JA - Zespół Szkół Miejskich nr 4

Komentarze

Transkrypt

JA - Zespół Szkół Miejskich nr 4
Zespół autorski
Karina Mucha
Anna Stalmach-Tkacz
Joanna Wosianek
Projekt okładki
Radosław Krawczyk
(według koncepcji Anny Piwowarczyk-Głogowskiej)
Opracowanie graficzne
Magdalena Pilch
Fotografie
BE&W, Shutterstock
Redakcja
Ewa Misiorowska
Redakcja językowa i korekta
Beata Pędziwilk
Skład i łamanie
Piotr Jaworski
ISBN 978-83-7491-634-9
© Grupa Edukacyjna S.A. 2011
Grupa Edukacyjna S.A.
25-655 Kielce, ul. Łódzka 308
tel. 41 366 53 66; faks 41 366 55 55
e-mail: [email protected]; http://www.mac.pl
Spis treści
1. Wstęp ................................................................................................. 4
2. Koncepcja programu ............................................................................... 5
3. Struktura programu ...............................................................................11
4. Cele ogólne .........................................................................................12
5. Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami
ucznia ...............................................................................................14
6. Zintegrowane treści nauczania ..................................................................46
6.1. Przykładowe przeniesienie założeń programu na rozkład treści nauczania
zgodnie z ramowym podziałem godzin ....................................................... 105
7. Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków,
w jakich będzie realizowany program. Indywidualizacja pracy z uczniem ............ 113
8. Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania ............ 140
8.1. Diagnoza i obserwacja dziecka rozpoczynającego naukę w klasie pierwszej .... 148
9. Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów — pomoc psychologiczno-pedagogiczna w praktyce ..................................................................... 160
9.1. Zasady pracy z uczniem mającym trudności w nauce ............................... 164
9.2. Zasady pracy z uczniem ze szczególnymi uzdolnieniami ............................ 165
9.3. Sposoby rozpoznawania i zaspokajania indywidualnych potrzeb rozwojowych
i edukacyjnych ucznia oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych
ucznia ....................................................................................... 168
10. Minisłownik pojęć .............................................................................. 184
11. Bibliografia ...................................................................................... 185
3
Nauczenie wartości to najważniejsza rzecz,
jaką możemy zrobić dla szczęścia dziecka.
(Linda i Richard Eyre)
Nauczone i stosowane wartości tworzą nasz charakter. To od niego zależy, jakich
dokonujemy wyborów, kim się otaczamy, jaki mamy stosunek do świata, jakie stawiamy
sobie cele, co jest dla nas w życiu najważniejsze. Charakter, czyli wartości w działaniu,
decydują o całym życiu człowieka.
(Irena Koźmińska, Elżbieta Olszewska,
Fundacja ABCXXI — Cała Polska czyta dzieciom)1
1.
Wstęp
W prezentowanym programie edukacji wczesnoszkolnej Oto ja! położono nacisk przede
wszystkim na wychowywanie, dopiero potem na nauczanie małego dziecka, a więc przywrócono właściwą zależność wynikającą z definicji kształcenia. Głównym założeniem filozoficznym autorów jest wszechstronny rozwój szczęśliwego dziecka poprzez wspomaganie jego
wrodzonego potencjału i stwarzanie możliwości poznawania świata.
Ze względu na uniwersalne założenia dotyczące kształtowania inteligencji emocjonalnej i społecznej oraz zwrócenie szczególnej roli na wychowanie do wartości, program może
być stosowany w klasach I—III, we wszystkich typach szkół podstawowych (w tym również
w klasach integracyjnych).
Program Oto ja! został stworzony na podstawie wytycznych określonych w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 2009 roku w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania
oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników, oraz w innych rozporządzeniach (np.
w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej lub rozporządzeniu dotyczącym oceniania, w tym oceniania opisowego) i jest zgodny z podstawą programową kształcenia ogólnego
dla pierwszego etapu edukacyjnego.
1
Obydwa cytaty za: Irena Koźmińska, Elżbieta Olszewska, Z dzieckiem w świat wartości, Świat Książki, Warszawa 2007.
4
2.
Koncepcja programu
Czym jest kształcenie?
Kształcenie zawsze obejmuje dwa wymiary: zarówno wychowanie, jak i nauczanie. Nie
można oddzielić tych dwóch sfer, jeśli zakłada się pełny i wszechstronny rozwój każdego
dziecka. Program rozkłada odpowiednio proporcje pomiędzy nauczaniem i wychowaniem
— nie można nikogo niczego nauczyć, jeśli najpierw nie zostanie zbudowana odpowiednia
motywacja do uczenia się i zaakceptowany człowiek taki, jakim naprawdę jest. Aby uniknąć unifikacji, dziecko najpierw poznaje siebie i swoje możliwości, buduje motywację do
swojego rozwoju i do nawiązywania dobrych relacji z innymi. Dopiero potem może budować
swoją wiedzę o świecie i umiejętności — adekwatnie do swojego wieku, predyspozycji poznawczych i możliwości.
Ja
Ja
- inni
Ja
- świat
Ja świat
kultury
wartości
Od wychowania do dydaktyki
Koncepcja programu zakłada oparcie nauczania na wychowaniu. Efektem wychowania jest rozwój sfery wolicjonalno-motywacyjnej. Dopiero na tak przygotowanym gruncie
można prowadzić nauczanie, którego skutek dotyczy sfery poznawczej i wykonaniowej.
W obrębie kształcenia, czyli oddziaływania pedagogicznego, wychowanie i nauczanie różnią
się odmiennym doborem środków, metod i form oddziaływania, ale jedno i drugie stanowi
jedność, i nie mogą bez siebie istnieć. Dlatego istotą kształcenia jest nauczanie oparte na
wychowaniu.
5
Koncepcja programu
Kształtowanie inteligencji emocjonalnej jako podstawa rozwoju
społecznego dziecka
Kształtowanie inteligencji emocjonalnej jest sposobem, a zarazem metodą na integralne poznawanie siebie i świata. Na poziomie edukacji wczesnoszkolnej rozumiane jest jako
proces stabilizacji emocjonalnej, kształtowania motywacji do własnego kształcenia. Przy
założonej systematycznej pracy nad propagowaniem umiejętności społecznych zbudowanych na wartościach, dziecko buduje w sobie wewnętrzną motywację do poznawania świata, nawiązywania dobrych relacji z drugim człowiekiem, potrafi wybrać, co jest dobre, a co
złe, jest emocjonalnie gotowe do podejmowania wyzwań i przekraczania granic swojego
poznania w dalszym życiu. O powodzeniu i szczęściu w życiu nie decydują przede wszystkim
rodzaj i ilość zdobytej wiedzy, status materialny, zdobyte tytuły czy rodzaj wykonywanej
pracy, lecz stabilność emocjonalna, umiejętność radzenia sobie w różnych sytuacjach, kreatywne myślenie i dobre relacje z innymi ludźmi, oparte na autentycznej przyjaźni, szacunku dla każdego człowieka i zdolności do głębokich i nieprzemijających uczuć wyższych.
Rozwijanie inteligencji emocjonalnej odbywa się poprzez poznawanie siebie i innych,
budowanie relacji i motywacji do poznawania świata i przekraczania swoich granic. Granice rozumiane są tutaj jako odbierany przez nas profil emocjonalny dziecka, a pracując
nad emocjami, możemy zmienić obserwowane dotąd zachowania i rozwijać emocjonalny
potencjał. Taki wszechstronny rozwój emocjonalny warunkuje w konsekwencji prawidłowy
rozwój społeczny, który zakłada dobre relacje z innymi ludźmi, obecność w kulturze i szczęśliwe, spełnione życie.
Te same wartości przez wszystkie trzy lata edukacji wczesnoszkolnej
Istotą naszej kultury są niezmienne wartości moralne, na których powinniśmy oprzeć
wychowanie i nauczanie w szkole i w domu. Wartości moralne, rozumiane jako:
wszystko to, co uchodzi za ważne i cenne dla jednostki i społeczeństwa oraz jest godne
pożądania; co łączy się z pozytywnymi odczuciami i stanowi jednocześnie cel dążeń ludzkich12są podstawą wychowania.
Świat dziecka jest budowany poprzez wielokrotne (w każdym roku) powracanie do tych
samych dwunastu wartości i ich pogłębianie. Każde trzy tygodnie roku szkolnego poświęca się
jednej wartości ważnej dla dziecka, a jednocześnie istotnej dla naszej kultury. Program nie
zakłada więc bloków tematycznych (gdzie przeważają cele dydaktyczne), ale projekty poznawania i realizowania wartości (najważniejsze jest wychowanie jako podstawa kształcenia).
Taki układ nawiązuje również do nowej podstawy programowej, gdzie szczególnie mocno zostało podkreślone w kształceniu ogólnym budowanie fundamentu wykształcenia, polegającego na harmonijnym rozwoju w pięciu sferach: etycznej, emocjonalnej, społecznej,
intelektualnej i fizycznej. Aż trzy sfery bezpośrednio dotyczą wychowania.
1
Definicję wartości na użytek wychowania stworzył i bardzo dobrze opisał Mieczysław Łobocki. Powyższy cytat pochodzi
z jego książki Teoria wychowania w zarysie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2004, str. 96. Warto również sięgnąć do
innych pozycji tego autora. Szczególnie godną polecenia w zakresie omawianych tu zagadnień jest książka Wychowanie
moralne w zarysie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2002.
6
Koncepcja programu
Nad jedną wartością pracuje się przez trzy tygodnie w każdej klasie: pierwszej, drugiej i trzeciej. W pierwszym tygodniu następuje wprowadzenie wartości, drugi jest czasem
pogłębiania jej znaczeń, a trzeci tydzień jest niejako utrwaleniem, a także sprawdzeniem
zrozumienia wartości, stosowania jej w codziennym życiu. Coroczne powracanie do tej samej wartości na różnym poziomie rozwoju ucznia daje możliwość jej pogłębiania: dziecko
wielokrotnie otrzymuje szansę rozwijania się w ramach danej wartości.
Dzięki takiemu „utrwalaniu wartości” będzie mogło uznać i ocenić, co jest naprawdę
ważne, i przyjąć to w swoim życiu. Nauczanie ma więc układ koncentryczny, spiralny, te
same wartości są podstawą kształcenia przez wszystkie lata edukacji wczesnoszkolnej.
klasa 1
klasa 2
klasa 3
Koncepcja zakłada pracę nad następującymi wartościami:
odpowiedzialność i bezpieczeństwo
— klasy: I, II i III — praca nad odpowiedzialnością i odwagą
dziecka, mówienie o tym, jak dbać o swoje bezpieczeństwo;
wytrwałość
— klasy: I, II, III — kształtowanie charakteru dziecka, uczenie go umiejętności osiągania celów, przewidywania swoich
działań, uczenie dziecka odporności na przeciwności, które
spotka na swojej drodze;
Ja
kreatywność
— klasy: I, II i III — szukanie sposobów na to, w jaki sposób
rozwijać talenty i możliwości dziecka, wskazywanie, jak
rozwiązywać problemy — zarówno te, które dziecko napotyka w życiu codziennym, jak i te, które są związane z twórczością i poszukiwaniem oryginalnych rozwiązań;
7
Koncepcja programu
szacunek
— uczenie szacunku wobec otaczającego świata, szacunku
dla przyrody, dla innych ludzi i dla samego siebie, pokazywanie, jak można troszczyć się o rzeczy najważniejsze;
dobroć
— poświęcanie czasu rodzinie: mamie, tacie, bliskim, rodzeństwu, mówienie o okazywaniu dobroci najbliższym,
uczenie sposobów jej okazywania, zwracanie uwagi na to,
że nie ma nic cenniejszego, niż okazywana dziecku i przez
nie dobroć;
Ja
- inni
jedność i współdziałanie
— mówienie o przyjaźni, dobrych i harmonijnych relacjach
z wszystkimi ludźmi, odkrywanie wartości dziecka w jego
relacjach z innymi dziećmi oraz osobami dorosłymi, uczenie
go sposobów budowania przyjaźni i radzenia sobie w trudnych emocjonalnie i społecznie momentach, związanych
z brakiem akceptacji i odrzuceniem;
tożsamość i patriotyzm
— wskazywanie na tożsamość kulturową, narodową i społeczną dziecka, uczenie rozumienia i szacunku do kultury,
w której się wychowuje, a także umiejętności szanowania
kultur odmiennych od tej, w której się wychowuje;
mądrość i ciekawość poznawcza
Ja
- świat
— zastanawianie się nad tym, czym jest mądrość, co robić,
by stawać się mądrzejszym, uczenie sposobów uczenia się
i poznawania świata, ukazywanie bogactwa nauki, ludzkiej
myśli, ukazywanie możliwości, które czekają na dziecko
w otaczającym je świecie;
aktywność i przedsiębiorczość
— wskazywanie na sposoby włączania się w życie klasy, szkoły
i lokalnej społeczności, uczenie dziecka wykorzystywania własnych pomysłów do zmiany rzeczywistości, która je otacza;
8
Koncepcja programu
motywacja do uczestniczenia w kulturze
— wskazywanie na możliwości dzisiejszego świata związane z różnymi sposobami komunikowania się poprzez media,
sztukę, różne formy działania artystycznego;
piękno
Ja - świat
kultury
— zastanawianie się wraz z dzieckiem, czym jest piękno
i jak go szukać w świecie, odwołanie się do bogactwa świata przyrody, szukanie wzorców w kodzie kulturowym przekazywanym od pokoleń (literatura, sztuki plastyczne, teatr,
film, kultura multimedialna);
szczęście
— mówienie o optymizmie, pogodzie ducha i szczęściu, gdyż
są to podstawowe wartości wiodące do dobrego i spełnionego życia; każde dziecko ma prawo do szczęścia i spełniania
swoich marzeń, gdyż tylko człowiek szczęśliwy może dynamicznie i wszechstronnie się rozwinąć.
Dziewięć pierwszych tygodni pracy nad wartościami (trzy pierwsze wartości, po trzy
tygodnie każda) obejmuje działania nad kształtowaniem charakteru dziecka, jego samookreśleniem, budowaniem poczucia własnej wartości. To łagodne zaproszenie do wspólnej
wędrówki i pierwsze próby dziecka w określaniu swojej tożsamości.
Kolejnych dziewięć tygodni (i kolejne trzy wartości) ma na celu uczenie dziecka współpracy
z innymi, otwartości na drugiego człowieka poprzez szacunek i współdziałanie, praktykowania
takich wartości, jak: prawdomówność, uczciwość, odpowiedzialność, odwaga, sprawiedliwość.
Trzecia grupa wartości (na następne dziewięć tygodni) obejmuje wszystkie te, które
są związane z możliwością poznawania świata, a co za tym idzie, stopniowego rozwijania
swojego sposobu myślenia i budowania życiowej mądrości. Eksperyment przeprowadzony na
zajęciach przyrodniczych, poznawanie mądrych ludzi, którzy żyli przed nami, to nie tylko
cele same w sobie, ale ukazywanie, czym jest mądrość, dlaczego warto być ciekawym świata i jak realizować te potrzeby.
Ostatnie trzy wartości (przy czym ostatnia jest niejako zadana na wakacje) ukazują
sens życia — cel, ku któremu zmierza człowiek, także mały. Każdy marzy o miłości i szczęściu. Uczymy dzieci dostrzegać piękno w świecie, odróżniać wartości trwałe i przynoszące
szczęście (miłość, zaufanie) od wartości pozornych, które jedynie na krótką chwilę mogą
stać się czymś istotnym w życiu (rzeczy materialne, pozycja, sukces).
Każda z wartości, oprócz swojego miejsca w układzie chronologicznym i układzie związanym z rozszerzaniem granic ja dziecka, łączy się także z wartością podobną, pogłębiającą
i rozszerzającą jej znaczenia. Rozszerzeniem odpowiedzialności i bezpieczeństwa będzie
szacunek, a później wynikający z niego patriotyzm oraz umiejętność uczestniczenia w kulturze; pogłębieniem wartości, jaką jest wytrwałość, będzie dobroć, rozumiana jako systematyczne dbanie o drugiego człowieka, a także — na innym, intelektualnym poziomie —
mądrość i ciekawość poznawcza, a w konsekwencji umiejętność dostrzegania piękna całego
9
Koncepcja programu
świata; rozwinięciem kreatywności będzie współdziałanie z innymi oraz aktywność i przedsiębiorczość, a konsekwencją takiego uczestniczenia w świecie — szczęście i optymizm.
Tak uporządkowany system wartości, które się nawzajem uzupełniają, daje dziecku
możliwość autentycznego przeżycia wolności w ich wyborze i hierarchizowaniu, zgodnie
z jego indywidualnymi potrzebami i pragnieniami. Pokazuje świat spójny i w wielu wymiarach koniecznie jednoznaczny (np. prawda — kłamstwo), a z drugiej strony — bez narzucania gotowych interpretacji, bo wartości mówią same za siebie, korespondują ze sobą,
pozwalają na głębsze rozumienie i przeżywanie świata.
W tak pojmowanym kształceniu (od wychowania do dydaktyki) treści kształcenia są
sposobem realizacji wychowawczych zamierzeń programowych, a nie celem samym w sobie, polegającym na przekazaniu ograniczonej wiedzy z poszczególnych dyscyplin, nawet
zintegrowanych. W edukacji stawiamy przede wszystkim pytania problemowe: dlaczego?,
kto?, w jaki sposób?, po co?, w jakim celu?, a nie, jak to czynili wszyscy do tej pory, pytania
o przedmiot: co?, w jakiej kolejności?, ile?
Najważniejsze jest wychowanie, realizowane poprzez wchodzenie w świat wartości. Na
nim budujemy wiedzę i umiejętności, niezbędne w poznawaniu siebie i innych.
Wartości omawiane w ciągu roku szkolnego we wszystkich klasach
semestr I
JA
ZESZYT 1
odpowiedzialność i bezpieczeństwo
wytrwałość
kreatywność
szacunek i uczciwość
JA - INNI
ZESZYT 2
dobroć
jedność i współdziałanie
semestr II
JA - ŚWIAT
ZESZYT 3
tożsamość i patriotyzm
mądrość i ciekawość poznawcza
aktywność i przedsiębiorczość
JA - ŚWIAT
KULTURY
ZESZYT 4
10
motywacja do uczestniczenia w kulturze
piękno
szczęście
3.
Struktura programu
Proponowany w programie układ treści ma charakter koncentryczny, gdyż zakłada wielokrotne i systematyczne powracanie do tych samych wartości i treści kształcenia, ma również charakter spiralny, bo określa narastanie umiejętności związanych z określonymi celami ogólnymi i szczegółowymi.
Koncentryczno-spiralny układ programu najpełniej spełnia postulat dbałości o wszechstronny i harmonijny rozwój dziecka, bo jest nastawiony na integrację treści — nie uczymy
dzieci przedmiotowo, ale pozwalamy im na zdobywanie umiejętności, pomocnych w poznawaniu i budowaniu szacunku dla siebie, innych i całego świata. Najważniejszym celem
takiego układu programu staje się wzbudzanie motywacji dziecka do odkrywania, poznawania, tworzenia i przeżywania rzeczywistości wokół siebie, pomaganie w odkrywaniu tożsamości w relacjach z innymi ludźmi i światem (rozdziały 1 i 2).
Z koncepcji wypływa struktura programu (rozdział 3), która ma ukazać, jak poszczególne
elementy są ze sobą połączone i w jakim stopniu od siebie zależne. Z celów ogólnych (rozdział 4) wypływają cele szczegółowe, połączone z oczekiwanymi osiągnięciami uczniów (rozdział 5), z kolei układ wartości planowanych w poszczególnych trzytygodniowych projektach
warunkuje odpowiedni dobór treści nauczania, podporządkowany celom wychowawczym.
Aby ukazać, jak ramowy plan nauczania przekłada się na konkretne rozwiązania dydaktyczne, proponujemy przykładowy rozkład treści nauczania, podporządkowany określonym,
zaplanowanym wcześniej, wartościom (rozdział 6).
Istotnym elementem programu jest ukazanie sposobów osiągania zaplanowanych celów
i ukazanie dróg indywidualizacji pracy z uczniem, zgodnie z nowymi wymaganiami określonymi w prawie oświatowym, w tym zaproponowanie metod aktywizujących uczniów (rozdział
7). Zwrócono uwagę na sposoby oceniania oraz diagnozę i obserwację ucznia, szczególnie
w klasie pierwszej (rozdział 8). Omówiono koncepcję wspierania indywidualnych potrzeb
uczniów, zasady pomocy psychologiczno-pedagogicznej (rozdział 9).
Na końcu umieszczono minisłownik pojęć pedagogiczno-dydaktycznych (rozdział 10) oraz
bibliografię, podzieloną na odpowiednie działy. Jej zadaniem jest wspomaganie nauczyciela
w pracy wychowawczej i dydaktycznej poprzez sugerowanie wartościowej literatury przedmiotu (rozdział 11).
11
4.
Cele ogólne
Głównym celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie wszechstronnego rozwoju
dziecka zgodnie z jego możliwościami rozwojowymi oraz potencjałem osobowościowym.
Prezentowana koncepcja pozwala rozwijać dziecko w następujących, przewidzianych przez
ustawodawcę, obszarach:
a) budowanie systemu wartości (rozwój etyczny dziecka)
Podstawowym celem programu jest wychowywanie poprzez i do wartości. Nauczyciel
wraz rodzicami, poprzez własny przykład i projekty realizowane w ramach programu, powinien kształtować w dziecku potrzebę uczestniczenia w świecie wartości uniwersalnych, takich jak: dobro, prawda, piękno, odpowiedzialność za siebie, uczciwość, odpowiedzialność,
wytrwałość, ciekawość poznawcza, przedsiębiorczość. Wymiar etyczny wychowania stanowi jeden z bardzo silnie podkreślanych obszarów, dotyczących głównych założeń kształcenia ogólnego w szkole podstawowej. Program zawiera praktycznie wszystkie wymienione
w podstawie wartości sprzyjające indywidualnemu i społecznemu rozwojowi dziecka, odpowiednio je grupując, by jedna wypływała z drugiej.
b) odnajdywanie swojego miejsca w świecie (rozwój społeczny dziecka)
Niezwykle istotne dla dziecka jest budowanie poczucia własnej wartości, przynależności do bliskich, rodziny, grupy, klasy, małej i wielkiej Ojczyzny. Najistotniejszym etapem
kształtowania tożsamości dziecka jest uczenie szacunku dla siebie, dla innych ludzi, zwierząt, roślin oraz całego świata. Szacunek oznacza otwarcie na świat, optymizm, poznawanie
nowych rzeczy; buduje mocny charakter dziecka.
c) nabywanie umiejętności poprzez działanie (rozwój emocjonalny dziecka)
Sposobem radosnego poznawania świata jest dziecięce działanie poprzez zabawę, doświadczanie, uczestniczenie w sytuacjach zadaniowych i projektach edukacyjnych, przygotowywanych na miarę potrzeb konkretnego dziecka i określonej grupy. Najważniejsze
umiejętności, jakie powinno zdobyć dziecko, to:
umiejętność komunikacji interpersonalnej, a więc zdolność do nawiązywania i podtrzymywania dobrych relacji z innymi — zarówno dziećmi, jak i dorosłymi,
umiejętności pozwalające na samodzielne i zespołowe dalsze poznawanie świata
i odkrywanie jego piękna, a więc przede wszystkim:
umiejętności komunikacji językowej (czytania, pisania, słuchania i mówienia),
umiejętności korzystania z informacji poprzez nowoczesne technologie,
umiejętności logiczno-matematyczne,
umiejętność obcowania z przyrodą,
umiejętność radzenia sobie w różnych codziennych sytuacjach (optymizm, szukanie
rozwiązań, krytyczne, twórcze myślenie),
odporność psychiczna na niepowodzenia i trudne momenty w życiu.
12
Cele ogólne
d) poznawanie i rozumienie siebie i świata (rozwój intelektualny dziecka)
Zdobywanie wiedzy jest środkiem do poznania, a nie celem samym w sobie. Dzięki temu
możemy w większym stopniu mówić o pełnym uznaniu potrzeb rozwojowych dziecka w każdej ze sfer (fizycznej, emocjonalnej, psychicznej i duchowej), a nie tylko intelektualnej,
preferowanej podczas umieszczania nauczania obok wychowania, a nie, jak to ma miejsce
w prezentowanej koncepcji, nauczania opartego na wychowaniu.
Na przykład dziecko będzie wykorzystywało język matematyki, aby w naturalny sposób
opisywać procesy, które obserwuje w przyrodzie. Następuje swoista integracja treści na
płaszczyźnie możliwości, jakie stwarza czynnościowe nauczanie matematyki w odniesieniu do poszczególnych treści przyrodniczych, które stanowią pretekst do wszelkich działań
w zakresie nabywania umiejętności matematycznych i wykorzystywania ich w praktyce.
e) radosne uczestniczenie w świecie (rozwój fizyczny dziecka)
Niezwykle istotne jest dbanie o rozwój fizyczny dziecka, zapewnienie mu odpowiednich
możliwości ruchu i zabawy. Wiedza medyczna i nowe odkrycia w dziedzinie neurobiologii zwracają uwagę na zależność rozwoju ruchowego, emocjonalno-psychicznego i intelektualnego.
Czasami trudności w nauce i problemy z koncentracją mają swoje źródło nie w ogólnych zdolnościach dziecka, ale w deficytach jego rozwoju ruchowego, niezaspokojonej potrzebie ruchu
lub nieprawidłowych nawykach żywieniowych i sposobach spędzania wolnego czasu.
Ruch, ćwiczenia fizyczne, zabawy na świeżym powietrzu wspomagają rozwój emocjonalny i intelektualny bardziej niż wielogodzinne kompensowanie danego problemu przy biurku w klasie i wypełnianie kolejnych kart pracy mających teoretycznie zniwelować problem.
Mając na uwadze zapisy podstawy programowej, można stwierdzić, że głównym sposobem realizacji celu wszechstronnego i harmonijnego rozwoju dziecka jest zaspokajanie
jego potrzeb i dostarczanie bodźców do rozwoju każdej ze sfer. Wszelkie działania podejmowane przez nauczyciela powinny integrować potrzeby dziecka i zachęcać je do podejmowania takiej aktywności, aby mogło wszechstronnie się rozwijać.
rozwój
etyczny
rozwój
fizyczny
rozwój
intelektualny
rozwój
społeczny
rozwój
emocjonalny
13
14
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności koncentrowania
uwagi na wypowiedziach rówieśników, nauczycieli oraz innych osób,
kształcenie umiejętności świadomego poszukiwania konkretnych informacji w instrukcji
słownej nauczyciela i rówieśników,
rozwijanie umiejętności słuchania i rozumienia poleceń nauczyciela oraz wypowiedzi innych osób, w tym rówieśników,
wdrażanie do umiejętnego komunikowania
się z drugim człowiekiem w sposób zrozumiały dla rozmówcy,
kształcenie umiejętności budowania wypowiedzi na temat własnych przeżyć, emocji,
nastrojów, odczuć na podstawie doświadczeń, rozmów, obserwacji,
kształcenie umiejętności proszenia o pomoc
i informowania o własnych potrzebach,
wdrażanie i rozwijanie umiejętności kulturalnego zwracania się do rozmówcy, poszerzanie słownika pojęć i wyrazów w tym zakresie, stosowanie zwrotów właściwych dla
danej okazji lub zdarzenia,
kształcenie i rozwijanie umiejętności budowania wypowiedzi i wypowiadania się na
określony temat,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Uczeń:
chętnie słucha wypowiedzi rówieśników oraz innych
osób,
rozumie polecenia nauczyciela,
potrafi zastosować otrzymaną informację do wykonania
zadania, ćwiczenia bądź innego rodzaju aktywności,
rozumie wypowiedzi rówieśników i nauczyciela,
potrafi powtórzyć zdanie lub opinię osoby, która wcześniej wypowiadała się na dany temat,
potrafi powtórzyć uzyskaną informację,
odpowiada na pytania nauczyciela dotyczące przekazanych informacji,
chce słuchać wypowiedzi innych,
zapamiętuje i wykonuje polecenia nauczyciela,
okazuje szacunek innym w czasie ich wypowiedzi,
nie przerywa wypowiedzi innych osób,
nie przeszkadza innym w słuchaniu,
grzecznie zwraca się do rozmówcy,
stosuje poprawne i kulturalne zwroty w rozmowie,
rozpoznaje i nazywa emocje własne oraz innych osób,
opowiada o tym, co czuje i co myśli, na podstawie
wypowiedzi innych osób, własnych przeżyć, zachowań
lub ilustracji, a także obserwacji,
stara się zapanować nad swoim zachowaniem w danym momencie pod wpływem emocji,
podstawowe
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Uczeń:
analizuje wypowiedzi rówieśników i nauczyciela, potrafi z nich wyciągnąć wnioski,
słucha w skupieniu wypowiedzi rówieśników
i innych osób,
wymienia szczegóły i wskazuje poszczególne
elementy w usłyszanej instrukcji słownej,
podejmuje próby samodzielnego ułożenia
pytań na podstawie pozyskanej informacji,
z uwagą i zaangażowaniem słucha poleceń
nauczyciela, zapamiętuje i rozumie wszystkie polecenia,
potrafi zachęcać innych do słuchania, z uwagą
i zaangażowaniem słucha czytanych tekstów
literackich, potrafi ze szczegółami opowiedzieć o tym, czego wysłuchał,
motywuje innych do poszanowania i wysłuchania osoby, która się wypowiada,
samodzielnie wycisza się i skupia uwagę na
osobie, która zaczyna mówić,
potrafi zaprezentować odmienne zdanie niż
kolega,
wypowiada się, nawiązując do tego, co powiedziała na dany temat inna osoba lub do
tego, co zostało zaprezentowane w materiale audialnym,
ponadpodstawowe
Oczekiwane osiągnięcia ucznia
KLASA I
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
Cele szczegółowe
• rozwijanie
5.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
dawania pytań na określony temat oraz formułowania odpowiedzi na zadane pytania,
rozwijanie zdolności mówienia z różną intonacją, wdrażanie do świadomego dostosowywania tonu głosu do sytuacji, wyrażania
emocji lub innych przeżyć,
rozwijanie umiejętności rozmawiania na temat historyjki obrazkowej, ilustracji, obrazu, plakatu,
kształcenie umiejętności wypowiadania się
na tematy dotyczące życia rodzinnego i pobytu w szkole,
nabywanie i rozwijanie umiejętności aktywnego wypowiadania się,
nabywanie wiadomości i umiejętności dotyczących dekodowania informacji, czytania
instrukcji obrazkowych,
nabywanie wiadomości i elementarnych
umiejętności dotyczących kodowania informacji,
wdrażanie do umiejętnego i sprawnego odczytywania uproszczonych rysunków, piktogramów, znaków informacyjnych i napisów,
które znajdują się w najbliższym otoczeniu,
nabywanie umiejętności globalnego czytania imion, nazw przedmiotów, roślin, zwierząt i osób,
nabywanie i poszerzanie wiadomości na temat wszystkich liter alfabetu,
nabywanie umiejętności nazywania i rozpoznawania liter oraz wskazywania różnic
w zapisie liter i w wymowie głosek,
pogłębianie wiadomości i sprawności dotyczących świadomego posługiwania się określeniami: wyraz, głoska, litera, sylaba, zdanie,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wypowiada się na temat swoich spostrzeżeń, pomysłów, przemyśleń,
podejmuje próby zaprezentowania własnego zdania
na podany temat,
potrafi poprosić o pomoc rówieśnika, nauczyciela lub
inną osobę,
potrafi nazwać własne potrzeby,
zwraca się kulturalnie do rozmówcy,
pamięta poznane wyrazy, zwroty, pojęcia, stara się
ich używać,
wypowiada się na określony temat,
udziela odpowiedzi na proste pytania dotyczące wybranego tematu, np. przeczytanego tekstu lub przeżyć,
formułuje proste pytania dotyczące wybranego tematu,
wypowiada się z różną intonacją: raz wyżej, raz niżej,
ciszej, głośniej — w zależności od sytuacji,
opowiada historyjki obrazkowe,
opisuje wygląd plakatu, zdjęcia, ilustracji, wymieniając elementy znajdujące się na wybranej formie przekazu,
opowiada o własnych przeżyciach, doświadczeniach,
obserwacjach itp.,
uczy się na pamięć roli bohatera w przedstawieniu,
opowiada o przygodach bohatera literackiego, potrafi przytoczyć najważniejsze wydarzenia i sytuacje
w utworze, podejmuje próby odniesienia wartości
płynącej z literatury do własnych doświadczeń i życia
codziennego,
potrafi zakodować informację w formie komunikatu
niewerbalnego i werbalnego, np. z wykorzystaniem
technik plastycznych,
potrafi odtwarzać podane kody werbalnie i niewerbalnie,
• kształcenie umiejętności formułowania i za- • samodzielnie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
się zainteresować wypowiedzią inne
osoby, używa przy tym zwrotów typu: posłuchajcie, mam wiadomość, opowiem wam coś
ciekawego,
mówi innym osobom miłe rzeczy,
wskazuje na różnice między emocjami własnymi oraz innych osób,
naśladuje zachowania innych,
próbuje odkryć i nazwać czynniki, które
wpływają na powstawanie silnych emocji,
w tym również własnych,
przewiduje, jakie emocje może wywołać
swoim zachowaniem w innej osobie,
zawsze panuje nad swoim zachowaniem pod
wpływem emocji,
prezentuje własne zdanie na podany temat,
zawsze prosi o pomoc rówieśnika, nauczyciela lub inną osobę w sytuacji, w której sobie
nie radzi,
potrafi nazwać własne potrzeby i podać ich
źródła,
zawsze zwraca się do rozmówcy w kulturalny
i właściwy dla danej sytuacji sposób, świadomie wykorzystuje nowo poznane wyrazy,
zwroty lub pojęcia,
samodzielnie dąży do poszerzania własnego
słownika pojęć,
samodzielnie buduje wypowiedzi na określony temat, wzbogacając je o własne doświadczenia i przykłady,
udziela odpowiedzi na pytania problemowe,
podejmuje próby uzasadnienia swojej odpowiedzi,
formułuje pytania o charakterze problemowym, potrafi zadać dodatkowe pytania rozmówcy na nowy, nieznany temat,
• stara
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
15
16
•
•
•
•
•
•
teraturą dziecięcą,
rozwijanie umiejętności słuchania ze zrozumieniem czytanych utworów, w tym szczególnie baśni, opowiadań, wierszy,
rozwijanie i pogłębianie umiejętności skupiania się w czasie czytania,
pobudzanie i rozwijanie aktywności czytelniczej i zainteresowania czytaniem,
wdrażanie do podejmowania samodzielnych
prób czytania lub samodzielnego czytania
fragmentów lub całych lektur,
kształcenie i pogłębianie umiejętności korzystania z pakietów edukacyjnych, w tym
szczególnie z elementarza, zeszytów ćwiczeń lub innych pomocy dydaktycznych, pod
kierunkiem nauczyciela,
rozwijanie i pogłębianie umiejętności aktywnego wypowiadania się w formie gestu i mimiki,
ba, zdanie i wskazuje różnice między tymi pojęciami,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
razkami, nazwy ilustracji lub tytuły historyjek obrazkowych,
odczytuje krótkie teksty składające się z poznanych
liter,
czyta globalnie wyrazy,
wskazuje elementy na obrazku po przeczytaniu pytania,
dorysowuje elementy na obrazku po przeczytaniu tematu lub krótkiej, prostej instrukcji,
opowiada o treści przeczytanego krótkiego tekstu lub
fragmentu dialogu,
czyta proste, krótkie dialogi,
przepisuje bezbłędnie proste wyrazy,
przepisuje bezbłędnie proste, krótkie zdania wraz ze
znakami interpunkcyjnymi,
pisze wyrazy z pamięci,
• odczytuje proste wyrazy i zdania, np. podpisy pod ob-
•
•
•
•
•
•
czeniach, obserwacjach itp., odwołując się
przy tym do doświadczeń innych osób lub
różnorodnych sytuacji życiowych,
sprawnie i z zaangażowaniem recytuje tekst
swojej roli w przedstawieniu,
opowiada o przygodach bohatera literackiego,
potrafi przytoczyć najważniejsze wydarzenia
i sytuacje w utworze, komentuje i analizuje zdarzenia, zachowania, na temat których się wypowiada,
odczytuje i konstruuje informacje przekazywane za pomocą znaków drogowych oraz innych znaków i symboli,
tworzy samodzielnie krótkie instrukcje obrazkowe,
czyta proste dialogi z odpowiednią intonacją
i modulacją głosu,
samodzielnie czyta fragmenty lektur lub całe
lektury,
• nabywanie i rozwijanie umiejętności czyta- • potrafi przedstawić muzykę gestem,
• opowiada historyjki obrazkowe z uwzględnieniem wielu szczegółów i wzbogaca je dodatkonia prostych wyrazów i zdań,
• odróżnia wiersz od baśni i opowiadania,
• nabywanie i rozwijanie umiejętności odczy- • potrafi narysować symbol lub symbole, które coś zna- wo, np. o wymyślone przez siebie dialogi,
tywania krótkich tekstów,
czą i stanowią zakodowaną informację, np. słońce, • samodzielnie stosuje właściwą intonację
w czasie ustnej wypowiedzi,
• rozwijanie umiejętności czytania ze zrozu- które oznacza dobry humor,
mieniem krótkich, prostych tekstów,
• odczytuje informacje przekazywane za pomocą zna- • samodzielnie proponuje określoną intonację
i demonstruje przykład rówieśnikom,
• nabywanie i rozwijanie umiejętności pisa- ków drogowych oraz innych znaków i symboli,
• podejmuje próby recytacji wierszy lub fragnia liter i połączeń między literami zgodnie • czyta instrukcję obrazkową,
z zasadami kaligrafii,
• prowadzi rozmowy na tematy związane z własnymi mentów prozy,
• opowiada historyjki obrazkowe, uwzględnia
• rozwijanie umiejętności przepisywania wy- doświadczeniami lub życiem szkoły,
przy tym liczne szczegóły i wzbogaca oporazów i prostych, krótkich zdań,
• zna i rozróżnia wszystkie litery alfabetu,
wiadanie o dodatkowe elementy wynikające
• rozwijanie umiejętności pisania wyrazów • rozumie różnice w zapisie liter,
z własnych przemyśleń, np.: wydaje mi się,
i krótkich, prostych zdań z pamięci,
• wie, że imiona i nazwiska pisze się wielką literą,
że wilk wcale nie był zadowolony,
• wdrażanie do dbałości o poprawność este- • dzieli słowa na głoski i sylaby,
•
szczegółowo opisuje wygląd plakatu, zdjęcia,
tyczną pisma,
•
wskazuje miejsce głoski w słowie (nagłos, śródgłos,
ilustracji, w swojej wypowiedzi uwzględnia
• wdrażanie umiejętności samodzielnego bu- wygłos),
własną subiektywną ocenę dzieła lub obrazu,
dowania i zapisywania zdań,
•
świadomie stosuje nazwy: wyraz, głoska, litera, syla- • opowiada o własnych przeżyciach, doświad• rozwijanie i pogłębianie zainteresowania li-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
dla utworu, dalszego ciągu bajki bądź opowiadania,
zachęcanie do udziału w zabawach teatralnych,
pobudzanie do świadomego ilustrowania mimiką, gestem, ruchem zachowań bohaterów
literackich lub wymyślonych,
pogłębianie umiejętności odtwarzania z pamięci fragmentów lub całych tekstów dla
dzieci, w tym szczególnie wierszy, piosenek,
prozy,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
reaguje na czytany tekst zgodnie z określonymi regułami, np. klaszcze w dłonie w umówionym momencie,
interesuje się czytaniem, zadaje pytania dotyczące
książek, prosi rodziców lub inne osoby o przeczytanie książki,
z zainteresowaniem przegląda książki, zadaje pytania dotyczące tekstu, wymyśla historyjki na podstawie ilustracji znajdujących się w książce,
podejmuje próby samodzielnego czytania fragmentów książek dla dzieci, czasopism dziecięcych lub innych materiałów czytelniczych,
potrafi korzystać z zeszytu ćwiczeń, elementarza oraz
innych pomocy dydaktycznych po instrukcji słownej
nauczyciela, rozumie tę instrukcję i radzi sobie samodzielnie,
potrafi ilustrować gestem lub mimiką emocje, przeżycia oraz wysyłać czytelne dla innych komunikaty, robi
to świadomie,
potrafi powiedzieć, do czego służy w przedstawieniu
określony rekwizyt,
świadomie posługuje się rekwizytem w czasie przedstawienia,
chętnie bierze udział w zabawach teatralnych oraz
przedstawieniach i występach,
układa własne krótkie historyjki i opowiadania,
• kształcenie umiejętności rozumienia umow- • podpisuje obrazki,
nego znaczenia rekwizytu w czasie scenek • dopisuje zakończenia zdań,
dramowych, przedstawień teatralnych itp.,
• pisze z pamięci proste, krótkie zdania,
• rozwijanie umiejętności świadomego posłu- • pisze kształtne litery, mieści się w liniaturze,
giwania się rekwizytem w czasie występów, • poprawnie łączy litery w wyrazie,
w odgrywanych scenkach,
• pisze estetycznie,
• nabywanie i rozwijanie umiejętności twór- • wyróżnia wyrazy w zdaniach,
czego myślenia i wymyślania opowiadań
• potrafi skupić uwagę w czasie czytania,
twórczych, szczególnie układania własnych
historyjek, rymowanek, innych zakończeń • słucha czytanych utworów: baśni, wierszy, opowiadań,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
ce fragmentu przeczytanego tekstu (np. Jakie rozwiązanie zaproponujesz, aby pomóc
bohaterowi wiersza?),
pisze z pamięci krótkie wiersze i rymowanki,
pisze ze słuchu wyrazy i proste, krótkie zdania,
czyta proste dialogi, wcielając się w rolę,
zawsze skupia uwagę w czasie czytania,
zawsze pisze estetycznie i poprawnie,
interesuje się samodzielnym czytaniem książek dla dzieci,
samodzielnie czyta fragmenty lektur poleconych przez nauczyciela,
samodzielnie czyta lektury, fragmenty czasopism dla dzieci oraz inne teksty,
zawsze z uwagą słucha czytanych utworów:
baśni, wierszy, opowiadań,
posiada własny zbiór przeczytanych książek
dla dzieci,
wymyśla własne historyjki obrazkowe,
korzysta z pakietu edukacyjnego bez pomocy
nauczyciela,
świadomie i celowo przekazuje komunikaty
dotyczące emocji, nastrojów, przeżyć, wykorzystując gesty, mimikę, rekwizyty, ruchy,
wymyśla inne, nowe możliwości wykorzystania rekwizytu w przedstawieniu,
świadomie i celowo posługuje się rekwizytem w czasie przedstawienia, robi to w sposób naturalny, swobodny,
potrafi zaproponować własną zabawę teatralną,
szybko i sprawnie wciela się w rolę bohatera
w przedstawieniu,
• odpowiada na pytania problemowe dotyczą-
stu,
• układa proste pytania do przeczytanego tekCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
17
18
•
•
•
•
•
zgłasza się i proponuje swoją
kandydaturę do udziału w zabawach teatralnych, przedstawieniach i występach,
podejmuje próby układania wierszyków, bajek, opowiadań,
wymyśla inne zakończenia lub ciąg dalszy
bajki, tworząc dialogi i wprowadzając nowych bohaterów,
trafnie i umiejętnie wyraża ruchem, gestem,
mimiką zachowania bohaterów literackich
i bohaterów innych, wymyślonych historii,
podejmuje próby recytacji wierszy oraz fragmentów prozy,
podejmuje próby wymyślania słów do znanych melodii,
go zachowania wobec rówieśników,
próby załagodzenia konfliktów i pokojowego rozwiązania problemu,
wymienia osoby, do których należy zwracać się o pomoc w określonych sytuacjach zagrożenia i niebezpieczeństwa,
wymienia sposoby i formy poszukiwania pomocy bezpieczne dla dziecka,
podejmuje różnorodne działania, których efektem
jest pomoc udzielona konkretnej osobie, grupie osób
lub pomoc udzielona zwierzętom, np. bierze udział
w akcji zbierania pokarmu dla zwierząt w schronisku,
bez proszenia o pomoc pomaga innym dzieciom, np.
