwacyjny, grill, 2-os. namiot.
Spływ daje możliwość całkowitego relaksu – goście
sami narzucają tempo, organizują postoje i noclegi.
Oparta na tratwach biebrzańskich propozycja
pierwotny dziki charakter, ślady ingerencji człowieka są tu niemal niewidoczne. Szczególnie liczne
są tu meandry starorzeczy, przecinające podmokłe
torfowiska, z których wyłaniają się porośnięte lasem
piaszczyste wzniesienia zwane grądami.
Warto też, podczas kolejnej wizyty w dolinie Biebrzy, przepłynąć kajakiem jej dopływy. Mogą dostarczyć równie dużych wrażeń.
Biura Turystyki Aktywnej La-Ventura „Dolina
i Bagna Biebrzy – Ostoja Dzikiej Przyrody” (www.
la-ventura.pl) została uznana przez Polską Organizację Turystyczną za Najlepszą Europejską Destynację
Turystyczną EDEN 2010.
62
Szlaki rowerowe
Atrakcją Biebrzańskiego Parku Narodowego są
szlaki turystyczne w basenie środkowym, rozpoczynające się przy leśniczówce Grzędy (15 km od miejscowości Tama usytuowanej przy drodze krajowej
Grajewo – Augustów). Szlak czerwony (obwodnica)
liczy 18 km. Grupy zorganizowane pod opieką przewodnika mogą dojechać do uroczyska Nowy Świat.
Do platformy widokowej i wieży widokowej na Wilczej
Górze prowadzi ścieżka dydaktyczna „Wydmy” z rozległą panoramą na bagna basenu środkowego oraz
możliwością obserwacji łosi.
Wśród wielu tras rowerowych na szczególną
uwagę zasługuje „Podlaski Szlak Bociani”. Rozpoczynający się w Białowieży szlak łączy cztery parki
narodowe i kończy się w Stańczykach. Więcej o szlaku piszemy na stronie 99.
Szlak rowerowy R-11 EURO Velo (zielony).
Odcinek: Wizna Burzyn - Brzostowo - Radziłów - Klimaszewnica - Białaszewo - Okół - Ruda - Modzelówka - Pieńczykówek - Stoczek - Ciszewo -Kuligi - „Las
Grzędy” - Woznawieś - Orzechówka - Tajenko - Śluza
Sosnowo – 106,4 km. (więcej na str. 48)
Efektem współpracy i gospodarności pięciu
biebrzańskich gospodarstw agroturystycznych jest
produkt pn. „Piątka znad Biebrzy”. Jedną z ich
propozycji jest szlak rowerowy „Dookoła centrum
Europy” w 5 dni. Trasa wynosi od 87 do 191 km
(kilka wariantów do wyboru). „Piątka znad Biebrzy”
opracowała i wydała mapki z opisem 2 tras rowerowych, zapewniając również przewodnika turystycznego, bazę żywieniowo-noclegową i szereg atrakcji
turystycznych.
Punkt Informacji Turystycznej**
Ośrodek Wypoczynkowy Biebrza
ul. Polna 50, Sztabin
tel. 87 641 21 79, mob. 603 225 100
www.turystyka-biebrza.pl
Punkt Informacji Turystycznej* Dolina Biebrzy
Wroceń 44, Goniądz
tel. 85 738 39 26, fax 85 738 39 26
mob. 603 078 051
www.dolinabiebrzy.pl
63
Pensjonat Poniatowski*** w Suchowoli to jedyny
tego typu trzygwiazdkowy obiekt w województwie
podlaskim.
Do dyspozycji Gości oddano apartamenty i pokoje
o najwyższym standardzie, a każdy z nich jest wyposażony w komfortowo urządzoną łazienkę, telewizję i
Wi-Fi – łącznie 23 miejsca noclegowe. Pensjonat ma
w swojej ofercie imprezy okolicznościowe, jest też
idealny do spotkań biznesowych – posiada dwie sale
mogące pomieścić odpowiednio 100 i 350 osób.
Mieszcząca się w Pensjonacie Poniatowski*** restauracja jest otwarta zarówno dla przebywających
w nim gości, jak i dla wszystkich miłośników kuchni
w najlepszym wydaniu. Goście pensjonatu mogą
też korzystać z dwutorowej kręgielni z profesjonalnym systemem komputerowym do zarządzania grą,
ultrafioletowym oświetleniem, które, wraz z barem
i restauracją, tworzą niepowtarzalny klimat. Stół bilardowy ucieszy za to miłośników bilarda.
Recepcja Pensjonatu Poniatowski*** otwarta jest
przez 24 godz. na dobę, a strefa Wi-Fi obejmuje
cały budynek. Wysoki standard obsługi, eleganckie
wnętrza oraz idealna lokalizacja, a przede wszystkim niepowtarzalna atmosfera miejsca sprawią,
że każde spotkanie w Pensjonacie Poniatowski***
zostanie w pamięci jego Gości na długo.
Pensjonat Poniatowski***
ul. Białostocka 21, Suchowola
tel. 85 722 07 20
fax 85 722 07 26
www.pensjonat-poniatowski.pl
64
Kultura i natura
W maju i sierpniu nad Biebrzą organizowane
są Biebrzańskie Targi Wytwórczości i Sztuki
Ludowej. Jest to okazja, by zobaczyć i kupić wyroby
lokalnych artystów. W trakcie Targów ogłaszany
jest konkurs na wyroby regionalne, występy
zespołów artystycznych, można zwiedzić Muzeum
Twierdzy Osowiec i spróbować potraw regionalnych.
We wrześniu zapraszamy na „Biebrzańskie
Sianokosy” w Biebrzańskim Parku Narodowym.
Zawody polegają na koszeniu łąk kosami, jak to za
dawnych lat robili rolnicy nad Biebrzą. Zarastanie
łąk krzewami i trzciną spowodowałoby wycofywanie
się ptaków typowych dla terenów otwartych oraz
utratę cennych i rzadkich roślin. Nad Biebrzą ludzie
żyją w zgodzie z naturą i rytmem wyznaczonym
przez pory roku. Wypasają bydło, uprawiają tytoń,
w czerwcu koszą podmokłe łąki, niedostępne
w innych miesiącach, łowią ryby, zbierają żurawiny
i grzyby. Panuje spokój. Dlatego coraz więcej osób
ucieka z gwarnych miast do tego zakątka Polski.
Radziłów
To dawne miasto książęce, a później królewskie.
Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą
z 1444 roku. Nadania praw miejskich dokonali
książęta mazowieccy w 1466 roku. Po III rozbiorze
miasto przeszło w ręce Prus, a po traktacie w Tylży
znalazło się w granicach Cesarstwa Rosyjskiego.
W 1870 roku Radziłów utracił prawa miejskie. Dziś
to miejscowość gminna, położona przy ujściu Słuczy
do Kubry, na dużej wyspie otoczonej bagnami
Wissy i Słuczy, w pobliżu średniowiecznego grodu
(obecnie grodzisko przy wsi Pieńki-Grodzisko),
który strzegł przeprawy na Kubrę i Wissę, na
historycznym trakcie handlowym z Mazowsza
do Prus i Grodna. Gmina Radziłów to m.in: zabytki,
cykliczna regionalna impreza folklorystyczna –
„Zapusty Radziłowskie” oraz największy w Polsce
Biebrzański Park Narodowy. Wyjątkowe walory
krajobrazowe gminy oraz niespotykana flora
i fauna czynią to miejsce rajem dla przyrodników
oraz osób szukających spokoju. Inne atrakcje,
to m.in.: kościół w Kramarzewie zbudowany
z drewna, wykonany w stylu późnobarokowym –
we wnętrzu – osiemnastowieczna ambona w kształcie
łodzi, kościół w Słuczu – trójnawowy z czworoboczną
wieżą; kryje w sobie wyposażenie neogotyckie
z elementami neoromańskimi oraz zespół dworskopałacowy w Słuczu – murowany dwór z 1894 r.
Samorząd Gminy Radziłów
pl. 500-lecia 14, Radziłów
tel. 86 273 60 01
www.gminaradzilow.pl
o fe r t y poby tów na w w w.p akiet ytur ys t yczne .pl
65
Narew – „Polska Amazonia”
Około cztery tysiące lat temu Narew wystąpiła z
brzegów, zalewając całą dolinę. Zaczęła płynąć
wieloma drogami jednocześnie, tworząc skomplikowany system rzeczny, prawdziwy wodny
labirynt. Dziś, patrząc na rzekę z lotu ptaka,
widzimy układ splątanych koryt, na przemian łączących się i rozdzielających, przypominających
nieco pajęczynę.
W trosce o ochronę naturalnej bagiennej doliny
rzecznej i procesów w niej zachodzących, w 1996 r.
stworzono w województwie podlaskim Narwiański
Park Narodowy o powierzchni 6 810 ha i otulinie
(strefie ochronnej) na obszarze 15 408 ha. Płynąc
wieloma korytami, Narew tworzy w granicach parku
niepowtarzalną sieć. Jest to prawdziwy ptasi raj, na co
wskazuje występowanie 203 gatunków, wśród nich 28
zagrożonych w skali światowej lub europejskiej.
Dobrą okazją do obserwacji ptaków w ich naturalnym środowisku są spływy kajakowe i łodziami
na terenie parku. Pośród malowniczych szlaków
wodnych proponujemy m.in. 12,5-kilometrowy „Kajakiem wokół Kurowa”, który prowadzi przez jeden
z najciekawszych fragmentów parku, obok reduty
„Koziołek” z XVI w., położonej na bagnach oraz „ze-
rwanego mostu” pod Kruszewem. Na okolicznych
łąkach, pod koniec lata, widzimy wznoszące się wysokie kopce siana, jakby wyjęte z obrazów Moneta.
Wokół – cisza i sielski spokój.
Osoby, które mają więcej czasu wolnego i lubią wyzwania, zapraszamy do „Narwiańskiego
Labiryntu” – szlaku wodnego o długości 45 km.
Prowadzi on przez cały Narwiański Park Narodowy
i zazwyczaj potrzeba 2-3 dni, by go pokonać. Po
drodze mijamy wsie i miasteczka: Suraż, Uhowo,
Bokiny, Topilec, Izbiszcze, Waniewo, Kurowo. W wielu z nich pozostały tradycyjne drewniane zagrody i
budynki wiejskie kryte strzechą, studnie z żurawiem,
drewniane wiatraki, stare krzyże przydrożne i bielone kapliczki z kolorowymi kwiatami – dziedzictwo
historyczne. Narew – “Polska Amazonia” Siedziba
NPN mieści się w zabytkowym dworku w Kurowie,
położonym w pięknym parku, przez który przebiega
ścieżka przyrodnicza „Kładka wśród bagien”. Symbol parku narodowego to błotniak stawowy.
Narwiański Park Narodowy
Kurowo 10, Kobylin Borzymy
tel./fax 85 718 14 17
www.npn.pl
66
Kładka przyrodnicza Śliwno–Waniewo (w XV w. Korona–Litwa)
Pomiędzy miejscowościami Waniewo
i Śliwno zbudowano kładkę przyrodniczą
o długości 1025 m, która pozwala wielu
odwiedzającym na dotarcie do serca parku bez
konieczności korzystania z łodzi lub kajaka.
Niewątpliwą atrakcją tej ścieżki jest przeprawa
przez liczne w tym miejscu koryta rzeczne przy
pomocy pływających pomostów umocowanych
na linach. Gdzieś pośrodku trasy, w miejscu
dawnego zamczyska, znajduje się wieża
widokowa, z której można podziwiać panoramę
doliny Narwi.
Centrum Informacji Turystycznej w Waniewie**
Waniewo 22, Sokoły
mob. 500 192 858, fax 86 476 30 12
www.sokoly.pl
Szlaki wokół parku narodowego
Nad Narwią krzyżują się różne szlaki przyrodnicze i historyczne. To zdumiewające, że na tak
niewielkim obszarze skumulowało się tak wiele atrakcji. Wędrując z biegiem rzeki, możemy
przebyć kilka stuleci, spotkać różne narody, zobaczyć cuda natury. Szczególnie polecamy przejażdżki tradycyjnymi łodziami „pychówkami”,
które były używane przez mieszkańców regionu
do prac gospodarczych. Obrzeża parku są zagospodarowane w postaci pól biwakowych, kwater
agroturystycznych i pensjonatów.
Warto się wybrać na Spływ Kajakowy „Pograniczem kultur”. 7-dniowy spływ rzeką połączony jest poznawaniem walorów przyrodniczych i
kulturowych. Na trasie można odwiedzić trzy parki
narodowe: Białowieski, Narwiański i Biebrzański,
a także zapoznać się z kulturami: białoruską, ukraińską, polską i żydowską. Spływ z pewnością trafi
w gusta wszystkich interesujących się reliktami starych miast i wsi oraz ich wielokulturowością, a także
turystów wyspecjalizowanych w turystyce aktywnej.
Jest to projekt Stowarzyszenia Gmin Górnej Narwi,
który w 2010 roku otrzymał Wyróżnienie Prezesa
PROT w etapie regionalnym konkursu „Najlepszy
Produkt Turystyczny – Certyfikat POT”.
67
Z kolei szlak rowerowy Obwodnica Turystyczna Narwiańskiego Parku Narodowego to trasa
w formie zamkniętej pętli o długości 90 km. Prowadzi wokół NPN i umożliwia aktywny wypoczynek połączony z możliwością zwiedzenia miejscowości na
szlaku: Choroszczy, Suraża, Łap, Kurowa i Tykocina,
w których znajduje się szereg zabytków, muzeów i
innych atrakcji. Obszar Obwodnicy Turystycznej
dysponuje dobrze rozwiniętą bazą noclegową i gastronomiczną, jak np. Alumnat w Tykocinie, Dworek
Pentowo. Baza jest przygotowana do indywidualnych
potrzeb turysty – są hotele, motele, ośrodki wypoczynkowe i schroniska oraz kwatery agroturystyczne,
gdzie można skosztować lokalnych specjałów.
Szlak Światowida to kolejny szlak rowerowy –
zielony, 20 km: Starosielce – Krupniki – Barszczewo
– „Szubienica” – Babia Góra – Konowały – Kruszewo
(zerwany most).
Szlaki piesze:
**Zygmunta Glogera – zielony ok. 45 km
**Nadnarwiański – żółty, 30 km
**Włodzimierza Puchalskiego – czerwony, 53 km
**Włókniarzy – niebieski, 75 km.
Niedawno opracowany został Szlak Konopielki, nawiązujący do twórczości E. Redlińskiego – tak
dla kontrastu z oddalonym od cywilizacji światem
Konopielki. Ten szlak samochodowy prowadzi przez
Kowale, Zawyki, Doktorce, Lesznię, Zimnochy, Rynki, Średzińskie, Suraż. Po drodze – zagrody z XIX w.,
świątynie i kapliczki, stanowiska archeologiczne.
W Surażu, małym miasteczku nad Narwią,
w osadzie wczesnośredniowiecznej „Narwia” organizowane są festyny historyczne „Grodzisko” z
widowiskowymi pokazami walk wojów, występami
zespołu muzyki dawnej, pokazami rzemiosła, jak robienie podpłomyków, tkactwo, kowalstwo, garncarstwo, bicie monet, obróbka drewna. W programie
festynu jest także konkurs łucznictwa, rzut oszczepem, przeciąganie liny. Impreza kończy się zabawą
przy ognisku.
www.suraz.pl
68
Choroszcz – letnia rezydencja hetmana Branickiego
Będąc nad Narwią, warto zajrzeć do byłej letniej rezydencji hetmana J. K. Branickiego znajdującej się w Choroszczy, na trasie Warszawa
- Białystok. Mały pałacyk bieli się pośród zieleni
okalającego go parku z fosami, kanałami wodnymi, romantycznymi alejkami i mostkami. Miejsce to urocze, spokojne, doskonałe na spacer
we dwoje.
