Pobierz artykuł PDF

Komentarze

Transkrypt

Pobierz artykuł PDF
BARIERY ROZWOJU MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW W POLSCE
DAGMARA K. ZUZEK
Streszczenie
W artykule przedstawiono bariery ograniczajce rozwój sektora małych
i rednich firm w oparciu o przeprowadzone badania. Podstawowe bariery rozwoju
przedsibiorczoci to: brak rodków finansowych firmy, popyt na lokalnym
i regionalnym rynku, wysoko obcie podatkowych. Ponadto przedstawiono dwa
modele rozwoju przedsibiorczoci małych i rednich firm, tj.: model rozwoju autonomicznego i model rozwoju wspieranego.
Słowa kluczowe: sektor małych i rednich przedsibiorstw, bariery rozwoju, modele rozwoju
1. Wprowadzenie
Sektor małych i rednich przedsibiorstw stanowi niezwykle istotny element kadej gospodarki, gdy stanowi on ponad 99% wszystkich przedsibiorstw w polskiej gospodarce. Ich znaczenie
przejawia si m.in. w roli, jak pełni one na rynku pracy. Według rónych szacunków, w małych
firmach zatrudnionych jest ponad 60% wszystkich zatrudnionych w gospodarce.
W ramach rozwoju przedsibiorczoci terytorialnej podejmowane s przez samorzdy lokalne
i regionalne działania w zakresie wspierania małych i rednich przedsibiorstw. Przyczynia si to
do rozwoju całej jednostki samorzdowej, co ma wpływ na popraw jakoci ycia mieszkaców.
Wspieranie rozwoju tych przedsibiorstw wynika z prowadzonej przez nie odpowiedniej polityki
regionalnej. Projekt Narodowe Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2007–2013 okrela uwarunkowania rozwoju regionalnego Polski. Najwaniejsze z nich to:
– utrzymanie wysokiej dynamiki wzrostu gospodarczego przy dokonywaniu korzystnych zmian
strukturalnych w gospodarce polegajcych na zwikszenie udziału gałzi i bran o wysokim poziomie zaawansowania technologicznego i konkurencyjnoci eksportowej;
– zwikszenie zatrudnienia przez tworzenie miejsc pracy i wykorzystywanie aktywnych form
walki z bezrobociem;
– zwikszenie innowacyjnoci polskiej gospodarki w wyniku intensyfikacji i racjonalizacji bada
naukowych oraz szerszego wykorzystywania przez przedsibiorstwa;
– przygotowanie kadr dla gospodarki opartej na wiedzy i wysiłek edukacyjny
na rzecz wzmacniania społeczestwa informacyjne
– zapewnienie wikszej spójnoci kraju na poziomach: midzynarodowym, ogólnokrajowym,
wewntrzregionalnym i lokalnym, przede wszystkim poprzez rozwijanie infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej.
Rola małych i rednich przedsibiorstw w rozwoju otoczenia, w jakim działaj jest niezwykle
istotna, gdy s one podstaw gospodarki rynkowej i pełni take funkcje społeczn, ekonomiczn
i ekologiczn. Znaczenie tych przedsibiorstw rozpatrywane jest z punktu widzenia efektów za-
338
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
trudnienia, produkcji, innowacyjnoci, regionalnej decentralizacji, moliwoci kapitału ekologicznego, stabilizujcego i transformacyjnego.
Małe i rednie firmy maj niezwykle istotne znaczenie gospodarcze. Jako wany element gospodarki, sektor MSP jest przedmiotem szczególnego zainteresowania pastwa. Jego wyrazem jest
podejmowanie działa w ramach polityki wobec małych i rednich przedsibiorstw. Do opracowania zestawu rodków, których działanie gwarantowałoby wzrost i rozwój sektora MSP, niezbdne jest rozpoznanie przyczyn podstawowych utrudnie w działalnoci małych i rednich
przedsibiorstw, barier utrudniajcych sprawne funkcjonowanie i powikszanie rozmiarów działalnoci.
2. Stan sektora małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
W 2009 r. liczba przedsibiorstw zarejestrowanych w rejestrze REGON wyniosła 3 880 237,
co oznacza wzrost o 0,3% w porównaniu z 2008 r. Struktura przedsibiorstw według poszczególnych grup wielkoci przedstawiała si nastpujco: mikroprzedsibiorstwa – 3.672.853 (94,7%
wszystkich zarejestrowanych przedsibiorstw), małe firmy – 170 182 (4,4%), rednie – 31 648
(0,8%) i due – 5 554 (0,1%). Liczba MSP wyniosła 3 874 683, co stanowiło 99,9% liczby
wszystkich przedsibiorstw. Poniszy wykres przedstawia trend liczby przedsibiorstw zarejestrowanych w REGON w latach 2003–2009.
