nieodpłatnie w formacie PDF

Komentarze

Transkrypt

nieodpłatnie w formacie PDF
kwiecień
2014 (123)
www.odgrom.pl
neutralizacja zagrożeń pożarowych
powodowanych przez doziemne
wyładowania piorunowe
e-mail: [email protected] www.elektro.info.pl
4
Nakład 9,5 tys. egz. ISSN 1642-8722 indeks 373761
Cena 13,00 zł (w tym 5% VAT)
ENERGETAB, HALA K, STOISKO 15
instalacje niskoprądowe w przestrzeniach
zagrożonych wybuchem
GRUPA
projektowanie instalacji wentylacji pożarowej
spis treści
s. 36
s. 16
od redakcji
piszą dla nas
po godzinach
e.nowości
e.informuje
e.normy
wielcy elektrycy
e.dystrybucja
e.recenzja
e.krzyżówka
6
8
10
12
13
86
87
88
89
90
ochrona przeciwpożarowa
statystyka pożarów w Polsce w latach 2000–2013 17
Waldemar Jaskółowski, Julian Wiatr
instalacje elektryczne niskoprądowe w przestrzeniach
zagrożonych wybuchem
18
prezentacja
SIBA – nasze zabezpieczenie, twoja korzyść
Waldemar Wnęk
sterowanie instalacjami do odprowadzania dymu
i ciepła – zasady projektowania
21
22
wykrywanie zagrożeń w sieciach elektroenergetycz-
nych przy zastosowaniu kamer termowizyjnych
26
Karol Kuczyński
detektory gazu – wymagania i zastosowanie
Karol Kuczyński
przegląd stacjonarnych detektorów gazów
28
30
instalacje elektroenergetyczne
planowane zmiany w zakresie „Warunków
Technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki
i ich usytuowanie” (część 1.)
32
prezentacja
36
Maciej Freza
prezentacja
oświetlenie awaryjne – zmiany w normie
38
Mariusz Hudyga
prezentacja
XIRIA-E – rozwiązania dla stacji abonenckich
40
4
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Jarosław Wiater
zagrożenia pożarowe powodowane przez doziemne
wyładowania piorunowe i ich neutralizacja
48
Karol Kuczyński
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
52
Krzysztof Wincencik
prezentacja
DEHNcon-H – ochrona odgromowa instalacji PV
57
automatyka
Mariusz Talaga, Adrian Halinka, Michał Szewczyk
doświadczenia eksploatacyjne selektywnego
wyłączania zwarć doziemnych w sieciach SN
60
Aleksander Lisowiec, Maciej Andrzejewski
nowoczesne sensory prądowe w rozdzielnicach
energetycznych
66
obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego zakupu
energii elektrycznej wytworzonej w źródłach
odnawialnych
68
Krzysztof Broda, Radosław Przybysz, Paweł Wlazło
układ samoczynnego załączania rezerwy w urządzeniu
zabezpieczeniowym MUPASZ 710 plus
70
Radosław Przybysz, Paweł Wlazło
wykorzystanie standardu Ethernet w rozwiązaniach
automatyki i zabezpieczeń sieci rozdzielczej SN
73
Julian Wiatr
ocena skuteczności samoczynnego wyłączania
w instalacjach zasilanych przez zespół prądotwórczy 76
ochrona przeciwporażeniowa
Stefan Gierlotka
historia poznania elektrycznych właściwości
ciała człowieka
oświetlenie
PN-EN 1838:2013-11
ochrona odgromowa i przeciwprzepięciowa
systemy gwarantowanego zasilania
Andrzej Boczkowski
człowiek-maszyna
44
Maciej Rup, Aleksander Kuźmiński, Łukasz Sapuła
Karol Kuczyński, Grzegorz Dymny
Rittal
ramiona nośne Rittal dla stanowisk
do oświetlenia awaryjnego
na dachu dwuspadowym
Julian Wiatr
Mariusz Madurski
Dariusz Kamiński
norma PN-EN 1838:2013-11 – nowe podejście
78
miernictwo
Karol Kuczyński
liczniki energii elektrycznej a dyrektywa MID
82
Sławomir Dębowski
prezentacja
naturalna ewolucja
84
Zapewniamy pomoc w doborze zespołów
prądotwórczych w zakresie:
lokalizacji z uwzględnieniem stref pożarowych.
określenia wymaganej mocy do zasilania urządzeń pożarowych
(pomp, wentylatorów) z szczególnym uwzględnieniem prądów
rozruchowych.
określenia charakterystyk rozruchowych na podstawie dostarczonej
dokumentacji silników elektrycznych.
sposoby rozruchu wymaganych pomp i wentylatorów (rozruch
bezpośredni, trójkąt-gwiazda, układu softstart i/lub falownik)
zgodnie z dopuszczeniem przez rzeczoznawcę straży pożarnej.
uzgodnień ppoż w projektowanych dokumentacjach.
wykonujemy środowiskowe operaty hałasowe wymagane przy
lokalizacji agregatów prądotwórczych na terenach zabudowanych.
wspomagamy projekotwanie w zakresie lokalizacji i sterowania głównego wyłącznika prądu z uwaględnieniem sterowania
wyłącznikiem dla wszystkich niezbędnych źródeł prądu (stacja
transformatorowa, agregat prądotwórczy, zasilacze UPS).
Dostarczamy również zespoły
prądotwórcze specjalne:
zabudowane w kontenerach podziemnych (nie zajmują
przestrzeni wokół budynku i posiadają niższą emisję
hałasu).
z wyniesionymi zewnętrznymi układami chłodzenia (brak wielkogabarytowych kanałów wentylacji,
mniejsze pomieszczenie zabudowy, mniejsza emisja
hałasu).