w sprzątaniu zabawek, pakowaniu tornistra,
stara się skrupulatnie wypełniać obowiązki dyżurnego,
pamięta o porządkowaniu miejsca pracy,
unika bójek, sprzeczek i nieporozumień,
potrafi przytoczyć w określonych sytuacjach przykład
właściwego zachowania,
•
•
•
•
•
i właściwego zachowania się w niebezpiecznej sytuacji,
ukazywanie konieczności bycia w życiu dzielnym i odpowiedzialnym za to, co i w jaki
sposób się robi — zarówno dla siebie, jak
i wobec innych,
rozwijanie umiejętności nazywania i rozróżniania dobra i zła w kontaktach z rówieśnikami,
rozwijanie umiejętności unikania konfliktów
i czynienia dobra w codziennych kontaktach
z rówieśnikami,
rozwijanie umiejętności nazywania i rozróżniania dobra i zła w kontaktach z dorosłymi,
rozwijanie umiejętności podejmowania aktywnych działań na rzecz osób potrzebujących pomocy,
•
•
•
•
•
•
•
•
• rozwijanie umiejętności proszenia o pomoc • podejmuje
co jest dobre, a co złe,
•
•
•
•
•
•
dziców, potrafi przeanalizować swoje zachowanie bez względu na pozytywne lub negatywne konsekwencje,
potrafi samodzielnie dostrzec i wymienić zagrożenia dla bezpieczeństwa, jakie występują w nowym miejscu,
staje w obronie słabszych,
podaje przykłady złego i dobrego zachowania
wobec rówieśników i potrafi przewidzieć ich
konsekwencje,
łagodzi konflikty w grupie, stara się być rozjemcą,
stara się dawać innym rówieśnikom przykłady właściwego zachowania w różnych sytuacjach,
demonstruje, w jaki sposób należy zwracać
się o pomoc w określonych sytuacjach zagrożenia,
• nie okłamuje nauczyciela, rówieśników, ro-
udziela pomocy innym,
• nabywanie wiadomości i umiejętności o tym, • rozpoznaje, nazywa i podaje przykłady dobrego i złe- • zawsze zachowuje się koleżeńsko i chętnie
•
•
•
ciąg dalszy opowiadania, bajki,
układa krótkie rymowanki,
stara się wyrazić gestem, ruchem, mimiką zachowania bohaterów literackich lub innych bohaterów wymyślonych historii,
odtwarza z pamięci fragmenty lub całość tekstów dla
dzieci, w tym szczególnie wierszy, piosenek i prozy,
• stara się wymyślić inne zakończenie bajki lub układa • samodzielnie
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zrozumienia, czym są odwaga
i mądrość, w jaki sposób te wartości objawiają się w codziennym życiu,
pogłębianie rozumienia i stosowania w codziennym życiu zasad prawdy i uczciwości
wobec samego siebie i drugiego człowieka,
nabywanie umiejętności i wzbudzanie potrzeby
kreatywnego i twórczego myślenia,
rozwijanie umiejętności wspólnej zabawy
w grupie rówieśniczej i utrzymywania dobrych relacji z rówieśnikami,
rozwijanie umiejętności współpracy w grupie i zespole w ramach nauki, ze szczególnym uwzględnieniem pracy metodą projektu
pod kierunkiem nauczyciela i rodziców,
rozwijanie umiejętności współdziałania i współpracy z innymi w codziennych sytuacjach życiowych, np. podczas pełnienia dyżurów, tworzenia
plakatów, projektów, występów,
poszerzanie wiedzy i umiejętności związanych z poprawnym reagowaniem w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia własnego
oraz innych osób,
rozwijanie umiejętności stosowania się do
ustalonych zasad, przestrzegania kontraktu
klasowego, wypełniania obowiązków ucznia
i poszanowania praw innych rówieśników,
pogłębianie i utrwalanie umiejętności kulturalnego zachowania się zarówno w szkole, jak i w teatrze, kinie, podczas zabawy,
a także w innych sytuacjach,
rozwijanie i pogłębianie umiejętności świadomego, grzecznego zwracania się do innych
osób w szkole, w domu, na ulicy oraz w innych sytuacjach,
• pogłębianie
cy,
bardzo skrupulatnie wywiązuje się
z obowiązków,
• zawsze
nia, która może przynieść komuś lub czemuś
pomoc,
cielowi lub rówieśnikom,
nia tych samych błędów,
niewłaściwe zachowania rówieśników,
grażającego zachowania innego człowieka
wobec siebie oraz innych,
uczyciela lub innych osób,
• zawsze mówi prawdę,
• zawsze stosuje w rozmowach z innymi formy
swój adres zamieszkania i opowiada o najciekawszych miejscach lub osobach, które
mieszkają w tej samej miejscowości lub jej
okolicy,
zainteresowania,
kulturalnie zachowuje się w miejscach publicznych,
• wie, czym się interesuje, nazywa i wymienia swoje • zawsze
rych sprawność jest ograniczona ze względu na chorobę lub niepełnosprawność,
• wie, że może dzielić aktywność z rówieśnikami, któ-
ności,
• wymienia swoje obowiązki wobec rodziny,
grzecznościowe,
• akceptuje swoje obowiązki i wywiązuje się z nich,
• wymienia i wskazuje miejsca, w których
• wymienia różne rodzaje aktywności,
można lub nie wolno się bawić,
• potrafi wybrać interesujące dla siebie rodzaje aktyw- • określa status swojej miejscowości, podaje
o swojej rodzinie oraz relacjach, jakie
w niej panują,
• opowiada
samodzielne próby tworzenia
strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach,
• grzecznie i kulturalnie zwraca się do rówieśników, na- • podejmuje
przestrzega reguł obowiązujących w społeczności dorosłych,
• kulturalnie zachowuje się w miejscach publicznych, • potrafi przewidzieć konsekwencje złego i za-
snej miejscowości, np.: miasto, wieś,
• pamięta i potrafi nazwać status administracyjny wła- • podejmuje próby pozytywnego wpływania na
bawić,
• samodzielnie stosuje w rozmowach z innymi zwroty • zawsze porządkuje swoje miejsce pracy,
grzecznościowe: dzień dobry, dziękuję, proszę, prze- • daje innym przykład właściwego zachowania,
• uczciwie przyznaje się do błędu i przeprapraszam itp.,
• wymienia miejsca, w których można lub nie wolno się sza, unikając przy tym ponownego popełnia-
ków,
• samodzielnie przyznaje się do kłamstwa i przeprasza,
• podaje przykład kłamstwa i jego negatywnych skut- • samodzielnie deklaruje chęć pomocy nauczy-
wania innych osób, w tym rówieśników,
• poprawnie rozpoznaje właściwe i niewłaściwe zacho-
człowieka wobec siebie,
• potrafi rozpoznać złe, zagrażające zachowanie innego • potrafi wskazać lub wymyślić formę działa-
bec drugiego człowieka,
• potrafi nazwać błąd, jaki popełnił w zachowaniu wo- • podejmuje próby udzielania pierwszej pomoCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
19
20
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wartości, jaką jest rodzina
w życiu każdego człowieka oraz wartości,
które wynikają z przynależności do rodziny,
uświadamianie i wdrażanie do aktywnego wypełniania obowiązków wobec rodziny
zgodnie z własnymi możliwościami,
pogłębianie rozumienia potrzeby bycia w życiu aktywnym człowiekiem, również w sytuacjach trudnych, takich jak np.: choroba,
trudności z poruszaniem się,
poszerzanie wiedzy na temat sposobów
i możliwości bycia w życiu aktywnym,
rozwijanie własnych zainteresowań i pogłębianie poczucia własnej wartości,
rozwijanie i pogłębianie zrozumienia wartości
bycia oszczędnym i przedsiębiorczym w życiu,
nabywanie wiadomości i umiejętności orientowania się w wartości pieniędzy, jako wynagrodzenia za pracę,
ukazywanie konieczności rozumienia i dostosowywania własnych oczekiwań do realiów ekonomicznych rodziny,
poszerzanie i pogłębianie wiedzy na temat
miejsc i sposobów organizowania bezpiecznej zabawy, a przy tym unikania możliwych
zagrożeń z tym związanych,
poszerzanie wiadomości i nabywanie umiejętności nazywania statusu administracyjnego swojej miejscowości,
poszerzanie i pogłębianie wiedzy na temat
pracy strażaka, policjanta, lekarza, weterynarza,
nabywanie wiedzy na temat właściwego sposobu wzywania pomocy ze strony służb pogotowia, policji, straży pożarnej,
• uświadamianie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
jętności i zdolności, jakie posiada,
opisuje, jaką wartość ma oszczędzanie pieniędzy,
potrafi powiedzieć, skąd biorą się pieniądze,
potrafi zrezygnować z rzeczy, których cena wykracza
ponad realia ekonomiczne rodziny,
opowiada, na czym polega praca strażaka, policjanta,
weterynarza, lekarza,
potrafi opowiedzieć, w jaki sposób prawidłowo powinno wzywać się na pomoc służby policyjne, pogotowie
ratunkowe i straż pożarną,
potrafi opowiadać o tym, co znajduje się w najbliższej okolicy miejsca zamieszkania,
nazywa region Polski, w którym mieszka,
wymienia własną narodowość i nazwę kraju, w którym mieszka,
rozpoznaje symbole narodowe, w tym godło, flagę
i hymn,
rozpoznaje hymn i flagę Unii Europejskiej,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
trafi opowiedzieć o swoich przodkach i ciekawostkach związanych ze swoją rodziną,
zawsze stara się w pełni wywiązywać z obowiązków wobec swojej rodziny,
rozwija swoje zainteresowania, potrafi o nich
opowiadać i podejmuje próby zainteresowania nimi rówieśników,
współdziała z innymi dziećmi w ramach różnorodnych aktywności,
wie, że osobom chorym lub niepełnosprawnym należy udzielać pomocy i że można
wspólnie z nimi dzielić wiele różnych rodzajów aktywności,
często jest inicjatorem aktywności innych
rówieśników,
potrafi wymienić swoje mocne i słabe strony
i opowiedzieć o nich,
oszczędza pieniądze zgodnie z możliwościami ekonomicznymi swojej rodziny,
opowiada o różnych sposobach pracy, która
pozwala na zarobienie pieniędzy,
interesuje się pracą strażaków, policjantów,
lekarzy, weterynarzy, zna szczegóły tej pracy, potrafi zadawać ciekawe pytania osobie
pracującej w jednym z wyżej wymienionych
zawodów,
opowiada o ciekawych miejscach i wydarzeniach związanych z tradycjami i kulturą
miejscowości, w której mieszka,
potrafi opowiedzieć o regionie, w którym
mieszka,
zna pierwszą zwrotkę hymnu i potrafi ją samodzielnie śpiewać,
opowiada legendy związane z powstaniem
państwa polskiego,
• potrafi nazwać swoje mocne strony i dostrzega umie- • rozumie pojęcie drzewo genealogiczne, po-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie czynności umysłowych ważnych dla
uczenia się matematyki:
kształcenie umiejętności klasyfikowania elementów zgodnie z podanym warunkiem,
rozumienie pojęcia równoliczności zbiorów,
ustalanie równoliczności mimo zmian obserwowanych w układzie elementów,
rozwijanie spostrzegawczości i uwagi,
rozwijanie myślenia przez skojarzenia, analogię i porównywanie,
kształcenie umiejętności układania obiektów w serie rosnące i malejące,
wdrażanie do rozwiązywania problemów,
kształcenie wytrwałości,
kształcenie umiejętności orientacji przestrzennej,
kształcenie umiejętności dostrzegania symetrii,
kształcenie umiejętności rysowania drugiej
połowy figury symetrycznej,
•
wiadomości na temat własnej
narodowości, wartości patriotyzmu, w tym
również związków z regionem i własną miejscowością,
nabywanie wiadomości i umiejętności nazywania i rozpoznawania godła, flagi i symboli
narodowych, a także flagi i hymnu Unii Europejskiej,
• nabywanie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
szego i odwrotnie,
wskazuje wybrany element w serii,
dąży do wykonania zadania nawet w trudnej sytuacji,
orientuje się na kartce papieru,
określa położenie przedmiotów względem siebie i innych osób,
określa położenie obiektu względem innego obiektu,
poprawnie używa określeń: góra, dół, nad, pod,
przed, za, obok, po lewej stronie, po prawej stronie,
dostrzega symetrię w prostych rysunkach,
uzupełnia brakującą połowę symetrycznego rysunku,
rysuje figurę w pomniejszeniu i w powiększeniu,
kontynuuje regularny wzór w szlaczkach i rozetach,
•
•
•
•
•
dem drugiego przedmiotu,
dostrzega symetrię nie tylko na ilustracji,
rysuje drugą połowę złożonej figury symetrycznej,
kontynuuje złożone wzory,
projektuje ciekawe i złożone wzory — szlaczki, rozety,
rysuje i nazywa proste figury geometryczne,
• dostrzega podobieństwa i różnice między przedmio- • podaje warunki klasyfikowania obiektów,
tami,
• podaje inne możliwości klasyfikowania ele• klasyfikuje obiekty zgodnie z podanym warunkiem,
mentów,
• porównuje liczebność zbiorów,
• przewiduje kolejne elementy serii,
• przelicza elementy w zbiorze,
• potrafi określić położenie elementu w serii
• ustala równoliczność mimo zmian obserwowanych (jego miejsce),
w układzie elementów,
• rozwiązuje problemy za pomocą intelektu,
• porównuje przedmioty pod względem wielkości,
• bezbłędnie określa stosunki przestrzenne
• układa obiekty w serii od największego do najmniej- przedmiotów względem obserwatora i wzglę-
•
•
•
ruchem i gestem hymn Unii Europejskiej,
rozpoznaje symbole narodowe Polski na tle
symboli krajów sąsiadujących,
wymienia nazwy krajów sąsiadujących z Polską,
opowiada o zwyczajach lub tradycjach i symbolach charakterystycznych dla wybranych
krajów Unii Europejskiej,
• ilustruje
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
21
22
wania,
wyniki ważenia,
• mierzy długość za pomocą linijki,
• zna jednostkę długości centymetr i jej skrót,
• porównuje długości mierzonych obiektów,
• za pomocą linijki rysuje odcinki danej długości,
• zapisuje wynik pomiaru,
• posługuje się wagą szalkową,
• waży przedmioty za pomocą odważników i zapisuje
•
•
•
•
•
działania przeciwnego,
rozwiązuje proste zadania tekstowe przedstawione
słownie i za pomocą rysunków,
analizuje treść prostych zadań tekstowych,
układa pytania do zadań tekstowych,
układa zadania tekstowe do działania i ilustracji,
zapisuje rozwiązanie zadania z treścią, stosując zapis
cyfrowy i znaki działań,
•
•
•
trach,
zna jednostkę wagi gram i jej skrót,
odczytuje wyniki ważenia w kilogramach
i gramach,
wykonuje proste obliczenia dotyczące upływu
czasu, związane z dniami tygodnia, miesiącami,
• zna jednostkę długości milimetr i jej skrót,
• odczytuje długości w centymetrach i milime-
ślonej długości boków,
• za pomocą linijki rysuje proste, figury o okre-
• sprawdza poprawność wykonania działania za pomocą • wyjaśnia różnicę między cyfrą a liczbą,
mocą cyfr i znaków matematycznych,
• prawidłowo przelicza obiekty w przód i w tył, w za- • biegle przelicza obiekty powyżej 20,
kresie 20,
• zapisuje liczby przekraczające zakres liczbo• wie, że wielkość i rozmieszczenie elementów w zbio- wy do 20 za pomocą cyfr,
rze nie wpływa na jego liczebność,
• wskazuje liczbę zgodnie z podanym warun• zapisuje liczby w zakresie 20 za pomocą cyfr,
kiem, w zakresie przekraczającym 20,
• wymienia poznane cyfry od 0 do 9,
• dodaje i odejmuje w zakresie 20 z przekro• posługuje się liczbą w aspektach: kardynalnym, mia- czeniem progu dziesiątkowego,
rowym i porządkowym,
• rozwiązuje złożone zadania tekstowe, wymagające dwóch działań,
• wskazuje miejsce liczby w ciągu liczbowym,
• wymienia liczby mniejsze i większe od podanej,
• prawidłowo analizuje zadania tekstowe,
wskazuje dane, szukane,
• rozkłada liczbę na składniki,
• rozwiązuje zadania tekstowe z niewiadomą
• dodaje i odejmuje, manipulując na konkretach,
— okienkiem,
• sprawnie liczy w zakresie 10,
• myśli logicznie,
• stosuje znaki: +, —, =, <, >,
• poprawnie zapisuje działania matematyczne za po- • dostrzega odwrotność dodawania i odejmo-
• wdrażanie do właściwego zapisywania wyni- • zna jednostkę masy kilogram i jej skrót,
ków pomiarów,
• wie, że ciężar nie zależy od wielkości obiektu,
nia przedmiotów i odczytywania ich wagi,
• kształcenie umiejętności właściwego waże-
ników pomiarów,
• wdrażanie do poprawnego zapisywania wy-
rzania i odczytywania długości,
• kształcenie umiejętności właściwego odmie-
w zakresie pomiaru:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie liczenia i sprawności rachunkowych:
doskonalenie umiejętności przeliczania i porządkowania liczb w zakresie 20,
dostrzeganie regularności dziesiątkowego
systemu liczenia,
doskonalenie techniki liczenia w zakresie
10,
wdrażanie do właściwego zapisywania liczb
za pomocą cyfr,
wdrażanie do wyznaczania sum i różnic,
wdrażanie do analizowania treści zadań,
kształcenie umiejętności rozwiązywania zadań z treścią,
kształcenie umiejętności matematyzowania
przedstawionych sytuacji,
kształcenie umiejętności zapisywania rozwiązań zadań z treścią za pomocą cyfr i znaków działań,
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
w zakresie obliczeń pieniężnych:
wdrażanie do umiejętnego posługiwania się
pieniędzmi,
kształcenie umiejętności planowania i dokonywania zakupów,
zapoznanie z pojęciem długu i koniecznością
spłacenia go,
•
•
•
•
umiejętności odmierzania płynów i odczytywania ich ilości,
wdrażanie do właściwego zapisywania wyników pomiarów,
kształcenie umiejętności odczytywania godzin na zegarze,
wdrażanie do właściwego korzystania z kalendarza,
doskonalenie umiejętności orientowania się
w czasie,
• kształcenie
• zna monety będące w obiegu i banknot o nominale • zna banknot o nominale 20 zł,
10 zł,
• zastępuje grosze monetami o większym no• wie, że monetę o większym nominale można zastąpić minale,
kilkoma monetami o mniejszym nominale,
• przewiduje, czy wystarczy mu pieniędzy na
• potrafi zapłacić za towar za pomocą monet na kilka zakup towaru,
sposobów,
• umiejętnie planuje zakupy,
• zna wartość nabywczą monet,
• wie, co to jest cena towaru,
• potrafi dokonać sprzedaży lub zakupu towaru,
• zna pojęcie długu i wie, że należy go spłacić,
• nie zaciąga długów, nie pożycza pieniędzy,
•
•
•
•
datę, dzień tygodnia, liczbę tygodni i liczbę dni w danym miesiącu,
posługuje się pojęciami: pora roku, rok, miesiąc,
dzień,
odczytuje pełne godziny na zegarze,
zna jednostkę czasu — godzinę,
zna sposób zapisywania godzin w systemie dwunastogodzinnym,
• wie, do czego służy kalendarz,
• odczytuje i zapisuje daty,
• odczytuje z kalendarza podstawowe dane — miesiąc,
wskazanym miesiącem,
• wymienia nazwy miesięcy występujących po i przed
zanym dniem,
• zna jednostkę pojemności litr i jej skrót,
• wykonuje proste obliczenia kalendarzowe,
• odmierza płyny za pomocą miarek,
• zna pojęcie minuta,
• rozumie, że naczynia różnych kształtów i wysokości • odczytuje godziny i minuty na zegarze,
mogą mieć taką samą pojemność,
• zna sposoby zapisywania czasu za pomocą
• wymienia nazwy dni tygodnia, miesięcy, pór roku i zna godzin i minut,
kolejność ich występowania,
• wykonuje proste obliczenia zegarowe,
• wymienia nazwy dni następujących po i przed wska-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
23
24
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie rozumienia i poszanowania świata
roślin i zwierząt:
wdrażanie do poszanowania świata roślin
i zwierząt,
wdrażanie do umiejętnej obserwacji przyrody,
budzenie postawy badawczej,
wdrażanie do rozpoznawania i nazywania
roślin i zwierząt żyjących w parku, lesie,
rosnących w sadzie, w ogrodzie i na polu
uprawnym,
zapoznanie ze sposobem życia tych zwierząt,
zapoznanie z warunkami koniecznymi do
rozwoju roślin i zwierząt,
wdrażanie do prowadzenia hodowli roślin
i zwierząt,
przybliżenie sposobów przystosowania się
zwierząt do poszczególnych pór roku,
przybliżenie korzyści płynących dla człowieka ze świata przyrody,
wskazanie na zagrożenia dla środowiska
przyrodniczego ze strony człowieka,
uwrażliwienie na niebezpieczeństwa grożące
ze strony zwierząt,
uwrażliwienie na piękno przyrody,
wdrażanie do ochrony przyrody,
uświadomienie konieczności oszczędzania
wody i segregowania śmieci,
w zakresie rozumienia warunków atmosferycznych,
wdrażanie do umiejętnego obserwowania
pogody,
kształcenie umiejętności odbierania komunikatów telewizyjnych i radiowych dotyczących pogody,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w sadzie i w ogrodzie,
rozpoznaje drzewa owocowe i ich owoce,
rozróżnia drzewa iglaste i liściaste,
rozpoznaje i nazywa drzewa liściaste i iglaste występujące w najbliższej okolicy oraz ich liście i owoce,
wymienia części, z których jest zbudowane drzewo,
rozpoznaje i nazywa drzewa i krzewy rosnące w najbliższej okolicy, w parku, w lesie, na łące, na polu,
zna i wymienia warunki niezbędne roślinie do życia,
pielęgnuje rośliny doniczkowe w klasie,
prowadzi hodowlę roślin, np. sadzonki bratka,
widzi związek między rozwojem rośliny a warunkami,
w których ona wzrasta,
wymienia nazwy poznanych owoców i warzyw,
wie, na czym polega praca ogrodnika i sadownika,
opowiada o trybie życia poznanych zwierząt,
wymienia nazwy zwierząt hodowanych w Polsce,
potrafi opiekować się zwierzętami,
nazywa i wskazuje części ciała zwierząt,
zna i wskazuje różnice w budowie ssaków i ptaków,
prowadzi hodowlę (np. opiekuje się chomikiem, akwarium),
wymienia sposoby przystosowania się zwierząt do poszczególnych pór roku — odloty, zapadanie w sen,
obserwuje zmiany zachodzące przyrodzie,
zna zagrożenia ze strony roślin — rozpoznaje podstawowe grzyby trujące,
zna zagrożenia ze strony zwierząt,
wie, jakie zwierzęta zapylają kwiaty,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
ste oraz ich owoce i liście,
posiada orientację w najbliższym terenie,
zna podstawowe kierunki geograficzne,
posiada wiele informacji na temat opieki nad
zwierzętami i prowadzenia hodowli,
samodzielnie prowadzi obserwację wzrostu
rośliny (hodowla fasoli, kwiatków z nasion
lub cebulek),
wymienia nazwy owoców egzotycznych,
w ciekawy sposób opowiada na temat przygotowań zwierząt do zimy,
wymienia nazwy ptaków odlatujących na zimę do
ciepłych krajów i ptaków przylatujących do Polski,
posiada wiele informacji na temat zmian zachodzących w przyrodzie w różnych porach
roku,
rozumie i wyjaśnia pojęcie hibernacji,
wymienia szkodniki i zwierzęta pożyteczne,
opowiada o tym, jak dochodzi do zapylenia
kwiatów,
wie, jak zachować się w sytuacji zagrożenia
ze strony zwierząt — demonstruje odpowiednią pozycję,
wymienia sposoby uniknięcia zagrożenia ze
strony roślin,
podaje przykłady pożytecznych zwierząt i szkodników,
wymienia różnice w budowie ssaków i ptaków,
zna pojęcie ekologia,
• przeprowadza proste doświadczenia,
• posiada wiele informacji na temat zwierząt
występujących w omawianych środowiskach,
• wyciąga wnioski z obserwacji,
• rozpoznaje zwierzęta i rośliny występujące w różnych • interesuje się światem roślin i zwierząt,
środowiskach: w parku, w lesie, na polu uprawnym, • rozpoznaje i nazywa drzewa liściaste i igla-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
umiejętności powtarzania prostych melodii,
wdrażanie do śpiewania piosenek z repertuaru dziecięcego,
wdrażanie do powtarzania prostych śpiewanek i rymowanek,
kształcenie umiejętności odtwarzania prostych rytmów głosem i na instrumentach
perkusyjnych,
wdrażanie do zapisywania i odczytywania
muzyki,
ćwiczenie prawidłowej artykulacji głosek
i oddechu,
• kształcenie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
z podkładem muzycznym
i bez niego,
wyróżnia w piosence zwrotki i refren,
śpiewa hymn narodowy, zachowując odpowiednią postawę,
potrafi powtórzyć rymowankę i śpiewankę,
zna podstawowe wartości rytmiczne,
odtwarza proste rytmy na instrumentach perkusyjnych,
odtwarza proste rytmy głosem, tataizacją, ruchem ciała,
rozróżnia i nazywa poznane nuty,
zapisuje i odtwarza proste schematy muzyczne w zakresie gamy C,
rytmicznie recytuje proste teksty i rymowanki,
• powtarza proste melodie,
• śpiewa poznane piosenki
•
kich jak: burza, huragan, powódź, pożar, zamieć,
nie naraża się na niebezpieczeństwo w czasie występowania zjawisk atmosferycznych,
•
•
•
•
cją, ruchem ciała,
potrafi emisyjnie śpiewać samogłoski,
rozróżnia, nazywa i zapisuje poznane nuty,
zapisuje i odtwarza trudniejsze schematy
muzyczne w zakresie gamy C,
tworzy ciekawą improwizację ruchową do
piosenki i muzyki,
• odtwarza trudniejsze rytmy głosem, tataiza-
tach perkusyjnych,
• powtarza dłuższe melodie,
• pięknie śpiewa wszystkie poznane piosenki,
• układa i śpiewa rymowanki,
• wymyśla własne melodie do rymowanek,
• odtwarza trudniejsze rytmy na instrumen-
• przybliżenie zjawisk atmosferycznych,
• opowiada na temat szkodliwości wypalania traw dla • rozumie znaczenie ekologii we współcze• uwrażliwienie na niebezpieczeństwa grożą- środowiska naturalnego, zanieczyszczania powietrza snym świecie,
i wód, pożarów, wyrzucania i palenia śmieci,
ce ze strony zjawisk przyrodniczych,
• wie, na czym polega segregowanie odpadów,
• rozumie sens stosowania opakowań ekologicznych,
• odróżnia opakowania ekologiczne od sztucznych,
• chroni przyrodę — segreguje śmieci, szanuje rośliny, zacho- • omawia stany skupienia wody,
wuje ciszę w lesie, dokarmia zwierzęta w czasie zimy,
• potrafi przewidywać pogodę na podstawie
• wie, jakie znaczenie ma woda w życiu człowieka,
znaków przyrody — nisko latające jaskółki
• wymienia stany skupienia wody,
zapowiadają deszcz,
• rozumie konieczność oszczędzania wody,
• wie, jak zachować się w czasie burzy, huraganu, powodzi, pożaru,
• wymienia elementy pogody,
•
potrafi przeprowadzić rozmowę telefoniczną
• prowadzi obserwacje pogody,
ze strażą pożarną, policją, pogotowiem ra• prowadzi kalendarz pogody,
tunkowym,
• rozumie komunikaty pogodowe,
• ubiera się adekwatnie do pogody,
• nazywa zjawiska atmosferyczne,
• przyporządkowuje zjawiska właściwej porze roku,
• zna zagrożenia ze strony zjawisk przyrodniczych, ta-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
25
26
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności wypowiadania się
na podany temat w poznanych technikach
plastycznych,
wdrażanie do dostrzegania różnicy między
formą płaską a przestrzenną,
przybliżenie barw podstawowych i pochodnych, tworzenie kombinacji barw,
wdrażanie do przedstawiania scen realnych
i fantastycznych, inspirowanych wyobraźnią, muzyką, tekstem,
wdrażanie do przedstawiania środkami plastycznymi ciekawych układów kompozycyjnych,
wdrażanie do poznania właściwości materiałów wykorzystanych w pracach,
wdrażanie do korzystania z narzędzi multimedialnych,
wdrażanie do wykonywania rekwizytów do
małych form teatralnych,
• kształcenie
•
•
•
•
•
•
rytmicznej recytacji rymowanek
ze zmianą tempa i dynamiki,
wdrażanie do realizacji prostych schematów
rytmicznych tataizacją i ruchem ciała,
wdrażanie do reagowania na sygnały muzyczne i ich zmiany,
wdrażanie do wyrażania nastroju i charakteru muzyki poprzez pląsy i tańce,
kształcenie umiejętności słuchania muzyki,
kształcenie umiejętności wypowiadania się
na temat doznanych wrażeń związanych
z wysłuchanym utworem muzycznym,
kształcenie umiejętności właściwego zachowania się podczas koncertów, w trakcie śpiewania hymnu narodowego i hymnu szkoły,
• ćwiczenie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
się, stosując różne techniki: malowanie, rysowanie, wydzieranie, wycinanie, modelowanie w plastelinie, masie solnej, konstruowanie rzeźby
i płaskorzeźby z plasteliny, śniegu,
rozumie różnicę pomiędzy rzeźbą a rysunkiem,
posługuje się plamą jako środkiem wypowiedzi,
tworzy nowe kolory, opierając się na barwach podstawowych,
wypowiada się z wyobraźni na podany temat, zainspirowany opowiadaniem, muzyką, baśnią, spektaklem
teatralnym,
wyróżnia cechy przedstawionych postaci,
tworzy ciekawe kompozycje, wykorzystując różne
faktury materiałów,
obrysowuje szablony,
zagina, składa, formuje papier,
tnie papier po liniach — prostej i krzywej,
zna właściwości wykorzystywanych materiałów i wykorzystuje je w swoich pracach,
• wypowiada
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
reaguje ruchem ciała na sygnały muzyczne i ich zmiany,
tworzy improwizację ruchową do muzyki,
rozróżnia barwy głosów żeńskich i męskich,
rozróżnia dźwięki i odgłosy dochodzące z otoczenia,
rozróżnia i nazywa brzmienia poznanych instrumentów muzycznych,
rozróżnia i nazywa podstawowe instrumenty muzyczne,
potrafi aktywnie słuchać muzyki,
uczestniczy w koncertach muzycznych,
wypowiada się na temat nastroju wysłuchanego utworu muzycznego,
potrafi interpretować ruchem utwory muzyczne,
zna i tańczy podstawowe kroki poznanych tańców regionalnych,
• odpowiednio
•
•
•
•
•
w różnych technikach lub w wybranej technice,
w interesujący sposób dobiera barwy,
w ciekawy sposób wypowiada się na podany
temat,
bardzo trafnie oddaje nastrój ilustracji i charakter przedstawionych postaci,
trafnie dobiera faktury materiałów, wykorzystując ich właściwości,
precyzyjnie wykonuje prace plastyczne,
• w ciekawy i oryginalny sposób wypowiada się
• interesuje się muzyką,
• często uczestniczy w koncertach muzycznych,
• gra na instrumencie muzycznym,
• zna i wykonuje tańce ludowe,
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie wychowania technicznego:
wdrażanie do poznania sposobów wykorzystywania sił przyrody dawniej i obecnie,
kształcenie umiejętności majsterkowania,
wdrażanie do bezpiecznego posługiwania się
podstawowymi narzędziami i urządzeniami
technicznymi,
zapoznanie z ogólnymi zasadami działania
urządzeń domowych,
wdrażanie do posługiwania się podstawowymi, domowymi urządzeniami technicznymi,
kształcenie umiejętności wykorzystywania
dostępnych materiałów do budowy, np. szałasu, toru przeszkód,
kształcenie umiejętności konstruowania
urządzeń technicznych z gotowych elementów przeznaczonych do montażu,
w zakresie dbałości o bezpieczeństwo własne
i innych:
wdrażanie do pilnowania porządku na stanowisku pracy,
wdrażanie do bezpiecznego poruszania się
po drogach,
zapoznanie ze znakami i przepisami drogowymi dotyczącymi przechodzenia przez
jezdnię,
•
•
do wykonywania przedmiotów,
z uwzględnieniem sztuki ludowej swojego
regionu,
kształcenie umiejętności rozpoznawania wybranych dziedzin sztuki,
kształcenie umiejętności wypowiadania się
na temat poznanych dziedzin sztuki,
• wdrażanie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
tru i wody,
wie, jak dawniej mielono zboże,
rozumie i objaśnia konieczność budowania młynów
nad rzekami,
konstruuje latawiec, wiatraczek, tratwę,
wie, jak działa latarka,
potrafi rozłożyć i złożyć latarkę,
wymienia żarówkę w latarce,
posługuje się odkurzaczem,
wyjaśnia własnymi słowami, na jakiej zasadzie działa odkurzacz,
potrafi wymienić baterię w zegarze,
buduje tor przeszkód z dostępnych materiałów, w sali
gimnastycznej i w terenie,
buduje szałas, wykorzystując ławki, krzesła i przyniesione materiały tekstylne i papiernicze,
konstruuje model samolotu z kilku elementów,
potrafi zbudować dom z papieru,
dba o porządek na stanowisku pracy i wokół siebie,
sprząta po sobie,
pomaga innym zachować ład i porządek,
bezpiecznie korzysta z narzędzi,
wymienia zagrożenia wynikające z niewłaściwego posługiwania się narzędziami i urządzeniami technicznymi,
bogatą wiedzę na temat działania
młyna wodnego i wiatraka,
precyzyjnie konstruuje modele,
wyjaśnia działanie latarki,
z dużą pomysłowością buduje tory przeszkód,
ma oryginalne pomysły podczas wykonywania zadań,
•
•
•
•
•
• opowiada, jak dawniej ludzie wykorzystywali siłę wia- • posiada
•
rzeźbiarz, architekt,
zna pojęcia: obraz, rzeźba, architektura zieleni, oryginał, kopia, reprodukcja,
wymienia zabytki znajdujące się w najbliższej okolicy,
• zna nazwy zawodów związanych ze sztuką: malarz,
regionu, np. palmę wielkanocną, wianek,
• wykonuje przedmioty charakterystyczne dla swojego
ty scenografii do klasowych przedstawień,
• wykonuje proste rekwizyty teatralne, maski, elemenCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
27
28
•
•
•
•
•
wowe znaki drogowe dotyczące ruchu pieszych,
stosuje w praktyce poznane zasady ruchu drogowego,
bezpiecznie jeździ na rowerze,
potrafi zachować się właściwie w tramwaju, autobusie, metrze, pociągu,
potrafi powiadomić telefonicznie policję, pogotowie
ratunkowe, straż pożarną o wypadku,
zna numery podstawowych telefonów alarmowych:
999, 998, 997,
• zna zasady poruszania się pieszych po drodze, zna podsta-
• wdrażanie do aktywnego uczestniczenia w za- • aktywnie uczestniczy w zajęciach,
jęciach rozwijających sprawność fizyczną,
• bierze udział w grach i zabawach, przestrzegając
• wdrażanie do przestrzegania przyjętych re- ustalonych reguł,
guł,
• poprawnie wykonuje ćwiczenia gimnastyczne: przy• kształcenie umiejętności chwytania, rzuca- siady, podskoki, skłony,
nia, toczenia i kozłowania piłki,
• potrafi chwytać i rzucać piłkę,
•
•
komputerze,
przyjmuje właściwą postawę podczas pracy przy komputerze,
zna zagrożenia wynikające z niewłaściwego korzystania z komputera,
• wdrażanie do posługiwania się komputerem • wymienia podstawowe części komputera,
w podstawowym zakresie,
• posługuje się myszą i klawiaturą,
• kształcenie umiejętności uruchamiania • potrafi uruchomić komputer,
wskazanego programu za pomocą myszy • potrafi uruchomić programy Paint i Word,
i klawiatury,
• pod kierunkiem nauczyciela korzysta z podstawowych
• wdrażanie do umiejętnego korzystania narzędzi programu Paint,
z komputera,
• zna funkcje podstawowych klawiszy w programie
• uświadomienie konieczności ograniczeń Word,
w korzystaniu z komputera,
• pod kierunkiem nauczyciela potrafi zapisać zdanie
• uświadomienie zagrożeń wynikających w programie Word,
z niewłaściwego, nadmiernego korzystania • pod kierunkiem nauczyciela zapisuje zmiany w pliku,
z komputera,
• stosuje zasady właściwego korzystania z komputera,
• rozumie konieczność ograniczania czasu pracy przy
•
•
do bezpiecznego poruszania się
na rowerze,
kształcenie umiejętności zachowywania się
w środkach komunikacji miejskiej,
wdrażanie do odpowiedniego zachowania się
podczas wypadku,
• wdrażanie
•
•
• bardzo
przestrzegając ustalonych reguł,
dobrze wykonuje ćwiczenia gimnastyczne: przysiady, podskoki, skłony,
precyzyjnie chwyta i rzuca piłkę,
rzuca piłką do ruchomego celu,
• bierze aktywny udział w grach i zabawach,
•
•
•
int i Word,
samodzielnie korzysta z podstawowych narzędzi programu Paint,
zna funkcje klawiszy w programie Word,
potrafi samodzielnie zapisać zdanie w programie Word,
• potrafi samodzielnie uruchomić programy Pa-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
• kształcenie umiejętności pokonywania prze- • potrafi rzucać piłką do celu na odległość,
szkód w terenie, na boisku i w sali gimna- • potrafi toczyć piłkę,
stycznej,
• potrafi kozłować piłkę,
• kształcenie umiejętności wykonywania ćwi- • pokonuje sztuczne i naturalne przeszkody,
czeń równoważnych,
• przechodzi po równoważni,
• wdrażanie do przyjmowania prawidłowej • potrafi stać na jednej nodze (w pozycjach bociana,
pozycji — stojącej i siedzącej,
jaskółki),
• uświadamianie roli szczepień dla zdrowia • przyjmuje prawidłową pozycję w ławce,
człowieka,
• zachowuje właściwą postawę stojącą,
• wdrażanie do właściwego odżywiania się,
• rozumie konieczność szczepienia się,
• wdrażanie do aktywnego trybu życia,
• potrafi dbać o swoje zdrowie,
• wdrażanie do zachowywania higieny,
• wie, jak należy zachowywać się w czasie przeziębie• kształcenie umiejętności dbania o własne nia,
zdrowie,
• zna zasady zdrowego odżywiania się,
• uwrażliwienie na potrzeby osób niepełno- • unika niezdrowej żywności,
sprawnych.
• dba o higienę osobistą i wokół siebie,
• zwraca uwagę na potrzeby osób niepełnosprawnych,
• służy pomocą osobom niepełnosprawnym.
•
•
szkody na torze przeszkód,
wyróżnia się higieną osobistą,
z własnej inicjatywy udziela pomocy potrzebującym, w tym osobom niepełnosprawnym.
• kozłuje piłkę lewą i prawą ręką,
• w dobrym czasie i sprawnie pokonuje przeCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
29
30
•
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności wykorzystania usłyszanych informacji do udzielenia odpowiedzi,
kształcenie umiejętności wykorzystania usłyszanych informacji do sformułowania pytań,
rozwijanie umiejętności wykorzystania usłyszanych informacji do sformułowania wypowiedzi na wybrany temat,
nabywanie umiejętności wykorzystania przekazanych informacji do działania,
rozwijanie umiejętności czytania ze zrozumieniem prostych zdań, opisów, opowiadań, wierszy, bajek,
wdrażanie i rozwijanie umiejętności czytania
ze zrozumieniem tekstów, w tym prostych tekstów informacyjnych (instrukcji), popularnonaukowych, tekstów literackich, czasopism dla
dzieci, map, reprodukcji wybranych dzieł sztuki (malarstwa, architektury, rzeźby), prostych
tabel,
wdrażanie do interpretowania czytanych tekstów kultury,
rozwijanie umiejętności dostrzegania w tekstach kultury takich wartości, jak: dobro,
prawda, piękno,
wdrażanie i rozwijanie umiejętności wyszukiwania w tekstach kultury potrzebnych informacji, określania poszczególnych elementów tekstu,
• rozwijanie
Cele szczegółowe
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Uczeń:
odpowiada na pytania po wysłuchaniu instrukcji słownej,
formułuje pytania na podstawie wysłuchanej informacji,
opisuje postać, zjawisko, zdarzenie na podstawie otrzymanej informacji,
wykonuje czynności zgodnie z instrukcją słowną,
rozwiązuje problem dzięki instrukcji słownej,
potrafi umiejętnie przekazać usłyszaną informację innej
osobie lub grupie osób,
układa proste pytania na podstawie przeczytanego tekstu,
rysuje na podstawie przeczytanego opisu,
wyjaśnia możliwe rozwiązanie problemu na podstawie
przeczytanej instrukcji,
rozumie sens wyrazów i zdań zawartych w tekście, rozpoznaje elementy treści,
poszukuje związków rzeczowych i logicznych między elementami treści, wyjaśnia je, ujmuje w pewną całość tak,
aby można było odebrać komunikat przekazany w pierwszej warstwie tekstu, np. wyjaśnia motywy postępowania bohaterów,
czyta w odpowiednim tempie i ze zrozumieniem wybrane teksty kultury,
wskazuje elementy będące częścią wyobraźni artysty,
odróżnia je od elementów związanych z rzeczywistością,
po przeczytaniu tekstu wskazuje, kto mówi, do kogo i po
co,
podstawowe
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Uczeń:
analizuje usłyszane informacje i formułuje na ich podstawie wypowiedzi na
określony temat,
samodzielnie układa instrukcję słowną,
charakteryzuje postać, zjawisko, zdarzenie na podstawie otrzymanej informacji,
potrafi tak zmienić instrukcję słowną,
aby zmodyfikować czyjeś działanie,
przekazuje informację w formie werbalnej i pozawerbalnej, świadomie dążąc do obranego przez siebie celu,
układa instrukcję na podstawie fragmentów przekazanych informacji,
wyszukuje w tekście potrzebne informacje, potrafi je wykorzystać zgodnie z poleceniem i własnym pomysłem, również
w ramach pracy metodą projektu,
układa pytania problemowe na podstawie przeczytanego tekstu,
tworzy skomplikowane konstrukcje na
podstawie przeczytanej instrukcji,
podejmuje próby wskazania intencji
autora tekstu,
sprawnie i chętnie czyta ze zrozumieniem wybrane teksty,
ponadpodstawowe
Oczekiwane osiągnięcia ucznia
KLASY II i III
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wrażliwości estetycznej poprzez
kontakt z tekstami kultury,
poszerzenie zasobu słownictwa poprzez kontakt z dziełami literackimi,
nabywanie i rozwijanie umiejętności korzystania ze słowników i encyklopedii przeznaczonych dla dzieci na I etapie edukacyjnym,
nabywanie umiejętności i kształtowanie sprawności pisania życzeń, zaproszenia i zawiadomienia,
nabywanie i rozwijanie umiejętności tworzenia notatki do kroniki oraz prowadzenia kroniki klasowej,
doskonalenie umiejętności pisania listu,
nabywanie i doskonalenie umiejętności świadomego korzystania z form użytkowych, takich
jak: zaproszenie, życzenia, zawiadomienie,
list, notatka do kroniki,
rozwijanie i pogłębianie umiejętności czytania tekstów z odpowiednią intonacją oraz
uwzględnieniem zasad interpunkcji,
rozwijanie i kształcenie umiejętności recytowania wierszy i fragmentów prozy z zastosowaniem zasad interpunkcji oraz intonacji właściwej dla nastroju utworu,
rozwijanie i pogłębianie zainteresowania literaturą dla dzieci,
rozbudzanie i pogłębianie potrzeby kontaktu
z literaturą i sztuką dla dzieci,
rozwijanie umiejętności wypowiadania się na
temat przeczytanych książek,
zachęcanie do czytania literatury wskazanej
przez nauczyciela, a także wybieranej zgodnie
z własnymi upodobaniami,
wdrażanie do umiejętnego formułowania i zadawania pytań oraz udzielania odpowiedzi,
• rozwijanie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zdania opisujące wygląd postaci,
określa czas i miejsce akcji,
wskazuje głównych bohaterów,
wskazuje ogólne informacje zawarte w różnych tekstach
kultury,
dostrzega i wymienia przykłady świadczące o wartościach wpisanych w teksty kultury, takich jak np.: dobro,
prawda, piękno,
stara się samodzielnie wyszukiwać informacje w słowniku lub encyklopedii przeznaczonej dla dzieci na I etapie
edukacyjnym,
wyszukuje w tekście kultury potrzebne informacje,
czyta teksty i recytuje wiersze oraz fragmenty prozy
z uwzględnieniem zasad interpunkcji oraz właściwej intonacji,
dostrzega piękno w obrazie, rzeźbie, budowli,
wymienia, rozpoznaje i stosuje nowo poznane wyrazy,
potrafi odszukać w encyklopedii lub słowniku wyraz lub
hasło, a następnie odczytać potrzebną informację,
interesuje się czytaniem wybranych książek dla dzieci,
w tym również lektur polecanych przez nauczyciela,
chętnie uczestniczy w zajęciach, zabawach, ćwiczeniach
i zadaniach związanych z literaturą i sztuką,
potrafi wypowiedzieć się na temat przeczytanej książki
lub jej fragmentu,
potrafi poprawnie ułożyć i zadać pytanie oraz prawidłowo odpowiedzieć na zadane pytania,
ma własne zdanie na określone tematy i potrafi je zaprezentować w formie krótkiej i zrozumiałej wypowiedzi,
posiada bogaty zasób słownictwa i struktur składniowych,
prawidłowo wymawia głoski i słowa,
odpowiednio akcentuje wyraz w zdaniu i stosuje pauzy
w odpowiednich miejscach,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• wskazuje
tów tekstu,
szczegółowe informacje zawarte w różnych tekstach, takich jak
np.: mapa, tabela, tekst literacki,
dostrzega wartości wpisane w teksty,
takie jak: obraz, wiersz, rzeźba,
sprawnie wyszukuje w tekście potrzebne informacje,
potrafi wykorzystać zdobyte informacje
do sformułowania wypowiedzi na dany
temat,
recytuje i czyta dłuższe fragmenty tekstów, z uwzględnieniem właściwej intonacji, wymowy, akcentowania, dykcji,
potrafi wyrazić swoje zdanie na temat
piękna obrazu, rzeźby, sztuki, utworu
literackiego,
posiada szeroki i bogaty zasób czynnego słownictwa,
potrafi sprawnie i bez pomocy odszukać
w encyklopedii lub słowniku wyraz lub
hasło, a następnie odczytać i zapamiętać potrzebną informację,
interesuje się czytaniem i samodzielnie
czyta lektury oraz inne książki, którymi
się interesuje lub które zostały mu polecone przez nauczyciela,
samodzielnie czyta czasopisma dla dzieci,
chętnie opowiada o przeczytanych
książkach lub czasopismach, potrafi zachęcić rówieśników do czytania,
tworzy kolekcję ulubionych książek,
odważnie i w zrozumiały sposób wyraża swoje zdanie na podany temat, po-
• zaznacza w tekście literackim wybrane fragmenty, np. • układa pytania do wybranych fragmenCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
31
32
•
•
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności prezentowania własnego zdania,
poszerzanie zakresu słownictwa i struktur składniowych,
nabywanie i utrwalanie umiejętności odpowiedniego akcentowania wyrazów i stosowania
pauzy,
nabywanie i rozwijanie umiejętności stosowania właściwej intonacji w zdaniach: oznajmującym, pytającym i rozkazującym,
rozwijanie i utrwalanie umiejętności prawidłowego stosowania w wypowiedziach formuł
grzecznościowych,
doskonalenie umiejętności stosowania zasad
interpunkcji podczas pisania,
rozwijanie umiejętności przepisywania tekstów,
rozwijanie i pogłębianie umiejętności pisania
z pamięci,
nabywanie i rozwijanie umiejętności samodzielnego wykonywania pisemnych zadań domowych,
wdrażanie i rozwijanie umiejętności pisania ze
słuchu, zgodnie z indywidualnymi możliwościami,
• rozwijanie
•
•
•
•
•
•
•
•
mujące, pytające i rozkazujące,
prawidłowo i zgodnie z potrzebami stosuje w wypowiedziach formuły grzecznościowe,
poprawnie umieszcza w tekście znaki interpunkcyjne,
przepisuje teksty poprawnie i zgodnie z zasadami kaligrafii,
potrafi pisać z pamięci teksty wierszy, fragmenty prozy,
rymowanki, fragmenty piosenek,
wymienia obowiązujące zasady ortograficzne i interpunkcyjne,
dba o stosowanie reguł i zasad ortografii w pisanych tekstach,
wykonuje poprawnie pisemne zadania domowe, takie jak
np.: opisy, listy, notatki, życzenia,
pisze ze słuchu wyrazy, zdania lub teksty, stosując poznane zasady ortografii i interpunkcji,
• wypowiada lub czyta z właściwą intonacją zdania oznaj-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
trafi je uzasadnić i bronić swojego stanowiska,
w sposób logiczny i uporządkowany wypowiada się na temat przeczytanego
utworu literackiego,
zawsze prawidłowo i zgodnie z sytuacją
stosuje w swoich wypowiedziach właściwe formuły grzecznościowe,
pisze bezbłędnie pod względem ortograficznym, interpunkcyjnym i gramatycznym,
podejmuje próby układania własnych
wierszy i opowiadań, również na tematy związane z regionem i jego tradycjami,
pisze i przepisuje teksty zgodnie
z wszystkimi zasadami kaligrafii,
sprawnie pisze z pamięci i ze słuchu
zdania, teksty wierszy, fragmentów
prozy, piosenki,
potrafi samodzielnie napisać list, życzenia urodzinowe, zaproszenie na uroczystość rodzinną,
potrafi samodzielnie lub z niewielką pomocą nauczyciela stworzyć notatkę do
kroniki klasowej i prowadzić kronikę
klasową,
lubi prowadzić dyskusje na wybrane tematy,
potrafi samodzielnie ułożyć i napisać
krótkie opowiadanie, bajkę z morałem,
rymowany wierszyk,
układa pisemne odpowiedzi na pytania,
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności odróżniania dobra
od zła, nabywanie wiadomości i umiejętności dotyczących różnicowania tego, co dobre,
i tego, co złe ze strony innych osób,
wzmacnianie postawy prawdomówności i sprawiedliwości, ukazywanie tych wartości w codziennym życiu,
rozwijanie i wzmacnianie zachowań mających
na celu pomaganie innym i stawanie w obronie
słabszych,
rozwijanie poczucia przynależności do rodziny
oraz jej tradycji, ukazywanie wartości rodzinnych tradycji,
zachęcanie i motywowanie do podejmowania
obowiązków domowych i rzetelnego ich wypełniania,
rozwijanie i pogłębianie zrozumienia wartości
bycia oszczędnym i przedsiębiorczym w życiu,
nabywanie wiadomości i umiejętności orientowania się w wartości pieniądza jako wynagrodzenia za pracę,
ukazywanie konieczności rozumienia realiów
ekonomicznych rodziny i dostosowywania do
nich własnych oczekiwań,
wzmacnianie i rozwijanie motywacji do udzielania pomocy innym,
doskonalenie umiejętności respektowania prawa innych osób do pracy i wypoczynku,
rozwijanie postawy tolerancji wobec osób innej narodowości, tradycji kulturowej itp.,
nabywanie wiadomości na temat praw człowieka, w tym praw dziecka,
• doskonalenie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
i nazywa dobre i złe zachowania, wie, na
czym polegają,
odróżnia dobro od zła,
wymienia zagrożenia, z jakimi może się spotkać w różnych sytuacjach życiowych i podaje przykładowe strategie radzenia sobie z nimi,
wie, na czym polega bycie prawdomównym i sprawiedliwym człowiekiem, podaje przykłady prawdomówności
i sprawiedliwości w życiu,
nie oskarża innych bezpodstawnie, nie oszukuje,
wie, że należy stawać w obronie słabszych, rozumie i akceptuje ten fakt,
tworzy drzewo genealogiczne uwzględniające najbliższych członków rodziny,
opowiada o relacjach panujących w rodzinie,
opowiada o rodzinnych zwyczajach i tradycjach,
opowiada o zdjęciach i pamiątkach rodzinnych,
zna swoje obowiązki domowe, stara się je wykonywać,
pomagać w robieniu porządków lub w innej pracy,
wie, że wszyscy ludzie mają równe prawa,
stosuje się do ustalonych zasad,
przestrzega kontraktu klasowego i regulaminu szkoły,
wykonuje wszystkie działania związane z obowiązkiem
bycia uczniem,
szanuje prawa rówieśników, np. prawo do wypowiadania
się zgodnie ze swoimi przekonaniami,
zawsze aktywnie i w miarę swoich możliwości uczestniczy w wydarzeniach i uroczystościach szkolnych,
opowiada o swojej „Małej ojczyźnie”,
zna symbole narodowe (barwy, godło, hymn narodowy),
bezpiecznie i skutecznie prosi o pomoc,
wie, jakich zachowań musi unikać w czasie proszenia
o pomoc, aby nie stworzyć kolejnego zagrożenia,
odmawia przyjmowania do spożycia specyfików i produktów niewiadomego pochodzenia,
• rozpoznaje
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
własne doświadczenia i na
ich podstawie stara się nie popełniać
błędów, samodzielnie analizuje własne zachowanie i stara się wykorzystać
w praktyce wiedzę dotyczącą wartości
sprawiedliwości i prawdomówności,
zawsze mówi prawdę,
staje w obronie słabszych,
przeciwstawia się temu, aby w jego
obecności komuś wyrządzano krzywdę,
reaguje we właściwy sposób na tę sytuację,
potrafi opowiedzieć rodzinną anegdotę,
wymyśla nowe zwyczaje dla członków
swojej rodziny,
prowadzi album rodzinny,
zawsze rzetelnie i z zaangażowaniem wykonuje swoje domowe obowiązki,
czuje się odpowiedzialny za dobrze wykonaną pracę,
wymienia poznane i zapamiętane prawa człowieka, w tym — dziecka,
potrafi zareagować, kiedy łamane są
jego prawa lub prawa innej osoby,
dba o wzorowe wypełnianie obowiązków ucznia,
wykazuje zaangażowanie i aktywność na
akademiach, podczas występów, w grach,
w czasie zabawy na terenie szkoły,
aktywizuje rówieśników,
potrafi pokazać ciekawe miejsca znajdujące się w okolicy swojej miejscowości i opowiedzieć o nich,
wie, jak ważne jest oszczędzanie pieniędzy i właściwe zarządzanie nawet
najdrobniejszymi kwotami,
• analizuje
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
33
34
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
kami (w tym z zasadami bycia dobrym kolegą),
rozwijanie umiejętności respektowania praw
drugiego człowieka,
uczestniczenie w szkolnych wydarzeniach,
nabywanie wiadomości na temat własnego regionu, jego tradycji i kultury, wartości,
zaznajomienie z najbliższą okolicą, jej ważniejszymi obiektami, tradycjami,
wzmacnianie motywacji do uczestniczenia
w wydarzeniach organizowanych przez lokalną
społeczność,
utrwalanie wiadomości i umiejętności dotyczących symboli narodowych,
nabywanie wiadomości i umiejętności nazywania i rozpoznawania godła, flagi i innych symboli narodowych, a także flagi i hymnu Unii Europejskiej,
poznawanie najważniejszych wydarzeń historycznych,
nabywanie wiedzy na temat tego, że są ludzie
szczególnie zasłużeni dla miejscowości, w której mieszkają, dla Polski i świata,
nabywanie wiadomości na temat tego, jak
ważna jest praca w życiu człowieka i jaki zawód wykonują jego najbliżsi oraz znajomi,
nabywanie wiedzy na temat specyfiki niektórych zawodów, np.: kolejarza, aptekarza, policjanta, weterynarza,
pogłębianie wiedzy i utrwalanie wiadomości na
temat różnego rodzaju zagrożeń ze strony ludzi,
rozwijanie i utrwalanie umiejętności powiadamiania dorosłych o wypadku, zagrożeniu, niebezpieczeństwie,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zdrowiu oraz życiu człowieka,
z pomocą innych osób potrafi udzielić pierwszej pomocy,
wymienia zasady obowiązujące w czasie udzielania
pierwszej pomocy,
potrafi prawidłowo wezwać pierwszą pomoc,
na prośbę rówieśników pomaga im i nie odmawia pomocy, jeśli ma taką możliwość,
wie, jakie imprezy kulturalne są organizowane w jego
miejscowości w określonym czasie,
wymienia obiekty z najbliższej okolicy, związane z historią, tradycją miejscowości, regionu, kraju,
rozpoznaje, nazywa i wymienia symbole narodowe,
wykonuje i nazywa symbole narodowe i symbole Unii Europejskiej,
zna tradycje innych krajów, które nie należą do Unii,
a znajdują się w bliskim sąsiedztwie Polski,
opowiada o wartości pracy każdego człowieka i szacunku do pracy,
rzetelnie wykonuje swoje obowiązki dyżurnego, szanuje
pracę innych dyżurnych,
utrzymuje porządek na swoim miejscu,
nazywa zawody wykonywane przez najbliższych członków
rodziny i znajomych, potrafi o kilku z nich opowiedzieć,
zdaje sobie sprawę z konieczności podejmowania pracy
w celu uczciwego zarobienia pieniędzy,
opowiada o zdarzeniach, problemach, zasadach charakterystycznych dla zawodu weterynarza, aptekarza, policjanta, reportera i kolejarza oraz warunkach, jakie należy spełnić, aby móc wykonywać jeden z tych zawodów,
lubi współpracować, wie, że współpraca jest ważna
w każdej pracy,
nazywa zagrożenia ze strony innych osób,
unika znanych zagrożeń ze strony obcych osób,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
oszczędzać pieniądze,
szanuje swoje rzeczy osobiste,
potrafi podać przykłady bycia przedsiębiorczym,
akceptuje i szanuje rówieśników inaczej
wyglądających, pochodzących z innego
kraju, będących innej narodowości,
wychodzi z własną inicjatywą wspólnej
zabawy i zajęć do rówieśników chorych
i niepełnosprawnych,
odwiedza chorego kolegę w domu,
aktywnie uczestniczy w różnych imprezach organizowanych przez społeczność lokalną,
potrafi być przewodnikiem po najbliższej okolicy, najbliższym regionie,
zna sylwetki osób szczególnie zasłużonych nie tylko dla miejscowości, regionu, ale również kraju,
potrafi opowiedzieć o ich życiu w kontekście wartości, z jakich może czerpać przykład współczesny młody człowiek,
samodzielnie śpiewa hymn Polski,
potrafi nucić i śpiewać pierwszą zwrotkę hymnu Unii Europejskiej,
potrafi samodzielnie udzielać pierwszej
pomocy,
potrafi dostrzec zalety i wady omawianych zawodów,
rozumie, że nie tylko samo zarabianie
pieniędzy jest zaletą dobrej pracy, wie,
że należy swoją pracę lubić, szanować
i wtedy osiągnie się najlepsze efekty,
• zapoznanie z prawami ucznia i jego obowiąz- • wie, co to jest używka, dopalacz i w jaki sposób zagraża • stara się, w miarę swoich możliwości,
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
umiejętności przeliczania od danej
liczby po 1 i dziesiątkami w zakresie 100 oraz setkami od danej liczby w zakresie 1000,
kształcenie umiejętności porządkowania liczb
w zakresie 1000,
kształcenie umiejętności porównywania liczb
w zakresie 1000 — słownie i z użyciem znaków:
<, >, =,
kształcenie umiejętności zapisywania i odczytywania liczb w zakresie 1000,
kształcenie techniki dodawania i odejmowania
w zakresie 1000,
wdrażanie i doskonalenie umiejętności sprawdzania poprawności wykonania dodawania za
pomocą odejmowania,
kształcenie umiejętności mnożenia i dzielenia
w zakresie 100,
wdrażanie i doskonalenie umiejętności sprawdzania poprawności wykonania mnożenia za
pomocą dzielenia,
kształcenie umiejętności rozwiązywania równań jednodziałaniowych z niewiadomą w postaci okienka,
kształcenie umiejętności rozwiązywania zadań
z treścią,
• kształcenie
zdrowia i życia — własnego oraz innych osób,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
kresie 1000,
zapisuje liczby w zakresie 1000 za pomocą cyfr i odczytuje je,
zapisuje liczby w systemie rzymskim od I do XII,
wymienia poznane liczby w zakresie 1000,
różnicuje liczby na parzyste i nieparzyste w poznanym
zakresie liczbowym,
posługuje się liczbą we wszystkich jej aspektach,
wskazuje miejsce liczby w ciągu liczbowym,
porównuje dowolne dwie liczby w zakresie 1000, stosując znaki: =, <, >,
wymienia liczby mniejsze i większe od podanej,
rozkłada liczbę na 2 i więcej składników,
wyróżnia setki, dziesiątki i jedności,
dodaje i odejmuje w zakresie 100,
mnoży i dzieli w pamięci, w zakresie 100,
sprawdza poprawność wykonania działania za pomocą
działania przeciwnego,
1000,
•
•
•
•
•
•
•
•
cyfrowe,
rozwiązuje złożone zadania tekstowe,
wymagające dwóch lub trzech działań,
prawidłowo analizuje złożone zadania
tekstowe, wskazuje dane, szukane,
rozwiązuje złożone zadania tekstowe,
w tym na porównywanie ilorazowe,
myśli logicznie,
stosuje kolejność wykonywania działań,
wymienia i stosuje własności działań
arytmetycznych,
zastępuje monety i banknoty o mniejszej wartości monetami i banknotami
o większej wartości i odwrotnie,
umiejętnie planuje zakupy,
• dodaje i odejmuje w pamięci poza 100,
• mnoży liczby dwucyfrowe przez jedno-
• prawidłowo przelicza w przód i w tył w zakresie 1000, • biegle przelicza obiekty powyżej 1000,
• zapisuje liczby za pomocą cyfr, prze• prawidłowo liczy po 1 od podanej liczby w zakresie 100,
• prawidłowo liczy dziesiątkami od podanej liczby w za- kraczając zakres liczbowy do 1000,
• wskazuje liczbę zgodnie z podanym wakresie 100,
• prawidłowo liczy setkami co 100 od danej liczby w za- runkiem w zakresie przekraczającym
a także rodzicom wszelkie przypadki
zagrażające bezpieczeństwu i zdrowiu,
• utrwalanie wiadomości na temat numerów te- • potrafi zdefiniować pojęcie obca osoba,
• potrafi przeprowadzić krótki wywiad
lefonów: pogotowia ratunkowego, straży po- • zna numery alarmowe, w tym ogólnopolski numer 112,
z osobą dorosłą na temat jej zawodu,
żarnej, policji oraz ogólnopolskiego numeru • wie, w jaki sposób wezwać pomoc,
• rozpoznaje swoje zainteresowania i ulualarmowego 112,
• potrafi unikać konfliktów, osób proponujących używki, bione przedmioty, projektuje, kim może
• nabywanie wiedzy na temat właściwego sposo- szkodliwe środki,
zostać w przyszłości,
bu wzywania pomocy ze strony służb: pogoto- • wie, w jaki sposób odmawiać w trudnych sytuacjach,
• wzywa pomoc, dzwoniąc pod określony
wia, policji, straży pożarnej,
numer, podaje wszystkie ważne infor• utrwalanie zachowań związanych z bezpieczmacje, jakie musi otrzymać dyspozytor,
nym reagowaniem w sytuacjach zagrożenia
• zgłasza nauczycielowi i wychowawcy,
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
35
36
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wania się pieniędzmi,
wdrażanie do stosowania pojęć: cena, ilość,
wartość,
kształcenie umiejętności planowania i dokonywania zakupów,
zapoznanie z pojęciem długu i koniecznością
spłacenia go,
kształcenie umiejętności właściwego odmierzania i odczytywania długości, szerokości
i wysokości przedmiotów oraz odległości,
kształcenie umiejętności posługiwania się jednostkami miary: milimetr, centymetr, metr,
kształcenie umiejętności zapisywania wyników
pomiarów,
wdrażanie do posługiwania się pojęciem kilometr w sytuacjach życiowych,
kształcenie umiejętności właściwego ważenia
przedmiotów, odczytywania i zapisywania wyników pomiarów,
kształcenie umiejętności posługiwania się jednostkami masy: kilogram, pół kilograma, dekagram, gram,
kształcenie umiejętności wykonywania prostych obliczeń wagowych,
kształcenie umiejętności odmierzania ilości
płynów za pomocą różnych miarek,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wych, zadań tekstowych,
układa pytania do zadań tekstowych,
układa zadania do podanego działania i ilustracji,
dobiera odpowiednie działania do warunku zadania,
przekształca zadania tekstowe,
zapisuje rozwiązanie zadania z treścią, stosując zapis cyfrowy i znaki działań,
zna banknoty i monety będące w obiegu,
zna wartość nabywczą pieniędzy,
potrafi dokonać sprzedaży i zakupu towaru,
zna pojęcie długu i wie, że należy go spłacić,
wykonuje obliczenia pieniężne dotyczące ilości, ceny
i wartości,
mierzy długość, szerokość i wysokość przedmiotów za
pomocą linijki,
porównuje długość mierzonych obiektów,
zapisuje wyniki pomiarów,
zna jednostki długości: milimetr, centymetr i metr oraz
ich skróty,
stosuje pojęcie kilometr w sytuacjach życiowych,
wykonuje proste obliczenia dotyczące tych miar,
za pomocą linijki rysuje kwadraty, prostokąty i trójkąty
o bokach danej długości,
rozpoznaje i nazywa podstawowe figury geometryczne:
koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt,
•
nej,
dokonuje obliczeń związanych z różnicą temperatur,
• kształcenie umiejętności rozwiązywania zadań • wie, jaka jest rola liczb 0 i 1 w poznanych działaniach • dokonuje zamiany jednostek długości,
na porównywanie różnicowe,
arytmetycznych,
• odczytuje długości w metrach, centy• kształcenie umiejętności analizowania treści zadań, • poprawnie zapisuje działania matematyczne za pomocą metrach i milimetrach,
cyfr i znaków matematycznych: +, —, x,
• wskazywanie w zadaniu danych i szukanych,
• używa wyrażeń dwumianowanych,
• wskazywanie zadań celowo źle sformułowa- • w praktyce stosuje własności działań arytmetycznych, • wykonuje złożone obliczenia dotyczące
nych,
• stosuje kolejność wykonywania działań,
upływu czasu, związane z dniami tygodnia, miesiącami,
• wdrażanie do przekształcania treści zadań,
• rozwiązuje proste i złożone zadania tekstowe,
• wykonuje złożone obliczenia zegarowe,
• kształcenie umiejętności matematyzowania • rozwiązuje niestandardowe zadania tekstowe,
przedstawionych sytuacji,
• odczytuje wskazania na termometrze,
• rozwiązuje równania z okienkiem — niewiadomą,
• wdrażanie i doskonalenie umiejętności posługi- • analizuje treść prostych, standardowych i niestandardo- z uwzględnieniem temperatury ujem-
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wskazań termometru,
zapoznanie ze znakami rzymskimi od I do XII,
wdrażanie i utrwalanie umiejętności zapisywania i odczytywania liczb w systemie rzymskim,
wdrażanie i doskonalenie umiejętności właściwego korzystania z kalendarza,
wdrażanie i doskonalenie umiejętności poprawnego zapisywania dat,
wdrażanie i doskonalenie umiejętności wykonywania obliczeń kalendarzowych,
wykonywanie prostych obliczeń kalendarzowych,
doskonalenie umiejętności orientowania się
w czasie,
kształcenie umiejętności odczytywania godzin
na zegarze w systemach 12- i 24-godzinnym,
wdrażanie do posługiwania się pojęciami: godzina, pół godziny, kwadrans, minuta,
kształcenie umiejętności rozróżniania i nazywania podstawowych figur geometrycznych
ułożonych na różny sposób,
kształcenie umiejętności rysowania odcinków o podanej długości i figur geometrycznych
o podanej długości ich boków,
wdrażanie do obliczania obwodów trójkątów, kwadratów i prostokątów w centymetrach,
kształcenie i doskonalenie umiejętności rysowania
figur w pomniejszeniu i w powiększeniu,
kształcenie umiejętności rysowania drugiej połowy figury symetrycznej,
doskonalenie umiejętności kontynuowania
wzorów,
• utrwalenie określeń: litr, pół litra,
• kształcenie umiejętności odczytywania
pisywania wyników pomiarów,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
gram i ich
skróty,
używa pojęcia pół kilograma,
wykonuje łatwe obliczenia wagowe,
zna pojęcia: litr, pół litra, ćwierć litra,
odmierza płyny za pomocą różnych miarek,
odczytuje wskazania termometru,
odczytuje i zapisuje temperaturę,
odczytuje temperaturę ujemną jako temperaturę mrozu,
zna kolejność występowania dni tygodnia, nazwy miesięcy i pór roku, wymienia je,
porządkuje daty, miesiące,
wie, do czego służy kalendarz,
odczytuje i zapisuje daty w systemach arabskim i rzymskim,
odczytuje podstawowe dane z różnych kalendarzy —
miesiąc, dzień tygodnia, liczbę tygodni i liczbę dni w danym miesiącu,
posługuje się pojęciami: pora roku, wiek, rok, półrocze,
kwartał, miesiąc, dzień,
odczytuje godziny z różnych zegarów,
odczytuje wskazania zegarów w systemach 12- i 24-godzinnym,
posługuje się pojęciami: godzina, pół godziny, kwadrans,
minuta, sekunda,
wykonuje proste obliczenia zegarowe z uwzględnieniem
godzin i minut,
• posługuje się wagą szalkową,
• waży przedmioty i zapisuje wyniki ważenia,
• zna jednostki masy: kilogram, dekagram,
kąta,
• doskonalenie umiejętności odczytywania i za- • oblicza sumę długości boków kwadratu, prostokąta i trójCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
37
38
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
i zwierząt w lesie, parku, na łące i w zbiornikach wodnych,
wdrażanie do nazywania charakterystycznych
elementów krajobrazów: górskiego, nadmorskiego, nizinnego i wyżynnego,
wdrażanie do poznania zwierząt i roślin typowych dla poznanych krajobrazów,
utrwalenie wiadomości o podstawowych zjawiskach przyrody,
wyjaśnianie zależności występowania zjawisk
przyrody od pór roku,
przybliżenie korzyści płynących dla człowieka
ze świata przyrody,
wskazanie na zagrożenia dla środowiska przyrodniczego ze strony człowieka,
wdrażanie do podejmowania działań na rzecz
ochrony przyrody,
uwrażliwienie na piękno przyrody,
zapoznanie z wpływem światła słonecznego na
cykliczność życia na Ziemi,
zapoznanie z rolą powietrza i wody dla życia
na Ziemi,
zapoznanie z rodzajami zbiorników wodnych,
zapoznanie ze znaczeniem minerałów i innych
bogactw naturalnych dla człowieka,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
szej okolicy, w parku, w lesie, na łące, na polu,
rozpoznaje i nazywa podstawowe zboża,
rozróżnia lasy: liściaste, iglaste i mieszane,
wymienia warstwy lasu,
zna i wymienia warunki niezbędne roślinie do życia,
wymienia części nadziemne i podziemne roślin,
wymienia nazwy owoców i warzyw i sposoby ich przetwarzania,
prowadzi hodowlę roślin, np.: pietruszki, cebuli,
widzi wpływ warunków na rozwój roślin,
wie, na czym polegają prace wykonywane na polu,
rozróżnia ssaki, ptaki i owady,
zna sposoby rozmnażania się ssaków, ptaków i owadów,
opowiada o trybie życia poznanych zwierząt,
wymienia nazwy zwierząt hodowanych w Polsce,
potrafi opiekować się zwierzętami,
prowadzi hodowlę — np. opiekuje się chomikiem, akwarium,
wie, na czym polega praca weterynarza i hodowcy,
nazywa i wskazuje części ciała zwierząt i ludzi — serce,
płuca, żołądek,
wymienia podstawowe rodzaje krajobrazów: nadmorski,
nizinny i górski,
wymienia rośliny i zwierzęta typowe dla wybranych regionów Polski, z uwzględnieniem własnego regionu,
• doskonalenie umiejętności obserwowania przyrody, • prowadzi obserwacje przyrodnicze,
• doskonalenie umiejętności prowadzenia do- • wykonuje proste doświadczenia,
świadczeń,
• dokonuje analizy doświadczeń i obserwacji, wiąże przy• kształcenie umiejętności analizowania prze- czynę ze skutkiem,
prowadzonych doświadczeń i wyciągania wnio- • wyciąga wnioski,
sków,
• rozpoznaje i nazywa zwierzęta i rośliny występujące w różnych środowiskach: w parku, w lesie, na polu
• budzenie postawy badawczej,
• wdrażanie do poszanowania świata roślin uprawnym, w sadzie, w ogrodzie i w zbiornikach wodnych,
i zwierząt,
•
• poszerzenie wiadomości na temat życia roślin rozpoznaje i nazywa drzewa i krzewy rosnące w najbliż-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
bogate informacje na temat
zwierząt występujących w omawianych
środowiskach,
podaje przykłady roślin i zwierząt żyjących w poszczególnych warstwach lasu,
posiada orientację w terenie,
zna kierunki geograficzne,
potrafi wskazać kierunek geograficzny
w odniesieniu do Słońca,
odczytuje z mapy Polski podstawowe
informacje — nazwy miast, rzek, gór,
krain geograficznych, jezior,
wie, na czym polega praca zoologa, botanika, ornitologa i przyrodnika,
czyta literaturę przyrodniczą,
ogląda filmy przyrodnicze,
w ciekawy sposób opowiada na temat
przygotowań zwierząt do zimy,
opowiada o różnych zwyczajach ptaków, dotyczących budowy gniazd,
objaśnia, dlaczego ptaki odlatują na zimę,
posiada wiele informacji na temat
zmian zachodzących w przyrodzie
w różnych porach roku,
rozumie i wyjaśnia pojęcie hibernacji,
wymienia szkodniki i zwierzęta pożyteczne,
opowiada, jak powstaje owoc, jak powstaje miód,
wie, jak zachować się w sytuacji zagrożenia ze strony zwierząt — demonstruje
odpowiednią pozycję,
podaje przykłady zależności pokarmowych występujących w omawianych
ekosystemach,
• posiada
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
grożeń przyrodniczych: burzy, huraganu, śnieżycy i powodzi,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
nacja,
obserwuje zmiany zachodzące w przyrodzie,
charakteryzuje pory roku,
zna zagrożenia ze strony roślin,
zna zagrożenia ze strony zwierząt,
wie, jaki pożytek przynoszą zwierzęta — zwalczają
szkodniki, spulchniają ziemię, zapylają kwiaty,
zna wpływ światła słonecznego na cykliczność życia na
Ziemi,
łączy następstwo dnia i nocy z ruchem Ziemi wokół własnej osi,
opowiada o szkodliwości wypalania traw, zanieczyszczania powietrza i wód, pożarów, wyrzucania i spalania
śmieci, nadmiernego hałasu, zaśmiecania lasów, kłusownictwa dla środowiska naturalnego,
rozumie i objaśnia sens stosowania opakowań ekologicznych,
chroni przyrodę — segreguje śmieci, szanuje rośliny, zachowuje ciszę w lesie, dokarmia zwierzęta w czasie zimy,
rozumie konieczność zakładania rezerwatów i parków
narodowych,
wie, jakie znaczenie mają woda i powietrze dla życia na
Ziemi,
zna rodzaje podstawowych zbiorników wodnych: morze,
jezioro, staw, rzeka,
• przybliżenie nazw części ciała zwierząt i ludzi, • rozpoznaje i nazywa niektóre zwierzęta egzotyczne,
• zapoznanie z zasadami racjonalnego odżywia- • odczytuje legendę z mapy,
nia się,
• wskazuje na mapie fizycznej Polski podstawowe rodzaje
• wdrażanie do zdrowego trybu życia,
krajobrazów, a także morze, rzeki, jeziora i góry,
• wdrażanie do wizyt kontrolnych u lekarza,
• odczytuje z mapy nazwy krain geograficznych,
• uwrażliwienie na niebezpieczeństwa grożące • wskazuje na mapie granice Polski,
ze strony roślin i zwierząt,
• odczytuje z mapy nazwy państw — sąsiadów Polski i po• uwrażliwienie na niebezpieczeństwa grożące znanych państw Unii Europejskiej,
ze strony zjawisk atmosferycznych,
• wymienia sposoby przystosowania się zwierząt do po• utrwalenie właściwych zachowań podczas za- szczególnych pór roku — odloty, zapadanie w sen, hiber-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
czesnym świecie,
wie, na czym polega recykling,
odróżnia opakowania ekologiczne od
sztucznych,
wymienia stany skupienia wody,
opowiada, na czym polega krążenie
wody w przyrodzie,
wymienia produkty zdrowe dla organizmu,
rozumie rolę warzyw i owoców w odżywianiu się,
wypowiada się na temat zdrowego trybu życia,
objaśnia rolę i sposób działania oczyszczalni ścieków,
potrafi przewidywać pogodę na podstawie kilku znaków przyrody — nisko latających jaskółek, rodzaju chmur, zachowania psa i kota,
wymienia różnice między rezerwatem
przyrody a parkiem narodowym,
• zna i objaśnia pojęcie ekologia,
• rozumie znaczenie ekologii we współCele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
39
40
•
•
•
do stosowania różnych aktywności
muzycznych,
kształcenie umiejętności śpiewania ze słuchu,
doskonalenie umiejętności grania na instrumentach perkusyjnych i melodycznych,
doskonalenie umiejętności realizowania rytmów i wzorów sylabami, gestem, ruchem,
• wdrażanie
na instrumentach melodycznych proste melodie
i akompaniamenty,
• gra
rytmiczne,
• tworzy układy taneczne do muzyki,
• tańczy kilka tańców regionalnych,
nią melodyczną,
• śpiewa w zespole piosenki ze słuchu,
• gra utwory muzyczne na wybranym instrumencie,
• śpiewa z pamięci hymn narodowy,
• gra na instrumentach muzycznych proste rytmy i wzory • śpiewa trudniejsze utwory zgodnie z li-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wodnego i powietrznego,
zna drogę rzeki od źródła do ujścia,
podaje przyczyny zanieczyszczenia rzek i sposoby ich
oczyszczania,
wymienia stany skupienia wody,
opowiada, na czym polega zjawisko krążenia wody
w przyrodzie,
rozumie konieczność oszczędzania wody,
wymienia skarby, które są pod ziemią — węgiel, sól, glina,
rozumie ich znaczenie w życiu i gospodarce człowieka,
wie, jak powstał węgiel,
rozumie potrzebę racjonalnego odżywiania się,
rozumie konieczność kontrolowania stanu zdrowia,
stosuje się do zaleceń lekarzy,
dba o swoje zdrowie i bezpieczeństwo,
wymienia zjawiska atmosferyczne i potrafi je przyporządkować do właściwej pory roku,
objaśnia zjawiska atmosferyczne: szron, szadź, mróz,
mgła, rosa,
wyjaśnia zależność zjawisk przyrody od pór roku,
zna zagrożenia ze strony zjawisk przyrodniczych, takich
jak: burza, huragan, powódź, pożar, śnieżyca, zamieć
i lawina,
nie naraża się na niebezpieczeństwo ze strony zjawisk
przyrodniczych,
• wie, jak człowiek wykorzystuje wodę,
• podaje przykłady środków transportu
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
puls rytmiczny i jego zmiany; maszeruje, biega, podskakuje, przystaje,
tańczy podstawowe figury krakowiaka, polki i innego wybranego, prostego tańca ludowego,
rozpoznaje melodie poznanych piosenek,
określa i wystukuje rytm,
określa wysokość dźwięku,
określa tempo i dynamikę utworu,
wyraża ruchowo czas trwania wartości rytmicznych, nut
i pauz,
określa charakter emocjonalny muzyki i wyraża go środkami pozamuzycznymi — ruchem, rysunkiem, opowiadaniem,
rozpoznaje utwory solowe, zespołowe, na chór i orkiestrę,
rozróżnia i nazywa sopran i bas,
rozróżnia poznane instrumenty muzyczne dęte, strunowe i blaszane,
rozróżnia formy muzyczne: AB, ABA i wskazuje ich części,
tworzy melodie do tekstów i ilustracji,
tworzy improwizacje ruchowe do muzyki,
wykonuje proste utwory muzyczne na wybranym instrumencie,
wskazuje, które utwory są przeznaczone do słuchania,
które do tańczenia, a które — do śpiewania,
•
•
•
nych i wykorzystywania ich zgodnie z prawem,
• wdrażanie do korzystania z przekazów medial- •
nym,
• wdrażanie do uczestniczenia w życiu kultural-
kulturowej,
ją okolicą,
zna tradycje kulturowe swojego środowiska rodzinnego,
wie, gdzie znajdują się placówki kultury w najbliższej
okolicy,
uczestniczy w życiu kulturalnym swojego środowiska
(wystawy, koncerty, spektakle, festyny),
nym regionu,
• bierze aktywny udział w życiu kultural-
ry swojego regionu,
• ma bogate wiadomości na temat kultu-
i zabytki związane z Polską i Europą,
i wymienia niektóre dzieła sztuki
rozpoznaje melodie piosenek,
tworzy oryginalne melodie do tekstów
i obrazów,
• wdrażanie do określenia swojej przynależności • zna i wymienia dzieła sztuki i zabytki związane ze swo- • zna
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
i jego zmiany,
wdrażanie do wykonywania kolejnych tańców
ludowych,
wdrażanie do rozróżniania podstawowych elementów muzyki,
doskonalenie umiejętności aktywnego słuchania muzyki,
doskonalenie umiejętności określania cech
muzyki,
wdrażanie do umiejętności wyrażania cech
muzyki,
wdrażanie do rozpoznawania głosów ludzkich
i instrumentów muzycznych,
wdrażanie do rozpoznawania podstawowych
form muzycznych: AB, ABA,
wdrażanie do tworzenia prostych ilustracji
dźwiękowych do tekstów, obrazów,
wdrażanie do tworzenia prostych ilustracji ruchowych do muzyki,
wdrażanie do tworzenia improwizacji głosowych i na instrumentach według ustalonych
zasad,
kształcenie umiejętności wykonywania prostych utworów i interpretowania ich,
• doskonalenie umiejętności reagowania na rytm • reaguje sylabami rytmicznymi, gestem, ruchem ciała na • bezbłędnie
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
41
42
pomysłu do wytworu:
• realizuje drogę powstawania przedmiotów od
umiejętności oceny stopnia trudności obsługi, kosztów zakupu i estetyki urządzeń technicznych,
• kształcenie
umiejętności orientowania się
w rodzajach budowli i urządzeń elektrycznych,
• kształcenie
do rozpoznawania maszyn i urządzeń transportowych, wytwórczych, informatycznych,
• wdrażanie
wiadomości na temat sposobów
wytwarzania przedmiotów codziennego użytku,
• wzbogacanie
•
•
•
•
•
umiejętności posługiwania się
podstawowymi środkami wyrazu plastycznego,
doskonalenie umiejętności stosowania właściwych materiałów, narzędzi i technik,
kształcenie umiejętności realizowania projektów w zakresie form użytkowych, w zakresie
percepcji sztuki,
wdrażanie do rozróżniania poznanych dziedzin
działalności twórczej człowieka,
wdrażanie do rozpoznawania wybranych dzieł
architektury i sztuk plastycznych, należących
do polskiego i europejskiego dziedzictwa kultury,
kształcenie umiejętności opisywania cech charakterystycznych dla tych dziedzin działalności
twórczej,
• doskonalenie
•
•
•
oryginalne kompozycje — płaskie i przestrzenne, wykorzystując odpowiednie materiały,
realizuje ciekawe projekty,
jest pomysłodawcą rozwiązań projektów,
ma bogate słownictwo dotyczące dziedzin działalności twórczej człowieka,
wykazuje zainteresowanie wybraną
dziedziną sztuki,
• tworzy
•
•
•
•
go użytku,
rozpoznaje urządzenia informatyczne: komputer, laptop
i telefon komórkowy,
rozróżnia i nazywa rodzaje budowli ze względu na ich
przeznaczenie: budynki mieszkalne, biurowe, mosty, tunele, wieże, muzea,
rozróżnia i nazywa urządzenia elektryczne: latarkę,
prądnicę rowerową,
ocenia, czy urządzenie jest łatwe, czy trudne w obsłudze,
•
•
•
komputer, laptop i telefon komórkowy,
korzysta z nich,
rozpoznaje charakterystyczne budowle
znajdujące się w Polsce i w Europie,
ma świetną orientację w wartości nabywczej sprzętu,
przedstawia oryginalne pomysły rozwiązań technicznych: planuje pracę,
trafnie dobiera materiały i narzędzia,
• wie, jak zrobiono meble, domy, samochody, sprzęty go- • opowiada, jak powstaje np. samochód,
spodarstwa domowego,
• rozpoznaje i nazywa środki transportu
• rozpoznaje i nazywa popularne środki transportu lądo- lądowego, wodnego i powietrznego,
wego, wodnego i powietrznego,
• interesuje się motoryzacją,
• rozpoznaje i nazywa urządzenia i przyrządy codzienne- • rozpoznaje urządzenia informatyczne:
•
•
•
•
•
•
•
wytwory innych autorów z zachowaniem
ich praw,
posługuje się barwą, kształtem i fakturą jako środkami
wypowiedzi,
tworzy kompozycje płaskie i przestrzenne,
stosuje różnorodne materiały, narzędzia i techniki plastyczne,
realizuje proste projekty, służące kształtowaniu własnego
wizerunku (Ja i moja rodzina), wizerunku otoczenia (Mój
dom — moja miejscowość), upowszechniające kulturę
w środowisku szkolnym (Grzeczność na co dzień), wykorzystując informacje zawarte w przekazach medialnych,
zna dziedziny działalności twórczej człowieka: malarstwo,
rzeźbę, architekturę, fotografikę, film, przekazy medialne
(Internet, telewizję) oraz sztukę ludową,
rozpoznaje najsłynniejsze, poznane dzieła architektury
i sztuk plastycznych, należące do dziedzictwa narodowej
i europejskiej kultury,
posługuje się terminami: obraz, rzeźba, architektura
zieleni, oryginał, kopia, reprodukcja, dziedzictwo narodowe, arcydzieło,
• wykorzystuje
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
umiejętności posługiwania się
planuje
pracę, dobiera materiał i narzędzia,
potrafi pracować indywidualnie i zespołowo,
czyta ze zrozumieniem instrukcje montażu,
dokonuje montażu: odmierza potrzebną ilość materiału,
tnie papier, montuje przygotowane elementy,
dba o porządek na stanowisku pracy i wokół siebie,
sprząta po sobie,
pomaga innym zachować ład i porządek,
bezpiecznie korzysta z narzędzi,
zna i stosuje w praktyce zasady ruchu drogowego,
zna znaki drogowe dotyczące ruchu pieszych,
bezpiecznie jeździ na rowerze i na wrotkach,
potrafi zachować się właściwie w tramwaju, autobusie,
metrze, pociągu,
potrafi powiadomić telefonicznie o wypadku policję, pogotowie ratunkowe, straż pożarną,
zna podstawowe numery telefonów alarmowych: 999,
998, 997,
udziela pierwszej pomocy,
opatruje powierzchowne rany,
• precyzyjnie wykonuje wszystkie prace,
towe, w tym stronę swojej szkoły, swojej dzielnicy, miasta,
dostrzega aktywne elementy na stronie internetowej,
przegląda strony internetowe,
Paint,
• zna i wykorzystuje funkcje klawiszy,
• wykonuje ciekawe prace w programie
puterze,
•
•
• samodzielnie obsługuje komputer,
• sprawnie korzysta z programów Word
• poprawnie nazywa główne elementy zestawu komputero- i Paint, gra w gry edukacyjne,
wego,
• korzysta z aktywnych elementów na
• posługuje się programami Word i Paint oraz grami edu- stronie internetowej,
kacyjnymi,
• samodzielnie przegląda strony internetowe,
• korzysta z opcji programów Word i Paint,
• przegląda wskazane przez nauczyciela strony interne- • samodzielnie, bezbłędnie pisze na kom-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• korzystanie ze wskazanych przez nauczyciela •
•
stron internetowych,
stania z nich,
• wdrażanie do wyszukiwania informacji i korzy-
rową,
• rozwijanie zainteresowań informatyką kompute-
umiejętności posługiwania się
wybranymi programami i grami edukacyjnymi,
• doskonalenie
komputerem,
• doskonalenie
•
•
•
•
•
•
•
rania materiałów i narzędzi,
uświadomienie konieczności organizowania
pracy indywidualnej i zespołowej,
doskonalenie umiejętności odmierzania, cięcia
i montowania elementów z papieru i tworzyw
sztucznych,
w miarę możliwości kształcenie umiejętności
montowania obwodów elektrycznych z gotowych elementów,
dbanie o bezpieczeństwo własne i innych:
doskonalenie umiejętności utrzymywania porządku w miejscu pracy,
doskonalenie umiejętności właściwego korzystania z narzędzi i urządzeń technicznych,
utrwalenie zasad ruchu drogowego dotyczącego pieszych i jazdy na rowerze,
utrwalenie zasad korzystania z komunikacji
miejskiej,
• wdrażanie do umiejętności przedstawiania po- • potrafi określić, czy jest tanie,
mysłów rozwiązań technicznych,
• potrafi ocenić estetykę jego wykonania,
• kształcenie umiejętności planowania i dobie- • przedstawia pomysły rozwiązań technicznych:
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
43
44
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie sprawności fizycznej:
doskonalenie umiejętności marszobiegu,
ćwiczenie siły mięśni brzucha i gibkości dolnego odcinka kręgosłupa,
w zakresie treningu zdrowotnego,
kształcenie umiejętności wykonania przewrotu w przód,
doskonalenie techniki skakania przez skakankę,
doskonalenie umiejętności przeskakiwania przez
przeszkody,
ćwiczenie równowagi na przyrządzie,
doskonalenie techniki posługiwania się piłką,
doskonalenie umiejętności jazdy na rowerze
i wrotkach,
utrwalanie i poszerzanie zasad poruszania się
po drogach,
doskonalenie umiejętności stosowania się do
przyjętych reguł w czasie gier i zabaw,
doskonalenie umiejętności radzenia sobie
w przypadku porażki,
•
•
umiejętności tworzenia tekstów
i rysunków w odpowiednich programach,
utrwalenie i rozszerzenie wiadomości o zagrożeniach wynikających z korzystania z komputera, Internetu i multimediów,
uświadomienie skutków nadmiernego korzystania z komputera,
• kształcenie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
ściwie się do nich ustawia,
wykonuje przewrót w przód,
skacze jednonóż i obunóż przez skakankę,
wykonuje skoki jednonóż i obunóż nad niskimi przeszkodami,
wykonuje ćwiczenia równoważne na przyrządzie, z przyborami i bez przyborów,
potrafi chwytać i rzucać piłkę nogą,
potrafi rzucać piłką do celu na odległość,
potrafi prowadzić piłkę,
potrafi kozłować i odbijać piłkę,
jeździ na rowerze i wrotkach,
przestrzega zasad ruchu drogowego,
bierze udział w zabawach, minigrach i grach terenowych, zawodach sportowych,
respektuje ustalone zasady i werdykt sędziego,
właściwie zachowuje się w sytuacji zwycięstwa i porażki,
•
•
•
•
pokonuje równoważnię,
sprawnie posługuje się piłką, trafia piłką do kosza i do ruchomego celu,
bierze aktywny udział w grach zespołowych i zdobywa punkty,
wyróżnia się kulturą osobistą w czasie
gier i zabaw ruchowych,
stosuje się do wszystkich zasad sportowych.
