a poczucie koherencji - Alkoholizm i Narkomania

Transkrypt

a poczucie koherencji - Alkoholizm i Narkomania
Alkoholizm i Narkomania 3/28/97
Marzenna
Kucińska,
Jerzy Mellibruda,
Bogusław Włodawiec
DOŚWIADCZENIA PRZEMOCY
.
W RODZINIE WYSTĘPUJĄCE
,
U PACJENTEK WSPOŁUZALEZNIONYCH
A POCZUCIE KOHERENCJI
WSTĘP
Oszacowanie skali zjawiska przemocy w rodzinach alkoholowych ma znaczenie
dla oceny stopnia trudności terapii współuzależnienia i jej efektywności. Występo­
wanie przemocy rodzi nowe trudności, narzucając konieczność specyficznej oferty
terapeutycznej odpowiedniej dla ofiar i (lub) sprawców przemocy i fakt ten należy
wziąć pod uwagę projektując badania ewaluacyjne terapii współuzależnienia.
Ponieważ przebieg pilotażu i charakterystykę badanej grupy współuzależnionych
kobiet przedstawiono już we wcześniejszych artykułach w tym numerze AiN, tu zostaną pominięte. Do oceny zebranych danych istotne wydaje się, że większość badanych pacjentek pozostawała w kontakcie z placówką dostatecznie długo, by terapeuta miał szansę zdobyć zaufanie pacjentki i zebrać wiarygodny wywiad odnośnie uwikłania osoby badanej w przemoc, także o charakterze seksualnym. Mimo to można
przypuszczać, że zebrane dane są zaniżone - zapewne były wśród badanych kobiet
takie osoby, które nie były jeszcze gotowe rozmawiać o osobistych, bolesnych i wstydliwych doświadczeniach związanych z przemocą w ich rodzinach.
Metody badań
Ze względu na specyfikę zjawiska przemocy zdecydowano, że dane dotyczące
faktów przemocy w rodzinie współuzależnionej pacjentki będzie zbierałjej terapeuta, wypełniając na podstawie wywiadu z nią odpowiednią ankietę.
Terapeuci przeprowadzający wywiad pytali pacjentki o pięć wyodrębnionych
typów przemocy: ciężką i lżej szą przemoc fizyczną, przemoc werbalną, strasze453
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogus/aw W/odawiec
nie przemocą (groźby) i przemoc seksualną. Przez ciężką przemoc fizyczną rozumiano bicie, kopanie, szarpanie za włosy, rzucanie przedmiotami w osobę, zaś
przez lżejszą przemoc fizyczną - popychanie, szarpanie, niszczenie przedmiotów. Przez przemoc werbalną rozumiano wyklinanie, używanie wulgarnych określeń, natomiast przez przemoc seksualną rozumiano próby odbycia stosunku przy
użyciu siły, wbrew woli osoby badanej. Terapeuci zaznaczali w odpowiedniej
tabeli, w jakim czasie i jak często pacjentki doznawały poszczególnych typów
przemocy.
Pacjentki wypełniały ponadto zestaw kwestionariuszy, zawierający m.in. Kwestionariusz Orientacji Życiowej (SOC-29) A. Antonovsky'ego (7), badający poczncie koherencji. Jak już wspomniano w poprzednim artykule w tym numerze
AiN, badane współuzależnione kobiety uzyskały bardzo niskie wyniki w tym
kwestionariuszu. Podjęto zatem próbę znalezienia przyczyn, które wpłynęły na
tak niskie poczucie koherencji badanych pacjentek. W tym celu obliczono współ­
czynniki korelacji porządku rang Spearmana ze wszystkimi badanymi zmiennymi. W rezultacie wykryto szereg interesujących związków między poczuciem
koherencji badanych współuzaleŻllionych kobiet, a innymi czynnikami, m.in.
pomiędzy poszczególnymi typami doznawanej i stosowanej przemocy w określonym czasie. Wszystkie podawane poniżej współczynniki korelacji są statystycznie istotne na poziomie istotności p<O,05.
Wyniki
Doznawanie przemocy przez pacjentki w ciągu ostatniego miesiąca
Doznawanie ci~żkicj przemocy fizycznej w
o
3
Ile razy:
Rycina I
454
ciągu
ostatniego
miesiąca
(N=122)
Doświadczenia
przemocy w rodzinie występujące u pacjentek współuzależnionych ...