Drodzy Czytelnicy
Witam Państwa w kwietniowym numerze „elektro.info”. Numer ten w głównej
mierze poświęciliśmy ochronie przeciwpożarowej z uwzględnieniem ochrony odgromowej, której głównym celem jest ochrona budynków przed pożarem, jaki
może powstać podczas trafienia pioruna w budynek lub jego bezpośrednie sąsiedztwo. Pożary, jakie występują na terenie Polski, powodują szereg zniszczeń.
Ich powstawanie często jest skutkiem złej eksploatacji obiektów budowlanych
powstającej wskutek różnych zaniedbań zarządców lub właścicieli. Jak wykazują statystyki KG PSP, niepoprawnie wykonana lub niewłaściwie eksploatowana
instalacja elektryczna lub piorunochronna stanowi przyczynę prawie 22% wszystkich pożarów budynków występujących w naszym kraju. Informacje na ten temat dotyczące lat 2000–2013 znajdą Państwo w moim artykule (s. 17).
Zgodnie z teorią pożaru, w budynku jego pełne rozwinięcie następuje po około
30 minutach od momentu zainicjowania. Płonące materiały stanowiące wyposażenie budynku powodują wzrost temperatury do około 800°C, która w przypadku braku gaszenia wykazuje tendencje rosnące. Pomimo dużej ilości przepisów związanych z ochroną ppoż. oraz dostatecznej wiedzy technicznej w tym zakresie popełnianych jest szereg błędów w procesie projektowania i eksploatacji,
często wynikających z braku gruntowej wiedzy u osób zajmujących się problemami ochrony ppoż. Chociaż przedstawianie wybranych problemów z tego zakresu w „elektro.info” nie zastąpi instytucji rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż.
oraz wiedzy nabywanej podczas studiów na kierunkach związanych z ochroną
przeciwpożarową, podejmujemy próbę przybliżenia Państwu niektórych zagadnień dotyczących tej tematyki.
W jaki sposób projektować sterowanie instalacją wentylacji pożarowej, dowiedzą się Państwo z artykułu Waldemara Wnęka, kierownika zakładu technicznych systemów zabezpieczeń SGSP (s. 22). Natomiast Waldemar Jaskółowski,
kierownik Zakładu Teorii Procesów Spalania i Wybuchu SGSP, opisał podstawowe wymagania stawiane instalacjom niskoprądowym w strefach zagrożonych
wybuchem (s. 18). Jak ważne jest szybkie wykrywanie zagrożeń oraz jakie możliwości w tym zakresie daje termowizja dowiedzą się Państwo z artykułu Grzegorza Dymnego i Karola Kuczyńskiego (s. 26). Jakie zagrożenia pożarowe stwarzają wyładowania atmosferyczne i w jaki sposób należy je neutralizować, prezentuje w swoim artykule Jarosław Wiater z Politechniki Białostockiej (s. 48).
Zastosowanie detektorów gazów omówił Karol Kuczyński. Natomiast Dariusz
Kamiński, kierownik pracowni projektowej firmy Golland, przedstawił wymagania dotyczące oświetlenia awaryjnego zgodnie z wymaganiami nowej normy
PN-EN 1838:2013-11 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne (s. 44).
Bardzo ciekawy artykuł przygotował Stefan Gierlotka, w którym opisał elektryczne właściwości ciała człowieka (s. 78). Prezentujemy również artykuł Andrzeja Boczkowskiego, przewodniczącego CKSI i UE SEP, w którym zostały opisane zmiany w przepisach dotyczących „Warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” (s. 32). W numerze tradycyjnie zamieściliśmy przeglądy wybranego sprzętu elektrycznego, informacje o nowościach i zmianach w normalizacji oraz relacje z imprez branżowych, w których
uczestniczyła nasza redakcja. Miłej lektury.
R
Z
S
6
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
3
ć
e
i
s
piszą dla nas
mgr inż. Andrzej Boczkowski
Absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej. Pracę zawodową rozpoczął w 1956 r. w Biurze Projektów Budownictwa
Komunalnego w Warszawie. Następnie, począwszy od 1958 r., pracował w jednostkach organizacji „Elektromontaż”, to jest w przedsiębiorstwie „Elektromontaż” i w Zjednoczeniu „Elektromontaż”
w Warszawie, w przedsiębiorstwie „Elektromontaż-Export” na budowie zagranicznej, a od 1986 r. do 2001 r. w Centralnym Ośrodku
Badawczo-Rozwojowym Instalacji i Urządzeń Elektrycznych w Budownictwie „Elektromontaż” w Warszawie, gdzie od 1997 r. pełnił
funkcję dyrektora Ośrodka. Czynny działacz Stowarzyszenia Elektryków Polskich. Przewodniczący Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych SEP, członek Polskiego Komitetu
Ochrony Odgromowej SEP oraz członek Komisji Kwalifikacyjnej dla
osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych. Za działalność zawodową i stowarzyszeniową
odznaczony Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz szeregiem odznak stowarzyszeniowych i resortowych.
s. 48
s. 18
s. 22
GRUPA MEDIUM
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18
tel. 22 810 65 61, faks 22 810 27 42
[email protected]
www.elektro.info.pl
REDAKCJA
Redaktor naczelny
JULIAN WIATR [email protected]
bryg. dr inż. Waldemar Jaskółowski
Absolwent Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie, oficer
pożarnictwa. Jest zatrudniony na stanowisku adiunkta, kierownika w Zakładzie Teorii Procesów Spalania i Wybuchu Szkoły Głównej
Służby Pożarniczej w Warszawie. Członek zarządu Oddziału Stołecznego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Pożarnictwa. Jest specjalistą z zakresu spalania i teorii pożarów materiałów budowlanych
oraz cieczy i gazów. Opublikował i zaprezentował ponad 150 artykułów i referatów z zakresu problematyki, o której mowa powyżej.