• wykonuje przewrót w tył,
• świetnie skacze na skakance,
• lekko skacze przez przeszkody,
• z powodzeniem, z przyrządem
wykonywanych ćwiczeń,
•
• wykonuje marszobieg trwający co najmniej 15 minut, • wykonuje marszobieg trwający powyżej 15 minut,
• wykonuje ćwiczenia wzmacniające siłę mięśni brzucha,
• osiąga wysokie wyniki w biegu i skoku,
• ćwiczy gibkość dolnego odcinka kręgosłupa,
• przyjmuje właściwe pozycje wyjściowe do ćwiczeń i wła- • wyróżnia się dokładnością i precyzją
•
•
•
z komputera, Internetu i multimediów,
wie, że praca przy komputerze męczy wzrok, nadwyręża
kręgosłup i może wpływać na brak potrzeby kontaktowania się z rówieśnikami i rodziną,
stosuje zasady właściwego korzystania z komputera,
rozumie konieczność ograniczania czasu pracy przy komputerze, korzystania z Internetu i multimediów,
przyjmuje właściwą postawę podczas pracy przy komputerze,
• wykonuje rysunki za pomocą edytora grafiki,
• zna zagrożenia wynikające z niewłaściwego korzystania
i innych znaków,
• odtwarza animacje i prezentacje multimedialne,
• pisze na klawiaturze krótkie teksty za pomocą liter, cyfr
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie bezpieczeństwa i edukacji zdrowotnej:
doskonalenie umiejętności dbania o higienę
osobistą,
poszerzenie informacji na temat wpływu odżywiania i ruchu na zdrowie człowieka,
uświadomienie konieczności unikania zażywania lekarstw i stosowania środków chemicznych niezgodnie z przeznaczeniem, bez zgody
lekarza i wiedzy rodziców,
kształcenie samokontroli w przyjmowaniu odpowiedniej postawy stojącej i siedzącej,
uświadomienie konieczności przestrzegania zasad w czasie zajęć ruchowych i właściwego korzystania ze sprzętu sportowego,
doskonalenie umiejętności dbania o własne
bezpieczeństwo w czasie zajęć sportowych,
doskonalenie umiejętności zwracania się o pomoc w sytuacji zagrożenia.
•
•
•
•
•
w życiu człowieka,
unika niezdrowej żywności, stosowania środków chemicznych niezgodnie z przeznaczeniem,
nie zażywa lekarstw bez wiedzy rodziców,
dba o higienę osobistą i czystość odzieży,
przestrzega zasad bezpiecznego zachowania w trakcie
zajęć ruchowych,
posługuje się sprzętem sportowym zgodnie z jego przeznaczeniem.
• potrafi dbać o swoje zdrowie,
• przyjmuje prawidłową pozycję w ławce,
• zachowuje właściwą postawę stojącą,
• wie, jak należy zachowywać się w czasie przeziębienia,
• wie, jaką rolę odgrywają właściwe odżywianie i ruch
Cele szczegółowe kształcenia i wychowania wraz z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia
45
46
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
•
edukacja społeczna
rozwijanie mechanizmów obronnych
podczas rozróżniania dobrych i złych intencji, obrona przed różnego rodzaju
przemocą fizyczną i psychiczną, rozwijanie umiejętności proszenia o pomoc
w sytuacjach trudnych, niebezpiecznych lub groźnych, rozwijanie umiejętności udzielania pierwszej pomocy, rozwijanie umiejętności odróżniania dobra
od zła w odniesieniu do osób lub sytuacji, które niosą ze sobą ukryte zagrożenia, pomaganie innym w różnych
sytuacjach, odpowiedzialne organizowanie wolnego czasu, analizowanie
przyczyn i skutków niebezpiecznych
sytuacji, unikanie zagrożeń, specyfika
zawodu strażaka i kolejarza, poczucie
bezpieczeństwa w szkole i w grupie —
integracja zespołu klasowego,
mówienie
wyrażanie własnego zdania o postaciach
i zdarzeniach, układanie w parach dialogów, wchodzenie w role, zbiorowe i in-
edukacja społeczna
zagrożenia ze strony ludzi i zwierząt
− unikanie zagrożeń, właściwe reagowanie w sytuacjach zagrożenia, zwracanie się o pomoc do właściwej osoby,
poprawne budowanie komunikatów dotyczących potrzeby pomocy, inscenizowanie sytuacji zagrożenia i właściwego zachowania się w tych sytuacjach
— wprawki dramowe, bezpieczne zachowanie się na terenie szkoły, placu
zabaw oraz w innych sytuacjach życiowych, bezpieczne udzielanie pomocy
innym, znaczenie i specyfika pracy strażaka, policjanta, weterynarza, lekarza,
budowanie mechanizmów obronnych
podczas rozróżniania dobrych i złych intencji nieznanych osób, rozpoznawanie
swoich emocji i uczuć poprzez zabawę,
rozmowę, dramę i różne ćwiczenia aktywizujące, integracja grupy, poczucie bezpieczeństwa w nowym budynku
i w nowym środowisku rówieśników, poznawanie innych osób,
•
KLASA II
KLASA I
•
JA
KLASA III
edukacja społeczna
rozwijanie i utrwalanie mechanizmów
obronnych podczas rozróżniania dobrych i złych intencji, ukazywanie mechanizmów manipulacji oraz sposobów
obrony przed manipulacją, rozwijanie
umiejętności obrony przed możliwymi
rodzajami przemocy, odpowiedzialności za postępowenie w zabawie i w czasie nauki, stawanie w obronie słabszych
i krzywdzonych — sposoby reagowania, projektowanie rozwiązań problemów dotyczących bezpieczeństwa własnego i innych, działania profilaktyczne
związane z unikaniem zagrożeń, powiadamianie o wypadku, zagrożeniu i niebezpieczeństwie odpowiednich służb
z wykorzystaniem właściwego numeru
telefonu, udzielanie pierwszej pomocy,
specyfika zawodu aptekarza, policjanta i weterynarza, poczucie bezpieczeństwa w szkole i w grupie — integracja
zespołu klasowego, szkodliwość alkoholu, dymu tytoniowego, pojęcie nałogu,
•
Wartości: odpowiedzialność i bezpieczeństwo
Zintegrowane treści nauczania
PROJEKTY
1—3
6.
•
•
•
•
mówienie
wypowiadanie się na podany temat, na
podstawie obserwacji oraz doświadczeń, usprawnianie wymowy − ćwiczenia logopedyczne dobrane do potrzeb
danej grupy lub pojedynczych uczniów
z określonym problemem, mówienie
z odpowienią artykulacją i intonacją,
słowne zabawy teatralne, zadawanie
pytań dotyczących tematu, aktywne
uczestniczenie w dyskusji, odpowiadanie na pytania, opowiadanie na podstawie ilustracji i historyjek obrazkowych,
zbiorowe układanie zdań opisujących
sytuację przedstawioną na ilustracji,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi, obdarzanie uwagą innych dzieci lub dorosłych, ukierunkowane słuchanie tekstów literackich
czytanych przez nauczyciela, zapamiętywanie krótkich wierszy i rymowanek,
słuchanie audycji oraz nagrań piosenek,
dźwięków i melodii,
czytanie
odczytywanie uproszczonych rysunków,
piktogramów, symboli, globalne czytanie wyrazów, czytanie litery z intonacją odpowiadającą emocjonalnemu nacechowaniu sytuacji przedstawionej na
obrazku, pobudzanie gotowości do nauki
czytania poprzez kontakt i pracę z pakietem edukacyjnym,
pisanie
rozwijanie umiejętności grafomotorycznych, kreślenie linii: prostych, krzywych, łamanych, kolorowanie, kreślenie kształtów literopodobnych, pisanie
•
•
•
•
•
dywidualne układanie opowiadań, wyciąganie wniosków z przedstawionych
wydarzeń, nadawanie tytułów pojedynczym obrazkom oraz historyjkom obrazkowym, stosowanie w wypowiedziach
trafnie dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów oraz innych osób,
układanie pytań na podstawie odpowiedzi,
czytanie
układanie wyrazów i zdań z rozsypanek sylabowych i wyrazowych, porządkowanie zdań w rozsypance zdaniowej,
wykonywanie przeczytanych poleceń,
dopasowywanie podpisów do zdjęć, formułowanie odpowiedzi na pytania dotyczące tekstu,
pisanie
ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter w wyrazach,
zachowanie odpowiedniej proporcji liter
− wielkich i małych, właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze, zachowanie odstępów między wyrazami
w zdaniu,
ortografia
rozwijanie wrażliwości ortograficznej,
powtórzenie alfabetu ze szczególnym
uwzględnieniem pisowni wyrazów z dwuznakami,
wiedza o języku
rozpoznawanie, nazywanie, wyróżnianie
sylaby, głoski, wyrazu w zdaniu, a także
zdań − pytającego i rozkazującego,
•
•
•
•
mówienie
rozmowy nauczyciela z uczniami, dialogi dzieci (wchodzenie w role) w związku z ich przeżyciami, doświadczeniami,
opracowywanymi tekstami literackimi
itd., wywiady uczniów z osobami dorosłymi, ustalanie czasu i miejsca akcji
w utworach literackich, wyodrębnianie
postaci i zdarzeń, ustalanie chronologii zdarzeń, ich wzajemnych relacji,
wskazywanie wydarzeń i postaci realistycznych i fantastycznych, stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego
słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia,
słuchanie
słuchanie poleceń związanych z działalnością i aktywnością dzieci w różnych
obszarach edukacji, ukierunkowane słuchanie tekstów literackich czytanych
przez nauczyciela oraz nagrań utworów
poetyckich w wykonaniu znanych aktorów,
czytanie
sprawdzenie stopnia opanowania przez
dzieci techniki czytania, czytanie fragmentów artykułów w czasopismach dla
dzieci,
pisanie
ćwiczenie kompozycji pisanego tekstu:
zachowywania odpowiednich odstępów
pomiędzy wyrazami, zdaniami i frazami
pisanego teksu, podpisywanie obrazków
zdaniami, pisanie z pamięci i ze słuchu
wyrazów i zdań zawierających określone trudności ortograficzne,
Zintegrowane treści nauczania
47
48
edukacja
matematyczna
•
•
•
•
•
kierunków przestrzennych:
góra − dół, nad − pod, przed − za, obok,
po lewej, po prawej stronie,
określanie stronności własnego ciała,
opisywanie obiektów z punktu widzenia
własnej osoby i innych osób z użyciem
nazw kierunków,
przeliczanie wskazanych elementów,
dostrzeganie powtarzalności elementów rytmu,
dostrzeganie symetrii,
• utrwalenie
•
•
•
wielkiej i małej litery o, utrwalanie umiejętności prawidłowej orientacji w przestrzeni i na kartce papieru, pobudzanie
gotowości do nauki oraz pisania poprzez
kontakt i pracę z pakietem edukacyjnym,
wiedza o języku
rozpoznawanie, nazywanie, wyróżnianie w zdaniu sylaby, głoski, wyrazu,
wiedza o literaturze
rozbudzanie i rozwijanie zainteresowania literaturą dla dzieci,
słownictwo
poszerzanie zasobu czynnego słownika
w kontekście nowych wydarzeń i sytuacji
szkolnych, stosowanie form grzecznościowych, wzbogacanie czynnego słownika
poprzez kontakt z ilustracjami, tekstami,
inscenizacjami, przedmiotami,
•
•
•
•
•
•
wych,
utrwalenie pojęcia pary,
układanie zadań tekstowych do podanego zapisu lub rysunku,
•
•
dziesiątkowego,
sprawdzanie wyników dodawania za pomocą odejmowania i odwrotnie,
porównywanie liczb,
ortografia
praktyczne zastosowanie alfabetu podczas korzystania ze słowników i encyklopedii, ćwiczenia utrwalające poprawną pisownię zdań oznajmujących,
pytających, rozkazujących,
wiedza o języku
nazywanie przedmiotów, roślin, osób, zwierząt — pojęcie rzeczownika, określanie
cech zwierząt, przedmiotów, roślin, osób,
utrwalenie umiejętności określania rodzajów zdań oraz różnic w wymowie głosek:
dźwięcznych i bezdźwięcznych,
wiedza o literaturze
ustalanie chronologii wydarzeń, rozpoznawanie wydarzeń realistycznych i fantastycznych w utworze,
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego
słownika dzieci o nowo poznane wyrazy
w związku z wydarzeniami, wycieczkami, tekstami literackimi, zajęciami,
• określanie kierunków w przestrzeni,
• zapisywanie i odczytywanie liczb w zakresie 60,
• przeliczanie w zakresie 20,
•
wskazywanie liczby dziesiątek i jedno• porządkowanie liczb,
ści w podanych liczbach,
• porównywanie liczb,
•
doskonalenie techniki dodawania i odej• dodawanie i odejmowanie w zakresie 10,
• sprawdzanie wyników dodawania za po- mowania w zakresie 60,
• dopełnianie do pełnej dziesiątki,
mocą odejmowania i odwrotnie,
• rozwiązywanie prostych zadań teksto- • dodawanie z przekroczeniem progu
•
•
wiedza o literaturze
rozbudzanie i rozwijanie zainteresowania literaturą dla dzieci poprzez prezentację ciekawych lektur i innych tekstów, odróżnianie poezji od prozy,
słownictwo
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów, zastępowanie ich innymi,
stosowanie w wypowiedziach ustnych
i pisemnych wyrazów o podobnym lub
przeciwnym znaczeniu,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
przyrodnicza
•
•
•
•
•
•
•
•
a+
=c,
+ b = c,
grupowanie elementów według, podanego warunku,
podawanie warunku pogrupowania
przedmiotów,
mierzenie i zapisywanie wyników pomiarów — używanie określenia centymetr — cm,
odczytywanie pełnych godzin na zegarze,
wykonywanie obliczeń pieniężnych, wprowadzenie monety euro,
rozpoznawanie, nazywanie i rysowanie
płaskich figur geometrycznych,
odmierzanie długości boków narysowanych
figur geometrycznych i innych elementów,
rysowanie figur w powiększeniu, w pomniejszeniu,
•
•
•
•
czących pogody − kalendarz pogody,
budowanie drzewa,
rozpoznawanie i nazywanie drzew:
klon, kasztanowiec, brzoza, jarzębina,
dąb, modrzew,
budzenie zainteresowania światem przyrody,
przybliżanie wiadomości na temat leśnych zwierząt, ich wyglądu, trybu życia,
•
•
•
•
•
obserwacji pogody, zapisywanie obserwacji i wniosków,
poznanie podstawowych rodzajów krajobrazu: nadmorskiego, nizinnego, wyżynnego i górskiego,
zapoznanie z legendą mapy fizycznej,
korzystanie z mapy fizycznej — odczytywanie nazw krain geograficznych,
poznawanie swojej miejscowości − krajobrazu, roślin, zwierząt, kultury,
rozwijanie zainteresowania światem
przyrody,
• odczytywanie znaków umownych, doty- • prowadzenie
•
•
•
•
•
•
•
dem wielkości,
utrwalenie nazw figur geometrycznych,
grupowanie i prawidłowe przeliczanie
elementów w zbiorze,
porównywanie ciężaru,
wyciąganie wniosków,
grupowanie elementów zgodnie z podanym warunkiem,
podawanie warunków do utworzenia
zbiorów,
ustalanie równoliczności (mniejszości,
większości) elementów w zbiorach,
• porównywanie przedmiotów pod wzglę- • rozwiązywanie równań typu:
•
•
•
•
•
jobrazów — elementy naturalne i kulturowe krajobrazów,
poznanie roślin i zwierząt typowych dla
poznanych regionów,
nazywanie prac wykonywanych w ogrodzie, określanie sposobu wykorzystania
narzędzi ogrodniczych,
poznanie budowy warzyw i owoców, ich
części jadalnych, przygotowanie sałatki
owocowej,
poznanie roślin i zwierząt występujących na polach uprawnych; rozpoznawanie i nazywanie zbóż − pszenicy,
żyta, jęczmienia, prosa, kukurydzy,
pogłębianie zainteresowania światem
przyrody,
• pogłębianie wiadomości o rodzajach kra-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
nych formuł matematycznych,
przekształcanie zadań tekstowych,
rozwiązywanie równań z okienkiem,
liczenie w przód i w tył,
porównywanie liczb,
porządkowanie liczb,
zapisywanie ciągów liczbowych,
odczytywanie informacji z kalendarza,
odczytywanie wskazań termometru,
odczytywanie niepełnych godzin na zegarze — pół godziny, kwadrans, minuta,
obliczenia zegarowe,
używanie pojęcia kilometr w sytuacjach życiowych,
wykonywanie rysunków symetrycznych,
• rozwiązywanie zadań tekstowych,
• układanie zadań tekstowych do poda-
Zintegrowane treści nauczania
49
50
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
•
•
•
który pokazał, że jest odpowiedzialny
za siebie i innych,
interpretowanie muzyki ruchem i gestem,
kształcenie umiejętności ilustrowania
muzyką obrazów przedstawiających zabawy wakacyjne,
śpiewanie piosenek poznanych w klasie I,
przypomnienie ich słów i melodii,
•
•
•
piosenki na temat porządku
w domu i w szkole, dbania o porządek,
kształcenie umiejętności improwizowania głosem według ustalonych zasad,
rozpoznawanie instrumentów muzycznych (fortepianu, gitary, skrzypiec,
trąbki, fletu, perkusji) we fragmentach
muzyki klasycznej,
tworzenie obrazów malarskich do wysłuchanych fragmentów utworów,
• nauka piosenki o bohaterze dziecięcym, • nauka
•
sali multimedialnej
w szkole, określenie zasad korzystania
z komputerów w pracowni,
diagnozowanie potrzeb i możliwości
dzieci w zakresie zajęć komputerowych
— określanie ich wcześniejszych doświadczeń,
• prezentowanie
•
potrzeby bezpieczeństwa
dziecka poprzez zajęcia związane
z bezpiecznym poruszaniem się po drodze pieszo i na rowerze,
uczenie dzieci, jak korzystać ze środków komunikacji,
• rozwijanie
•
skiem szkolnym poprzez wyrażanie się
w sztuce (rysunek, zadanie kreatywne),
diagnozowanie możliwości dzieci w zakresie poziomu rozwoju ich inteligencji
artystycznej oraz potrzeb w tym zakresie,
•
właściwych nawyków, związanych z korzystaniem z różnorodnych
form ekspresji plastycznej,
kształtowanie poczucia odpowiedzialności podczas realizacji projektów malarskich, w tym odpowiedzialności za
materiały, z których są wykonywane
projekty (zabezpieczenie, oszczędność,
bezpieczne przechowywanie),
•
zasad bezpieczeństwa
obowiązujących podczas korzystania
z pracowni multimedialnej,
bezpieczne włączanie i wyłączanie
komputera, obsługa myszy i klawiatury,
• przypomnienie
•
się po drogach,
kształcenie umiejętności dbania o własne bezpieczeństwo poprzez udział
w zajęciach związanych z komunikacją
drogową, umiejętności zachowania się
w momencie wypadku,
•
dzeń znajdujących się w pracowni komputerowej, przypomnienie o właściwej
postawie siedzącej oraz o higienie pracy przy komputerze,
ćwiczenia utrwalające prawidłowe uruchamianie i wyłączanie komputera przy
użyciu myszy i klawiatury oraz klawiszy
funkcyjnych,
• powtórzenie zasad korzystania z urzą-
•
pieczeństwo − swoje i innych − na drogach jako pieszy i rowerzysta, a także
uczestnik komunikacji miejskiej,
przypomnienie zasad zachowania się
w razie wypadku,
• uczenie zasad bezpiecznego poruszania • rozwijanie umiejętności dbania o bez-
•
rzędzi malarskich (farb, klejów, pasteli) oraz materiałów wykorzystywanych
w szkole,
dzielenie się przeżyciami z wakacji poprzez ekspresję artystyczną w formach
wybranych samodzielnie przez dziecko
lub grupę dzieci,
• integrowanie dzieci z nowym środowi- • przypomnienie zasad korzystania z na- • uczenie
•
•
•
piosenki związanej z drogą do
szkoły i bezpiecznym przechodzeniem
przez jezdnię,
odtwarzanie głosem prostych rytmów,
słuchanie muzyki relaksacyjnej,
rozpoznawanie głosów i dźwięków dochodzących z otoczenia, identyfikowanie ich,
• nauka
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
•
sprawności fizycznej
dziecka poprzez zachęcanie do wspólnych gier i zabaw na świeżym powietrzu,
diagnozowanie dzieci w zakresie ich
sprawności ruchowej oraz potrzeb rozwojowych,
uczenie zasad wspólnych zabaw ruchowych, kształtowanie poczucia dyscypliny, wyznaczenie granic, ustalenie konsekwencji, jeśli zostaną przekroczone,
uczenie zasad bezpiecznego poruszania
się po drodze.
• kształtowanie
•
•
do zabaw i gier zespołowych, które uczą koordynacji i bezpiecznych interakcji w grupie,
uczenie zasad bezpieczeństwa podczas
korzystania z pomieszczeń i urządzeń
sportowych dostępnych w szkole,
zwracanie uwagi na właściwą postawę
podczas siedzenia przy stole, za biurkiem lub w ławce, ćwiczenia wpływające na utrzymywanie prawidłowej postawy ciała.
• zachęcanie
•
•
z zasadami bezpiecznego
uprawiania sportu w domu, w szkole,
sali gimnastycznej, na podwórku,
uczenie zasad bezpiecznego poruszania
się po drogach oraz organizowania zabaw o charakterze sportowym w grupie
rówieśniczej,
motywowanie do samodzielnego wymyślania zabaw w grupie rówieśniczej.
• zapoznanie
Zintegrowane treści nauczania
51
52
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
4—6
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
rozwijanie poczucia własnej wartości, rozumienia, czym jest wytrwałość
i w jakich sytuacjach życiowych bycie
wytrwałym jest najbardziej potrzebne,
wzmacnianie odwagi i umiejętności podejmowania decyzji,
mówienie
wyrażanie własnego zdania w dyskusji
na określony przez nauczyciela temat,
samorzutne wypowiedzi uczniów, stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia,
słuchanie
uważne słuchanie czytanych przez nauczyciela utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itp.,
czytanie
czytanie krótkich, kilkuzdaniowych tekstów z respektowaniem znaków przestankowych: kropki, przecinka, znaku
zapytania, wykrzyknika,
pisanie
ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji
pomiędzy wielkimi i małymi literami,
właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów
edukacja społeczna
rozwijanie poczucia własnej wartości,
rozumienie znaczenia bycia dzielnym,
wytrwałym i pracowitym w życiu, zapoznawanie z korzyściami, jakie przynosi wytrwała praca, wytrwałe ćwiczenie,
bycie dzielnym, rozwijanie gotowości do
ponoszenia wyrzeczeń w celu osiągania
ważnych i wartościowych celów, radzenie
sobie w trudnych sytuacjach, rozbudzanie indywidualnych zainteresowań i ukazywanie możliwości aktywnego współdziałania z rówieśnikami, poszukiwanie
dziedziny odnoszenia w życiu sukcesów,
zgodnie z własnymi możliwościami i zainteresowaniami, kształtowanie rozumienia
relacji zachodzących pomiędzy członkami w rodzinie, czerpanie radości i szczęścia z kontaktów interpersonalnych, organizowanie zajęć i wypoczynku, osoby
wchodzące w skład najbliższej rodziny:
siostra, brat, dziadkowie, rodzice, uświadamianie sobie, czym jest rodzina w życiu każdego człowieka, ukazywanie potrzeby dbania o czystość, ład i estetykę
w mieszkaniu, wykonywanie obowiązków
w zakresie utrzymania porządku w domu
rodzinnym,
mówienie
opowiadanie na podstawie ilustracji,
układanie zdań opisujących sytuację
przedstawioną na ilustracji,
•
KLASA II
KLASA I
Wartość: wytrwałość
•
•
•
edukacja społeczna
rozwijanie poczucia własnej wartości, rozumienia, czym jest wytrwałość
i w jakich sytuacjach życiowych bycie
wytrwałym jest najbardziej potrzebne, wzmacnianie odwagi i umiejętności podejmowania decyzji, poznawanie
samego siebie, bezpieczne korzystanie
z Internetu, rozwijanie zainteresowań,
np. przyrodniczych, czytanie książek
o tej tematyce, opiekowanie się patyczakami w akwarium, kolekcjonowanie
skarbów przyrodniczych,
mówienie
formułowanie pytań i układanie odpowiedzi, wypowiadanie zdań oznajmujących, pytających i rozkazujących z odpowiednią intonacją, argumentowanie
własnego poglądu podczas dyskusji
z nauczycielem, koleżankami, kolegami i innymi osobami, stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wywiadami
itp., słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji, układanie pytań na podstawie odpowiedzi,
KLASA III
Zintegrowane treści nauczania
•
•
•
•
•
słuchanie
aktywne słuchanie wypowiedzi innych
osób, zadawanie pytań dotyczących
wybranego tematu, słuchanie nagrań,
dźwięków, historyjek dźwiękowych,
piosenek,
czytanie
czytanie liter, układów liter odpowiadających sylabom, zdań, z wykorzystaniem
piktogramów, czytanie globalne wyrazów,
pisanie
kreślenie linii: prostych, krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po
śladzie, kreślenie kształtów literopodobnych, szlaczków, pisanie i czytanie
wielkich i małych liter: t, l, a, pisanie
liter łącznie, przepisywanie układów liter, ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter
w wyrazach, zachowanie odpowiedniej
proporcji wielkich i małych liter, właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów
w liniaturze, rozwijanie i utrwalanie
gotowości do nauki pisania w obszarze
sprawności manualnej oraz orientacji
w przestrzeni kartki,
wiedza o języku
sylaby, głoski, wyrazy w zdaniach, korzystanie z pakietu edukacyjnego pod
kierunkiem nauczyciela,
słownictwo
wzbogacanie czynnego słownictwa dziecka, stosowanie form grzecznościowych,
•
•
•
•
w liniaturze, zachowanie odstępów
między wyrazami w zdaniu,
ortografia
pisanie wyrazów z ó, rz, tworzenie rodziny wyrazów lub innych form tego samego wyrazu dla uzasadniania pisowni
ó i rz,
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań w tekście, wyodrębnianie wyrazów w zdaniu, wyróżnianie w wyrazach sylab, głosek i liter,
wiedza o literaturze
określanie nastroju w utworze literackim,
rozróżnianie utworów pisanych wierszem
i prozą, rozpoznawanie zwrotki i rymujących się wyrazów w wierszach,
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego
słownika dzieci o nowo poznane wyrazy,
zwroty, związki frazeologiczne w związku z tekstami literackimi, wycieczkami,
uczestnictwem w życiu środowiska lokalnego, działalnością w różnych obszarach edukacji,
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie dialogów ze zwróceniem
szczególnej uwagi na interpunkcję i intonację, czytanie zdań i krótkich tekstów, ułożonych z rozsypanek wyrazowych i zdaniowych (np. porządkowanie
zdań według chronologii zdarzeń),
pisanie
zbiorowe i indywidualne redagowanie
opowiadań na podstawie historyjek obrazkowych, tekstów literackich oraz własnych przeżyć, ćwiczenia w kształtnym
i czytelnym pisaniu: poprawne łączenie
liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy wielkimi i małymi literami, właściwe rozmieszczenie
liter i wyrazów w liniaturze, odstępy między wyrazami w zdaniu, odpowiednie rozmieszczenie tekstu na stronie,
ortografia
pisanie wyrazów ze zmiękczeniami
oznaczonymi na dwa sposoby: przez
kreskę i literę i, pisanie zdań ze słuchu,
wiedza o języku
określanie rzeczowników jako wyrazów
będących nazwami osób, zwierząt, roślin i rzeczy, rozpoznawanie rodzajów
rzeczowników,
wiedza o literaturze
wyodrębnianie postaci i zdarzeń, określanie miejsca i czasu akcji, chronologii wydarzeń w utworze, organizowanie
przedstawienia teatralnego na podstawie wybranego utworu,
słownictwo
poznawanie zwrotów, związków frazeologicznych,
Zintegrowane treści nauczania
53
54
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w zakresie 30, zgodnie
z podanym warunkiem,
rozkładanie liczby na dziesiątki i jedności,
dodawanie i odejmowanie z zakresie 30
bez przekraczania progu dziesiątkowego,
stosowanie przemienności dodawania,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
utrwalenie nazw i właściwości poznanych figur geometrycznych,
ważenie przedmiotów — używanie określenia kilogram − kg,
odmierzanie płynów − używanie określenia litr — l,
wykonywanie obliczeń pieniężnych,
rysowanie figur w pomniejszeniu,
utrwalenie nazw i kolejności dni tygodnia,
•
•
•
czajów, trybu życia,
wdrażanie do opieki nad zwierzętami
domowymi,
wdrażanie do obserwacji zmian zachodzących w przyrodzie jesienią,
dostrzeganie podobieństw i różnic obserwowanych obiektów przyrodniczych,
•
•
•
zmian zachodzących
w ogródkach − przygotowania do zimy,
rozpoznawanie roślin i zwierząt występujących w naszych lasach,
obserwowanie lasu, zapisywanie obserwacji, wniosków,
poznanie rodzajów drzew — lasy liściaste i iglaste,
• poznanie budowy ciała kota, jego zwy- • obserwowanie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
nym i porządkowym,
porządkowanie zbiorów rosnąco i malejąco,
liczenie elementów,
rozwijanie logicznego myślenia,
przedstawianie liczb: 1, 2, 3 w aspektach kardynalnym i porządkowym,
określanie miejsca elementów w zbiorze,
kontynuowanie regularnych wzorów −
rysowanie i układanie rytmów,
dostrzeganie symetrii,
rozpoznawanie godzin na zegarze,
rozpoznawanie monet,
poprawne zapisywanie działań,
• poznanie liczby w aspektach kardynal- • przeliczanie
•
•
•
•
żyjących
w różnych warstwach lasu,
rodzaje lasów w Polsce,
utrwalenie wiadomości na temat budowy drzewa, sposób odżywiania się
drzew,
dostrzeganie zależności pokarmowych
w lesie,
omówienie znaczenia lasu dla człowieka,
• poznanie warstw lasu,
• poznanie roślin i zwierząt
•
•
•
•
•
•
•
•
•
na to 60 minut; pół godziny to 30 minut,
kwadrans to 15 minut,
dodawanie i odejmowanie w zakresie
60,
sprawdzanie dodawania za pomocą
odejmowania i odwrotnie,
rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą w postaci okienka,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 70,
zapisywanie liczb za pomocą cyfr i odczytywanie ich,
dzielenie liczb na dziesiątki i jedności,
przeliczanie od wskazanej do wskazanej liczby, w przód i w tył,
odmierzanie długości odcinków, boków
figur geometrycznych − kwadratu, prostokąta i trójkąta,
rysowanie odcinków o podanych długościach,
• odczytywanie wskazań zegara − 1 godzi-
na zegarze,
• utrwalenie znaków rzymskich,
• wprowadzenie systemu 24-godzinnego
Zintegrowane treści nauczania
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
•
•
znaczenia bezpieczeństwa w transporcie lądowym, lotniczym
i morskim,
poznawanie różnych typów pojazdów,
typów samochodów w zależności od
przeznaczenia,
poszukiwanie wiedzy na temat transportu lądowego,
• ukazywanie
•
•
•
kompozycji plastycznych
w projektach wieloetapowych, z zastosowaniem różnorodnych technik plastycznych,
poznawanie różnych materiałów, faktur
i narzędzi używanych w pracy artystycznej,
wprowadzenie do świata fotografii, poznanie zasad wykonywania dobrej fotografii,
wprowadzanie do budowania własnego
warsztatu fotograficznego (kompozycja
zdjęcia, ujęcie, temat przewodni),
• tworzenie
•
•
•
piosenki na temat wytrwałości
w sporcie,
kształcenie umiejętności śpiewania razem z innymi dziećmi, utrwalenie zasad
wspólnego śpiewania,
uczenie wytrwałości w przygotowywaniu piosenki do grupowego wykonania,
zabawy
muzyczne
wprowadzające
umiejętności interpretowania muzyki
ruchem całego ciała bądź gestem,
•
umiejętności wykonania
projektu wieloetapowego − makieta
domu z wykorzystaniem prostej instrukcji lub schematów rysunkowych,
kształcenie umiejętności wspólnej pracy podczas zadania technicznego, przydzielanie ról, współpraca i podział odpowiedzialności,
• kształcenie
•
poczucia sprawstwa poprzez wprowadzenie projektu zakładającego kilka etapów działań artystycznych,
rozwijanie pasji fotografowania, ukazywanie możliwości, jakie daje ta
dyscyplina sztuki użytkowej również
w codziennym życiu dziecka — dokumentowanie swojej historii i lepsze poznawanie świata, który otacza dziecko,
• kształtowanie
•
•
łych i niewytrwałych (na konkretnym
przykładzie bohatera),
rozwijanie umiejętności gry na instrumentach perkusyjnych,
słuchanie utworów muzycznych przyniesionych przez dzieci, aktywna dyskusja na temat emocji i odczuć, jakie ta
muzyka wywołuje,
• nauka piosenki na temat dzieci wytrwa-
•
włączania i wyłączania komputera,
przedstawienie podstawowych funkcji
myszy i klawiatury,
•
nych elementów komputera i ich funkcji,
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez
wykorzystanie programów edukacyjnych
związanych z nauką matematyki,
•
składowych zestawu komputerowego,
praca w edytorze graficznym — przypomnienie funkcji poszczególnych klawiszy, tworzenie projektów i szkiców, cofanie zmian,
• kształcenie umiejętności bezpiecznego • przygotowanie quizu na temat poszczegól- • utrwalenie nazw poszczególnych części
•
•
pracy plastyczno-technicznej, wymagającej cięcia po linii
prostej,
składanie projektu plastyczno-technicznego,
prezentowanie efektu swojej pracy, zabawa wykonanym modelem,
• wykonywanie
•
elementów pracy plastycznej, która zakłada kilkuelementowość, aby kształcić umiejętność
wykonywania działań w określonej kolejności,
tworzenie kolekcji wybranych fotografii
rodzinnych,
• wprowadzanie
•
•
nywaniu czegoś (proste zwrotki ukazujące kolejność postępowania),
nauka prostych śpiewanek służących rozwijaniu słuchu fonemowego i fonematycznego oraz ucząca poczucia rytmu,
odtwarzanie prostych rytmów za pomocą głosu, klaskania, kląskania itd.,
• nauka piosenki o wytrwałości w wyko- • nauka
Zintegrowane treści nauczania
55
56
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
oraz uczące je wytrwałości,
podrzucanie i łapanie piłki,
ukazywanie, na podstawie bohatera literackiego, prawidłowych zachowań związanych z bezpieczeństwem
dziecka w różnych sytuacjach w szkole
i w domu.
•
właściwej postawy wyjściowej i ustawienia do ćwiczeń,
ukazywanie wysiłku osób niepełnosprawnych w pokonywaniu przeszkód
dnia codziennego i uczenie szacunku
dla tych wysiłków.
• ćwiczenia rozwijające aktywność dzieci • kształtowanie
•
•
poprzez
ćwiczenia na równoważni z przyborem,
przypomnienie zasad związanych z zagrożeniami, określenie osób, do których
dzieci mogą zwrócić się o pomoc w momencie zagrożenia życia lub zdrowia,
kształtowanie postawy przełamywania
lęku przed zwróceniem się o pomoc.
• gry zespołowe z piłką,
• rozwijanie zmysłu równowagi
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
7—9
•
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
rozwijanie pomysłowości i zdolności
samodzielnego wymyślania ciekawych
projektów, rozwiązań i problemów do
rozwiązania, organizowanie twórczego klubu trzecioklasisty, zachęcanie do
udziału w konkursach, poszukiwania nowych wyzwań, organizowania wolnego
czasu w kreatywny i twórczy sposób,
kreatywnego wykorzystania zasobów Internetu i programów tv, przestrzeganie
zasad obowiązujących podczas korzystania z telewizji i komputera,
mówienie
wymyślanie opowiadań twórczych, np.
wymyślanie innego początku opowiadania, tworzenie swobodnych tekstów,
wygłaszanie wierszy oraz krótkich fragmentów prozy z uwzględnieniem zmiany siły, tonu głosu, tempa i pauz,
słuchanie
uważne słuchanie czytanych przez nauczyciela utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
czytanie
oddawanie głosem nastroju w utworze,
wyraziste czytanie tekstów poetyckich
oraz fragmentów prozy przeznaczonych
•
edukacja społeczna
zaznajamianie z wartością zmian w życiu każdego człowieka i umiejętnością
radzenia sobie ze zmianą, rozwijanie
potrzeby rozwiązywania problemów, podejmowania nowych wyzwań, kształtowanie poczucia własnej wartości i chęci
samodoskonalenia poprzez odkrywanie
i rozwijanie swoich możliwości, poznanie zasad obowiązujących podczas korzystania z telewizji i komputera,
mówienie
stosowanie w wypowiedziach trafnie
dobranego słownictwa, przestrzeganie
kultury mówienia, wyrażanie własnego zdania w dyskusji na określony przez
nauczyciela temat, samorzutne wypowiedzi uczniów, swobodne dłuższe wypowiedzi w związku z wysłuchanymi
lub przeczytanymi utworami literackimi, książkami z lektury, obrazkami, historyjkami obrazkowymi itd.,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego,
lokalnego, regionu, układanie opowiadań dźwiękowych, formułowanie odpowiedzi na zadane pytania,
edukacja społeczna
rozwijanie kreatywności dzieci poprzez
twórcze opowiadania, szukanie słów oraz
uczenie przewidywania efektów różnych
działań, rozbudzanie aktywności poznawczej, odwagi w rozwiązywaniu problemów, zainteresowania wyobraźnią i ciekawymi sposobami na wspólne spędzanie
czasu w grupie rówieśników oraz w rodzinie, zadawanie pytań i poszukiwanie na
nie odpowiedzi, konstruktywne radzenie
sobie w trudnych sytuacjach, wyzbywanie się lęku przed nieznanym,
mówienie
aktywne wypowiadanie się w obrębie
określonych kręgów tematycznych, inicjowanie swobodnych wypowiedzi dzieci w obszarze indywidualnych potrzeb,
wdrażanie do konstruowania odpowiedzi na pytania problemowe, poznanie
pojęcia plakat,
komponowanie opowiadań twórczych, np.
wymyślanie dalszego ciągu opowiadania, innego zakończenia utworu,
słuchanie
aktywne słuchanie wypowiedzi innych
osób, zadawanie pytań dotyczących wybranego tematu, konstruowanie odpowiedzi na zadane pytania problemowe,
ilustrowanie gestem zachowania poznanego bohatera elementarza,
•
KLASA III
KLASA II
KLASA I
Wartość: kreatywność
Zintegrowane treści nauczania
57
58
•
•
•
czytanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do
nauki czytania poprzez głośne czytanie
nauczyciela oraz innych osób,
sylaba, głoska, wyraz w zdaniu, korzystanie z pakietu edukacyjnego pod kierunkiem nauczyciela, czytanie bardzo
krótkich, kilkuzdaniowych tekstów (składających się tylko z poznanych liter) z respektowaniem znaków przestankowych,
czytanie ze zrozumieniem piktogramów i znaków informacyjnych dotyczących realizacji zadań z różnych obszarów
edukacji, czytanie liter, układów liter
odpowiadających sylabom, zdań z wykorzystaniem piktogramów, czytanie globalne wyrazów, wdrażanie do umiejętności
czytania ze zrozumieniem na elementarnym poziomie, czytanie głośne, indywidualne i zbiorowe, fragmentów tekstu
na określony temat dotyczący bohatera
elementarza oraz plakatu jako zbioru informacji wyrażonych za pomocą symboli,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do nauki pisania w obszarze rozwoju grafomotorycznego, kreślenie linii: prostych,
krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po śladzie, kreślenie kształtów literopodobnych, szlaczków, pisanie i czytanie wielkich i małych liter: i, m, d,
pisanie liter łącznie, ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie od
powiedniej proporcji pomiędzy wielkimi
i małymi literami, właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze,
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie ze zrozumieniem utworów
wierszowanych, napisów informacyjnych, instrukcji oraz poleceń związanych z działalnością uczniów w różnych
obszarach edukacji, czytanie komiksów,
pisanie
układanie i zapisywanie zdań oznajmujących, pytających, rozkazujących, zbiorowe redagowanie opowiadań na tematy
bliskie dzieciom, ćwiczenia w kształtnym
i czytelnym pisaniu: poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji wielkich i małych liter,
właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów
w liniaturze, stosowanie odstępów między wyrazami w zdaniu, odpowiednie rozmieszczenie tekstu na stronie, akapitów,
ortografia
wykorzystanie różnych form wyrazu
dla uzasadniania pisowni ó i rz, pisownia wyrazów z utratą dźwięczności wewnątrz wyrazu, np. zabawka — zabawa,
pisanie z pamięci wyrazów i zdań,
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań oznajmujących,
pytających, rozkazujących, wyrazów
w zdaniach, sylab, liter i głosek w wyrazach z dwuznakami oraz innych,
wiedza o literaturze
określanie czasu i miejsca akcji w utworach literackich, ustalanie chronologii
wydarzeń, wyodrębnianie wydarzeń realistycznych i fantastycznych,
słownictwo
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów, zastępowanie ich innymi,
•
•
•
•
•
do nauki na pamięć, wspólne czytanie
fragmentów lektur wybranych przez nauczyciela,
pisanie
zbiorowe i indywidualne pisanie kilkuzdaniowej wypowiedzi na dany temat,
zbiorowe i indywidualne redagowanie
opowiadań na podstawie historyjek obrazkowych, zespołowe układanie i rysowanie komiksów,
ortografia
poprawne zapisywanie najczęściej używanych skrótów: ulica — ul., numer
— nr, strona — s., rok — r., praktyczne stosowanie kolejności alfabetycznej
podczas korzystania ze słowników i encyklopedii,
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań w tekście, wyodrębnianie wyrazów w zdaniu, wyróżnianie
w wyrazach sylab, głosek i liter, rozpoznawanie zdań nierozwiniętych i rozwiniętych,
wiedza o literaturze
rozpoznawanie baśni, bajki, legendy,
opowiadania, opisu, komiksu, wyodrębnianie postaci i zdarzeń, miejsca i czasu
akcji, ustalenie chronologii wydarzeń,
słownictwo
tworzenie rodziny wyrazów, pisanie wyrazów pokrewnych, wprowadzanie do
czynnego słownika przysłów, porównań,
np.: pracowity jak mrówka, głuchy jak
pień,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
matematyczna
•
•
•
•
•
•
•
4 i 5 w aspektach kardynalnym
i porządkowym,
liczenie w zakresie 5,
matematyzowanie sytuacji,
posługiwanie się monetami,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
porządkowanie elementów,
przygotowanie do zrozumienia pojęcia
odejmowania,
rozwiązywanie zadań tekstowych na
odejmowanie,
• liczby
•
•
•
•
ortografia
funkcja i jako łącznika w zdaniu, przepisywanie układów liter, wyrazów i prostych zdań, pisanie z pamięci wyrazów,
po dokładnej obserwacji wzoru, rozwijanie wrażliwości ortograficznej,
wiedza o języku
nazywanie i wyróżnianie: litery, głoski,
sylaby, wyrazu, zdania, dzielenie wyrazów na głoski i sylaby,
wiedza o literaturze
rozwijanie zainteresowania książką oraz
czytaniem baśni, wyodrębnianie postaci
i zdarzeń, miejsca i czasu akcji, ustalenie
chronologii wydarzeń, organizowanie zabaw pantomimicznych i dramowych,
słownictwo
wzbogacanie czynnego słownika w kontekście nowych doświadczeń, treści
opowiadań i nazywania stanów emocjonalnych, wdrażanie do świadomego stosowania trafnie dobranego słownictwa,
poznanie znaczenia wyrazu plakat,
utrwalanie stosowania form grzecznościowych,
•
•
•
•
mocą odejmowania i odwrotnie,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 40,
porównywanie liczb,
przeliczanie co 1, co 2… co 5,
rozwiązywanie prostych zadań tekstowych,
•
•
•
70, bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego,
przeliczanie liczb zgodnie z podanym
warunkiem,
dodawanie kilku składników,
sprawdzanie dodawania za pomocą
odejmowania i odwrotnie,
• dodawanie i odejmowanie do 30, z prze- • odczytywanie godzin na zegarze,
kroczeniem progu dziesiątkowego,
• utrwalenie pojęć: pół godziny, kwa• dodawanie kilku składników,
drans,
• sprawdzanie wyników dodawania za po- • dodawanie i odejmowanie w zakresie
wyrazy o podobnym i przeciwnym znaczeniu, systematyczne wzbogacanie
czynnego słownictwa dzieci o nowo poznane wyrazy w związku z wydarzeniami, wycieczkami, tekstami literackimi,
zajęciami z różnych obszarów edukacji,
Zintegrowane treści nauczania
59
60
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
•
•
•
•
•
•
figur geometrycznych i odmierzanie długości ich boków,
utrwalenie kierunków przestrzennych,
odczytywanie wskazań termometru,
odczytywanie pełnych godzin na zegarze,
doskonalenie dodawania i odejmowania
w zakresie 40, z przekroczeniem progu
dziesiątkowego,
rozwiązywanie
zadań
tekstowych,
w tym zadań na porównywanie różnicowe,
rozwiązywanie równań typu:
+ a = b, a +
= b,
• rysowanie
•
•
•
•
•
•
dą a ubiorem,
•
•
piosenki na temat dziecięcych
zainteresowań,
rozwijanie
wrażliwości
muzycznej
dziecka poprzez naprzemienne słuchanie muzyki spokojnej i pobudzającej,
służącej do wykonywania określonych
poleceń,
rozpoznawanie i nazywanie dźwięków
natury,
• nauka
•
•
•
na polu,
poznanie prac wykonywanych na polu
jesienią,
dostrzeganie
zmian
zachodzących
w przyrodzie jesienią,
omawianie sposobów przygotowań do
zimy przez człowieka,
• rozpoznawanie zwierząt występujących
•
•
umiejętności improwizacji
głosem według ustalonych zasad,
rozwijanie umiejętności gry na instrumentach perkusyjnych,
wprowadzenie zagadnień związanych
z rodzajami głosów ludzkich (sopran
i bas),
piosenki o pięknie i bogactwie
• kształcenie
natury,
•
• nauka
•
•
•
•
dzących w przyrodzie, związanych z jesienią,
poznanie sposobów przystosowania się
zwierząt do zimy,
wyjaśnianie następstwa ruchu obrotowego Ziemi — pory dnia,
wyznaczanie głównych kierunków świata,
poznanie sposobów orientowania się
w terenie,
widnokrąg,
•
•
•
piosenki na temat ciekawego
dnia, pomimo złej pogody na zewnątrz,
kształcenie umiejętności ilustrowania
krótkich wierszyków muzyką,
tworzenie układów choreograficznych,
interpretujących określoną muzykę (np.
muzykę filmową),
tworzenie bazy ulubionych utworów,
• nauka
•
•
−
róża wiatrów,
poznanie wybranych krajów Unii Europejskiej,
poznanie ich stolic, tradycji narodowych, w tym zwyczajów świątecznych,
ciekawostek na temat zabytków i osobliwości, informacji dotyczących szkoły,
dnia i nocy,
• określanie temperatury powietrza,
• utrwalenie nazw kierunków świata
pojęć: pory roku, długość
logram, pół kilograma, dekagram, gram
− kg, dag, g,
rozwiązywanie zadań tekstowych na porównywanie różnicowe,
układanie zadań tekstowych do podanej
formuły matematycznej,
przekształcanie zadań tekstowych,
rozwiązywanie równań z okienkiem,
dostrzeganie symetrii,
stosowanie symetrii w praktyce − podczas rysowania elementów ilustracji,
• obliczanie masy, używanie określeń: ki-
• ukazywanie zależności pomiędzy pogo- • dostrzeganie i omawianie zmian zacho- • utrwalenie
•
•
•
•
treści zadań tekstowych do
zapisu i ilustracji,
porządkowanie liczb − posługiwanie się
liczebnikami porządkowymi,
tworzenie zbiorów zgodnie z podanym
warunkiem,
przeliczanie pieniędzy, porównywanie
kwot,
zastępowanie kilku monet jedną monetą,
• układanie
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
•
•
fragmentów muzyki klasycznej i wyrażanie ich w dowolny sposób,
komponowanie samodzielnych projektów
plastycznych na płaszczyźnie i w przestrzeni,
przygotowanie projektów multimedialnych,
• słuchanie
jących usprawnić rękę wiodącą,
•
•
do zabaw ruchowych na
świeżym powietrzu,
budowanie kreatywności dzieci poprzez
pokonywanie naturalnych przeszkód,
dostosowanych do ich możliwości,
uczenie dzieci zasad higieny osobistej
oraz wpływu jej stosowania na zdrowie
i dobre samopoczucie.