Spośród badanych 122 kobiet w pierwszej części pilotażu, trzy osoby (2% pacjentek) doznały w ciągu ostatniego miesiąca ciężkiej przemocy fizycznej (bicia, kopania, szarpania za włosy, rzucania w nie przedmiotami), w tym jedna z nich aż 3 razy.
Doznawanie lżejszej przemocy fizycznej w ciągu ostatniego miesiąca (N=122)
120r------------------------------------------,
o
o
2
15
4
3
lic razy:
Rycina 2
Piętnaście
osób (co ósma pacjentka) doznało lżejszej przemocy fizycznej w ciągu
ostatniego miesiąca (popychania, szarpania, niszczenia przedmiotów); siedem osób
- l raz, trzy osoby - 2 razy, dwie osoby - 3 razy i również dwie osoby - 4 razy. Jedna
osoba doznała lżejszej przemocy fizycznej aż 15 razy w ciągu ostatniego miesiąca.
Doznawanie przemocy werbalnej w
ciągu
ostatniego miesiąca (N= 122)
120r------------------------------------------,
110
100
90
................... ············ .. ···················· .... 1
o
2
3
4
5
6
15
20
lic razy:
Rycina 3
455
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogusław
Włodawiec
Co trzecia pacjentka doznała przemocy werbalnej (wyklinania, używania wobec
niej wulgarnych określeń). Trzydzieści osób spotkało to 1 raz w ciągu ostatniego
miesiąca, jedną osobę dwa razy, również jedną - trzy razy, dwie osoby - 4 razy, także
dwie - 5 razy, jedną - 6 razy, jedną - 15 razy i jedną - aż 20 razy.
Doznawanie straszenia przemocą w ciągu ostatniego miesiąca (N"" 122)
120r------------------------------------------110 ............................................... .
100
........
0
•••
0 0 · · · .. ••••••
... . ..............................................................
o
2
4
3
5
i
20
6
lic razy:
Rycina 4
Co piąta pacjentka była straszona przemocą (słyszała groźby skierowane pod swoim
adresem). Piętnaście pacjentek słyszało je 1 raz w ciągu ostatniego miesiąca, cztery osoby - 2
razy, dwie - 3 razy, jedna - 4 razy, jedna - 5 razy, jedna - 6 razy oraz jedna - aż 20 razy.
Doznawanie przemocy seksualnej w
ciągu
ostatniego
miesiąca
(N=122)
120r---------------------------------------------,
I···························· ............................................... ·····················1
o
2
Ile razy:
Rycina 4
456
4
6
Doświadczenia
przemocy w rodzinie występujące li pacjentek współuzależnionych ...
Co dwunasta pacjentka doznała przemocy seksualnej (próby odbycia stosunku
wbrew jej woli, przy użyciu siły). Siedem kobiet doznało przemocy seksualnej l raz
w ciągu ostatniego miesiąca, jedna - 2 razy, jedna - 4 razy i jedna aż 6 razy.
Natomiast 78 kobiet (64%) nie doznało w ostatnim miesiącu żadnego typu
przemocy.
Doznawanie przemocy w
ciągu całego życia
Znaczna część pacjentek doznawała przemocy o różnym nasileniu zarówno w rodzinie generacyjnej, jak i prokreacyjnej. W tabeli l podano odsetki badanych kobiet,
doznających w określonym czasie różnych typów przemocy.
TABELA 1
Przemoc wobec
współuzależnionych
kobiet
N~122
doznana w związku z uzależnionym
w ciągu
w ciągu
w ogóle w tym
związku z
ostatniego poprzedniego
Rodzaj przemocy
miesiąca
półrocza
uzależnionym
w rodzinie pochodzenia
doznana
osobiście
widziana
(świadek
przemocy)
ciężka
przemoc fizyczna (bicie)
2%
14%
35%
22%
35%
lżejsza
przemoc fizyczna (szarpanie)
12%
27%
55%
30%
40%
przemoc werbalna
32%
49%
70%
37%
48%
straszenie przemocą (grożby)
20%
36%
56%
35%
38%
przemoc seksualna
8%
16%
32%
7%
6%
Większość
współuzaleŻllionych
kobiet (aż 80%) doznała w związku z
typu przemocy. Ponad połowa doznała lżejszej
przemocy fizycznej (popychania, szarpania, niszczenia przedmiotów), a co trzecia
kobieta doznała ciężkiej przemocy fizycznej (bicia, kopania, szarpania za włosy).