Sekretarz redakcji
ANNA KUZIEMSKA [email protected] (redaktor językowy)
Redakcja
KAROL KUCZYŃSKI [email protected] (redaktor tematyczny)
EMILIA SOBIESIAK [email protected] (redaktor www)
JACEK SAWICKI [email protected] (redaktor tematyczny)
AGATA KENDZIOREK-SKOLIMOWSKA (redaktor statystyczny)
REKLAMA I MARKETING
tel./faks 22 810 28 14
Dyrektor ds. marketingu i reklamy JOANNA GRABEK [email protected]
tel. 0 600 050 380
mgr inż. Dariusz Kamiński
Ukończył studia na wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej w specjalności Elektrotechnologie w ścieżce dyplomowania
Technika Świetlna. Od 1997 r. projektuje oświetlenie, aktualnie
jest kierownikiem Działu Projektów w Golland sp. z o.o. Projektuje
oświetlenie wnętrz przemysłowych, użyteczności publicznej, medycznych, w tym oświetlenie awaryjne. Specjalizuje się w oświetleniu terenów zewnętrznych, lotniskowych, oświetleniu sportowym. Prowadzi szkolenia z zakresu techniki świetlnej, projektowania oświetlenia oraz obsługi programu AutoCad.
KOLPORTAŻ I PRENUMERATA
tel./faks 22 810 21 24
Dyrektor ds. marketingu i sprzedaży MICHAŁ GRODZKI [email protected]
Specjalista ds. dystrybucji ANETA KACPRZYCKA [email protected]
Specjalista ds. prenumeraty ANNA SERGEL [email protected]
ADMINISTRACJA
Główna księgowa BARBARA PIÓRCZYŃSKA [email protected]
HR DANUTA CIECIERSKA [email protected]
SKŁAD I ŁAMANIE
Studio graficzne Grupy MEDIUM
DRUK
Zakłady Graficzne Taurus
dr inż. Waldemar Wnęk
Absolwent Politechniki Warszawskiej Wydziału Elektroniki oraz
Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Jest audytorem technicznym
ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych w Polskim Centrum Akredytacji. Od kilkunastu lat jest zatrudniony jako kierownik Zakładu
Technicznych Systemów Zabezpieczeń w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Od 2011 r. przewodniczący Komitetu Technicznego nr 264 ds. Systemów Sygnalizacji Pożarowej. Współautor
wielu prac naukowo-badawczych, referatów na konferencjach i artykułów z zakresu technicznych systemów zabezpieczeń. Wykładowca na szkoleniach z zakresu projektowania, eksploatacji i konserwacji systemów sygnalizacji pożarowej w CNBOP PIB.
8
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Redakcja zastrzega prawo do adiustacji tekstów. Nie zwraca tekstów niezamówionych.
Nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i ogłoszeń oraz ma prawo odmówić publikacji bez podania przyczyn.
Wszelkie prawa zastrzeżone © by Grupa MEDIUM. Czasopismo znajduje się na liście czasopism punktowanych
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Lista recenzentów merytorycznych dostępna jest
na stronie www.elektro.info.pl. Wersja pierwotna czasopisma – papierowa.
jest członkiem
Izby Wydawców Prasy – ISSN 1642-8722
=3$6-ĄGOD
,112:$&-,
indeks firm
10
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
w kwietniu
W
kwietniu na stronie internetowej
elektro.info.pl poruszymy tematy
związane z ochroną odgromową, przeciwporażeniową i przeciwprzepięciową. Rozpoczniemy artykułem Bernarda Fryśkowskiego na temat wybranych zagadnień
ochrony przeciwporażeniowej w badaniach i diagnostyce samochodowych układów zapłonowych. Następnie Waldemar
Jasiński omówi przyczyny porażeń prądem elektrycznym. O skutkach rażenia
człowieka prądem wyładowania piorunowego napisze Jarosław Wiater, a Stefan
Gierlotka przedstawi wypadki porażenia
ludzi od uderzenia pioruna. Następnie zajmiemy się tematyką wyłączników różnicowoprądowych. Andrzej Białas odpowie
na pytanie, czy w instalacji elektrycznej
funkcję rozłącznika może pełnić wyłącznik różnicowoprądowy. Drugą połowę
miesiąca rozpoczniemy artykułem Andrzeja Sowy na temat badań urządzeń do ograniczenia przepięć w instalacji elektrycznej. Tomasz
Kuczyński omówi wyznaczenie wartości rezystancji uziemienia urządzenia piorunochronnego. Na
temat ochrony odgromowej obiektów zawierających strefy zagrożone wybuchem dowiemy się
z kolejnego artykułu Andrzeja Sowy. Julian Wiatr omówi zagrożenie pożarowe oraz porażeniowe
pochodzące od ograniczników przepięć (SDP), a Piotr Paliński napisze o zasadności wykonywania
diagnostyki ograniczników przepięć w eksploatacji w sieciach najwyższych napięć. Miesiąc zakończymy artykułem Mirosława Kobusińskiego na temat ochrony przeciwprzepięciowej i przetężeniowej w instalacjach inteligentnych.
W kwietniu dla naszych Czytelników przygotowaliśmy krzyżówkę, w której nagrodą jest zestaw
Wera Kraftform Kompakt VDE z 2 rękojeściami, ufundowany przez sklep internetowy ProfiTechnik.