3,9
3,85
3,8
3,75
3,7
3,65
3,6
3,55
3,5
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Wykres 1. Liczba MSP ogółem zarejestrowanych wg REGON
w latach 2002–2007 w mln
ródło: Opracowanie na podstawie danych PARP.
W roku 2008 liczba przedsibiorstw wg REGON do wyranie wzrosła (o 1,9%
w porównaniu z 2007 r.). Był to najwyszy wzrost w latach 2003–2007, który znaczco przekro-
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
339
czył rednioroczny wzrost w tym okresie (1,0%). W 2009 r. natomiast wzrost liczby przedsibiorstw zarejestrowanych wyranie wyhamował (do 0,3% w porównaniu z 2008 r.). Przyczyn tak
niekorzystnego wyniku w 2009 r. było osłabienie si koniunktury w polskiej gospodarce w efekcie
gwałtownego pogorszenia si sytuacji gospodarczej w Stanach Zjednoczonych i w pastwach Unii
Europejskiej.
Zarówno w 2008, jak i 2009 r. najwikszy roczny wzrost w grupie przedsibiorstw zanotowały przedsibiorstwa małe (odpowiednio 3,4% i 3,3%). Wyniki te wiadcz o znaczcym przyspieszeniu wzrostu liczby firm w porównaniu z całym okresem 2003–2007, kiedy wzrost rednioroczny wyniósł 2,5%. W 2008 r. szybko wzrastała jeszcze liczba firm rednich (o 3,2% w porównaniu
z 2007 r.), jednak ich dynamika znaczco wyhamowała w kolejnym roku (wzrost jedynie o 1,4%).
Wyrane wyhamowanie nastpiło równie w pozostałych grupach. W grupie mikroprzedsibiorstw wzrost, który w 2008 r. wyniósł 1,9% w porównaniu z poprzednim rokiem obniył si
i wyniósł w 2009 r. 0,2%. Podobnie w przedsibiorstwach duych, w 2008 r. liczba przedsibiorstw zwikszyła si w skali roku o 1,6%, natomiast w 2009 r. spadła o 0,1%.
Struktura podmiotowa MSP w 2008 r. obrazuje tak jak w latach poprzednich dominacj mikro
przedsibiorstw nad małymi i rednimi (wykres 2). W 2008 roku jak ju wspomniano liczba zarejestrowanych MSP wyniosła łcznie 3 788 951 przedsibiorstw, z czego dominujce mikro przedsibiorstwa stanowiły 95% (3 599 259), małe- 4% (159 426) oraz 1% (30 266) rednie przedsibiorstwa.
W Polsce na 1000 mieszkaców rednio przypada 99 przedsibiorstw. Liderami pod wzgldem liczby przedsibiorstw na 1000 mieszkaców s województwa zachodniopomorskie (125
firm) i mazowieckie (124 firmy).
Sektor MSP wytwarza 33% PKB i zatrudnia prawie 30% ogółu pracujcych w Polsce. Po
1989 r. udało si w Polsce zbudowa gospodark bazujc na własnoci prywatnej (ponad 96%
podmiotów gospodarczych to podmioty prywatne) i indywidualnej aktywnoci Polaków (mikroprzedsibiorstwa to ponad 96% ogólnej liczby firm). Niestety, w ostatnich latach maleje liczba
aktywnych przedsibiorstw, zmniejsza si take skłonno do uruchamiania nowych firm. Od
2001 r. Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan (PKPP Lewiatan) prowadzi
badania wród włacicieli i zarzdzajcych małymi i rednimi przedsibiorstwami powicone
identyfikacji barier rozwoju MSP. Lista dziesiciu najwaniejszych czynników utrudniajcych
działalno małych i rednich przedsibiorstw jest od kilku lat niezmienna (zmianie ulega jedynie
ich kolejno w rankingu).
340
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
2-%
55
2& 55
-%
-%
2-%
55
Wykres 2. Struktura liczby MSP wg REGON w 2009 roku
ródło: Opracowanie na podstawie danych PARP.
& Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
341
pozapłacowe koszty pracy
brak przejrzystoci jednoznacznoci podatków porednich
brak przejrzystoci systemu podatku dochodowego od działalnoci gospodarczej
stawki podatku dochodowego od działalnoci gospodarczej
nieelastyczne prawo pracy
konkurencja za strony szarej strefy
brak moliwoci stosowania elastycznych form zatrudnienia
brak wykwalifikowanych pracowników
procedury administracyjne
konkurencja ze strony uprzywilejowanych przedsibiorstw
0
utrudnione
nie ma wpływu
20
ułatwione
40
60
80
100
nie wiem
Wykres 3. Jakie czynniki i w jaki sposób wpływaj na rozwój firm i ich sytuacj ekonomiczn
(% MSP, czynniki 1–10)
ródło: Opracowanie własne.