W pałacyku – siedzibie Muzeum Wnętrz
Pałacowych – mieści się stała ekspozycja wnętrz
pałacowych z XVIII i XIX wieku. Muzeum gromadzi
eksponaty i dokumenty związane z historią pałacu
i jego właścicieli, oraz meble i wyroby rzemiosła
artystycznego z XVIII i XIX wieku. W działalności
edukacyjno-oświatowej poprzez różne formy zajęć interaktywnych w przystępny sposób przybliża sztukę,
kulturę i obyczaje minionych epok.
W miasteczku jest też piękny kościół katolicki
z relikwiami świętego Kandyda i cerkiew prawosławna. Zwiedzenie najciekawszych miejsc tej okolicy
umożliwiają szlaki turystyczne: piesze, rowerowe,
kajakowe lub narciarskie. Gmina Choroszcz otrzymała polskie nagrody i wyróżnienia: Najtańszy Urząd
2006, Gmina Fair Play 2006/7/8/9, Najlepsza
Gmina Miejska 2005/6/7/8/9, Podlaska Gmina
Marzeń 2004, Teraz Polska 2008/9, Samorząd
Przyjazny Przedsiębiorczości 2008, prestiżowe wyróżnienie Razem Budujemy Sukces 2011.
W sierpniu każdego roku organizowany jest tu
Jarmark Dominikański – chociaż dziś w Choroszczy Dominikanów już nie ma, to coroczny jarmark
nawiązuje właśnie do tradycji tego zakonu. Dominikanie byli w Choroszczy od XVII wieku, a w XIX zostali
usunięci z miasteczka przez cara. Tradycja dominikańska wróciła tu w 1989 r. Prezentacja wyrobów
ludowych, swojskie jadło, huczne imprezy z muzyką,
koncertami, wyborami najpiękniejszej kobiety i tańcami pod gołym niebem – to obowiązujący każdego
roku program jarmarku.
Samorząd Miejski w Choroszczy
ul. Dominikańska 2, Choroszcz
tel. 85 713 22 00
www.choroszcz.pl
Punkt Informacji Turystycznej**
Miejsko-Gminne Centrum Kultury
ul. Sienkiewicza 29, Choroszcz
tel. 85 719 14 31
www.kultura.choroszcz.pl
69
Tykocin – podlaska perła baroku
Tykocin leży nad rzeką Narew, 30 km od Białegostoku, na trasie Podlaskiego Szlaku Bocianiego.
Dziś cichy i spokojny, przed wiekami tętnił życiem.
Tykocin założył w 1425 r. książę Janusz Mazowiecki.
Malownicze starorzecze Narwi, rozlewiska Biebrzy,
Puszcza Knyszyńska, jako doskonałe miejsce polowań, urzekły króla Polski Zygmunta Augusta, który
w XVI wieku zbudował tu zamek.
Twierdza powstała na planie zbliżonym do trapezu z dziedzińcem i czterema wieżami w narożach.
W XVI i XVII wieku była to jedna z najpotężniejszych
twierdz nizinnych w Polsce. Król przeniósł do zamku
tykocińskiego główny arsenał koronny, skarbiec i bibliotekę. Właśnie tu w 1705 r. kolejny władca August
II Mocny ustanowił Order Orła Białego – najstarsze
i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej. Na przestrzeni wieków zamek w Tykocinie ucierpiał z powodu pożarów i powodzi. W czasie
I wojny światowej twierdzę królewską ostatecznie
zburzono, przez wiele lat widać było jedynie ruiny
bastionów i fortyfikacji. Teraźniejszość przyniosła
jednak pozytywne zmiany. Zgodnie z duchem czasów prywatny przedsiębiorca przekształcił nieistniejący zamek w hotel i centrum konferencyjne. Gotowa
jest część warowni, zachodnie skrzydło kamienicy
zamkowej w stylu późnego gotyku. Ma 1000 m kw.
i mury grubości 120 cm. Na prawym brzegu Narwi
ożywa twierdza królewska.
Miłośnicy historii chętnie zjeżdżają do Tykocina na rekonstrukcję bitwy o zamek tykociński
z 1657 roku, kiedy to wojska polsko-litewskie odbiły
go Szwedom. Impreza odbywa się w maju.
W połowie XVIII wieku Tykocin kwitł. Miasteczko
przeszło w posiadanie Branickich, właścicieli Białegostoku i wkrótce, dzięki nowym inwestycjom zostało nazwane perłą baroku. W kościele św. Trójcy
w Tykocinie zbudowanym w latach 1741-1750
lśnią do dziś barokowo- rokokowe złote ozdoby,
pozłacany ołtarz, ambona i organy z 1760 r., zdumiewa malarstwo iluzjonistyczne, na ścianach łudzą
wzrok reliefy postaci apostołów. Na ścianach po obu
stronach wejścia widnieją dwa portrety małżonków
Branickich – Jana Klemensa i Izabeli, autorstwa Antoniego Tallmana.
Vis-à-vis kościoła, na rozległym rynku widzimy
hetmana Stefana Czarnieckiego w stroju szlacheckim, ze złotą buławą w podniesionej ręce – drugi
świecki pomnik w Polsce z 1763 roku, dłuta francuskiego rzeźbiarza Pierre de Coudray. Łacińskie
napisy poświęcone są Czarnieckiemu i fundatorowi
pomnika Janowi Klemensowi Branickiemu.
Obok mieści się Alumnat – dawny szpital dla
inwalidów wojennych, w okresie międzywojennym
dom dla najuboższych. Wybudowany w latach 16331639 jest jedynym takim zabytkiem w Polsce. Można tu przenocować i zjeść, mając spokojne wody
Narwi za oknem niemal na wyciągnięcie dłoni.
www.um.tykocin.wrotapodlasia.pl
70
Żydzi w Tykocinie
Synagoga żydowska z 1642 roku to jedno z
najciekawszych miejsc w Tykocinie. Żydzi, stanowiący
wówczas niemal połowę mieszkańców Tykocina, mieli tu swoje apteki, sklepy, słynęli z produkcji tałesów –
szali modlitewnych. Katoliccy chłopi mieszkali obok,
zajmując się rolnictwem. Różne religie, różne kultury,
jedno miasto – dawniej obraz typowy dla regionu.
Dziś po społeczności żydowskiej pozostała świątynia,
pamiątki religijne i świeckie, Dom Talmudyczny.
Obecnie, to też siedziba Muzeum. Prezentuje
ono pamiątki historii Tykocina, w tym zabytki kultury żydowskiej, która rozwijała się tutaj przez ponad
czterysta lat.
W byłym Domu Talmudycznym otwarta jest
także galeria malarska lokalnego twórcy Zygmunta
Bujnowskiego, Gabinet Zygmunta Glogera – autora
Encyklopedii staropolskiej ilustrowanej (1900-1903),
cennego przewodnika po kulturze staropolskiej.
W suterenie Domu Talmudycznego znajduje się restauracja żydowska „Tejsza”. Tejsza w języku jidysz
znaczy koza. Zwierzę to było w tradycji Żydów podlaskich uważane za symbol szczęścia i dobrobytu.
Zabytkowa synagoga w Tykocinie od kilku lat przybliża charakter wielu żydowskich świąt, m.in. Purim,
Sukot, Chanuka. Spacerując po Tykocinie, warto zajrzeć także do Zespołu Klasztornego Bernardynów
powstałego w latach 1771-1790 dzięki inicjatywie
Jana Klemensa Branickiego. Dziś zanurzony w ciszy
i spokoju, mieści w sobie Dom Pomocy Społecznej.
Chlubą Tykocina jest Tykociński Teatr Amatorski działający od początku XX w. Spektakle pielęgnujące tradycje żydowskie grane są w synagodze,
domu kultury, na ulicach, na rynku. Najmłodszy
aktor ma 10 lat, najstarszy... ponad 80! W ramach
Nocy Muzeów Teatr przywołuje duchy Żydów. W synagodze żegna szabat – modlitwami, obrzędami,
bułkami i winem.
www.muzeum.bialystok.pl
Obok Tykocina, przy starorzeczu Narwi znajdują
się gościnne Kiermusy stworzone na wzór polskiego domu otwartego. To Jantarowy Kasztel – średniowieczna warownia z salą rycerską komnatami
i kapliczką. W ofercie: przejazdy konne, spływy kajakowe, pokazy walk rycerskich itp. W każdą pierwszą
niedzielę miesiąca na Czarciej Polanie swoje rękodzieło prezentują artyści ludowi Podlasia. Jantarowy
Kasztel został wyróżniony przez Polską Organizację
Turystyczną Certyfikatem w konkursie „Najlepszy
Produkt Turystyczny 2008”.
We wsi Morusy, 2 km od Tykocina, jest pamiątkowa drewniana chata, w której mieszkał Włodzimierz Puchalski (1909-1979), polski reżyser filmów
dokumentalnych i oświatowych, pionier filmu przyrodniczego w Polsce. Tytuł jego albumu „Bezkrwawe
łowy” wszedł do języka polskiego jako określenie fotografowania ptaków i zwierząt.
71
Zbyszko znajduje się w Nowogrodzie na skraju
Puszczy Kurpiowskiej nad rzeką Narew, w sąsiedztwie największego w Polsce Skansenu Kurpiowskiego oraz Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny
Narwi, co daje jego Gościom możliwość odpoczynku
w otoczeniu niezwykłej, dziewiczej przyrody, w ciszy
i spokoju.
Obiekt oferuje 150 miejsc noclegowych w 58 pokojach 1-, 2- i 3-osobowych (wyposażonych w łazienki
oraz telewizję satelitarną) oraz apartamentach.
Zbyszko ma w swojej ofercie także sale konferencyjne na 250 osób, restaurację mogącą pomieścić
150 gości, salę bankietową oraz taras i nocny klub
z bilardem. Oferty dopełniają organizowane przez hotel atrakcje turystyczne: spływy kajakowe po Narwi,
wycieczki do Skansenu Kurpiowskiego, paintball,
zabawy integracyjne czy biesiady tematyczne. Latem Goście mogą korzystać z orzeźwiających kąpieli
w hotelowym basenie.
Zbyszko w Nowogrodzie
ul. Obrońców Nowogrodu 2, Nowogród
tel. 86 217 55 18
www.zbyszko.com
o fe r t y po bytów na w w w.p akiet ytur ys t yczne .pl
72
Ziemia Łomżyńska
Łomża to jedno z najstarszych miast w regionie.
Los ułożył je na pięknej skarpie, na brzegu Narwi.
Wiosną trzeba przejechać do pobliskiej Starej Łomży,
gdzie już w X wieku istniał gród. Pamiątką po tamtych czasach jest olbrzymie grodzisko nazwane Górą
Królowej Bony.
Po drodze możemy podziwiać szerokie na kilka
kilometrów rozlewiska Narwi. Na sąsiednim wzgórzu
św. Wawrzyńca powstał w XI wieku pierwszy kościół
na północno-wschodnim Mazowszu wybudowany
staraniem św. Brunona z Kwerfurtu, skąd wyruszył
na wyprawę chrystianizacyjną do Prus i tamże zginął
w ok. Giżycka.
W samej Łomży warto zwiedzić zabytkową katedrę (1504-1525), Klasztor i Kościoły Panien Benedyktynek, Klasztor i Kościól Ojców Kapucynów
(1781-1798); w czasie Świąt Bożego Narodzenia
podziwiać tu można najstarszą w regionie ruchomą
szopkę), cerkiew z 1877 r. przekształconą na kościół
katolicki, rynek wraz z ratuszem, cmentarz – nekropolię trzech różnych religii (rzymskokatolickiej, ewangelicko-augsburskiej i prawosławnej) oraz Muzeum
Północno-Mazowieckie z pierwszą w Polsce wystawą Turystyka pola bitwy
bursztynu. Warto też przejść się ulicą Dworną – jedną
W promieniu 30 km od Łomży znajdują się zez piękniejszych w mieście.
społy obronne czterech szkół fortecznych: polskiej
www.lomza.pl
(Nowogród, Wizna), rosyjskiej (Piątnica – tu forty
Łomżyńskie Centrum Informacji *
okazały się szczególnie ważne w 1920 r. podczas
Lokalna Organizacja Turystyczna
obrony Łomży przed bolszewikami oraz w 1939 r.),
Ziemia Łomżyńska
radzieckiej (Kolno- Nowogród- Zambrów) i niemiecul. Krzywe Koło 9, Łomża
kiej (Pisa).
tel. 86 216 70 50
www.lotlomza.nazwa.pl,
Zespół obronny w Piątnicy to forty połączone
systemem wałów i fos, układających się w formę amfiteatru.
Miłośnicy tzw. turystyki pola bitwy mają tu
w jednym miejscu ponad 150 schronów. Do legendy przeszła obrona Wizny. Starcie tysiąca obrońców
z 40-tysięcznymi wojskami niemieckimi nazywane
jest „polskimi Termopilami”. Dowódca – kpt. Raginis
wysadził się w bunkrze na Strękowej Górze.
73
Pierwszy skansen niepodległej Polski
Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie, najstarszy z powstałych w wolnej Polsce, został założony
w 1927 r. Zbiory to około 3 tys. eksponatów, które
pochodzą głównie z prywatnych zasobów Adama
Chętnika, słynnego muzealnika. Ekspozycja plenerowa, jedna z największych w Europie, nawiązuje
do historii kurpiowskiej Puszczy Zielonej. Składa się
z dwóch działów: bartniczo-pszczelarskiego i rolniczego. Dział rolniczy tworzą cztery zagrody kurpiowskie
(z czasów od schyłku XVII w. do końca XX w.). Wśród
nich są: wiatrak, młyn wodny, kuźnia i olejarnia.
www.skansenkurpiowski.republika.pl
Żegluga i bulwary w Łomży
W 2013 r. zakończył się pierwszy etap przebudowy
terenów nad Narwią. Zmodernizowano i wyposażono: port
rzeczny i przystań jachtową, wypożyczalnię kajaków, łodzi
wiosłowych turystyczno-sportowych, miejsca do cumowania
łodzi wędkarskich, żeglarskich, dźwig do łodzi, plac zabaw,
siłownię zewnętrzną, ścieżki rowerowe i spacerowe oraz pole
namiotowe z pełnym zapleczem sanitarnym. Port Łomża
może przyjąć jednocześnie dwie jednostki do 24 m oraz ok.
dwudziestu jednostek do 10 m. Tereny Sportowo-Rekreacyjne nad Narwią - Port Łomża otrzymały w 2013 r. Certyfikat
Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej w konkursie
Najlepszy Produkt Turystyczny.
www.mosir.lomza.pl
By tworzyć spójny produkt turystyczny
Ziemi Łomżyńskiej powołano Lokalną Organizację Turystyczną – Ziemia Łomżyńska. Powstała, by tworzyć i koordynować sieć punktów informacji turystycznej,
a także propagować i podejmować działania zmierzające do ochrony środowiska
naturalnego i kulturowego regionu.
Lokalna Organizacja Turystyczna
Ziemia Łomżyńska
ul. Główna 38, Piątnica
tel. 86 215 69 17
www.lotlomza.nazwa.pl
74
Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi
Łomzyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi leży
w zachodniej części województwa podlaskiego,
w powiecie łomżyńskim wokół rzeki Narew i jej
meandrów. W niektórych jej zaułkach mieszkają
bobry i wydry. W lasach można spotkać łosie.
W parku występuje 6 gatunków nietoperzy i 178
gatunków ptaków: bociany, bataliony, czajki, gęsi,
żurawie. Warto zwrócić uwagę na bogatą i cenną
roślinność – 37 gatunków roślin chronionych. Perełka parku – Rezerwat Kalinowo, na prawym zboczu
doliny Narwi, 5 km na wschód od Łomży chroni wielogatunkowy las liściasty o naturalnym charakterze.
Zapraszamy na ścieżki przyrodnicze oznaczone
tablicami informacyjnymi i poglądowymi, by zobaczyć florę i faunę parku. Najmłodszych zachęcamy
do udziału w wyjątkowych lekcjach biologii na świeżym powietrzu, z dala od sal lekcyjnych.
Do atrakcji turystycznych parku należy także
zabytkowy dwór drewniano-murowany rodziny Lutosławskich w Drozdowie z XVIII wieku, w którym dziś
mieści się Muzeum Przyrody. Prezentowane są tu
Szlak Najdzikszej Rzeki Europy
ekspozycje z zakresu natury, ale także dawnego życia dworskiego. Muzeum organizuje koncerty muzyki
poważnej, a w lipcu każdego roku zaprasza na festiwal „Muzyczne Dni Drozdowo – Łomża”.