• zachęcanie
•
komputera do pracy
twórczej (rysowanie, tworzenie własnych kompozycji),
oglądanie w komputerze zdjęć związanych tematycznie z projektem, za pomocą dowolnego programu,
• wykorzystanie
poprzez określanie osób, do których
można się zwrócić o pomoc, poznanie
numerów telefonów alarmowych,
• kształtowanie poczucia bezpieczeństwa
•
•
•
ogólnorozwojowe wykorzystujące piłkę, uczenie rzutów, podań,
chwytania piłki,
zabawy ruchowe na świeżym powietrzu,
jazda na rowerze i wrotkach,
uczenie zasad zachowania się na drogach,
uczenie dzieci, do kogo mogą się zwrócić o pomoc w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia.
• ćwiczenia
•
rysunków z gotowych elementów za pomocą wybranego edytora
grafiki,
przeglądanie w Internecie gotowych
propozycji rysunków na określony, zadany w wyszukiwarce, temat,
• tworzenie
•
•
zagadnień
związanych
z transportem morskim, historia zdobywania ziemi,
wykonywanie pracy plastyczno-technicznej (statek), wymagającej cięcia
po linii prostej,
składanie projektu plastyczno-technicznego, prezentowanie go w klasie,
• wykonywanie prac z papieru, pomaga- • omówienie
•
umiejętności rozpoznawania kształtów i faktur różnych materiałów,
wykorzystywanie odkryć dzieci związanych z kształtem i fakturą do samodzielnej ekspresywnej twórczości,
• kształcenie
•
•
konkursów sprawnościowych, wykorzystujących różne przyrządy,
uczenie prawidłowego zachowania
w sytuacji zwycięstwa oraz w momencie porażki,
uczenie dbałości o swoje ciało w zakresie prawidłowego ubierania się oraz
dbania o codzienną higienę osobistą.
• zorganizowanie
• rozwijanie
według własnego pomysłu,
zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych rozwijających kreatywność,
• tworzenie rysunków w edytorze grafiki
•
•
nicznego poprzez stawianie przed dziećmi konkretnych problemów technicznych,
poszukiwanie rozwiązań technicznych
w różnych zadaniach i sytuacjach,
kształcenie umiejętności wyboru najlepszego rozwiązania,
• kształcenie umiejętności myślenia tech-
•
nych technik i narzędzi, w tym medialnych, do tworzenia ciekawych form ekspresji twórczej,
kształtowanie własnego wizerunku poprzez aktywność w zakresie sztuk plastycznych i ich korelację z innymi środkami wyrażania siebie,
• uczenie możliwości wykorzystania róż-
Zintegrowane treści nauczania
61
62
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
10—12
•
•
edukacja społeczna
rozpoznawanie i nazywanie uczuć własnych oraz innych osób, prawdomówność i takt, wspieranie uczciwości
dzieci, tworzenie warunków do podejmowania odpowiedzialnych zadań wobec siebie i grupy, chwalenie odwagi w uczciwym działaniu, posługiwanie
się swoim imieniem i nazwiskiem w różnych sytuacjach życiowych, drzewo genealogiczne swojej rodziny, odczuwanie
dumy z przynależności do swojej rodziny, sumienne wykonywanie poleceń
i zadań, odpowiednie zachowywanie się
w klasie, w szkole, poszanowanie dobra
wspólnego,
mówienie
wyciąganie wniosków z przedstawionych wydarzeń, swobodne dłuższe wypowiedzi w związku z wysłuchanymi
lub przeczytanymi utworami literackimi,
edukacja społeczna
poznawanie wartości szacunku wobec
siebie, innych osób lub pracy, określanie sytuacji, w których okazywanie szacunku ma szczególne znaczenie, poszukiwanie wartości szacunku i uczciwości
we własnych doświadczeniach oraz poszukiwanie możliwości otwarcia się na
drugiego człowieka − zarówno w rodzinie, jak również w grupie rówieśniczej,
poszanowanie podręczników i innych
przyborów szkolnych, sumienne wykonywanie poleceń i zadań, odpowiednie
zachowanie w klasie, w szkole, poszanowanie dobra wspólnego, dziecięce
filozofowanie na temat kultury osobistej i dobrego wychowania, odnajdywanie wartości kultury osobistej i wartości
uczestniczenia w kulturze, nazywanie
swoich uczuć, ukierunkowywanie uczuć
na empatię (współodczuwanie emocji
•
KLASA II
KLASA I
Wartości: szacunek i uczciwość
JA
— inni
•
•
edukacja społeczna
budowanie poczucia sprawstwa i kontroli nad swoim zachowaniem pod wpływem silnych emocji, np. kontrolowanie zachowania pod wpływem gniewu,
przygotowanie drzewa genealogicznego swojej rodziny, odczuwanie dumy
z przynależności do swojej rodziny, jej
tradycji i zwyczajów, kulturalne zachowywanie się wobec innych dzieci, unikanie agresji jako metody rozwiązywania konfliktów, poszanowanie cudzej
własności i prywatności, zachowanie
tajemnicy korespondencji (list, sms,
e-mail),
mówienie
wspólne lub indywidualne wyodrębnianie postaci i zdarzeń, ustalenie kolejności zdarzeń, określanie nastroju
w utworze, wyrażanie własnego zdania
o postaciach i zdarzeniach,
KLASA III
Zintegrowane treści nauczania
staniem równolegle różnych technik czytania (czytanie globalne, metoda fonetyczno-wyrazowa, sylabowa, zdaniowa
i inne, w zależności od stopnia przygotowania zespołu i możliwości dzieci), rozwijanie aktywności czytelniczej poprzez
indywidualną interpretację fragmentów
• zróżnicowana nauka czytania z wykorzy-
konkretnych informacji
w materiale audialnym, słuchanie nagrań literackich, słuchowisk, wierszy
i opowiadań, słuchanie poleceń nauczyciela oraz czytanych tekstów literackich,
czytanie
• poszukiwanie
potrzeb danej grupy lub pojedynczych
uczniów z określonym problemem, ćwiczenia artykulacyjne i intonacyjne, opisywanie i opowiadanie ustne jako forma
kształtowania płynności mowy, wprawki
dramowe i klasowy teatrzyk kukiełkowy
jako forma aktywizowania i inicjowania
wypowiedzi i dialogu, wywiad z bohaterami, gest, mimika, kształtowanie rozumienia umownego znaczenia rekwizytu i posługiwania się nim w odgrywanej
scence,
słuchanie
• ćwiczenia logopedyczne dopasowane do
pie na określony temat,
• rozmowa lub dyskusja w parze lub gru-
i uczuć innych) poprzez dobór odpowiedniej literatury i zabaw integracyjnych,
mówienie
•
•
•
•
obrazkami, historyjkami obrazkowymi,
stosowanie w wypowiedziach trafnie
dobranego słownictwa, przestrzeganie
kultury mówienia,
słuchanie
słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji,
ukierunkowane słuchanie tekstów literackich, czytanych przez nauczyciela,
oraz nagrań utworów poetyckich w wykonaniu znanych aktorów,
czytanie
wspólne czytanie fragmentów lektur
wybranych przez nauczyciela, czytanie
dialogów ze zwróceniem szczególnej
uwagi na interpunkcję i intonację,
pisanie
zbiorowe redagowanie opowiadań na
tematy bliskie dzieciom, zbiorowe i indywidualne pisanie listów i zaproszeń,
tworzenie i pisanie swobodnych tekstów, ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu: poprawne łączenie liter
w wyrazach, zachowanie odpowiedniej
proporcji wielkich i małych liter, właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów
w liniaturze, zachowanie odpowiednich
odstępów między wyrazami w zdaniu,
prawidłowe rozmieszczenie tekstu na
stronie, stosowanie akapitów,
ortografia
kropka, znak zapytania, wykrzyknik
na końcu zdania, pisownia wyrazów z ó
i rz, tworzenie rodziny wyrazów lub wykorzystanie zmienności form dla uzasadnienia pisowni niektórych wyrazów
z ó i rz, wielka litera na po czątku zdania,
rzeczownika jako nazwy
osób, zwierząt, roślin i rzeczy, rozpoznawanie rodzajów rzeczownika, określanie liczby rzeczownika,
• określanie
-ówka, stosowanie przecinków przy
wyliczaniu, pisanie ze słuchu krótkich
tekstów, tworzenie rodziny wyrazów,
uzasadnianie pisowni wyrazów z rz po
spółgłoskach,
wiedza i nauka o języku
• pisownia wyrazów z końcówkami: -ów,
kich tekstów ułożonych z rozsypanek
wyrazowych i zdaniowych, uzupełnianie i przepisywanie zdań, przepisywanie połączone z przekształcaniem zdań,
ortografia
• układanie i zapisywanie zdań oraz krót-
wybranych utworów literackich z podziałem na role, czytanie wierszy oraz
krótkich fragmentów napisanych prozą,
przeznaczonych do nauki na pamięć,
pisanie
• wyraziste czytanie krótkich fragmentów
uczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów
muzycznych, monologów i dialogów
znanych aktorów itd., słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów
oraz innych osób,
czytanie
• uważne słuchanie, czytanych przez na-
układanie w parach dialogów, wchodzenie w role,
słuchanie
Zintegrowane treści nauczania
63
64
•
•
•
•
•
•
•
•
poezji dziecięcej, przyporządkowywanie
nazw do ilustracji,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do
nauki pisania w obszarze rozwoju grafomotorycznego, kreślenie linii: prostych,
krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po śladzie, kreślenie kształtów
literopodobnych, szlaczków, pisanie
i czytanie wielkich i małych liter: y, p,
k,
ortografia
przepisywanie układów liter, wyrazów
i prostych zdań, pisanie wyrazów z pamięci, po dokładnej obserwacji wzoru,
rozwijanie wrażliwości ortograficznej,
wiedza o języku
nazywanie i wyróżnianie: litery, głoski,
sylaby, wyrazu, zdania,
nazywanie przedmiotów, roślin,
wiedza o literaturze
zapoznawanie z nowościami książkowymi dla dzieci, tworzenie środowiska
czytelniczego dziecka — osoby dorosłe
czytają głośno w klasie, rodziny należą do klubów czytelniczych, zapoznanie
z poezją dziecięcą,
słownictwo
praca z ilustracjami lub nazwami pojedynczych przedmiotów,
elementy kultury języka (jak i do kogo mówimy?, jakie słowa są obraźliwe?),
poszerzanie repertuaru czynnego słownika, ze szczególnym uwzględnieniem
nazw emocji oraz elementów związanych z kulturą języka,
•
•
•
w imionach, nazwiskach, nazwach
miast, państw, ulic, w korespondencji,
przecinek przy wyliczaniu,
wiedza o języku
nazywanie czynności, układanie zdań
rozkazujących, pytających, oznajmujących, sylaby, litery i głoski w wyrazach
z dwuznakami oraz innych,
wiedza o literaturze
rozwijanie zainteresowania dziecka
książką poprzez spotkania czytelnicze,
konkursy i projekty autorskie (np. kluby małych czytelników, galeria najpiękniejszych baśni),
słownictwo
wyrazy wieloznaczne, np. zamek, wprowadzanie do czynnego słownika dzieci różnych przysłów, np. Prawdziwych
przyjaciół poznajemy w biedzie, poszerzanie słownika o wyrazy dotyczące stanów emocjonalnych dzieci w różnych
sytuacjach życiowych,
•
•
wiedza o literaturze
nauka poezji, prozy, tekstów teatralnych na pamięć, wygłaszanie utworów
z pamięci, rozwijanie zainteresowania
dziecka książką poprzez spotkania czytelnicze, konkursy i projekty autorskie
(np. kluby małych czytelników, galeria
najpiękniejszych baśni),
słownictwo
bogacenie słownictwa o wyrazy i wyrażenia związane z wyrażaniem własnych stanów emocjonalnych oraz dotyczących emocji innych osób, świadome
stosowanie słownictwa trafnie dobranego do rodzaju wypowiedzi,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
•
•
•
•
sposobów przystosowania się
zwierząt do zimy,
wdrażanie do rozpoznawania ptaków,
rozpoznawanie roślin i zwierząt żyjących w lesie,
poznanie zwierząt żyjących w gospodarstwie wiejskim,
przybliżenie cech ptaków i ssaków,
wskazywanie różnic między nimi,
• poznanie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
znaków: mniejszości, większości i równości,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 6,
doskonalenie techniki liczenia w zakresie 6,
rozwijanie logicznego myślenia,
przeliczanie elementów,
zapisywanie liczby 6 w postaci sumy kilku składników,
stosowanie liczebników porządkowych
w praktyce,
poznanie znaku dodawania i zapisu dodawania,
zapisywanie dodawania liczb w zakresie 6,
rozumienie pojęcia pary,
posługiwanie się monetami,
• poznanie
•
•
•
•
wieka − płuca, serce, żołądek,
przygotowanie przetworów z warzyw
i z owoców, poznanie owoców egzotycznych,
poznanie warzyw i owoców jako źródła
witamin,
układanie jadłospisu na cały tydzień,
poznanie budowy warzyw i owoców,
• zapobieganie przeziębieniom,
• poznanie organów wewnętrznych czło-
pojęciami: złoty, grosz, zł, gr,
• słowne zapisywanie liczb,
• doskonalenie techniki rachunkowej,
• rozszerzenie zakresu liczbowego do 50,
• przeliczanie co 1, co 2, … co 10,
• porządkowanie liczb,
• obliczenia pieniężne − posługiwanie się
rytmów (szlaczki, rozety),
•
•
•
•
dla Polski,
przybliżenie wiadomości na temat budowy ciała, trybu życia i występowania
owadów, ptaków i ssaków,
poznanie organów wewnętrznych zwierząt − płuca, serce, żołądek,
poznawanie roślin i zwierząt charakterystycznych dla poszczególnych kontynentów,
poznawanie wybranych zwierząt żyjących w morzach i oceanach,
•
• poznanie zwierząt charakterystycznych
•
•
•
•
•
nia liczb do 60,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
uzupełnianie ciągów liczbowych,
kontynuowanie i układanie rytmów,
mierzenie długości i szerokości w centymetrach i milimetrach — wprowadzenie
jednostki milimetr i jej skrótu — 1 mm,
doskonalenie techniki dodawania i odejmowania w zakresie 70,
wykonywanie obliczeń pieniężnych,
• utrwalenie pojęcia pary,
• rozszerzenie zakresu mnożenia i dziele-
lenia i odwrotnie,
• mierzenie długości i szerokości w centy- • dodawanie jednakowych składników,
metrach — skrót 1 cm,
• utrwalenie mnożenia liczb w zakresie
• zapisywanie liczb w systemie rzymskim, 50,
• odczytywanie pełnych godzin na zega- • dzielenie jako mieszczenie i podział,
rze,
• pamięciowe mnożenie i dzielenie w za• rysowanie figur symetrycznych,
kresie 50,
• kontynuowanie i układanie własnych • sprawdzanie mnożenia za pomocą dzie-
Zintegrowane treści nauczania
65
66
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
ty kolorów oraz różnej grubości kredki,
blemami związanymi z prawidłową postawą podczas korzystania z komputera
oraz zagrożeniami w sieci internetowej,
• zapoznanie dzieci z podstawowymi pro-
•
•
•
•
zasad prawidłowego korzystania z komputera i Internetu (czas, zagrożenia płynące z sieci),
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych,
filmu o transporcie lotniczym, jego możliwościach,
przygotowanie matrycy lotniska, wspólna praca całego zespołu klasowego,
• oglądanie
•
w życiu kulturalnym środowiska szkolnego, udziału w konkursach i kółkach
zainteresowań,
uczenie szacunku dla czyjejś pracy plastycznej, rozwijanie umiejętności mówienia o czyichś dokonaniach plastycznych
z obiektywizmem i uznaniem,
•
•
programów dostępnych w pracowni do tworzenia statycznych i dynamicznych rysunków,
prezentowanie prac na tablicy multimedialnej lub za pomocą projektora, umożliwiającego każdemu uczniowi
w klasie zobaczenie efektów pracy kolegów,
• wykorzystywanie
• analizowanie
w XX i XXI wieku,
najnowszych urządzeń
elektronicznych służących do przetwarzania i zapisywania danych, takich jak
na przykład: różne modele komputerów
czy laptopów,
• ukazywanie znaczenia rozwoju techniki
•
tożsamości
kulturowej
dziecka poprzez kontakt z wybranymi
dziełami sztuki, zabytkami i tradycją
w środowisku domowym, szkolnym i lokalnym,
motywowanie do włączania się do działalności twórczej lokalnych środowisk,
na miarę swoich zainteresowań i możliwości,
piosenki na temat okazywania
szacunku dla pracy innych ludzi,
słuchanie polskiej muzyki klasycznej,
utrwalenie pojęć: sopran i bas,
śpiewanie zespołowe dotychczas poznanych, ulubionych piosenek z repertuaru
dziecięcego,
• nauka
• motywowanie dzieci do uczestniczenia • budowanie
•
•
piosenki o rodzicach, rodzeństwie i starszym pokoleniu,
rozwijanie umiejętności grania prostych melodii na instrumentach melodycznych i akompaniowania,
wprowadzanie i utrwalanie znaków notacji muzycznej — cała nuta, półnuta,
pauza,
• nauka
• zabawy z rysowaniem, używanie pale- • uczenie
•
•
pracy plastyczno-technicznej (zegara), wymagającej cięcia
po owalu,
składanie projektu plastyczno-technicznego,
poznanie różnych sposobów mierzenia
czasu,
• wykonywanie
•
wrażliwości artystycznej
dziecka poprzez poznawanie arcydzieł
malarstwa i architektury,
wypowiadanie się na tematy związane
ze sztuką,
• budowanie
•
•
piosenki związanej z okazywaniem szacunku,
kształcenie umiejętności realizowania
prostych schematów rytmicznych za pomocą ruchów całego ciała lub jego poszczególnych części,
ćwiczenia w wystukiwaniu prostego rytmu za pomocą instrumentów perkusyjnych,
• nauka
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
stych ćwiczeń równoważnych,
rzucanie piłki do celu, zabawy z piłką
wymagające współpracy w parach,
kształtowanie zachowań społecznych
w zakresie budowania szacunku dla
osób niepełnosprawnych, uczenie się
pomocy takim osobom w miarę możliwości dziecka.
•
•
•
gry terenowe,
uczenie respektowania zasad ustalonych w danym zadaniu sportowym,
rozwijanie zmysłu równowagi poprzez
ćwiczenia na równoważni z przyborem,
kształtowanie odpowiedzialności za
właściwą postawę ciała podczas wykonywania czynności związanych na przykład z uczeniem się, serfowaniem po
Internecie, wykonywaniem zadań plastycznych i innych.
•
•
•
właściwej postawy wyjściowej i ustawienia do ćwiczeń,
ćwiczenie przewrotu w przód,
ćwiczenia marszobiegu trwającego co
najmniej 15 minut,
uczenie szacunku do własnego ciała
i dbałości o prawidłową postawę siedzącą i stojącą podczas różnych zajęć
w szkole i w domu.
• zachęcanie dzieci do wykonywania pro- • rozwijanie sprawności dziecka poprzez • kształtowanie
Zintegrowane treści nauczania
67
68
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
13—15
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
wskazywanie na przykłady prawdziwej
miłości w rodzinie, również pomiędzy
rodzeństwem, rozwijanie poczucia humoru i życiowego optymizmu, ukazywanie wartości bycia dobrym człowiekiem, działanie na rzecz poszanowania
praw wszystkich ludzi, poszukiwanie
możliwych rozwiązań problemów, które
szkodzą byciu dobrym człowiekiem, dostrzeganie dobra w otaczającym świecie oraz w drugiej osobie,
mówienie
wyciąganie wniosków z przedstawionych wydarzeń, samorzutne wypowiedzi uczniów, swobodne kilkuzdaniowe
wypowiedzi na podstawie wydarzeń
z życia dzieci w domu, w szkole, w społeczności lokalnej oraz w związku z tekstami literackimi, układanie opowiadań
twórczych, np. wymyślanie innego początku opowiadania,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego,
lokalnego, regionu, słuchanie poleceń
związanych z działalnością i aktywnością dzieci w różnych obszarach edukacji,
edukacja społeczna
poszukiwanie dobra w sobie samym
i w drugim człowieku, pokazywanie
przykładów przyjaźni i wspieranie prób
dziecka w tworzeniu relacji koleżeńskich i przyjacielskich, poszukiwanie
okazji do czynienia dobra, ukierunkowywanie uczuć na empatię (współodczuwanie emocji i uczuć innych) poprzez
dobór odpowiedniej literatury i zabaw
integracyjnych, ćwiczenia na dobry klimat w grupie i przeciwdziałanie zachowaniom niepożądanym, aktywne działanie dla innych bez krzywdzenia siebie
i dla siebie − bez krzywdzenia innych,
mówienie
swobodne kilkuzdaniowe wypowiedzi
na podstawie wydarzeń z życia dzieci
w domu, w szkole, w społeczności lokalnej oraz w związku z tekstami literackimi, nadawanie tytułów pojedynczym
obrazkom oraz historyjkom obrazkowym, swobodne kilkuzdaniowe wypowiedzi na podstawie wydarzeń z życia
dzieci w domu,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wywiadami
itd., ukierunkowane słuchanie tekstów
edukacja społeczna
pomaganie innym, wybaczanie i działanie, przynależność do rodziny, jej tradycje i zwyczaje, pogłębianie zrozumienia
swojej roli w rodzinie i obowiązków, jakie
wynikają z przynależności do niej, wypowiadanie się na temat rodziny, więzów
rodzinnych, struktury rodziny, mieszkania
jako miejsca pracy i odpoczynku, obowiązków domowych, nauki, pracy zawodowej rodziców, sposobów rozwiązywania konfliktów, ukazywanie przykładów
ludzkiej dobroci i zaangażowania w pomoc innym, wskazywanie na przykłady
prawdziwej miłości w rodzinie, również
pomiędzy rodzeństwem, rozwijanie poczucia humoru i życiowego optymizmu,
mówienie
wyciąganie wniosków z przedstawionych wydarzeń, układanie opowiadań
twórczych, np. wymyślanie dalszego
ciągu opowiadania, innego zakończenia utworu, wyrażanie własnego zdania
o postaciach i zdarzeniach, wchodzenie
w role, wyciąganie wniosków z przedstawionych wydarzeń, nadawanie tytułów pojedynczym obrazkom oraz historyjkom obrazkowym,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów oraz innych osób
•
KLASA III
KLASA II
KLASA I
Wartość: dobroć
Zintegrowane treści nauczania
•
•
•
•
•
w związku z doświadczeniami, obserwacjami, przeżyciami, słuchanie poleceń
dotyczących realizacji zadań z różnych
rodzajów edukacji, ukierunkowane słuchanie tekstów literackich czytanych
przez nauczyciela oraz nagrań utworów
poetyckich,
czytanie
zróżnicowana nauka czytania z wykorzystaniem równolegle różnych technik czytania (czytanie globalne, metoda fonetyczno-wyrazowa, sylabowa, zdaniowa i inne,
w zależności od stopnia przygotowania zespołu i możliwości dzieci), czytanie ze zrozumieniem piktogramów i znaków informacyjnych dotyczących realizacji zadań
z różnych obszarów edukacji, układanie
własnych symboli i znaków w celu przekazania informacji,
pisanie
ćwiczenia pisania pojedynczych, wielkich i małych, liter, nauka ich łączenia w wyrazy, pisanie zdań, zwracanie
szczególnej uwagi na poprawność kaligraficzną tekstu pisanego,
ortografia
rozwijanie umiejętności pisania wielką
literą,
wiedza o języku
zadania oraz wyrazy w zdaniach, sylaby,
litery i głoski w wyrazach,
wiedza o literaturze
rozbudzanie zainteresowania książką i czytaniem, wskazywanie bohatera
w słuchanym i czytanym tekście,
•
•
•
•
•
•
•
literackich czytanych przez nauczyciela
oraz nagrań utworów poetyckich w wykonaniu znanych aktorów, słuchanie audycji i historyjek dźwiękowych,
czytanie
czytanie dialogów, czytanie wybranych
fragmentów utworów literackich z podziałem na role, oddawanie głosem nastroju w utworze,
pisanie
układanie życzeń, pisanie wielką literą
imion, nazwisk, nazw miejscowości,
ortografia
pisanie wyrazów z ą i ę występujących w opracowywanych tekstach oraz
w czasownikach typu: wziął, wzięła,
pisanie wielkiej litery na początku zdania, w nazwiskach i imionach, w korespondencji, nazwach miast i państw,
wiedza o języku
rozpoznawanie rzeczowników jako nazwy osób, zwierząt, roślin i rzeczy, liczba rzeczownika,
wiedza o literaturze
określanie wydarzeń realistycznych
i fantastycznych, nastroju w utworze literackim,
słownictwo
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów, zastępowanie ich innymi,
stosowanie w wypowiedziach ustnych
i pisemnych wyrazów o podobnym lub
przeciwnym znaczeniu,
•
•
•
•
•
•
czytanie
wspólne czytanie fragmentów lektur wybranych przez nauczyciela, samodzielne
czytanie książek oraz czasopism dziecięcych, wyraziste czytanie krótkich fragmentów wybranych utworów literackich
z podziałem na role, przestrzeganie zasad higieny podczas czytania,
pisanie
zbiorowe i indywidualne układanie życzeń, uzupełnianie i przepisywanie
zdań, przepisywanie połączone z przekształcaniem zdań, podpisywanie obrazków zdaniami, pisanie z pamięci i ze
słuchu wyrazów i zdań zawierających
określone trudności ortograficzne,
ortografia
stosowanie wielkiej litery na początku
zdania, w imionach, nazwiskach, nazwach miast, państw, ulic, rzek, tytułach dzieł oraz w korespondencji, poprawne pisanie wyrazów z końcówkami:
-ów, -ówka,
wiedza o języku
określanie liczby pojedynczej i mnogiej
rzeczowników, rodzajów rzeczowników,
rodzajów zdań,
wiedza o literaturze
ustalenie chronologii wydarzeń, wyodrębnianie wydarzeń istotnych dla przebiegu akcji, ustalanie bohatera głównego i postaci drugoplanowych w utworze,
słownictwo
poszerzanie czynnego słownictwa w kontekście nowych tekstów literackich,
Zintegrowane treści nauczania
69
70
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
wego,
kiem,
• sprawdzanie wyniku dodawania za po- •
mocą odejmowania i odwrotnie,
•
• dopełnianie do danej liczby,
• rozwiązywanie prostych równań z okien-
ści,
• rozkładanie liczb na dziesiątki i jedno-
•
•
•
•
•
•
•
• doskonalenie
nia liczb do 60,
techniki pamięciowego
mnożenia i dzielenia w zakresie 60,
liczenie co 2, co 3 itp.,
porządkowanie liczb,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
obliczanie masy,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 80,
porównywanie liczb,
odczytywanie zapisanych liczb za pomocą cyfr,
zapisywanie liczb za pomocą wyrazów,
rysowanie figur geometrycznych o podanych wymiarach,
• rozszerzenie zakresu mnożenia i dziele-
wydarzeń i sytuacji szkolnych, nazywanie stanów emocjonalnych, nazywanie
potrzeb,
zwierząt i człowieka,
• wdrażanie do opieki nad zwierzętami, • poznanie zwierząt domowych i zasad • poznawanie zwierząt roślinożernych,
mięsożernych i wszystkożernych,
• poznanie sposobów dokarmiania zwie- opieki nad nimi,
rząt w czasie zimy,
• poznanie rodzajów zagrożeń, jakie • dostrzeganie łańcuchów pokarmowych,
• poznanie drzew iglastych rosnących mogą wystąpić ze strony zwierząt do- zwierząt,
mowych,
w polskich lasach i parkach,
• poznawanie części ciała i organów we• wdrażanie do rozpoznawania charakte- • omawianie zjawisk atmosferycznych cha- wnętrznych zwierząt,
rakterystycznych dla zimy,
rystycznych igieł i szyszek,
• określanie i nazywanie zagrożeń dla
• dokarmianie zwierząt,
człowieka ze strony zwierząt,
• wdrażanie do ochrony przyrody,
• poznanie minerałów: sól, węgiel, glina, • omówienie części ciała i organów we• wyjaśnienie, jak powstał węgiel, pozna- wnętrznych człowieka,
nie znaczenia węgla dla człowieka,
• porównanie budowy wewnętrznej ciała
• poznawanie figur geometrycznych,
kowymi,
• układanie treści zadań do rysunku,
• utrwalenie kolejności miesięcy,
• zapisywanie odejmowania,
• zapisywanie dat,
• przedstawianie liczb w postaci sumy • obliczenia kalendarzowe,
składników,
• odczytywanie temperatury,
• porównywanie liczb,
• rozwiązywanie zadań tekstowych,
• rozszerzenie zakresu liczbowego do 7, • układanie zadań tekstowych do podanej
• doskonalenie umiejętności liczenia — formuły matematycznej lub rysunku,
dodawania i odejmowania w zakresie 7, • dodawanie i odejmowanie w zakresie
• posługiwanie się liczebnikami porząd- 50 z przekroczeniem progu dziesiątko-
•
słownictwo
rozwijanie słownika dzieci poprzez uczenie ich nazywania swoich potrzeb,
Zintegrowane treści nauczania
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
uwagi dziecka na jakość
przekazów medialnych, płynące z nich
dobro, ale również zagrożenia,
kształcenie umiejętności pracy z multimediami jako formą wyrażania się poprzez obraz, dźwięk, ruch i słowo,
wyrażanie swoich uczuć i emocji związanych z innymi ludźmi w projektach
przestrzennych różnego typu, z wykorzystaniem dowolnych materiałów,
podstawowych elementów muzyki, takich jak melodia i rytm,
•
•
•
odczuwania wartości
sztuki w relacjach interpersonalnych
(sztuka jako narzędzie komunikacji),
uczenie dobrego wykorzystania barw,
kształtów, faktur w ukazywaniu innym
swojego przywiązania, radości, oddania
i sympatii,
• kształtowanie
•
wiedzę i umiejętności dzieci w zakresie
bezpieczeństwa komunikacyjnego,
tworzenie wybranego modelu pojazdu
według instrukcji słownej lub pisemnej,
•
skich w postaci rysunków komputerowych,
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych związanych ze zdobywaniem
nowych umiejętności,
•
określonych stron internetowych przeznaczonych dla dzieci,
określanie zasobów tych stron,
zabawa wybranymi elementami dostępnymi na stronach internetowych przeznaczonych dla dzieci,
• przygotowywanie niespodzianek dla bli- • przeglądanie
•
ją urządzenia domowe (latarka, odkurzacz),
zabawy plastyczno-techniczne usprawniające ręce oraz koordynację wzrokowo-ruchową,
•
bardziej zaawansowanych narzędzi w programach graficznych do tworzenia ilustracji na określony temat,
wyszukiwanie, kopiowanie i wklejanie rysunków zgodnie z podanymi kryteriami —
z bibliotek, innych plików albo z clipart,
• wykorzystywanie
•
•
danych za pomocą różnych urządzeń,
omówienie zasad działania telefonii komórkowej,
projektowanie nowoczesnego telefonu,
• wspólne zastanawianie się, jak działa- • gry i zabawy interakcyjne, poszerzające • zapoznanie ze sposobem przekazywania
•
kładania słowa na obraz i ruch poprzez
nawiązanie do adaptacji znanych motywów literatury dziecięcej,
tworzenie
projektów
plastycznych
w dowolnej technice jako wyrażenie
swojego przywiązania dla najbliższych
(prezenty od serca),
•
lodycznych, akompaniowania,
na podstawie materiału
muzycznego, formy muzycznej AB,
wprowadzenie formy muzycznej ABA,
wskazywanie ruchem lub gestem kolejnych części w poznanych utworach,
• utrwalenie,
• nauka piosenki o emocjach i uczuciach, • nauka piosenki na temat dobra i zła
• rozwijanie umiejętności gry na instru- w baśniach i w życiu,
mentach perkusyjnych,
• rozwijanie umiejętności wygrywania
• kształcenie umiejętności rozróżniania prostych melodii na instrumentach me-
• ukazywanie dzieciom możliwości prze- • zwracanie
•
•
•
piosenki związanej z dobrocią
i miłością,
słuchanie muzyki, poznawanie różnych
form zapisu muzyki na nośnikach multimedialnych,
dowolne interpretowanie muzyki ruchem poprzez pląsy i zabawę z innymi
dziećmi,
opisywanie muzyki za pomocą słów,
• nauka
Zintegrowane treści nauczania
71
72
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
•
i ćwiczeń ruchowych,
uczenie pokonywania sztucznych przeszkód,
kształtowanie postawy prozdrowotnej
dziecka poprzez ukazywanie zagrożeń
dla zdrowia, na przykład w postaci choroby,
uczenie zachowań, które służą zdrowiu.
•
•
w zależności od zainteresowań dzieci,
uczenie dziecka radości ze zwycięstwa,
ale jednocześnie szacunku dla pokonanego, stosowanie zasady fair play,
kształcenie umiejętności dbania o siebie w zakresie higieny osobistej oraz
czystości odzieży.
•
•
w minikoszykówkę — kozłowanie,
odbijanie i prowadzenie piłki,
uczenie podporządkowywania się decyzjom sędziego,
ukazywanie niepełnosprawności jako
czynnika, który nie powinien być przyczyną izolacji i wyśmiewania się, ale szacunku, „normalności” i równości w dostępie
do wychowania fizycznego, w zależności
od potrzeb dziecka.
• zachęcanie dzieci do wspólnych zabaw • minigry i zabawy w sali gimnastycznej, • gra
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
16—18
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
wzbudzanie motywacji wewnętrznej do
dobrych relacji z innymi (bez fałszu i obłudy), kształtowanie poczucia własnej
wartości i chęci samodoskonalenia poprzez odkrywanie i rozwijanie swoich
możliwości we współpracy z innymi,
mówienie
stosowanie właściwej intonacji w zdaniach oznajmujących, pytających i rozkazujących, komponowanie opowiadań
twórczych, np. wymyślanie dalszego ciągu
opowiadania, innego zakończenia utworu,
wygłaszanie wierszy oraz krótkich fragmentów prozy z uwzględnieniem zmiany siły,
tonu głosu, tempa i pauz, stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego słownictwa,
przestrzeganie kultury mówienia,
słuchanie
przestrzeganie kultury słuchania, aktywne słuchanie audycji, słuchowisk,
melodii, piosenek, słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów
oraz innych osób w związku z wycieczkami, wywiadami itp., słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji,
czytanie
porządkowanie zdań w rozsypance zdaniowej, czytanie ze zrozumieniem utworów
wierszowanych oraz napisów informacyjnych, instrukcji oraz poleceń związanych
edukacja społeczna
wzbudzanie motywacji wewnętrznej
do budowania dobrych relacji z innymi
(bez fałszu i obłudy), utrwalanie wiedzy, gdzie można bezpiecznie organizować zabawy, a gdzie nie można i dlaczego, tworzenie sytuacji wspomagających
wartość współdziałania w grupie, poczucie jedności z innymi w działaniu,
rozwijanie umiejętności współpracy,
dzielenia się zadaniami, poczucia odpowiedzialności za wspólne dzieło i efekty
wspólnej pracy,
mówienie
rozwijanie umiejętności wypowiadania
się na temat obrazu, sytuacji, przeżyć,
formułowanie pytań i układanie odpowiedzi, składanie życzeń z różnych
okazji, swobodne dłuższe wypowiedzi
w związku z wysłuchanymi lub przeczytanymi utworami literackimi, obrazkami, historyjkami obrazkowymi itd.,
słuchanie
rozwijanie umiejętności słuchania tekstu literackiego ze zrozumieniem, rozwijanie kultury słuchania, uświadamianie wartości słuchania jako elementu
dialogu z drugim człowiekiem,
czytanie
zróżnicowana nauka czytania z wykorzystaniem równolegle różnych technik
czytania (czytanie globalne, metoda
•
KLASA II
KLASA I
KLASA III
•
•
•
•
edukacja społeczna
wzbudzanie motywacji wewnętrznej
do dobrych relacji z innymi (bez fałszu i obłudy), rozwijanie umiejętności
współpracy, również w ramach pracy
metodą projektu, pogłębianie poczucia
jedności ze światem,
mówienie
zbiorowe i indywidualne układanie krótkich opowiadań i opisów, wygłaszanie
wierszy oraz krótkich fragmentów prozy
z uwzględnieniem zmiany siły, tonu głosu, tempa i pauz, stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego słownictwa,
przestrzeganie kultury mówienia, dobieranie właściwych form komunikowania
się w różnych sytuacjach społecznych,
słuchanie
uważne słuchanie czytanych przez nauczyciela utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób w związku
z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi
środowiska szkolnego, lokalnego, regionu,
czytanie
wyszukiwanie w tekstach informacji na
dany temat, np. dotyczący najważniejszego wydarzenia,
•
Wartości: jedność i współdziałanie
Zintegrowane treści nauczania
73
74
•
•
•
•
•
fonetyczno-wyrazowa, sylabowa, zdaniowa i inne, w zależności od stopnia
przygotowania zespołu i możliwości
dzieci), czytanie ze zrozumieniem piktogramów i znaków informacyjnych,
układanie własnych symboli i znaków
w celu przekazania informacji, czytanie całościowe wyrazów, układanie wyrazów i zdań z rozsypanek sylabowych
i wyrazowych,
pisanie
ćwiczenie pisania pojedynczych, wielkich i małych, liter, nauka ich łączenia w wyrazy, pisanie zdań, zwracanie
szczególnej uwagi na poprawność kaligraficzną tekstu pisanego, ćwiczenia
kaligraficzne, rozmachowe ruchy rąk,
pisanie liter: w, ą, ę, ł,
ortografia
uzupełnianie zdań wybranymi wyrazami, wielka litera na początku zdania
i w imionach,
wiedza o języku
rozwijanie rozumienia pojęć: zdania, wyrazy, głoski, sylaby: utrwalanie
umiejętności różnicowania głosek,
wiedza o literaturze
wyodrębnianie postaci i zdarzeń, rozpoznawanie utworów pisanych wierszem
i prozą,
słownictwo
poszerzanie słownika o wyrazy dotyczące stanów emocjonalnych dzieci w różnych sytuacjach życiowych, wdrażanie do
świadomego stosowania trafnie dobranego słownictwa, stosowanie form grzecznościowych w rozmowie,
•
•
•
•
•
z działalnością uczniów w różnych obszarach edukacji,
pisanie
układanie i zapisywanie zdań oznajmujących, pytających, rozkazujących, pisanie z pamięci wyrazów i zdań po dokładnej obserwacji wzoru, pisanie ze
słuchu wyrazów i zdań zawierających
określone trudności ortograficzne, zbiorowe i indywidualne pisanie zdań na
dany temat,
ortografia
pisanie wyrazów z utratą dźwięczności
na końcu wyrazu, wykorzystanie zmienności form lub rodziny wyrazów dla uzasadnienia pisowni, np. lód — lodu, lód
— lodowisko, stosowanie przecinka przy
wyliczaniu, poprawne pisanie skrótów,
wiedza o języku
rzeczowniki jako nazwy rzeczy, czasowniki jako wyrazy oznaczające czynności,
wiedza o literaturze
nastrój w utworze literackim, utwory
pisane wierszem i prozą, rozpoznawanie zwrotki i rymujących się wyrazów,
słownictwo
pisanie wyrazów o podobnym i przeciwnym znaczeniu, rodziny wyrazów, wyrazów pokrewnych, wyrazów wieloznacznych,
•
•
•
•
•
•
pisanie
poznawanie zasad redagowania różnych
tekstów (opisu, opowiadania, listu, notatki, życzeń, podziękowania, sprawozdania, pamiętnika, form literackich,
sms, informacji, e-mail) wraz z ćwiczeniami praktycznymi,
ortografia
ćwiczenia utrwalające poprawną pisownię zdań oznajmujących, pytających,
rozkazujących,
pisanie wyrazów ze zmiękczeniami
oznaczonymi na dwa sposoby: przez
kreskę i literę i,
wiedza o języku
czasowniki jako nazwy czynności, liczba
czasownika, zgodność form czasownika
i rzeczownika w liczbie,
wiedza o literaturze
określanie chronologii wydarzeń, wyodrębnianie wydarzeń istotnych, bohatera głównego i postaci drugoplanowych,
określanie nastroju w utworze literackim,
słownictwo
wyodrębnianie rodziny wyrazów, wyrazów pokrewnych, wyrazów wieloznacznych, systematyczne wzbogacanie czynnego słownika dzieci o nowo
poznane wyrazy, zwroty, związki frazeologiczne w związku z tekstami literackimi, wycieczkami, uczestnictwem
w życiu środowiska lokalnego, działalnością w różnych obszarach edukacji
itp., wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów i zwrotów oraz zastępowanie ich
innymi,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
•
•
•
muzyki,
wprowadzenie podstawowych zagadnień związanych z zapisem muzyki za
pomocą symboli graficznych,
odtwarzanie muzyki ze zmianą tempa
i dynamiki,
człowieka,
poznanie zjawiska atmosferyczne —
rosa, szron, szadź, mróz, mgła,
wyjaśnianie zjawisk w zależności od pór roku,
dziom,
•
•
podstawie piosenki,
kształcenie umiejętności improwizacji
głosem według ustalonych zasad,
rozwijanie umiejętności wygrywania
prostych melodii na instrumentach melodycznych, akompaniowania,
•
piosenki o tym, że dobrze jest
mieć przyjaciół,
rozwijanie umiejętności gry na instrumentach perkusyjnych,
rozwijanie umiejętności rozróżniania
podstawowych elementów muzyki, takich jak: melodia, rytm, akompaniament, tempo i dynamika,
•
•
• nauka piosenki o pomaganiu innym lu- • nauka
•
•
śnieżycy, lawiny,
wyjaśnienie zmiany stanu skupienia wody
— parowanie, skraplanie, zamarzanie,
nazywanie naturalnych zbiorników wodnych: morze, jezioro, staw, rzeka,
wykorzystywanie wody przez człowieka,
•
• wyjaśnienie, od czego zależy pogoda,
• nazywanie elementów pogody,
• prognoza pogody,
• określanie wpływu pogody na życie
•
•
•
•
•
•
•
•
i odejmowanie w zakresie
80, bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego,
dopełnianie do pełnej dziesiątki,
podział liczb na dziesiątki i jedności,
porównywanie liczb,
sprawdzanie dodawania za pomocą
odejmowania i odwrotnie,
utrwalenie mnożenia liczb w poznanym
zakresie liczbowym,
stosowanie przemienności mnożenia,
odczytywanie wskazań na termometrze
(3 stopnie poniżej zera — temperatura
mrozu),
rozwiązywanie i układanie zadań tekstowych,
przekształcanie zadań tekstowych,
• dodawanie
• wspólna zabawa w słuchanie ulubionej • wprowadzenie formy muzycznej AB na •
nej zabawy,
• nauka piosenki ukazującej sens wspól-
•
•
pór roku,
wzbogacenie informacji na temat pór
roku,
rozszerzenie wiadomości na temat płatków śniegu,
• wdrażanie do opieki nad zwierzętami, • badanie czystości śniegu,
• wdrażanie do uświadomienia następstw • zachowanie podczas zagrożeń, w czasie
czących miar,
• utrwalenie znaków: <, >, =,
• ważenie towarów — kilogram, gram — 1
kg, 1 dag,
• poznawanie figur geometrycznych,
•
• przygotowanie do poznania własności dokonywanie prostych obliczeń wagowych,
dodawania — przemienności,
• odczytywanie pełnych godzin na zegarze,
• klasyfikowanie elementów zgodnie • utrwalenie liczb rzymskich,
z podanym warunkiem,
• rozpoznawanie poznanych figur geome• doskonalenie techniki liczenia w zakre- trycznych w nietypowych sytuacjach,
sie 7,
• rysowanie figur symetrycznych,
• rozszerzenie zakresu liczbowego do 9, • doskonalenie techniki liczenia w pozna• posługiwanie się liczebnikami porząd- nym zakresie liczbowym,
kowymi,
• dodawanie kilku składników,
• utrwalenie pojęcia pary,
• rozwiązywanie zadań tekstowych na po• przeliczanie elementów,
równywanie różnicowe,
• rozszerzenie zakresu liczbowego do 60,
• mierzenie w cm i mm,
• dokonywanie prostych obliczeń doty-
Zintegrowane treści nauczania
75
76
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
•
różnic pomiędzy zabudową miasta i wsi,
wspólne tworzenie makiety miasta
(lub wsi), w którym mieszkają dzieci,
uwzględnienie takich elementów infrastruktury, jak: budynki, wieże, tunele,
•
informacji o energii
elektrycznej oraz możliwości oszczędzania prądu,
montowanie obwodu elektrycznego
(równoległego oraz szeregowego) z wykorzystaniem gotowych zestawów,
ności artystycznej (architektura, plastyka, rzeźba, media i in.) do współpracy z innymi dziećmi przy kształtowaniu
wizerunku otoczenia (dom, klasa, szkoła, instytucje),
• wykorzystywanie różnych form działal-
• opisywanie infrastruktury miasta i wsi, • przypomnienie
•
przekształcania wytworów artystycznych innych ludzi we własnej
działalności twórczej (z zachowaniem
elementarnej wiedzy o prawach autora),
kształcenie umiejętności dzielenia się
z innymi efektami swojej twórczości artystycznej,
•
do edytowania grafiki oraz zdjęć,
przygotowanie prostego projektu graficznego zgodnie z instrukcją,
•
•
sprawność fizyczną dzieci,
kształcenie umiejętności współdziałania poprzez gry zespołowe z piłką,
ukazywanie zależności pomiędzy profilaktyką a zdrowiem człowieka, uczenie,
że można zapobiegać chorobie poprzez,
między innymi, szczepienia ochronne,
których nie trzeba się bać.
•
•
właściwej postawy wyjściowej,
ćwiczenie przewrotu w przód,
pomaganie dzieciom w określaniu bezpiecznych miejsc do zabaw oraz wspólne ustalanie kryteriów, które powinny
spełniać takie miejsca.
• zajęcia ogólnorozwojowe poprawiające • kształtowanie
•
sowanie — wspólne działania w grupach,
wykorzystanie prostych gier logicznych,
odpowiednich do wieku dzieci, do wypracowania mechanizmów nawigacji
komputera (posługiwanie się myszą,
klawiaturą),
wierających wszystkie składniki odżywcze, uczenie dzieci zasad prawidłowego
żywienia na konkretnych przykładach.
• ćwiczenia ze skakanką,
• wykonywanie próby mięśni brzucha,
• wspólne przygotowywanie posiłków za-
•
uwagi dzieci na zagrożenia
płynące z komunikatorów internetowych
i innych form kontaktu, przedstawienie dowolnego programu edukacyjnego w tym zakresie, np. „Dzieciaki-sieciaki”,
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych,
• słuchanie muzyki, oglądanie zdjęć, ry- • nauka korzystania z narzędzi służących • zwracanie
•
dzieci z podstawowymi
urządzeniami elektrycznymi, które są
im znane z domu lub są możliwe do
obejrzenia w szkole,
określenie zasad korzystania z wszelkiego typu urządzeń,
• zapoznanie
•
nie różnych materiałów rzeźbiarskich
oraz możliwości ich wykorzystania,
uczenie współpracy i współdziałania poprzez wspólne projekty rzeźbiarskie,
• wprowadzenie do świata rzeźby, pozna- • uczenie
umiejętności odtwarzania
prostych rytmów i wzorów rytmicznych,
• rozwijanie
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
19—21
poczucia własnej narodowości, ukazywanie, że własna miejscowość jest częścią Polski, a Polska
— częścią Europy, adres zamieszkania,
adres szkoły, najbardziej znane zabytki,
miejsca pamięci narodowej lub miejsca, które zapisały się w inny sposób
w tradycji regionu lub miejscowości,
tradycje kulturowe własnego regionu:
potrawy, muzea, skanseny, galerie sztuki, pieśni ludowe, stroje ludowe, tańce,
przekazy ludowe, historyczne, język,
gwara, Warszawa — stolica Polski, tworzenie sytuacji wspomagających wartość współdziałania w grupie i poczucie
przynależności do grupy — klasy, rodziny, ojczyzny, rozpoznawanie i nazywanie symboli narodowych: flagi, godła,
hymnu narodowego, rozpoznawanie
symboli Unii Europejskiej: flagi, hymnu
oraz innych atrybutów,
• kształtowanie
edukacja społeczna
KLASA I
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
mapa Polski — kierunki i znaki na mapie, czytanie mapy (główne rzeki, największe miasta), granice Polski, sąsiedzi, specyfika mojej miejscowości jako
części Polski,
adres zamieszkania i szkoły, władze samorządowe mojej miejscowości, radni, zabytki, miejsca pamięci narodowej,
tradycje kulturowe mojego regionu,
muzea, skanseny, galerie sztuki, pieśni
ludowe, przysłowia, stroje ludowe, tańce polskie, przekazy ludowe, historyczne, język, gwara,
Warszawa — stolica Polski,
najstarsze miasta Polski: Gniezno, Poznań, Kraków, Sandomierz,
krainy geograficzne Polski,
sylwetki wielkich Polaków, sławni mieszkańcy mojej miejscowości,
Polska jako kraj należący do Unii Europejskiej,
edukacja społeczna
Warszawa — stolica Polski, siedziba najwyższych władz państwowych, najstarsze miasta Polski: Gniezno, Poznań, Kraków, Sandomierz, mapa Polski — krainy
geograficzne Polski: góry, wyżyny, niziny, wybrzeża, bogactwo przyrody, nasza miejscowość częścią Polski, adres
zamieszkania i szkoły, zabytki, miejsca
pamięci narodowej,
tradycje kulturowe mojego regionu,
muzea, skanseny, galerie sztuki, pieśni
ludowe, przysłowia, stroje ludowe, tańce polskie, przekazy ludowe, historyczne, Polska jako kraj należący do Unii
Europejskiej,
mówienie
rozmowy nauczyciela z uczniami
na podstawie ich przeżyć i doświadczeń
oraz utworów literackich i wycieczek,
dobieranie właściwych form komunikowania się w różnych sytuacjach społecznych,
•
KLASA III
KLASA II
Wartości: tożsamość i patriotyzm
JA
— świat
Zintegrowane treści nauczania
77
78
•
•
•
•
mówienie
stosowanie w wypowiedziach trafnie dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia, wygłaszanie
fraz i krótkich fragmentów prozy z zastosowaniem zmiennej siły, tonu głosu,
zbiorowe układanie zdań opisujących
przedmiot na podstawie bezpośredniej
obserwacji i obrazka,
słuchanie
słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji,
ukierunkowane słuchanie tekstów literackich czytanych przez nauczyciela
oraz nagrań utworów poetyckich w wykonaniu znanych aktorów,
czytanie
rozwijanie techniki czytania, czytanie
całościowe wyrazów, układanie wyrazów z rozsypanek sylabowych, czytanie
krótkich, kilkuzdaniowych tekstów z respektowaniem znaków przestankowych:
kropki, przecinka, znaku zapytania, wykrzyknika, czytanie ze zrozumieniem poleceń, instrukcji, piktogramów, znaków
informacyjnych,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do
nauki pisania w obszarze rozwoju grafomotorycznego, kreślenie linii — prostych, krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po śladzie, kreślenie
kształtów literopodobnych, szlaczków,
pisanie i czytanie wielkich, i małych liter: s, z, ś, ź, utrwalenie pisowni wy-
•
•
•
•
•
•
słuchanie
uważne słuchanie, czytanych przez nauczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób
w związku z doświadczeniami, wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego, lokalnego, regionu,
czytanie
czytanie całościowe wyrazów,
układanie wyrazów i zdań z rozsypanek
sylabowych i wyrazowych, doskonalenie
techniki cichego czytania ze zrozumieniem,
pisanie
przepisywanie uporządkowanych chronologicznie zdań, układanie i zapisywanie zdań oznajmujących, pytających,
rozkazujących, ćwiczenia w kształtnym
i czytelnym pisaniu: poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy wielkimi
i małymi literami, właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze, stosowanie odstępów między wyrazami
w zdaniu, odpowiednie rozmieszczenie
tekstu na stronie,
ortografia
pisanie wyrazów i zdań z pamięci,
po dokładnej obserwacji wzoru, pisanie
wyrazów ze słuchu, utrwalenie pisowni
wyrazów ze zmiękczeniami oznaczonymi w piśmie na dwa sposoby: przez kre-
tów napisanych prozą, przeznaczonych
do nauki na pamięć, wspólne czytanie
fragmentów lektur wybranych przez nauczyciela, samodzielne czytanie książek
oraz czasopism dziecięcych, korzystanie z innych źródeł wiedzy (encyklopedii, słowników, Internetu), przestrzeganie zasad higieny podczas czytania,
• czytanie wierszy oraz krótkich fragmen-
leżanek, kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego,
lokalnego, regionu,
czytanie
• słuchanie wypowiedzi nauczyciela, ko-
uczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
• uważne słuchanie, czytanych przez na-
opowiadań twórczych,
np. wymyślanie dalszego ciągu opowiadania, innego zakończenia utworu,
swobodne kilkuzdaniowe wypowiedzi
na podstawie wydarzeń z życia dzieci w domu, w szkole, w społeczności
lokalnej oraz w związku z tekstami literackimi, wycieczkami, sztukami teatralnymi, samodzielnie przeczytanymi
książkami itd.,
słuchanie
• komponowanie
mówienie
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
matematyczna
•
•
•
•
skę nad literą i literę i (ś, si), wielka litera w nazwach miast i państw,
wiedza o języku
poznanie czasowników jako wyrazów
oznaczających czynności, rozpoznawanie zdań rozwiniętych i nierozwiniętych, rzeczowników jako nazw rzeczy,
roślin, zwierząt, osób, zawodów,
wiedza o literaturze
określanie postaci i zdarzeń, miejsca
i czasu akcji, chronologii wydarzeń, wydarzeń realistycznych i fantastycznych,
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego słownictwa dzieci o nowo poznane
wyrazy, zwroty, związki frazeologiczne
w związku z tekstami literackimi, wycieczkami, uczestnictwem w życiu środowiska lokalnego, działalnością w różnych obszarach edukacji itd.,
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów oraz zastępowanie ich innymi,
•
•
•
•
•
•
pisanie
zbiorowe i indywidualne pisanie kilkuzdaniowej wypowiedzi na dany temat,
zbiorowe i indywidualne redagowanie
opowiadań na podstawie historyjek obrazkowych, tekstów literackich oraz
własnych przeżyć,
ortografia
pisanie liczebników (trzy, trzeci, trzydzieści pięć), praktyczne stosowanie
podziału wyrazów na sylaby, przenoszenie części wyrazu do następnego wiersza,
wiedza o języku
rzeczowniki jako nazwy osób, zwierząt,
roślin i rzeczy,
wiedza o literaturze
wydarzenia i postacie realistyczne
i fantastyczne, chronologia wydarzeń,
wydarzenia istotne i mniej istotne,
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego
słownictwa dzieci o nowo poznane wyrazy, zwroty, związki frazeologiczne,
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów oraz zastępowanie ich innymi, wprowadzanie do czynnego słownika przysłów, porównań,
wania dat z wykorzystaniem liczb rzym-
•
skich,
• przeliczanie elementów,
• odczytywanie informacji z kalendarza, •
• doskonalenie techniki liczenia,
• odczytywanie pełnych godzin na zega- • dodawanie jednakowych składników,
rze,
• dodawanie i odejmowanie w zakresie •
• rozwiązywanie zadań tekstowych,
60,
co i malejąco,
mnożenia i dzielenia liczb
w zakresie 60,
sprawdzanie mnożenia za pomocą dzielenia i odwrotnie,
dodawanie i odejmowanie tych samych
liczb,
rozszerzenie zakresu mnożenia i dzielenia liczb do 80,
• porządkowanie liczb w zakresie 9 rosną- • utrwalenie kolejności miesięcy, zapisy- • utrwalenie
•
•
•
•
razów ze zmiękczeniami oznaczonymi
w piśmie na dwa sposoby: przez kreskę
nad literą i literę i,
ortografia
wprowadzenie pisowni wyrazów ze zmiękczeniami oznaczonymi w piśmie na dwa
sposoby: przez kreskę nad literą i literę
i (ś, si), pisanie wielkiej litery na początku
zdania, w nazwiskach i imionach, w korespondencji, nazwach miast i państw,
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań oznajmujących i pytających, wyrazów w zdaniach, sylab, liter i głosek w wyrazach,
wiedza o literaturze
rozwijanie umiejętności opowiadania
tekstu zgodnie z chronologią wydarzeń,
słownictwo
poszerzanie słownictwa o wyrazy dotyczące stanów emocjonalnych dzieci
w różnych sytuacjach życiowych, stosowanie form grzecznościowych w rozmowie, wdrażanie do świadomego stosowania trafnie dobranego słownictwa,
Zintegrowane treści nauczania
79
80
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
•
•
•
je się wiele nowych, ciekawych miejsc
do odkrycia,
zabawy taneczne nawiązujące do różnych regionów Polski,
nauka pląsów i zabaw z prostą linią melodyczną,
słuchanie hymnu narodowego, nauka
odpowiedniej postawy podczas śpiewania hymnu narodowego,
•
•
•
liczb zgodnie z podanym
warunkiem,
odmierzanie płynów — posługiwanie się
określeniami: litr, pół litra, ćwierć litra,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
doskonalenie techniki dodawania i odejmowania w zakresie 80,
utrwalenie liczb rzymskich,
• przeliczanie
•
•
i bogactwie duchowym,
przypomnienie słów i melodii hymnu
narodowego, uczenie właściwej postawy podczas jego słuchania i śpiewania,
wprowadzenie podstawowych kroków
i figur krakowiaka,
•
•
•
•
nych narodowości — w duchu tolerancji
i akceptacji,
kształcenie umiejętności improwizacji
głosem według ustalonych zasad,
rozwijanie umiejętności wygrywania
prostych melodii na instrumentach melodycznych i perkusyjnych, akompaniowania,
utrwalenie kroków i figur tańców narodowych (krakowiaka i polki),
kształtowanie właściwej postawy patriotycznej poprzez śpiewanie hymnu
narodowego, zachowanie odpowiedniej
postawy,
• transport wodny,
• nauka piosenki na temat Polaków i in-
źródła do ujścia,
•
•
• przybliżenie wiadomości o ptakach (bu- • przypomnienie stanów skupienia wody,
dowa, odżywianie, tryb życia),
• poznanie, jak powstaje deszcz,
• hodowanie, np. fasoli, prowadzenie • omówienie krążenia wody w przyrodzie,
dzienniczka obserwacji,
• wyjaśnienie drogi rzeki od źródła do uj• przypomnienie warunków potrzebnych ścia,
roślinom do życia, przesadzanie roślin • poznanie polskich rzek Wisły i Odry,
doniczkowych,
• odczytywanie nazw rzek z mapy fizycz• obserwowanie zmian zachodzących nej Polski,
w przyrodzie w najbliższej okolicy,
• wskazywanie na mapie biegu rzeki od
•
•
•
•
dodawania za pomocą
odejmowania i odwrotnie,
porównywanie liczb,
rozkładanie liczby na dziesiątki i jedności,
tworzenie ciągów liczbowych zgodnie
z podanym warunkiem,
wprowadzenie mnożenia jako skróconego zapisu sumy jednakowych składników,
mnożenie liczb w zakresie 10,
• sprawdzanie
• nauka piosenki o tym, że wokół znajdu- • nauka piosenki o ojczyźnie, jej pięknie
•
•
do obserwowania zjawisk
na problemy ekologicz-
zjawisk atmosferycznych charakterystycznych dla danej pory roku,
rozpoznawanie warzyw i owoców,
odczytywanie informacji z piramidy
właściwego odżywiania,
• nazywanie
przyrody,
• wdrażanie
ne,
• uwrażliwienie
•
treści zadań tekstowych do
ilustracji,
wyznaczanie różnic,
• układanie
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
•
w Polsce elementów infrastruktury, z których możemy być
dumni jako Polacy — ze szczególnym
uwzględnieniem regionu, w którym
mieszkają dzieci,
projektowanie ciekawych rozwiązań komunikacyjnych i infrastrukturalnych dla
swojej miejscowości,
• wyszukiwanie
•
•
regionów w aspekcie ich dorobku artystycznego (architektura, malarstwo,
rzeźba, sztuka użytkowa),
uczenie rozpoznawania cech charakterystycznych dla poszczególnych regionów Polski,
motywowanie do uczestniczenia w zajęciach inspirowanych polską sztuką,
w tym sztuką ludową z różnych regionów naszego kraju,
•
kresie technologii produktu — od składników, materiału, aż po gotowy wyrób,
szukanie przykładów z życia i ukazywanie drogi produktu,
omówienie technologii wytwarzania
chleba i różnych jego rodzajów (od pomysłu do wytworu), uczenie szacunku
dla chleba,
• kształtowanie wyobraźni dziecka w za-
•
wybranych dzieł architektury i sztuk plastycznych, należących do
światowego dziedzictwa kulturowego,
zajęcia inspirowane światowym dziedzictwem kulturowym, ze szczególnym
odniesieniem do sztuki polskiej i europejskiej,
• poznawanie sztuki Polski i jej różnych • poznawanie
do edycji tekstu,
zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych związanych z kulturą Polski,
• rozwijanie
•
tyczących kultury polskiej oraz promocji Polski poza granicami,
wykorzystanie narzędzi dostępnych na
stronach internetowych do poszerzenia
wiedzy na temat ojczyzny,
słej osoby w kwestii zażywania lekarstw
oraz leżenia w łóżku.
mowych, które mogą zainteresować
dzieci, a nie wymagają nakładów finansowych oraz specjalnych przyrządów.