Bariery ograniczajce rozwój MSP w Polsce
Okrelenie barier ograniczajcych funkcjonowanie małych i rednich przedsibiorstw jest działaniem koniecznym w celu okrelenia dróg prowadzcych do rozwoju tego sektora.
Bariera zwizana z pozapłacowymi kosztami pracy
Najwaniejsz barier rozwoju MSP s zbyt wysokie pozapłacowe koszty pracy – skary si na
nie 80% włacicieli małych i rednich firm. Koszt pracy dla pracodawcy to obecnie 170% wynagrodzenia netto pracownika (przy wynagrodzeniu brutto 3000 zł pracownik otrzymuje netto 2135
zł, ale koszt zatrudnienia dla pracodawcy wynosi 3620 zł). Dlatego obnienie składki rentowej o 7
punktów procentowych (o 2 pkt proc. dla pracodawców i o 5 pkt proc. dla pracowników) nie zostało uznane przez przedsibiorców za istotn zmian. Wysokie pozapłacowe koszty pracy wpływaj na zmniejszenie konkurencyjnoci małych i rednich przedsibiorstw, a take na ograniczenie ich chci zwikszania zatrudnienia. Potwierdzaj to właciciele MSP, sporód których 62,3%
twierdzi, e obnienie pozapłacowych kosztów pracy miałoby znaczcy pozytywny wpływ na
poziom zatrudnienia. I to nie tylko ze wzgldu na moliwo zatrudnienia dodatkowych pracowni-
342
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
ków, ale take na zmniejszenie szarej strefy w zatrudnieniu, któr właciciele firm ocenili w 2008
r. na 19%.
2%
15%
bardzo znaczcy pozytywny wpływ na poziom zatrudnienia
umiarkowany wpływ na poziom zatrudnienia
nie miałoby wpływu na poziom zatrudnienia
21%
62%
trudno powiedzie
Wykres 4. Jaki wpływ na poziom zatrudnienia w firmie miałoby obnienie pozapłacowych kosztów
pracy? (% MSP)
ródło: Opracowanie własne.
Bariery podatkowe
Dla ponad 70% MSP bardzo istotn barier rozwoju jest brak przejrzystoci i jednoznacznoci
podatków porednich (VAT i akcyza) oraz podatków od działalnoci gospodarczej (CIT, PIT od
działalnoci gospodarczej). Właciciele małych i rednich przedsibiorstw uwaaj, e brak czytelnoci w regulacjach podatkowych zwiksza ryzyko działalnoci gospodarczej i generuje koszty,
które w sposób nieuzasadniony obciaj ich działalno, zmniejszajc tym samym konkurencyjno. Prawie 60% przedsibiorców zapytanych o najbardziej uciliwe dla nich przepisy prawa
wskazuje przede wszystkim na ustaw o VAT oraz ustaw o PIT i CIT. Cigła zmienno oraz
niejednoznaczno przepisów prawa podatkowego dotyczcego VAT mogłaby zosta – w opinii
ok. 60% włacicieli firm – zneutralizowana przez wprowadzenie jednolitej (ze wskazaniem na
15%) stawki podatku VAT. Barier dla prawie 70% przedsibiorców jest wysoko stawki podatku dochodowego. Co prawda od 2004 r. obowizuje w Polsce 19% stawka podatku od działalnoci
gospodarczej, ale nie jest to ju poziom konkurencyjny. W takich krajach, jak Irlandia, Cypr, Estonia, Łotwa, Litwa, Wgry, stawka podatku CIT jest ju nisza ni w Polsce. Wzrost gospodarczy
osigany w tych krajach (poza Wgrami, których problemy tkwi nie w podatkach, a w finansach
publicznych w ogóle) pozwala na postawienie tezy o zalenoci midzy niskim poziomem danin
publicznych a wysokim tempem wzrostu PKB. Obnienie stawki podatku dochodowego od działalnoci gospodarczej jest wane take z tego wzgldu, e polskie przedsibiorstwa, szczególnie
małe i rednie, cigle s słabe kapitałowo, co ogranicza ich moliwoci rozwoju [PARP, 2009].
343
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
Dla firm małych i rednich wiksze znaczenie ni dla mikroprzedsibiorstw ma bezpieczestwo podatkowe. Wynika to z faktu, i wraz ze wzrostem skali działalnoci ronie ryzyko podatkowe, które moe zagrozi funkcjonowaniu przedsibiorstwa. Irlandia – 12,5% (nie od kadego
rodzaju działalnoci), Cypr – 10%, Estonia – dochód spółki nie podlega opodatkowaniu, jeli nie
zostaje wypłacony udziałowcom i akcjonariuszom; wypłacane dywidendy i inne transfery zysków
s opodatkowane stawk 21%, Łotwa – 15%, Litwa – 15%, Wgry – 16%. W 2008 r. take Bułgaria obniyła CIT do 15%.