Punkt Informacji Turystycznej*
Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi
ul. Główna 52, Drozdowo, gm. Piątnica
tel. 86 219 21 75, mob. 606 420 429
www.lpkdn.wrotapodlasia.pl
Szlak, wyróżniony przez prezesa PROT w
etapie regionalnym konkursu „Najlepszy
produkt turystyczny – Certyfikat POT” 2010,
obejmuje całą długość żeglowną Narwi.
Z poziomu rzeki można podziwiać historyczne
grody Mazowsza. Trasa wiedzie na styku Narwiańskiego i Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz
Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi.
Połączenie szlakiem wodnym dwóch województw:
mazowieckiego i podlaskiego daje perspektywę
działań promocyjnych naszego województwa. Trasa
rozpoczyna się w Wiźnie, a kończy w Warszawie.
Tę malowniczą trasę można przepłynąć pięknymi
gondolami, które od kilku lat na dobre zadomowiły
się na Narwi lub yachtami motorowymi typu houseboat z wszelkimi wygodami i możliwością czarteru.
o fe r t y poby tów na w w w.p akiet ytur ys t yczne .pl
75
Puszcza Knyszyńska
Białystok, stolica województwa podlaskiego, od
północy i wschodu otoczony jest szerokim na
20-40 km pasem lasu. To Puszcza Knyszyńska,
zaledwie 10 km od centrum, kraina ciszy i zieleni, zabawy i relaksu. W przeważających tu borach króluje sosna supraska, smukła i strzelista,
jak maszty okrętów.
W Puszczy mieszka ponad 150 gatunków ptaków, m.in. bociany czarne, żurawie, dzięcioły, orliki
krzykliwe. Są drobne ssaki o zabawnych nazwach
m.in.: ryjówka aksamitna i malutka, badylarka,
smużka. Są i większe: jelenie, dziki, sarny, wilki, lisy,
jenoty, borsuki, kuny, łasice. Są nawet rysie i ... gronostaje! Nad brzegami rzek i strumieni żyją piżmaki
i bobry, na polach – zające. Mamy tu także jedno z
pięciu stad żubrów w Polsce, żyjących na wolności.
W 1988 r. zapadła decyzja, by chroniąc Puszczę
Knyszyńską, utworzyć park krajobrazowy. Obejmuje
on lasy i doliny rzeczne, a wraz z otuliną zajął niemal
całą Puszczę Knyszyńską. Do dziś jest drugim, największym parkiem krajobrazowym w Polsce – łącznie
z otuliną to ponad 126 tys. ha. Jest to park typowo
leśny – lasy i zadrzewienia zajmują ponad 81% jego
powierzchni. Najcenniejsze fragmenty puszczy chronione są w 21 rezerwatach przyrody. Gęsta sieć rzek
i strumyczków z setkami leśnych źródlisk wzbogaca
dodatkowo puszczę, tworząc bajeczny krajobraz niczym egzotyczny bór bagienny porastający te podmokłe tereny.
Supraśl jest główną rzeką parku, która spina
wszystkie drobne cieki, tworząc raj dla kajakarzy.
Park to ochrona przyrody, działalność dydaktyczna
i naukowa, ale także turystyka, rekreacja, zabawa i
relaks! Służą temu ścieżki edukacyjne i szlaki turystyczne: rowerowe, konne, kajakowe rzeką Supraśl i
Sokołdą. Na 600 kilometrach szlaków turystycznych
pojawiają się kolejne parkingi i wiaty, a na brzegach
rzek – plaże i pomosty.
Punkt Informacji Turystycznej**
Parku Krajobrazowego
Puszczy Knyszyńskiej
ul. Chodakowskiego 6, Supraśl
tel. 85 718 37 85
www.pkpk.pl
76
Kopna Góra – Aboretum z klimatem w cieniu historii
W samym sercu Puszczy Knyszyńskiej istnieje park leśny i ogród botaniczny w jednym. To
świat kolorów, zapachów, pięciuset różnorodnych odmian drzew i krzewów. Miejsce z klimatem – Arboretum w Kopnej Górze, idealny cel
spacerów i rajdów po puszczy.
W założonym i prowadzonym przez Nadleśnictwo Supraśl Arboretum można zobaczyć różne
rodzaje lasów typowych dla Puszczy Knyszyńskiej,
kolekcje krzewów m.in. jałowców, cyprysików, żywotników, rododendronów. Rześkie, wilgotne powietrze,
przyjemny chłód, uroda roślin i sąsiedztwo rzeki
Sokołdy sprawiają, że jest to wspaniałe miejsce rekreacji i wypoczynku – szczególna atrakcja, a także
przyrodnicza lekcja.
Arboretum nosi imię Powstańców 1863 r. Trzy
krzyże, wzniesione obok starych dębów (pomników
przyrody) w południowo-zachodniej części upamiętniają walki powstańców styczniowych z oddziałami
kozackimi nad Sokołdą. Tuż za bramą Arboretum
został umieszczony duży głaz z pamiątkową tablicą
poświęconą powstańcom styczniowym. Prowadzone w okolicy poszukiwania odsłaniają coraz więcej
szczegółów i pamiątek z tego okresu.
Dzięki współpracy leśników z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku oraz Nadle-
śnictw: Czarna Białostocka, Supraśl, Żednia i Waliły
otwarto ścieżkę „Szlakiem Powstania Styczniowego Puszczy Knyszyńskiej”. Ma ona długość
71km i jest przeznaczona dla turystyki pieszej i rowerowej. Prowadzi przez miejsca związane głównie
z powstaniem styczniowym, ale nie omija ważnych
pamiątek innych walk o wolność toczących się
na tych terenach. Ścieżka jest wyposażona w infrastrukturę turystyczną, są tu: wieża widokowa, kładka
przez bagna, wiaty i zadaszenia oraz tablice informacyjne.
Można ją pokonać w całości w ciągu kilku dni,
jak też odwiedzić tylko wybrane, interesujące turystę
fragmenty lub punkty:
**Czarna Białostocka – historia i współczesność
puszczańskiej kolejki;
**Rezerwat Taboły – Góra Powstańców;
**Rezerwat Budzisk – miejsce powstańczego obozu;
**Kopna Góra – dwie powstańcze historie, cmentarz
wojenny 1831 roku, ekspozycja historyczna, arboretum, wiata rekreacyjna;
**Miejsce straceń – Leśna Galeria Rzeźby 1863;
**Góra św. Jana – powstańcza mogiła, wieża widokowa;
**Królowy Most – powstańczy punkt zborny w kaplicy św. Anny, Napoleoński Trakt;
**Wieś Popówka – tragiczny rok 1943;
**Bitwa pod Piereciosami – powstańcza mogiła;
77
Silvarium w Poczopku – leśna apteka
Drugi ogród leśny w Puszczy Knyszyńskiej powstał w 2005 roku w Nadleśnictwie Krynki
w Poczopku, by w unikalny, interesujący sposób
przedstawić tajemnice lasu, jego rytm życia.
Silvarium bywa nazywane leśną apteką przez
wzgląd na obfitość ziół leczniczych, które przed
wiekami ratowały ludziom zdrowie i życie. Dziś
z bogactwa „naturalnej apteki” korzysta współczesna farmakologia i kosmetologia.
Możemy tu zobaczyć wyjątkowy słoneczny po-
romierz fenologiczny, czyli zegar pokazujący pory
dnia (godziny) oraz pory roku wynikające z cykliczności zjawisk zachodzących w przyrodzie. Ułatwiał
on zielarzom wybór najwłaściwszego terminu zbioru
roślin leczniczych – optymalną porę dnia, miesiąca
i roku. Współczesne badania, podobnie jak niegdyś
medycyna ludowa potwierdzają związek między stężeniem substancji aktywnych w roślinach, a cyklem
ich rozwoju i zjawiskami astronomicznymi.
Można tu spotkać wszystkie drzewa występujące w Puszczy Knyszyńskiej, przy ziołach podano
opisy i „uproszczone recepty” używane w medycynie
ludowej. Idąc bobrową kładką i wzdłuż rzeczki Poczopówki aż do Pierekału dochodzi się do widokowej wieży, skąd widać całą bobrzą inżynierię. Mając
szczęście, można podglądać jedyne na nizinach
prawdziwie wolne stado żubrów.
Ten niepowtarzalny ogród obejmuje obszar
prawie 20 ha lasów, łąk i cieków wodnych, na który
składają się: Galeria „Na Skraju Puszcz”, „Zio-
łowa tryba” – ścieżka, wzdłuż której posadzono
i opisano prawie sto ziół, Szlak „Tropinka” - jedyna
w kraju trasa, wzdłuż której odnajdziemy utrwalone tropy zwierząt leśnych, „Ptasia chata” – domek
ze szklanymi budkami lęgowymi, Słoneczne zegary,
Park megalitowy - kolekcja skał i głazów narzutowych
przywleczonych przez lodowiec, „Ksyloteka” – prezentująca drewno puszczańskich gatunków drzew,
rzeźby pszczół i plastrów miodu, nowoczesna sala
konferencyjna i kiosk multimedialny.
Silvarium otrzymało tytuł Podlaskiej Marki Roku
2005. W 2010 r. Nadleśnictwo Krynki otrzymało Wyróżnienie Prezesa PROT w konkursie „Najlepszy Produkt Turystyczny – Certyfikat POT 2010” za ofertę
„Las Przyjazny Turystom”.
78
Supraśl – sztuka, kultura i ... zdrowie
Supraśl, miasteczko istniejące od ponad 500
lat nad rzeką o tej samej nazwie, w otoczeniu
Puszczy Knyszyńskiej od wieków łączy w sobie
naturę, kulturę, historię i sztukę.
Jednym z najważniejszych zabytków Supraśla jest monaster prawosławny. Legenda mówi,
że na początku XVI wieku mnisi mieszkający w niedalekiej osadzie Gródek, pozbawieni ciszy niezbędnej do modlitwy i kontemplacji z powodu organizowanych tam targów, puścili z nurtem rzeki Supraśl
drewniany krzyż, prosząc Bożą Opatrzność, aby
zatrzymał się on w miejscu sprzyjającym modłom.
Prośbom stało się zadość. Krzyż wskazał braciom
nowe miejsce: Supraśl. W 1501 r. powstała tu drewniana cerkiew, później ogrody, sady, stawy rybne, katakumby i murowana cerkiew obronna łącząca gotyk
ze stylem bizantyjskim.
Zakonnicy zgromadzili m.in. bogatą bibliotekę
z cennymi drukami i rękopisami, uruchomili przyklasztorną drukarnię, a także pierwszą we wschodniej Polsce papiernię. Tłoczono książki świeckie
po łacinie i po polsku oraz religijne w języku cerkiewnosłowiańskim. W XVI wieku powstają prawosławne
freski, a klasztor staje się prężnym ośrodkiem kulturalnym. Świątynia zamieniona w gruzy w 1944 r.
dziś pięknie odbudowana lśni w słońcu.
W części budynków klasztornych znajduje się
jedyne w swoim rodzaju Muzeum Ikon, które w
konkursie Podlaska Marka Roku otrzymało pierwszą
nagrodę w kategorii Miejsce Roku 2006 oraz Sybillę –
I Nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
za „Dokonania z zakresu zarządzania organizacji”.
Multimedialna ekspozycja muzealna jest opowieścią
o ikonie, jej znaczeniu w aspekcie religijnym, historycznym i obyczajowym. Harmonia obrazu, światła
i dźwięku sprawia, że ikony wydają się być wrotami
do baśniowego świata przeszłości. Obok Muzuem
Ikon znajduje się Muzeum Sztuki Drukarskiej
i Papiernictwa. www.muzeumdruku.pl
Aura Supraśla wyjątkowo sprzyja kulturze i sztuce. W miasteczku ma swą siedzibę Liceum Sztuk
Plastycznych. Liceum mieści się w Pałacu z lat
1892-1903. Przed laty należał on do rodziny Buchholtzów, którzy w XIX wieku zakładali w miasteczku
pierwsze manufaktury sukiennicze, następnie warsztaty tkackie, produkujące głównie na rynek rosyjski.
Nieopodal pałacu nadal tkwią, przytulone do ziemi,
dawne domy tkaczy.
Dziś zamiast przemysłu rozwija się tu sztuka.
Każdego roku organizowane są w mieście spotkania
z naturą i sztuką Uroczysko. Zaproszeni goście: naukowcy, artyści, działacze kultury i sztuki prezentują
swój dorobek naukowy i artystyczny, biorą udział
w twórczej wymianie myśli. Klimat Supraśla wyjątkowo temu sprzyja.
Punkt Usług Turystycznych „Bukowisko” ***
ul. Piłsudskiego 64, Supraśl
tel. 85 710 24 70
www.bukowisko.com.pl
79
Uzdrowisko Supraśl i Sanatorium Knieja
Knieja to pierwsze sanatorium w urokliwym
Supraślu – miasteczku leżącym w Puszczy Knyszyńskiej, nad rzeką Supraśl, które od 2001 r. ma status
uzdrowiska. Malownicza okolica otaczająca sanatorium, a przede wszystkim unikalny mikroklimat,
który tworzą jedne z najlepszych w Polsce pokłady
borowin o właściwościach leczniczych stanowią
doskonałe miejsce do wypoczynku oraz powrotu
do zdrowia. W ofercie sanatorium znajdują się m.in.
zabiegi z zakresu fizykoterapii, kinezyterapii, masażu
leczniczego czy balneoterapii, a w nowocześnie wyposażonych gabinetach prowadzi się kompleksową
rehabilitację osób ze schorzeniami reumatycznymi,
neurologicznymi, narządu ruchu, górnych dróg oddechowych oraz rehabilitację kobiet po zabiegu mastektomii. Pobyt w Sanatorium Knieja niewątpliwie
urozmaicą spacery pięknymi miejskimi bulwarami
nad rzeką Supraśl oraz korzystanie z bogatej oferty
kulturalnej miasteczka.
www.hotelknieja.pl
Teatr Wierszalin
Twórcy Teatru Wierszalin, który ma swą siedzibę w Supraślu nawiązują do mitów, wierzeń tradycji
i folkloru, przetwarzając je w nowatorski teatr. Oblicze
teatru cechuje niezwykła prostota, spektakle nasycone są muzyką i śpiewem, a drewniane rzeźby, figury
i maski współistnieją z żywymi aktorami. Od roku
2006 teatr działa jako wojewódzka samorządowa
instytucja kultury, współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jest trzykrotnym laureatem prestiżowej nagrody Fringe First
przyznawanej na światowym festiwalu teatralnym
w Edynburgu. Otrzymał Nagrodę Krytyków Międzynarodowego Instytutu Teatralnego w uznaniu wartości wnoszonych do teatru światowego. W 2010 nagroda w Podlaskiej Marce Roku, w kategorii Miejsce.
www.wierszalin.pl
80
Krynki – miasto z historią
32 kilometry od Supraśla, na terenie Puszczy
Knyszyńskiej, tuż przy granicy z Białorusią leży miasteczko o blisko sześćsetletniej historii – Krynki. Na
tym terenie pogranicza, od wieków krzyżowały się
fale osadnictwa polskiego, ruskiego i litewskiego.
Z historią Krynek nierozerwalnie związani są Tatarzy i
Żydzi. Społeczność żydowska osiedliła się tutaj już na
początku XVI wieku i dzięki otrzymanym od króla polskiego przywilejom dokonała gospodarczego ożywie-
Spółdzielnia Produkcyjno-Handlowa KRYNKA
produkuje popularną wodę mineralną KRYNKA.
W letnie dni, podczas wędrówek po regionie doskonalne smakuje także kwas chlebowy i podpiwek napoje nawiązujące do tradycji kresów wschodnich.