• ćwiczenia gimnastyczne przy muzyce, • wykonywanie próby mięśni brzucha,
• organizowanie konkursów oraz rywali• gry zespołowe wykorzystujące różne • rozwijanie sprawności dziecka poprzez zacji opartej na zabawach ze skakanką,
przyrządy,
ćwiczenia na przyrządzie bez przyboru, • rozwijanie sprawności dzieci poprzez
• kształtowanie postawy właściwego re- • kształtowanie motywacji do uprawiania zabawy i gry bieżne,
agowania na chorobę — słuchanie dorosportów zimowych.
• prezentowanie przykładów sportów zi-
•
różnych programów dostępnych w pracowni,
ukazywanie możliwości komputera w zakresie obróbki grafiki i filmu,
• oglądanie grafiki i animacji za pomocą • nauka korzystania z programu służącego • odwiedzenie portali internetowych do-
•
•
dzieciom, jak wykorzystywano siły przyrody dawniej i jak robi się
to dziś,
zabawy interakcyjne, kształtujące ich
zdolność rozumienia rozwoju techniki,
omówienie wpływu przyrody na współczesnego człowieka,
• ukazywanie
•
sztuki własnego regionu
(charakterystyczne wytwory architektury, malarstwa, rzeźby, sztuk użytkowych),
zachęcanie dzieci do samodzielnych
kreacji plastycznych inspirowanych
sztuką lokalną,
• poznawanie
Zintegrowane treści nauczania
81
82
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
22—24
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
nabywanie wiedzy o kraju ojczystym,
wskazywanie na mapie Europy i świata
Polski, krajów sąsiadujących z Polską,
pokazywanie położenia na mapie stolicy
Polski, największych miast i rzek Polski,
poznanie najważniejszych świąt państwowych i religijnych oraz rocznic:
uczestniczenie w obchodach świąt w gronie uczniów (klasy, szkoły), mieszkańców osiedla, miejscowości, sprawowanie
władzy w Polsce: rola prezydenta, rządu i parlamentu, najważniejsze prawo
w Polsce: Konstytucja Rzeczypospolitej
Polskiej,
mówienie
stosowanie odpowiednich form poznanych wypowiedzi w zależności od sytuacji, zbiorowe i indywidualne układanie
zaproszeń, zawiadomień, komponowanie opowiadań twórczych, np. wymyślanie innego początku opowiadania,
słuchanie
uważne słuchanie, czytanych przez nauczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wydarzenia-
edukacja społeczna
korzystanie z różnych źródeł informacji
(książki, Internet, prasa, telewizja), zrozumienie, że z nauki szkolnej oraz współdziałania w zespole (grupie, klasie, drużynie, zespole muzycznym, tanecznym)
można czerpać radość i satysfakcję, prezentuje dziecięce filozofowanie,
mówienie
zbiorowe i indywidualne ustalanie czasu
i miejsca akcji w utworach literackich,
wyodrębnianie postaci i zdarzeń, ustalanie chronologii zdarzeń, ich wzajemnych relacji, rozumienie, że Ziemia jest
jedną z planet krążących wokół Słońca, interesowanie się wyprawami w kosmos, poznawanie historii świata, np.
epoki dinozaurów, życia ludzi pierwotnych (aż do lotów kosmicznych),
słuchanie
słuchanie tekstów filozoficznych, ćwiczenia w określaniu intencji i nastroju wypowiedzi, słuchanie poleceń dotyczących
realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji, ukierunkowane słuchanie tekstów
literackich czytanych przez nauczyciela, słuchanie wypowiedzi nauczyciela,
koleżanek i kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wywiadami
itd., słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edukacji,
edukacja społeczna
zwracanie uwagi na mądrość i sprawiedliwość, ukazywanie mądrości przyrody,
zjawisk fizycznych, rozbudzanie w dzieciach aktywności poznawczej, filozofowanie na temat ważnych spraw (np. co
jest w życiu najważniejsze, dlaczego po
wiośnie nastaje lato, czemu żyjemy tylko około 80 lat), rozwijanie potrzeby
poznawania świata i optymizmu w poszukiwaniu odpowiedzi na ważne pytania,
mówienie
rozwijanie umiejętności budowania
dłuższych wypowiedzi na podstawie historyjki obrazkowej lub ilustracji, obrazu, plakatu, wypowiadanie się za
pomocą gestu, mimiki, kształtowanie
rozumienia umownego znaczenia rekwizytu i umiejętnego posługiwania się nim
w odgrywanej scence, komponowanie
opowiadań twórczych, np. wymyślanie
dalszego ciągu opowiadania, innego zakończenia utworu,
słuchanie
kształcenie umiejętności słuchania i zadawania pytań,
czytanie
rozwijanie techniki czytania, czytanie
całościowe wyrazów, układanie wyrazów z rozsypanek sylabowych, czytanie
krótkich, kilkuzdaniowych tekstów z re-
•
KLASA III
KLASA II
KLASA I
Wartości: mądrość i ciekawość poznawcza
Zintegrowane treści nauczania
•
•
•
•
spektowaniem znaków przestankowych:
kropki, przecinka, znaku zapytania, wykrzyknika, czytanie ze zrozumieniem
poleceń, instrukcji, piktogramów, znaków informacyjnych dotyczących realizacji zadań z różnych obszarów edukacji, czytanie głośne, indywidualne
i zbiorowe, fragmentów tekstu na określony temat,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do
nauki pisania w obszarze rozwoju grafomotorycznego, kreślenie linii — prostych, krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po śladzie, kreślenie
kształtów literopodobnych, szlaczków,
pisanie i czytanie wielkich i małych liter: c, n, ć, ń,
ortografia
poznawanie wybranych zasad ortografii i interpunkcji z zastosowaniem różnych technik związanych z modalnością
poszczególnych dzieci (pamięci wzrokowej, słuchowej, kinestetycznej),
przepisywanie wyrazów i zdań według
podanego wzoru, utrwalenie pisowni
wyrazów ze zmiękczeniami oznaczonymi w piśmie na dwa sposoby: przez kreskę nad literą i literę i (ć, ci, ń, ni),
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań pytających i rozkazujących, wyrazów w zdaniach, sylab,
liter i głosek w wyrazach,
wiedza o literaturze
rozwijanie umiejętności zadawania pytań do tekstów i poszukiwania informacji w tekście,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie ze zrozumieniem prostych instrukcji, układanie instrukcji na podstawie opisu, usprawnianie tempa cichego
czytania, indywidualne i zbiorowe czytanie fragmentów lektur,
pisanie
zbiorowe i indywidualne układanie kilkuzdaniowej wypowiedzi na określony
temat,
zbiorowe i indywidualne układanie krótkich opowiadań i opisów,
ortografia
praktyczne zastosowanie alfabetu podczas korzystania ze słowników i encyklopedii, pisanie wyrazów z ą i ę występujących w opracowywanych tekstach,
wiedza o języku
czasowniki jako wyrazy oznaczające
czynności, liczba czasownika, rodzaje
zdań,
wiedza o literaturze
rozpoznawanie baśni, bajki, legendy,
opowiadania,
określanie czasu i miejsca akcji w utworach
literackich,
słownictwo
używanie zwrotów grzecznościowych
w korespondencji oraz w innych sytuacjach życiowych,
tworzenie rodziny wyrazów, wyrazów pokrewnych, wzbogacanie słownictwa o wyrazy i wyrażenia związane z wyrażaniem
własnych stanów emocjonalnych oraz dotyczących emocji innych osób,
•
•
•
•
•
•
•
•
mi dotyczącymi środowiska szkolnego,
lokalnego, regionu,
czytanie
czytanie ze zrozumieniem utworów
wierszowanych oraz prozatorskich, napisów informacyjnych, instrukcji oraz
poleceń związanych z działalnością
uczniów w różnych obszarach edukacji,
wyszukiwanie w tekstach informacji na
dany temat, np. dotyczących najważniejszego wydarzenia,
pisanie
ćwiczenia w kształtnym i czytelnym pisaniu: poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy wielkimi i małymi
literami, właściwe rozmieszczenie liter
i wyrazów w liniaturze, odpowiednie
rozmieszczenie tekstu na stronie,
układanie i zapisywanie zdań oraz krótkich tekstów z rozsypanek wyrazowych
i zdaniowych,
ortografia
pisanie nie z czasownikami i przymiotnikami, pisanie wyrazów z końcówkami:
-ów, -ówka, stosowanie przecinka przy
wyliczaniu,
wiedza o języku
wyróżnianie i nazywanie rzeczowników
oraz czasowników,
wiedza o literaturze
odróżnianie wiersza od prozy,
rozpoznawanie baśni, bajki, legendy,
opowiadania, opisu, komiksu, określanie
czasu i miejsca akcji w utworach literackich,
Zintegrowane treści nauczania
83
84
edukacja
matematyczna
nie dobranego do rodzaju wypowiedzi,
• świadome stosowanie słownictwa traf-
•
•
•
słownictwo
używanie zwrotów grzecznościowych
w korespondencji oraz w innych sytuacjach życiowych,
bogacenie słownictwa o wyrazy i wyrażenia związane z wyrażaniem własnych
stanów emocjonalnych oraz dotyczących emocji innych osób,
świadome stosowanie słownictwa trafnie dobranego do rodzaju wypowiedzi,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
nalnym,
porządkowanie liczb w poznanym zakresie,
przeliczanie elementów,
mierzenie za pomocą umownie przyjętych miar i linijki,
porównywanie wyników pomiaru,
wprowadzenie cm jako jednostki pomiaru,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 10,
wykonywanie obliczeń pieniężnych,
dodawanie w zakresie 10,
wyróżnianie części zadania tekstowego
— pytania, odpowiedzi,
samodzielne rozwiązywanie prostych
zadań tekstowych,
różnicowanie lżejszych i cięższych
przedmiotów,
poprawne stosowanie pojęcia kilogram
i skrótu kg jako jednostki masy,
praktyczne ważenie przedmiotów na
wadze za pomocą odważników,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
sie 20,
zastępowanie sumy jednakowych składników mnożeniem,
doskonalenie techniki mnożenia w zakresie 20,
wprowadzenie dzielenia w zakresie 20
jako mieszczenia,
wprowadzenie dzielenia w zakresie 20
jako podziału,
doskonalenie techniki mnożenia i dzielenia w zakresie 20,
rozwiązywanie zadań tekstowych na
mnożenie i dzielenie,
przekształcanie zadań matematycznych,
przekształcanie zadań tekstowych,
odmierzanie płynów różnymi miarkami,
utrwalenie pojęć: litr, pół litra,
rysowanie drugiej połowy figury symetrycznej,
utrwalenie pojęcia pary,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zakresu liczbowego do
100,
zapisywanie liczb za pomocą wyrazów,
czytanie zapisanych liczb,
porównywanie liczb,
porządkowanie liczb,
liczenie od wskazanej liczby do wskazanej liczby,
uzupełnianie ciągów liczbowych,
wyodrębnianie liczby setek, dziesiątek
i jedności w liczbach,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
układanie zadań tekstowych do podanej
formuły matematycznej,
przekształcanie zadań tekstowych,
rozwiązywanie zadań tekstowych na porównywanie różnicowe: o tyle mniej,
o tyle więcej,
dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100, bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego,
dopełnianie do pełnej dziesiątki, do
setki,
rozwiązywanie równań z okienkiem,
wykonywanie obliczeń pieniężnych,
• poznanie liczby zero w aspekcie kardy- • wprowadzenie mnożenia liczb w zakre- • rozszerzenie
•
słownictwo
poszerzanie słownictwa o wyrazy dotyczące stanów emocjonalnych dzieci
w różnych sytuacjach życiowych, stosowanie form grzecznościowych w rozmowie, wdrażanie do świadomego stosowania trafnie dobranego słownictwa,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
•
•
•
dzie wiosną, rozpoznawanie wiosennych roślin chronionych, budowy tulipana,
zakładanie własnej hodowli i prowadzenie obserwacji,
poznanie sposobu wykorzystania wody
w życiu człowieka oraz sposobów
oszczędzania wody i energii elektrycznej,
ochrona przyrody, segregacja śmieci,
ekologiczne nawyki,
•
•
•
•
•
•
ne naszej planety oraz na problemy związane z eksploatowaniem naszej planety,
pogłębianie zainteresowań ekologicznych,
określanie roli powietrza w życiu ludzi,
zwierząt i roślin na Ziemi,
zanieczyszczanie i ochrona powietrza,
poznanie środków transportu powietrznego,
pogłębianie ekologicznych nawyków
w codziennym życiu,
utrwalanie pojęć: ekologia, ekolog,
ochrona przyrody,
• omówienie zmian zachodzących w przyro- • zwracanie uwagi na problemy ekologicz-
kich jak wysokość dźwięku i akompaniament,
polki i innego tańca ludowego,
•
ności teatralnej poprzez zabawy łączące w sobie ruch, muzykę i plastykę,
ćwiczenia ukazujące zjawiska realne
i fantastyczne w aspekcie działań plastycznych,
•
miosła artystycznego, inspirowanego historią i geografią regionu,
poznawanie właściwych materiałów
i technik charakterystycznych dla wybranych rzemiosł,
•
ukazywanie możliwości łączenia różnych form ekspresji ruchowej, słownej,
muzycznej i plastycznej w ramach określonego projektu,
kształtowanie pojęć etycznych poprzez
wrażenia estetyczne (dobro i zło, piękno i brzydota) na podstawie baśni, opowieści i elementów kultury dziecięcej,
• przekształcanie słowa na formy aktyw- • wprowadzenie do zajęć z zakresu rze- • wprowadzanie integracji sztuk poprzez
izacją, ruchami całego ciała),
• nauka piosenki związanej z baśniami, • nauka piosenki o wartości wiedzy • nauka piosenki na temat dawnych czai uczenia się,
sów: królów, rycerzy, dawnych obycza• słuchanie słuchowiska muzycznego,
jów,
•
rozwijanie
umiejętności
grania
na
in• zabawy muzyczne ukazujące sposoby
strumentach
perkusyjnych,
•
rozwijanie umiejętności grania na inzapisu muzyki,
• aktywne słuchanie muzyki i realizowanie • kształcenie umiejętności rozróżniania strumentach perkusyjnych,
podstawowych elementów muzyki, ta- • powtórzenie kroków i figur krakowiaka,
prostych schematów rytmicznych (tata-
•
•
•
zmian zachodzących
w przyrodzie za pomocą zmysłów,
rozpoznawanie roślin i zwierząt charakterystycznych dla przedwiośnia,
poznanie warunków niezbędnych roślinie do życia,
przygotowanie do założenia hodowli roślin,
• obserwowanie
jako sumy długości ich boków,
• obliczanie obwodów figur geometrycznych
geometrycznych,
• utrwalenie właściwości poznanych figur
Zintegrowane treści nauczania
85
86
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
•
urządzeń technicznych,
z którymi dziecko spotyka się w codziennym życiu — w domu i szkole,
poznawanie zasad działania takich urządzeń, jak: odkurzacz, pralka, lodówka,
zmywarka, kuchenka mikrofalowa,
prostych gier edukacyjnych,
•
•
umiejętności toczenia piłki
w różnych zabawach i konkursach,
ukazywanie roli aktywności fizycznej
w byciu zdrowym,
uczenie zachowywania właściwej postawy przy stole oraz przy stoliku w sali
zajęć.
• rozwijanie
ciom zagrożeń płynących ze zbyt długiego korzystania z komputera i innych
urządzeń elektronicznych w ciągu dnia,
• praca z kołem czasu — ukazywanie dzie-
•
•
dzieci do udziału w grach
i zabawach sportowych,
uczenie dziecka, w jaki sposób poradzić
sobie z porażką,
budowanie poczucia sprawstwa poprzez
uczenie odpowiedniego reagowania na
potrzeby osób niepełnosprawnych.
• zachęcanie
•
tekstu, pisanie i formatowanie krótkiego tekstu (zmiana czcionki, formatu, koloru, podkreślenia itp.),
wstawianie grafiki do tekstu, formatowanie obiektów graficznych (powiększanie, pomniejszanie, osadzanie w wybranym miejscu),
• zabawa komputerem z wykorzystaniem • edytowanie
•
mi oraz zasadami posługiwania się nimi
w bezpieczny sposób,
wspólne wykorzystanie różnych materiałów i narzędzi do stworzenia projektu przestrzennego — makiety,
• zapoznanie dzieci z różnymi narzędzia- • omówienie
•
•
poczucia orientacji poprzez odpowiednie gry i zabawy,
rozwijanie zmysłu równowagi poprzez
ćwiczenia na równoważni z przyborem
i bez przyboru,
ukazywanie przykładów chorób związanych z nieprawidłowym ubiorem (brakiem czapki, niewłaściwie zawiązanym
szalikiem, noszeniem zbyt ciepłego
ubrania, niedbałością) oraz wynikających z tego konsekwencji.
• kształtowanie
podstawowych zasad formatowania,
zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych dotyczących rozwijania umiejętności językowych,
• rozwijanie
• praca z edytorem tekstu, powtórzenie
•
•
do materiałoznawstwa,
poznawanie różnych materiałów (metal, drewno, tworzywo, materiały włókiennicze),
szukanie typowych i nietypowych zastosowań dla różnorodnych materiałów dostępnych w otoczeniu dziecka,
prezentowanie efektów swoich pomysłów,
• wprowadzanie
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
25—27
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
wywieranie pozytywnego wpływu na innych ludzi i zachęcanie ich do działania, tworzenia, nawiązywania relacji,
właściwego zachowania wobec dzieci niepełnosprawnych (niewidomych,
niedowidzących, niesłyszących — np.
w klasach integracyjnych), taktownego i skutecznego okazywania pomocy,
poznawanie metod komunikowania się
z tymi osobami (język migowy, alfabet
Braille’a), specyfika pracy wybranych
zawodów (np. praca rolnika, piekarza,
filmowca), zawody związane z transportem,
mówienie
tworzenie swobodnych tekstów, wygłaszanie wierszy oraz krótkich fragmentów prozy z uwzględnieniem zmiany
siły, tonu głosu, tempa i pauz, stosowanie odpowiednich form poznanych wypowiedzi w zależności od sytuacji,
słuchanie
uważne słuchanie, czytanych przez nauczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów znanych aktorów itd.,
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów oraz innych osób
•
edukacja społeczna
poznanie różnych form odpoczynku,
znaczenia ruchu, a w szczególności zabaw oraz innych zajęć na świeżym powietrzu, uprawianie wybranych sportów (jazda na rowerze, deskorolce, gra
w piłkę, łyżwiarstwo), właściwe zachowanie wobec dzieci niepełnosprawnych,
taktowne i skuteczne okazywanie pomocy, poznawanie metod komunikowania się z tymi osobami,
poznanie zasad zachowania się w środkach transportu publicznego oraz
w miejscach publicznych (na ulicy,
w szkole, urzędzie, teatrze, kinie),
mówienie
wskazywanie wydarzeń i postaci realistycznych i fantastycznych, odróżnianie wydarzeń istotnych od mniej
istotnych, bohaterów głównych od
drugorzędnych, określanie nastroju
w utworze,
słuchanie
aktywne słuchanie instrukcji słownych,
wykonywanie zadań po wysłuchaniu kilku
instrukcji słownych, aktywne słuchanie
wypowiedzi innych osób oraz nauczyciela, formułowanie odpowiedzi na zadane
pytania, słuchanie audycji radiowych i innych komunikatów audio, opisywanie sytuacji przedstawionych w audycji,
edukacja społeczna
ukazywanie, na czym polega aktywność
w życiu codziennym oraz w nauce, rozumienie różnic w aktywności między
osobami sprawnymi fizycznie a osobami niepełnosprawnymi, organizowanie
aktywnego życia również w sytuacjach
trudnych, takich jak niepełnosprawność lub niepełna rodzina, poznawanie przykładów możliwości aktywnego życia nie tylko w zakresie sportów,
rozumienie znaczenia wartości oszczędzania, pracy, która pozwala na zdobycie pieniędzy, rozeznanie, że pieniądze
otrzymuje się za pracę, dostosowywanie oczekiwań do realiów ekonomicznych rodziny, rozwijanie poczucia humoru i życiowego optymizmu,
mówienie
wypowiadanie się w formie gestu, mimiki, kształtowanie rozumienia umownego znaczenia rekwizytu i umiejętnego posługiwania się nim w odgrywanej
scence,
słuchanie
udział w rozmowach lub dyskusjach,
poszukiwanie konkretnych informacji
w materiale audialnym, ćwiczenia aktywnego słuchania (przyjmowanie odpowiedniej postawy wobec mówiącego), ukierunkowane słuchanie tekstów
•
KLASA III
KLASA II
KLASA I
Wartości: aktywność i przedsiębiorczość
Zintegrowane treści nauczania
87
88
•
•
•
•
•
literackich czytanych przez nauczyciela
oraz nagrań utworów poetyckich w wykonaniu znanych aktorów,
czytanie
czytanie dialogów, czytanie wybranych
fragmentów, czytanie — głośne, indywidualne i zbiorowe — fragmentów tekstu
na określony temat, czytanie krótkich,
kilkuzdaniowych tekstów z respektowaniem znaków przestankowych: kropki,
przecinka, znaku zapytania, wykrzyknika,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie gotowości do
nauki pisania w obszarze rozwoju grafomotorycznego, kreślenie linii — prostych, krzywych, łamanych, kolorowanie, wodzenie po śladzie, kreślenie
kształtów literopodobnych, szlaczków,
pisanie i czytanie wielkich i małych liter: b, r, g, f, sz, cz, pisanie wyrazów
i zdań ułożonych z rozsypanek sylabowych i wyrazowych,
ortografia
alfabet, pisanie zdań z pamięci, pisanie
prostych wyrazów ze słuchu, przepisywanie
wyrazów i zdań według podanego wzoru,
pisanie wyrazów z trudnościami ortograficznymi, zapamiętywanie ich pisowni,
wiedza o języku
wyróżnianie wyrazów w tekście na określony temat albo w odpowiedzi na określone pytanie,
wiedza o literaturze
poznanie pojęcia bohater w utworze,
świadome stosowanie odpowiednich słów
w trakcie opowiadania treści utworu,
•
•
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie dialogów, czytanie wybranych
fragmentów utworów literackich z podziałem na role, oddawanie głosem nastroju w utworze, wyraziste czytanie
tekstów poetyckich oraz fragmentów
prozy przeznaczonych do nauki na pamięć,
pisanie
pisanie z pamięci wyrazów i zdań po dokładnej obserwacji wzoru, pisanie ze
słuchu wyrazów i zdań zawierających
określone trudności ortograficzne,
ortografia
rozdzielna pisownia przyimka z rzeczownikiem, wielka litera na początku
zdania, w nazwiskach i imionach, w korespondencji, nazwach miast i państw,
pisownia najczęściej używanych skrótów,
wiedza o języku
liczba pojedyncza i mnoga rzeczownika, rodzaje rzeczownika,
wiedza o literaturze
wydarzenia, bohater, akcja,
słownictwo
wprowadzanie do czynnego słownictwa
dzieci różnych przysłów, np. „Prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie”,
poszerzanie słownika o wyrazy dotyczące stanów emocjonalnych dzieci w różnych sytuacjach życiowych, stosowanie
form grzecznościowych w rozmowie, liście, w życzeniach, zaproszeniach,
wdrażanie do świadomego stosowania
trafnie dobranego słownictwa,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w związku z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego,
lokalnego, regionu,
czytanie
wspólne czytanie fragmentów lektur
wybranych przez nauczyciela, samodzielne czytanie książek oraz czasopism
dziecięcych, korzystanie z innych źródeł wiedzy (encyklopedii, słowników,
Internetu), higiena czytania,
pisanie
uzupełnianie i przepisywanie zdań,
przepisywanie połączone z przekształcaniem zdań,
podpisywanie obrazków zdaniami,
pisanie z pamięci i ze słuchu wyrazów
i zdań zawierających określone trudności ortograficzne,
zbiorowe i indywidualne pisanie kilkuzdaniowej wypowiedzi na dany temat,
zbiorowe i indywidualne redagowanie
opowiadań na podstawie historyjek obrazkowych, tekstów literackich oraz
własnych przeżyć,
ortografia
pisanie wyrazów ze zmiękczeniami
oznaczonymi na dwa sposoby: przez
kreskę i literę i, pisanie wyrazów z ó,
u, ż, rz, h, ch,
wiedza o języku
przymiotniki jako nazwy cech osób,
zwierząt, roślin i rzeczy,
wiedza o literaturze
czas i miejsce akcji w utworach literackich,
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
•
•
•
rozwoju roślin,
poznanie nazw czynności związanych
z hodowlą roślin,
rozpoznawanie ptaków,
przybliżenie informacji na temat życia
ptaków wiosną,
•
słownictwo
wyrazy o podobnym i przeciwnym znaczeniu, rodzina wyrazów, wyrazy pokrewne, wyrazy wieloznaczne, wprowadzanie do czynnego słownika przysłów,
porównań, np. wielki jak słoń,
nia liczb do 100,
•
•
•
•
dział,
sprawdzanie mnożenia za pomocą dzielenia i odwrotnie,
rozwiązywanie zadań tekstowych na
mnożenie i dzielenie liczb,
układanie zadań tekstowych do podanych
rysunków i formuł matematycznych,
przeliczanie co 1, co 2, co 3, co 5, co 10,
•
•
•
•
drzew i zwierząt występujących w polskich sadach, pracy sadownika,
obserwowanie kwiatu jabłoni, zapylenia,
rozpoznawanie zwierząt pożytecznych
i szkodników,
poznanie roślin i zwierząt występujących na łące,
poznanie roślin i zwierząt żyjących
w stawach,
•
•
oznakowania towarów, poznanie sposobów ratowania przyrody — ginących gatunków
roślin i zwierząt,
uwrażliwienie na zagrożenia występujące w świecie przyrody i ich wpływ na życie człowieka,
utrwalanie pojęć: parki narodowe, rezerwaty przyrody, pomniki przyrody,
ochrona wydm,
• recykling,
• poznanie proekologicznego
•
•
•
•
•
•
•
ci,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
przekształcanie zadań tekstowych,
układanie zadań tekstowych do podanej
formuły matematycznej,
odczytywanie informacji z kalendarza,
obliczenia kalendarzowe,
utrwalenie znaków rzymskich,
tworzenie ciągów liczbowych zgodnie
z podanym warunkiem,
• dzielenie liczb w zakresie 30 jako po- • doskonalenie techniki liczenia w pamię-
mieszczenie,
• wprowadzenie mnożenia liczb w zakre- • mnożenie i dzielenie w zakresie 80,
sie 30,
• sprawdzanie dzielenia za pomocą mno• mnożenie liczb w zakresie 30,
żenia i odwrotnie,
• dzielenie liczb w zakresie 30 jako • rozszerzenie zakresu mnożenia i dziele-
• wymienianie warunków koniecznych do • poznanie
•
•
•
•
•
upływu czasu na podstawie
kalendarza,
przygotowanie do zrozumienia przemienności dodawania,
zapisywanie rozwiązań zadań z treścią, z zastosowaniem zapisu cyfrowego
i znaków działań,
uzupełnianie rysunków zgodnie z podanym warunkiem,
rozszerzenie zakresu liczbowego do 12,
ćwiczenia w mierzeniu szerokości,
• obliczanie
•
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego
słownictwa dzieci o nowo poznane wyrazy,
Zintegrowane treści nauczania
89
90
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
•
•
•
senki, połączona z aktywnością ruchową dzieci,
kształcenie umiejętności improwizacji
głosem według ustalonych zasad,
rozwijanie umiejętności wygrywania
prostych melodii na instrumentach melodycznych, akompaniowania,
wprowadzanie i utrwalanie znaków notacji muzycznej — ćwierćnuty, ósemki,
•
makiet urządzeń domowych
z dowolnych materiałów znajdujących
się w otoczeniu dziecka,
tworzenie własnych urządzeń (skrzyneczek, pudełek), które mogą służyć na co
dzień, właściwe ozdabianie ich zgodnie
z przeznaczeniem i własnym wyczuciem
estetycznym,
• tworzenie
•
•
projektów multimedialnych
związanych ze środowiskiem lokalnym,
wprowadzenie do świata filmu: podkreślenie znaczenia obrazu w sztuce filmowej, różne gatunki filmowe — film animowany, fabularny,
wykorzystanie dostępnych narzędzi do
tworzenia własnych filmów dotyczących
środowiska lokalnego,
•
(papieru, tworzyw sztucznych) do wykonywania różnych przedmiotów i urządzeń
zgodnie z własnym pomysłem,
eksperymentowanie i rozwiązywanie
problemów ukazanych przez nauczyciela lub wymyślonych samodzielnie przez
dzieci,
• wykorzystywanie dostępnych materiałów
•
wykorzystywania potencjału dziecka do używania narzędzi dostępnych w jego środowisku, służących
wyrażaniu samego siebie (materiały
plastyczne, sprzęt multimedialny, elementy przyrodnicze),
motywowanie do nieskrępowanej ekspresji twórczej w zakresie tworzenia
własnych projektów, inspirowanych
działalnością innych osób lub całkowicie samodzielnych,
• uczenie
zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych dotyczących poznawania liter
i liczb,
• rozwijanie
grafiki,
do prezentacji multimedialnej,
zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych rozwijających myślenie,
• rozwijanie
•
datkowych możliwości tego typu programów, ćwiczenia praktyczne,
stworzenie krótkiego dokumentu tekstowego, sformatowanego zgodnie z założeniami,
• zabawy literami i liczbami w edytorze • poznanie możliwości programu służącego • praca z edytorem tekstu — ukazanie do-
•
•
wyobraźni technicznej
dziecka poprzez rozłożenie na elementy prostego urządzenia — wiatraczka,
uczenie dbałości o czystość i porządek
na swoim stanowisku pracy,
tworzenie klasowej kolekcji wiatraczków jako efektu ich aktywności technicznej,
• kształtowanie
•
mediów w wyrażaniu własnej ekspresji
plastycznej,
spacer po miejscowości, wprowadzanie do zagadnień architektury zieleni
w otoczeniu dziecka,
•
•
szym życiu jest ruch i aktywny tryb życia (bieganie, pływanie, skakanie itp.),
rozwijanie umiejętności grania na instrumentach perkusyjnych,
wprowadzenie prostego tańca ludowego, nauka jego kroków i figur,
• nauka humorystycznej, żartobliwej pio- • nauka piosenki o tym, jak ważny w na-
• wprowadzanie do wykorzystania multi- • tworzenie
•
•
•
piosenki dotyczącej możliwości
odkrywania i poznawania nowych rzeczy,
wygrywanie prostych rytmów na instrumentach perkusyjnych,
swobodne pląsy i tańce podczas słuchania muzyki z różnych stron świata,
uczenie się prostych rymowanek muzycznych, związanych z różnymi zajęciami dzieci w domu i szkole,
• nauka
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
liwości dziecka,
gry i zabawy uczące współdziałania
i wymagające aktywności przez cały
czas,
nauka zasad prawidłowego odżywiania
się — objaśnienie roli różnych produktów żywnościowych oraz wagi systematycznego spożywania posiłków.
•
•
próby gibkości dolnego
odcinka kręgosłupa,
rozwijanie zmysłu równowagi poprzez
ćwiczenia na równoważni z przyborem,
zwracanie uwagi dzieci na właściwe odżywianie się, rolę zróżnicowanych posiłków, bogatych w błonnik i witaminy.
• nauka kozłowania piłki w zakresie moż- • wykonywanie
•
•
sprawności ruchowej poprzez gry i zabawy rzutne i skoczne,
rozwijanie umiejętności podejmowania
decyzji w grach drużynowych,
kształtowanie odpowiedzialności za siebie poprzez zwrócenie uwagi na zagrożenia płynące z samodzielnego zażywania lekarstw i stosowania środków
chemicznych niezgodnie z przeznaczeniem.
• rozwijanie
Zintegrowane treści nauczania
91
92
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
28—30
leżanek i kolegów oraz innych osób,
ukierunkowane słuchanie tekstów literackich czytanych przez nauczyciela
oraz nagrań utworów poetyckich,
• słuchanie wypowiedzi nauczyciela, ko-
tytułów pojedynczym obrazkom oraz historyjkom obrazkowym,
układanie zdań opisujących przedmiot
na podstawie bezpośredniej obserwacji
i obrazka,
słuchanie
• nadawanie
umiejętności interpersonalnych poprzez wspólne działania, rozmowy, przykłady z literatury, teatru,
filmu i autorytetów, doświadczanie kultury, rozwijanie zainteresowania kulturą i jej znaczeniem w życiu człowieka,
dzielenie się obserwacjami, poszukiwanie i odkrywanie własnych zdolności,
mówienie
• pogłębianie
edukacja społeczna
KLASA I
•
•
•
edukacja społeczna
aktywne poszukiwanie doświadczeń
związanych z obcowaniem z kulturą,
kultura na małym ekranie, zasady obowiązujące podczas korzystania z telewizji i komputera, wrażliwość na piękno i bogactwo świata kultury, świadome
dokonywanie wyboru dotyczącego zainteresowań,
mówienie
nadawanie tytułów pojedynczym obrazkom oraz historyjkom obrazkowym, zbiorowe i indywidualne układanie kilkuzdaniowej wypowiedzi na określony temat,
rozmowy nauczyciela z uczniami na podstawie ich przeżyć i doświadczeń oraz
utworów literackich i obejrzanych wspólnie przedstawień teatralnych,
słuchanie
słuchanie poleceń związanych z działalnością i aktywnością dzieci w różnych
obszarach edukacji,
KLASA II
KLASA III
leżanek, kolegów oraz innych osób,
• słuchanie wypowiedzi nauczyciela, ko-
uczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów muzycznych, monologów i dialogów,
• uważne słuchanie, czytanych przez na-
mentów prozy z uwzględnieniem zmiany siły, tonu głosu, tempa i pauz,
słuchanie
• tworzenie swobodnych tekstów,
• wygłaszanie wierszy oraz krótkich frag-
postrzeganie piękna przyrody i sztuki, świadome odnoszenie się
do piękna wyrażonego w różnorodnej
formie, rozwijanie zainteresowań dotyczących różnych form uczestniczenia
w kulturze,
mówienie
• aktywne
edukacja społeczna
Wartość: motywacja do uczestniczenia w kulturze
JA
— świat kultury
Zintegrowane treści nauczania
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie głośne, indywidualne i zbiorowe, wyrazów, prostych zdań lub fragmentów tekstu na określony temat, np.
zmiany zachowania bohatera, śmiesznego, smutnego wydarzenia, czytanie
dialogów, czytanie wybranych fragmentów utworów literackich z podziałem
na role, oddawanie głosem nastroju
w utworze, odgrywanie ról,
pisanie
pisanie wielkich i małych liter: ż — rz, h
— ch, dz — dż, ćwiczenia w kształtnym
i czytelnym pisaniu,
poprawne łączenie liter w wyrazach,
zachowanie
odpowiedniej
proporcji między wielkimi i małymi literami,
właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze, zachowanie odstępów
między wyrazami w zdaniu,
ortografia
pisanie zdań z pamięci, pisanie prostych
wyrazów ze słuchu, ćwiczenia utrwalające pisownię wyrazów z dwuznakami,
pisanie wyrazów z trudnościami ortograficznymi,
wiedza o języku
rozpoznawanie zdań oznajmujących,
pytających, rozkazujących, wyrazów
w zdaniach, sylab, liter i głosek w wyrazach z dwuznakami oraz innych,
wiedza o literaturze
rozpoznawanie utworów pisanych wierszem i prozą, rozpoznawanie zwrotki
i rymujących się wyrazów,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie głośne, indywidualne i zbiorowe, fragmentów tekstu na określony temat, np. zmiany zachowania bohatera,
śmiesznego, smutnego wydarzenia itd.,
czytanie dialogów, czytanie wybranych
fragmentów utworów literackich z podziałem na role,
oddawanie głosem nastroju w utworze,
pisanie
pisanie ze słuchu wyrazów i zdań zawierających określone trudności ortograficzne, zbiorowe i indywidualne pisanie
zdań na dany temat, zbiorowe redagowanie opowiadań na tematy bliskie
dzieciom,
ortografia
pisanie wyrazów z trudnościami ortograficznymi, poznanie wyjątków w pisowni wyrazów, rozdzielna pisownia
przyimka z rzeczownikiem,
pisanie wielką literą nazwisk i imion,
nazw miast i państw,
wiedza o języku
przymiotniki jako wyrazy oznaczające nazwy cechy osób, zwierząt, roślin i rzeczy,
wiedza o literaturze
wyodrębnianie postaci i zdarzeń, miejsca i czasu akcji, ustalanie chronologii
wydarzeń, opisywanie wydarzeń realistycznych i fantastycznych,
słownictwo
gromadzenie słownictwa związanego ze
sztuką,
•
•
•
•
•
•
•
czytanie
czytanie ze zrozumieniem utworów
wierszowanych oraz prozatorskich, napisów informacyjnych, instrukcji oraz
poleceń związanych z działalnością
uczniów w różnych obszarach edukacji,
wyszukiwanie w tekstach informacji na
dany temat, np. dotyczący najważniejszego wydarzenia, samodzielne czytanie książek oraz czasopism dziecięcych,
korzystanie z innych źródeł wiedzy (encyklopedii, słowników, Internetu),
pisanie
doskonalenie sprawności kaligrafowania
i szybkiego pisania, pisanie z pamięci
wyrazów i zdań po dokładnej obserwacji wzoru, stosowanie w wypowiedziach
trafnie dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia,
ortografia
pisanie ze słuchu wyrazów i zdań zawierających określone trudności ortograficzne,
pisanie wielkiej litery na początku zdania, w imionach, nazwiskach, nazwach
miast, państw, ulic, rzek, tytułach dzieł,
wiedza o języku
liczebnik jako wyraz oznaczający liczby
i kolejność przedmiotów,
wiedza o literaturze
rozpoznawanie baśni, bajki, legendy, opowiadania, opisu, komiksu, czas
i miejsce akcji w utworach literackich,
słownictwo
systematyczne wzbogacanie czynnego
słownika dzieci o nowo poznane wyrazy,
Zintegrowane treści nauczania
93
94
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
•
•
•
prac wykonywanych wiosną przez sadownika i ogrodnika,
poznanie narzędzi ogrodniczych,
rozpoznawanie roślin i zwierząt z najbliższych środowisk przyrodniczych,
przybliżenie wiadomości na temat
otrzymywania naturalnego miodu,
• przybliżenie
•
•
•
budowy ciała ssaka, sposobu
odżywiania się, trybu życia,
ssaki i ich młode,
zagrożenia dla przyrody ze strony człowieka — wypalanie traw, zanieczyszczanie powietrza i wód, pożary, wyrzucanie śmieci,
poznanie zwierząt i roślin chronionych
w Polsce,
• poznanie
•
•
zmian zachodzących
w przyrodzie, prowadzenie dziennika
przyrodnika,
poznanie ziół i ich wpływu na nasze zdrowie,
degustowanie herbat ziołowych,
obserwacji i zapisywanie
• obserwowanie
wniosków,
• prowadzenie
roślin,
• opisywanie drogi od nasienia do rośliny,
• hodowanie wysianych lub zasadzonych
kresie 1000,
• ważenie towarów za pomocą odważni- • wprowadzenie mnożenia do 50,
• doskonalenie techniki rachunkowej
ków,
w zakresie 100,
• ćwiczenie techniki mnożenia do 50,
• rozwiązywanie zadań tekstowych,
• dzielenie w zakresie 50 jako mieszcze- • stosowanie przemienności dodawania,
• wprowadzenie liczb od 13 do 17,
nie i podział,
• układanie i rozwiązywanie zadań tek• przedstawianie poznanych liczb w po- • rozwiązywanie zadań tekstowych na stowych,
staci sumy liczb typu: 10 i 3,
mnożenie i dzielenie liczb,
• rozwiązywanie równań jednodziałaniowych z niewiadomą w postaci okienka,
• utrwalenie własności poznanych figur • przekształcanie zadań tekstowych,
•
geometrycznych,
• układanie zadań tekstowych do podanej zapisywanie dat za pomocą wyrazów
i znaków, odczytywanie ich,
• doskonalenie własności sprawności ra- formuły matematycznej,
chunkowych,
• doskonalenie mnożenia i dzielenia w za- • sprawdzanie poprawności wykonania
działania za pomocą działania odwrot• dodawanie trzech składników w zakre- kresie 50,
sie 10,
• dodawanie i odejmowanie w zakresie nego do podanego,
• rozszerzenie zakresu liczbowego do 1000,
• przeliczanie elementów,
60,
• zapisywanie i odczytywanie liczb w za• dodawanie i odejmowanie typu: 10 + 1 • dopełnianie do podanej liczby,
=, 11 — 1 =,
• rozkładanie liczb na dziesiątki i jedno- kresie 1000,
• przeliczanie co jeden, co dziesięć, co
• zapisywanie rozwiązań zadań z treścią ści,
sto — do 1000,
za pomocą zapisu cyfrowego i znaków • rozkładanie liczb na składniki,
działań,
•
• zapisywanie liczb za pomocą wyrazów porównywanie liczb w zakresie 1000,
• wykonywanie obliczeń pieniężnych,
• dodawanie dziesiątkami i setkami w zai odczytywanie ich,
•
słownictwo
wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów
i zwrotów, zastosowanie w ustnych i pisemnych wypowiedziach wyrazów o podobnym lub przeciwnym znaczeniu,
Zintegrowane treści nauczania
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
•
ze stronami dla dzieci, które
oferują różnorodne zadania związane
z edukacją kulturalną,
samodzielna zabawa dzieci wybranymi
aplikacjami dotyczącymi poznawania
kultury (puzzle, quizy, animacje),
• praca
•
w poszukiwaniu różnorodnych materiałów, z których można zbudować różne przedmioty — wykorzystanie zasobów dostępnych w otoczeniu,
przygotowywanie w grupach dowolnych konstrukcji (domów, samochodów,
dźwigów) z wykorzystaniem materiałów
pozyskanych w otoczeniu,
• wycieczka
•
klasowej galerii ulubionych
dzieł malarskich, rzeźbiarskich i architektonicznych,
wycieczka po okolicy w poszukiwaniu
ciekawych zjawisk artystycznych,
• tworzenie
•
szukamy ulubionych malarzy, prezentacja multimedialna, tworzenie krótkich
filmów na podstawie programów, którymi dysponuje szkoła,
motywowanie do uczestniczenia w wydarzeniach artystycznych w środowisku
dziecka, wspólne dzielenie się przeżyciami z takiego wydarzenia,
•
z programem służącym do prezentacji multimedialnej, odtwarzanie
prezentacji,
szukanie stron internetowych o charakterze informacyjnym, dotyczących Polski oraz określonego regionu,
• praca
•
cia człowieka,
poznawanie zasad zdobywania wody
przez człowieka oraz możliwości oszczędzania jej i ekonomicznego zużywania,
•
timedialnej — przygotowywanie slajdów, formatowanie,
przygotowanie i odtwarzanie prezentacji,
• praca z programem do prezentacji mul-
•
•
logii medialno-informacyjnej w życiu
współczesnego człowieka,
wykorzystanie instrukcji do uruchomienia wybranego urządzenia,
analizowanie wybranych przycisków
funkcyjnych wybranego urządzenia
i określanie ich funkcji, z wykorzystaniem instrukcji obsługi,
• omówienie roli i znaczenia wody dla ży- • ukazywanie znaczenia rozwoju techno-
•
wania różnych form działalności w zakresie sztuk plastycznych,
zachęcanie do uczestniczenia, w szkole i w środowisku lokalnym, w wydarzeniach kulturalnych dostępnych dla
dzieci lub specjalnie dla nich przygotowywanych (teatr, lekcja muzealna, zajęcia artystyczne, projekty multimedialne),
• motywowanie do odkrywania i przeży- • przygotowanie projektu muzealnego —
niu kulturalnym (koncert, specjalny program dla dzieci, operetka, słuchowisko
muzyczne, teatr muzyczny),
• nauka piosenki o różnych artystach (ma- • nauka piosenki poetyckiej związanej ze • nauka piosenki o książkach i czytaniu,
larzu, rzeźbiarzu, architekcie, grafiku),
światem tworzonym przez artystę — np. • kształcenie umiejętności improwizacji
• słuchanie i odtwarzanie muzyki lubianej o podróży do krainy wyobraźni,
głosem według ustalonych zasad,
przez dzieci,
• rozwijanie umiejętności grania na in- • rozwijanie umiejętności grania prostych
• wyrażanie nastroju i charakteru muzy- strumentach perkusyjnych,
melodii na instrumentach melodyczki poprzez ruch, formy plastyczne oraz • wprowadzenie podstawowych kroków
nych, akompaniowania,
wypowiedzi dzieci,
i figur polki,
• uczestniczenie w muzycznym wydarze-
Zintegrowane treści nauczania
95
96
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
•
•
ce,
ćwiczenia w pokonywaniu przeszkód,
w sali gimnastycznej (przeskoki, podskoki, przechodzenie pod przeszkodą,
po równoważni),
omówienie z dziećmi zagrożeń płynących z niewłaściwego użycia różnych
środków chemicznych (chemia gospodarcza, środki czystości, środki ochrony roślin).
•
•
do marszobiegu oraz
właściwej rozgrzewki,
marszobieg trwający przynajmniej 10
minut,
zachęcanie do aktywnego spędzania
czasu wolnego na świeżym powietrzu.
• ćwiczenia ogólnorozwojowe przy muzy- • przygotowanie
•
•
tanie, kozłowanie, prowadzenie, doskonalenie umiejętności w tym zakresie,
wykonywanie próby gibkości dolnego
odcinka kręgosłupa,
kształtowanie właściwych nawyków
związanych ze zdrowiem poprzez uczenie, w jaki sposób dbać o siebie w zakresie higieny, odżywiania i aktywności
fizycznej.
• gry i zabawy z piłką — rzucanie, chwy-
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
31—33
•
•
•
•
•
•
•
•
•
edukacja społeczna
wzbudzanie wewnętrznej motywacji
do dobrych relacji (bez fałszu i obłudy), pokazywanie przykładów przyjaźni
i wspieranie prób dziecka w tworzeniu
relacji koleżeńskich i przyjacielskich,
podkreślanie znaczenia szacunku do siebie samego, innych ludzi, otoczenia, roślin i zwierząt, utrwalanie umiejętności
stosowania zasad bezpiecznego zachowania się oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne podczas wakacyjnych
zabaw i wyjazdów, poznanie elementów
tradycji kulturowej mieszkańców wybranych regionów Europy i świata, największych skarbów przyrody i dziedzictwa kulturowego Europy i świata, współpraca
w ramach Unii Europejskiej,
mówienie
układanie dialogów w parach, wchodzenie w role, zbiorowe i indywidualne
układanie zdań opisujących przedmiot
na podstawie bezpośredniej obserwacji
i obrazka,
tworzenie swobodnych tekstów, wygłaszanie wierszy oraz krótkich fragmentów prozy z uwzględnieniem zmiany
siły, tonu głosu, tempa i pauz, rozmowynauczyciela z uczniami na podstawie
ich przeżyć i doświadczeń oraz utworów literackich i obejrzanych wspólnie
przedstawień teatralnych,
•
edukacja społeczna
wzbudzanie wewnętrznej motywacji do
dobrych relacji (bez fałszu i obłudy), akceptowania siebie i innych bez względu na różnice w wyglądzie, tradycji, kulturze itp.,
poznanie praw i obowiązków, jakie przysługują dzieciom, w tym uczniom szkoły,
uwrażliwianie na krzywdę wyrządzaną innym osobom lub zwierzętom, utrwalanie
umiejętności stosowania zasad bezpiecznego zachowania się oraz odpowiedzialności
za bezpieczeństwo własne podczas wakacyjnych zabaw i wyjazdów,
mówienie
rozmowy nauczyciela z uczniami
na podstawie ich przeżyć i doświadczeń
oraz utworów literackich, wycieczek,
obejrzanych wspólnie przedstawień teatralnych, przeczytanych książek, formułowanie pytań i układanie odpowiedzi, zbiorowe wyodrębnianie postaci
i zdarzeń, ustalenie kolejności zdarzeń,
określanie nastroju w utworze, wyrażanie własnego zdania o postaciach i zdarzeniach, stosowanie w wypowiedziach
trafnie dobranego słownictwa,
słuchanie
aktywizowanie do słuchania utworów
muzycznych i recytowanych wierszy,
słuchanie poleceń związanych z działalnością i aktywnością dzieci,
edukacja społeczna
rozwijanie umiejętności dostrzegania
piękna w świecie oraz w drugim człowieku, przeciwdziałanie zachowaniom
niepożądanym (agresji, przemocy słownej lub fizycznej, odtrąceniu, emocjonalnemu chłodowi, nieustającemu
gniewowi i lękowi itd.), uczenie konstruktywnego wyrażania złości, przeciwdziałanie dyskryminacji, akceptacja
dla drugiego człowieka, tolerancja dla
zachowań innych niż własne,
mówienie
zbiorowe wyodrębnianie postaci i zdarzeń, ustalenie kolejności zdarzeń,
określanie nastroju w utworze, odtwarzanie z pamięci tekstów dla dzieci,
stosowanie w wypowiedziach trafnie
dobranego słownictwa, przestrzeganie kultury mówienia, wygłaszanie fraz
i krótkich fragmentów prozy z zastosowaniem zmiennej siły, tonu głosu, tempa i pauz, zabawa teatralna, mimika,
gest, ruch,
zachowania bohatera literackiego,
słuchanie
słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek i kolegów oraz innych osób
w związku z wycieczkami, wywiadami
itd., słuchanie poleceń dotyczących realizacji zadań z różnych rodzajów edu-
•
KLASA III
KLASA II
KLASA I
Wartość: piękno
Zintegrowane treści nauczania
97
98
•
•
•
kacji, ukierunkowane słuchanie tekstów
literackich czytanych przez nauczyciela
oraz nagrań utworów poetyckich w wykonaniu znanych aktorów,
czytanie
czytanie dialogów, czytanie wybranych
fragmentów utworów literackich z podziałem na role, oddawanie głosem nastroju w utworze, wyraziste czytanie
tekstów poetyckich oraz fragmentów
prozy przeznaczonych do nauki na pamięć, wspólne przeczytanie fragmentów lektur wybranych przez nauczyciela, wdrażanie do umiejętności czytania
ze zrozumieniem,
pisanie
rozwijanie i utrwalanie umiejętności
pisania i kaligrafowania, kolorowanie,
wodzenie po śladzie, kreślenie kształtów literopodobnych, szlaczków, pisanie wielkiej i małej litery dź, przepisywanie krótkich tekstów, ćwiczenia
w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy wielkimi i małymi literami,
właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze, zachowanie odstępów
między wyrazami w zdaniu,
ortografia
rozwijanie wrażliwości ortograficznej,
pisanie zdań z pamięci, pisanie prostych
wyrazów ze słuchu, utrwalanie pisowni
wyrazów z dwuznakami,
słuchanie
uważne słuchanie, czytanych przez nauczyciela, utworów pisanych wierszem
i prozą, wypowiedzi aktorów w sztukach teatralnych, nagrań utworów
muzycznych, monologów i dialogów
znanych aktorów itd., słuchanie wypowiedzi nauczyciela, koleżanek, kolegów
oraz innych osób w związku z wycieczkami, wydarzeniami dotyczącymi środowiska szkolnego, lokalnego, regionu,
czytanie
czytanie ze zrozumieniem tekstów
kultury, wyraziste czytanie krótkich
fragmentów wybranych utworów literackich z podziałem na role, czytanie wierszy oraz krótkich fragmentów
napisanych prozą, przeznaczonych
do nauki na pamięć, wspólne czytanie fragmentów lektur wybranych
przez nauczyciela, samodzielne czytanie książek oraz czasopism dziecięcych, korzystanie z innych źródeł
wiedzy (encyklopedii, słowników, Internetu), higiena czytania,
pisanie
stosowanie w wypowiedziach trafnie
dobranego słownictwa, przestrzeganie
kultury mówienia,
ortografia
praktyczne zastosowanie alfabetu podczas korzystania ze słowników i encyklopedii,
zastosowanie alfabetu podczas korzystania ze słowników i encyklopedii, wielka litera na początku zdania,
w nazwiskach i imionach, w korespondencji, nazwach miast i państw, pisownia
najczęściej używanych skrótów,
• praktyczne
redagowanie opowiadań na
tematy bliskie dzieciom, zbiorowe i indywidualne pisanie listów i wakacyjnych pozdrowień, tworzenie i pisanie swobodnych tekstów, ćwiczenia
w kształtnym i czytelnym pisaniu, poprawne łączenie liter w wyrazach, zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy wielkimi i małymi literami,
właściwe rozmieszczenie liter i wyrazów w liniaturze, zachowanie odstępów
między wyrazami w zdaniu,
ortografia
• zbiorowe
tekstów kultury, sprawdzenie stopnia
opanowania przez dzieci techniki czytania, czytanie głośne, indywidualne
i zbiorowe fragmentów tekstu na określony temat, np. zmiany zachowania
bohatera, śmiesznego, smutnego wydarzenia itd., czytanie dialogów, czytanie
wybranych fragmentów utworów literackich z podziałem na role, oddawanie
głosem nastroju w utworze,
pisanie
•
•
•
• czytanie ze zrozumieniem fragmentów •
czytanie
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
matematyczna
•
•
•
wiedza o języku
rozpoznawanie rzeczowników jako
nazw rzeczy, przymiotniki jako nazwy
ich cech,
wiedza o literaturze
postacie i zdarzenia, miejsce i czas akcji, chronologia wydarzeń, wydarzenia realistyczne i fantastyczne, nastrój
w utworze literackim,
słownictwo
tworzenie rodziny wyrazów, wyrazów
pokrewnych, wyrazów wieloznacznych,
wprowadzanie do czynnego słownictwa
przysłów, porównań, np. pracowity jak
mrówka,
•
•
•
wiedza o języku
zgodność form rzeczownika i czasownika oraz rzeczownika i przymiotnika
w zdaniu,
wiedza o literaturze
wyodrębnianie postaci i zdarzeń, miejsca i czasu akcji, chronologii wydarzeń,
wydarzeń realistycznych i fantastycznych, odróżnianie wiersza od prozy,
tworzenie prostych rymowanek, wierszyków i opowiadań,
słownictwo
rozwijanie umiejętności trafnego dobierania określeń podczas opisywania
zjawisk i doświadczeń, wyrazy gwarowe, bliskoznaczne, równoznaczne
i wieloznaczne,
•
•
•
•
•
•
•
•
•
frowych w postaci sumy liczb typu: 10
+ 8 =,
doskonalenie
techniki
dodawania
i odejmowania liczb,
obliczanie kosztu zakupów,
odmierzanie i porównywanie długości,
odczytywanie godzin na zegarze,
odczytywanie informacji z kalendarza,
określanie położenia obiektów,
dostrzeganie symetrii,
rozpoznawanie figur geometrycznych,
przeliczanie elementów,
•
•
•
•
•
•
•
dzina, minuta, pół godziny,
obliczenia zegarowe,
obliczenia pieniężne,
obliczenia z wyrażeniami dwumianowanymi,
rozwiązywanie zadań tekstowych,
utrwalenie dodawania i odejmowania
w zakresie 60,
doskonalenie umiejętności mnożenia
i dzielenia w zakresie 50,
rysowanie figur w pomniejszeniu i w powiększeniu,
•
•
•
•
•
•
i odejmowanie w zakresie
100, z przekroczeniem progu dziesiątkowego,
dodawanie kilku składników,
mnożenie i dzielenie liczb w zakresie
100,
rozwiązywanie zadań na mnożenie
i dzielenie liczb,
obliczenia pieniężne,
obliczenia kalendarzowe,
obliczenia masy (bez zamiany jednostek),
• dodawanie
stowych,
• odmierzanie płynów kubkiem,
• utrwalenie znaków rzymskich,
• rozwiązywanie zadań tekstowych na porównywanie różnicowe,
• wprowadzenie liczb 18 — 20,
• zapisywanie dat,
• przedstawianie poznanych liczb dwucy- • odczytywanie godzin na zegarze — go- • układanie i przekształcanie zadań tek-
•
•
•
wiedza o języku
umiejętne rozróżnianie i nazywanie
zdań, wyrazów, liter, głosek, sylab —
konstruowanie zdań z wyrazów, wyrazów z liter lub sylab, nazywanie rzeczy,
zwierząt, roślin,
wiedza o literaturze
ustalanie postaci i zdarzeń w utworze,
miejsca i czasu akcji, chronologi wydarzeń,
słownictwo
poszerzanie zasobu czynnego słownictwa związanego z muzyką, malarstwem,
rzeźbą, wyjaśnianie niezrozumiałych
wyrazów i zwrotów, zastępowanie ich
innymi, stosowanie w wypowiedziach
ustnych wyrazów o podobnym lub przeciwnym znaczeniu, stosowanie form
grzecznościowych w rozmowie, życzeniach i zaproszeniu,
Zintegrowane treści nauczania
99
100
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
•
• powtórzenie i pogłębienie informacji na
•
•
•
•
•
•
•
•
się jednostkami: kilogram, pół kilograma, dekagram, gram
— wprowadzenie skrótu 1 g,
utrwalenie poznanych figur geometrycznych,
obliczanie obwodów kwadratu, prostokąta i trójkąta w cm,
przeliczanie w zakresie 1000,
zapisywanie liczb za pomocą wyrazów
i odczytywanie ich,
wskazywanie jedności, dziesiątek i setek w danej liczbie,
przeliczanie co jeden, co dziesięć, co
sto — do 1000,
porównywanie liczb w zakresie 1000,
liczenie dziesiątkami w zakresie 100,
setkami — w zakresie 1000,
tworzenie ciągów liczbowych,
•
temat wybranych sąsiadów Polski,
omówienie położenia państw sąsiednich
względem Polski,
•
połączona z nauką określonego układu
choreograficznego,
kształtowanie słuchu dziecka poprzez
zabawy z wykorzystaniem fragmentów
•
piosenki o dostrzeganiu piękna
w bardzo małych rzeczach,
rozwijanie umiejętności grania prostych melodii na instrumentach melodycznych, akompaniowania,
• nauka piosenki o kolorach i emocjach, • nauka
•
nia się mapą fizyczną,
przybliżenie zagrożeń dla środowiska
przyrodniczego ze strony człowieka,
•
z nas jest artystą i może uczynić świat
piękniejszym i lepszym,
utrwalenie znaków notacji muzycznej —
wartości rytmiczne, nuty i pauzy,
• nauka piosenki na temat tego, że każdy
•
•
i zwierząt i sposobów radzenia sobie
z nimi,
wyodrębnianie podobieństw i różnic
w budowie zaskrońca i żmii,
omówienie zagrożeń pogodowych — burzy,
szkwału, trąby powietrznej, powodzi,
• obserwowanie pogody,
• podawanie charakterystycznych cech
temat krajobrazów Polski,
• wdrażanie do bezpiecznego zachowania krajobrazów Polski,
się w sytuacji zagrożenia burzowego,
• odczytanie z mapy nazw państw grani- • poznawanie krain geograficznych Polski,
czących z Polską,
• poznanie krain geograficznych Polski,
• posługiwanie się mapą fizyczną Polski,
• wdrażanie do umiejętności posługiwa- • poznanie najważniejszych informacji na • omówienie zagrożeń ze strony roślin
•
•
obliczenia kalendarzowe,
zapisywanie i odczytywanie liczb dwucyfrowych,
uzupełnianie ciągów liczbowych,
• odczytywanie informacji z kalendarza — • posługiwanie
Zintegrowane treści nauczania
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
edukacja
plastyczna
umiejętności rozróżniania
podstawowych elementów muzyki, takich jak tempo i dynamika utworu muzycznego lub fragmentu nagrania,
• kształcenie
ruchem muzyki poprzez reakcję na zmiany pulsu rytmicznego (maszerowanie, bieganie, podskakiwanie),
• interpretowanie
•
•
sywanie wyrazów, ewentualnie zdań,
odszukiwanie liter na klawiaturze (również typowo polskich),
tworzenie rysunków do zapisanych wyrazów lub zdań,
•
i odtwarzanie prostych
animacji multimedialnych,
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych o charakterze artystycznym,
• praca w prostym edytorze tekstu, wpi- • projektowanie
•
oraz zwracanie uwagi na porządkowanie miejsca pracy po zakończeniu czynności,
konstruowanie wybranych przedmiotów
lub urządzeń z gotowych elementów
przeznaczonych do montażu, w zależności od możliwości szkoły,
do rozumienia zagadnień
związanych z elektroniką i elektrotechniką,
opisywanie, w jaki sposób płynie prąd,
w jaki sposób można oszczędzać energię elektryczną oraz zabezpieczać urządzenia przed przepięciami i niepotrzebnym poborem prądu,
różne formy: odczytywanie własnych
emocji, wykorzystywanie różnych materiałów i technik do powiedzenia czegoś o sobie, odkrywania w sobie piękna,
• uczenie dbania o porządek w otoczeniu • wdrażanie
lorem, fakturą i kształtami w formach
twórczości abstrakcyjnych,
•
równanie popularnych komunikatorów,
uświadomienie zagrożeń wynikających
z anonimowości kontaktów i podawania
swojego adresu,
• praca z wykorzystaniem Internetu, po-
•
•
do krytycznego wyboru
urządzeń elektrycznych i elektronicznych, w zależności od własnych potrzeb
i realnych możliwości wykorzystania
urządzeń,
porównywanie parametrów urządzeń
(jakości, ceny, estetyki wykonania),
zwracanie uwagi dzieci na użyteczność
urządzeń, a nie na posiadanie ich dla
samego posiadania,
• wprowadzenie
•
•
tury jako źródła porozumienia między
ludźmi, prawdziwości wyrażonych emocji,
kształtowanie zachowań estetycznych:
motywowanie do wyrażania własnego
zdania na temat określonych zjawisk
kultury,
tworzenie pięknej przestrzeni wokół
siebie, zgodnie z odczuciami i potrzebami dziecka, z wykorzystaniem dowolnych technik,
• odczuwanie piękna poprzez zabawy ko- • zachęcanie do wyrażania siebie poprzez • motywowanie do upowszechniania kul-
•
utworów muzyki klasycznej, interpretowanie muzyki za pomocą różnych zabaw, w tym ruchowych, plastycznych,
przygotowanie do odbioru muzyki —
udział w koncercie, omówienie zasad
zachowania się i okazywania wykonawcom szacunku oraz uznania,
Zintegrowane treści nauczania
101
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
102
•
•
gimnastyczne rozwijające
umiejętność działania w parach,
sprawdzenie umiejętności dzieci w zakresie ćwiczeń równoważnych,
ukazywanie osób niepełnosprawnych jako
pięknych, wartościowych i mogących
uczestniczyć aktywnie w życiu.