Również co trzecia spośród badanych kobiet doznała przemocy seksualnej (próby
odbycia stosunku wbrew jej woli, przy użyciu siły). W największym stopniu badane
kobiety doznawały przemocy werbalnej (wyklinania, używania wulgarnych określeń)
- aż 70% kobiet było ofiarami tego typu przemocy. Co trzecia kobieta doznała jej w
ostatnim miesiącu, a co druga w poprzednim pólroczu.
Niemniej pewna część badanych kobiet w ogóle nie doznała przemocy w małżeń­
stwie lub doznawała jej stosunkowo rzadziej. 43% kobiet nie doznało żadnego typu
przemocy w ciągu ostatniego pólrocza, a 20% (co piąta badana kobieta) nigdy nie
doznało żadnego typu przemocy w związku z uzależnionym.
Jeśli chodzi o przemoc doznawaną w rodzinie pochodzenia, to zwraca uwagę, że
co piąta badana kobieta była ofiarą ciężkiej przemocy fizycznej, a co trzecia lżejszej
przemocy fizycznej. Jeszcze więcej kobiet było w dzieciństwie świadkami przemocy
skierowanej wobec kogoś innego.
badanych
uzależnionym mężczyzną jakiegoś
457
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogusław
Włodawiec
Jednakże 46%
badanych kobiet nigdy nie doznało żadnego typu przemocy w dzie43% nie było jej świadkami, a 34% zarazem ani nie doznało żadnej przemocy, ani nie było jej świadkami.
ciństwie,
Zachowania agresywne osób badanych
W ankiecie wypełnianej przez terapeutę postawiono również pytania o występo­
wanie agresywnych zachowań osób badanych wobec ich bliskich, a także o to, wobec kogo zachowują się agresywnie oraz o formy przemocy stasowanej przez osoby
badane.
~ ~ ~ ~ ~ ~, ~ ~ ~ . ogół badanych współuzależnionych kobiet (100%)
t t t t t t ........ ·
57% badanych kobiet przyznaje,
l ·l"- t . . . . . . . . . . . . . .
ł ł ....................
............................... 1- t l
wobec
męża
że są agresywne
(partnera)
44% kobiet jest agresywnych wobec dzieci
17% kobiet jest agresywnych wobec innych bliskich
osób
32% badanych kobiet twierdzi, że nie zachowuje się
agresywnie wobec nikogo
Rycina 6. Zachowania agresywne wspó/uzależnionych kobiet wobec męża. dzieci i innych bliskich osób.
Osoby badane przyznają się do bycia sprawcami wymienionych w tabeli 2 form
przemocy:
TABELA 2
Przemoc stosowana przez współuzależnione kobiety
N=122
ciężka
przemoc fizyczna (bicie, kopanie, szarpanie za włosy, rzucanie przedmiotami w osobę, itp.) 13%
przemoc fizyczna (np. popychanie, szarpanie, niszczenie przedmiotów)
29%
przemoc werbalna (wyklinanie, uzywanie wulgarnych określeń)
59%
lżejsza
straszenie przemocą (groźby)
30%
przemoc seksualna (próby odbycia stosunku wbrew woli, przy użyciu siły)
0%
W drugiej części pilotażu, która objęła 78 osób, powtórzono pytania a doznawaną
i stasowaną przemoc, uzyskując podobne rezultaty. Ponadto dodano pytania o próby
samobójcze i samookaleczenia.
458
Doświadczenia przemocy
w rodzinie występujące li pacjentek współuzależnionych ...
Zachowania autoagresywne osób badanych
Aż
13 kobiet spośród 78 (17%) podejmowało próby samobójcze. Jedna z nich
podejmowała próby samobójcze aż czterokrotnie. Odsetek osób podejmujących próby samobójcze wśród badanych współuzależnionych kobiet jest zbliżony do odsetka
osób podejmujących próby samobójcze wśród uzależnionych pacjentów wiodących
placówek odwykowych (Sieci), który wynosi 16%.