Oprócz produkcji wody i napojów Spółdzielnia prowadzi Gospodę pod Modrzewiem, która znajduje
się w malowniczej Puszczy Knyszyńskiej, w samym
sercu Krynek (znanych z produkcji naturalnej wody
źródlanej Krynka i będących ważnym punktem
na podlaskim „Szlaku Tatarskim”), w odległości
zaledwie kilku kilometrów od XVIII-wiecznych meczetów w Kruszynianach i Bohonikach i jednocześnie
przy największym w tej części Europy rondzie.
Wyjątkowy klimat miejsca, wyśmienita regionalna kuchnia, taka też muzyka i obsługa, czekają
nia Krynek. W połowie XIX w. pojawił się w Krynkach
przemysł. Za sprawą Żydów i Niemców powstały tu
liczne manufaktury i fabryczki włókiennicze. Miasto
otrzymało wówczas promieniste rozplanowanie, jego
centrum stanowił regularny, sześcioboczny rynek,
z którego wychodziło 12 ulic. Układ ten w znacznym
stopniu zachował się. Warto zobaczyć dzwonnicę
z XVIII w. i budynki byłych synagog. Duża tablica
w centrum parku informuje o proponowanej trasie
spaceru i 9 interesujących przystankach przy zabytkach.
na każdego, kto
przybywa w te
strony. Serwowane specjały
są przyrządzane
własnoręcznie na
miejscu, a w stałym menu goście
znajdą m.in. kiszkę ziemniaczaną, flaczki, różnego rodzaju pierogi,
kartacze oraz lokalną wodę Krynkę, Kwas Podlaski
o smaku miodu czy Podpiwnik.
„Gospoda pod Modrzewiem” świadczy również
usługi cateringowe (do 200 osób) z menu zaproponowanym ze stałych pozycji lub przygotowanym
specjalnie na życzenie klientów.
„Gospoda pod Modrzewiem”
ul. 1 Maja 4, Krynki
tel. 85 722 80 69, mob. 504 079 513
www.krynka.pl
81
Szlak Tatarski – Polski Orient
Podlaski Szlak Tatarski prowadzi ziemiami zamieszkanymi przez potomków dość licznych niegdyś polskich Tatarów. Bohoniki i Kruszyniany
to wsie nadane Tatarom przez króla Jana III Sobieskiego w XVII w. w zamian za niewypłacone
żołdy w wojsku.
Pozostali tu nieliczni Tatarzy nadal są wierni
islamowi. Kontynuują oni tradycje swoich przodków
oraz odprawiają religijne ceremonie w najstarszych
polskich meczetach – w Bohonikach i Kruszynianach
(XVIII-XIX w.). Meczet można zwiedzić po umówieniu
się z przewodnikiem: w Kruszynianach – mob. 502
543 871 i Bohonikach – mob. 692 959 073 lub
606 248 326.
Szlak „Tatarski mały” (kolor niebieski, długość 19 km) szlak dostępny rowerzystom: Kruszyniany – Józefowo – leśniczówka Józefowo – Słuczanka
– Waliły Stacja.
Kuchnia tatarska
Dania kuchni tatarskiej są często tłuste i ostre.
Popularne są kołduny tatarskie – potrawa mięsno-mączna, pilaw z mięsem baranim z bukietem świeżych warzyw, bielusz – na cieście
drożdżowym i pierekaczewnik na cieście makaronowym, oba z farszem gęsim lub baranim,
z dodatkiem cebuli i przypraw, spiralnie zawijane.
Do dań słodkich należy dżajma nasycona miodem, czak czak, chałwa – mączna słodkość z domieszką masła, miodu i orzechów.
Do posiłków podaje się czystą wodę syconą
miodem, dzisiaj do smaku dodawany jest też sok
z cytryny. Desery popija się kawą „turecką” gęstą
i słodką oraz herbatą.
Pierekaczewnik został wpisany jako pierwszy
w Polsce na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa RP. W 2004 roku zdobył wyróżnienie w
konkursie Podlaska Marka Roku organizowanym przez
Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego.
www.bohoniki.eu, www.kruszyniany.com.pl
Szlak „Tatarski Duży” (kolor zielony, długość
57 km) szlak dostępny rowerzystom: Sokółka –
Szyszki – Malawicze Górne – Bohoniki – Stara Kamionka – Wierzchlesie – Talkowszczyzna – Sosnowik
– Nowa Świdziałówka – Górany – Nietupa – Sannik
– Kruszyniany.
82
Szlak Rękodzieła Ludowego
Ten wyjątkowy szlak skupia warsztaty rzemieślnicze i pracownie ludowego rękodzieła, których
jest już dziś tak niewiele, a których Podlasie ma
najwięcej. Choć jeszcze sto lat temu emaliowane naczynia były rzadkością, a mieszkańcy wsi
zamawiali gliniane miski u wiejskiego garncarza, jedli drewnianymi łyżkami, spali w ręcznie
tkanej bieliźnie, dziś wiele osób tęskni za tymi
prostymi rzeczami.
Pracownie rękodzielnicze, które jeszcze niedawno niemal zniknęły, ocaliło od zapomnienia
Muzeum Podlaskie w Białymstoku – jego Dział
Etnografii opracował w 1994 roku Szlak Rękodzieła
Ludowego. Jego podstawowym celem jest ochrona
najciekawszych pracowni i ośrodków twórczości ludowej, kontynuujących wielowiekowe tradycje sztuki i rękodzieła regionu, udostępnienie ich turystom
oraz koneserom sztuki ludowej.
Trasa szlaku liczy około 500 km oraz wiedzie
przez pracownie garncarskie i kuźnię w Czarnej Wsi
Kościelnej, warsztat tradycyjnego wyrobu drewnianych łyżek w Zamczysku, pracownie unikatowego
tkactwa dwuosnowowego w Janowie i okolicznych
wsiach: Wasilówce i Nowokolnie, pracownię rzeźbiarza ludowego w Sokółce oraz pracownie pisankarskie, plastyki obrzędowej i tkaniny dwuosnowowej
w Lipsku nad Biebrzą. Można je zwiedzać w dni
powszednie lub po wcześniejszym umówieniu się
na wizytę.
W pracowniach Szlaku Rękodzieła Ludowego
wytwarzane są charakterystyczne wyroby ludowego
Podlasia, a ich popularność rośnie z każdym rokiem,
zarówno w Polsce, jak i za granicą – przykładowo
lipskie pisanki malowane techniką batikową są tak
popularne, że co roku podróżują za ocean w tysiącach egzemplarzy, a artystkom pisankarkom w ich
tworzeniu pomagają całe rodziny, po to, by móc
sprostać dużym zamówieniom.
Turyści podążający Szlakiem Rękodzieła Ludowego, prócz podziwiania lokalnych wyrobów, mogą
także nauczyć się je wytwarzać. Wiele pracowni
organizuje interesujące pokazy oraz warsztaty rękodzielnicze.
Program wycieczki można urozmaicić pobytem
nad zalewami w Czarnej Białostockiej, Janowie lub
Sokółce. Warto zwiedzić Sanktuarium w Różanymstoku oraz leśno-archeologiczny rezerwat „Krzemianka” nad zabagnioną doliną strumienia o tej nazwie.
Z atrakcji pozaprzyrodniczych można tu zobaczyć
również skansen pszczelarski i drzewa bartne oraz
kopalnię krzemienia z epoki brązu.
Gminne Centrum Informacji *
ul. Torowa 9, Czarna Białostocka
tel. 85 873 04 18, 85 710 32 04
www.czarnabialostocka.pl
Punkt Informacji Turystycznej w Lipsku*
ul. Rynek 23, Lipsk
tel. 87 642 35 86, mob. 698 621 115
www.kulturalipsk.pl
83
Szlaki „Kresowe Wędrówki”
Puszcza Knyszyńska to prawdziwy raj dla turystów. Przez wieki stanowiła ona tereny pogranicza, z osadnikami polskimi, ruskimi i litewskimi,
a od XVII wieku również tatarskimi. W jej miasteczkach mieszkała także ludność żydowska. Dziś, za sprawą wyjątkowej gościnności
mieszkańców, różnorodnej bazy noclegowej,
od apartamentów hotelowych po gospodarstwa
agroturystyczne, wspaniałej kuchni regionalnej,
a zwłaszcza niezapomnianego smaku najlepszej
na świecie babki i kiszki ziemniaczanej, puszcza
działa jak magnes na odwiedzających ją turystów.
Właśnie z myślą o nich, wytyczono tu liczne
szlaki piesze, a od 2004 roku czeka tu na nich
oferta Kresowych Wędrówek – blisko 400 km tras:
rowerowych, konnych, kajakowych umożliwiających
dotarcie do najciekawszych i najcenniejszych miejsc
regionu. Szlaki prowadzą przez nieskażone cywilizacją puszczańskie knieje, gdzie króluje żubr i gdzie
można też zobaczyć wilka, rysia, bociana czarnego,
żurawia czy dzięcioła, gdzie las kusi obfitością jagód,
poziomek i grzybów. Kresowe Wędrówki powstały
pod patronatem SSP Euroregionu Niemen, jako inicjatywa Związku Gmin Puszczy Knyszyńskiej Dorzecza Rzeki Supraśl oraz przy wykorzystaniu funduszy
europejskich.
Wśród szlaków Kresowych Wędrówek jest
120-kilometrowy szlak konny (wynająć konie lub
nauczyć się jeździć konno można w Supraślu oraz
pobliskim Surażkowie, gdzie znajduje się największa w Polsce hodowla kladrubów –czeskiej rasy koni
idealnych do jazdy rekreacyjnej wierzchem). Pełen
uroków jest 150-kilometrowy szlak rowerowy,
rozpoczynający się na rondzie w Krynkach. Wiedzie
m.in. przez Kruszyniany, Kopną Górę , Rezerwat
Surażkowo, Czarną Wieść Kościelną najważniejszy
punkt na Szlaku Rękodzieła Ludowego, pokrywa
się też częściowo z Traktem Napoleońskim. Wśród
miłośników wodnego wypoczynku niezwykle dużym
powodzeniem cieszą się szlaki kajakowe Kresowych
Wędrówek : dłuższy – 77-kilometrowy rzeką Supraśl (jego trasa niemal w całości przebiega przez
tereny parku krajobrazowego) oraz krótszy – 24-kilometrowy szlak rzeką Sokołdą.
o fe r t y po bytów na w w w.p akiet ytur ys t yczne .pl
84
Michałowo – gmina bez podatków, raj dla turystów
Michałowo zostało założone w 1832 r. przez
Seweryna Michałowskiego w majątku Niezbudka jako kolonia dla niemieckich fabrykantów
przemysłu włókienniczego i ich rodzin. W krótkim czasie, bo niespełna 30 lat później, działało
tam już 29 zakładów zatrudniających aż 317
pracowników! Kwitł tu również handel i rzemiosło, a osiedlali się tu nie tylko Niemcy i Polacy,
ale i Białorusini – można powiedzieć: zaczątki
Unii Europejskiej już 200 lat temu na Podlasiu!
Gmina, która w 2014 roku zasłynęła w Polsce
...zniesieniem podatku od nieruchomości, przyciąga również turystów.
To tutaj, już 20 lat temu, zaczęli przyjeżdżać
ornitolodzy z całej Eurpopy – nad Zalewem Siemianówka doliczono się ponad 160 gatunków ptaków.
Później przepiękny Zalew Siemianówka odkryli wędkarze oraz amatory sportów wodnych: żeglarze, oraz
wind- i kitesurferzy. To właśnie na Siemianówce
odbywają się Regaty Żeglarskie o Puchar Żubra, tu
też powstaje nowoczesna infrastruktura turystyczna,
która dodatkowo zwiększy atrakcyjność tego miejsca.
Gmina Michałowo ma w swym kalendarzu również inne imprezy: Piknik Sportowo-Zdrowotny, Święto Grzyba czy Prymackaja Biasieda – święto miłośników szeroko pojętej kultury białoruskiej. Odbywają
się one w amfiteatrze przy zalewie w Michałowie.
Niewątpliwie godny uwagi jest rezerwat przyrody
„Gorbacz” chroniący jedno z ostatnich w tej części
Polski jezioro z okresu zlodowacenia środkowopolskiego.
O różnorodności kulturowej oraz burzliwej historii tych terenów zaświadczają zabytkowe świątynie
w Michałowie, Topolanach, Nowej Woli, Juszkowym
Grodzie i Jałówce, ruiny pałacu i park krajobrazowy
w Hieronimowie.
Samorząd Miejski w Michałowie
ul. Białostocka 11
Michałowo
tel. 85 713 17 53, 85 713 17 75
www.michalowo.eu
85
86
Puszcza Białowieska – Królestwo Żubra
We wschodniej części Polski, tuż przy granicy
z Białorusią, leży Puszcza Białowieska – jeden
z najcenniejszych kompleksów leśnych w Europie, ostatni naturalny las niżowy w strefie lasów
liściastych i mieszanych oraz królestwo największego europejskiego ssaka – żubra.. Prawie
wszyscy polscy królowie, od Władysława Jagiełły
poczynając, uważali Puszczę Białowieską za
najbogatsze w zwierzynę łowiska. Niestety na
skutek niekontrolowanej eksploatacji puszczy
(szczególnie w czasie I wojny światowej) w 1919
r. padł ostatni białowieski żubr.
Już w 1921 roku powstało tu leśnictwo „Rezerwat przekształcone następnie w pierwszy w Polsce
park narodowy – Białowieski Park Narodowy. Udało
się przywrócić żubra do Natury. Dzisiaj żyje w Puszczy ok. 500 osobników – czyli co dziesiąty żubr na
świecie. W 1979 r. Park został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Białowieski
Park Narodowy chroni najlepiej zachowany fragment
Puszczy Białowieskiej, który ocalał przed presją
człowieka – ostatni w Europie naturalny las niżowy
w strefie lasów liściastych i mieszanych. Zajmuje
powierzchnię 10 517 ha, co stanowi 1/6 polskiej
części Puszczy Białowieskiej.
W skład BPN wchodzą: Obręb Ochronny Rezerwat, Rezerwat Pokazowy Żubrów (część Ośrodka
Hodowli Żubrów), oraz zabytkowy Park Pałacowy,
na terenie którego mieści się nowoczesne Muzeum
Przyrodniczo-Leśne.
Każda pora roku jest odpowiednia, by Park odwiedzić. Wiosną przywita nas gwar ptaków. Latem
dostrzeżemy wielobarwność kwitnących roślin na
śródleśnych polanach oraz różnorodność gatunków
motyli, chrząszczy, błonkówek… Poranne mgły i odgłosy jeleni podczas rykowiska – to niezapomniane
wrażenia z jesiennego pobytu. Uspakajająca cisza
oraz pięknie ośnieżone puszczańskie drzewa zachęcają do przyjazdu tu zimową porą.
Zwiedzanie Parku warto zacząć od miejsca, w
którym serce Puszczy tętni najwyraźniej, miejsca wyjątkowego w skali światowej – od południowej części
Obrębu Ochronnego Rezerwat (dawnego Rezerwatu
Ścisłego). To najcenniejsza część przyrodnicza Parku,
królestwo Natury, katedra bez sklepienia. Tu zobaczymy las naturalny, który nie został posadzony przez
człowieka i rośnie praktycznie bez jego ingerencji. Od
ponad 90 lat jest on pod ochroną. Tworzy go wiele
gatunków drzew. To las różnowiekowy. Zobaczymy
w nim cały cykl życiowy drzew: od małej siewki, po
olbrzymich rozmiarów dęby, lipy, klony, oraz drzewa
obumarłe. Zaskoczy nas w nim duża ilość martwego
drewna: stojące, suche pnie; leżące, rozkładające się
kłody; drzewa wywrócone z całymi korzeniami. Właśnie na nim, o każdej porze roku, dostrzeżemy fascynującą różnorodność świata grzybów. Wiele żyjących
na tym obszarze gatunków roślin, zwierząt i grzybów
to relikty lasów pierwotnych. Na skutek znacznego
przekształcenia przez człowieka większości obszarów
leśnych Europy wiele z nich musiało ustąpić ze swoich
naturalnych stanowisk. Tu wciąż mają schronienie.
Dawny Rezerwat Ścisły BPN można zwiedzać
jedynie z licencjonowanym przewodnikiem.