Krzyżówka dostępna jest na stronie www.krzyzowka.elektro.info.pl. Zachęcamy do rozwiązywania
i wysyłania odpowiedzi.
Tekst Emilia Sobiesiak
Rys. Robert Mirowski
ABB
52
AGREGATY POLSKA
5
AKS ZIELONKA
91
ALBOR
1
ALTER
30
AMATECH-AMABUD ELEKTROTECHNIKA 43
APATOR
9
ATMOR
79
BEMKO
52
COOPER INDUSTRIES POLAND
38, 39
DEHN POLSKA
53, 57, 59
EATON ELECTRIC
2, 40, 53
ELECTRIC&STEEL TRADE MMM
29
ELEKTROMETAL
80
ELEKTROTIM
37
ELEKTROUNION
92
ETI-POLAM
41, 53
FAST GROUP
12
FLIPO ENERGIA
77
FLIR SYSTEM
12, 25, 35
FLUKE
12
GAZEX
30
GE
11
HAGER
53
INEXIM
54
ITR
66, 68, 69, 70, 73
JEAN MUELLER
54
ŁÓDZKIE TARGI ENERGETYCZNE
42
OBO BETTERMAN POLSKA
54, 55
PAWBOL
47
PHOENIX CONTACT
55
POKÓJ
SPÓŁDZIELNIA ELEKTROTECHNICZNA
55
POZYTON
83
PROFITECHNIK
12, 90
PRO-SERVICE
31
RELPOL
56
RITTAL
36, 64, 65
SBT
32
SCHNEIDER ELECTRIC POLSKA
56, 81
SEBA KMT
7
SENSOR TECH
31
SGB SMIT TRANSFORMERS POLSKA
63
SIBA POLSKA
3, 21
SIMET
56
THOMSEN POLSKA
15
WEIDMÜLLER
56
nowości
zestaw Kraftform Kompakt VDE
z 2 rękojeściami
F
irma
Wera
wprowadziła na
rynek zestaw Kraf t f or m K omp a k t
VDE z 2 rękojeściami, dzięki czemu
nie tracimy czasu
n a pr z ek ł ad a n ie
trzpieni w rękojeści. Jeszcze przed
przystąpieniem do
pracy możemy przygotować
dwa najbardziej potrzebne
wkrętaki i wykonać swoją
pracę bez konieczności wymiany końcówki roboczej.
Jest to idealne rozwiązanie
szczególnie dla osób, które
wykonują prace wymagające częstej zmiany narzędzia,
np. w szafach sterowniczych
i r o z d z iel n i ac h. Z e s t aw
Kraftform Kompakt 60i+iS/
62i/65i/67i/17 zawiera dwie
izolowane rękojeści, w których szybko i łatwo można
umieścić wymienne izolo-
wane trzpienie. Wykorzystując 15 trzpieni dostarczanych
w zestawie nawet najbardziej
wymagający elektryk stworzy
nie tylko wkrętaki płaskie,
ale także krzyżowe Phillips
(PH), Pozidriv (PZ), płaskokrzy żowe PlusMinus oraz
Torx. Cena katalogowa zestawu wynosi ok. 340 zł, a zakupić go można w sklepie internetowym ProfiTechnik.pl.
Podobnie jak wszystkie inne
narzędzia oferowane przez
ten sklep, zestaw objęty jest
5-letnią gwarancją.
Orkan Eco PLUS
F
AST Group
Sp. z o.o.
wprowadza na
rynek najnowszy
produkt szwajcarskiej firmy
Newave (grupa
ABB), nową serię niezawodnych UPS-ów
jednofazowych.
Nowa seria Orkan Eco PLUS jest dostępna od
20 marca 2014 r. i od razu
wzbudziła ogromne zainteresowanie na rynku. Rodzina ta
składa się z pięciu różnych modeli o mocach: 1, 2, 3, 6 i 10 kVA
i w zestawieniu z innymi produktami na rynku charakteryzuje się współczynnikiem mocy
0,9 oraz bardzo wysoką spraw-
12
nością (97%
w trybie ECO i do
93% w trybie
VFI). Produkt jest
dostępny zarówno w wersji rack,
jak i tower (możliwość konfiguracji u klienta). Zasilacze o mocach
6 i 10 kVA mają
możliwość pracy
równoległej, co pozwala na
zwiększanie mocy urządzenia
poprzez rozbudowę lub tworzenie układów redundantych.
UPS jest konstrukcji true online z podwójnym przetwarzaniem, VFI i klasy SS 111 (wg
PN-EN 62040-3), co gwarantuje najwyższą klasę urządzenia.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nowe testery uziemienia od Fluke
B
adania wskazują, że nawet
15% problemów z jakością
energii może być spowodowanych przez złe uziemienie. Dzięki najnowszym testerom Fluke
1623-2 i Fluke 1625-2 wykrywanie problemów z uziemieniem staje się prostsze i szybsze.
Ich zaawansowane funkcje i liczne akcesoria ułatwiają prowadzenie pomiarów, a co za tym
idzie redukują zagrożenia porażeniem użytkowników oraz pomagają rozwiązać problemy z jakością energii. Fluke 1623-2
i 1625-2 umożliwiają prowadzenie wszystkich czterech rodzajów pomiarów uziemienia:
3- i 4-biegunowy spadek potencjału (z użyciem elektrod), 4-biegunowy pomiar rezystywności
gruntu (z użyciem elektrod), pomiar selektywny (przy użyciu
1 pary cęgów oraz elektrod), pomiar bezelektrodowy (przy użyciu 2 par cęgów).