Sześć badanych kobiet (8%) przyznało, że dokonywały samookaleczeń. Łącznie 16
osób (21 %) dokonywało aktów autoagresji - prób samobójczych i (lub) samookaleczeń.
Związek między przemocą
w rodzinie a poczuciem koherencji
Poczucie koherencji a doświadczanie przemocy w
małżeństwie
z
uzależnionym mężczyzną
W stosunkowo największym stopniu niskie poczucie koherencji współuzależnio­
nych kobiet wiąże si«,jak się wydaje, z doświadczaniem lżejszej przemocy fizycznej
w małżeństwie (popychania, szarpania, niszczenia przedmiotów). Korelacje między
doświadczeniem lżejszej przemocy fizycznej w ostatnim miesiącu, ostatnim półro­
czu i w ogóle (kiedykolwiek) w tym małżeństwie z uzależnionym mężczyzną, a poczuciem zrozumiałości, wyniosły odpowiednio: -0,23; -0,28; -0,20; zaś korelacje
między doświadczeniem lżejszej przemocy fizycznej w ostatnim półroczu i kiedykolwiek w małżelistwie a poczuciem koherencji wyniosły odpowiednio: -0,22 i
-0,18. Korelacja między doświadczaniem lżejszej przemocy fizycznej w ogóle (kiedykolwiek) w danym małżeństwie a poczuciem zaradności wyniosła -0,22.
W podobnym stopniu z niskim poczuciem koherencji współuzależnionych kobiet
wiąże się doświadczanie w małżeństwie przemocy werbalnej (słuchanie wyklinania i
wulgarnych określeń). Korelacje między doświadczeniem przemocy werbalnej w
ostatnim półroczu a poczuciem zrozumiałości, zaradności i koherencji wyniosły odpowiednio: -0,26; -0,27 i -0,24, zaś korelacje między doświadczeniem przemocy
werbalnej kiedykolwiek w tym małżeństwie a poczuciem zrozumiałości, zaradności
i koherencji wyniosły odpowiednio: -0,19; -0,18 i -0,18.
Nieco mniejszy związek z poczuciem koherencji ma, jak się wydaje, doświadcza­
nie straszenia przemocą (gróżb). Korelacje między słyszeniem gróźb w ostatnim półroczu a poczuciem zrozumiałości, zaradności i koherencji wyniosły odpowiednio:
-0,30; -0,19 i -0,23.
Ponadto wystąpiły korelacje między poczuciem zrozumiałości a doświadczeniem
przemocy seksualnej w ostatnim miesiącn (-0,31) i w ostatnim półroczn (-0,22), miedzy pocznciem zaradności a doświadczeniem przemocy seksualnej w ostatnim pół­
roczu (-0,23) oraz między poczuciem koherencji a doświadczeniem przemocy seksualnej w ostatnim miesiącu (-0,25) i w ostatnim półroczu (-0,18).
Korelacja między doświadczeniem ci"żkiej przemocy fizycznej w ostatnim półro­
czu a poczuciem zrozumiałości wyniosła -0,23.
459
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogus/aw W/odawiec
Korelacje między badanymi zmiennymi mówią nam jedynie o ich współwystępo­
waniu, nie mówiąnatomiast, cO jest przyczyną, a co skutkiem. Możliwe są zatem trzy
interpretacje związku między doświadczaniem przemocy w małżeństwie a niskim
poczuciem koherencji.
Można przypuszczać, że to niskie poczucie koherencji badanych kobiet, a zwłasz­
cza niskie poczucie zrozumiałości jest przyczyną, iż tkwią w związku, w którym
doznają przemocy. Osłabiona tendencja do zachowań prozdrowotnycb (na co wskazywałby niski wynik w kwestionariuszu SOC-29) wyrażałaby się zwiększoną tolerancją wobec doznawanej przemocy, podobnie jak wyraża się, poprzez palenie papierosów czy poprzez zaniedbywanie zdrowia (na co wskazywałaby obniżona samoocena stanu zdrowia) (7). Gdyby ta interpretacja była słuszna, to niskie poczucie
koherencji zwiększałoby tolerancję na doznawanie różnych typów przemocy. Tolerancja wobec doznawanej przemocy w małżeństwie spowodowana byłaby przede
wszystkim niskim poczuciem zrozumiałości a także, w mniejszym stopniu, niskim
poczuciem zaradności.