Punkt Informacji Turystycznej **
PTTK Oddział im J.J. Karpińskiego
w Białowieży
ul. Kolejowa 17, Białowieża
tel. 85 681 22 95
www.pttk.bialowieza.pl
87
Kto przemierzając puszczańskie szlaki nie miał
szczęścia spotkać żubra, może go zobaczyć w Rezerwacie Pokazowym Żubrów BPN. Żyje tu
pokaźne stadko z młodymi. W innych zagrodach
można obejrzeć łosie, jelenie, sarny, dziki, wilki i
rysia. W rezerwacie prezentowana jest także grupa
małych koni – tarpanów. Ciekawostką są żubronie
– krzyżówki żubra z krową. Jak się okazuje, ich samce są niepłodne. Natura jest ciągle od nas mądrzejsza... Dojazd zgodnie z oznakowaniem, jadąc szosą
Hajnówka-Białowieża skręcamy w lewo 3 km przed
Białowieżą.
Będąc w Białowieży łatwo trafić do zabytkowego
Parku Pałacowego, który otaczał nieistniejący już
pałac cara Aleksandra III. Dziś rośnie tu około 90 gatunków drzew i krzewów z Europy, a także z Ameryki
Północnej i Azji. Przy alejce dzielącej stawy znajduje
się obelisk upamiętniający łowy Augusta III Sasa z
27 września 1752 r. Ma tu swą siedzibę Dyrekcja
BPN i Ośrodek Edukacji Przyrodniczej mieszczący
się w pięknym drewnianym budynku – Dworku Gubernatora Grodzieńskiego z 1845 r. O czasach carskich świadczą dziś pozostałe elementy zabudowań
np. brama pałacowa z 1894 r., budynek dawnej stajni carskiej, Dom Marszałkowski z 1904 r.
Na terenie Parku Pałacowego znajduje się również Muzeum Przyrodniczo-Leśne BPN – jedno
z najnowocześniejszych muzeów w Polsce. Prezentowana jest tu przyroda i historia Puszczy oraz wie-
lowiekowa działalność człowieka na jej terenie. Zagadnienia przyrodniczo-kulturowe przedstawione są
w postaci bloków tematycznych. Wystawa ma formę
dioram, co pozwala wykorzystać środki ekspresyjnego przekazu - światło, dźwięk i przestrzeń. Muzeum
można zwiedzać z przewodnikiem lub przy wykorzystaniu audio-przewodnika. W Muzeum eksponowane są także wystawy czasowe. Dodatkową atrakcją
jest wieża widokowa, z której rozpościera się widok
na Polanę Białowieską i najcenniejszą przyrodniczą
część BPN – dawny Rezerwat Ścisły.
Niedaleko głównej bramy wejściowej do BPN
znajduje się Cerkiew pw. św. Mikołaja Cudotwórcy. W charakterystycznym budynku z czerwonej cegły zbudowanym w 1895 r. znajduje się unikatowy
ceramiczny ikonostas.
Samorząd Gminy Białowieża
ul. Sportowa 1, Białowieża
tel. 85 681 24 87
www.bialowieza.gmina.pl
88
Nordic Walking Park „Białowieża”
...to ponad 30 km znakomitych i czytelnie oznakowanych tras, które posiadają punkty wspólne, pokrywają się lub krzyżują. W skład parku wchodzą 4
trasy, których początek zlokalizowano we wschodnich
krańcach Białowieży – parkingu leśnym przy ul. gen.
Aleksandra Waszkiewicza. Trasy prowadzą leśnymi
duktami i drogami Puszczy Białowieskiej i granicą
Białowieskiego Parku Narodowego. Rezerwat przyrody Wysokie Bagno, urokliwie wijąca się rzeka Narewka czy pieczołowicie odrestaurowana zabytkowa Stacja Kolejowa „Białowieża Towarowa” to tylko niektóre
z atrakcji czekających nas na białowieskich trasach...
Z parku korzystać mogą nie tylko entuzjaści nordic walking, ale również miłośnicy innych dyscyplin:
biegacze, spacerowicze, a zimą także narciarze biegowi. Na trasach zainstalowano tablice zawierające
propozycje ćwiczeń do samodzielnego wykonania
oraz punkty pomiaru tętna.
Trasa 1 – Wysokie Bagno (żółta) 3,6 km,
Kolejka wąskotorowa
Na terenie Puszczy Białowieskiej istnieje sieć kolejek wąskotorowych, które do końca lat 80. XX wieku
służyły do wywozu drewna z puszczy. Kolejka kursuje trasą Hajnówka – Topiło (11 km) oraz Hajnówka
– Dolina Leśnej (6 km). Malownicza osada Topiło
leży nad stawami utworzonymi na rzece Perebel,
gdzie można wybrać się na spacer ścieżką edukacyjną „Puszczańskie drzewa” lub ścieżką dotyczącą
ochrony orlika krzykliwego, zwiedzić miniskansen o
kolejkach puszczańskich, odpocząć przy wiatach z
widokiem na stawy, urządzić ognisko.
ok. 30 min.
Trasa 2 – Dziedzinka (zielona) 8,8 km,
ok. 1 godz. 20 min.
Trasa 3 – Białowieski rekonesans (czerwona)
8,9 km, ok. 1 godz. 30 min.
Trasa 4 – Białowieska wyprawa (czarna) 10,6 km,
ok. 1 godz. 40 min.
Szukając noclegu w Białowieży, warto skorzystać z bazy noclegowej BPN (www.noclegi.bpn.com.
pl) lub oferty gospodarstw agroturystycznych położonych w najbardziej urokliwych zakątkach regionu
Puszczy Białowieskiej.
Białowieskie Stowarzyszenie
Agroturystyczne Żubr
Zabłotczyzna 12, Narewka
www.agrobialowieza.pl
Wokół Białowieży
Miejsce Mocy – punkt nagromadzenia ładunków
dodatnich, korzystnie wpływających na organizmy
żywe (miejsce kultu prasłowian).
Szlak Dębów Królewskich (dł. 500 m), gdzie
wielowiekowe dęby noszą imiona królów polskich i
książąt litewskich.
Szlak Żebra Żubra – pierwsza ścieżka przyrodnicza w Polsce (dł. 4 km).
Przytulne restauracje oferują dania kuchni regionalnej – tylko tu skosztujecie Państwo potrawki z dzika, zupy opieńkowej, oryginalnego ciasta marcinek i
wiele innych (więcej na www.lot.bialowieza.pl)
89
Oferty z certyfikatem
Prawdziwą perłą pośród ofert dla aktywnego turysty jest Białowieski Szlak Transgraniczny wyróżniony w 2008 r. Certyfikatem Polskiej Organizacji
Turystycznej. To szlak rowerowy prowadzący po obu
stronach granicy. Trasa polska ma ok. 58 km, a ok.
146 km jest do pokonania po stronie białoruskiej.
Prowadzi drogami dobrze oznakowanymi – drewnianymi, stylizowanymi drogowskazami, nawiązującymi
do architektury regionu i tablicami informacyjnymi.
Na trasie zlokalizowane są kioski multimedialne
z funkcją informacji turystycznej.
W 2003 r. Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej otrzymała inicjatywa Biura Turystycznego
„Nature Travel” pt. Wśród żubrów – 7-dniowa
wycieczka po Puszczy Białowieskiej. Istotą oferty są
wycieczki rowerowe trasą ukazującą najciekawsze
zakątki puszczy: rezerwaty przyrody, szlaki i ścieżki
edukacyjno-przyrodnicze, wizyta u przedstawicieli
Kolej Drezynowa powstała w 2006 r. dzięki inicjatywie entuzjastów chcących zapobiec zniszczeniu
linii kolejowej przebiegającej przez prastarą Puszczę
Białowieską. Początkowo hobbistyczne przejazdy
jedną drezyną przekształciły się na przestrzeni lat
w regularne wycieczki turystyczne, dziś dostępne
na kilku trasach, jako wycieczka zorganizowana dla
grup łączonych (od 2 do 32 osób!) lub indywidualna
wyprawa na wyłączność, a także w opcji tzw. kiwajki,
czyli drezyną napędzaną siłą ludzkich mięśni. Wszystkie wycieczki mają swój początek i koniec w Białowieży Towarowej, a przejazd może trwać od 30 min.
do 3,5 godz. – w zależności od trasy i kondycji osób
napędzających pojazd. Turyści mogą udać się drezyną
do Miejsca Mocy (którego odwiedzenie pieszo lub innym środkiem transportu nie jest możliwe) lub wybrać
się na niezwykłą wycieczkę nocną.
Usługi Turystyczno-Kolejowe Marcin Grześ
mob. 604 122 567
www.drezyny.bialowieza.pl
„puszczańskich” zawodów – leśniczego i pszczelarza. Lata doświadczeń w organizowaniu szeroko rozumianej turystyki pozwoliły firmie na specjalizację.
Dziś Nature Travel to jedno z najbardziej znanych
biur rowerowych w Polsce północno-wschodniej
Białowieskie Drezyny
90
Hotel Białowieski *** Conference,
Wellness & Spa to obiekt położony
w sercu Puszczy Białowieskiej. Zaciszna lokalizacja, unikalny mikroklimat,
pierwotna przyroda oraz dziedzictwo
historyczne – wszystko to sprawia,
że obiekt ten jest idealnym miejscem dla osób poszukujących wypoczynku w wyjątkowym miejscu.
W skład kompleksu hotelowego wchodzi m.in. ośrodek
SPA, a w nim gabinety odnowy biologicznej oferujące
pełny wachlarz zabiegów, kryty basen, mokre i suche
sauny, a nawet poolbar i podgrzewane, zewnętrzne jacuzzi w hotelowym ogrodzie, dostępne przez cały rok!
Hotelowa restauracja oferuje specjały kuchni podlaskiej, myśliwskiej i kresowej. Z myślą o Gościach ceniących zbalansowaną dietę serwuje się tu potrawy lekkie,
przyrządzane na miejscu i z ekologicznych produktów.
W 2013 roku kompleks hotelowy powiększył się o nowe
skrzydło – Komfort & Business. Jego Goście mają
do dyspozycji 24 wygodne i gustownie urządzone pokoje
o podwyższonym standardzie.
Nowoczesne, w pełni wyposażone sale konferencyjne, kompleksowa obsługa wydarzeń biznesowych czy
spotkań integracyjnych, łącznie z programem artystycznym i organizacją wolnego czasu uczestników stanowią
o wyjątkowej ofercie Hotelu Białowieskiego…
A wszystko to w nawiązaniu do chlubnych tradycji tych
ziem, które już od czasu Jagiellonów służyły jako miejsce
spotkań możnych tego świata, podejmujących ważkie decyzje z dala od zgiełku i ciekawskich uszu. Właśnie tutaj
polował wraz z Witoldem Jagiełło (1409 rok), przygotowując zapasy i opracowując taktykę wojny z Zakonem Krzyżackim. Bywali tu także Zygmunt August, Stefan Batory,
Jan Kazimierz, Stanisław Poniatowski, członkowie dynastii Romanowów oraz władze wolnej Rzeczypospolitej.
Oferty Hotelu Białowieskiego*** dopełnia wypożyczalnia
wygodnych turystycznych rowerów oraz okoliczne trasy rowerowe umożliwiające poznanie pierwotnej puszczy na szlakach Białowieskiego Parku Narodowego. Po dniu pełnym
wrażeń Goście mogą się zaś zrelaksować w nocnym klubie.
Hotel Białowieski***
ul. Waszkiewicza 218 b, Białowieża
tel. 85 681 20 22
www.hotel.bialowieza.pl
91
Pensjonat Sioło Budy to ostoja tradycji kresów
wschodnich. Znajdujący się w odległości 9 km
od Białowieży obiekt zdobył I Nagrodę w Konkursie
na Najlepiej Zachowany Zabytek Wiejskiego Budownictwa Drewnianego w województwie podlaskim
w 2010 r. i jest jedynym takim obiektem w Puszczy
Białowieskiej.
Czynny jest przez cały rok i oferuje przyjezdnym rozmaite atrakcje sezonowe, goszcząc ich w typowych
kresowych domkach mogących pomieścić łącznie
80 osób. Na Gości czeka również Karczma Osocznika, Wiata Wielkiego Łowczego, w której o każdej porze roku organizowane są degustacje regionalnych
potraw oraz trunków. Jest tu też XIX-wieczny skansen. Można tu smacznie i swojsko zjeść i pohulać
podczas folkowych koncertów pod chmurką.
Sioło Budy to miejsce idealne na organizację rozmaitych eventów, a jego wyjątkową scenerię i regionalną kuchnię doceniły m.in. ekipy telewizyjne,
np. BBC, TVN, TVP, Okrasa, który tu właśnie „łamał
przepisy”, czy sam Książę Karol – podczas wizyty
w Białowieskim Parku Narodowym.
W Siole Budy odbywają się warsztaty rękodzielnicze
i kulinarne: wypiekania chleba, tradycyjnego bicia
masła oraz lepienia pierogów, a na osoby ceniące
sobie aktywny wypoczynek czekają trasy piesze i rowerowe znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie.
SiołoBudy
Budy 41, gm. Białowieża
tel. 85 681 29 78, mob. 698 664 496
www.siolobudy.pl
92
Lokalna Organizacja Turystyczna „Region Puszczy Białowieskiej”
Lokalna Organizacja Turystyczna „Region
Puszczy Białowieskiej” to stowarzyszenie zrzeszające samorządy, stowarzyszenia, fundacje,
nadleśnictwo, Białowieski Park Narodowy oraz
podmioty branży turystycznej takie jak: biura turystyczne, obiekty gastronomiczne i noclegowe,
właścicieli kwater agroturystycznych.
Nadrzędnym celem organizacji jest wspieranie rozwoju turystyki w regionie Puszczy Białowieskiej.
Lokalna Organizacja Turystyczna
„Region Puszczy Białowieskiej”
ul. 3 Maja 45, Hajnówka
tel. 85 682 43 81
www.lot.bialowieza.pl
PTTK w Białowieży
Powstałe w 1950 roku Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze zrzesza w Białowieży wielu
doświadczonych i licencjonowanych przewodników, którzy wytyczyli ponad sto kilkadziesiąt kilometrów szlaków: pieszych i rowerowych przez
najatrakcyjniejsze tereny Puszczy Białowieskiej.
Planując swój pobyt w Puszczy Białowieskiej,
ważną informację , iż zwiedzanie niektórych obiektów Białowieskiego Parku Narodowego powinno
się odbywać pod opieką licencjonowanych prze-
wodników. Do Muzeum Przyrodniczo-Leśnego oraz
do najcenniejszej części Białowieskiego Parku Narodowego,dawnego Rezerwatu Ścisłego można wejść
można wejść jedynie w małych grupach i koniecznym wymogiem jest obecność licencjonowanego
przewodnika.
Biura PTTK, położone są przy parkingu i głównej
trasie prowadzącej do Białowieskiego Parku Narodowego, specjalizują w organizacji wycieczek szkolnych
– kilkunastu przewodników białowieskiego PTTK jest
nauczycielami, co gwarantuje, że odwiedziny w Białowieży to nie tylko wypoczynek ale i warta wyjazdu
lekcja zarówno historii Polski jak i biologii czy geografii. Przy „łucie szczęścia” każdy może zobaczyć „Imperatora Puszczy” w swoim naturalnym środowisku.
Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
Oddział im J.J. Karpińskiego
w Białowieży
ul. Kolejowa 17, Białowieża
tel. 85 681 22 95
www.pttk.bialowieza.pl
93
94
Hajnówka – Brama do Puszczy
Na skraju Puszczy Białowieskiej usytuowane
jest stosunkowo młode, funkcjonujące zaledwie
60 lat na prawach miejskich, miasto Hajnówka.
Nie sposób je ominąć, podróżując do Białowieży. Ponadto w jej malowniczej okolicy jest wiele
atrakcji, dla których warto się zatrzymać.
W centrum miasta, na skwerze im dr. Dymitra
Wasilewskiego stoi odlana z brązu, naturalnej wielkości sylwetka żubra – króla puszczy. W tym miejscu swój bieg rozpoczyna wiele szlaków turystycznych, które stanowią ciekawą ofertą dla amatorów
wędrówek pieszych i rowerowych.