Mierniki uziemienia Fluke
1623-2 i 1625-2 pozwalają
na pomiar rezystancji pętli
uziemienia za pomocą samych zacisków. W tej metodzie pomiaru dwa zaciski są
umieszczone wokół pręta
uziemienia i każdy z nich jest
podłączony do miernika. Napięcie o stałej wartości jest
wzbudzane na jednym z za-
cisków, a prąd jest mierzony
na drugim zacisku. Następnie
miernik automatycznie określa rezystancję pręta uziemienia. Co ważne w przypadku
testowania bezelektrodowego, pręt uziemiający nie musi
być odłączony, co gwarantuje
dużą oszczędność czasu i pozwala prowadzić testy uziemienia w miejscach, które
wcześniej nie były brane pod
uwagę: wewnątrz budynków,
słupów wysokiego napięcia
lub tam, gdzie nie ma dostępu do gruntu. Zaletą mierników jest też intuicyjność i wygoda użytkowania. W przypadku każdego badania mierniki informują, które elektrody lub cęgi należy podłączyć.
Testery posiadają wewnętrzną pamięć 1500 rekordów
i złącze USB do szybkiego
transferu danych do komputera. Duże, 7-segmentowe
wyświetlacze gwarantują czytelność pomiarów w każdych
warunkach.
nowy wideoskop FLIR VS70
N
ow y F L I R
VS70 to wytrzymały wideoskop z zestawem
intuicyjnych elementów sterowania, które pozwalają użytkownikowi manewrować sondą kamery w trudno dostępnych obszarach i uzyskiwać wysokiej
jakości obrazy na dużym kolorowym wyświetlaczu LCD 5,7”.
FLIR VS70 jest wyposażony
w funkcje szerokokątnego
180-stopniowego
i standardowego
90 -stopniowego
widoku z kamery,
możliwość zapisywania plików wideo, audio i obrazów na karcie
SD, akumulator pozwalający na
6–8 godzin pracy, port USB do
wygodnego ładowania akumulatora oraz dołączony zestaw nagłowny do tworzenia notatek
głosowych w trakcie badań, co
ułatwia późniejszą analizę.
nr 4/2014
informuje
elektro.info szkoli elektryków i pożarników
laboratorium sieci EduNet
w Poznaniu już otwarte!
P
ierwsze trzy miesiące tego roku były
dla naszej redakcji bardzo pracowite.
Julian Wiatr wygłosił kilka wykładów
skierowanych do elektryków oraz pożarników. Dla członków MOIIB zrzeszonych
w BT w Siedlcach zostały wygłoszone dwa
wykłady. Pierwszy wykład został poświęcony ochronie przeciwporażeniowej w instalacjach elektrycznych nn. Prowadzący
omówił podczas niego oddziaływanie prądów na organizmy żywe i wartości prądów
powodujących określone skutki patofizjologiczne u osoby rażonej, szczególną uwagę zwrócił na środki ochrony podstawowej, środki ochrony przy uszkodzeniu oraz
ochrony uzupełniającej, a także ochronę
przeciwporażeniową realizowaną przez samoczynne wyłączenie podczas zwarć doziemnych. Po omówieniu ogólnych zasad
ochrony przeciwporażeniowej zgodnych
z wymaganiami normy PN-HD 60364-441:2009 Instalacje elektryczne niskiego
napięcia. Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed porażeniem elektrycznym, omówione zostały zasady ochrony od porażeń w instalacjach zasilanych przez generator zespołu
prądotwórczego oraz zasilacz UPS. Wykład
zakończyło omówienie zasady działania
wyłącznika różnicowoprądowego oraz jego
funkcji w ochronie przeciwporażeniowej.
Drugi wykład został poświęcony podstawom projektowania elektroenergetycznych
linii napowietrznych. Tematyka ta budzi
duże zainteresowanie wśród projektantów
i wykonawców z uwagi na brak przystępnej literatury z tego zakresu oraz wycofanie przed laty tych zagadnień z programów
studiów realizowanych na wydziałach elektrycznych politechnik.
Podczas wykładu zostały omówione podstawowe problemy związane z mechaniką
Wykład dla członków BT MOIIB w Siedlcach
poprzedziło wystąpienie kierownika biura
Jana Skoczka
nr 4/2014
Seminarium prowadził wiceprezes poznańskiego oddziału SEP, dr inż. Ryszard Niewiedział
przewodów oraz tworzeniem i rozwiązaniem równania stanów. Omówiono również
warunki klimatyczne występujące w Polsce oraz ich wpływ na obciążenie przewodów linii elektroenergetycznych. Problematykę dotyczącą elektroenergetycznych linii
napowietrznych komplikuje brak obowiązującej normy przedmiotowej oraz literatury na rynku księgarskim. Ponieważ normy
pomimo skierowania do archiwum nie uzyskują statusu nieważności, w praktyce pozostaje do dyspozycji archiwalna norma
PN-E 05100:2000 Elektroenergetyczne linie napowietrzne. Projektowanie i budowa.
Norma ta została skierowana przez PKN do
archiwum bez zastąpienia, przez co stanowi podstawowy dokument przy projektowaniu i budowie elektroenergetycznych linii napowietrznych z przewodami gołymi.
Drugim dokumentem jest norma N SEP-E
003 Elektroenergetyczne linie napowietrzne z przewodami w pełni oraz nie w pełni
izolowanymi. W czasie zajęć dla członków
MOIIB po omówieniu mechaniki przewodów zostały przybliżone podstawowe wymagania ww. norm. Zajęcia w Siedlcach
zakończyła prezentacja posługiwania się
katalogiem elektroenergetycznych linii
napowietrznych oraz prezentacja projektu
linii napowietrzno-kablowej niskiego napięcia.