Bezpieczestwo podatkowe wie si z przejrzystoci regulacji podatkowych oraz z ich stabilnoci. Narzdziem porednim zwikszajcym bezpieczestwo podatkowe jest instytucja wicej interpretacji prawa podatkowego.
trudno powiedzie
rozszerzenie katalogu wydatków uznawanych za
koszty uzyskania przychodów
mikro przedsibiorstwa
małe przedsibiorstwa
rednie przedsibiorstwa
poprawa bezpieczestwa
obnienie stawki podaktowej od dochodów
0
20
40
60
Wykres 5. Które z poniszych rozwiza s najwaniejsze z punktu widzenia firmy? (% MSP)
ródło: Opracowanie własne.
Bariery administracyjne
Dla niemal 57% MSP barier ich rozwoju s procedury administracyjne – uciliwe, kosztowne, wynikajce z niedobrego prawa, ze złego jego stosowania przez administracj publiczn oraz
z nieprzygotowania urzdników i urzdów do pracy. Np. brak „jednego okienka” dla rejestracji
działalnoci gospodarczej; róne interpretacje tych samych zapisów prawa podatkowego w rónych urzdach skarbowych w Polsce; długo trwajce, nakładajce
si na siebie kontrole w przedsibiorstwach; stosowanie rónych kursów do przeliczania kwot
w walucie obcej na potrzeby PIT, CIT, VAT i ustawy o rachunkowoci; konieczno ustalania co
kwartał podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób prowadzcych
działalno gospodarcz i osób z nimi współpracujcych; konieczno przechowywania przez 50
lat w formie papierowej dokumentów, na podstawie których nastpuje ustalenie podstawy wymia-
344
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
ru emerytury lub renty; obowizek prowadzenia przez przedsibiorc ewidencji osób obdarowanych, jeeli jednostkowa cena nabycia lub koszt wytworzenia prezentu przekracza 5 zł.
Nadmiar procedur administracyjnych to nie jedyne ródło kosztów ponoszonych przez przedsibiorców w wyniku zmian i wprowadzania cigle nowych regulacji. Naleałoby do nich doda
koszty zwizane z ryzykiem regulacyjnym (kontrolowanie zgodnoci z przepisami okrelajcymi
zasady działania przedsibiorstw), a take koszty alternatywne (koszty utraconych moliwoci)
[PARP, 2009].
Te ostatnie powstaj w wyniku zaniechania przez przedsibiorstwa działa inwestycyjnych
i operacyjnych ze wzgldu m.in. na brak przewidywalnoci terminu i kierunku zmian regulacji,
w tym zmian wysokoci danin publicznych. Koszty wynikajce z barier administracyjnych to
take czas tracony przez kierownictwo przedsibiorstwa na dopełnianie rónych formalnoci
urzdniczych. Właciciele małych i rednich firm szacuj, e 16,6% czasu pracy, czyli 1 godzin
i 20 minut powicaj codziennie na dopełnianie rónych urzdniczych formalnoci.
Bariery zatrudnienia
Istotn barier rozwoju małych i rednich przedsibiorstw jest nieelastyczne prawo pracy (dla
ponad 60% MSP). Dzisiaj przedsibiorstwa, szczególnie MSP, musz budowa swoj pozycj
konkurencyjn na jakoci, specjalizacji i dostosowywaniu oferty do indywidualnych wymaga
klientów. Do realizacji takiej strategii niezbdna jest moliwo budowania zespołów pracowniczych pod konkretne projekty, a to wymaga stosowania zrónicowanych rozwiza w prawie
pracy, moliwoci korzystania z elastycznych form zatrudnienia (ich brak to czynnik ograniczajcy rozwój dla 58% włacicieli małych i rednich przedsibiorstw). W opinii przedsibiorców polskie prawo pracy takich rozwiza nie oferuje. Ogranicza tym samym moliwo dostosowywania
si firm do zmian w warunkach gospodarowania i zmniejsza ich konkurencyjno. Barier rozwoju MSP, która pojawiła si w 2008 r., jest – w ocenie 57,7% włacicieli firm – niedobór wykwalifikowanych pracowników. Przyczyn wystpienia tej bariery, przy cigle wysokim poziomie bezrobocia (1,74 mln ) i niskiej stopie zatrudnienia (48,4%), jest wiele: wzrost gospodarczy, który
zwiksza zapotrzebowanie na rce do pracy; niedopasowanie strukturalne rynku pracy do potrzeb
gospodarki wynikajce m.in. ze złej polityki edukacyjnej; wzrost emigracji Polaków do krajów
UE; a take regulacje prawne, które wypychaj z rynku pracy osoby w wieku aktywnoci zawodowej (wczeniejsze emerytury).