Turystów zmęczonych wędrówką po szlakach
z pewnością zainteresują atrakcje Parku Wodnego jednego z najmłodszych i najnowocześniejszych
podlaskich obiektów tego typu. W obiekcie można
skorzystać m.in. z gejzeru podwodnego, sztucznej
rzeki, kuli wytwarzającej falę, jacuzzi, sauny: suchej
i parowej, tężni solankowej, masaży, mini spa. Funkcjonuje tu również Punkt Informacji Turystycznej.
Hajnówka słynie z pięknej cerkwi pw. Świętej
Trójcy budzącej podziw swoją oryginalną architekturą. Budowla z charakterystycznymi cebulastymi
kopułami z zewnątrz. Wnętrze świątyni jest dekorowane wielobarwnymi scenami biblijnymi. W trakcie
nabożeństw wierni zapalają świece, roznosi się
zapach kadzideł, rozlega się śpiew. Kopuła cerkwi
jest wysoka tak, by zapewnić jak najlepszą akustykę.
W świątyniach prawosławnych nie ma sprzętów grających, oprawę muzyczną zapewnia chór.
W soborze każdego roku w maju, już od 30 lat
odbywa się Międzynarodowy Festiwal „Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej” z udziałem chórów
z wielu państw reprezentujących muzykę chrześcijańską różnych tradycji. Festiwal otrzymał miano
najlepszego produktu turystycznego województwa
podlaskiego w 2010 r.
Prywatne Muzeum Kowalstwa i Ślusarstwa
zaprasza na prezentacje kucia oraz lekcje historii kowalstwa. Na zapleczu starej kuźni znajduje się miniaturowa osada starożytnego hutnictwa, gdzie można
poznać proces wytopu żelaza w tzw. dymarce.
W Hajnówce działa również Muzeum i Ośrodek Kultury Białoruskiej, prezentujący bogactwo
kulturowe, historię i tradycje białoruskiej mniejszości
narodowej zamieszkującej Podlasie.
Punkt Informacji Turystycznej ***
LOT „Region Puszczy Białowieskiej”
Centrum Turystyki Regionu
Puszczy Białowieskiej
ul. 3 Maja 45, Hajnówka
tel. 85 682 43 81
www.lot.bialowieza.pl
www.powiat.hajnowka.pl/ctrpb
95
Jedyny taki festiwal w Polsce
Stowarzyszenie Kulturalne „Pocztówka” tworzone jest przez grupę miłośników kultury, m.in.
artystów (muzyków, aktorów, plastyków), krytyków sztuki oraz dziennikarzy. Powstało w 2004 r.
i ma swoją siedzibę w prastarej Puszczy Białowieskiej, w Policznej, w starym drewnianym domu
zwanym Pocztówką (budynek dawnej poczty).
Stowarzyszenie współpracuje z licznymi instytucjami kulturalnymi z Polski i zagranicy, prowadząc
intensywne działania artystyczne i edukacyjne,
promuje teatr i szeroko pojętą kulturę, zajmuje się
też upowszechnianiem nowych dziedzin sztuki, promocją Polski oraz regionu poprzez prezentacje artystyczne.
To właśnie „Pocztówka” organizuje coroczną
imprezę wędrowną – Międzynarodowy Festiwal
Teatralny „Wertep”, czyli wielki teatr za małe pieniądze. Jest to wynik realizacji wieloletniego transgranicznego projektu i ścisłej współpracy wielu międzynarodowych podmiotów.
Na przełomie lipca i sierpnia „Wertep” wyrusza
w trasę po małych wschodnich podlaskich miejscowościach, gdzie teatry goszczą bardzo rzadko.
W każdej z nich daje nawet po 10 spektakli: dla dzieci i dorosłych, komedie i tragedie, widowiska plenerowe i salowe.
Na „Wertepie” zagrały grupy z Białorusi, Ukrainy, Danii i Polski, artyści z USA i Czech. Coroczna
organizacja festiwalu jest możliwa dzięki współpracy
wielu partnerów: Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, lokalnych samorządów, ośrodków kultury oraz Białowieskiego Parku Narodowego. Nad
odpowiednim przyjęciem gości, stroną techniczną
i logistyką festiwalu czuwają oddani wolontariusze,
a finansowo wspierają go również firmy prywatne,
nie tylko z sektora turystyki.
Stowarzyszenie Kulturalne Pocztówka
Policzna 40, Kleszczele
mob. 513 172 746
www.stowarzyszenie.podlasie.pl
www.wertepfestival.pl
96
Kraina wielu religii i narodowości
Powiaty hajnowski i bielski to największe w Polsce skupiska ludności wyznania prawosławnego i
narodowości białoruskiej. Warto więc wybrać się na
Szlak Prawosławnych Świątyń. Wiedzie on przez
niezwykle wartościowe obszary przyrodnicze: lasy
Puszczy Białowieskiej, Puszczy Ladzkiej oraz dolinę
Narwi.
Inny Podlaski Szlak Kulturowy „Drzewo i
Sacrum” przedstawia bogactwo drewnianej architektury województwa podlaskiego. Podczas wędrówki
można obejrzeć wiele imponujących obiektów oraz
zapoznać się z ich historią. Zachowała się tu piękna
drewniana architektura wiejska, świątynie, kaplice,
przydrożne krzyże i kapliczki, warsztaty rzemieślnicze, dworce, zabytki techniki jakimi są drewniane
wiatraki oraz młyny wodne, a także zabytki przyrody
oraz zabytki archeologiczne. Na szlaku można zetknąć się z wieloma przykładami fascynującej tradycji rękodzieła i rzemiosła ludowego.
We wrześniu organizowany jest Festyn Archeologiczny Zbucz-Grodzisko. Plenerowa impreza
promuje wczesnośredniowieczne grodzisko w Zbuczu, którego powstanie szacuje się na II połowę IX w.
Można tu zobaczyć walki wojów czy pokazy średniowiecznego rzemiosła.
Ze Zbucza (gm. Czyże) tylko kilka kilometrów do
Orli, miejscowości której rozkwit datuje się na wiek
XVII. Tu Radziwiłłowie wznieśli zamek oraz kompleks
dworski z pałacem, folwarkiem, ogrodem włoskim,
obiektami sakralnymi i zborem kalwińskim. Orla
otrzymała też prawa miejskie. Niestety, podczas
wojen szwedzkich miasto zniszczono, wyginęli wyznawcy kalwinizmu, a zbór został sprzedany Żydom
i zamieniony w synagogę. Dziś to jeden z najokazalszych zabytków Orli. Zachowała się też XVII-wieczna
cerkiew (później przebudowana), pierwotnie unicka,
drewniana oraz trzykondygnacyjna dzwonnica.
W pobliżu leży Bielsk Podlaski – miasto z ponad 500-letnią historią. Malownicze kopuły cerkwi
(jest ich siedem, a każda z nich to odrębna opowieść
i historia burzliwa – jak i dzieje tego miasta), wieże
kościołów, ratusz – dzieło Izabeli Branickiej i nowoczesna pływalnia „Wodnik” – to dzisiejszy pejzaż
Bielska. Wiele drewnianych domów, zbudowanych
jeszcze w XIX w. dopełnia bogactwa architektury i
zaświadcza o kunszcie dawnych rzemieślników.
Z latami świetności Polski i Litwy w XVI wieku związane są losy Kleszczel – prawa miejskie
miejscowość uzyskała w 1523 r. z przywileju króla
Zygmunta Starego. Z inicjatywy królowej Bony przeprowadzono pomiarę włóczną, która przyniosła duże
zmiany w procesie zasiedlania podlaskich królewszczyzn. W roku 1544 Bona założyła kościół parafialny
łaciński pw. św. Zygmunta i na jego uposażenie oddała targowe od rzemieślników. Natomiast królowa
Anna (żona Stefana Batorego) w 1581 r. udzieliła
miastu pozwolenia na zbudowanie ratusza z postrzegalnią, szynkiem i wagą. W tym samym czasie
miasto otrzymało drugi przywilej – prawo używania
pieczęci z herbem… Do tych dobrze udokumentowanych wydarzeń nawiązują dzisiejsi gospodarze tych
terenów.
Punkt Informacji Turystycznej**
Centrum Turystyki i Kultury „Hładyszka”
ul. 1 Maja 19, Kleszczele
tel. 85 681 80 54
www.kleszczele.e-kultura.pl
97
Wokół Narewki
Największą puszczańską rzeką jest Narewka,
która – mimo kilkukrotnych regulacji – zachowała swój naturalny charakter z meandrami i starorzeczami. Właściciele kwater agroturystycznych
proponują spływy kajakami.
W centrum Narewki, nad brzegiem rzeki, powstała Stanica Kajakowa, która pełni także funkcję informacji turystycznej. Latem istnieje możliwość
popływania kajakiem, natomiast zimą można skorzystać ze skuterów śnieżnych. Teren wokół stanicy jest
ogrodzony, posiada wygodny parking, miejsce na
ustawienie przyczepy campingowej, pole namiotowe
i wiatę ogniskową. Nowe kajaki, pomost do bezpiecznego zejścia do wody oraz niezbędny osprzęt (wiosła, kamizelki ratunkowe) stworzyły solidne podstawy
do rozwoju tej formy turystyki.
W Narewce można zobaczyć dom-galerię Tamary Sołoniewicz znakomitej reporterki narodowości białoruskiej, w którym znajdują się prace wykonane podczas jej malarskich plenerów oraz wystawy
fotografii i obrazów. Można tu też zwiedzić izbę
regionalną, w której prezentowane są przykłady rękodzieła ludowego wykonanego przez mieszkańców
gminy Narewka. O wielokulturowości tych terenów
zaświadcza też zabytkowe obiekty sakralne oraz kirkut, gdzie na powierzchni 1 ha znajduje się ok. 150
macew oraz fragment ogrodzenia.
W Narewce krzyżuje się pięć szlaków rowerowych. Jeden z nich prowadzi nad zalew Siemianówka – trzeci co do wielkości sztuczny zbiornik
w Polsce. Już dawno został on odkryty przez wędkarzy, później żeglarzy i miłośników żeglowania na
desce, a ostatnio kitesurferów.
Wiele tras prowadzi przez teren Białowieskiego
Parku Narodowego. „Wilczy Szlak” zaczyna się w
okolicy wsi Masiewo, biegnie m.in. przez uroczysko
Głuszec (dawnej ostoi głuszca) z licznie występującymi tu borami bagiennymi, miniskansenem leśnej
kolejki wąskotorowej. „Carska Tropina” ciągnie się
wzdłuż doliny Narewki drogą usypaną jeszcze za czasów carskich. Są tu dobrze zachowane zbiorowiska
leśne – przede wszystkim grądy i olsy oraz punkt
widokowy nawiązujący do tradycyjnych brogów z widokiem na nadrzeczne łąki. W pobliżu znajdują się
też dwie ostoje żubrów:„Kosy Most” i „Czoło” z platformami do obserwacji zwierzyny.
Najważniejszy wezęł szlaków to Park Edukacji
Przyrodniczo-Leśnej w Gruszkach (Nadleśnictwo
Browsk), w którym znajdują się: herbarium, Lasowid
oraz Złoty Szlak św. Eustachego (tel. 85 685 83 44).
Samorząd Gminy Narewka
ul. Białowieska 1, Narewka
tel. 85 682 98 80
www.narewka.pl
98
Nordic Walking Park ,,Zielona Kraina Dobrych Wiatrów’’
Kolejna grupa specjalnie wyznaczonych tras
do nordic walking potwierdza wyjątkowe zainteresowanie tą formą turystyki przez gospodarzy
tych terenów. W skład Parku „Zielona Kraina
Dobrych Wiatrów” wchodzi 5 tras o łącznej długości 40 km.
Wejście na trasy zlokalizowano w 3 punktach:
**Ośrodku Edukacji Ekologicznej w Siemianówce,
**parkingu Nadleśnictwa Browsk w Gruszkach oraz
**przy Urzędzie Gminy w Narewce.
Trasy wiodą w głąb puszczy, ukazując piękno jej północnej części:
Trasa nr 1 „Leśny elementarz” (żółta) 4,2 km; ok.
40 min.
Trasa nr 2 „Puszczańska pętla” (zielona) 7,9 km;
ok. 1 godz. 20 min.
Trasa nr 3 „Siemieniakowszczyzna” (zielona) 8,2
km; ok. 1 godz.
Trasa nr 4 „Narewkowska Droga” (czerwona) 7,7
km; ok. 1 godz 30 min.
Trasa nr 5 „Kapliczka św. Eustachego” (czarna),
ok. 12,7 km; ok. 2 godz.
Ośrodek Turystyczno-Rekreacyjny Stary Dwór
...przy zalewie Siemianówka to doskonałe miejsce do aktywnego wypoczynku nad wodą, znane
w chwili obecnej przede wszystkim jako baza
dla miłośników sportów wodnych.
Dla wypoczywających turystów dostępna jest
plaża o powierzchni ponad 8 tys. m kw., obiekty
socjalno-sanitarne (łazienki, prysznice, umywalki),
trzy rekreacyjne pomosty, plac zabaw dla dzieci oraz
parkingi. Dla organizowania na terenie ośrodka imprez wybudowany został także amfiteatr na ponad
tysiąc miejsc.
Turyści wypoczywający pod namiotem lub
z przyczepą campingową mogą skorzystać na tere-
nie ośrodka z pola namiotowo-campingowego wraz
z niezbędną infrastrukturą i zapleczem sanitarnym
oraz możliwością podłączenia do energii elektrycznej. Prawdziwie aktywny wypoczynek umożliwia
bogata baza sportowa: wypożyczalnia sprzętu wodnego, korty tenisowe, boiska oraz ścianka wspinaczkowa.
Punkt Informacji Turystycznej w Narewce**
ul. Hajnowska 33, Narewka
tel. 85 685 80 62
www.narewka.pl
99
Podlaski Szlak Bociani
www.bocian.podlaskieit.pl
Podlaski Szlak Bociani jest pierwszym produktem turystycznym woj. podlaskiego, który otrzymał Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej
„Najlepszy Produkt Turystyczny” w 2003 roku.
W 2009 roku szlak został odnowiony i oznakowany nowymi tablicami informacyjnymi. Na stronie
internetowej www.podlaskiszlakbociani.pl można
odbyć wirtualną wycieczkę oraz poznać szczegółowy
jego przebieg. Wędrujemy przez tereny, najcenniejsze pod względem przyrodniczym nie tylko w Polsce,
ale i w Europie.
Szlak łączy najpiękniejsze miejsca województwa podlaskiego, w tym 4 parki narodowe: Białowieski – najstarszy polski park narodowy, wpisany
na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości - ostoja
żubra, Narwiański – nazywany polską Amazonią,
Biebrzański – największy park narodowy w Polsce
– ostoja łosia oraz raj dla ornitologów, Wigierski
– zespól jezior stanowiący jeden z najciekawszych
i bezcennych krajobrazów naszego kraju. Podlaski
Szlak Bociani jest najdłuższym znakowanym szlakiem rowerowym województwa podlaskiego liczącym
412,5 km. Dzięki tablicom informacyjnym można
poznać życie i zwyczaje bociana białego oraz dowiedzieć się o miejscowościach i atrakcjach turystycznych na szlaku.
Trasa szlaku prowadzi przez następujące miejscowości: Białowieża – Pogorzelce – Narewka –
Stare Lewkowo – Odrynki – Narew – Trześcianka
– Kaniuki – Wojszki – Doktorce – Suraż – Turośń
Dolna – Baciuty – Bokiny – Pajewo – Tykocin –
Piaski – Łaziuki – Łazy Duże – Zajki – Laskowiec
– Strękowa Góra – Dobarz – Osowiec-Twierdza
– Goniądz – Dawidowizna – Klewianka – Białosuknia – Gurbicze – Mociesze – Dolistowo Stare
– Jasionowo – Sztabin – Wilkownia – Starożyńce – Rudawka – Mikaszówka – Strzelcowizna –
Czerwony Folwark – Stary Folwark – Nowa Wieś
– Dębowo – Wołownia – Gulbieniszki – Błaskowizna – Maciejowięta – Stańczyki. Turysta może
wybrać dowolny fragment szlaku i ulubioną formę
aktywnego wypoczynku, poruszając się rowerem,
kajakiem czy łodzią pychówką po Narwi.