Trzecie laboratorium EduNet w Polsce zostało uroczyście otwarte na ternie Politechniki Poznańskiej. Nawiązana współpraca pomiędzy uczelnią i firmą Phoenix Contact umożliwiła wyposażenie laboratorium, wspólne opracowanie programu nauczania oraz przeszkolenie kadry uniwersyteckiej w centrum kompetencyjnym w Niemczech.
EduNet stanowi platformę wykorzystywaną do przekazywania wiedzy pomiędzy uczestniczącymi w projekcie uniwersytetami i firmą Phoenix Contact.
Uczestnicy projektu postrzegają inicjatywę jako inwestycję na przyszłość.
Uczestnicząc aktywnie w sieci EduNet
uniwersytety mają szansę na poprawę
swojego wyposażenia i kwalifikacji.
Studenci mogą realizować wspólne projekty podczas studiów za granicą na uniwersytetach partnerskich. Ponadto tworzona sieć zapewnia firmie Phoenix
Contact możliwość znalezienia nowych
partnerów na uniwersytetach i firmach.
W uroczystości otwarcia Laboratorium
Systemów sterowania w sieci EduNet
wzięli udział przedstawiciele firmy, władze uczelni i wykładowcy Politechniki
Poznańskiej. – Cieszę się, że możemy
otworzyć już trzecie w Polsce laboratorium EduNet, tym razem na Politechnice Poznańskiej. Współpraca z uniwersytetami technicznymi stanowi jeden
z filarów strategii grupy Phoenix Contact. Nasze doświadczenie pokazuje, że
jest to inicjatywa przynosząca wymierne korzyści startującym na rynku pracy absolwentom. Mamy w swoim haśle
słowo „innowacje” i traktujemy je
z wielką powagą. Nasza firma jest jedną z niewielu w świecie, gdzie pomimo
ważnej roli czynników ekonomicznych,
wiedza i sztuka inżynierska wciąż stanowią dominującą siłę jej rozwoju. Taka
wiedza wymaga szerokich kontaktów,
wymiany myśli i idei, dyskusji – także
wielopokoleniowej, gdzie doświadczenie kadry naukowej współgra z energią
i entuzjazmem nowych adeptów. Ten
proces jest filozofią programu EduNet”
– powiedział Maciej Merek, prezes
Phoenix Contact Sp. z o.o.
Obecnie Phoenix Contact w ramach
projektu EduNet współpracuje z wieloma uczelniami na całym świecie.
Wśród krajów, w których EduNet roz-
W czasie zajęć na BB12
14
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
13
»
informuje
13
Kolejne zajęcia z udziałem naszej redakcji obyły się 27 marca w Poznaniu, gdzie
wiceprezes Oddziału Poznańskiego SEP
dr inż. Ryszard Niewiedział zorganizował
seminarium szkoleniowe dla członków
WOIIB. Tematyka seminarium dotyczyła
nowelizacji normy N SEP-E-004 Elektroenergetyczne i sygnalizacyjne linie kablowe. Projektowanie i budowa oraz normy
N SEP-E-005 Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Wymagania określone w pierwszej
z norm omówił dr inż. Adam Rynkowski,
członek zespołu autorskiego, pracownik naukowy Politechniki Gdańskiej. Przedstawił
on w zarysie wymagania normy oraz zwrócił uwagę na wprowadzone zmiany po jej
nowelizacji. Natomiast wymagania normy
N SEP-E-005 przedstawił redaktor naczelny „elektro.info” Julian Wiatr. Wykład dotyczący tej normy poprzedziło wprowadzenie w zagadnienia teorii pożaru, w którym
zostało omówione środowisko pożarowe
oraz krzywe pożarowe zdefiniowane w normie PN-EN 1363-2:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2: Procedury dodatkowe i alternatywne, stanowiące podstawę
prowadzenia wszelkich badań ogniowych.
Po omówieniu zasad doboru przewodów do
zasilania urządzeń przeciwpożarowych,
które muszą funkcjonować w czasie pożaru zostały omówione wymagania w zakresie projektowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu.
W minionym czasie zakończyły się również zajęcia z przedmiotu „Bezpieczeństwo
w instalacjach elektrycznych” prowadzonego w ramach studiów podyplomowych Bezpieczeństwo Budowli, zorganizowanych po
raz dwunasty przez Szkołę Główną Służby
Pożarniczej. Wykład w ramach tego przedmiotu prowadził Julian Wiatr oraz Edward
»
począł współpracę na uniwersytetach
są: Niemcy, Turcja, Węgry, Austria,
Chiny, Kanada, Czechy – łącznie 48
członków w 20 krajach.
odszedł Hermann Hager
Hermann Hager, będący jedną z osobistości świata biznesu okresu powojennego, zmarł 25 marca 2014 r. w wieku
85 lat. Hager urodził się w Ensheim
w 1928 roku i przez wiele lat mieszkał
w Obernai w Alzacji. W 1955 roku bracia Hermann i Oswald Hager wraz z ich
ojcem, Peterem, założyli Hager oHG,
elektrotechnishe Fabrik w Ensheim.
W połowie lat 50., gdy Hermann ukończył studia inżynieryjne w Bingen i zdał
egzaminy na inżyniera mechanika,
utworzenie zakładu w Ensheim stało się
zalążkiem tego, czym obecnie jest działająca na całym świecie Hager Group.