Możliwa jest również odwrotna interpretacja - iż przemoc doznawana w małżeństwie
jest czynnikiem, któ,y zaburza funkcjonowanie uogólnionych zasobów odpornościowych
współuzależnionych kobiet, zmniejsza ich tendencję do zachowań prozdrowotnych i
obniża ich odporność na choroby. Regnlarne doznawanie nie tylko przemocy fizycznej,
lecz także pozostałych typów przemocy obniżałoby zatem poczucie koherencji, negatywnie wpływając, zgodnie z koncepcją Antonovsky'ego, na stan zdrowia i długość ży­
cia. Doświadczanie przemocy w małżeństwie najbardziej wpływałoby, jak można przypnszczać, na poczucie zrozumiałości, w mniejszym stopniu na poczucie zaradności, nie
wykazuje natomiast żadnych związków z poczuciem sensowności. Oznaczałoby to, że
współuzależniona kobieta doświadczająca przemocy w małżeństwie ma tendencję do
spostrzegania bodźcównapływających ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego jako
niezrozumialych, nieuporządkowanych, niespójnych i niejasnych. Obawia się, że bodź­
ce z którymi zetknie się w przyszłości, niezależnie, czy będą pożądane czy niepożądane,
będą nieprzewidywalne. Miałaby także tendencję, by spostrzegać dostępne zasoby jako
niewystarczające, by sprostać wymogom, jakie stawiają napływające bodźce. W sytuacji, gdy bodźce te byłyby niepożądane, skłomla byłaby nważać, źe istnieje niskie prawdopodobieństwo, że wszystko ułoży się dobrze. Sądziłaby raczej, że sama nie dysponuje
zasobami potrzebnymi by sprostać wymogom, ani nie dysponują nimi ilme osoby, którym ufa (7). Interpretacja ta wiąże się z rozumieniem przemocy jako skutku niekontrolowanego impulsu emocjonalnego u osoby uzaleŹllionej, impulsu nieadekwatnego do bodź­
ca, który go wywołał, ani do aktualnej sytuacji. Osoba współuzaleźniona, która doświad­
cza przemocy z niejasnych powodów i w nieprzewidywalnych sytuacjach, byłaby tym
zdezorientowana i traciłaby poczucie, że może sobie z nią poradzić.
Być może obie interpretacje są prawdziwe - na zasadzie sprzężenia zwrotnego
doznawana przemoc obniża poczucie koherencji, niskie poczucie koherencji zaś utrudnia wyrwanie się z destrukcyjnego związku. Być mOże zarówno niskie poczucie koherencji, jak i zwiększona tolerancja na doznawaną przemoc w rodzinie determinowane są przez wspólny, trzeci czynnik.
460
Doświadczenia przemocy
w rodzinie występujące u pacjentek wspóluzależnionych ...
Wbrew oczekiwaniom, nie wystąpiły żadne korelacje między poczuciem koherencji, a doznawaniem przemocy w dzieciństwie, czy byciem jej świadkiem. Sugerowałoby to, że niskie poczucie koherencji badanej grupy jest niezależne od występowa­
nia doświadczeń przemocy w dzieciństwie.
Poczucie koherencji a agresywne zachowanie wobec dzieci
Agresywne zachowanie wobec dzieci ujemnie koreluje z poczuciem zrozumiało­
(korelacja -0,24), sensowności (-0,18) i poczuciem koherencji (-0,21 l. Oznaczałoby to, że tendencję do agresywnych zachowań wobec dzieci częściej mają współ­
uzależnione kobiety o niskim poczuciu zrozumiałości i sensowności - które stosunkowo częściej spostrzegają bodźce napływające ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego jako nieuporządkowane, niezrozumiałe, niespójne i niejasne. Osoby te obawiają się, że bodźce z którymi zetkną się w przyszłości, niezależnie, czy będą pożądane
czy niepożądane, będąnieprzewidywalne. Stosunkowo częściej nie mająpoczucia sensu
życia, zaś wyzwania, jakie ono niesie nie są dla nich warte wysiłku i zaangażowania (7).