Problemy z dostpem do wykwalifikowanych pracowników dotknły od 1 stycznia 2006 r. do
30 czerwca 2007 r. 44 % MSP, w tym a 11,5% firm szukało wówczas kandydatów do pracy bezskutecznie. Najczciej poszukiwani byli pracownicy sprzeday, specjalici, wykwalifikowani
pracownicy budowlani oraz wykwalifikowani operatorzy maszyn. W odniesieniu do tych specjalnoci poszukiwanie trwało najdłuej i najczciej te nie przynosiło rezultatu.
W efekcie brak rk do pracy, a nie wzrost wydajnoci pracy, w coraz wikszym stopniu wpływa na wzrost wynagrodze w sektorze MSP, co moe prowadzi do utraty konkurencyjnoci przez
te przedsibiorstwa.
Szara strefa
Dla ponad 59% MSP barier rozwoju jest istnienie szarej strefy – ukrywanie przez przedsibiorstwa przychodów i zatrudnienia. Jest to bariera tym istotniejsza, e skala nieujawniania przychodów przez przedsibiorstwa w opinii włacicieli firm ronie. W 2007 r. oceniali oni, e ok.
345
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
25% obrotów jest ukrywanych przed urzdem skarbowym, w 2008 r. poziom ten wzrósł do 30%.
Wysoka w ocenie przedsibiorców jest te skala ukrywania zatrudnienia (27% w 2007 r. i blisko
19% w 2008 r.). Szara strefa jest najwiksza w sektorze budowlanym – nie ujawnia si tu przed
urzdem skarbowym 37% obrotów, a ponad 30% pracowników zatrudnionych jest na czarno.
Duy poziom nielegalnego zatrudnienia wystpuje równie w przedsibiorstwach transportowych.
Dla firm działajcych zgodnie z prawem istnienie szarej strefy oznacza obnienie ich konkurencyjnoci – ponoszone przez nie koszty i płacone daniny publiczne s bowiem wysze ni w firmach ukrywajcych przynajmniej cz przychodów i zatrudnienia. Ponad 30% przedsibiorców,
uznajcych si za poszkodowanych istnieniem szarej strefy, ocenia, e ich przychody byłyby o co
najmniej 20% wysze, gdyby cz firm z ich brany nie działała w szarej strefie; blisko połowa
przedsibiorców strat przychodów szacuje na 6–20%. Przyczyn tak duych rozmiarów tego zjawiska naley szuka przede wszystkim po stronie nadmiernych regulacji oraz niejednoznacznych,
zmiennych przepisów dotyczcych działalnoci gospodarczej i wicych si z nimi wysokich
kosztów, w reglamentowaniu działalnoci gospodarczej, a take w wysokoci podatków i parapodatków [PARP, 2009].
Inne bariery
Lista barier rozwoju małych i rednich przedsibiorstw jest o wiele dłusza, na której w dalszej
kolejnoci moemy zauway zatory płatnicze, które prowadz do problemów z płynnoci i gro
bankructwem, szczególnie w sytuacji, gdy sdy gospodarcze rozpatruj spory przecitnie w cigu
800 dni. Przeszkod dla rozwoju MSP jest równie słabo rozwinita infrastruktura, niestabilna
sytuacja polityczna, a take trudnoci w dostpie do funduszy unijnych, szczególnie w kontekcie
bardzo duych oczekiwa: ze rodków przewidzianych na lata 2007–2013 w pierwszych dwóch
latach o dofinansowanie zamierza ubiega si 18,9% włacicieli MSP [Grodzka 2007].
3. Modele wspierania rozwoju przedsibiorczoci
Literatura przedmiotu wskazuje dwa modele rozwoju przedsibiorczoci małych i rednich
przedsibiorstw tj. model rozwoju autonomicznego i model rozwoju wspieranego [Chudzik 2002].
Pierwszy z nich odnosi si do wikszoci włacicieli małych i rednich firm, w którym stanowi
oni główny i decydujcy czynnik uruchomienia procesu przedsibiorczego. Natomiast w modelu
rozwoju wspieranego mona wyodrbni zrónicowane formy i metody owego wspomagania
zarówno potencjalnych, jak i ju działajcych przedsibiorców. Mona rozróni tutaj dwa przypadki tego modelu:
– model sieciowy wspomagania tworzenia i funkcjonowania małych i rednich
przedsibiorstw;
– model wspierania potencjalnych przedsibiorców przez wyspecjalizowane instytucje.