100
Szlak rozpoczyna się od Białowieży czyli od
Białowieskiego Parku Narodowego, który chroni ostatni na niżu Europy las naturalny, który przed
wiekami rozciągał się w strefie lasów liściastych i
mieszanych.. Uroku obrazowi pierwotnego lasu dodaje królujący tam żubr. Warto tu zobaczyć: Park
Pałacowy, Muzeum Przyrodniczo-Leśne, Rezerwat
Pokazowy, Obręb Ochronny Rezerwat (dawny rezerwat ścisły). W samej Białowieży jest cerkiew
pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z unikatowym porcelanowym ikonostasem oraz kościół pw. Teresy
od Dzieciątka Jezus z 1935 roku.
Dalsza część Podlaskiego Szlaku Bocianiego
biegnie m.in. przez Krainę Otwartych Okiennic
– trzy wsie charakteryzujące się tradycyjnym układem przestrzennym i typową dla regionu drewnianą
zabudową mieszkalną. Prawie każdy dom zachował
do dziś bogate zdobienia okiennic, narożników, podi nadokienników. Są to prawdziwe dzieła sztuki snycerskiej.
Na około 86 kilometrze szlaku jest miejscowość
letniskowa położona nad Narwią – Doktorce. Zachęcamy do skorzystania z nowoczesnego Parku
Linowego przy Ośrodku Wypoczynkowym Zacisze. Park linowy to specjalnie przygotowany teren
do zabaw z użyciem lin. Bawić się w nim mogą zarówno dzieci, młodzież, jak i osoby starsze. Zapewniają niezapomniane wrażenia, adrenalinę i wysiłek
na świeżym powietrzu.
Będąc w Surażu i jego okolicach, warto zwiedzić: średniowieczne grodzisko – Góra Królowej
Bony w Surażu, Kościół pw. Bożega Ciała z lat
1873– 1876, Muzea: Archeologiczne i Etnograficzne, Dziedzictwa Pokoleń, Krzyży i kapliczek, wczesnośredniowieczną osadę słowiańską „Nawia”, która
organizuje średniowieczne festyny „Grodzisko” oraz
Kurhany z IV w. w Surażu, Zawykach, Doktorcach
i Śledzińskich.
Za Surażem zaczyna się Narwiański Park Narodowy chroniący unikalny system rzeki wielokorytowej (anastomozującej) – Narwi.
Jednym z najpiękniejszych przystanków na szlaku jest barokowy Tykocin. Znajduje się tu ufundowany przez ród Branickich Kościół pw. Św. Trójcy przy
barokowym rynku w kształcie trapezu z pomnikiem
Stefana Czarnieckiego z lat 1761-1763. Szczególną
uwagę turystów przykuwa zrekonstruowany zamek
wcześniej wzniesiony przez Zygmunta Augusta oraz
Wielka Synagoga z 1642 roku, pełniąca obecnie
funkcję muzeum. Kilka kilometrów od Tykocina
leży Pentowo „VII Europejska Wieś Bociania”. W
jednym gospodarstwie znajduje sie aż 26 gniazd!
Bocianie życie najlepiej oglądać z wież widokowych
wybudowanych pomiędzy bocianimi gniazdami
i starorzeczami rzeki Narew. W zabytkowym Dworze
Szlacheckim rodziny Toczydłowskich oprócz Stadniny Koni jest utrzymana hodowla koników polskich.
Można tu wynająć konie lub przejechać się bryczką.
101
Do Osowca prowadzi odcinek historycznej drogi
zwanej „Carską Drogą” zbudowaną pod koniec
XIX wieku na potrzeby carskiej armii. Dalszy ciąg
szlaku będzie prowadził przez Biebrzański Park
Narodowy, który chroni najważniejsze na świecie
mokradła będące miejscem istnienia ponad 900
gatunków roślin, około 270 gatunków ptaków i 48
gatunków ssaków. „Sztandarowymi” zwierzętami
parku są bataliony oraz łosie – duma parku, które
nad Biebrzą mają swoją największą ostoję w Polsce.
W miejscowości Osowiec Twierdza mieści się
siedziba Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz
Twierdza Osowiec z lat 1882-1892 z czteroma fortami: Centralnym (I – udostępniony do zwiedzania),
Zarzecznym (II), Szwedzkim (III) i Nowym (IV) oraz
Muzeum Twierdzy Osowiec.
W Goniądzu warto zobaczyć: kościół pw. św.
Agnieszki i św. Antoniego Padewskiego z lat 19221924, kaplicę pw. św. Floriana z 1864 r., kaplicę
cmentarną pw. św. Ducha z 1907 r oraz młyn wodny
z końca XIX w.
Kolejną ciekawą miejscowością na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego jest Sztabin. Warto
się tu zatrzymać się w Gospodarstwie Agroturystycznym u Państwa Siebiedzińskich, którzy jednocześnie
prowadzą informację turystyczną, wypożyczalnię
sprzętu turystycznego, organizują wycieczki krajoznawcze oraz spływy kajakowe i tratwami po Biebrzy.
Na około 307 kilometrze Podlaskiego Szlaku Bocianiego leży Mikaszówka. Warto tu zobaczyć jedną ze śluz Kanału Augustowskiego oraz drewniany
kościół urządzony w tradycyjnym puszczańskim stylu dzięki licznym rogom jeleni i łosi. Jest to miejscowość położona na szlaku kajakowym Czarnej Hańczy.Dalej zaczyna się Wigierski Park Narodowy,
który jako jedyny w Polsce obejmuje dobrze wykształcony i urozmaicony krajobraz pojezierny ostatniego
zlodowacenia. Spośród innych parków narodowych
wyróżnia się on zróżnicowaniem jezior i rzek, mozaikowym układem ekosystemów leśnych, wodnych
i torfowiskowych, występowaniem ciekawych form
polodowcowej rzeźby terenu. Jest to kraina 42 jezior,
z których najgłębsze Wigry posiada krętą linię brzegową oraz wiele malowniczych wysp i zatok.
W sercu Parku leży Stary Folwark, gdzie mieści
się nowoczesne Muzeum Wigier. Dzieki unikatowym wystawom można poznać Wigierski Park Narodowy z okresu zlodowacenia, od strony głębin jeziora
Wigry czy chodząc po bagnie i kładce podsłuchując
śpiewu ptaków.
Kilkanaście kilometrów od Starego Folwarku w
Szelmencie koło Jeleniewa warto zajechać do
Wojewódzkiego Ośrodka Sportu i Rekreacji Szelment
oferującego cały rok noclegi, pole do gry w mini
golfa, wypożyczalnię rowerów, możliwość gry w paintball na specjalnie przygotowanym polu bitewnym
– planowana jest również budowa plaży oraz wyciągu nart wodnych na pobliskim jeziorze. W okresie
102
zimowym staje się największym ośrodkiem uprawiania sportów zimowych dzięki trasom zjazdowym oraz
wyciągom narciarskim.
Symbolem Suwalskiego Parku Krajobrazowego jest Góra Cisowa. Jest to doskonałe miejsce
gdzie roztaczają się piękne widoki na 22 jeziora poprzedzielane wzgórzami oraz kolorowymi pasami pól
i łąk. Jadąc dalej szlakiem dotrzemy do Błaskowizny
– wsi nad najgłębszym jeziorem w Polsce – Hańczą.
Jest to popularne miejsce wśród miłośników nurkowania oraz wędkarstwa.
Podlaski Szlak Bociani kończy się w Stańczykach – miejscowości leżącej na granicy województwa podlaskiego i warmińsko – mazurskiego. Znajdują się tu jedne z najwyższych w Polsce mostów
kolejowych, ze zdobionymi filarami wzorowanymi na
rzymskich akweduktach.
Regionalne Centrum Informacji Turystycznej***
ul. Odeska 1, Białystok
tel. 85 732 68 31
www.podlaskieit.pl
www.odkryjpodlaskie.pl
Pierwszy taki szlak w Polsce
Od 2015 roku Województwo Podlaskie będzie
mogło gościć znacznie więcej amatorów wypoczynku na dwóch kółkach. „Trasy rowerowe w
Polsce Wschodniej” to przedsięwzięcie, jakiego
jeszcze w naszym kraju nie było. Utworzą jedną
wielką trasę na terenie pięciu województw, o długości niemal 2 tysięcy kilometrów.
Planowana łączna długość szlaku wynosi 1980
km, z czego najdłuższy odcinek powstanie w województwie podlaskim -590 km ścieżek rowerowych.
Na obszarze województwa podlaskiego trasa
przebiegać będzie zarówno przez atrakcyjne przyrodniczo tereny parków narodowych: Wigierskiego,
Biebrzańskiego, Narwiańskiego i Białowieskiego, jak
również różnorodna kulturowo miasta, miasteczka i
wsie, które ukażą odwiedzającym ich wielkie bogactwo i urok. Najbardziej urokliwe i charakterystyczne
tereny z zabytkowymi cerkwiami np. w okolicach
Bielska Podlaskiego. W tym klimacie zachwycają
również Hajnówka i Supraśl z Muzeum Ikon. Poza
tym przy trasie znajdują się zabytkowe miasta tj.
Łomża i Tykocin, położone malowniczo nad Narwią.
Projekt „Trasy rowerowe Polski Wschodniej” zakłada budowę ponad 220 Miejsc Obsługi Rowerzysty,
zlokalizowanych co 5-10 km – MOR z parkingiem
dla rowerów oraz co 15-30 km – MOR z, obiektami
gastronomicznymi, sklepami spożywczymi, sklepem
ze sprzętem sportowym i serwisem rowerowym, mapami i znakami informacyjnymi. Nie rzadziej niż co
150 km – MOR w miejscu węzłów integracyjnych,
umożliwiający rowerzyście zmianę środka transportu.
Cała trasa zostanie oddana do użytku do końca
2015 roku. Ścieżki rowerowe powstaną dzięki środkom z Unii Europejskiej.
www.greenvelo.pl
103
Kraina Bugu – Drohiczyn, Siemiatycze, Mielnik
Południowa część naszego województwa leży
dziś poza tranzytowymi trasami, ale to tu tworzyła się historia regionu i rzeczpospolitej szlacheckiej, przeważnie tej zaściankowej, ale dumnej i patriotycznej.
w; zespół klasztorny franciszkanów z trójnawowym
późnobarokowym kościołem pw. Wniebowzięcia
NMP oraz klasztor benedyktynek z kościołem z XVIII
w. z piękną rokokową fasadą. W miasteczku jest też
cerkiew, początkowo unicka, po 1848 przebudowana na prawosławną pw. św. Mikołaja Cudotwórcy.
Punkt Informacji Turystycznej**
MGOK w Drohiczynie
Drohiczyn to miasto koronacyjne i pierwsza
stolica województwa podlaskiego. Każdy kamień
nosi tu pamięć wielkiej historii. Dawniej potężny gród
na pograniczu polsko-ruskim, dzisiaj senne, urokliwe
miasteczko. Podziwiając z Góry Zamkowej piękne
położenie miasta, należy pamiętać, że patrzymy na
stary gród, jeden z czterech w Polsce – po Gnieźnie, a przed Krakowem i Warszawą. W 1253 roku
koronowano tu króla Rusi – Daniela Romanowicza,
prawnuka Bolesława Krzywoustego. W 1498 r. Drohiczyn otrzymał prawa miejskie, stolicą województwa
podlaskiego został w 1520 r. i był nią przez ponad
200 lat. W XVII w. dzięki powstałemu kolegium jezuickiemu, a później kolegium pijarskiemu miasto stało
się uznanym ośrodkiem szkolnictwa. Dzisiaj w zespole poklasztornym mieści się siedziba kurii diecezjalnej
i seminarium duchownego.
Malownicze okolice miasta były wielokrotnie opisywane, m.in. przez Sienkiewicza, Kraszewskiego,
Żeromskiego i wykorzystywane jako plenery polskich
filmów – „Kronika wypadków miłosnych”, „Nad Niemnem”, „Panny z Wilka”. Naturalny punkt widokowy
stanowi Góra Zamkowa z wczesnośredniowiecznym
grodziskiem. Zabytki, które warto w Drohiczynie obejrzeć to kościół pw. św. Trójcy z przełomu XVII i XVIII
ul. Kraszewskiego 13, Drohiczyn
tel./fax 85 655 70 69
www.drohiczyn.pl
Obecne pokolenie mieszkańców tego regionu
w swojej aktywności gospodarczej nawiązuje też do
czasów największej świetności Siemiatycz w II połowie XVIII w., kiedy właścicielką miasta była księżna
Anna Paulina z Sapiehów Jabłonowska. Przeprowadzone reformy przyniosły jej sławę w Europie. W dziele „Ustawy dla dóbr moich rządców” opisała zasady
organizacji dworu, kancelarii, podała przepisy dotyczące uprawy pól, leśnictwa, bartnictwa i łowiectwa.
Odwiedzał ją król Stanisław August i inni wielcy tamtej epoki – Krasicki, Naruszewicz, Kołłątaj, Staszic.
Warto tu obejrzeć kościół pw. Wniebowzięcia
NMP, ufundowany przez Sapiehów, konsekrowany
w 1638; pozostałości po rezydencji księżnej Jabłonowskiej m.in: oranżerię, mury kamienne okalające
teren pałacu ze sfinksami zdobiącymi niegdyś bramę; cerkiew z 1866 r., neobarokowy Dom Talmudyczny i XVIII-wieczną synagogę.
Punkt Informacji Turystycznej**
Biuro Promocji Powiatu Siemiatyckiego
ul. Piłsudskiego 3, Siemiatycze
tel./fax 85 655 58 56
www.siemiatycze.pl
104
Gmina Mielnik, najbardziej wysunięta na południe gmina województwa podlaskiego, od wschodu graniczy z Białorusią, zaś z południa z województwami: mazowieckim i lubelskim.
Na wypoczywających czekają tu liczne atrakcje,
takie jak ścieżki widokowe i szlaki o zróżnicowanym
stopniu trudności. Trasy te można pokonywać pieszo
lub rowerem. Na chętnych czeka około 100 kilometrów tras asfaltowych i 500 kilometrów dróg utwardzonych, a także malownicze drogi polne.
Gmina Mielnik to przede wszystkim piękna i
wijąca się dolina Bugu i trasa atrakcyjnego szlaku
wodnego przebiegająca najciekawszym fragmentem
doliny Bugu, jakim jest Podlaski Przełom Bugu, rozciągający się od Niemirowa do Drohiczyna. Gmina
posiada rozbudowaną bazę rekreacyjno-rozrywkową.
Na brzegach rzeki można oddać się wędkowaniu, a
na bardziej aktywnych czekają spływy kajakowe.
Turystyka, sport i rekreacja to niejedyna forma
rozrywki. Na spragnionych ciszy, pragnących uciec z
zatłoczonych miast czekają urokliwe kościółki i cerkwie, a także Ośrodek Dziejów Ziemi Mielnickiej, w
którym znajduje się kolekcja 69 prac Henryka Musiałowicza (Honorowego Obywatela Mielnika).
W styczniu 2012 r. studio filmowe „Zodiak Jerzy
Hoffman Film Production” przekazało Gminie Mielnik rekwizyty z filmowych adaptacji Sienkiewiczowskiej „Trylogii”. Są wśród nich m.in. stroje głównych
bohaterów, zbroje husarii, szable, zastawa kryształowa. Stroje można obejrzeć w Ośrodku Dziejów
Ziemi Mielnickiej.