Wraz z bratem uzupełniali się od samego początku. Hermann – technik
i Oswald – biznesmen byli znakomicie
przygotowani do przejęcia dominacji
w konkurencyjnym branżowym środowisku. Staranny dobór nabywanych kolejno spółek i ich umiejętna integracja
w ramach grupy zaowocowała osiągnięciem przez firmę Hager pozycji lidera
w obszarze rozwiązań instalacji elektrycznych w sektorze inżynierii budowlanej. Gdy Saarland włączono do Republiki Federalnej Niemiec, utworzenie zakładu Hager w Obernai w Alzacji
w 1959 roku stanowiło przemyślany,
a zarazem oczywisty krok w stronę zbudowania drugiego strategicznego filaru. Aż do emerytury Hermann kierował
francuską spółką jako Dyrektor Generalny. Obecnie Hager Group zatrudnia
11 400 osób w 22 zakładach produkcyjnych w 11 krajach.
Grupa Socomec w projekcie
Grid4EU
Grupa Socomec wchodzi w skład konsorcjum, którego zadaniem jest prowadzenie prac doświadczalnych z zakresu
integracji rozproszonych źródeł masowej produkcji energii fotowoltaicznej
w ramach największego europejskiego
projektu współpracy międzynarodowej
Grid4EU. Ten innowacyjny projekt realizowany we Francji pod nazwą „Nice
Grid” plasuje się w centrum europejskich przemian w branży energetycznej, które mają na celu osiągnięcie, do
16
14
»
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Dr inż. Adam Rynkowski omawia nową normę
N SEP-E-004
Skiepko, rzeczoznawca ds. zabezpieczeń
ppoż., pracownik SGSP. Podczas wykładów
prowadzonych w okresie styczeń–marzec
br., słuchacze poznali zasady doboru mocy
źródeł zasilających stosowanych w budownictwie oraz doboru przewodów elektrycznych w instalacjach elektrycznych i zasadami ich zabezpieczania. Ostatnie zajęcia
z tego przedmiotu dotyczyły instalacji elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem. Omawiano podczas nich zasady doboru urządzeń do instalacji w tych strefach
oraz alternatywną metodę oceny ryzyka
obejmującą „poziom zabezpieczenia urządzeń” (EPL: Equipment Protection Level,
wg PN-EN 60079-26). Prowadzili je redaktor Julian Wiatr oraz wiceprezes firmy „GAZEX” Krzysztof Chmielewski. Podczas zajęć zwracano uwagę na bezpieczeństwo pomieszczeń ładowania akumulatorów oraz
pomieszczeń, gdzie zagrożenie wybuchowe tworzone jest przez wydzielające się
gazy palne. Omówione zostały sposoby
neutralizacji tych zagrożeń, dzięki czemu
pomieszczenia te nie muszą być kwalifikowane jako zagrożone wybuchem. Wykład
merytoryczny zakończyła prezentacja projektu akumulatorowni.
Zajęcia z przedmiotu „bezpieczeństwo
w instalacjach elektrycznych” zakończył
egzamin obejmujący zakres wiedzy przekazanej podczas wykładów. Słuchaczy po
zakończeniu zajęć dydaktycznych, które zostały zaplanowane w połowie maja, czeka
egzamin końcowy połączony z obroną pracy końcowej przed komisją powołaną przez
Dziekana Wydziału Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego SGSP.
Natomiast 11 kwietnia na zaproszenie
prezesa Kaliskiego Oddziału SEP mgr inż.
Zygmunta Zgardy, red. Julian Wiatr wygłosił wykład poświęcony ochronie przeciwpożarowej w instalacjach elektrycz-
Uczestnicy seminarium w Poznaniu
nr 4/2014
reklama
Podczas przerwy w zajęciach w Kaliszu
nych. Na początku zajęć słuchacze poznali podstawy teorii pożarów. Wyświetlono
film przedstawiający rozwój pożaru w pomieszczeniu, a następnie omówione krzywe pożarowe zdefiniowane w normie
PN-EN 1363:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2: Procedury alternatywne
i dodatkowe. Szczególna uwaga została poświęcona krzywej celulozowej T=f(t), zgodnie z którą prowadzone są badania odporności ogniowej materiałów budowlanych.
Słuchacze poznali fazy przebiegu pożaru.
Szczególna uwaga została zwrócona na impuls zwany powszechnie rozgorzeniem,
stanowiący niejako akcent przejścia pożaru do fazy jego pełnego rozwinięcia, gdzie
kontrolę na pożarem przejmuje utleniacz
dostarczany wraz powietrzem z atmosfery,
a temperatura występująca w pomieszczeniu osiąga 1000°C.
W ramach zajęć zostały zademonstrowane animacje obrazujące różne typy rozgorzenia, które stanowi detonacyjne spalanie dymu zachodzące wskutek gwałtownego napływu powietrza do pomieszczenia ogarniętego pożarem i jest bardzo
Słuchacze BB12 podczas zajęć
groźne dla ratowników oraz osób uwięzionych w płonącym budynku. Omówione zostały również zjawiska pożarowo niebezpieczne oraz podstawowe błędy popełniane podczas projektowania i eksploatacji instalacji elektrycznych. Szczegółowo wyjaśnione zostały zasady projektowania
przeciwpożarowego wyłącznika prądu
oraz projektowania ochrony przeciwporażeniowej w instalacjach elektrycznych zasilających urządzenia przeciwpożarowe
zgodnie z wymaganiami normy N SEP-E
005 Dobór przewodów elektrycznych do
zasilania urządzeń przeciwpożarowych,
których funkcjonowanie jest niezbędne
w czasie pożaru. Omówiono również zasady obliczania gęstości obciążenia ogniowego, wymagania dotyczące lokalizacji
kontenerowych stacji transformatorowych
oraz zespołów prądotwórczych względem
innych obiektów budowlanych w zakresie
ochrony ppoż. Wykład dla Kaliskiego Oddziału SEP zakończyła prezentacja dwóch
projektów: pompowni pożarowej oraz pomieszczenia ładowania akumulatorów. Tekst i fot. ww
forum Data Center Schneider Electric
P
odczas forum, które odbyło się 27 marca w Warszawie, przedstawiciele Schneider Electric oraz partnerzy współpracujący
z firmą rozmawiali o rozwoju rynku centrów
przetwarzania danych i rozwiązaniach wykorzystywanych dziś przy ich budowie.