Model sieciowy jest realizowany poprzez takie metody wspierania przedsibiorczoci jak:
franchising, outsourcing, umowy dealerskie i akwizycj (Tabela 1). Pod koniec XX wieku w oparciu o dowiadczenia pastw gospodarczo rozwinitych, powstało wiele wyspecjalizowanych instytucji wspierajcych małe i rednie przedsibiorstwa. Potencjalny przedsibiorca (jak równie ju
działajcy) moe w tych instytucjach uzyska pomoc o charakterze: szkoleniowym, informacyjnodoradczym, rzeczowym lub finansowym. Zbiór tych instytucji jest liczny. W tabeli 2 podano ich
346
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
systematyk i rodzaj pomocy wiadczonej na rzecz indywidualnych przedsibiorców zgodnie
z głównymi celami badanej instytucji.
Polityka wobec małych i rednich przedsibiorstw w Unii Europejskiej pozostaje w gestii poszczególnych krajów członkowskich i dlatego nie istniej specyficzne dyrektywy dotyczce wyłcznie tych przedsibiorstw. Działania podejmowane przez Uni Europejsk na rzecz sektora
małych i rednich przedsibiorstw prowadzone s na zasadzie subsydiarnoci, za przepisy wspólnotowe w tej dziedzinie maj posta zalece lub decyzji.
Tabela 1. Metody wspierania w modelu sieciowym
Metody wspierania
FRANCHISING
OUTSOURCING
UMOWY DEALERSKIE
AKWIZYCJA
Rodzaje oferowanego wsparcia
Stopie uzalenienia od
macierzystego przedsibiorstwa
relatywnie duy- wynikajcy
z umowy franchisingu
Typ MSP
korzystanie ze znaku towarowego, marki, procedury produkcyjnej technologii systemów
organizacyjnych
zapewnienie zbytu produktów i
usług, zmniejszenie ryzyka
działalnoci
małe i
rednie
wyłczno sprzeday wyrobów
(zwykle znanych marek)na
danym obszarze, korzystanie ze
znaku firnowego
sprzeda wyrobów (zwykle
znanych marek), przygotowanie
do działalnoci np. szkolenia
wszystkie
typy
małe i
rednie
zrónicowany: od cisłej
współpracy na zasadach
partnerskich do uzalenienia
wynikajcego z posiadanych
udziałów
zindywidualizowany (w
umowie pomidzy dealerem
a producentem)
Mikrofilmy
relatywnie niski i w ranach
ustalonych zasad
ródło: Opracowanie własne na podstawie T. Kranicka, Koncepcja rozwoju przedsibiorczoci
ekonomicznej i pozaekonomicznej, Katowice 2002.
Tabela 2. Główne typy instytucji wspierajcych przez MP i oferowane przez nie rodzaje pomocy
Rodzaj pomocy
Typ instytucji
Agencja rozwoju i wspierania MSP
Orodki wspierania
przedsibiorczoci
Inkubatory
Urzdy pracy
Wyspecjalizowane instytucje finansowe
informacyjnodoradcza
*
*
Szkoleniowa
*
Finansowa
*
*
*
*
*
*
rzeczowa
*
*
ródło: Opracowanie własne na podstawie T. Kranicka, Koncepcja rozwoju przedsibiorczoci,
ibidem.
347
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
Istotnym dokumentem wyznaczajcym kierunki polityki Unii Europejskiej wobec małych
i rednich przedsibiorstw był przedstawiony przez Komisj Europejsk „Wieloletni Program na
Rzecz Przedsibiorstw i Przedsibiorczoci” na lata 2001–2005 z budetem około 450 mln euro.
Zadania wynikajce z tego programu koncentrowały si wokół nastpujcych zagadnie:
– „programowania przedsibiorczoci jako wartociowej i efektywnej umiejtnoci zorientowanej
na konsumenta i opartej na kulturze wiadczenia usług,
– tworzenia otoczenia biznesu i ram prawnych dla trwałego wzrostu gospodarczego oraz rozwoju
bada, innowacyjnoci i przedsibiorczoci,
– poprawy dostpu do instrumentów finansowych MP,
– zwikszenia konkurencyjnoci MP w gospodarce opartej na wiedzy,
– zapewnienie lepszego dostpu do sieci instytucji wpierania biznesu i usług dla przedsibiorców”
[Klasik 2006].
Polityka rozwoju przedsibiorczoci w UE skierowana jest obecnie na trzy główne obszary,
a mianowicie:
– promowanie przedsibiorczoci;
– tworzenie rodowiska wspierajcego zmiany i innowacje;
– zapewnienie przedsibiorstwom dostpu do rynków.
W pierwszym obszarze działania koncentruj si na poprawie dostpu małych i rednich przedsibiorstw do rodków finansowych i prowadzone s we współpracy z Europejskim Funduszem
Inwestycyjnym i Europejskim Bankiem Inwestycyjnym. Ponadto działania te dotycz równie
rozwoju usług dla biznesu, tworzenia regulacji pomagajcych rozwojowi usług dla biznesu, tworzenia regulacji pomagajcych rozwojowi przedsibiorczoci, zapewnienia doradztwa oraz wspierania rozwoju kwalifikacji pracowników i ich motywacji, zwikszajcych atrakcyjno inwestycyjn regionów.