• ćwiczenia
•
•
do skakania na skakance
obunóż, jednonóż, naprzemiennie,
rozwijanie umiejętności wykonania
przez dzieci marszobiegu,
uczenie zależności pomiędzy aktywnością fizyczną w szkole i w domu a dobrym samopoczuciem.
• motywowanie
•
cji w zabawie poprzez wyścigi konkursowo-turniejowe,
motywowanie dzieci do uprawiania sportu, szczególnie podczas wakacji, ukazywanie zalet aktywności ruchowej.
• wykonywanie próby mięśni brzucha,
• zachęcanie do podejmowania rywaliza-
Zintegrowane treści nauczania
edukacja
plastyczna
edukacja
muzyczna
edukacja
przyrodnicza
edukacja
matematyczna
edukacja
polonistyczno-społeczna
z elementami
etyki
PROJEKTY
przedwakacyjne
i wakacyjne
•
•
wybranych przez dzieci książek, należących do polskiej i światowej
klasyki,
zabawy literackie, konkursy, quizy,
literackie projekty językowe — reklama
książek na wakacje,
• czytanie
KLASA II
•
•
wybranych przez dzieci książek, należących do polskiej i światowej
klasyki,
zabawy literackie, konkursy, quizy,
moje ulubione książki dzieciństwa —
prezentacja najlepszych lektur naszych
uczniów,
• czytanie
KLASA III
ce poznane treści,
ce poznane treści,
żania się w dowolnych technikach plastycznych i szukania inspiracji w swoim
środowisku, a także w swoich emocjach,
poznane treści,
•
•
co dzień,
rozwijanie umiejętności grania na instrumentach perkusyjnych i melodycznych, nauka akompaniowania do prostych melodii,
tańczenie tańców ludowych (krakowiaka i polki),
•
postaw twórczych jako
źródła szczęścia i spełnienia oraz radości przekazywanej innym ludziom,
uczenie samodzielności w podejmowaniu zabaw twórczych,
•
•
przez kontakt z jej wybranymi dziełami,
zachęcanie do ekspresji poprzez sztukę,
zgodnie z potrzebami dziecka,
uczenie odbioru sztuki za pomocą różnych mediów i motywowanie do wyborów, które wzbogacają wiedzę i wrażliwość dziecka,
• motywowanie do poznawania sztuki po-
•
•
czach, które dają szczęście: miłości,
przyjaźni, optymizmie,
rozwijanie umiejętności grania prostych melodii na instrumentach melodycznych, akompaniowania,
tworzenie prezentacji multimedialnej
na temat ulubionego rodzaju muzyki,
muzyka, piosenkarza lub kompozytora,
• nauka piosenki o radości i szczęściu na • nauka piosenki o najważniejszych rze-
poznane treści,
• motywowanie do samodzielnego wyra- • kształtowanie
•
•
piosenki o wakacjach, letniej
przygodzie i pięknie świata,
nauka prostych rymowanek związanych
z wakacjami,
interpretowanie różnych fragmentów
wierszy, prozy, obrazów malarskich za
pomocą instrumentów perkusyjnych,
• nauka
poznane treści,
• gry i zabawy przyrodnicze utrwalające • gry i zabawy przyrodnicze utrwalające • gry i zabawy przyrodnicze utrwalające
ce poznane treści,
• gry i zabawy matematyczne utrwalają- • gry i zabawy matematyczne utrwalają- • gry i zabawy matematyczne utrwalają-
•
wybranych przez dzieci książek, należących do polskiej i światowej
klasyki,
zabawy literackie, konkursy, quizy,
• czytanie
KLASA I
Wartość: szczęście
Zintegrowane treści nauczania
103
104
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
zajęcia
komputerowe
zajęcia
techniczne
•
ci i wykorzystujące zdobytą wiedzę
i umiejętności — projektowanie robota
marzeń, określanie jego funkcji,
opisywanie nowych urządzeń, które powinny pojawić się na rynku, aby jeszcze
bardziej ułatwić życie ludziom,
•
jem techniki w XXI i XXII wieku, burza
mózgów, urządzenia przyszłości,
kształtowanie wyobraźni technicznej
poprzez projektowanie urządzeń przyszłości oraz sposobów ich wykorzystania,
•
określonej informacji, wskazanej przez
nauczyciela,
zabawa z wykorzystaniem komputera —
gry edukacyjne, wykorzystanie jak największej liczby opcji wybranego programu,
•
•
celu i na odległość, toczenie, kozłowanie,
zachęcanie do wspólnych spacerów
i kreatywnych zabaw na świeżym powietrzu,
zorganizowanie konkursu podsumowującego wiedzę i umiejętności dzieci
w zakresie edukacji zdrowotnej określonej w wymaganiach dla klasy I.
•
•
Dnia Sportu, podczas
którego dzieci będą mogły sprawdzić
się w różnych konkurencjach, zwyciężać, ale i radzić sobie z porażką,
klasowy konkurs grupowy z wykorzystaniem piłki — sztafety, minigry,
kształtowanie motywacji do uprawiania
sportów letnich.
• zabawy i konkursy z piłką — rzucanie do • zorganizowanie
•
obsługi programu służącego do
odtwarzania multimediów,
korzystanie z dowolnych programów
edukacyjnych, w zależności od potrzeb
dziecka,
• nauka
cją,
•
•
wiera w sobie wszystkie elementy kontrolne wymagane od ucznia kończącego
klasę III,
gry i zabawy zespołowe z piłką,
organizowanie zabaw ruchowych z osobami zdrowymi i niepełnosprawnymi.
• pokonywanie toru przeszkód, który za-
•
ficznego, edytora tekstu oraz programu
multimedialnego — wykonanie zadania
na określony temat,
rozwijanie zainteresowań dzieci poprzez wykorzystanie programów edukacyjnych dowolnego typu,
• uruchamianie płyty z filmem lub anima- • przeglądanie Internetu — poszukiwanie • praca z wykorzystaniem programu gra-
•
•
korzystaniem umiejętności technicznych dzieci — konstruowanie latawca,
przygotowanie materiałów do wykonania latawca z wykorzystaniem aktywności dziecka w środowisku przyrodniczym,
zabawy latawcem — w miarę możliwości poza salą lekcyjną,
• kształcenie umiejętności zabawy z wy- • zajęcia rozwijające pasje twórcze dzie- • rozmowy na temat związany z rozwo-
Zintegrowane treści nauczania
6.1.
Przykładowe przeniesienie założeń
programu na rozkład treści nauczania
zgodnie z ramowym podziałem godzin
Ramowy plan nauczania dla pierwszego etapu edukacyjnego określa, ile godzin należy
przeznaczyć na poszczególne edukacje. Zgodnie z kalendarzem roku szkolnego proponujemy co rok 33 tygodnie zajęć realizujących podstawę programową oraz dwa lub trzy tygodnie
utrwalające, podsumowujące (wynika to z różnego układu tygodni świątecznych i wolnych
od zajęć). Takie planowanie daje poczucie bezpieczeństwa realizacji treści i zakładanych
efektów kształcenia. To daje w całym cyklu kształcenia:
edukacja polonistyczno-społeczna — 6 godzin x 33 tygodnie x 3 lata = 594 godziny
dydaktyczne
edukacja matematyczno-przyrodnicza — 5 godzin x 33 tygodnie x 3 lata = 495 godzin
dydaktycznych
zajęcia techniczne — 1 godzina x 33 tygodnie x 3 lata = 99 godzin dydaktycznych
edukacja muzyczna — 1 godzina x 33 tygodnie x 3 lata = 99 godzin (rozporządzenie
wymaga 95 godzin w cyklu kształcenia)
edukacja plastyczna — 1 godzina x 33 tygodnie x 3 lata = 99 godzin (rozporządzenie
wymaga 95 godzin w cyklu kształcenia)
zajęcia komputerowe — 1 godzina x 33 tygodnie x 3 lata = 99 godzin (rozporządzenie
wymaga 95 godzin w cyklu kształcenia)
wychowanie fizyczne i edukacja zdrowotna — 3 godziny x 33 tygodnie x 3 lata = 297
godzin (rozporządzenie wymaga 290 godzin dydaktycznych)
język obcy nowożytny nie został uwzględniony w programie; przypada na niego 190
godzin dydaktycznych.
Łączna liczba planowanych zajęć jest zgodna z obowiązującym ramowym planem nauczania. Zawsze pozostaje również czas na to, by utrwalać, powtarzać, uzupełniać i poszerzać treści kształcenia zgodnie z potrzebami dzieci zaobserwowanymi przez nauczyciela.
105
106
5 godzin
18 godzin
edukacja
muzyczna
1 godzina
1 godzina
zajęcia
komputerowe
1 godzina
edukacja
plastyczna
edukacja wczesnoszkolna
zajęcia
techniczne
1 godzina
wychowanie
fizyczne
i edukacja
zdrowotna
3 godziny
Podziału godzin dokonuje sam nauczyciel zgodnie z limitami przewidzianymi
w rozporządzeniu o ramowych planach nauczania.
edukacja
edukacja
polonistyczno- matematyczno-społeczna
-przyrodnicza
6 godzin
18 godzin
Schemat podziału godzin na poszczególne edukacje we wszystkich
proponowanych projektach na przykładzie klasy I
Zintegrowane treści nauczania
liczba godzin
1
rodzaj
edukacji
polonistyczno-społeczna
1
Uroczyste rozpoczęcie roku szkolnego. Pierwszy
dzień w pierwszej
klasie — powitanie
dzieci w klasie,
zabawy inicjujące
proces adaptowania
się ze szkołą.
zapis
w dzienniku
• obdarzanie uwagą dzieci i dorosłych,
• komunikowanie się w jasny sposób,
• wypowiadanie się na podany temat,
• wdrażanie do współpracy w zabawie,
treści programowe
1.1) a,
b
5.2)
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Uczeń:
potrafi bawić się w grupie,
wykonuje polecenia nauczyciela,
uważnie słucha czytanego głośno tekstu bajki,
wymienia, co będzie robił w szkole,
określa, gdzie znajduje się sala zajęć, toaleta,
zna zasady bezpiecznego zachowania się w czasie
zajęć w szkole oraz poza nią,
potrafi zaprosić koleżankę lub kolegę do zabawy,
potrafi wskazać rówieśnika, którego głos rozpoznał,
potrafi się przedstawić,
potrafi uporządkować książki na swoim stoliku,
uporządkować przedmioty w piórniku,
rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje — własne
oraz innych osób — na podstawie obserwacji,
opowiada o ulubionych zajęciach na podstawie
wykonanego rysunku,
potrafi samodzielnie zaśpiewać 1. zwrotkę piosenki
Razem, pierwszaki, już nie maluchy,
oczekiwane
osiągnięcia ucznia
Temat projektu: Bezpiecznie w szkole
wymagania
szczegółowe
podstawy
programowej
PROJEKT 1.
numer godziny
Wartości: bezpieczeństwo i odpowiedzialność
Zintegrowane treści nauczania
107
108
2-3
4-5
2
2
Poznajemy
szkołę.
Poznajemy się —
budowanie zespołu
klasowego poprzez
wspólne zabawy,
diagnozowanie
potrzeb dzieci.
Wspólnie się bawimy — budowanie
poczucia bezpieczeństwa w klasie.
•
•
•
•
bawa z wykorzystaniem kart memo, nazywanie czynności związanych z aktywnością w szkole i w domu,
wypowiadanie się na podany temat,
odpowiadanie na pytania innych osób,
komunikowanie w jasny sposób swoich
spostrzeżeń, potrzeb i odczuć,
rozpoznawanie i nazywanie podstawowych emocji na podstawie zdjęć oraz obserwacji, próby nazywania własnego samopoczucia,
• rozwijanie pamięci i spostrzegania — za-
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
w jasny sposób swoich
spostrzeżeń,
wypowiadanie się na podany temat,
uczestniczenie w rozmowie na tematy
związane z życiem szkolnym, inspirowanym literaturą,
słuchanie w skupieniu czytanych tekstów,
korzystanie z pakietów edukacyjnych pod
kierunkiem nauczyciela,
odróżnianie, co jest dobre, a co złe
w kontaktach z rówieśnikami,
wdrażanie do przestrzegania reguł obowiązujących w społeczności dziecięcej,
współpraca w zespole — ustalanie zasad
dobrego funkcjonowania w klasie — 6
punktów kontraktu klasowego,
ćwiczenia grafomotoryczne,
rozwijanie i diagnozowanie koordynacji
ruchowej, słuchowo-ruchowej i wzrokowo-ruchowej,
różnicowanie dźwięków na podstawie głosów rówieśników,
• komunikowanie
1.1) a, b
5.1) 2)
1.1) a, b
1.2) e, f
5.1) 2)
Zintegrowane treści nauczania
matematyczno–przyrodnicza
1
1
3
1-2
Orientacja na
kartce i w przestrzeni z punktu
widzenia własnej
osoby: góra, dół,
lewa strona, prawa
strona.
Orientacja na kartce i w przestrzeni
z punktu widzenia
własnej osoby: góra
— dół, nad — pod,
przed — za, obok.
Poznajemy
elementy pogody.
•
•
się na kartce (góra, dół,
prawa strona, lewa strona, lewy górny
róg, prawy górny róg, lewy dolny róg, prawy dolny róg),
określanie stronności własnego ciała,
orientowanie się w przestrzeni (góra, dół,
po lewej, po prawej stronie),
• orientowanie
koordynacji wzrokowo-ruchowej — rysowanie po śladzie,
• ćwiczenie
•
•
•
•
•
czących pogody,
poznanie zasad prowadzenia kalendarza
pogody,
wprowadzenie pojęć: strona, kartka,
utrwalenie kierunków: góra — dół, nad —
pod, przed — za, obok,
orientowanie się na kartce papieru góra
— dół,
opisywanie obiektów z punktu widzenia
własnej osoby z użyciem nazw kierunków,
• wdrażanie do obserwowania pogody,
• odczytywanie umownych znaków doty-
• wdrażanie
kreślenie po śladzie szlaczków,
do stosowania norm i reguł
obowiązujących w klasie,
• rozwijanie sprawności grafomotorycznej —
a
b
e
f
7.1) e
7.1) f
6.2)
6.2)
7.1)
7.1)
• dostrzega cechy wyróżniające zbiory,
niem,
• określa położenie przedmiotów względem siebie,
• porusza się w kierunku zgodnym z komendą,
• we właściwy sposób przelicza przedmioty,
• dostrzega powtarzalne elementy kodu,
• dostrzega różnice w rytmach,
• rysuje linie po śladzie,
• grupuje przedmioty zgodnie z ich przeznacze-
•
•
•
•
•
•
stawionych na rysunku,
prowadzi kalendarz pogody,
odróżnia kartkę od strony,
orientuje się na kartce — wskazuje strony: prawą
i lewą, górę oraz dół,
wskazuje na kartce lewy górny róg, prawy górny
róg, lewy dolny róg, prawy dolny róg,
orientuje się w schemacie własnego ciała,
wskazuje i nazywa kierunki w przestrzeni: góra —
dół, nad — pod, przed — za, obok, na prawo, na
lewo,
• określa pogodę po sposobie ubioru postaci przed-
dy,
• odczytuje ikonki przedstawiające elementy pogo-
Zintegrowane treści nauczania
109
110
1–2
5
1
2
4
1
Zapoznanie z zasadami zachowania
się w szkole.
Orientacja na kartce i w przestrzeni
— położenie przedmiotów względem
siebie.
Orientacja na kartce i w przestrzeni
z punktu widzenia
innych osób: lewa
strona, prawa
strona.
•
do utrzymywania porządku
wokół siebie — na stoliku, półce, w tornistrze, w sali w szatni, pomaganie innym
w sprzątaniu,
zaznajamianie z zasadami bezpiecznego
zachowania się w czasie przerw i zajęć
lekcyjnych oraz pobytu w szkole (w szatni, w świetlicy, w toalecie),
• wdrażanie
•
•
•
•
•
•
położenia elementów na obrazku względem siebie,
omawianie ilustracji z uwzględnieniem
stosunków przestrzennych (na, obok, po
prawej i po lewej stronie, przed, za),
przeliczanie wskazanych elementów,
dostrzeganie powtarzalności rytmu elementów,
grupowanie przedmiotów zgodnie z ich
przeznaczeniem,
doskonalenie spostrzegawczości,
rysowanie po śladzie bez odrywania ręki
— przygotowanie do pisania,
•
• określanie
•
•
•
strzeni zależy od punktu widzenia,
orientowanie się w przestrzeni z punktu
widzenia innych osób,
określanie prawej i lewej strony po dokonaniu obrotów wokół własnej osi,
dorysowywanie brakujących elementów
obrazka zgodnie z opisem,
rysowanie po śladzie linii skośnych,
• zwrócenie uwagi, że orientacja w prze-
•
się w przestrzeni zgodnie
z podanym kierunkiem,
rysowanie w liniach poziomych i łamanych po śladzie, w lewą i w prawą stronę,
• poruszanie
9.2) a
9.2) c
7.1) e
7.1) c
7.1) f
7.1) e
7.1) f
rosłych osób,
• zachowuje porządek na ławce,
• potrafi zapakować tornister,
• układa swoje rzeczy na półkach,
• pomaga rówieśnikom w sprzątaniu ich rzeczy,
• zwraca się o pomoc do nauczyciela lub innych do-
nauczyciela,
• potrafi wyjąć z tornistra rzeczy wskazane przez
Zintegrowane treści nauczania
zajęcia techniczne
1
1
1
1
1
1
edukacja
muzyczna
edukacja plastyczna
zajęcia
komputerowe
1. Zapoznanie z regulaminem obowiązującym w czasie
zajęć wychowania
fizycznego.
2. Zabawy orientacyjno–porządkowe
Zapoznanie z zasadami bezpiecznego
i zdrowego korzystania z komputera.
Balonowy kwiat —
projekt plastyczny.
Zabawy rytmiczne przy piosence
Razem, pierwszaki,
już nie maluchy.
technice
•
•
•
zasad bezpiecznego uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego,
rozwijanie umiejętności orientacyjno-porządkowych poprzez zabawy ruchowe,
wdrażanie do aktywności ruchowej,
rozwijanie umiejętności wspólnej zabawy
— integracja grupy,
• poznanie
nia z komputera, ćwiczenie prawidłowej
postawy przy komputerze, zapoznanie
z budową komputera,
• omówienie zasad bezpiecznego korzysta-
plastycznej na płaszczyźnie,
• inspirowanie wyobraźnią,
• wypowiadanie się w wybranej
•
•
1. zwrotki klasowej piosenki Razem, pierwszaki, już nie maluchy,
ćwiczenia rytmizujące,
odtwarzanie i układanie prostych rytmów
według podanych wzorów,
• nauka
10.1)
10.2)
10.3)
8.1) 2)
4.1) 2)
3.1) 2)
pierwszaki,
zasady bezpieczeństwa obowiązujące
cyjno-porządkowych,
• uczestniczy w zabawach ruchowych oraz orienta-
strzega reguł,
• stosuje poznane zasady bezpieczeństwa — prze-
na terenie sali gimnastycznej,
• wymienia
•
•
podstawowe części komputera — jednostka centralna, monitor, klawiatura, mysz, kabel zasilający,
przyjmuje prawidłową postawę, siedząc przed
komputerem,
wymienia zagrożenia wynikające z niewłaściwego
korzystania z komputera,
• nazywa
•
•
elementy (nos, oczy, usta, uszy, brwi)
z wycinanki,
wycina paski papieru po liniach: krzywej, prostej
i łamanej, przykleja je we wskazanych miejscach
na balonie,
wspólnie z dziećmi wykonuje klasowy projekt —
przykleja na dużej przestrzeni arkusza papieru
swój balon tak, by utworzył kwiat,
• odkleja
słu,
• odtwarza rytmy zgodnie z narysowanym wzorem,
• układa własne rytmy,
• wycina i koloruje balon według własnego pomy-
już nie maluchy,
• zachowuje porządek w szatni,
• właściwie korzysta z toalety,
• klaszcze w rytmie na 2 i na 3,
• śpiewa 1. zwrotkę piosenki Razem,
pobytu w szkole,
• stosuje przyjęte zasady bezpieczeństwa w czasie
Zintegrowane treści nauczania
111
3
1-3
z wykorzystaniem
szarf i woreczków.
3. Co to znaczy prawidłowo bawić się
i siedzieć w ławce?
112
•
i ćwiczenie prawidłowej
postawy ciała w trakcie siedzenia w ławce, na dywanie i przy stole,
gry integrujące zespół klasowy.
• uświadamianie
•
•
•
•
próby podawania propozycji zabaw,
wymienia zasady bezpieczeństwa obowiązujące
na terenie sali gimnastycznej,
uczestniczy w zabawach ruchowych oraz orientacyjno-porządkowych,
reaguje na ustalone sygnały,
podejmuje próby podawania propozycji zabaw,
przyjmuje prawidłową pozycję siedzącą w ławce,
na dywanie, przy stole.
• podejmuje
Zintegrowane treści nauczania
wychowanie fizyczne
i edukacja zdrowotna
7.
Sposoby osiągania celów kształcenia
i wychowania z uwzględnieniem warunków,
w jakich będzie realizowany program.
Indywidualizacja pracy z uczniem
Wprowadzenie do proponowanych sposobów osiągania celów
Pierwszym etapem uczenia się jest PERCEPCJA. Jest to etap przetwarzania informacji,
w którym ma miejsce zjawisko tzw. recepcji sensorycznej, czyli przyjmowania bodźców
i informacji głównie za pomocą wzroku, słuchu, a czasem również dotyku. Jeśli przyjmowanie bodźców przebiega prawidłowo i bez zakłóceń, uczeń przyjmuje wszystkie te informacje lub elementy, które są dla niego ważne, interesujące, które potrzebuje sobie przyswoić,
ale pomija wiele informacji tzw. drugoplanowych.
W praktyce często przyjmujemy, że zadaniem nauczyciela jest nauczać, inspirować do
poznawania, zaś zadaniem ucznia — uczyć się. Trudności, dylematy i dyskusje pojawiają
się wtedy, kiedy dziecko rozpoczynające edukację w szkole ma kłopoty z opanowaniem
proponowanego materiału i nie potrafi, z powodu różnych przyczyn, nauczyć się tego, co
założył nauczyciel. Obserwacja i doświadczenie pokazują, że taki uczeń bardzo często zostaje pozostawiony sam sobie, a jego rodzice, nie mając żadnej świadomości i wiedzy na
temat właściwych metod postępowania, z biegiem czasu szufladkują swoje dziecko jako
mało zdolne, leniwe, a czasem nawet mało inteligentne. Wtedy właśnie obserwujemy pogłębiającą się u dziecka niechęć do nauki, fobie szkolne, lęki, nerwice, a czasem pogłębiające się problemy we współpracy z rodzicami takich uczniów. Mamy przy tym również
do czynienia z mimowolnym procesem obniżania poczucia wartości dziecka, które otrzymuje mało satysfakcjonujące oceny, opinie, informacje, a z czasem uznaje, że szkoła nie
jest dla niego — jest nudna i uciążliwa, jest miejscem ciągłych trudności i porażek, co
w dalszej konsekwencji prowadzi do sytuacji, w której dziecko samo pozbawia się możliwości rozwoju.
Proponowane sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania wydają się mieć szczególne znaczenie i wartość ze względu na to, że jednym z nadrzędnych celów procesu kształcenia jest rozwój, czyli ciągłe aktualizowanie swojego własnego potencjału, rozwijanie
własnego JA w sferze intelektualnej, emocjonalnej, duchowej i społecznej. Każdy człowiek
uczy się przez całe swoje życie, a nie tylko w szkole. Dlatego już od pierwszego etapu edukacji należy podjąć wszelkie możliwe działania, zmierzające do uświadomienia mu tego
faktu i przygotowania go do umiejętnego, świadomego kontrolowania tego procesu.
W zaproponowanym modelu uczenia się i nauczania główny nacisk został położony na
aktywizowanie rozwoju ucznia w najbardziej naturalny i zgodny z jego indywidualnymi potrzebami oraz możliwościami sposób. Role i zadania nauczyciela oraz ucznia uzupełniają się
i przenikają. Nauczający organizuje proces dydaktyczny, czuwa nad jego przebiegiem, dobiera treści i formy do potrzeb uczących się oraz obserwuje i ocenia swoich podopiecznych.
Uczeń natomiast realizuje swoje potrzeby poznawcze, poszerza wiedzę, nabywa umiejętności, modeluje własne postawy i dokonuje samooceny.
113
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Konstruktywistyczne podejście do nauczania a indywidualizacja
Zakładamy, że aktywność własna dziecka jest dla niego głównym mechanizmem
zmian rozwojowych. Dlatego proponujemy wykorzystanie w procesach uczenia się
i nauczania elementów głównych założeń teorii konstruktywistycznej, co sprawia, że proces kształcenia dziecka będzie oparty na jego aktywnym zaangażowaniu, a jego przebieg
będzie dopasowany do aktywności dziecka, a nie nauczyciela. W procesie kształcenia respektującym główne założenia konstruktywistycznej teorii uczenia się ogromne znaczenie ma optymalny poziom aktywności dziecka, która jest wzniecana, podtrzymywana
i ukierunkowywana.
Zaangażowanie oznacza, że dziecko jest zaabsorbowane, zainteresowane, aktywne, że ma motywację do podejmowania zadań, badania swojego otoczenia, obserwowania siebie, innych ludzi, świata, odkrywania nowych rzeczy, porozumiewania się z innymi
i kształtowania własnej samoświadomości.
Ja
Ja
- inni
Ja
- świat
Ja – świat
kultury
Zaangażowanie jest przeciwieństwem mechanicznego zapamiętywania informacji, które zwykle nie mają dla dziecka większej wartości i budzą znudzenie, obniżają motywację. Z punktu widzenia dziecka − ucznia, proces kształcenia to zdobywanie, gromadzenie
i przetwarzanie różnorodnych, bogatych w formę i treść doświadczeń zgodnie z własnymi możliwościami, potrzebami, zainteresowaniami w taki sposób, który zagwarantuje mu
najlepszą indywidualną ścieżkę rozwoju. Z punktu widzenia nauczyciela to organizowanie
ciągu przemyślanych, dostosowanych do potrzeb i możliwości dziecka, tworzących logiczną strukturę, sytuacji edukacyjnych. Proces kształcenia można także ująć w kategoriach
ciągu epizodów wzajemnego zaangażowania dziecka i nauczyciela, w których ich aktywność wzajemnie się przeplata, uzupełnia, wzbogaca. Takie ujęcie procesu kształcenia wskazuje na konieczność wzajemnej wymiany, w której istotne jest mądre dawanie i branie,
a zetknięcie się nauczyciela i ucznia oznacza dla obojga dodatkowe możliwości rozwoju.
Porównanie proponowanego modelu z ujęciem tradycyjnym
Poniższy schemat najlepiej obrazuje, czym różni się proponowany model od najczęściej do tej pory spotykanych rozwiązań i propozycji.
114
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Porównanie modeli nauczania
Model proponowany
Model tradycyjny
DZIECI Z NAUCZYCIELEM
USTALAJĄ, JAK BĘDĄ SIĘ
CZEGOŚ UCZYĆ
NAUCZYCIEL USTALA, CZEGO
I JAK UCZĄ SIĘ DZIECI
dziecko
źródła
wiedzy
otoczenie
uczące
dziecko
pomoce
nauczyciel
Co oznacza konstruktywistyczne podejście do nauczania?
Konstruktywistyczne podejście do nauczania oznacza różnorodność metod kształcenia −
szczególnie takich, które tworzą warunki do działań własnych dziecka. W praktyce oznacza to
zachęcanie dzieci do posługiwania się metodami aktywnymi (np.: doświadczenia, współpraca
w grupie, rozwiązywanie problemów), konstruowanie własnej wiedzy. Wiedza nie może być
w prosty sposób przekazywana od nauczyciela do ucznia. Uczniowie muszą budować własne rozumienie świata poprzez modyfikowanie wcześniejszych pomysłów w wyniku swoich
działań i poszukiwań. Proces nauczania respektujący założenia konstruktywizmu jest budowaniem pomostów między tym, co dziecko już wie, a tym, co dopiero ma poznać.
Nauczyciel konstruktywista charakteryzuje się przede wszystkim tym, że formułuje
problemy do rozwiązania, a także wspomaga dzieci w poszukiwaniu odpowiedzi. Dzięki
takiemu rozwiązaniu każde dziecko, bez względu na swoje wyjątkowe, indywidualne potrzeby, ma okazję osiągania sukcesów i rozwijania się w tempie dostosowanym do swoich
możliwości. Nauczyciel nie może w żaden sposób naruszać treści podstawy programowej,
której efekty powinien osiągnąć każdy przeciętnie uzdolniony uczeń, powinien jednak, mając w swojej klasie dzieci o bardzo zróżnicowanym poziomie rozwoju i zindywidualizowanych potrzebach, mieć naturalną, rzeczywistą możliwość korzystania z takich sposobów
pracy z uczniem, aby każdy z nich rozwijał się zgodnie z własnym, naturalnym rytmem.
115
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Etapy procesu kształcenia
Orientacja
W tej fazie nauczyciel koncentruje się na wprowadzeniu dziecka w nowe zagadnienia,
treści, wzbudza w uczniu zainteresowanie, pobudza ciekawość poznawczą i − w konsekwencji − wywołuje wewnętrzną motywację do uczenia się. Motywacja może być również wywołana
czynnikami zewnętrznymi, np.: pytaniami, zaskakującymi wydarzeniami, nietypowymi przedmiotami zgromadzonymi w celu przeprowadzenia zajęć, rozpoczynaniem zajęć od omawiania
zaskakujących i ważnych dla dziecka problemów. Ważne jest, aby nauczyciel szczegółowo
przemyślał zajęcia i dobrze je zaplanował, tak aby ich tok był dla dziecka pasjonujący, ciekawy
i pobudzał do twórczego myślenia oraz poszukiwania. Pierwsza faza jest najważniejsza, aby
osiągnąć faktyczne, wewnętrzne zaciekawienie i zainteresowanie ucznia nowym tematem.
To od niej zależy tak naprawdę powodzenie całych zajęć i poziom zaangażowania uczniów.
Rozpoznawanie i odkrywanie dziecięcej wiedzy i doświadczeń
Na tym etapie nauczyciel dokonuje swoistej diagnozy, rozpoznania tego, co uczeń już
wie i potrafi. Dziecko natomiast prezentuje swoją wiedzę na temat nowego zagadnienia.
Nauczyciel dowiaduje się, na jakim etapie wiadomości i umiejętności jest dziecko, wie,
z jakiego etapu startuje i jakie pojęcie (konstrukcje) posiada w swoim pojmowaniu, w odniesieniu do wprowadzanych treści. Dzięki temu rozpoznaniu nauczyciel może zaplanować
kolejne działania. Ważne jest, aby uczeń otrzymał pomoc nauczyciela w zrozumieniu swoich
własnych doświadczeń. Z perspektywy nauczyciela ten etap jest czymś na kształt diagnozy,
z perspektywy dziecka może być wewnętrznym konfliktem między dotychczasową, osobistą
wiedzą a informacjami, które do niego napływają.
UWAGA
Nauczyciel musi wykorzystać wiedzę zdobytą w wyniku rozpoznania i ujawnienia, na jej
podstawie organizować kolejne sytuacje edukacyjne, w zależności od stopnia rozwoju określonych funkcji i kompetencji dziecka. Dziecko nie przejdzie planowanej przez nauczyciela
sfery najbliższego rozwoju, czyli gotowości do pokonywania własnych możliwości, jeśli nie
osiągnie odpowiedniego stopnia rozwojowego zaawansowania. Zadania, jakie nauczyciel
będzie przewidywał dla ucznia, mają pozwolić dziecku na odnoszenie sukcesu, odczuwanie
możliwości sprawczej oraz zadowolenia z efektów pracy.
Metody polecane w fazie procesu diagnozowania:
„grupowa dyskusja, podczas której wiele dzieci ma okazję podzielenia się swoimi
pomysłami, chociaż nie wszystkie mogą z tej szansy skorzystać; bardziej korzystne
będzie wówczas, aby najpierw dzieci zastanowiły się, pomyślały, co już wiedzą na
dany temat, a następnie podzieliły się swoimi przemyśleniami z innymi uczniami −
najpierw w parach, a potem w większych grupach;
zadawanie pytań otwierających, a więc takich, które zachęcą dziecko i pomogą mu
wydobyć z pamięci informacje, osobiste doświadczenia, które wiążą się z zagadnieniem poruszanym na zajęciach;
116
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
burza mózgów − metoda, która w ostatnim czasie cieszy się dużą popularnością
wśród nauczycieli; ważne jest jednak, by stosując tę metodę na zajęciach, przestrzegać ważnych jej reguł, a mianowicie: nie oceniać i nie krytykować pomysłów
dzieci na starcie, dawać szanse zgłoszenia pomysłu przez każde dziecko, zachęcać
do podawania nawet najbardziej niewiarygodnych i z pozoru nierealnych informacji,
wszystkie pomysły zapisywać, a następnie dokonywać ich wspólnej oceny pod kątem
przydatności i efektywności; wybór muszą zaakceptować wszystkie dzieci;
wypełnianie kart pracy, pozwalających dziecku przedstawić swój punkt widzenia, którym później może dzielić się z innymi lub weryfikować w działalności badawczej; gry
dydaktyczne oraz rozwiązywanie zadań otwartych i półotwartych; sortowanie i klasyfikowanie obiektów jest bardzo użyteczną drogą rejestrowania toku myślenia dziecka;
rysowanie pomysłów, a następnie dyskutowanie i omawianie ich w grupach; tworzenie
książeczek i pamiętników, które dają dzieciom szansę rejestrowania swoich doświadczeń
przez dłuższy czas, na przykład podczas obserwacji czy prowadzenia eksperymentu”1.
Bardzo ważne jest, aby nauczyciel zapewnił dzieciom w tym okresie poczucie bezpieczeństwa i swobody w wypowiadaniu się.
Restrukturyzacja wiedzy
Dzieci dokonują aktywnej restrukturyzacji wiedzy, w związku z czym włączają do niej
nowe, odkryte, nieznane do tej pory informacje. Nauczyciel, wprowadzając dziecko w nowe
doświadczenia, powinien pomagać mu dokonać zmian w jego dotychczasowej wiedzy. Szczególnie korzystne na tym etapie jest angażowanie dzieci w różnorodne działania badawcze,
takie jak: obserwacja zjawisk, eksploracja, wykonywanie prostych eksperymentów, dokonywanie pomiarów, stawianie hipotez, interpretowanie rezultatów uzyskanych podczas badania, poszukiwanie informacji w różnych źródłach. „Działania te pozwalają dzieciom samodzielnie odkrywać nowe fakty, dokonywać indywidualnych spostrzeżeń, zbierać
i klasyfikować informacje, poszukiwać zależności, a także sprzyjają zmianie dziecięcych
sądów oraz formowaniu się nowych struktur poznawczych na bazie już istniejących. Pozwalają dzieciom na rozwijanie nie tylko wiedzy deklaratywnej, ale i proceduralnej, a więc
umiejętności stosowania wiedzy w działalności praktycznej. Jednocześnie działania badawcze w pełni angażują ich rozwijający się intelekt”2. „Dzieci są raczej nastawione na poszukiwanie niż na odbieranie. Oznacza to, że poszukują odpowiedzi na pytania zadane przez
innych oraz przez nie same. Z ogromnym zapałem szukają rozwiązań interesujących je
problemów, sformułowanych przez nauczyciela. Z nie mniejszym entuzjazmem zdobywają
informacje i umiejętności, które pozwolą im rozwiązać postawione przed nimi zadania”3.
Aplikacja nowej wiedzy
Kolejny etap ma za zadanie stworzyć uczniowi możliwość rozwijania i stosowania skonstruowanej, zdobytej wiedzy, umiejętności i sprawności w różnych sytuacjach. „To, co
szczególnie podkreślają konstruktywiści, to konieczność zdobywania i stosowania nowej
wiedzy i nowych umiejętności w różnorodnych i naturalnych kontekstach, bliskich rzeczy1
R. Michalak (2004b), Aktywizowanie ucznia w edukacji wczesnoszkolnej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2004, s. 186.
Tamże, s. 187.
3
R. Michalak, E. Misiorna, Konteksty Edukacji Gotowości Szkolnej, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2006, s. 33–34.
2
117
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
wistości dziecka”4. Prawdziwe i realne zadania, cele, czynności pozwalają uczniowi na zdobywanie realistycznych doświadczeń edukacyjnych. Nie może to pozostać bez wpływu na
rozwój odpowiedzialności dzieci za własne uczenie się i najbliższe otoczenie.
Refleksja, ocena, przegląd sprawności i poglądów
zdobytych przez dziecko
Etap ten jest czasem tzw. sprzężenia zwrotnego − w tym okresie dziecko ma okazję zweryfikować swoją dotychczasową wiedzę i skonfrontować ją z nową wiedzą, umiejętnością, sprawnością. Również na tym etapie dziecko uświadamia sobie zmiany, jakie dokonały się w jego
spostrzeganiu problemów. „Inaczej mówiąc, w tej ostatniej fazie procesu kształcenia do zadań
nauczyciela należy stworzenie takich sytuacji, w których dziecko będzie widziało, zorientuje
się, że potrafi, wie i może o wiele więcej niż wcześniej, przed rozpoczęciem zajęć. Nauczyciel
zaś orientuje się w zmianie, jaka dokonała się w rozwoju dziecka, i dzięki temu może dokonać ewaluacji jakości całego, zainicjowanego przez siebie, procesu. Oceniając swoje zajęcia,
nauczyciel powinien przede wszystkim uwzględnić dwie kwestie. Po pierwsze, czy zajęcia pozwoliły dzieciom na korzystanie z własnych doświadczeń i odtwarzanie własnego otoczenia. Po
drugie, na ile jego działania pomogły dzieciom w zrozumieniu osobistych doświadczeń”5.
4
uczeń
nauczyciel
ciekawość
poznawcza,
motywacja
wewnętrzna
wprowadzanie,
orientacja
ujawnienie
uprzednich
doświadczeń
diagnozowanie strefy
aktualnego rozwoju
asymilacja i akomodacja, aktywna
restrukturyzacja
wiedzy
otwieranie i organizowanie
sfery najbliższego rozwoju
aplikacja nowej
wiedzy
organizowanie kontekstów
refleksja
ocena jakości procesu6
Tamże, s. 33–34.
Tamże, s. 35.
6
Tamże, s. 34.
5
118
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Proponowane metody kreujące przestrzeń dla własnej
aktywności dziecka, z uwzględnieniem możliwości
indywidualizacji
Atrakcyjne formy i metody pracy mogą się opierać na:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
różnorodnych zabawach,
obserwacji i pokazie,
działaniu,
przekazie słownym,
przykładzie osobistym,
rozwiązywaniu zadań według własnego pomysłu,
samodzielnym doświadczeniu dziecka,
spontanicznej, swobodnej aktywności własnej dziecka,
grach dydaktycznych,
zajęciach dramowych.
Podstawowymi formami organizacyjnymi pracy jest działalność:
•
•
•
indywidualna,
zespołowa,
zbiorowa (zajęcia z całą grupą).
Metody aktywizujące
Metoda pedagogiki zabawy
Podstawową i dominującą formą działalności i aktywności dziecka w młodszym wieku szkolnym jest zabawa. Poprzez zabawę dzieci poznają i odkrywają najbliższe i dalsze
otoczenie. W czasie zabaw uczą się komunikować, przeżywają i odczuwają, poznają siebie i innych. Stąd wypływa powszechnie znana prawda, że dziecko powinno uczyć
się, bawiąc i bawić się, ucząc. Oznacza to, że proces nauczania powinien być związany
z zabawą. Dziecko w wieku przedszkolnym przejawia najczęściej swą aktywność w zabawach manipulacyjnych, konstrukcyjnych, tematycznych, dydaktycznych i ruchowych. Obok
tego pojawiają się także elementy innych form działania, związane z nauką i pracą.
W zabawie uczestnik ma okazję zdobyć wiedzę, umiejętności, wartości społeczne i moralne, doświadczyć wrażeń, emocji i uczuć. Natomiast nauczyciel ma możliwość wspierania,
wzmacniania i aktywizowania oraz stymulowania uczniów. Oddziaływania nauczyciela wypełnione duchem zabawy dostarczają dzieciom przyjemnych odczuć i pomagają w pełnym
rozwoju ich osobowości. Zabawa jest każdą ukierunkowaną formą aktywności zabawowej,
119
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
wpływającą na wszechstronny rozwój dziecka w aspektach indywidualnym i grupowym.
Aktywność ta ma wpływ na umysł, ciało i emocje dziecka. Nauczyciel musi posiadać pełną
świadomość założonego celu edukacyjnego oraz pewność, że wie, czego dziecku trzeba do
pełnego rozwoju. Natomiast dziecko chętnie bierze udział w proponowanych działaniach,
ponieważ robi to, co lubi − bawi się.6
Zabawa jest działaniem twórczym. Każdy uczestnik, w tym także nauczyciel, może
realizować niespodziewane pomysły i inspiracje. Podstawy teoretyczne pedagogiki zabawy
wywodzą się z założeń pedagogiki i psychologii humanistycznej oraz terapii Gestalt.7
Korzystając z metody zabawy, należy uwzględnić następujące zasady:
•
zasadę dobrowolności uczestnictwa w zabawie −
zakłada ona, że do dzieci należy podjęcie decyzji o wspólnym uczestnictwie w zabawie, bo daje to im poczucie bezpieczeństwa, nie są zmuszane do zabawy,
•
zasadę uwzględniania wszystkich poziomów komunikowania się −
zakłada ona, że posługujemy się w zabawie komunikatami werbalnymi − słowami −
i niewerbalnymi − mową ciała, emocjami,
•
zasadę uznawania przeżyć jako wartość −
zakłada ona, że każdy ma prawo do różnych emocji: pozytywnych i negatywnych, ale
nie mogą być one oceniane i krytykowane,
•
zasadę różnorodności środków wyrazu −
zakłada ona przekazywan ie treści i wywoływanie emocji poprzez oddziaływanie
na różne zmysły,
•
zasadę współpracy −
zakłada ona rezygnację z konkurencyjności, oceniania i narzucania dyscypliny na
rzecz wspólnych działań przez grupę,
•
zasadę „tu i teraz” −
zakłada ona, że nauczyciel reaguje na zachowania grupy i potrzeby członków zespołu
w danej sytuacji i w danych warunkach.
Podział zabaw:
7
•
zabawy wstępne − ułatwiają rozpoczęcie zajęć, wprowadzają do tematu, ułatwiają
nawiązanie współpracy i poczucie zaufania do uczestników zabawy,
•
zabawy aktywizujące − pobudzają do aktywności fizycznej, umysłowej i emocjonalnej, służącej osiąganiu zamierzonych celów,
•
zabawy integracyjne − związane ze wspólnym działaniem, śpiewaniem, tańcem, pozwalają na bliższe poznanie się i wytworzenie dobrego klimatu w grupie,
•
zabawy twórczego opracowania tematu − umożliwiają nowatorskie opracowanie tematu, ułatwiają zainteresowanie zagadnieniem, w którym grupa, poszukując rozwiązań podanego problemu, poznaje swoje doświadczenia i pomysły,
•
zabawy informacji zwrotnej − zabawy umożliwiające poznanie przeżyć, myśli, poglądów, nastrojów, zaangażowania w działania oraz zainteresowania tematem,
Z. Zaorska, Tło teoretyczne pedagogiki zabawy, „Grupa i zabawa”, Lublin, Wydawnictwo KLANZA, 1995.
120
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
•
zabawy plastyczne − zabawy z wykorzystaniem technik plastycznych i konstrukcyjnych.
METODY INTEGRACYJNE
Integracja w edukacji wczesnoszkolnej to propozycja pracy z dzieckiem zorientowana
na dziecko, jako podmiot i indywidualność. Metody integracyjne odprężają i relaksują,
wprowadzają w dobry nastrój i życzliwą atmosferę. Zapewniają bezpieczeństwo w grupie,
gwarantują poczucie tożsamości z grupą, uczą efektywnej komunikacji, pomagają uporządkować problemy, uczą twórczego myślenia i współpracy.
•
Krasnoludek — jest to jedna z najprostszych technik integracyjnych, którą można
stosować jako element wprowadzający, ogólnorozwojowy i atrakcyjny, służący uzyskaniu informacji zwrotnych. Krasnoludek to pomoc w ręce dziecka — może to być
piłeczka, grzechotka, kolczatka, maskotka, jednym słowem — krasnoludkiem może
być coś, czym można do siebie rzucać, co przyciąga wzrok dziecka, jest przyjemne
w dotyku.
•
Pajęczynka lub kłębek — nazwa techniki pochodzi od efektu końcowego, który powstaje w wyniku zabawy kłębkiem wełny. Zabawy kłębkiem mogą być stosowane
w klasach I — III na różne sposoby. Dzieci za pomocą kłębka mogą poznawać swoje
imiona, mówić sobie coś dobrego, ale też mogą uczyć się dodawać, odejmować, tworzyć opowiadania itp. Pajęczynka jest możliwa do zastosowania na zajęciach języka
polskiego, matematyki, środowiska, muzyki i wychowania fizycznego — możliwości
wykorzystania są bardzo różne, a wszystko zależy od pomysłowości samego nauczyciela.
•
Graffiti jest techniką, którą można stosować na wiele różnych sposobów. Dzięki niej
można wytworzyć i wzmocnić dobry klimat w grupie oraz rozwijać u dzieci myślenie
— zabawy w niedokończone zdania typu, np. „Gdybym miał gitarę, tobym...”, jak też
za jej pomocą można rozwiązywać twórczo problemy. Jest to dobry sposób na dzielenie się z innymi własnymi pomysłami, na dostrzeganie różnych aspektów zawartych
w jednym temacie, a także na przyjmowanie do wiadomości nowych, niezwykłych
koncepcji i pomysłów.
METODY TWORZENIA I DEFINIOWANIA POJĘĆ
Pojęcia stanowią podstawową jednostkę organizującą logiczne myślenie i porozumiewanie się z ludźmi. Wyróżnienie cech istotnych pozwala na zdefiniowanie i odróżnienie jednych pojęć od drugich.
•
Kula śniegowa — inaczej zwana też dyskusją piramidową, polega na przechodzeniu od
pracy indywidualnej do pracy w całej grupie. Technika ta daje każdemu szanse na sprecyzowanie swojego zadania i stanowiska na podany temat, umożliwia nabywanie doświadczeń, jak też pozwala dzieciom ćwiczyć i śledzić proces uzgadniania stanowisk.
121
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
•
Burza mózgów — znana jest też pod nazwami: fabryka pomysłów, giełda pomysłów,
jarmark pomysłów oraz sesja odroczonego wartościowania. Istota metody polega na
podawaniu różnych skojarzeń, rozwiązań, które niesie wyobraźnia i chwilowy błysk
natchnienia. Wyobraźnia jest królową zdolności, a burza mózgów pomaga ją twórczo
spożytkować.
•
Mapa pojęciowa − zwana też mapą mentalną, mapą mózgu, mapą myśli, mapą pamięci — służy do wizualnego opracowania pojęcia z wykorzystaniem rysunków, symboli, wycinków, krótkich słów, zwrotów i haseł. Metodę tę można stosować na różne
sposoby, za jej pomocą można definiować pojęcia, rozwiązywać problemy, planować
działania itp.
•
Uszeregowanie promyczkowe jest to technika bardzo często stosowana w edukacji
wczesnoszkolnej. Służy między innymi do definiowania pojęć, określania cech, zasad
oraz do hierarchizacji. Ze względu na układanie priorytetów w promyczki często nazywana jest słonecznym promyczkiem. Jest najłatwiejszą techniką do zastosowania
w pracy z dziećmi.
•
Uszeregowanie diamentowe to technika znana też pod nazwą karo. Układ priorytetów przypomina kształt „diamentu” lub „karo”. Struktura tej propozycji zmusza
grupę do współpracy, zachęca do podejmowania decyzji oraz osiągania porozumienia
drogą negocjacji i kompromisu. Lista priorytetów może być podana przez nauczyciela, a także może być wypracowana przez grupę. Liczba priorytetów może być różna,
w zależności od potrzeb i wieku dzieci.
•
Piramida priorytetów — układ priorytetów przypomina piramidę. Podstawowy cel tej
metody to ułożenie priorytetów według ustalonych wcześniej kryteriów, np.: ważności, kolejności. Metoda zachęca do dyskusji, negocjacji oraz osiągania porozumienia
drogą negocjacji i kompromisu. Priorytety mogą być podane przez nauczyciela lub
wypracowane przez uczniów. Ich liczba może być bardzo różna.
•
Poker kryterialny należy do najliczniejszej grupy metod aktywizujących — do gier
dydaktycznych. Poker to gra specjalistyczna (planszowa), która jest zaliczana do najbardziej atrakcyjnych metod aktywizujących ze względu na stopień przyswajania treści. Podczas gry, w celowo organizowanej przez nauczyciela sytuacji, uczniowie konkurują ze sobą w ramach z góry ustalonych reguł. Dzięki tej metodzie uczniowie są
bardzo aktywni, bowiem poddają dyskusji własne argumenty. Aby jednak dyskutować, argumentować, potrzebna jest określona wiedza i określone umiejętności. Pokera można stosować na różne sposoby — jako wprowadzenie do tematu, jako ustalenie rangi podawanych argumentów, a także do utrwalenia zdobytej wiedzy. Ponadto
gra w pokera daje dużo przyjemności i satysfakcji, stąd jej duża skuteczność.
122
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
METODY TWÓRCZEGO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW
Problemy to zawiłe, zagmatwane sprawy, trudne i niejasne zagadnienia przeznaczone
do rozwiązywania. Rozwiązywanie problemu polega na określeniu niepożądanego A oraz
stanu oczekiwania B, a także ustaleniu czynności prowadzących od stanu A do stanu B.
•
Burza mózgów — metoda znana też jako fabryka pomysłów, giełda pomysłów, sesja
odroczonego wartościowania lub metoda Osborne`a — od nazwiska jej twórcy. Można
ją stosować na kilka sposobów: jako rozgrzewkę twórczą przed określonym zadaniem,
np. − Wymień jak najwięcej zastosowań kolorowej bibuły. Co by było, gdyby niebo widziało?; jako definiowanie pojęć przez skojarzenia, np. Co kojarzy się ze słowem „zabawa”; oraz jako metodę rozwiązywania problemów. Burza mózgów pozwala uzyskać
w krótkim czasie dużą liczbę zróżnicowanych rozwiązań jednego problemu. Metodę
burza mózgów można podzielić na III etapy:
I − wytwarzanie pomysłów
II − ocena i analiza pomysłów według ustalonych kryteriów
III − zastosowanie pomysłów, rozwiązań w praktyce.
•
635 — to technika, dzięki której można rozwiązywać różnorodne problemy. Jest ona
modyfikacją burzy mózgów, a różni się tylko sposobem organizacji i przeprowadzenia
sesji twórczej. Technika 635 bardzo skutecznie zmusza do aktywności umysłowej poprzez konieczność szybkiego zgłaszania rozwiązań. Nowe, niekonwencjonalne, a nawet szalone pomysły czynią technikę bardzo atrakcyjną dla dzieci. Magiczne liczby
podane w nazwie mają swoje znaczenie:
pierwsza liczba — 6 — oznacza liczbę osób lub grup
środkowa liczba — 3 — oznacza liczbę rozwiązań (pomysłów)
końcowa liczba — 5 — oznacza liczbę tzw. rundek.
•
Rybi szkielet — ta technika pochodzi od kształtu przypominającego rybi szkielet.
Znana jest także jako schemat przyczyn i skutków lub schemat Ishikawy, od nazwiska
twórcy − Kaoru Ishikawy.
•
Metoda trójkąta służy przede wszystkim twórczemu rozwiązywaniu problemów.
Charakterystyczny układ — trójkąt odwrócony wierzchołkiem do dołu − symbolizuje PROBLEM, który z jednej strony ma swoje przyczyny — SIŁY PODTRZYMUJĄCE,
z drugiej natomiast − SIŁY HAMUJĄCE przyczyny. Istotna metoda ogranicza się do zdefiniowania problemu, określenia przyczyn podtrzymujących sytuację problemową.
•
Mapy mentalne to metoda wizualnego opracowania problemów z wykorzystaniem
symboli, słów pisanych, obrazków, rysunków itp. (patrz: mapa pamięci).
•
Sześć myślących kapeluszy — metoda szczególnie przydatna tam, gdzie uczniowie
muszą współpracować ze sobą i zgodnie ze swoimi predyspozycjami brać udział w rozwiązywaniu problemów. Myśli i poglądy są przedstawione w bardzo uporządkowany
sposób, co zwiększa szansę wypracowania większej liczby korzystnych rozwiązań.
123
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
METODA PROJEKTU
Metodę projektu możemy podzielić na trzy etapy: początek projektu, realizacja projektu, zakończenie projektu.
ETAP I
W pierwszym etapie następuje wybór tematu i ustalenie listy pytań stanowiących podstawę aktywności dzieci. Należy również przeanalizować dostępność materiałów, możliwość
zaproszenia ekspertów i przeprowadzenia zajęć w terenie. W tej części na zajęciach wprowadzających staramy się ustalić zakres wspólnych doświadczeń dzieci, przygotowujemy
siatkę tematyczną dotyczącą obecnego zasobu wiedzy uczniów oraz sporządzamy listę pytań do projektu. Najczęściej wybór tematu jest zależny od aktualnych przeżyć i obserwacji
najbliższego środowiska.
ETAP II
W drugim etapie następuje wnikliwe zgłębianie tematu przez dzieci i próba znalezienia odpowiedzi na zadane pytania. W trakcie realizacji projektu uczniowie powinni mieć
możliwość nabywania pewnych umiejętności, zadawania pytań, posługiwania się przyborami w pracach konstrukcyjnych oraz sporządzania rysunków z obserwacji. Nauczyciel musi
zaplanować zajęcia terenowe i spotkania z ekspertami. Do działań można również zaprosić
rodziców, których powinniśmy zapoznać z wybranym tematem oraz planowanymi zajęciami. Aktywność badawcza dzieci to wyprawy w teren, rozmowy z ekspertami, bezpośrednie
poznawanie przedmiotów, korzystanie z dodatkowych materiałów źródłowych. Uczniowie
w trakcie drugiego etapu przedstawiają to, czego dowiedzieli się za pośrednictwem rysunków, zapisków, konstrukcji czy inscenizacji. Gdy znajdą odpowiedzi na interesujące je pytania, wypróbują rozmaite techniki poznawcze, a ich zainteresowanie tematem słabnie — to
znaczy, że trzeba przejść do etapu III.
Czasami w trakcie realizacji projektu uczniowie zainteresują się jakimś pobocznym
tematem tak bardzo, że musimy przerwać realizację projektu i zaspokoić ich aktualne zainteresowania, organizując dodatkowe zajęcia.
ETAP III
W trzecim etapie uczniowie muszą ustalić, jakimi nowo nabytymi informacjami chcą się
podzielić z innymi i w jaki sposób to zrobią. Nauczyciel przeprowadza dyskusję podsumowującą, analizuje projekt w świetle dokumentacji oraz ocenia, czy osiągnięto zakładane cele.
Szczególnie ważnym walorem metody projektu jest możliwość wykorzystania jej
w pracy z dziećmi charakteryzującymi się zróżnicowanymi możliwościami i potrzebami.
Metoda ta pozwala naturalnie indywidualizować pracę ucznia, a zarazem pozwala mu
na współpracę z grupą i wspólne działanie w określonym celu. Jest ważnym elementem
systemu wyrównywania szans edukacyjnych dla dzieci z trudnościami w uczeniu się oraz
dzieci zdolnych.
124
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Przykładowy projekt dla pierwszego etapu edukacyjnego
Temat: Wędrówki po krajach Unii Europejskiej.
Edukacja plastyczna
i techniczna
•
•
•
•
Edukacja polonistyczna
• odczytanie legendy o założeniu
Rzymu
• wiadomości o sławnych postaciach z dziedziny literatury,
sztuki, kultury
• zabytki Włoch
wykonanie gazetki informacyjnej
degustowanie włoskiej pizzy
uszycie flagi narodowej
wykonanie mapy
CEL —
Zajęcia
komputerowe
• poszukiwanie
informacji
w sieci
gromadzenie
i prezentowanie
wiedzy
o wybranym kraju
Unii Europejskiej
— Włoszech
Edukacja
przyrodnicza
• rośliny cytrusowe,
oliwkowe,
pasma górskie
Edukacja
zdrowotna
• włoskie kurorty
i możliwości
aktywnego
wypoczywania
Przykładowe działania badawcze dzieci:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Wykonanie plakatu…
Klasyfikowanie…
Rysowanie…
Wywiad z ludźmi na temat…
Sporządzenie listy…
Ułożenie przepisu na…
Ukazanie możliwości wykorzystania…
Przygotowanie listy zagrożeń…
Mierzenie ilości…
Obserwowanie zmian…
• Wykorzystywanie różnych narzędzi
i materiałów…
• Gromadzenie ilustracji ukazujących…
• Eksperymentowanie…
• Ukazanie zmian w…
• Rejestrowanie osobistych odczuć…
125
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
METODY PRACY WE WSPÓŁPRACY
Metody pracy we współpracy są alternatywą dla dotychczasowego stylu nauczania. Uczą
samodzielnego zdobywania wiedzy współpracującą ze sobą grupę. Sukces grupy jest uzależniony od sukcesów indywidualnych. W tak tworzonych warunkach nie ma mowy o rywalizacji, wręcz przeciwnie: uczniowie pomagają sobie nawzajem, mają szansę na mówienie,
słuchanie, argumentowanie i dyskutowanie.
•
Układanka puzzle lub Jigsaw, inaczej: grupy eksperckie, jest to jedna z metod nauczania we współpracy. Jej celem jest zachęcenie do szczegółowego, aktywnego opanowania materiału przez scedowanie odpowiedzialności na uczniów. Każdy członek
grupy powinien zostać ekspertem, który przyczynia się do osiągnięć całego zespołu.
Aby uzyskać pozytywne rezultaty, każde dziecko musi skorzystać z pomocy (wiedzy
i umiejętności) innego ucznia, każde też musi pomóc wszystkim pozostałym.
•
Zabawa na hasło jest to jedna z wielu propozycji pedagogiki zabawy, którą można traktować jako metodę pracy we współpracy. Można ją stosować podczas zajęć lekcyjnych, ale szczególnie przydatna okazuje się na różnych uroczystościach szkolnych z udziałem rodziców. Szczególnie ważny jest efekt końcowy,
który jest uzależniony od podziału zadań i współpracy. Elementem mobilizującym
i dyscyplinującym jest ograniczenie czasowe. Zabawa na hasło to połączenie dwóch
metod — wykonanie zadania + metoda pracy we współpracy.
•
Karuzela — metoda, którą można wykorzystać na wiele sposobów: zarówno podczas
wprowadzania nowego tematu, jak i podczas podsumowania wiadomości. Uczniowie
siedzą w dwóch kręgach, twarzami do siebie. W parach wymieniają się informacjami
zapisanymi na kartkach, potem wymieniają się kartkami. Jedna osoba z pary, z okręgu zewnętrznego, przesuwa się o jedno miejsce w prawą stronę. Następuje odczytanie lub przedstawienie informacji w nowo utworzonych parach, wymiana kartek i ponowna zamiana miejscami. Zabawa trwa do momentu, aż uczniowie z zewnętrznego
kręgu wrócą na swoje miejsca. W przypadku podsumowania wiadomości uczniowie
przepytują się wzajemnie. Metoda możliwa do wprowadzenia w klasie trzeciej.
•
Metoda Klanzy — oparta na pedagogice zabawy.