Samorząd Gminy Mielnik
Piaskowa 38, Mielnik
tel. 85 65 65 861
fax 85 657 70 21
www.mielnik.com.pl
Mielnik to gród i port zlokalizowany na skrzyżowaniu dwóch szlaków handlowych rzeki Bug łączącej Gdańsk ze Lwowem i drogi lądowej z Wilna
do Krakowa. Prawa miejskie otrzymał w 1501 roku
i stał się siedzibą sejmików szlacheckich oraz sądu
ziemskiego i grodzkiego. Tu także w 1501 r. podpisano dokumenty wyrażające gotowość ściślejszego
połączenia Korony z Wielkim Księstwem Litewskim
(Unia Mielnicka). Do rozbio97 Kraina Bugu rów był
stolicą Ziemi Mielnickiej, a tutejszy port – jednym z
większych punktów handlowych nad Bugiem. Miel-
105
nik do dzisiaj nosi ślady dawnej świetności, dlatego
warto niektórym miejscom przyjrzeć się z bliska.
Największym zabytkiem jest Góra Zamkowa (180
m) z grodziskiem z XI-XII w. wraz z pozostałościami późniejszego zamku, z dobrze widoczną fosą;
ze szczytu rozciąga się rozległy widok na Bug. Na
uwagę zasługuje też klasycystyczna murowana cerkiew z pięcioma kształtnymi kopułami – wewnątrz
drewniany ikonostas (1776), neobarokowy kościół,
dziewiętnastowieczna synagoga w której mieści się
galeria (można tu obejrzeć dzieła T. Kantora, J. Nowosielskiego, W. Kunza).
Punkt Informacji Turystycznej**
Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i
Rekreacji w Mielniku
Ośrodek Dziejów Ziemi Mielnickiej
ul. Brzeska 71, Mielnik
tel. 85 657 71 00
www.goksir.mielnik.com.pl
Tylko kilka kilometrów na północ... i jesteśmy
w najważniejszym sanktuarium prawosławnym w
Polsce. Święta Góra Grabarka, bo o niej mowa,
zasłynęła w 1710 roku, kiedy kilka tysięcy ludzi,
którzy schronili się tu i modlili do cudownej ikony
Spasa Izbawnika, ocalało z pustoszącej okolicę zarazy. Jeszcze w tym samym roku wierni wybudowali tu
drewnianą kapliczkę, z czasem stanęła cerkiew. Po
pożarze w 1990 roku ocalały jedynie dwie nadpalo-
ne ikony: Zbawiciela i św. Mikołaja oraz fragmenty
ewangelii. Cerkiew odbudowano. Na górze działa
też jedyny w Polsce żeński monastyr św. św. Marty
i Marii. Dziś wielu pielgrzymów przynosi tu krzyże
wotywne - jest już ich ponad dziesięć tysięcy! U stóp
góry bije uzdrawiające źródełko. Wierni obmywają
się namoczonymi chusteczkami, aby oczyścić się z
chorób. Chusteczki rozwieszają na gałęziach drzew
i brzegu. 18 i 19 sierpnia, w Święto Przemienienia
Pańskiego, Grabarkę odwiedzają tysiące pielgrzymów. Nadbużańska okolica podlaska nie jest ani
piękna ani wesoła, ale tęsknie poważna i zakochać
sie w niej można pisał Józef Ignacy Kraszewski.
106
Promocyjny Spływ Kajakowy Rzeką Bug
Bug, to jedna z najpiękniejszych i najdzikszych
rzek w Polsce. To najdłuższa rzeka województwa
podlaskiego. Płynie najpiękniej między Niemirowem
i Drohiczynem. Odcinek ten nazywa się Podlaskim
Przełomem Bugu i prowadzi nim trasa każdego spływu kajakowego. Bug to rzeka o wartkim nurcie, niekiedy kapryśna, ma liczne zakola i meandry. Trzeba
uważać na mielizny (oznaczone są biało-czerwonymi
tyczkami) i wysepki. Na trasie spływu znajduje się
wiele ciekawych miasteczek m.in. Niemirów o bogatej historii, zabytkowy Mielnik i Drohiczyn – historyczna stolica regionu. Aby zrobić zdjęcia Drohiczyna
trzeba wejść na wysoki lewy brzeg rzeki. Także rezerwaty „Wydma Mołożewska” i „Skarpa Mołożewska”
ze stadami ptaków oraz pocztówkowymi widokami,
wprawiają w zachwyt.
Wysoką renomę zyskał Promocyjny Spływ
Kajakowy Rzeką Bug na trasie Mielnik-DrohiczynBrok. Spływ organizowany jest rokrocznie w czerwcu
od roku 2001. Zaczyna się w Mielniku i kończy – po
sześciu dniach w Broku. Oprócz bliskiego kontaktu
z rzeką Bug i nadbużańską przyrodą, uczestnicy
zwiedzają najciekawsze miejsca położone w Dolinie
Bugu w towarzystwie przewodników, którzy w interesujący sposób przybliżą historię tych terenów. Po
Bugiem z Bogiem
całodniowych zmaganiach z rzeką, przy wieczornym
ognisku istnieje możliwość spróbowania smaków lokalnej kuchni przy granej na żywo muzyce. Można
wybrać skróconą dwudniową wersję spływu z zakończeniem w Drohiczynie. Organizatorzy gwarantują
wrażenia, których nie zapomina się nigdy! W XVII i
XVIII w. Bug był głównym traktem handlowym pomiędzy Wołyniem i Europą. Dzisiaj, o niewykorzystanym
potencjale podlaskich rzek (oprócz Bugu dotyczy to
również Narwi) świadczy spontanicznie odradzająca
się żegluga pasażerska. Na podlaskim odcinku Bugu
kursują dwa statki, pływające na zamówienie trasami: Drohiczyn i okolice oraz Niemirów – Mielnik.
Nadbużański Produkt Turystyczny Bugiem z Bogiem to kolejny produkt turystyczny który otrzymał Wyróżnienie Prezesa PROT
w etapie regionalnym konkursu „Najlepszy Produkt Turystyczny
2008” Certyfikat POT. To gotowa, zorganizowana oferta, dzięki której można poznać największe atrakcje Podlasia Nadbużańskiego.
I tak:
Dzień 1. zwiedzanie Mielnika, później wycieczka rowerowa na
Świętą Górę Grabarkę z możliwością udziału w prawosławnym
nabożeństwie, następnie biesiada nadbużańska z lokalnymi przysmakami, przy regionalnej muzyce ludowej.
Dzień 2. spływ kajakowy na trasie Mielnik-Drohiczyn; wieczorem
biesiada słowiańska.
Dzień 3. Zwiedzanie Drohiczyna w tym Muzeum Diecezjalnego.
107
Szlak Nadbużańskich Grodzisk
Zapomniane dziedzictwo, jakim są grodziska,
w połączeniu z malowniczym otoczeniem, czystym środowiskiem, bogatym krajobrazem kulturowym, przenoszą w odległe czasy do miejsc
nieodkrytych.
Przygoda odkrywania może się zdarzyć na Szlaku Nadbużańskich Grodzisk. Produkt otrzymał
Wyróżnienie PROT w etapie regionalnym konkursu
na „Najlepszy Produkt Turystyczny 2009 i 2010”. ‚
Jest to nowy szlak turystyczny w dolinie Bugu,
popularyzujący najstarsze wytworzone przez człowieka formy terenu: grodziska, kurhany i cmentarzyska
kurhanowe. Kształtowane przez wieki przetrwały
do współczesności i nierzadko ukryte są wśród pól
i gęstych lasów, z dala od obecnych siedzib ludzkich. Tak duże skupiska tych ciekawych zabytków
archeologicznych są wyjątkowe w skali kraju. Często
nie zdajemy sobie sprawy z ich istnienia. Szlak ma
długość blisko 41 km. Wiedzie przez nadbużańskie
miejscowości, zlokalizowane w gminach Drohiczyn i
Siemiatycze.
Bunkry nad Bugiem - Linia Mołotowa
Umocnienia radzieckie powstałe po 17 września
1939 r. na nowej granicy między Trzecią Rzeszą a
Związkiem Radzieckim nazywano także” zębami
Stalina”. Pomimo zaangażowania wielkich środków,
względnie dobrego wyposażenia oraz informacji
wywiadu – atak 22 czerwca 1941 r. spowodował
opuszczenie fortyfikacji bez poważniejszego, zorganizowanego oporu. Część z bunkrów została zniszczona przez Niemców, którzy sprawdzali na nich
skuteczność swojej artylerii i czołgów. Pozostałe
bunkry, niektóre w nadspodziewanie dobrym stanie,
usytuowane są wzdłuż Bugu.
Ciekawostką południowej części woj. podlaskiego są złoża kredy. W Mielniku eksploatację rozpoczęto w okresie międzywojennym. To jedyna w Polsce
odkrywkowa kopalnia kredy.
Dodatkowa ciekawostka: Góra Uszeście - znajdujący się w Mielniku rezerwat roślinności ksero-
termicznej (ciepłolubnej). Obejmuje dwa najwyższe
wzniesienia morenowe na Wysoczyźnie Drohickiej:
Duże Uszeście (204 m n.p.m.) i Małe Uszeście (174
m n.p.m.). Na stokach południowych w miejscach
otwartych, przy słonecznej pogodzie temperatura
powierzchni gleby osiąga niekiedy 78° C, co sprzyja
występowaniu roślinności stepowej.
108
„Bug rajem dla turysty” tto projekt realizowany przez siedem nadbużańskich gmin, mający na
celu m.in. rozwój unikalnych przyrodniczo i krajobrazowo terenów. Dzika rzeka Bug, jej malownicza dolina i piękne kompleksy leśne, stanowią o turystycznej
atrakcyjności tych terenów, a rozwój turystyki jest
naturalnym kierunkiem rozwoju. Celem projektu
jest stworzenie markowego sieciowego produktu turystycznego, uwzględniającego wiele form turystyki
w ofercie całorocznej: przyrodniczo-krajoznawczej,
aktywnej, edukacyjnej, wodnej, agroturystyki i ekoturystyki. Dotychczasowa infrastruktura turystyczna
wzbogaci się m.in. o: trzy przeprawy promowe, siedem marin, Nadbużański Park Historyczno-Krajobrazowy, Nadbużańskie Centrum Turystyczne, liczne
oznakowane ścieżki rowerowe oraz elementy turystycznej małej architektury.
www.bugrajem.eu
Wielki Gościeniec Litewski to szlak turystyczny wiodący z Warszawy do Wilna. Powstał dzięki staraniom
Sokołowskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego
oraz Sokołowskiego Ośrodka Kultury, które wspólnymi siłami wydały obszerny przewodnik pełen atrakcji i
legend o miejscach znajdujących się na historycznym
szlaku handlowo-pocztowym (m.in. urokliwych wsi i
miasteczek, zaścianków szlacheckich i pałaców), opisujący lata świetności głównej arterii Rzeczypospolitej
XVII i XVIII w. łączącej obie jej stolice.
Wielki Gościniec Litewski to ok. 300 km przepięknych
krajobrazów przyrodniczych i kulturowych. Biegnie
przez wiekowe lasy i malownicze nadbużańskie niziny.
Warto tu i tam zboczyć z trasy i odwiedzić niezwykłe
miejsca sąsiadujące ze szlakiem – jest ich pełno, zarówno po stronie polskiej, białoruskiej, jak i litewskiej.
Bezpłatny egzemplarz przewodnika można odebrać
w Sokołowskim Ośrodku Kultury.
Lokalna Organizacja Turystyczna
„Wielki Gościniec Litewski”
ul. Wolności 21, Sokołów Podlaski
mob. 536 838 500
www.wielkigoscinieclitewski.pl
109
Ciechanowiec i jego muzeum
Bug przestaje być rzeką graniczną województwa podlaskiego na wysokości ujścia rzeki Nurzec. Kilka kilometrów w górę Nurca położony
jest Ciechanowiec, jedno z najstarszych miast
w regionie, z Muzeum Rolnictwa, które w ilości
odwiedzanych turystów ustępuje tylko obiektom
Białowieskiego Parku Narodowego i Kanałowi
Augustowskiemu.
Muzeum powstało w 1962 roku. Nosi imię
księdza Krzysztofa Kluka, zasłużonego w dziejach
miasta XVIII-wiecznego przyrodnika, jednego z pionierów nauk przyrodniczych w Polsce. W skansenie
prezentowane są m.in. wschodnio-podlaskie zagrody
szlacheckie. W pierwszej części skansenu budynki
ustawiono tak, aby pokazywały przekrój całego społeczeństwa: od chłopskich jednokomorowych chałup
po drewniane, ozdobne dworki drobnej podlaskiej
szlachty, na neoklasycystycznym Pałacu Starzeńskich kończąc. Na drugiej polanie ulokowano kilka
spichlerzy i kuźnię. Integralną częścią skansenu stał
się XIX-wieczny młyn wodny. W pałacu Starzeńskich
z XIX wieku znajduje się wystawa poświęcona historii Ciechanowca i Fundacji Ciechanowieckich oraz
ekspozycja wnętrz pałacowych. Obok znajduje się
jedyne w swoim rodzaju Muzeum Weterynarii. Niewątpliwą atrakcją jest otwarte w 2004 roku pierwsze
w Polsce Muzeum Pisanki, powstałe z liczącej ok.
1,5 tys. eksponatów prywatnej kolekcji.
110
Ciechanowiec w XIII wieku był własnością książąt mazowieckich, w XV w. pozostawał w granicach
Litwy, a po 1569 powrócił do Korony. Prawa miejskie
magdeburskie otrzymał w 1429 roku. Miasto usytuowane na trasie jednej z najważniejszych dróg
wiodących z Mazowsza na Litwę (Warszawa-Ciechanowiec-Bielsk Podlaski-Grodno-Wilno) przeżywało swój rozkwit. Należało do rodu Kiszków.
Funkcjonowała tu świątynia i drukarnia. W wieku XVI
podzielony został na dwie części: lewobrzeżną zwaną
„Starym Miastem” - tu zbudowano zamek obronny
w którym gościł m.in. Stefan Batory i prawobrzeżna zwana „Nowym Miastem”. Zniszczony podczas
potopu szwedzkiego, do swej świetności Ciechanowiec wrócił pod rządami rodziny Ossolińskich. W XIX
wieku wzdłuż rzeki Nurzec przebiegała granica Rosji
z Księstwem Warszawskim. Stary Ciechanowiec pozostający w granicach Rosji rozwijał się jako ośrodek
handlu. Zbudowano fabryki włókiennicze, młyny, cegielnie. Nowy zaś Ciechanowiec pozostał miastem
o charakterze rolniczym. Obie części zostały połączone po odzyskaniu niepodległości. Dziś zwiedzając miasto warto zatrzymać się przy kościele Trójcy
Przenajświętszej wzniesionym ze środków fundacji
Ossolińskich, obiekty poklasztorne, pozostałości
zamku z XVI w. tzw. Zamczysko, XIX-wieczną cerkiew
i synagogę z przełomu XVIII i XIX w.
Samorząd Miejski w Ciechanowcu
ul. Mickiewicza 1
Ciechanowiec
tel. +48 86 277 11 45
www.ciechanowiec.pl
W Gminie Ciechanowiec, w miejscowości
Winna-Poświętna warto zwiedzić zespół kościoła
parafialnego z drewnianym kościołem i dzwonnicą
z 1696 r, a w Pobikrach neogotycki kościół, zespół
dworski i park z poł. XIX w.
Wjeżdżając głębiej w powiat wysokomazowiecki
zanurzamy się w świat dawnych szlacheckich przysiółków, z taką sympatią opisywanych choćby w sienkiewiczowskiej trylogii. Jadąc od strony Białegostoku
warto obejrzeć zabytkowy dwór Stefanii Karpowicz w
Krzyżewie, pałac Kołodziejskiego w Kurowie, dwór
Glogerów w Tyborach-Kamiance czy Sanktuarium
w Hodyszewie z barokowym obrazem z ok 1630
r., uznawanego za cudowny. W niedalekiej Rudce
– (Powiat Bielsk Podlaski) urzeka wspaniały zespół
pałacowy wraz z przylegającym parkiem z XVIII w.
(dawna siedziba Ossolińskich i Potockich).
Punkt Informacji Turystycznej
w Ciechanowcu ***
pl. 3 Maja 31, Ciechanowiec
mob. 507 793 404
www.ciechanowiec.pl

Podobne dokumenty