Szczególne znaczenie dla rozwoju przedsibiorczoci małych i rednich przedsibiorstw Unia
Europejska przykłada w obszarze tworzenia rodowiska wspierajcego innowacje i zmiany. Przedsiwzicia w tym obszarze realizowane s poprzez upowszechnianie najlepszych praktyk i wymian dowiadcze midzy pastwami, regionami i przedsibiorstwami. Szczególna uwaga powicona jest jednak rozwojowi wiedzy i innowacji oraz ich dyfuzji.
Działania zawarte w trzecim obszarze obejmuj konsolidacj Jednolitego Rynku, ułatwienie
dostpu do rynku globalnego, upowszechnianie standardów rynkowych, promocji handlu i nowych
sieci dystrybucji. Ponadto, unijna polityka przedsibiorczoci ukierunkowana jest na usuwanie
wielu barier w dostpie do rynku, które dotycz głównie regionów opónionych w rozwoju.
Wanym narzdziem wspierania małych i rednich przedsibiorstw w UE jest pomoc finansowa z unijnych rodków strukturalnych. Najwikszy udział w strukturze wykorzystania rodków na
finansowanie poszczególnych instrumentów wspierania małych i rednich przedsibiorstw w UE
ma pomoc finansowa z unijnych rodków strukturalnych. Najwikszy udział w strukturze wykorzystania rodków na finansowanie poszczególnych instrumentów wspierania małych i rednich
przedsibiorstw stanowi pomoc finansowa w postaci grantów, poyczek, subsydiowania stóp procentowych itp. Kolejne miejsce zajmuj dotacje szkoleniowe dla tych przedsibiorstw, usługi
doradcze oraz wspomagania biznesu. Cz rodków przeznacza si na wsparcie innowacji, rozwój technologii oraz finansowanie infrastruktury fizycznej dla małych i rednich przedsibiorstw.
348
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
Przestrze realizowanej obecnie polityki wobec drobnych i rednich przedsibiorstw została
okrelona na posiedzeniu Rady Europejskiej w Lizbonie w marcu 2000 roku przez „Strategi Lizbosk”. Głównym jej celem stało si stworzenie na terytorium Wspólnoty Europejskiej, do 2010
roku, najbardziej konkurencyjnej na wiecie gospodarki opartej na wiedzy.
Kady wiosenny szczyt Rady Europejskiej, od przyjcia Strategii Lizboskiej, powicony był
ocenie postpów wdraania tej Strategii. Podczas szczytu w 2004 roku przyznano, e przepa
pomidzy europejsk i amerykask gospodark powiksza si. Pomimo i wiadomo było, e
w wielu dziedzinach nie uda si osign załoonych celów Strategii, uznano, e nie naley odrzuca jej, a jedynie przeformułowa [Piech 2005].
Nowy etap wdraania Strategii Lizboskiej został zapocztkowany w trakcie wiosennego
szczytu Rady Europejskiej (2005 roku) [Strategia Lizboska 2005]. Okrelono trzy istotne wymiary Strategii Lizboskiej: ekonomiczny, społeczny, rodowiskowy. Realizacji na nowo sformułowanej Strategii Lizboskiej maj słuy:
– Zintegrowany Pakiet Wytycznych na lata 2005–2008, tj. połczone w jednym dokumencie
Ogólne Wytyczne Polityki Gospodarczej oraz Wytyczne w sprawie Zatrudnienia. W tym dokumencie zaleca si inwestowanie w działania słuce poprawie wykształcenia i kwalifikacji zawodowych społeczestwa, rozwój systemu uczenia si przez całe ycie.
– Strategiczne Wytyczne Wspólnoty dot. polityki spójnoci na lata 2007–2013. W dokumencie
wskazuje si m.in. rol edukacji i szkole jako narzdzia spójnoci oraz konieczno wspierania
reform systemów edukacji i szkole [Polityka spójnoci… 2005].
Nowa wersja Strategii Lizboskiej wyznacza mniej ambitne, ale bardziej realne cele na lata 2005–
2010, m.in. osignicie trzyprocentowego tempa wzrostu gospodarczego, stworzenie szeciu milionów nowych miejsc pracy w cigu 5 lat, otwarcie rynku usług we Wspólnocie oraz zwikszenie
wydatków na badania i rozwój.
Obecnie Strategi Lizbosk traktuje si bardziej jako zestaw wytycznych, według których naley tworzy strategie narodowe przystosowane do lokalnych warunków. Kierunek zmian powinien by dla wszystkich członków Unii Europejskiej ten sam, natomiast rodki i metody powinny
by odpowiednio dobrane do specyfiki danego kraju.