ści
Podsumowanie
Badania pilotażowe pozwoliły uzyskać większą orientację w skali i złożoności
problemów w rodzinach alkoholowych. Szczególnie zwraca uwagę wysokie nasilenie zjawiska przemocy w rodzinach prokreacyjnych współuzależnionych kobiet, lecz
także obecność tego zjawiska w ich rodzinach generacyjnych. Ponadto, podobnie jak
wśród osób nzależnionych, tak i wśród współnzależnionych kobiet wysoki odsetek
badanych ma za sobą próby samobójcze i (lub) samookaleczenia. Oznacza to, że
praca z osobami współuzależnionymi niejednokrotnie jest jednocześnie pracą ze
sprawcami i ofiarami przemocy w rodzinie, ofiarami przemocy w dzieciństwie, a
niekiedy także z osobami o tendencjach autoagresywnych. Obrazuje to złożoność
problemu i wysoki stopień trudności pracy psychoterapeutycznej.
Mimo, że badaua grupa zapewne nie jest reprezentatywna wobec ogółn współnza­
leżnionych kobiet w Polsce, to jednak wobec powyższego uprawnione wydaje się
stwierdzenie, że największymi ofiarami w rodzinach z problemem alkoholowym są
dzieci. O ile przemoc stosowana przez współnzależnione kobiety wobec agresywnego męża we własnej obronie jest zrozumiała, to stosowanie przez nie przemocy wobec dzieci musi budzić niepokój.
Stwierdzenia powyższe są zbieżne z wynikami badań Margasińskiego, sogerującyrni
alienację dzieci z rodzin alkoholowych (64). Wykazał on, że dzieci z tych rodzin oceniają
poziom kontaktów w rodzinie najbardziej krytycznie w porównaniu z rodzicami. Mniej
niż połowa badanych przez Margasińskiego dzieci oceniała swoje relacje z rodzicami
jako dobre. O ile niski odsetek ocen dobrych w relacjach z pijącymi ojcami nie dziwi, to
zaskakujący był niewiele lepszy odsetek dobrych ocen relacji z matką. Dzieci z rodzin
alkoholowych oceniały swoją relację z matką daleko gorzej, niż dzieci z grupy kontrolnej.
Nasze badania dodatkowo uzasadniły potrzebę pracy z pacjentami placówek odwykowych nad ich funkcjonowaniem w roli rodzica, a w części przypadków objęcia
461
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogusław Włodawiec
opieką także dzieci z rodzin alkoholowych lub kierowania ich do świetlic terapeutycznych czy ognisk wychowawczych.
Ograniczeniem badań jest niemożność uogólnienia otrzymanych rezultatów na ogół
współuzależnionych kobiet w Polsce. Badana grupa bowiem najprawdopodobniej
nie jest reprezentatywna dla ogółu współuzaleźnionych kobiet w Polsce. Jakjuż wsponmiano wcześniej, badane pacjentki są stosunkowo lepiej wykształcone w porównaniu do ogółu polskich kobiet, częściej mieszkają w mieście i częściej są rozwiedzione lub w separacji. Różnice te przemawiałyby raczej za przypuszczeniem, że skala
zjawiska przemocy w rodzinach alkoholowych w Polsce jest jeszcze większa, niż
ujawniona w niniejszych badaniach. Sugerowałyby bowiem, że do placówek odwykowych trafiają bardziej aktywne kobiety, gotowe poszukiwać pomocy. Z drugiej
strony można sądzić, że do placówek odwykowych trafiają najbardziej zdesperowane kobiety, znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji.
Wnioski
l. Większość badanych współuzależnionych pacjentek placówek odwykowych Sieci
ofiarami przemocy w rodzinie. Ponad połowa badanych kobiet doświadczyła w
związku z uzależnionym mężczyzną lżejszej przemocy fizycznej (popychania, szarpania, niszczenia przedmiotów), zaś 1/3 ciężkiej przemocy fizycznej (bicia, kopania,
szarpania za włosy). Także 113 kobiet była ofiarami przemocy seksualnej (próby odbycia stosunku wbrew woli pacjentki, przy użyciu siły). Tylko co piąta badana pacjentka nigdy nie doświadczyła żadnego typu przemocy ze strony uzależnionego męża
(partnera).