METODY EWALUACYJNE
EWALUACJA to sposób działania, za pomocą którego opisujemy rezultaty (wyniki) końcowe zaistniałych faktów − zarówno z pozytywnej, jak i z negatywnej strony. Współczesne
rozumienie ewaluacji to nie tylko kontrola, ocena, zbieranie danych, to przede wszystkim —
własna refleksja ukierunkowana na rozwój. Każdy dokonuje ewaluacji w celu podwyższenia
jakości tego, co robi.
•
Kosz i walizeczka stanowią element metody SWOT (od pierwszych liter). W nauczaniu początkowym wskazane jest wykorzystanie głównie walizeczki (dla określenia
mocnych stron) i kosza (dla określenia słabych stron).
•
Tarcza strzelecka — jak sama nazwa wskazuje, służy sprawdzeniu wiedzy
i umiejętności strzelca. Strzelcem może być zarówno uczeń, jak i nauczyciel. Za po-
126
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
mocą tarczy możemy ocenić zajęcia, fakty, wydarzenia itp. Strzał w dziesiątkę (centrum tarczy) oznacza pełną perfekcję, strzał poza tarczę to pudło.
•
Rybi szkielet to technika, którą można stosować na różne sposoby. Wcześniej − do
rozwiązywania problemów, teraz — do ewaluacji.
Metody dodatkowe i wspomagające wyrównywanie
szans edukacyjnych
Propozycja metod ma na celu wzmocnienie i poszerzenie warsztatu pracy nauczyciela
o dodatkowe sposoby realizacji celów kształcenia i wychowania. Jest to szczególnie ważne,
ze względu na konieczność wyrównywania szans dzieci, które są uzdolnione, utalentowane
lub prezentują trudności w nabywaniu wiadomości i umiejętności. Najważniejsze miejsce
w pracy z dziećmi w młodszym wieku, w tym sześcioletnimi, zajmują metody oparte na
działalności dziecka. W Podstawach pedagogiki przedszkolnej pod red. M. Kwiatkowskiej
wyróżnia się metody oparte na działaniu, na obserwacji i na słowie. Wśród metod wyróżnia się:
•
metodę samodzielnych doświadczeń, opartą na inicjatywie własnej dziecka
(w czasie zabaw, zajęć artystycznych, na temat dowolny, w kontakcie z przyrodą),
•
metodę zadań stawianych dziecku przez nauczyciela, które dziecko rozwiązuje samodzielnie, według własnego pomysłu,
•
metodę ćwiczeń, polegającą na powtarzaniu przez dziecko odpowiednich czynności
(np. sprawności ruchowych, uczenia się prawidłowej wymowy),
•
•
metodę odtwarzania, na przykład podczas nauki wiersza, piosenki, tańca itp.,
•
metody żywego słowa, oddziałujące na dziecko przez środki artystyczne, pomagające
rozwijać wrażliwość uczuciową i estetyczną.
metody słowne, do których należą: rozmowy, opowiadania, zagadki, rozwijające procesy poznawcze i poszerzające zasób wiadomości dziecka,
Do metod poglądowych, opartych na bezpośrednim spostrzeganiu, zalicza się:
•
•
•
metody obserwacji i pokazu przedmiotów, zjawisk, czynności,
•
•
przyswajaniu (podanego, gotowego materiału),
•
•
przeżywaniu (różnorodnych form i wartości),
metody przykładu: przykład osobisty, poprzez widowisko teatralne, ilustracje,
metody uprzystępnienia sztuki.
Obok metod działań, odnoszących się do organizacji pracy nauczyciela, wyodrębnić
należy metody odnoszące się do działań dziecka, związanych z procesem uczenia się, polegającego na:
odkrywaniu (nowych wiadomości podczas rozwiązywania problemów i samodzielnego
poszukiwania),
działaniu (polegającym na zmienianiu rzeczywistości i samego siebie poprzez sprawdzenie wiadomości w praktyce).
127
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Wielostronne uczenie się przeciwstawia się jednostronnemu uczeniu się, nauczaniu
opartemu głównie na przyswajaniu gotowej wiedzy podawanej przez nauczyciela. Wielostronnemu uczeniu się odpowiadają metody nauczania:
•
•
•
•
podające (przyswajanie),
problemowe (odkrywanie),
aktywizujące (przeżywanie),
praktyczne (działanie).
Formy organizacyjne obejmują typowe sytuacje wychowawcze, naturalne i celowo zorganizowane, powtarzające się systematycznie lub okolicznościowo w rozkładzie dnia pracy przedszkola.
Metody polecane szczególnej uwadze nauczyciela
•
Metoda Dobrego Startu (Bon Dèpart) − ma szerokie zastosowanie w rehabilitacji
i profilaktyce niepowodzeń szkolnych, bardzo dobrze sprawdza się wśród dzieci młodszych z obniżoną sprawnością grafomotoryczną, zaburzoną orientacją w schemacie
ciała i przestrzeni. Dziecko, łącząc różne rodzaje aktywności, śpiewa, dotyka, słucha,
rysuje, pisze, wykonuje ćwiczenia relaksacyjne i ruchowe. W wyniku tego następuje
integracja wzrokowo-słuchowo-dotykowo-ruchowa. Jest to niezbędne do prawidłowego opanowania umiejętności czytania i pisania.
•
Metoda czynnościowego nauczania matematyki według koncepcji prof. Edyty
Gruszczyk-Kolczyńskiej.
•
Metoda nauki czytania według prof. Jagody Cieszyńskiej jest szczególnie przydatna dla dzieci z grupy ryzyka dysleksji, z wadami wymowy lub innymi trudnościami w czytaniu.
•
Metoda Batti Strauss opiera się na wykorzystaniu elementów ruchu, tańca, gestów,
śpiewu, gry na prostych instrumentach perkusyjnych, stwarzaniu dzieciom możliwości zabawy z muzyką, przez co staje się lubiana i chętnie słuchana, aktywnym słuchaniu łatwo przyswajalnej muzyki poważnej, obcowaniu z nią i czerpaniu z niej tego, co
najlepsze: piękna, wrażliwości, pomysłowości, muzykalności, uruchamianiu wyobraźni oraz przełamywaniu oporów związanych z publicznym występem.
•
Metoda KLANZY − pedagogika zabawy − proponuje działania dające członkom grupy możliwość rozwoju w atmosferze zaufania, wzajemnej akceptacji, bez względu
na wiek i umiejętności, wyzwala aktywność twórczą i ciekawość, ułatwia kontakty
z innymi, ze sobą i z otaczającą rzeczywistością. Metoda ta likwiduje lęk, obawę
i strach, napięcie mięśni oraz napięcia psychiczne, angażuje w działanie całą osobę,
wszystkie jej zmysły, wyzwala twórczą aktywność, uczy współpracy z innymi.
•
Metoda Orffa rozwija podstawowe uzdolnienia dzieci przez:
odtwarzanie muzyki wokalnej i instrumentalnej,
tworzenie muzyki wokalnej i instrumentalnej,
integrację ruchu, śpiewu, gry na instrumentach i słowa,
128
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
realizację ruchową muzyki.
Metoda Orffa wykorzystuje żywiołowy zapał dzieci i ich naturalną motoryczność −
uczniowie sami tworzą muzykę, rozwijają swą fantazję i pomysłowość podczas improwizowania, komponują własne ilustracje do słuchanej melodii lub rytmu.
•
Metoda Labana − jej charakterystyczną cechą jest odchodzenie od ruchu odwzorowanego na rzecz ruchu podejmowanego zgodnie z własną inwencją twórczą, fantazją, doświadczeniem.
•
Metoda Kniessów polega na nieustannym poszukiwaniu nowych form i rodzajów ruchu. Główne elementy metody to: ruch, muzyka, rytm, przybory. Jest to metoda,
która inspiruje nowe pomysły. Opiera się na pozytywnej motywacji, co wiąże się
z zasadą podmiotowego traktowania dzieci. Dzieci odwzorowują ruchy nauczyciela,
a także wprowadzają własne kreatywne ćwiczenia.
•
Metoda Dalcroze`a − istotą metody jest uczenie się muzyki poprzez wyrażanie jej
ruchem. Ze względu na swe walory estetyczne, wychowawcze i kreatywne, rytmika
stała się bardzo popularna.
•
Metoda Rocławskiego − glottodydaktyka − jest oparta na podstawach lingwistycznych i logopedycznych. Jest to metoda fonetyczna, syntetyczno-analityczna i dźwiękowo-barwna. Koncepcja nauki czytania i pisania B. Rocławskiego łączy technikę płynnego czytania ze zrozumieniem z nauką pisania w połączeniu
z zastosowaniem w praktyce zasady indywidualizacji nauczania, zapobiega dysleksji,
sprzyja rozwijaniu świadomości ortograficznej. W zajęciach wykorzystuje się przede
wszystkim spontaniczność dzieci, a także zestaw specjalnych klocków LOGO (autorstwa B. Rocławskiego).
•
Metoda Kielar-Turskiej − metoda globalnego czytania. M. Kielar-Turska twierdzi, że
początek nauki czytania wyznacza poziom rozwoju percepcji wzrokowo-słuchowej,
pamięć, uwaga oraz myślenie w powiązaniu z odpowiednim opanowaniem mowy. Uważa również, że pierwsze samodzielne próby czytania są też zależne od działań edukacyjnych rodziców, nauczycieli podczas stosowania określonych metod nauki czytania,
od motywacji samego dziecka.
•
Metoda ruchu rozwijającego Sherborne − udział w ćwiczeniach metodą W. Sherborne
ma na celu stworzenie dziecku okazji do poznania własnego ciała, usprawnienia motoryki, poczucia swojej siły, sprawności i w związku z tym − możliwości ruchowych. Dziecko
zaczyna mieć zaufanie do siebie, zyskuje też poczucie bezpieczeństwa. Podczas ćwiczeń
ruchowych dziecko może poznać przestrzeń, w której się znajduje, przestaje ona być dla
niego groźna. Czuje się ono w niej bezpiecznie, staje się aktywne, przejawia większą inicjatywę, może być twórcze. Dzielenie przestrzeni z drugą osobą nie musi być zagrażające, może stać się źródłem współprzeżywania. Nawiązanie bliskiego kontaktu, opartego
na zaufaniu i współpracy, daje możliwość poczucia wspólnoty i przeżycia szczęścia.
129
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Metody rewalidacyjne
•
Metoda Knillów to próba wykorzystania osiągnięć psychologii rozwojowej do pracy
z tymi wszystkimi, którzy niezależnie od wieku i przyczyny zaburzeń nie nawiązują
kontaktu z najbliższym otoczeniem. Tkwią w milczącym świecie stereotypów. Są dalecy, ale nadal wrażliwi na nasze komunikaty, podatni na zranienie i odrzucenie. Bronią swoich granic, ale czekają na pomoc.
•
Metoda Domana − wychodzi się w niej z założenia, iż na drodze rozwoju zdrowego dziecka pojawia się sześć najważniejszych obszarów, służących do pełnego funkcjonowania istoty ludzkiej. Są nimi: wzrok, słuch, dotyk, ruch, mowa oraz
sprawność rąk. W metodzie Domana przyjmuje się wczesne usprawnianie dzieci.
Ma ono doprowadzić do tego, by nieuszkodzona część mózgu przejęła zadania jego
uszkodzonej części. Na pierwszy plan wysuwa się tu koncepcję inteligencji. Zaznacza
się przy tym, że mózg rośnie i doskonale się rozwija wtedy, gdy poza jego indywidualnymi możliwościami maksymalnie zapewnia mu się ze strony otoczenia wszystkie
możliwości dla rozwoju ruchu, mowy, zdolności manualnych.
•
Poranny krąg − czyli stymulacja polisensoryczna według pór roku. Celem tej metody jest
budzenie poczucia bezpieczeństwa, rytualizacja, stymulacja polisensoryczna, komunikacja.
•
Metoda Snoezelen − czyli terapii w Sali Doświadczania Świata. Terapia jest prowadzona w salach pod okiem terapeutów, pozwala na znalezienie nowej drogi docierania do tych, którym głęboka niepełnosprawność umysłowa czy zaburzenia psychiki nie
pozwalają na nawiązywanie prawidłowej komunikacji z otoczeniem. Metoda ta pomaga dzieciom odbierać, uporządkować i przeżywać świat.
•
Terapia SI − metoda integracji sensorycznej, polega na integracji czynności zmysłów
z właściwą reakcją ruchową. Jest to możliwe dzięki procesom dokonującym się w mózgu każdego człowieka, polegającym na odbieraniu, rozpoznawaniu, przetwarzaniu, odpowiednim interpretowaniu już posiadanych informacji, które mózg czerpie ze zmysłów,
a następnie odpowiadaniu na nie właściwą reakcją ruchową. Rehabilitacja, zależnie od
potrzeb, obejmuje stymulację poszczególnych zmysłów, motoryki dużej, motoryki małej,
percepcji, koordynacji wzrokowo-ruchowej itp. Głównymi kierunkami w rehabilitacji są
procesy hamowania, eliminowania lub ograniczania drogą stymulacji negatywnych bodźców, które występują przy nadwrażliwości układu zmysłów, np. nadpobudliwości ruchowej, trudnościach w koncentracji uwagi, oraz dostarczania bardzo silnych, różnorodnych
bodźców przy niedostatecznej wrażliwości układu zmysłów, np. zaburzeniach ruchowych,
percepcji i koordynacji.
•
Choreoterapia to terapia poprzez ruch i taniec − swobodny, naturalny, niczym niewymuszony, inspirowany jedynie muzyką, podpowiedziami prowadzącego zajęcia i informacjami pochodzącymi z własnego ciała. To ostatnie jest najważniejsze.
130
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
•
Muzykoterapia − jedna z metod oddziaływania diagnostycznego, rehabilitacyjnego,
terapeutycznego i profilaktycznego, poprzez wieloaspektowy wpływ muzyki na stan
psychofizyczny i rozwój człowieka.
•
Arteterapia − terapia poprzez sztukę plastyczną; w szerokim znaczeniu obejmuje natomiast muzykoterapię, biblioterapię, a ponadto działania terapeutyczne
z wykorzystaniem teatru, filmu oraz malarstwa, rzeźby, grafiki i innych sztuk plastycznych. Do technik stosowanych w arteterapii zalicza się: rysunek, malarstwo pędzlem
lub palcami, lepienie z plasteliny lub w glinie, rzeźbę, tkaninę artystyczną, collage.
Terapia poprzez kontakt ze sztuką zakłada swoiste odreagowanie w samym procesie
tworzenia, bez nastawienia na efekt zadania.
•
Relaksacja − pomaga w zachowaniu wewnętrznej równowagi, umiejętnie wykorzystuje
wszelkie chwile spokoju i odprężenia. Umiejętnie prowadzony relaks to świadome działania na pograniczu ćwiczeń fizycznych i umysłowych, pozwalające na pełne poznanie własnego ciała i jego możliwości oraz uświadomienie sobie znaczenia swojej woli.
Natomiast podstawową formą aktywności dziecka jest zabawa, która jest dominująca
w tym wieku. Stąd wypływa powszechnie znana prawda, że dziecko powinno uczyć się, bawiąc i bawić się, ucząc. Oznacza to, że proces nauczania powinien być związany z zabawą.
Koncepcja nauki czytania i pisania
nauka
czytania
nauka
pisania
motywacja
do czytania
i pisania
• metoda analityczno-syntetyczna o charakterze
funkcjonalnym
• elementy metody sylabowej profesor Jadwigi
Cieszyńskiej
• elementy metody czytania globalnego
• jedna litera na tydzień (od października, czasami
dwie litery na tydzień)
• ćwiczenia grafomotoryczne różnego typu,
przygotowujące do pisania
• nauka pisania po śladzie, czytania
• dużo tekstów literackich i paraliterackich od
samego początku
• teksty do czytania przez dziecko coraz trudniejsze, w początkowych etapach z przewagą
materiału ikonicznego
• nacisk na rozumienie tekstu, a nie głośne czytanie
131
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Koncepcja realizacji treści edukacji polonistyczno-społecznej
z wykorzystaniem „sojuszu metod”
rozbudzanie otwartości i aktywności dzieci, rozwijanie mowy dziecka i wzbogacanie jego słownika
poprzez nazywanie i opowiadanie o najbliższym
otoczeniu dziecka — inspiracją jest piękna pierwsza książka (elementarz) z ilustracjami, zachęcanie do obcowania z książkami jako źródłem dziecięcego poznania
KLASA I
Etap motywacyjno-elementarzowy
motywowanie do słuchania, mówienia, pisania i czytania (w zakresie wszystkich liter języka
polskiego przez cały rok)
rozwijanie kreatywności i twórczości dziecka, pobudzanie wszystkich zmysłów i rozwój percepcji
wzrokowej, słuchowej, świadomości ciała oraz
koordynacji poprzez zabawę, ruch i zintegrowanie wszystkich zmysłów przy wykorzystaniu metod
uznanych w edukacji przedszkolnej
rozwijanie myślenia i stopniowe przechodzenie od
spostrzegania globalnego do analitycznego
wchodzenie w świat wartości poprzez rozwijanie inteligencji emocjonalnej i umiejętności społecznych
integrowanie się z otoczeniem — od tego, co bliskie i znane do rzeczy nowych, ale ważnych w życiu — poprzez rozwijanie koncentracji na rzeczach
nowych, logicznego myślenia i współdziałania z innymi
KLASA II
Etap słowa mówionego
uczenie tego, jak się uczyć, pokazywanie sposobów dzielenia
się swoim widzeniem świata,
szczególnie poprzez mówienie
(dyskusja, rozmowa)
132
rozwijanie pamięci dziecka, uczenie operacjonalizacji, przetwarzania i porządkowania pojęć, poznawanie strategii uczenia się
rozumienie przez dziecko własnych emocji, odpowiednie radzenie sobie w sytuacjach problemowych
rozwijanie wyobraźni poprzez zabawę, projekty,
ruch, tworzenie własnych opowiadań twórczych,
wyrażania siebie (drama, teatr, gry sytuacyjne,
narracja, elementy retoryki i zaciekawienia odbiorcy, wcielanie się w role)
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
wykorzystywanie wiedzy i własnej aktywności do
tworzenia projektów wykonywanych indywidualnie
lub wspólnie z innymi
KLASA III
Etap słowa pisanego
doskonalenie wszystkich umiejętności komunikacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem pisania,
jako sposobu wyrażania siebie
rozwijanie motywacji wewnętrznej podczas praktykowania wartości poprzez utrzymywanie dobrych
relacji z innymi
motywowanie do twórczego rozwiązywania problemów matematycznych życia codziennego oraz
problemów abstrakcyjnych, rozwijanie logicznego
myślenia
rozwijanie kreatywności — indywidualnie i w zespole, kreowanie umiejętności krytycznego i twórczego myślenia
Książki i czytanie w edukacji elementarnej
Każda z książek proponowanych dzieciom może być przeczytana na różne sposoby,
a każdy ze sposobów jest równie dobry:
głośne czytanie przez nauczyciela tekstu lektury w klasie (najlepiej codziennie przez
20 minut, przynajmniej 2—3 razy w tygodniu po jednym rozdziale) — uwaga: czytamy
również wtedy, kiedy dzieci potrafią już samodzielnie czytać),
zachęcanie do samodzielnego cichego czytania w domu (zanim „zadamy” lekturę do
domu i określimy termin jej przeczytania, niezwykle istotne jest zareklamowanie
książki dzieciom: nauczyciel lub dziecko, które już daną książkę zna, opowiada o niej
w ciekawy i motywujący do czytania sposób),
zachęcanie do głośnego przeczytania książki przez rodziców swoim dzieciom w domu
(nie wyręczamy wtedy dziecka, ale powodujemy, że zacieśniają się więzi w rodzinie,
a rodzice lub dziadkowie mogą tym samym aktywniej uczestniczyć w edukacji dziecka — dziecko nie jest pozostawione z lekturą sam na sam, co dla uczniów słabszych
jest niezwykle ważne i nie wyłącza ich z przeżywania treści książki tylko dlatego, że
nie opanowali dostatecznie umiejętności cichego czytania ze zrozumieniem).
Przykłady niewłaściwej pracy z lekturą:
− „zadawanie” lektury bez wcześniejszego zachęcenia do jej przeczytania
− głośne czytanie lektury przez dziecko w klasie
− brak pracy z lekturą i poświęcenie zbyt mało czasu na jej omówienie.
133
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
O wyborze lektury powinien decydować nauczyciel wspólnie z dziećmi, rodzicami,
bibliotekarzem, innymi nauczycielami lub dyrekcją szkoły — w zależności od warunków
i możliwości dostępu do poszczególnych tytułów.
Zaproponowane tu lektury są wartościowe literacko, stanowią kanon literatury dziecięcej, są lubiane przez dzieci i polecane przez specjalistów, dostosowane do potrzeb
współczesnego dziecka i przystosowane do realizowania programu nauczania wartości.
Podczas testowania poniższej listy wśród nauczycieli pojawiły się głosy, że jakieś książki
są za trudne albo stanowią propozycję lekturową do innej klasy. Nasze doświadczenia są
inne. Czasem tylko zwykłe przyzwyczajenie w myśleniu nauczyciela decyduje o tym, że
jakaś książka jest uważana za łatwą lub trudną. W praktyce okazuje się, że sześciolatek słucha z zapartym tchem lektury proponowanej w klasie czwartej. Dzieci są różne,
różne są też ich potrzeby, dlatego sztywne przypisywanie lektur do konkretnej klasy
niepotrzebnie zamyka na klucz półki z książkami, które powinny być zawsze pod ręką.
Pozwólmy wybierać dzieciom. Uzupełniajmy bibliotekę klasy o ulubione pozycje dzieci.
Książki do wspólnego głośnego czytania
z pierwszoklasistami
•
•
H. Ch. Andersen Baśnie
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
A. Lindgren Emil ze Smalandii
•
•
•
•
Cz. Janczarski Miś Uszatek
134
baśnie z różnych stron świata (europejskie, chińskie, afrykańskie, indiańskie, rosyjskie itd.),
A. Lindgren Lotta z ulicy Awanturników
M. Strzałkowska Bajka o ślimaku Kacperku (i inne baśnie tej autorki)
M. Bond Miś zwany Paddington
R. Jędrzejewska-Wróbel Sznurkowa historia
I. Whybrow Księga straszliwej niegrzeczności
J. Kulmowa Niefruwak Piechotny
P. Bourgeois, B. Clark Franklin i nowy przyjaciel (i inne części serii)
G. Delahaye Martynka w krainie baśni (i inne części serii o Martynce)
E. Stadmuller Opowiastki o zwierzętach
A. Frączek Myszka Klementynka
Janosch Ja ciebie wyleczę, powiedział Miś. Opowieść o tym, jak Tygrysek pewnego
razu zachorował
A. A. Milne Kubuś Puchatek
J. Tuwim wybór wierszy (Lokomotywa, Słoń Trąbalski, Kłamczucha, Skarżypyta itd.)
W. Bełza Kto ty jesteś? Polak mały
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
G. Kasdepke Niesforny alfabet
Janosch Ach, jak cudowna jest Panama
T. Janson Muminki (dowolne części)
M. Strękowska-Zaremba Abecelki i duch Bursztynowego domu
Dr. Seuss Na każde pytanie odpowie czytanie! (i inne książki tego autora)
A. Frączek Chichopotam
J. Papuzińska Nasza mama czarodziejka
M. Strzałkowska Wierszyki łamiące języki (i inne tomiki poezji dziecięcej tej autorki)
E. Piotrowska A ja nie pozwolę nudzić wam się w szkole!
I. Brezinova Cukierek dla dziadka Tadka
Książki polecane do klasy drugiej
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
H. Ch. Andersen Baśnie
H. Lofting Doktor Dolittle i jego zwierzęta
A. Lindgren Dzieci z Bullerbyn
W. Chotomska Legendy polskie
J. Brzechwa Akademia pana Kleksa
K. Makuszyński 120 przygód Koziołka Matołka (Księga 1)
J. Karp Ranyboskie, Julek! (i kolejne części serii)
Sempe, Goscinny Mikołajek (i kolejne części serii)
E. Lindo Mateuszek (i kolejne części serii)
S. Michałkow Nie płacz, koziołku
S. Marijanovic Magia domowych potworów
A. Onichimowska Dzień czekolady
E. J. Bartosik-Trebicka Jeden plus Jedna (wszystkie tomy)
D. Suwalska Znowu kręcisz, Zuźka!
K. S. Kamanda Czarownica Nanga. Baśnie afrykańskie
C. Clement Czerwonobrody czarodziej. Baśnie celtyckie
Śpiewająca lipka. Bajki Słowian zachodnich
U. Stark Mały Asmodeusz
R. Jędrzejewska-Wróbel O słodkiej królewnie i pięknym księciu
P. Beręsewicz Co tam u Ciumków? (i pozostałe tytuły z serii)
O. Masiuk Lenka, Fryderyk i podróże
135
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Książki polecane do klasy trzeciej
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
H. Ch. Andersen Baśnie
M. Konopnicka O krasnoludkach i sierotce Marysi (fragmenty)
J. Twardowski Patyki i patyczki
T. Janson Muminki (tom do wyboru)
F. Simon Koszmarny Karolek (polecamy całą serię)
E. Kluev Bajki na dłuższą metę
A. Lindgren Pippi Pończoszanka (i kolejne tomy)
M. McDonald Hania Humorek (polecamy całą serię)
E. Nowak Środek kapusty
C. S. Lewis Opowieści z Narnii (wszystkie tomy, a przynajmniej pierwszy)
Polskie baśnie i legendy
Baśnie z różnych stron świata
P. Maar W głębokim, ciemnym lesie
R. Dahl Matylda (i inne książki tego autora)
M. Kunnas, T. Kunnas Ratunku! Piraci! (i inne książki tych autorów)
A. Maleszka Magiczne drzewo
E. Kastner 35 maja
G. Owl Przygody Sajo i małych bobrów
A. Cath-Westly 8+2 i ciężarówka
I. Pierelotkin Ala Betka
B. Stenka Masło przygodowe
P. Beręsewicz A niech to czykolada!
Powyższa lista to tylko pierwsza pomoc dla nauczyciela. Kolejne książki warto dopisywać
wraz z dziećmi. Warto na bieżąco korzystać z serwisów o książce dziecięcej, gdzie zamieszczane są informacje o dobrej literaturze dla najmłodszych. Szczególnie polecamy strony:
•
Fundacji ABCXXI — Cała Polska czyta dzieciom, gdzie znajduje się Złota Lista książek
szczególnie polecanych dla dzieci oraz kryteria ich doboru:
www.calapolskaczytadzieciom.pl;
•
Stowarzyszenia Przyjaciół Książki dla Młodych IBBY, które przyznaje dorocznie nagrody za najlepsze książki dla dzieci:
www.ibby.pl;
•
Instytutu Książki, który posiada specjalną stronę o książkach dla dzieci:
www.instytutksiazki.pl/dla_dzieci;
•
portalu internetowego o książkach dla dzieci i młodzieży Ryms.pl (który również wydaje
papierowy kwartalnik), gdzie znajdują się recenzje książek dla dzieci i informacje o ciekawych wydarzeniach związanych z książkami pisanymi dla najmłodszych i ich rodziców:
www.ryms.pl
136
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Koncepcja edukacji matematycznej w klasie pierwszej − treści matematyczne łączą się z treściami przyrodniczymi zgodnie z rytmem
przyrody, jaki towarzyszy dziecku w poszczególnych miesiącach
Poziom I
poznanie cyfr od 0 do 9
poznawanie liczb od 0 do 20
cyfry i liczby wprowadzamy równocześnie
działania podstawowe na
konkretach i symbolach (dodawanie,
odejmowanie, porównywanie wartości <, >, =)
cyfry i liczby wprowadzamy od
pierwszego tygodnia listopada,
po jednej na tydzień
Poziom II
działanie na liczbach do
20 z przekroczeniem progu
dziesiątkowego
(poziom ten wkracza poza
podstawę programową)
W tej koncepcji matematyka jest językiem wykorzystywanym w celu poznania świata przyrody. Łączenie matematyki
z przyrodą sprzyja integracji metod i treści, a także daje
możliwość ukazywania dziecku, już od pierwszej klasy, praktycznego wymiaru matematyki i wykorzystywania narzędzi
matematycznych do konkretnych, codziennych działań.
Dodatkowe informacje dotyczące warunków
realizacji programu
Program jest przeznaczony do realizacji przez nauczycieli w pierwszym etapie kształcenia ogólnego, w szkole podstawowej. W tym celu należy przygotować warunki zapewniające
bezpieczeństwo i umożliwiające ogólny rozwój dziecka. Sale lekcyjne, zgodnie z zaleceniami,
powinny być w miarę możliwości podzielone na części − do nauki oraz do zajęć ruchowych
i zabawy, z uwzględnieniem kącików tematycznych. Powinny się w nich znaleźć materiały dostępne dla dzieci podczas pobytu w klasie, jak na przykład: książki, czasopisma, kolorowanki,
gry planszowe, liczmany, materiały przyrodnicze. W małych pomieszczeniach, podczas pracy z licznym zespołem, trzeba tak zorganizować przestrzeń, by umożliwić dzieciom zabawę
i praktyczne działanie, manipulowanie i pracę indywidualną. Uczeń powinien mieć możliwość
pozostawienia części rzeczy w szkole.
137
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
Warunki realizacji a obserwacja dziecka i współpraca z rodzicami
Obserwowanie uczniów podczas swobodnych działań dostarcza nauczycielowi wielu informacji na temat zainteresowań i preferencji dzieci, ich umiejętności współpracy
i organizacji zabaw. Dla dzieci natomiast jest to czas nawiązywania bliższych kontaktów
i zaspokajania swoich potrzeb poznawczych i emocjonalnych.
Do organizacji przestrzeni w klasie proponujemy włączyć rodziców, po wcześniejszym
objaśnieniu im celowości propozycji. Rodzice bardzo chętnie włączają się w życie klasy, kiedy rozumieją sens działań i widzą korzyści płynące dla ich dzieci. Każdy z nich bowiem pragnie dobra swojego dziecka. Bardzo dobrą formą zapoznania rodziców z potrzebami klasy
i ze sposobem wykorzystywania zgromadzonych materiałów jest zapraszanie ich na zajęcia.
Włączanie rodziców, dziadków w życie klasy może przynieść nieoczekiwane wręcz efekty.
Warunki realizacji poszczególnych edukacji
W sali powinna się znajdować podręczna biblioteczka, wyposażona w książeczki
z bajkami i opowiadaniami, lektury, czasopisma dla dzieci − co umożliwi zrealizowanie
treści z zakresu edukacji polonistycznej. Biblioteczkę mogą wzbogacać dzieci za zgodą
rodziców.
W edukacji przyrodniczej wskazane jest prowadzenie hodowli. Nie każda szkoła posiada ogródek, dlatego trzeba znaleźć inne rozwiązanie: wystarczy założyć hodowlę
w donicach na parapecie okiennym. W wyznaczonym miejscu można gromadzić materiały
i okazy przyrodnicze. Decydując się na hodowlę zwierząt, np. założenie akwarium czy hodowanie chomika w klatce, trzeba się zastanowić, czy są na to w sali odpowiednie warunki
i możliwości. W razie potrzeby uczniowie mogą przynieść na zajęcia zwierzę hodowane
w domu.
W edukacji matematycznej dominuje nauczanie czynnościowe, z którym wiąże się
działanie, manipulowanie. Potrzebne są do tego liczmany — guziki, klocki, zakrętki, koraliki, materiały przyrodnicze: kasztany, żołędzie, liście, kamyki zgromadzone w pudełkach.
Warto wyposażyć salę w wagę szalkową i odważniki, miary do mierzenia, termometr, zegar,
liczydła. Wiele z tych przedmiotów możemy pozyskać od rodziców i dziadków, którzy − wymieniając sprzęty w domu − chętnie przyniosą różne rzeczy do klasy.
W edukacji muzycznej niezbędne są instrumenty muzyczne. W przypadku skromnego
wyposażenia sali nauczyciel wspólnie z dziećmi i ich rodzicami może wykonać proste instrumenty z dostępnych materiałów. Dzieci uczęszczające do ognisk lub szkół muzycznych mogą
w ramach zajęć prezentować swoje umiejętności.
Do realizacji edukacji plastycznej i zajęć technicznych konieczne będą różnorodne materiały plastyczne i przyrodnicze. Zapoznając rodziców na początku roku szkolnego
z proponowanymi technikami pracy, umożliwimy im zgromadzenie potrzebnych materiałów.
Rodzice mogą wspólnie ustalić, co kupią, co przyniosą, a co jest niemożliwe do zdobycia.
Materiały zgromadzone w klasie pozwolą na zaplanowanie zajęć, do których będą przygotowani wszyscy uczniowie.
Od klasy pierwszej uczniowie powinni korzystać z pracowni informatycznej, i to nie
tylko w ramach realizacji treści z zajęć komputerowych. Komputery powinny być wykorzystywane jako urządzenia, które wzbogacają proces nauczania i uczenia się o tek-
138
Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem warunków...
sty, rysunki i animacje tworzone przez uczniów. Ciekawym rozwiązaniem jest korzystanie
w czasie zajęć z tablic interaktywnych.
Ważną rolę odgrywają posiadana przez szkołę sala gimnastyczna i boisko, a także place
zabaw. Podczas sprzyjającej pogody zajęcia ruchowe powinny odbywać się na powietrzu.
Realizacja programu nie może ograniczać się do zajęć prowadzonych w sali lekcyjnej.
Zaleca się spacery po najbliższej okolicy, wycieczki do ciekawych miejsc, w miarę możliwości − wyjścia do kina, teatru, filharmonii.
139
8.
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów
i propozycje kryteriów oceniania
Nauczanie zawsze łączy się z ocenianiem, ze sprawdzaniem aktualnego stanu wiadomości i umiejętności. Sposób sprawdzania zależy od wieku dziecka. Ocena będzie rzetelna, gdy
dobrze poznamy oceniane dziecko. Należy wziąć pod uwagę wiele czynników, zaczynając
od prozaicznych:
Jaki dzień ma dzisiaj dziecko?
Czy nie jest głodne?
Czy się wyspało?
Oceniamy nie tylko efekt pracy, ale przede wszystkim
wysiłek dziecka
W ocenie bierzemy pod uwagę wkład i wysiłek wniesiony przez dziecko. Należy uwzględnić jego potencjał, zaburzenia, wrodzone trudności — sugestie poradni pedagogicznej, jeżeli dziecko było badane. Wreszcie postęp, jaki uczyniło. Kryteria ocen
muszą być jasne, jednak wymagania powinny być zróżnicowane, by zapewnić rozwój
i sukces wszystkim dzieciom.
Potencjał:
• zaburzenia i dysfunkcje
• ograniczenia zdrowotne
• zdolności i predyspozycje
Wkład i zaangażowanie:
Ocena
• wysiłek
• motywacja
• praca, ćwiczenia
Postęp:
• zmiana
• rozwój
• tempo
Zróżnicowanie oceny, czyli dostosowanie wymagań
Na czym polega zróżnicowanie, a właściwie dostosowanie wymagań? To nic innego, jak właśnie indywidualne podejście do dziecka. Trzeba wziąć pod uwagę jego możliwości. Dziecko z wadą
140
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
wymowy nie będzie prawidłowo wymawiać wyrazów, nie będzie poprawnie głoskować i z pewnością będzie miało problem z pisaniem, zwłaszcza z pamięci i ze słuchu. Nie można zatem karać go
oceną z pisania za wadę wymowy. Dziecko dyslektyczne ma prawo odwracać litery, mylić kierunki,
popełniać błędy ortograficzne. Tych umiejętności nie można u niego ocenić. W takich przypadkach
ogromną rolę odgrywa czas. Zadaniem nauczyciela, oprócz stosowania właściwych metod pracy, jest
motywowanie i wspieranie dziecka oraz obserwowanie jego postępów. W tych przypadkach właśnie
postęp będzie wyznacznikiem oceny.
W jaki sposób należy sprawdzać osiągnięcia uczniów?
Na początku klasy pierwszej, najlepiej w drugim tygodniu nauki, by dzieci mogły
oswoić się ze szkołą, należy przeprowadzić diagnozę gotowości szkolnej. Ma ona dostarczyć nauczycielowi informacji na temat wiadomości, umiejętności oraz poziomu rozwoju emocjonalnego i fizycznego dzieci. Na tej podstawie nauczyciel planuje swoją pracę
i dobiera odpowiednie metody nauczania. Częściami diagnozy są: obserwacja, wywiad
z dzieckiem i rodzicami, zadania i ćwiczenia sprawdzające opanowanie podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Dokładniej zostanie ona omówiona w rozdziale 9.1.
niniejszego programu.
DIAGNOZA
obserwacja
zachow
zachowanie
zach
owan
anie
ie
umiejętności
wywiad
rodzice
ro
rodz
dzic
ice
e
dziecko
analiza
wykonanie
wy
wyko
kona
nani
nie
e zadań
zada
za
dań
ń
i ćwiczeń przez dziecko
Z diagnozy powinny wynikać następujące dane oraz dalsze działania nauczyciela:
•
•
•
informacja dla nauczyciela na temat dziecka,
•
zajęcia dodatkowe zaspokajające zainteresowania i potrzeby dzieci.
informacja zwrotna dla dziecka i rodzica,
wybór metod i form pracy, w tym plan pracy indywidualnej z dzieckiem w celu wyrównania szans,
W ciągu roku szkolnego nauczyciel powinien stosować różnorodne metody sprawdzające zmiany zachodzące w dziecku, przyrost wiadomości i umiejętności lub ewentualny za-
141
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
stój. Wiodącą metodą w klasie pierwszej będzie obserwacja pracy i zachowań dziecka oraz
analiza jego wytworów. Ocenie będą podlegać samodzielnie wykonane zadania, karty pracy,
sporadycznie − sprawdziany, testy. Ważne jest, by liczbę testów ograniczyć do minimum.
Dziecko będzie motywowane przez system nagradzania. Każdy najmniejszy sukces musi
być zauważany, doceniany i nagradzany. W klasie pierwszej należy unikać komentarzy typu:
nie umiesz, nie potrafisz. Działają one demotywująco na małe dziecko, mogą zakłócić jego
rozwój, będą przyczyną porażki i fobii szkolnej. Uczniowie powinni też próbować dokonywać
samooceny. Ważną rolę w procesie uczenia się odgrywają emocje, wpływające bezpośrednio
na zachowanie dzieci. W czasie obserwacji należy zwrócić uwagę na zachowanie dzieci, by
móc dokonać pełnej oceny poziomu rozwoju emocji dziecka i wesprzeć dzieci z zaburzeniami
w tym obszarze.
W klasach drugiej i trzeciej metody sprawdzające są podobne, ale częściej pojawiają
się oceny z samodzielnie wykonanych zadań, sprawdzianów, testów. Ocenie będą podlegać
projekty wykonane indywidualnie i grupowo. Obok samooceny pojawi się ocena kolegów
i koleżanek. Może ona dotyczyć oceny zachowania.
ocena w klasie I
ocena w klasach II i III
obserwacja zachowań, umiejętności i zmian
obserwacja zachowań, umiejętności i zmian
analiza wytworów, zadań, kart pracy, wypowiedzi
analiza wytworów, zadań, kart pracy, wypowiedzi
ustnych i pisemnych, odpowiedzi, projektów
testy
testy, sprawdziany, zadania kontrolne
Sposoby oceniania — ocenianie opisowe
Sposoby oceniania muszą być różnorodne, by umożliwić rzetelną ocenę umiejętności
i wiadomości. Ze względu na różne możliwości i preferencje dzieci, jedna metoda sprawdzania, na przykład test, nie dostarczy pełnej informacji na temat stanu wiedzy dziecka. Ocena powinna być wspierająca. Zatem ma dostarczać informacji o bieżącym stanie wiedzy
i umiejętnościach, jednocześnie zawierać wskazówki do dalszej pracy:
Potrafisz już……., teraz popracuj nad…….
Z tego wynika, że ocena ograniczająca się do samego stopnia nie spełnia tej roli. Musi
być uzupełniona odpowiednim komentarzem. Powyższe wymagania spełnia ocena opisowa,
będąca obowiązkową w pierwszym etapie kształcenia w szkole podstawowej. Nauczyciel
prowadzi karty obserwacji, na których odnotowuje postępy dzieci. Z wynikami obserwacji
zapoznaje rodziców na spotkaniach klasowych lub w inny, ustalony i przyjęty przez obie
strony, sposób. W czasie zajęć działaniom dzieci bardzo często towarzyszy ocena słowna,
wspierająca i motywująca do pracy:
− Bardzo ładnie to napisałeś.
− Gratuluję! Bardzo się cieszę, że tak ładnie pracujesz.
− Widzę, że się starasz, już jest dużo lepiej.
− Popracuj jeszcze nad kształtem liter i będzie dobrze. Wierzę, że Ci się uda.
142
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
− Bardzo się starałeś, doceniam to. Zobaczysz, że jak będziesz tak dalej pracować, już wkrótce będzie Ci o wiele łatwiej i oboje będziemy zadowoleni.
Ocenianie kształtujące jako opis procesu
wyrównywania szans edukacyjnych
Ocenianie wspierające rozwój ucznia − polegające na zbieraniu informacji na temat
stanu wiedzy i umiejętności ucznia i ich interpretowaniu tak, by można było stwierdzić,
na którym etapie realizacji celów edukacyjnych jest i dokąd powinien zmierzać oraz jakie
działania należy podjąć, by mu pomóc − nazywamy kształtującym. To ocenianie ma wiele
zalet: czyni ucznia świadomym i aktywnym w procesie uczenia, daje mu szanse rozwoju. Pozwala indywidualnie osądzić, co już wie, a czego musi się jeszcze nauczyć. Ma go wesprzeć,
pokazując, co już dobrze zrobił, a nad czym musi popracować. Kolejne kroki działań będą
inne dla różnych uczniów, zależeć będą od etapu, na którym się znajdują. Nie występuje
tutaj porównywanie wyników różnych uczniów. Oceniając w ten sposób, nauczyciel kładzie
nacisk na indywidualny rozwój ucznia, stwarzając możliwość wyrównywania szans.
nauczyciel
uczeń,
rodzic
obserwacja, gromadzenie
bieżących informacji
o postępach dziecka
działanie, zaangażowanie,
postawa, relacje z innymi
działania wspierające,
działania naprawcze,
działania rozwijające
uczenie się,
nabywanie i utrwalanie
wiadomości i umiejętności
oraz postaw i zachowań
Proces oceniania
i wspierania
rozwoju dziecka
spostrzeżenia,
ocena
znajomość kryteriów,
samoocena
przekaz informacji do
dziecka i rodzica, zalecenia
wiedza na temat stanu
umiejętności, wiadomości
i zachowania
143
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
Uczeń, przystępując do pracy, musi mieć świadomość, czego się uczy, po co się tego
uczy, jak wykorzysta nabytą wiedzę i umiejętności w przyszłości. Natomiast nauczyciel musi
posiadać pełną świadomość, co jest najważniejsze z danych zajęć, co będzie potrzebne
uczniowi w przyszłości. Nauczyciel i uczeń, uczestniczący bezpośrednio w procesie nauczania i uczenia się, muszą odpowiedzieć sobie na zasadnicze pytania:
uczeń
nauczyciel
Czego chcę nauczyć?
Co z tego, czego uczę, jest najważniejsze?
Czy uczeń wykorzysta to w przyszłości?
Czy będzie mu to niezbędne w życiu?
Czy wszyscy muszą umieć tyle samo?
Co powinien umieć każdy?
Czego się będę uczyć?
Co z tego jest najważniejsze?
Czy to mi się przyda?
Czy jest to dla mnie niezbędne?
Czy muszę to wszystko umieć?
Co z tego muszę umieć?
Rola rodziców w ocenianiu
Z celem i rolą oceniania należy zapoznać rodziców, by uświadomili sobie, że sposób
oceniania ma pomóc ich dzieciom. Muszą zrozumieć, że od oceny ważniejsze jest to, czego się dziecko nauczyło, z czym sobie radzi. Istotna dla rodziców jest świadomość, z czym
dziecko ma problem, bo wtedy mogą mu pomóc. Popularne pytanie: Jaką ocenę dostało
dziecko? należy zastąpić szeregiem innych, ważniejszych pytań:
Czego się dzisiaj dowiedziałeś?
Czego się nauczyłeś?
Jaką ocenę
dziś dostałeś?
Z czym miałeś problem?
Czy pracowałeś samodzielnie?
Czy dokończyłeś zadania?
Które zajęcia podobały ci się najbardziej?
Czy coś ci się szczególnie udało?
Czy czegoś nie zrozumiałeś?
Czy to był udany dzień?
Czy chcesz o czymś porozmawiać?
Kryteria oceniania
Cząstkowa ocena opisowa często budzi jeszcze wiele emocji. Nauczyciele, ucząc
w licznych zespołach klasowych, nie zawsze mogą sobie pozwolić na dłuższy komentarz
pisemny. Wystarczy ustalić właściwe kryteria słowne i zapoznać z nimi rodziców i uczniów.
Oto kilka przykładów:
144
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
Zachowanie
Emocje, uczucia
Odczytuje i rozumie emocje innych.
Nazywa emocje i uczucia, kontroluje swoje emocje
Znakomicie.
Ładnie.
i uczucia.
Potrafi panować nad emocjami.
Potrafi poprosić o pomoc w trudnej sytuacji.
Dobrze.
Postaraj się.
Nie radzi sobie z emocjami, przejawia negatywne zachowania.
Nie potrafi nazwać emocji, nie panuje nad swoimi emo-
Pracuj więcej.
Poćwicz jeszcze.
cjami.
Praca w zespole
Przestrzega zasad współpracy i aktywnie współdziała
Znakomicie.
w grupie.
Przyjmuje powierzone mu zadania w grupie.
Ładnie.
Potrafi przyjąć powierzone mu zadania.
Dobrze.
Niezbyt chętnie pracuje w grupie, zachowuje się bier-
Postaraj się.
nie wobec grupy.
Zna zasady współpracy, ale ich nie respektuje.
Pracuj więcej.
Nie realizuje zadań grupy, utrudnia pracę innym.
Poćwicz jeszcze.
Edukacja polonistyczna − tworzenie tekstów:
Klasa I
Samodzielnie układa kilka zdań na podany temat.
Układa proste zdania.
Ładnie.
Pod kierunkiem nauczyciela układa proste zdania.
Dobrze.
Przepisuje proste zdania.
Klasa II
Znakomicie.
Postaraj się.
Przepisuje nieuważnie, popełnia wiele błędów.
Pracuj więcej.
Nie potrafi odwzorować podanego tekstu.
Poćwicz jeszcze.
Tworzy twórcze teksty i opowiadania.
Znakomicie.
Uzupełnia teksty i przekształca je.
Ładnie.
Pisze tekst pod kierunkiem nauczyciela.
Dobrze.
Z pomocą nauczyciela pisze krótki tekst.
Postaraj się.
Nie układa tekstów, przepisuje je.
Pracuj więcej.
Nie układa tekstów, popełnia liczne błędy podczas przepisywania.
Poćwicz jeszcze.
145
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
Klasa III
Tworzy rozbudowane, swobodne teksty.
Znakomicie.
Samodzielnie pisze krótkie opowiadania.
Ładnie.
Potrafi napisać krótki tekst.
Dobrze.
Przy pomocy nauczyciela pisze krótki tekst.
Postaraj się.
Pisze kilka prostych zdań, tylko z pomocą nauczyciela. Pracuj więcej.
Nawet z pomocą nie potrafi napisać kilku krótkich zdań. Poćwicz jeszcze.
Edukacja matematyczna − zadania tekstowe:
Klasa I
Samodzielnie układa i zapisuje zadanie do rysunku lub
Znakomicie.
działania.
Samodzielnie rozwiązuje zadanie tekstowe.
Ładnie.
Zapisuje rozwiązanie zadania za pomocą cyfr i znaków.
Dobrze.
Z pomocą potrafi rozwiązać zadanie.
Zapisuje odpowiedź do zadania.
Nawet z pomocą nauczyciela nie potrafi rozwiązać
Postaraj się.
Pracuj więcej.
Poćwicz jeszcze.
zadania.
Klasa II
Potrafi samodzielnie rozwiązać łatwe zadanie złożone.
Samodzielnie rozwiązuje proste zadanie tekstowe.
Ładnie.
Radzi sobie z rozwiązywaniem zadania tekstowego.
Dobrze.
Z pomocą rozwiązuje zadanie tekstowe.
Klasa III
Postaraj się.
Często nie rozumie treści zadania.
Pracuj więcej.
Nie potrafi rozwiązać prostego zadania tekstowego.
Poćwicz jeszcze.
Samodzielnie rozwiązuje złożone zadania tekstowe.
Znakomicie.
Samodzielnie rozwiązuje zadania tekstowe.
Ładnie.
Rozwiązuje proste zadania tekstowe.
Dobrze.
Z pomocą rozwiązuje proste zadania tekstowe.
146
Znakomicie.
Postaraj się.
Tylko z pomocą rozwiązuje proste zadania tekstowe.
Pracuj więcej.
Nie radzi sobie z rozwiązywaniem zadań.
Poćwicz jeszcze.
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
Kryteria ocen muszą być jawne, zrozumiałe, znane uczniom. Wtedy uczeń czuje się
bezpiecznie: wie, co będzie podlegać ocenie, na co ma zwrócić uwagę. Z uwagą odczytuje
komentarz nauczyciela, potrafi się do niego ustosunkować. Kryteria ustala sam nauczyciel
bądź wspólnie z uczniami.
Oprócz oceny bieżącej, nauczyciel dokonuje ocen podsumowujących. Takimi ocenami są oceny semestralna i roczna. Ocena semestralna, oprócz opisu wiadomości
i umiejętności dziecka, zawiera wskazówki do dalszej pracy. Roczna opisowa ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych po każdej klasie jest opisem wiadomości i umiejętności dziecka po danym etapie kształcenia. Uwzględnia poziom opanowania przez ucznia
wiadomości i umiejętności z zakresu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla I etapu edukacyjnego oraz wskazuje potrzeby rozwojowe
i edukacyjne ucznia, związane z przezwyciężaniem trudności w nauce lub rozwijaniem
uzdolnień.
147
8.1. Diagnoza i obserwacja dziecka rozpoczynającego
naukę w klasie pierwszej
a) OPIS NARZĘDZIA DO DIAGNOZY
Gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole jest jednym z najważniejszych warunków, jaki powinien zostać spełniony, aby zagwarantować uczniowi sukces na miarę jego możliwości i potrzeb w klasie pierwszej. Pierwszy etap działań
w tym zakresie funkcjonuje na poziomie edukacji przedszkolnej, gdzie nauczyciele,
w ramach procesów wspierania i edukacji dzieci w obowiązkowym rocznym przygotowaniu
przedszkolnym, realizują treści podstawy programowej i stymulują rozwój dziecka. Robią
to, opierając się na podstawie programowej wychowania przedszkolnego, w kierunkach
wskazanych językiem efektów, podzielonych na piętnaście obszarów rozwoju dziecka.
Diagnoza przedszkolna i szkolna
Rodzice każdego dziecka, które kończy roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne i może rozpocząć naukę w szkole, otrzymują dokument informujący ich o gotowości
dziecka do podjęcia nauki w szkole. Stanowi on kwintesencję informacji na temat potrzeb,
możliwości, a także osiągnięć dziecka w zakresie przewidzianym podstawą programową
wychowania przedszkolnego. Drugi etap odbywa się na początku roku w klasie pierwszej.
Właśnie w tym czasie nauczyciel szkoły podstawowej, rozpoczynający pracę z grupą dzieci, powinien ponownie sprawdzić gotowość do podjęcia nauki w szkole, a sprawdzając,
weryfikować poziom osiągnięć w stosunku do wymagań i efektów przewidzianych podstawą programową wychowania przedszkolnego, czyli wcześniejszego etapu rozwoju dziecka. Tym samym będzie mógł w dużym stopniu kontynuować za nauczycielami uczącymi
w przedszkolu działania o charakterze diagnostycznym i optymalnie dostosować metody
oraz formy pracy z dzieckiem na każdych zajęciach.
Jedność działań nauczycieli przedszkola i szkoły w zakresie
diagnozy dziecka
Poniższe narzędzie ma umożliwić taką diagnozę, która pozwoli na porównanie informacji pozyskanych wcześniej przez rodziców w przedszkolu i wyciągnięcie wniosków na temat
ewentualnych zmian w postępach i rozwoju dziecka w kontekście jego gotowości do podjęcia
nauki w szkole. Dzięki zaproponowanemu poniżej podziałowi obserwacji nauczyciel w klasie
pierwszej obserwuje dziecko w ramach tych samych obszarów rozwoju, jakie brał pod uwagę nauczyciel w przedszkolu, wypełniając dokument zgodny z Rozporządzeniem Ministra
Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2010 r. w sprawie świadectw, dyplomów państwowych
i innych druków szkolnych, zatytułowany Informacja o gotowości dziecka do podjęcia nauki
w szkole podstawowej.
148
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
b) OBSZARY PODLEGAJĄCE DIAGNOZOWANIU
I KRYTERIA OBSERWACJI
Obszar I
umiejętności społeczne
i odporność emocjonalna
Obszar II
umiejętności
matematyczne
i gotowość do nauki
czytania i pisania
Obszar V
potrzeby rozwojowe
dziecka, w tym
zauważone
predyspozycje,
uzdolnienia
i zainteresowania
Obszar IV
samodzielność,
w tym umiejętność
wykonywania czynności
samoobsługowych
Obszar III
sprawność motoryczna
i koordynacja wzrokowo-ruchowa
CZAS PROWADZENIA DIAGNOZY — 10 dni (1. i 2. tydzień września)
TECHNIKI: obserwacja, analiza wytworów, wywiad
FORMY: indywidualna, zbiorowa
ZASADY:
W każdym dniu nauczyciel:
•
świadomie i celowo dokonuje obserwacji zachowań i analizy wytworów oraz prac
dzieci w czasie zajęć,
•
•
wypełnia arkusz obserwacyjny,
rozmawia z dziećmi, prowadząc wywiad.
Na pierwszym spotkaniu z rodzicami nauczyciel prosi o wypełnienie kwestionariusza wywiadu. Zebrane w ten sposób informacje o dziecku porównuje z wiedzą uzyskaną na temat
dziecka na podstawie prowadzonych obserwacji, analizy i wywiadu.
149
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
KRYTERIA OBSERWACJI
150
A
tak
oznacza, że dane zachowanie (lub dana umiejętność) zdecydowanie
pojawia się u dziecka
B
raczej tak
oznacza, że nauczyciel zaobserwował dane zachowanie (lub daną
umiejętność), ale nie jest ono utrwalone
C
raczej nie
oznacza, że dane zachowanie (lub dana umiejętność) pojawia się bardzo rzadko
D
nie
oznacza, że dane zachowanie (lub dana umiejętność) nie zostało
przez nauczyciela zauważone
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
ARKUSZ OBSERWACJI UCZNIA
ROZPOCZYNAJĄCEGO NAUKĘ W KLASIE PIERWSZEJ
Imię i nazwisko dziecka: ........................................................................................
Data urodzenia: ........................................................................................................
Rok szkolny: ...............................................................................................................
Klasa: ............................................................................................................................
Data rozpoczęcia obserwacji: ..............................................................................
Data zakończenia obserwacji: .............................................................................
2.
Zna nazwę miejscowości, w której mieszka i wymienia nazwy ważniejszych instytucji znajdujących się w mieście.
3.
Orientuje się w rolach społecznych pełnionych przez ważne osoby,
np.: policjanta, strażaka.
4.
Wie, jakiej jest narodowości, że mieszka w Polsce, a stolicą Polski
jest Warszawa.
5.
Nazywa godło i flagę państwową, zna polski hymn i wie, że Polska
należy do Unii Europejskiej.
6.
Obdarza uwagą dzieci i dorosłych, aby rozumieć to, co mówią i czego oczekują.
7.
Grzecznie zwraca się do innych.
8.
Potrafi zgodnie bawić się z innymi dziećmi.
uwagi
Wymienia imiona i nazwiska osób bliskich, wie, gdzie pracują, czym
się zajmują.
nie
1.
raczej nie
Czy poniższe zachowania i umiejętności
pojawiają się u dziecka?
raczej tak
Lp.
tak
OBSZAR I
Umiejętności społeczne i odporność emocjonalna
151
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
9.
Radzi sobie w sytuacjach zadaniowych, współdziała z innymi i przestrzega reguł.
10.
Samodzielnie radzi sobie w sytuacjach życiowych i przewiduje skutki
swoich zachowań.
11.
Zna zagrożenia ze strony ludzi i unika ich.
12.
Wie, jak należy zachowywać się na uroczystościach, np.: na koncercie, festynie, przedstawieniu, w teatrze, w kinie.
13.
Ma poczucie sprawstwa („potrafię to zrobić”) i odczuwa radość
z wykonanej pracy.
14.
Potrafi dokończyć rozpoczętą pracę.
15.
Rozpoznaje i nazywa emocje − własne oraz innych osób.
16.
Samodzielnie inicjuje kontakty z rówieśnikami.
17.
Potrafi poprosić o pomoc i informuje o swoich potrzebach.
18.
Unika bójek, szarpania i krzyków.
19.
20.
21.
2.
Mówi płynnie, niezbyt głośno, dostosowuje ton głosu do sytuacji.
3.
Uważnie słucha, pyta o niezrozumiałe fakty.
4.
Formułuje dłuższe wypowiedzi o ważnych sprawach.
5.
Słucha opowiadań, baśni i rozmawia o nich.
152
uwagi
Stara się mówić poprawnie pod względem artykulacyjnym i gramatycznym.
nie
1.
raczej nie
Czy poniższe zachowania i umiejętności
pojawiają się u dziecka?
raczej tak
Lp.
tak
OBSZAR II
Umiejętności matematyczne i gotowość
do nauki czytania i pisania
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
6.
Interesuje się książkami i czytaniem.
7.
Interesuje się pisaniem.
8.
Układa krótkie zdania, dzieli zdania na wyrazy.
9.
Dzieli wyrazy na sylaby.
10. Wyodrębnia głoski w słowach o prostej budowie fonetycznej.
11.
Rozumie sens informacji podanych w formie uproszczonych rysunków oraz często stosowanych.
12. Grupuje obiekty w sensowny sposób (klasyfikuje).
13.
Formułuje uogólnienia typu: to do tego pasuje, te obiekty są podobne, a te są inne.
14.
Stara się łączyć przyczynę ze skutkiem i próbuje przewidywać, co
się może zdarzyć.
15. Przelicza obiekty i odróżnia błędne liczenie od poprawnego.
16.
Wyznacza wynik dodawania i odejmowania, pomagając sobie liczeniem na palcach lub na innych zbiorach zastępczych.
17.
Ustala równoliczność dwóch zbiorów, a także posługuje się liczebnikami porządkowymi.
18.
Rozróżnia lewą i prawą stronę, określa kierunki i ustala położenie
obiektów w stosunku do własnej osoby.
19. Ustala położenie obiektów w odniesieniu do innych obiektów.
20. Potrafi określić kierunki oraz miejsca na kartce papieru.
21.
Wie, na czym polega pomiar długości, zna proste sposoby mierzenia, np. krokami, stopa za stopą.
22.
Zna stałe następstwo dni i nocy, pór roku, dni tygodnia, miesięcy
w roku.
23. Potrafi uważnie patrzeć i zapamiętuje elementy obrazka.
24.
Przewiduje, w miarę swoich możliwości, jakie będą skutki czynności manipulacyjnych na przedmiotach — wnioskuje.
25. Uczestniczy w zabawach i grach teatralnych oraz pantomimie.
26.
27.
28.
153
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
1.
Potrafi prawidłowo trzymać ołówek lub kredkę.
2.
Wykonuje ruchy rozmachowe.
3.
Wznosi konstrukcje z klocków i tworzy kompozycje z różnorodnych
materiałów (np. przyrodniczych).
4.
Używa właściwie prostych narzędzi podczas majsterkowania.
5.
Wie, jak bezpiecznie zachować się na drodze.
6.
Wie, jak należy korzystać ze środków transportu.
7.
Uczestniczy w zajęciach i zabawach ruchowych np. w parku, na boisku, w sali gimnastycznej.
8.
Jest sprawne fizycznie lub jest sprawne w miarę swoich możliwości,
jeśli jest dzieckiem mniej sprawnym ruchowo.
9.
Wycina po liniach − prostej, łamanej i krzywej.
10. Koloruje wyznaczone powierzchnie.
11. Odwzorowuje proste kształty geometryczne.
12. Układa elementy według wzoru.
13. Rysuje po śladzie i według wzoru.
14. Chodzi po linii prostej na odcinku równym około 2 m.
15. Skacze na jednej nodze.
16.
17.
154
uwagi
nie
raczej nie
Czy poniższe zachowania i umiejętności
pojawiają się u dziecka?
raczej tak
Lp.
tak
OBSZAR III
Sprawność motoryczna i koordynacja wzrokowo-ruchowa
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
1.
Umie się samodzielnie umyć i skorzystać z toalety.
2.
Samodzielnie ubiera się i rozbiera.
3.
Właściwie zachowuje się przy stole podczas posiłków, sprząta po
sobie.
4.
Dba o swoje rzeczy osobiste, nie naraża ich na zagubienie albo
kradzież.
5.
Utrzymuje porządek w swoim otoczeniu.
6.
Wie, jak trzeba się zachować w sytuacji zagrożenia oraz gdzie i jak
poprosić o pomoc.
7.
Wie, jak należy dbać o zdrowie.
8.
Samodzielnie wiąże sznurówki.
uwagi
nie
raczej nie
Czy poniższe zachowania i umiejętności
pojawiają się u dziecka?
raczej tak
Lp.
tak
OBSZAR IV
Samodzielność, w tym umiejętność wykonywania
czynności samoobsługowych
9.