4. Podsumowanie
Małe i rednie przedsibiorstwa pozwalaj budowa trwałe podstawy wzrostu gospodarczego –
w nich powstaje najwicej miejsc pracy, s elastyczne, łatwiej dostosowuj si do oczekiwa
klientów, a take do zmieniajcych si warunków gospodarowania. Lepiej wykorzystuj dostpne
im czynniki produkcji, s bardziej rentowne. Dziki nim rozwija si sektor usług, a due przedsibiorstwa mog optymalizowa swoje koszty, korzystajc z outsourcingu. W MSP kształtuj si
przedsibiorcze postawy, bez których polska transformacja bdzie cigle opierała si na prorynkowych postawach ludzi jako konsumentów, a nie na skłonnoci do przedsibiorczej aktywnoci.
Dlatego naley w sposób systemowy i kompleksowy zreformowa polskie prawo, urzdy administracji publicznej, sdownictwo gospodarcze tak, aby otoczenie gospodarcze, które tworz,
sprzyjało rozwojowi przedsibiorczoci i przedsibiorstw w Polsce. Sprawy wymagajce załatwienia w pierwszej kolejnoci to: nowelizacja ustawy o swobodzie działalnoci gospodarczej,
nowelizacja ustawy o VAT, nowelizacja ustawy o PIT, nowelizacja Kodeksu pracy, nowelizacja
ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i ustawy – Prawo budowlane, nowa
349
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 57, 2011
ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym. Właciwie wikszo ustaw gospodarczych wymaga
nowelizacji a cze z nich zniesienia.
O dalszym rozwoju sektora małych i rednich przedsibiorstw w Polsce bd decydowa nie
tylko indywidualne wysiłki potencjalnych przedsibiorców, ale take zbiena z nimi polityka rzdu, polityka władz lokalnych i to we wszystkich przekrojach.
Przeprowadzone badania pozwoliły na okrelenie nastpujcych barier ograniczajcych przedsibiorstw małych i rednich firm:
• brak rodków finansowych,
• popyt na lokalnym i regionalnym rynku,
• wysoko obcie podatkowych,
• uwarunkowania organizacyjno-prawne,
• bariery innowacyjno-techniczne,
• dostp do informacji gospodarczej,
• brak wykwalifikowanych pracowników na rynku pracy.
Bibliografia
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
Chudzik J., 2003, Czynniki stymulujce rozwój małych i rednich przedsibiorstw, [w:]
„Podstawowe determinanty rozwoju przedsibiorczoci w latach 2002–2003”, Zeszyt Naukowy SGH, Warszawa, s. 249–253.
Doing Business 2007, Bank wiatowy 2007.
Grodzka D, Zatory płatnicze jako bariera rozwoju przedsibiorstw (MSP) [w:] Varia.
Z prac Biura Analiz Sejmowych, E. Karpowicz (red.), Studia BAS, Warszawa 2007, s. 81–
100.
Klasik A.,, 2006, Przedsibiorczo i konkurencyjno a rozwój regionalny, Katowice
Kranicka T., Koncepcja rozwoju przedsibiorczoci ekonomicznej i pozaekonomicznej,
Katowice 2002, s. 228.
Piech K., Strategia Lizboska – kontekst powstania i realizacji, [w:] „Strategia Lizboska,
a moliwoci budowania gospodarki opartej na wiedzy w Polsce-wnioski i rekomendacje”,
pod red. E. Okoskiej-Horodyskiej, K. Piecha, Warszawa 2005, s. 29–32.
PARP, 2009 www.parp.gov.pl.
Polityka spójnoci na rzecz wzrostu i zatrudnienia, Strategiczne Wytyczne Wspólnotowe
2007–2013, Komisja Wspólnot Europejskich, Bruksela 2005, www.npr.gov.pl.
350
Dagmara K. Zuzek
Bariery rozwoju małych i rednich przedsibiorstw w Polsce
BARRIERS OF THE ENTREPRENEURSHIP DEVELOPMENT OF SMALL
AND MEDIUM COMPANIES
Summary
The article presents barriers which limit the entrepreneurship of small and medium companies on the basis of the research that have been done. The basic barriers
of entrepreneurship development are as follows: lack of financial resources of
a company, demand on local and regional markets, the amount of tax charges. Furthermore, there are presented two models of entrepreneurship development of small
and medium companies, i.e.: the model of autonomical development and the model of
supported development.
Keywords: sector of small and medium enterprises, barriers to development, entrepreneurship
Dagmara K. Zuzek
Zakład Ekonomii I Polityki Gospodarczej
Wydział Rolniczo-Ekonomiczny
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Al. Mickiewicza 21, 30-121 Kraków
e-mail: [email protected]

Podobne dokumenty