2. Większość spośród osób badanych była dzieciństwie ofiarami bądź świadkami
przemocy w rodzinie pochodzenia.
3. Badane kobiety były zarazem sprawczyniami przemocy, zwłaszcza wobec męża
i dzieci, ale także wobec innych bliskich osób. Jedna trzecia z nich stosowała lżejszą
przemoc fizyczną. Co ósma pacjentka stosowała ciężkąprzemoc fizyczną. Tylko jedna trzecia pacjentek nigdy nie stosowała żadnego typu przemocy.
4. Współuzależnione pacjentki stosunkowo często były autoagresywne: co piąta z
nich miała za sobą próby samobójcze i (lub) samookaleczenia.
5. Zarówno doznawanie przemocy w małżeństwie, jak i stosowanie jej wobec dzieci
wiązało się z niskim poczuciem koherencji.
była
Streszczenie
Zbadano 122 współuzależnione kobiety, będące w trakcie terapii współuzależnie­
nia w placówkach odwykowych. Większość z nich była ofiarami przemocy w rodzinie. Ponad połowa badanych kobiet doświadczyła w związku z uzależnionym męż­
czyznąlżejszej przemocy fizycznej (popychania, szarpania, niszczenia przedmiotów),
zaś 113 ciężkiej przemocy fizycznej (bicia, kopania, szarpania za włosy). Także 113
kobiet była ofiarami przemocy seksualnej (próby odbycia stosunku wbrew woli pa-
462
Doświadczenia przemocy
w rodzinie występujące u pacjentek współuzależnionych ...
cjentki, przy użyciu siły). Tylko co piąta badana pacjentka nigdy nie doświadczyła
żadnego typu przemocy ze strony uzależnionego męża (partnera).
Ponadto osoby badane były niejednokrotnie już jako dzieci ofiarami bądź świad­
kami przemocy w rodzinie pochodzenia.
Wspóluzależnione pacjentki placówek odwykowych były zarazem sprawczyniami przemocy, zwłaszcza wobec męża i dzieci, ale także wobec innych bliskich osób.
Jedna trzecia z nich stosowała lżejszą przemoc fizyczną. Co ósma pacjentka stosowała ci"żką przemoc fizyczną. Tylko jedna trzecia pacjentek nigdy nie stosowała
żadnego typu przemocy.
Wspóluzależnione pacjentki stosunkowo często byłyautoagresywne: co piąta z
nich miała za sobą próby samobójcze i (lub) samookaleczenia.
Zarówno doznawanie przemocy w małżeństwie, jak i stosowanie jej wobec dzieci
wiązało się z niskim poczuciem koherencji.
Marzenna Kucińska, Jerzy Mellibruda, Bogusław WIo da wiec
Family violence experiences and sense of coherence of co-dependent
female patients
Summary
Participants in the study were 122 co-dependent women in the course of their
therapy in alcohol treatment facilities. The majodty of them had been victims of
family violence. In their relationship with their alcohol dependent partner over a half
of the subjects had experienced minor physical violence (pushing, pulling, destroying things), and one third of them - major physical violence (hitting, kicking, puJling
their hair). Moreover, one third ofthe women were victims of sexual violence (their
partners attempted to have sexual intercourse with the patient by force, against her
will). Only every fifth patient has never experienced any sort of violence from her
aJcohol dependent husband (partner).
Beśides, participants ofthe study were often either victims ofwitnesses ofviolence in their childhood, in the family of origin.
Co-dependent patients of aJcohol treatment facilities were at the same time perpetrators of violence, directed especiaJly at their husband or children, but also at other
close relatives or friends. One third of them had committed acts of minor physica!
violence, while major physical violence was committed by every eight patien!. Only
one third of the group under sludy have never used any type of violence.
Co-dependent female patients reJative!y often reported self-aggressive acts: every
fifth had a history of attempted suicide and/ar self-injury.
Both experiencing marital violence and using vio!ence by the co-dependent patient towards her chi!dren was associated with a weak sense of coherence.
Key words: family vio!ence / sense of coherence / co-dependence
463