10.
11.
12.
155
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
1.
Odgrywa role w zabawach.
2.
Śpiewa piosenki.
3.
Improwizuje muzykę ruchem.
4.
Słucha w skupieniu muzyki, w tym także klasycznej.
5.
Potrafi wypowiedzieć się w formie pracy plastycznej.
6.
Chętnie uczestniczy w zbiorowym śpiewie, tańcach i muzykowaniu.
7.
Gra na instrumencie muzycznym.
8.
Uprawia sporty (wybraną dyscyplinę).
9.
Interesuje się urządzeniami technicznymi (np. używanymi w domu),
próbuje zrozumieć, jak one działają.
10.
Interesuje się przyrodą.
11.
Rozpoznaje i nazywa zjawiska atmosferyczne charakterystyczne dla
poszczególnych pór roku.
12.
13.
14.
156
uwagi
nie
raczej nie
Czy poniższe zachowania i umiejętności
pojawiają się u dziecka?
raczej tak
Lp.
tak
OBSZAR V
Potrzeby rozwojowe dziecka, w tym zauważone
predyspozycje, uzdolnienia i zainteresowania
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
PROFIL DZIECKA
1. Mocne strony dziecka:
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
2. Zauważone trudności dziecka:
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
3. Planowane działania wspomagające:
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
4. Wskazówki dla rodziców:
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
157
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
WYWIAD Z RODZICAMI DZIECKA
ROZPOCZYNAJĄCEGO NAUKĘ W KLASIE PIERWSZEJ
Szanowni Państwo,
w trosce o najwyższy poziom edukacji Waszego dziecka, proszę o udzielenie odpowiedzi
na poniższe pytania, zgodnie z posiadaną przez Państwa wiedzą i obserwacjami. Zebrane
odpowiedzi posłużą mi jako materiał pomocniczy, dzięki któremu szybciej i lepiej poznam
indywidualne potrzeby oraz możliwości Waszego dziecka, a tym samym dostosuję do niego
swoje wymagania, metody oraz zakres działań.
Wychowawczyni Waszego dziecka
Proszę wpisać poniżej dane dziecka.
Imię i nazwisko: ...................................................................................
Proszę przeczytać pytanie i zaznaczyć krzyżykiem właściwą odpowiedź.
Czy Państwa dziecko:
1.
potrafi samo zawiązać sznurowadła i zapiąć guziki?
2.
potrafi skakać na jednej nodze, na obu nogach, np. przez kałużę?
3.
chętnie bierze udział w zabawach ruchowych?
4.
potrafi lepić z plasteliny?
5.
tnie nożyczkami według narysowanej linii prostej i krzywej?
6.
prawidłowo wymawia wszystkie głoski?
7.
opowiada pełnymi zdaniami?
8.
poprawnie buduje zdania?
9.
łatwo dobiera właściwe słowa?
10.
odróżnia lewą stronę swego ciała od prawej?
11.
posługuje się zawsze jedną ręką podczas wykonywania prac wymagających
wyboru, np. podczas jedzenia, kolorowania, mycia zębów?
12.
potrafi kolorować rysunek, nie wykraczając poza linie?
13.
potrafi posługiwać się przyborami służącymi do pisania?
14.
lubi rysować lub kolorować?
15.
potrafi narysować postać ludzką, która jest kompletna, a części ciała są właściwie rozmieszczone?
16.
potrafi układać klocki w grupy według barwy, kształtu, wielkości?
158
TAK
NIE
Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów i propozycje kryteriów oceniania
17.
potrafi znaleźć kilka różnic między dwoma pozornie identycznymi obrazkami?
18.
potrafi grupować przedmioty i obrazki według określonych kryteriów, np.: zabawki, słodycze, sprzęty domowe?
19.
potrafi kojarzyć przedmioty lub obrazki pasujące do siebie, np. narty − śnieg,
stopa — but, malina − krzew?
20.
potrafi dobrać do wzoru takie same obrazki, takie same litery, takie same
wyrazy?
21.
potrafi ułożyć klocki tak samo jak we wzorze?
22.
prawidłowo rozróżnia dźwięki dochodzące z otoczenia, np. odróżnia dźwięk
klaksonu samochodu od dzwonka roweru?
23.
wyróżnia głoskę występującą na początku wyrazu (np. nazywa dźwięki, które
słyszy na początku nazw przedmiotów lub imion)?
24.
różnicuje podobne dźwięki, np. kura − góra (k − g)? Czy słyszy różnicę?
25.
rozwiązuje proste zagadki?
26.
zapamiętuje i powtarza z pamięci proste rymowanki i wierszyki?
27.
potrafi skupić się na wykonywanej czynności?
28.
potrafi wysłuchać 2 − 3 poleceń, następnie zastosować się do nich?
29.
po skończonej pracy sprząta po sobie?
30.
zazwyczaj kończy rozpoczętą pracę, nie zniechęca się zbyt szybko?
31.
bawi się z rówieśnikami, rodzeństwem?
32.
potrafi podporządkować się poleceniom dorosłych?
33.
ma w domu jakieś obowiązki, pomaga dorosłym, sprząta pokój?
34.
interesuje się czymś szczególnym (np. tańcem, sportem, grą na instrumencie,
rysowaniem, opieką nad zwierzętami itp.)?
Dziękuję za udział w wywiadzie
.........................................
159
9.
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb
uczniów — pomoc psychologiczno–pedagogiczna
w praktyce
Indywidualizacja w aktach prawnych:
•
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie
zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych
przedszkolach, szkołach i placówkach (DzU Nr 228, poz. 1487).
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna organizowana w szkole ma na celu:
•
•
rozpoznawanie możliwości psychofizycznych,
rozpoznawanie i zaspokajanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych
ucznia oraz rozpoznawanie indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia, wynikających w szczególności
1) z niepełnosprawności,
2) z niedostosowania społecznego,
3) z zagrożenia niedostosowaniem społecznym,
4) ze szczególnych uzdolnień,
5) ze specyficznych trudności w uczeniu się,
6) z zaburzeń komunikacji językowej,
7) z choroby przewlekłej,
8) z sytuacji kryzysowych lub traumatycznych,
9) z niepowodzeń edukacyjnych,
10) z zaniedbań środowiskowych — związanych z sytuacją bytową ucznia i jego rodziny,
sposobem spędzania czasu wolnego, kontaktami środowiskowymi,
11) z trudności adaptacyjnych — związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą.
W szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana uczniom w formie:
•
•
•
•
klas terapeutycznych,
•
porad i konsultacji.
zajęć rozwijających uzdolnienia,
zajęć dydaktyczno-wyrównawczych,
zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym,
W skład zespołu wchodzą nauczyciele, wychowawcy, specjaliści prowadzący zajęcia
z uczniem, pedagog, logopeda.
Spotkania zespołu zwołuje osoba koordynująca jego pracę — w miarę potrzeb.
W spotkaniach zespołu mogą uczestniczyć rodzice, przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, inne osoby, w szczególności lekarz,
psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista.
160
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Zespół tworzy dyrektor dla ucznia:
•
posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej,
w tym poradni specjalistycznej — niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia lub opinii,
•
który nie posiada orzeczenia lub opinii wymienionych w pkt. 1. — niezwłocznie po
przekazaniu przez nauczyciela, wychowawcę grupy wychowawczej lub specjalistę informacji o potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną.
Do zadań zespołu należy:
•
ustalenie zakresu, w którym uczeń wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej
z uwagi na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne, w tym szczególne uzdolnienia,
•
określenie zalecanych form, sposobów i okresu udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb rozwojowych
i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, a w przypadku ucznia posiadającego orzeczenie lub opinię, o których mowa w § 19 ust. 2 pkt 1 — także
z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu lub opinii.
•
W przypadku:
UCZNIA
UCZNIA
posiadającego orzeczenie
o potrzebie kształcenia specjalnego
nieposiadającego orzeczenia o potrzebie
indywidualnego nauczania lub opinii
poradni psychologiczno-pedagogicznej,
w tym poradni specjalistycznej, lub bez
orzeczenia — na wniosek nauczyciela
wychowawcy lub specjalisty
zespół
opracowuje
dokonuje
zespół
Indywidualny
Program Edukacyjno-Terapeutyczny
(IPET).
okresowej, wielospecjalistycznej
oceny poziomu funkcjonowania
dziecka oraz, w miarę potrzeby,
modyfikuje IPET.
zakłada
Kartę
indywidualnych
potrzeb.
opracowuje
Plan Działań
Wspierających
(PDW).
161
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
PDW zawiera:
•
cele do osiągnięcia w zakresie, w którym uczeń wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
•
działania realizowane z uczniem w ramach poszczególnych form i sposobów udzielania mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
•
•
metody pracy z uczniem,
•
opis działań wspierających rodziców ucznia.
zakres dostosowania wymagań edukacyjnych, wynikających z programu nauczania,
do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, o którym mowa w przepisach w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych,
Karta indywidualnych potrzeb zawiera:
•
•
imię (imiona) i nazwisko dziecka,
•
informację dotyczącą orzeczenia lub opinii, albo stwierdzonej potrzeby objęcia dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną, wynikającą z przeprowadzonych przez nauczycieli i specjalistów działań pedagogicznych,
•
zakres, w którym dziecko wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zalecane
formy, sposoby i okresy udzielania pomocy,
•
ustalone przez dyrektora formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy będą realizowane,
•
ocenę efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku (dwukrotnie: danej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, po zakończeniu jej
udzielania; w danym roku szkolnym, przed opracowaniem arkusza organizacji przedszkola na kolejny rok szkolny),
•
•
terminy spotkań zespołu,
nazwę przedszkola lub szkoły oraz oznaczenie grupy lub klasy, do której dziecko
uczęszcza,
podpisy osób biorących udział w poszczególnych spotkaniach zespołu.
Zespół decyduje o wcześniejszym zakończeniu udzielania uczniowi danej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Zespoły utworzone dla uczniów mających jednorodne indywidualne potrzeby rozwojowe
i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne mogą opracować wspólny plan działań wspierających dla tych uczniów.
Dyrektor szkoły ustala dla ucznia formy, sposoby i okres udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą
realizowane.
162
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
O ustalonych dla ucznia formach, sposobach i okresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiarze godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane, dyrektor szkoły niezwłocznie informuje na piśmie rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia.
W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
ustalone przez dyrektora szkoły formy, sposoby i okres udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane, są uwzględniane w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym,
opracowanym dla ucznia na podstawie przepisów w sprawie warunków organizowania
kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych albo przepisów w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie
w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach.
163
9.1.
Zasady pracy z uczniem mającym trudności
w nauce
Podczas pracy z uczniami mającymi trudności w nauce nauczyciel musi wykazać się
cierpliwością i troską, ale powinien być też zdecydowany, wymagający i konsekwentny. Nauczyciel nie może też zapominać, że cele, które osiągną jego uczniowie, będą ich ogromnymi sukcesami, ale nie zawsze będą spełniać zewnętrzne kryteria.
Zasady pracy z uczniem mającym trudności w nauce:
•
•
•
•
•
•
•
należy wyszukiwać w jego uczeniu się mocne strony i na nich opierać nauczanie,
•
•
•
•
•
•
należy chwalić uczniów, kiedy odpowiadają wystarczająco dobrze,
•
uczyć samodzielnego czytania i umiejętności uczenia się, a nie wyłącznie materiału
programowego,
•
w każdym dziale programowym wyszukiwać to, co podstawowe i konieczne do nauczenia i nauczać tego tak, żeby uczniowie doskonale to przyswoili, choćby kosztem
innych wiadomości i umiejętności, które opanowali pozostali uczniowie,
•
•
udzielać wskazówek, jak się uczyć, i pomagać w trakcie uczenia się,
164
zachęcać i pozytywnie komentować,
pomóc ustalać realistyczne cele i oceniać osiągnięcia,
dostosowywać poziom trudności zadań,
stosować materiały odwołujące się do wielu zmysłów,
zadawać prace oparte na zainteresowaniach uczniów,
stosować krótkie zadania, w których pierwsza część jest łatwa lub na tyle uczniom
znajoma, żeby już na wstępie mogli odnieść sukces,
dać im sposobność poprawienia prac niewystarczająco dobrych,
upewnić ich, że w razie potrzeby otrzymają pomoc,
doceniać ich wysiłek i wkład pracy, nie szczędzić pochwał,
sadzać takich uczniów w pierwszych ławkach i nawiązywać z nimi częsty kontakt wzrokowy,
gromadzić książki i materiały dydaktyczne obejmujące materiał nauczania z danej
klasy, ale łatwiejszy w czytaniu,
traktować tych uczniów ze zrozumieniem, ale stanowczo domagać się osiągnięcia założonych celów dydaktycznych.
9.2.
Zasady pracy z uczniem
ze szczególnymi uzdolnieniami
Punktem wyjścia do planowania rozwoju ucznia jest wszechstronne poznanie, diagnoza, typy inteligencji, style uczenia się. Aby nauczyciel mógł pomóc w rozwoju twórczych umiejętności uczniów, musi odkryć posiadane przez nich zdolności, zainteresowania,
określić cechy ich temperamentu, styl uczenia się (wzrokowy, słuchowy, kinestetyczny),
rodzaj dominującej inteligencji, ich motywację, potrzeby i aspiracje, dostosować proces
nauczania do procesu uczenia się. Możliwości intelektualne ucznia nie zawsze uwidaczniają
się, dlatego bardzo ważna jest tu praca, dzięki której uczeń może pokazać swój potencjał,
odkryć swoje zdolności.
Sposoby badania predyspozycji:
•
•
•
obserwacja
•
wywiad z rodzicami i uczniem.
test inteligencji wielorakiej Howarda Gardnera
testy rysunkowe:
Narysuj człowieka Goodenough-Harrisaest
Test Dom — Drzewo — Osoba J. Bucka (bada osobowość i dojrzałość struktur)
Ważnym czynnikiem psychologicznym w uczeniu się jest motywacja. Znajomość
motywacyjnych uwarunkowań uczenia się i różnic w motywacji uczenia się różnych
osób jest jednym z warunków właściwego organizowania procesu kształcenia. Szczególne potrzeby ucznia uzdolnionego, jego chęć i energia do pracy muszą zostać właściwie zagospodarowana. Nauczyciel powinien zmobilizować ucznia do pracy, wzmocnić uczniowską motywację i zaangażowanie, zaszczepić radość uczenia się. Wymaga to
z jego strony przemyślanych decyzji, odpowiedzialnych działań, które pomogą w pokonywaniu trudności i przeszkód.
Praca z uczniem zdolnym jest trudną i absorbującą płaszczyzną działalności w procesie
dydaktycznym, ale jednocześnie pasjonującą, stawiającą nauczycielowi pewne wyzwanie.
165
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Pozytywne i negatywne przykłady zachowań ucznia zdolnego
Dziecko zdolne:
Dziecko zdolne:
• szybciej i sprawniej selekcjonuje informacje
• szybciej i sprawniej zapamiętuje
• łatwiej i bardziej spontanicznie rozwiązuje
• zadaje dużo pytań — „przeszkadza”
• nudzi się, gdy ma do wykonania za dużo zadań
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
problemy
ma podzielną uwagę
jest zainteresowane zagadnieniem natury poznawczej
jest dociekliwe
potrafi zidentyfikować problem
myśli syntetycznie
jest niezależne i krytyczne w myśleniu
ma poczucie humoru (dostrzega „czarny humor”)
jest wrażliwe na innych
ma bogaty zasób słownictwa
ma hobby, zainteresowania
posiada wiedzę wykraczająca poza ramy opisane w programie nauczania (szczególnie
w obszarze zainteresowań).
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
tego samego rodzaju
jest niecierpliwe i nietolerancyjne w stosunku
do osób, które za nim nie nadążają
żartuje, potrafi być cyniczny wobec innych
nie akceptuje swojego wizerunku — nie chce
się pokazywać
nie potrafi akceptować opinii innych
jest uparte — tzw. ośli upór
jest obojętne wobec zasad dobrego wychowania
jest hałaśliwe i kłótliwe
charakteryzuje je silny egocentryzm
wykazuje niechęć do współpracy (jest indywidualistą)
jest sfrustrowane, gdy dostaje mało ambitne
zadania lub nie wygrywa
ma poczucie zawodu z powodu niespełnienia
nie potrafi pogodzić się z niemożnością osiągania celów.
Zakres pracy z uczniem zdolnym dzieli się na trzy kategorie:
•
•
•
indywidualizację w procesie lekcyjnym,
indywidualizację na zajęciach pozalekcyjnych,
udział w zajęciach pozaszkolnych.
Indywidualizacja procesu nauczania odbywa się przez różnicowanie i rozszerzanie treści
programu nauczania, nauczanie wielopoziomowe. Można je realizować poprzez:
•
•
•
•
rozwijanie zainteresowań twórczych,
•
rozwijanie samodzielności według indywidualnego tempa oraz usamodzielnianie poprzez odbudowywanie emocjonalno-motywacyjne zamierzeń, planów,
•
indywidualizację procesu dydaktycznego, zadań szkolnych i domowych, zadań trudniejszych, zadań do wyboru,
•
kształtowanie postaw i dyspozycji twórczych w wybranych dziedzinach,
166
kształcenie wielopoziomowe i zróżnicowane,
stawianie i rozwiązywanie problemów,
stosowanie metod uaktywniających obserwację, myślenie wzbogacające język
uczniów,
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
•
kształtowanie właściwej wspólnoty uczniowskiej przez eliminowanie atmosfery lęku
i zagrożenia, stymulującej twórczą aktywność dzieci i młodzieży.
Zasady pracy z uczniem zdolnym:
•
•
•
•
•
należy zwracać uwagę na to, co uczeń mówi i robi,
wydobywać i ujawniać u ucznia umiejętności i postawy oraz rozwijać je,
kształtować u ucznia wiarę we własne możliwości,
pobudzać ucznia do zdobywania wiadomości na drodze poszukiwań i badań,
pobudzać aktywność ucznia.
Indywidualizacja pracy zarówno z uczniem mającym trudności w nauce, jak i z uczniem zdolnym
dobrze wpływa na stosunki interpersonalne, ale też na rozwój poszczególnych uczniów. Wyrównuje
szanse, pozwala wyzyskać to, co najlepsze w uczniach i nauczycielu, rozwijać ich mocne strony, ale
również daje możliwość poznania słabych stron, nad którymi należy pracować.
167
9.3.
Sposoby rozpoznawania i zaspokajania
indywidualnych potrzeb rozwojowych
i edukacyjnych ucznia oraz indywidualnych
możliwości psychofizycznych ucznia
SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W CZYTANIU I W PISANIU
ORAZ ZAGROŻENIE DYSLEKSJĄ
Przyczyny trudności:
•
•
•
•
•
•
zaburzenia percepcji słuchowej,
zaburzenia percepcji wzrokowej i orientacji przestrzennej,
zakłócenia motoryki,
zaburzenia procesu lateralizacji,
zaburzenia koncentracji uwagi,
zaburzenia rozwoju mowy.
Symptomy zaburzeń percepcji słuchowej:
•
trudności w nauce języków obcych, w pamięciowym uczeniu się (wiersze, teksty piosenek, ciągi słowne — dni tygodnia, nazwy miesięcy, tabliczka mnożenia),
•
trudności w przyswajaniu materiału z gramatyki, w rozumieniu dłuższych wypowiedzi
słownych i poleceń,
•
trudności w czytaniu: niewłaściwe wybrzmiewanie dźwięków mowy, trudności
w syntezowaniu przeliterowanych dźwięków, błędy w czytaniu: zamienianie liter, nieprawidłowe odczytywanie wyrazów, niewłaściwe zrozumienie określeń słownych, hałas uniemożliwia im czytanie,
•
trudności w pisaniu: specyficzne błędy — przekręcenia, poprawki, przestawianie szyku wyrazów, łączenie wyrazów, problem ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami
bezdźwięcznymi, głoskami nosowymi, liczne zniekształcenia, widoczne wady językowe.
Metody badania poziomu percepcji słuchowej:
•
Wywiad z rodzicami — dostarcza informacji na temat przebiegu dotychczasowego
rozwoju mowy dziecka. Dowiadujemy się z niego, czy dziecko zna wiersze, czy szybko się ich uczy i od jak dawna, czy jest muzykalne, czy rozpoznaje melodie.
•
Obserwacja dziecka — wypowiedzi i wymowa dziecka pozwalają ujawnić wady wymowy, przekręcanie wyrazów, mały zasób słów. Podczas obserwacji w czasie czytania,
słuchania i pisania też możemy wnioskować o percepcji słuchowej.
168
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
•
Próby eksperymentalne — pozwalają ocenić poziom analizy i syntezy słuchowej.
Najpierw wyodrębniamy w tekście zdania, potem — wyrazy w zdaniach, sylaby
w wyrazach, głoski w nagłosie i w wygłosie.
•
•
Test odtwarzania struktur rytmicznych Miry Stambak.
Skala Ryzyka Dysleksji prof. M. Bogdanowicz.
Ćwiczenia rozwijające umiejętność dokonywania analizy i syntezy słuchowej wyrazów:
•
Ćwiczenia na materiale bezliterowym:
rozpoznawanie dźwięków i szmerów
odtwarzanie przez dzieci słyszanego rytmu
odtwarzanie struktur dźwiękowych na podstawie układów przestrzennych.
•
Ćwiczenia na materiale literowym:
wyodrębnianie: zdań w mowie, słów w zdaniach, głosek w słowach
wyodrębnianie sylab w słowach
dzielenie wyrazów na sylaby
dzielenie wyrazów na sylaby i wyodrębnianie głosek w sylabach
tworzenie wyrazów z sylab
czytanie sylab i tworzenie z nich wyrazów przy zastosowaniu loteryjek obrazkowo–sylabowych i obrazkowo-wyrazowych
układanie zdań z sylab
wybieranie i segregowanie przedmiotów oraz obrazków na podstawie dźwiękowych
właściwości ich nazw
tworzenie wyrazów z podanych głosek i ich zamienianie
różnicowanie dźwięczności głosek
różnicowanie głosek opozycyjnych.
Symptomy zaburzeń percepcji wzrokowej i orientacji przestrzennej:
•
trudności w nauce geometrii, wynikające z zaburzeń wyobraźni przestrzennej w różnicowaniu kształtów figur geometrycznych i zakłóconej orientacji i wyobraźni przestrzennej: nad, pod, obok,
•
trudności w posługiwaniu się mapą, związane z zakłóconą orientacją w stronach świata,
•
•
trudności w werbalnym przyswajaniu pojęć,
•
trudności w pisaniu — mylenie podobnych liter, liter różniących się położeniem do osi
pionowej lub poziomej, np.: p — b, n — u, d — g, odwracanie kolejności liter w wyrazach, pomijanie w literach ogonków, kreseczek, za duże lub za małe odstępy między
literami, pisanie w niewłaściwych liniach,
•
trudności w czytaniu — trudności z kojarzeniem dźwięku z literą, mylenie liter i wyrazów wykazujących podobieństwo graficzne, np.: piłka — pałka, czytanie na pamięć,
trudności w nauce języków obcych — w zapamiętywaniu liter, zwłaszcza podobnych
znaków,
169
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
zgadywanie, wolne tempo czytania, niechęć do głośnego czytania, trudności ze zrozumieniem przeczytanej treści, gubienie się w tekście, duża męczliwość,
•
trudności w rysowaniu i odwzorowywaniu kształtów geometrycznych, zwłaszcza z pamięci i według wzoru, ubogie rysunki (uproszczona, schematyczna forma), zakłócone stosunki przestrzenne i proporcje, trudności w rozplanowaniu pracy, kłopoty z poprawnym odtwarzaniem wzorów w układankach i mozaikach.
Metody badania percepcji wzrokowej i orientacji przestrzennej:
•
Obserwacja dziecka podczas codziennych czynności i zabaw konstrukcyjnych, dydaktycznych, podczas rysowania, czytania.
•
Wywiad z rodzicami — dostarcza wiadomości o rysunkach, zabawach, orientacji
w schemacie własnego ciała i w przestrzeni.
•
•
•
Analizowanie wytworów, głównie rysunków, wykonanych według gotowych wzorów.
Próby eksperymentalne — odwzorowywanie figur geometrycznych H. Spionek.
Testy L. Bender — E. Koppitz i L. Bender — H. Santucci (polegają na reprodukowaniu
figur geometrycznych).
Ćwiczenia usprawniające analizę i syntezę wzrokową oraz orientację przestrzenną:
•
Ćwiczenia na materiale bezliterowym:
rozpoznawanie obrazków i ich elementów
składanie obrazków z części
rozpoznawanie braków na obrazku
wyodrębnianie różnic między pozornie identycznymi obrazkami
różnicowanie przedmiotów i figur
ćwiczenia w rozpoznawaniu kształtów i kolorów
ćwiczenia w układaniu dowolnych kompozycji
układanie figur według podanego wzoru
odnajdywanie schowanego klocka
zabawy w domino
określanie położenia przedmiotów w przestrzeni
określanie położenia przedmiotów względem siebie
chodzenie po dużych drewnianych figurach geometrycznych
zabawy w zapamiętywanie obrazków lub przedmiotów obserwowanych przez określony czas.
•
Ćwiczenia na materiale literowym:
wyszukiwanie takich samych liter i ich segregowanie
lepienie liter z plasteliny lub układanie ich kształtów z drutu
utrwalanie kształtów i położenia liter
wyszukiwanie takich samych sylab i ich segregowanie
krzyżówka sylabowa
wyszukiwanie takich samych wyrazów i rozpoznawanie ich w tekście
loteryjka wyrazowa
podobieństwo między wyrazami.
170
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Objawy zakłóceń motoryki małej:
•
w zakresie codziennych czynności i zabaw: opóźnienie w rozwoju praksji,
brak precyzji ruchów drobnych, duże trudności z wykonywaniem prostych zadań, opóźniona samoobsługa, mała samodzielność, niechęć do budowania figur
z klocków, niszczenie zabawek, upuszczanie przedmiotów, odmawianie wycinania,
praca tylko jedną ręką (druga przeszkadza),
•
w zakresie pisania: mała precyzja ruchów palców — zniekształcone pismo, niemieszczące się w liniaturze, nieprawidłowe trzymanie pióra, kredek,
•
w zakresie rysowania i zajęć plastycznych: niezręczne wycinanie, szarpanie papieru,
nadmierne napięcie mięśniowe powoduje łamanie kredek, ruchy gwałtowne, kanciaste, przy zbyt małym napięciu mięśniowym — linie rysunku są niewidoczne.
Metody badania motoryki:
•
Wywiad z rodzicami — ustalenie historii dotychczasowego rozwoju ruchowego dziecka.
•
•
•
Obserwacja dziecka podczas codziennych zajęć i zabaw.
Analizowanie jego wytworów — rysunków, wycinanek, ulepianek.
Badania testowe i eksperymenty.
Do obliczania wieku ilorazu rozwoju ruchowego stosuje się polską adaptację testu
N. Oziereckiego, dokonaną przez A. Barańskiego.
Do oceny motoryki rąk służy test M. Stambak Kreskowanie.
Do oceny możliwości motorycznych dzieci od 6 roku życia przeznaczona jest Skala do
oceny percepcji N.C. Kepharta oraz Skala oceny sprawności ruchowej A. Somervell
i Ch. Ison.
Symptomy zaburzeń procesu lateralizacji:
•
w pisaniu — mylenie liter o podobnych kształtach, odwracanie liter, pismo lustrzane,
zniekształcona strona graficzna pisma,
•
w czytaniu — przestawianie liter i cząstek wyrazowych, opuszczanie całego wiersza,
wolne tempo czytania, czytanie wyrazów od prawej strony do lewej, odczytywanie
cyfr w sposób zwierciadlany, np.: 12 — 21,
•
•
w rysowaniu — zmiany kierunków w rysunkach, błędny kierunek odwzorowywania,
problemy w odczytywaniu mapy, w rysowaniu figur geometrycznych.
Metody badania lateralizacji:
•
Wywiad z rodzicami — jak rozwijała się dotychczas lateralizacja u dziecka, kiedy zauważono pierwsze przejawy, czy w rodzinie były osoby leworęczne.
•
Obserwacja w sytuacjach życiowych, kiedy dziecko musi dokonać wyboru jednego
z dwóch narządów — ruchu lub zmysłu, którą nogą kopie piłkę, którą ręką dziecko rysuje, wycina, którym okiem zagląda przez dziurkę od klucza.
171
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
•
Próby eksperymentalne — pantomimiczne naśladowanie ruchów, skakanie na jednej
nodze, zaglądanie do kalejdoskopu.
•
Test lateralizacji R. Zazzo i N. Galifret–Granjon, który pozwala określić dominację
ręki, oka, nogi.
Trudności w nauce występują u dzieci:
z lateralizacja osłabioną (oburęcznych, obustronnych)
lewostronnych (z lateralizacją skrzyżowaną lub lewostronną)
leworęcznych.
Ćwiczenia usprawniające motorykę ogólną:
•
•
•
•
•
zabawy rzutne i zręcznościowe
biegi i skoki
zabawy i ćwiczenia rozluźniające napięcie mięśniowe
ćwiczenia relaksacyjne
zabawy na lokalizacje i orientację w przestrzeni.
Ćwiczenia kształcące zaburzoną sprawność manualną:
•
•
ćwiczenia rozmachowe
ćwiczenia ruchliwości i sprawności palców.
Zaburzenia artykulacji — różnego rodzaju wady wymowy spowodowane najróżniejszymi
czynnikami, znane pod terminem dyslalia. Zalicza się do nich: sygmatyzm, rotacyzm,
kappacyzm, gammacyz i wymowę bezdźwięczną. Tymi problemami zajmują się logopedzi.
Cel zajęć: usprawnienie zaburzonych funkcji, zdiagnozowanych lub zaobserwowanych
u poszczególnych dzieci.
Proponowane zasady prowadzenia zajęć:
•
•
•
przyjazna atmosfera i zapewnienie bezpieczeństwa
dobór ćwiczeń indywidualnie do potrzeb i możliwości dzieci w grupie
nauka poprzez zabawę.
Każde zajęcia powinny zawierać ćwiczenia lub elementy ćwiczeń z zakresu:
•
•
•
•
•
•
•
172
analizy i syntezy słuchowej
analizy i syntezy wzrokowej
koordynacji wzrokowo-ruchowej
orientacji czasowo-przestrzennej
mówienia
czytania
pisania
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
•
•
myślenia
reedukacji psychomotorycznej.
Zalecane metody:
•
•
•
•
•
•
•
Metoda Dobrego Startu (Bon D èpart)
metoda nauki czytania według prof. Jagody Cieszyńskiej
metoda Batii Strauss
metoda Labana
metoda Rocławskiego
metoda Kielar-Turskiej
metoda 18 struktur wyrazowych J. Kurzawy.
Literatura
•
H. Skibińska, Praca korekcyjno-kompensacyjna z dziećmi z trudnościami w pisaniu
i czytaniu, Wydawnictwo Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1990.
•
Red. E.M. Skorek, Terapia pedagogiczna, tom I, Zaburzenia rozwoju psychoruchowego dzieci, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2007.
•
B. Sawa, Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP, Warszawa 1987.
SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ MATEMATYKI
Przyczyny specyficznych trudności:
•
•
rozpoczęcie nauki z obniżoną dojrzałością do uczenia się matematyki,
•
•
•
•
•
opóźnienie w rozumowaniu operacyjnym,
•
•
•
•
•
•
tendencja do przedłużania części organizacyjnej zajęć,
wolniejszy rozwój procesów psychicznych, zaangażowanych w opanowanie pojęć
i umiejętności matematycznych,
napięcie i słaba odporność emocjonalna,
mało percepcyjne spostrzeganie i obniżona sprawność manualna,
nadpobudliwość, zahamowanie lub problemy ze skupieniem uwagi,
zaburzenia zdolności do syntetyzowania i koordynowania funkcji percepcyjnych
z funkcjami motorycznymi i reakcjami ruchowymi.
Symptomy zachowań:
brak zrozumienia sensu zadań matematycznych,
kierowanie aktywności na obronę przed koniecznością rozwiązywania zadań,
niechęć do aktywności w czasie zajęć,
niski poziom odporności emocjonalnej na pokonywanie trudności,
nabywanie nielicznych doświadczeń logicznych i matematycznych,
173
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
•
gubienie intelektualnego sensu zadań wskutek nadmiernej koncentracji nad czynnościami technicznymi.
Działania i ćwiczenia usprawniające:
•
hartowanie odporności emocjonalnej — zdolności do rozumnego kierowania swym zachowaniem w sytuacjach pełnych napięć, wymagających wysiłku umysłowego,
•
•
•
•
kształtowanie schematu liczenia,
•
•
•
stosowanie zadań i pytań problemowych,
•
rozwijanie umiejętności posługiwania się metodami matematycznymi podczas rozwiązywania problemów dotyczących treści programowych oraz sytuacji życiowych,
•
•
•
•
rozumienie działań na liczbach w oderwaniu od konkretnej sytuacji,
doskonalenie techniki liczenia, np. w trakcie porządkowania,
stopniowe zastępowanie liczenia na konkretach liczeniem na poziomie symbolicznym,
stworzenie odpowiednich warunków, by dziecko mogło badać i odkrywać w celu zdobycia doświadczeń,
rozbudzanie ciekawości i aktywności dziecka,
pogłębianie i utrwalanie znajomości czterech działań arytmetycznych wraz z opanowaniem podstaw techniki rachunkowej,
wdrażanie do samodzielnej pracy z tekstem matematycznym,
rozwijanie wyobraźni, myślenia, aktywności twórczej i zainteresowań matematyką,
kształtowanie i utrwalanie podstawowych pojęć arytmetycznych.
Cele zajęć:
•
•
•
stymulacja i wspomaganie rozwoju
•
•
pozytywne nastawienie do uczenia się matematyki w warunkach szkolnych
korekta zaburzonych procesów poznawczych
rozwój sfer: intelektualnej, emocjonalnej i sprawnościowej oraz zdolności do zintegrowania funkcji percepcyjno-motorycznych
wdrażanie do samodzielnej pracy.
Zalecane metody:
•
•
problemowe
praktycznego działania, w tym gry dydaktyczne.
SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W ZACHOWANIU
1. Nadpobudliwość psychoruchowa
2. Dzieci zahamowane psychoruchowo
174
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Nadpobudliwość psychoruchowa występuje zwłaszcza u chłopców.
Przyczyny:
•
•
•
•
•
uwarunkowania genetyczne
niewłaściwy przebieg ciąży
urazy mechaniczne w czasie ciąży, porodu, połogu
ciężki przebieg chorób, alergia, urazy głowy w okresie dziecięcym
wadliwe oddziaływanie wychowawcze.
Symptomy:
•
•
•
•
ma problem z koncentracją uwagi
•
•
•
•
nie potrafi podporządkować się ustalonym normom i zasadom
•
•
•
•
myśli pochopnie, nie analizuje swojego zachowania
reaguje na wszystkie bodźce zewnętrzne, nie potrafi wybrać najistotniejszego bodźca
nie potrafi czekać na swoją kolejkę w czasie gier i zabaw
w sferze emocjonalnej jest drażliwe, impulsywne, często występuje zmiana nastrojów
w czasie zajęć kręci się, wierci — zakłóca ich tok, odwracając uwagę innych
ssie palec, obgryza paznokcie
w obszarze motoryki małej ma problemy z wiązaniem butów, zapinaniem guzików,
starannością prac plastycznych
często nie kończy rozpoczętych zadań
wypowiada się chaotycznie
jąka się.
Zasady postępowania:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
indywidualne podejście i akceptacja
umożliwienie odnoszenia małych sukcesów
spokój, konsekwencja i cierpliwość
stawianie jasnych wymagań
zadawanie krótkich i precyzyjnych pytań, poleceń
ograniczenie zbędnych bodźców do minimum
unikanie współzawodnictwa
niekaranie bezczynnością.
ustalenie jednolitego frontu działań z rodzicami.
175
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Dzieci zahamowane psychoruchowo — mają opóźniony rozwój ruchowy, ale nie psychiczny.
Przyczyny:
•
•
•
•
zagrożenie bliskiego związku z rodzicami — potrzeba stałej bliskości
ostra krytyka i ośmieszanie dziecka
nieopanowane zachowania emocjonalne osób z najbliższego otoczenia dziecka
utrwalone kary fizyczne.
Symptomy:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
mała sprawność ruchowa, niezręczność, zła koordynacja ruchu
spowolnienie ruchowe
brak spontaniczności w ruchach
występowanie tików
zła koncentracja uwagi
opóźniony refleks
powolność w kojarzeniu faktów
brak zainteresowania rzeczywistością
nadwrażliwość
skłonność do empatii
brak emocjonalnych przeżyć
zamykanie się na nowych ludzi, wycofywanie się.
Zasady postępowania:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
zapewnienie poczucia bezpieczeństwa, wyrozumiałość i cierpliwość
akceptacja wszystkich form zachowań
wprowadzenie atmosfery spokoju i życzliwości
wyciszenie napięć emocjonalnych i lęków dziecka
nagradzanie najmniejszych przejawów samodzielności
stworzenie warunków do odnoszenia sukcesów
dostrzeganie każdego sukcesu
pomaganie w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów w rówieśnikami
unikanie kar i krytyki
ścisła współpraca z poradnią.
Metody diagnozowania:
•
•
176
obserwacja
wywiad.
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Cel zajęć: wyeliminowanie nieprawidłowych zachowań, wyzwolenie aktywności dzieci oraz
stymulowanie samodzielnych form reagowania.
Zalecane metody:
•
metody integracyjne, doskonalące
komunikację
inteligencję interpersonalną i intrapersonalną
•
•
•
•
•
•
•
metoda KLANZY
metoda Orffa
metoda Dalcroze’a
metoda ruchu rozwijającego W. Sherborne
metoda Knilla
muzykoterapia
relaksacja.
Warunki realizacji programu w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej w czasie zajęć pozalekcyjnych, dotyczące liczebności
grup i czasu trwania zajęć
Rodzaj zajęć
zajęcia rozwijające
uzdolnienia
zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze
Grupa uczniów
uczniowie szczególnie uzdolnieni
Liczba uczestników zajęć
do 8
Czas trwania
zajęć
45 minut
uczniowie mający trudności w nauce, w szczególności w spełnianiu
wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej
kształcenia ogólnego dla danego
etapu edukacyjnego
do 8
45 minut
zajęcia korekcyjno-kompensacyjne
uczniowie z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w uczeniu
się
do 5
60 minut
zajęcia logopedyczne
uczniowie z zaburzeniami mowy,
które powodują zaburzenia komunikacji językowej oraz utrudniają
naukę
do 4
60 minut
do 10
60 minut
zajęcia socjoterapeutyczne oraz inne
zajęcia o charakterze
terapeutycznym
uczniowie z dysfunkcjami i zaburzeniami utrudniającymi funkcjonowanie społeczne
W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć specjalistycznych
w czasie krótszym niż 60 minut, zachowując ustalony dla ucznia łączny czas tych zajęć.
177
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
Zajęcia rozwijające uzdolnienia, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze oraz zajęcia specjalistyczne prowadzą nauczyciele i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie dla
rodzaju prowadzonych zajęć.18
KARTA INDYWIDUALNYCH POTRZEB UCZNIA
1. Imię (imiona) i nazwisko ucznia: ..................................................................
2. Szkoła klasa/grupa: ..................................................................................
3. Rok szkolny, data założenia karty: ................................................................
4. Podstawa założenia karty (niepotrzebne skreślić):
•
opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej:
numer: ...................................... data wydania: ....................................;
•
orzeczenie o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania
przedszkolnego:
numer: ...................................... data wydania: ....................................;
•
orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania:
numer: ...................................... data wydania: ....................................;
•
informacje o stanie zdrowia;
•
rozpoznanie możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych
i edukacyjnych
rozpoznane niepowodzenia,
ryzyko wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się,
rozpoznane predyspozycje i uzdolnienia,
inne ...............................................................................................
1
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy
psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (DzU Nr 228, poz. 1487).
178
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
DIAGNOZA - OCENA FUNKCJONOWANIA DZIECKA W SZKOLE
Data ..................................................................................................
OBSZAR OCENY
OGRANICZENIA
MOCNE STRONY
poziom wiedzy
i umiejętności
funkcjonowanie społeczno-emocjonalne
motywacja
dodatkowe uwagi
179
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
POSTULOWANE FORMY POMOCY
Obszary, w których dziecko potrzebuje pomocy psychologiczno-pedagogicznej, z uwagi
na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne. Zalecane przez zespół formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
ustalone przez dyrektora placówki formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
OBSZAR
WSPARCIA
dostosowanie
wymagań edukacyjnych do
indywidualnych
potrzeb psychofizycznych
i edukacyjnych
ucznia
uzupełnianie
braków
(dydaktyka)
funkcjonowanie
w grupie
usprawnianie
określonych
funkcji (np.
percepcja wzrokowa, słuchowa,
kinestetyczna)
180
CHARAKTER WSPARCIA
(rodzaj działań, metody pracy)
MIEJSCE
I CZAS
TRWANIA
WYMIAR
GODZIN
ODPOWIEDZIALNI
PROWADZĄCY
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
współpraca
z rodzicami —
zaplanowane
działania wspierające
CELE DO OSIĄGNIĘCIA W PRACY Z DZIECKIEM
MIEJSCE
CHARAKTER WSPARCIA
I CZAS TRWA(rodzaj działań, metody pracy)
NIA
WYMIAR
GODZIN
ODPOWIEDZIALNI
PROWADZĄCY
ustalenia dyrektora placówki
data:
podpis:
Osoby uczestniczące w posiedzeniu zespołu:
koordynator: ........................................................
podpis dyrektora placówki
...............................................
członkowie zespołu: ................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
181
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
DIAGNOZA - OCENA FUNKCJONOWANIA UCZNIA
WERYFIKACJA EFEKTÓW PODJĘTYCH DZIAŁAŃ
Data ..............................
OBSZAR OCENY
UTRZYMUJĄCE SIĘ
OGRANICZENIA
(wcześniejsze słabe strony,
nowe problemy)
MOCNE STRONY / POSTĘPY
poziom wiedzy i umiejętności
funkcjonowanie społeczno-emocjonalne
motywacja
dodatkowe uwagi
Osoby uczestniczące w posiedzeniu zespołu:
koordynator: ........................................................
członkowie zespołu: ................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
182
podpis dyrektora placówki
...............................................
Koncepcja wspierania indywidualnych potrzeb uczniów...
PLAN DZIAŁAŃ WSPIERAJĄCYCH
Dla ucznia/uczniów
........................................................................................................
........................................................................................................
Cele do osiągnięcia w zakresie, w którym uczeń wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej (np. doskonalenie, utrwalenie, nabycie…)
........................................................................................................
........................................................................................................
Działania realizowane z uczniem w ramach poszczególnych form i sposobów udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej (np. terapie,
zajęcia korekcyjno–kompensacyjne itp.)
Metody pracy z uczniem (wypisać właściwe
z programu nauczania)
Zakres dostosowania wymagań edukacyjnych
wynikających z programu nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych
oraz możliwości psychofizycznych ucznia
Działania wspierające rodziców ucznia (co zostanie zaproponowane rodzicom ze strony szkoły, np. grupa wsparcia, konsultacje, dodatkowe
materiały itp.)
Zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym specjalistycznymi; placówkami doskonalenia nauczycieli;
organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży
(np. jakie inne zajęcia uczeń będzie miał organizowane na terenie poradni)
Zajęcia logopedyczne prowadzone przez logopedę z PPP;
zajęcia korekcyjno–kompensacyjne prowadzone przez
pedagoga, specjalistę z zakresu terapii pedagogicznej
z PPP.
183
10.
Minisłownik pojęć
1. KSZTAŁCENIE — zaplanowane systematyczne działanie, mające na celu intelektualny, moralny i fizyczny rozwój człowieka; pojęcie szersze niż nauczanie
i uczenie się. Ogół czynności i procesów umożliwiających ludziom poznanie przyrody, społeczeństwa, kultury, a zarazem uczestnictwo w ich przekształcaniu, jak
również osiągnięcie możliwie wielostronnego rozwoju sprawności fizycznych i umysłowych, zdolności i uzdolnień, zainteresowań i zamiłowań, przekonań i postaw oraz
zdobycie pożądanych kwalifikacji zawodowych. W ostatnich latach coraz częściej
przez kształcenie rozumie się łączenie nauczania i uczenia się.19
2. NAUCZANIE — to wzajemne oddziaływania między nauczycielem a uczącym się — za
którego nauczyciel jest odpowiedzialny, w celu spowodowania oczekiwanych zmian
zachowań ucznia.210
3. MODEL NAUCZANIA — to ogólny plan lub schemat, który ma pomóc uczniom w opanowaniu określonej wiedzy, określonych umiejętności i kształtowaniu postaw.
4. STRATEGIA NAUCZANIA — to ogół celów, środków i metod przygotowanych przez
nauczyciela w celu osiągnięcia jak najlepszych efektów uczenia się ucznia.
5. METODA NAUCZANIA — to celowo i systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniem, umożliwiający uczniom opanowanie wiedzy i umiejętności.
6. TECHNIKA NAUCZANIA — to metoda bardziej uszczegółowiona lub cząstkowa, dotycząca określonych fragmentów procesów (przepis).
7. UCZENIE SIĘ — proces prowadzący do zmian w sposobie myślenia, działania
i odczuwania.
8. MODEL UCZENIA SIĘ — to plan lub schemat, który uczeń przyjmuje, aby opanować
określoną wiedzę i określone umiejętności.
9. STRATEGIA UCZENIA SIĘ — to ogół celów, środków, metod niezbędnych w uczeniu się.
10. METODA UCZENIA SIĘ — to sposób nabywania nowych wiadomości, umiejętności
i kształcenia postaw.
11. TECHNIKA UCZENIA SIĘ — to szczegółowa metoda uczenia się (przepis, instrukcja).
12. EFEKTYWNY NAUCZYCIEL — to ten, który oprócz dużej wiedzy z zakresu przedmiotu, którego naucza, jednocześnie troszczy się o dobro swoich uczniów oraz ich
osiągnięcia, posiada wiedzę dotyczącą procesów nauczania i uczenia się, zna różne
metody i sposoby pracy, jest refleksyjnym praktykiem i pojmuje naukę jako proces
ustawiczny.
13. AKTYWIZACJA UCZNIÓW — najogólniej rzecz biorąc to ogół poczynań dydaktycznych
i wychowawczych mających na celu aktywny udział w zdobywaniu wiedzy, umiejętności i kształtowaniu postaw.
14. METODY AKTYWIZUJĄCE — grupa metod nauczania charakteryzująca się tym, że
w procesie kształcenia aktywność podmiotu uczącego się przewyższa aktywność
podmiotu nauczania.
15. SYNTAKSA MODELU — ogólny bieg lekcji (porządek, inaczej etap lub fazy lekcji).
1
2
E. Goźlińska, Słowniczek nowych terminów w praktyce szkolnej, Warszawa 2000.
E. Goźlińska, op. cit.
184
11.
Bibliografia
A. Obowiązujące akty prawne dotyczące podstawy programowej i konstruowania
programów nauczania:
•
Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r., z późniejszymi zmianami (DzU z 2010
r., poz. 857 i Nr 148, poz. 991),
•
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy
programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (DzU z 2009 r., Nr 4, poz. 17),
•
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania
oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (DzU Nr 89, poz. 730),
•
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (DzU Nr 15, poz. 142, z późn. zm.) −
stan obowiązujący na dzień 01.09.2009,
•
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów
i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (DzU
Nr 83, poz. 562, z późn. zm),
•
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (DzU Nr 228, poz. 1487).
B. Publikacje z zakresu edukacji:
konstruowanie programów nauczania i ewaluacja kształcenia
(planowanie i ocenianie)
•
R. Michalak (2004b), Aktywizowanie ucznia w edukacji wczesnoszkolnej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2004.
•
R. Michalak, E. Misiorna, Konteksty Edukacji Gotowości Szkolnej, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2006.
•
•
•
•
B. Niemierko, Między oceną szkolną a dydaktyką, WSiP, Warszawa 1997.
•
•
•
•
•
K. Guja, Konstruowanie szkolnych programów nauczania, Katowice 2003.
B. Niemierko, Między oceną szkolną a dydaktyką. Bliżej dydaktyki, Warszawa 1999.
A. Brzezińska, E. Misiorna, Ocena opisowa w edukacji wczesnoszkolnej, WOM, Poznań 1998.
D. Elsner, K. Knafel, Jak zorganizować Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli, Chorzów
2000.
H. Komorowska, O programach prawie wszystko, Warszawa 1998.
H. Radno, Ewaluacja, TERM — IAE PROJEKT, Radom 1990.
I. Adamek, Podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Impuls, Kraków 2000.
J. Chodnicki, M. Grondas, A. Kołodziejczyk, J. Królikowski, Program Nowa Szkoła, Warszawa
1999.
185
Bibliografia
•
•
•
•
•
J. Kamińska, Ocenianie osiągnięć uczniów w edukacji wczesnoszkolnej, Gdańsk 1999.
J. Kropownicki, B. Błonny, Jak tworzyć program, Jelenia Góra 1998.
K. Raju, I. Chodoń, Ocenianie opisowe a rozwój dziecka, Poznań 1999.
M. Roszkowska-Przetacznik, L. Wtorkiewicz, Ocenianie − diagnoza i motywacja, Kraków 2000.
M. Taraszkiewicz, Jak uczyć lepiej? Czyli refleksyjny praktyk w działaniu, CODN, Warszawa
1999.
•
Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt czwarty: Współpraca z rodzicami,
Wydawnictwo CEO, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2010.
•
Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt drugi: Nacobezu, Wydawnictwo
CEO, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2009.
•
Ocenianie kształtujące: Dzielmy się tym, co wiemy! Zeszyt trzeci: Informacja zwrotna, Wydawnictwo CEO, Centrum Edukacji Obywatelskiej 2009.
•
Praca zbiorowa pod redakcją A. Brzezińskiej, E. Misiornej, Ocena opisowa w edukacji wczesnoszkolnej, Poznań 1998.
•
S. Dylak, Wprowadzenie do konstruowania szkolnych programów nauczania, PWN, Warszawa
2000.
•
•
•
S. Wlazło, W. Bednarkowa, Mierzenie jakości pracy szkoły, Wrocław 1998.
D. Sterna, Ocenianie kształtujące w praktyce, Warszawa 2006.
A. Stalmach, Reforma edukacji − nowe myślenie, nowe wymagania, nowe możliwości. Poradnik nauczyciela kształcenia zintegrowanego, MAC Edukacja 2009.
rozwijanie umiejętności społecznych i nauczanie wartości
•
•
M. Łobocki, Wychowanie moralne w zarysie, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2002.
•
•
I. Koźmińska, E. Olszewska, Z dzieckiem w świat wartości, Świat Książki, Warszawa 2007.
•
Sztuka i ekspresja dziecka — w poszukiwaniu sensu tworzenia, pod red. K. Krasoń, Katowice 2003.
•
•
•
•
M. Rosenberg, Edukacja wzbogacająca życie, Jacek Santorski & Co, Warszawa 2006.
L. Blanco, S. Carbonelli, Wartości w życiu rodziny. Ponad 100 zabaw rozwijających wrażliwość na wartości ogólnoludzkie, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2003.
D. Tillman, P. Quora Colombina, Wychowanie w duchu wartości. Program edukacyjny (cz. 1 —
Przewodnik, cz. 2 — Wchodzenie w świat 3−7 lat, cz. 3 — Poszerzanie świata 8−14 lat, cz. 4
— Wchodzenie w dorosłość), przeł. R. Zawadzki, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004.
D. Lawrence, Jak nauczyć uczniów szacunku do samych siebie, WSiP, Warszawa 2008.
H. Gardner, Inteligencje wielorakie. Nowe horyzonty w teorii i praktyce, Laurum 2009.
I. Koźmińska, E. Olszewska, Wychowanie przez czytanie, Świat Książki, Warszawa 2010.
edukacja polonistyczna, kulturowa, teatralna i filmowa
•
•
•
186
J. Papuzińska, Drukowaną ścieżką, Wydawnictwo Literatura, Łódź 2001.
M. Molicka, Bajkoterapia. O lękach dzieci i nowej metodzie terapii, Media Rodzina, Poznań
2002.
M. Zając, Raport o książce dla dzieci i młodzieży, Biblioteka Analiz, Warszawa 2006.
Bibliografia
•
Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej, pod red. B. Tylickiej i G. Leszczyńskiego, Ossolineum, Wrocław 2002.
•
B. Tylicka, Bohaterowie naszych książek. Leksykon, Przewodnik po literaturze dla dzieci
i młodzieży, Wydawnictwo Literatura, Łódź 1999.
•
T. Miłkowski, J. Termer, Ilustrowany świat lektur dla szkół podstawowych, Wydawnictwo
Graf-Punkt, Warszawa 1998.
•
E. Szefler, Kompetencje czytelnicze uczniów w młodszym wieku szkolnym. Stan obecny, szanse, możliwości, tomy I−II, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz 2003.
•
•
S. Taboł, Istota czytania, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2005.
•
Psycholingwistyka, pod red. J. B. Gleason, N. B. Ratner, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005.
•
D. Klus-Stańska, M. Nowicka, Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005.
•
K. Kamińska, Nauka czytania dzieci w wieku przedszkolnym, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999.
•
J. Kida, A. Hadała, F. Dyka, Koncepcje metodyczne pracy z lekturami w klasach I−III, Wydawnictwo Oświatowe Fosze, Rzeszów 2000.
•
•
P. Schiller, Wczesne czytanie, Wydawnictwo K. E. Liber, Warszawa 2005.
•
J. Mickiewicz, Ćwiczenia ułatwiające naukę czytania i pisania dla uczniów klas młodszych.
Zeszyt 1, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 1999.
•
E. Słodownik-Rycaj, Gry i zabawy językowe. Jak pomagać dziecku w przyswajaniu języka,
Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2001.
•
Gry i zabawy w kształceniu językowym. Propozycje, scenariusze, projekty, praca zbiorowa
pod red. H. Wiśniewskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2000.
•
S. West, A. Cox, Zanim dziecko zacznie czytać i pisać. Ponad 300 zabaw teatralnych, które
przygotują dziecko do późniejszej nauki czytania i pisania, Wydawnictwo K. E. Liber, Warszawa 2005.
•
B. Badegruber, Nauczanie otwarte w 28 krokach, przeł. B. Szymańska, Wydawnictwa Szkolne
i Pedagogiczne, Warszawa 1997.
•
B. Way, Drama w wychowaniu dzieci i młodzieży, przeł. K. Pankowska i E. Nerwińska, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997.
•
K. Pankowska, Pedagogika dramy. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2000.
G. Krasowicz-Kupis, Rozwój świadomości językowej dziecka. Teoria i praktyka, Wydawnictwo
Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2004.
M. Szczepańska, Edukacja kulturalna dziecka w wieku wczesnoszkolnym, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2000.
rozwijanie myślenia matematycznego
•
E. Gruszczyk-Kolczyńska, Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki.
Przyczyny, diagnoza, zajęcia korekcyjno-wyrównawcze, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005.
187
Bibliografia
•
E. Gruszczyk-Kolczyńska, E. Zielińska, Wspomaganie dzieci w rozwoju zdolności do skupiania
uwagi i zapamiętywania, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005.
•
E. Gruszczyk-Kolczyńska, M. Skura, Skarbiec matematyczny. Poradnik metodyczny, klasa 0
i klasy I−III, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2005.
•
E. Stucki, Metodyka nauczania matematyki w klasach niższych, Część I, Wydawnictwo WSP,
Bydgoszcz 1992.
•
H. Siwek, Dydaktyka matematyki. Teoria i zastosowanie w matematyce szkolnej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005.
•
H. Siwek, Kształcenie zintegrowane na etapie wczesnoszkolnym. Rola edukacji matematycznej, Wydawnictwa Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2004.
•
•
Matematyka, praca zbiorowa pod red. T. Sawickiego, Wydawnictwo Nowik, Opole 1997.
•
J. Nowik, Kształcenie matematyczne w edukacji wczesnoszkolnej, wydanie II, rozszerzone,
Wydawnictwo Nowik, Opole 2011.
•
K. Wojciechowska, Zadania tekstowe w kształceniu zintegrowanym. Jak pomagać dzieciom
budować i rozwiązywać zadania tekstowe w edukacji wczesnoszkolnej?, Wydawnictwo No-
Nauczanie początkowe matematyki, praca zbiorowa pod red. Z. Semadeniego, Wydawnictwa
Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1981.
wik, Opole 2009.
wychowanie do rozumienia i poszanowania przyrody
•
•
A. i Wł. Bilińscy, Rośliny chronione w Polsce, Wydawnictwo VIDEOGRAF II, Katowice 2006.
•
•
•
E. i A. Kropiwniccy, Kontynenty − obyczaje i kultura. Europa, Wydawnictwo Publicat, Poznań.
•
J. Stasica, Przyroda − 160 pomysłów na nauczanie zintegrowane przyrody w klasach I−III, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2008.
•
R. Costa-Pau, Ilustrowana encyklopedia szkolna. Ekologia i ochrona środowiska, Wydawnictwo RES POLONA, Łódź 1997.
•
Tłum. E. Tyrakowska, Moja szkoła ogrodnictwa, Wydawnictwo Papilon, Poznań 2005.
J. Naudin, C. Boulegue, N. Bailleux, Encyklopedia szkolna Larousse. Rośliny i zwierzęta, Wydawnictwo Delta, Warszawa.
G. Lück, Łatwe eksperymenty dla rodziców i dzieci, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2003.
H. Dutilleul, Encyklopedia tematyczna. Przyroda, Wydawnictwo Firma Księgarska, Poznań
2008.
rozwijanie zdolności artystycznych dziecka
•
•
A. Jabłońska, Zabawy plastyczne, Świat Książki, Warszawa 2000.
•
•
•
•
A. Jabłońska, Techniki plastyczne dla dzieci, Klub dla Ciebie, Warszawa 2004.
188
M. Jąder, Techniki plastyczne rozwijające wyobraźnię, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków
2005.
B. Dymara (red.), Dziecko w świecie muzyki, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2000.
E. Lipska, M. Przychodzińska, Muzyka w nauczaniu początkowym, WSiP, Warszawa 1991.
D. Malko, Metodyka wychowania muzycznego w przedszkolu, PWN, Warszawa 1984.
Bibliografia
•
A. Pasternak, Znaczenie ruchu w metodzie rytmiki, jako czynnika pośredniczącego w rozwoju muzyczno-plastycznej wyobraźni dziecka, [w:] Dziecko w kulturze europejskiej, pod red.
M. Knapik, Uniwersytet Śląski, Katowice 2005.
•
•
•
B. Podolska, Z muzyką w przedszkolu, WSiP, Warszawa 1987.
M. Przychodzińska-Kaciczak, Dziecko i muzyka, Nasza Księgarnia, Warszawa 1974.
M. Przychodzińska, Wychowanie muzyczne — idee, treści, kierunki rozwoju, WSiP, Warszawa
1989.
•
M. Przychodzińska, Polskie koncepcje powszechnego wychowania muzycznego, WSiP, Warszawa 1987.
•
•
•
•
•
M. Przychodzińska, Słuchanie muzyki w klasach 1 — 3, WSiP, Warszawa 1988.
W. Sacher, Wczesnoszkolna edukacja muzyczna, Impuls, Kraków 1997.
U. Smoczyńska-Nachtman, Muzyka dla dzieci, WSiP, Warszawa 1992.
K. Stasińska, 120 lekcji muzyki w klasach 1 — 3, WSiP, Warszawa 1995.
E. Zwolińska, Rozwój wyobraźni muzycznej a funkcje percepcyjno-motoryczne w młodszym
wieku szkolnym, WSiP, Bydgoszcz 1997.
wychowanie fizyczne i rozwój ruchowy dziecka
•
B. Sieniek, Planowanie pracy nauczyciela wychowania fizycznego w kl. I — III, Helvetica, Starachowice 1999.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
J. Bergier, Minipiłka nożna, Promo Lider, Warszawa 1994.
Z. Zielonka, Minipiłka ręczna, Promo Lider, Warszawa 1994.
R. Kulgawczuk, Minipiłka siatkowa, Promo Lider, Warszawa 1994.
A. Rumiński, Minikoszykówka, Promo Lider, Warszawa 1994.
K. Karkosz, Gimnastyka, AWF, Katowice 1997.
A. Jopkiewicz, P. Wróblewski, Minigry sportowe dla najmłodszych, Kielce 1996.
Z. Stawczy, Gry i zabawy lekkoatletyczne, AWF, Poznań 1998.
Sieniek, Metodyka nauczania techniki w koszykówce, Helvetica, Starachowice 1999.
C. Hannaford, Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł, Medyk, Warszawa 1998.
V. F. Maas, Uczenie się przez zmysły, WSiP, Warszawa 1998.
S. Goddard, Odruchy, uczenie się i zachowanie, MI NRRi IO, Warszawa 2004.
C. Koester, Movement Based Learning, M. Rentschler 2006.
L. Eliot, Co tam się dzieje?, Media Rodzina, Poznań 2003.
metody pracy z dziećmi
•
J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej. Część I, Suwałki 1998.
•
J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej. Część II, Suwałki 1999.
•
•
•
W. Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Wydawnictwo ZAK, Warszawa 1995.
E. Brudnik, A. Moszczyńska, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, Kielce 2000.
E. Brudnik, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Część 2, Kielce 2002.
189
NOTATKI
190
NOTATKI
191
NOTATKI
192

Podobne dokumenty