Rozpoczynając forum, wiceprezes Schneider Electric Polska Dariusz Koseski podkreślił
korzyści wynikające z integracji pionu IT z firmą Schneider Electric. Dzięki wykorzystaniu
wiedzy i doświadczenia Schneider Electric firma oferuje blisko 80% rozwiązań istniejących
i uczestniczy na każdym etapie tworzenia Data
Center, od zaprojektowania, po implementację i wsparcie posprzedażowe.
nr 4/2014
Thomsen Polska Sp. z o.o., firma wykonawcza branży energetycznej, powiązana
logistycznie i kapitałowo z firmami niemieckimi – Thomsen Anlagenbau oraz Thomsen
Tiefbau, tworząc grupę Thomsen specjalizującą się w układaniu linii kablowych w ziemi,
w szczególności w kompletnym okablowaniu
farm wiatrowych i fotowoltaicznych, poszukuje pracownika na stanowisko:
KIEROWNIK PROJEKTU
Miejsce pracy:
Praca mobilna, wykonywana na terenie Polski, w zależności od realizowanego przedsięwzięcia.
Charakterystyka wykonywanej pracy:
Pozyskiwanie nowych klientów i zleceń.
Przygotowywanie dokumentacji przetargowej. Kierownictwo i nadzór nad realizowanym przedsięwzięciem, m.in. prowadzonymi
pracami budowlanymi z zakresu elektrowni
wiatrowych, fotowoltaiki, energii odnawialnej, prowadzenia linii energetycznych.
Wymagania:
• biegła znajomość języka niemieckiego,
niezbędna w stałych kontaktach
z centralą firmy w Niemczech,
• wykształcenie wyższe techniczne – inżynier budownictwa lub inżynier elektryk,
posiadane uprawnienia (budowlane, SEP)
będą dodatkowym atutem,
• znajomość tematyki odpowiadającej
charakterystyce wykonywanej pracy,
w tym OZE,
• rozeznanie w zakresie prawa zamówień
publicznych,
• prawo jazdy kategorii B.
Oferujemy:
Michał Pyter w trakcie prezentacji
Następnie Dominik Liskowicz z HAL
Group zwrócił uwagę, że już w pierwszej fazie projektowania należy dobrze przeanalizować takie czynniki jak: lokalizacja, dostępność transportowa, możliwości przyłącze-
• umowę o pracę,
• atrakcyjne wynagrodzenie,
• niezbędne narzędzia pracy: laptop,
telefon, samochód lub zwrot kosztów
podróży służbowych, pokrycie kosztów
zakwaterowania,
• pracę w firmie cieszącej się renomą
na rynku międzynarodowym.
Rozmowa kwalifikacyjna zostanie przeprowadzona w języku niemieckim – uprzejmie
prosimy o nieaplikowanie osób bez wymaganej znajomości języka.
Kontakt i dodatkowe informacje wyłącznie
pod numerem telefonu:
15+48 71 321 12 22.
informuje
14
»
roku 2020, ponad 20-procentowego
udziału produkcji energii elektrycznej
ze źródeł odnawialnych. Grupa Socomec została zaproszona do udziału
w tym przedsięwzięciu ze względu na
jej know-how w dziedzinie dystrybucji
energii elektrycznej, w dziedzinie fotowoltaiki, a zwłaszcza ze względu na zdobyte w ciągu ponad 45 lat kompetencje
i doświadczenia w dziedzinie przetwarzania energii. W związku z wyczerpywaniem się surowców energetycznych
ze źródeł kopalnych oraz w celu ograniczenia wpływu gazów cieplarnianych
na środowisko, obecnie światowym wyzwaniem stało się zintegrowanie na szeroką skalę energii ze źródeł odnawialnych z siecią elektroenergetyczną,
zwłaszcza w zakresie niskich napięć.
Tymczasem energia ta jest z założenia
uzyskiwana w sposób nieciągły: bez
wiatru i nasłonecznienia nie może być
wytwarzana. Potrzebne są więc inteligentne systemy zdolne do magazynowania energii wytwarzanej w sposób
nieciągły i zdecentralizowany, a także
do regulowania jej dystrybucji, w zależności od podlegającego silnym fluktuacjom zapotrzebowania użytkowników.
I właśnie tym jest Smart Grid, czyli inteligentna sieć elektroenergetyczna.
Grupa Socomec rozszerzyła swoją ofertę urządzeń do rozdziału energii elektrycznej o urządzenia do magazynowania energii o nazwie SUNSYS PCS2.
Urządzenia SUNSYS PCS2, o mocy od
33 do 100 kW, są w pełni dostosowane
do sieci elektrycznych niskiego napięcia. Pełnią one podwójną funkcję: przetwarzania i magazynowania energii.
Zainstalowane przy fotowoltaicznym
systemie wytwarzania energii, przetwarzają wytworzoną za dnia energię
słoneczną, by następnie zmagazynować
ją w akumulatorach. W razie zapotrzebowania, energia ta będzie mogła być
ponownie poddana konwersji, a następnie wprowadzona do sieci energetycznej. Urządzenia te są zatem dwukierunkowymi inwerterami, realizującymi
cykl ładowania i rozładowania ustalony
wcześniej przez dystrybutora energii
elektrycznej. Innowacyjność polega na
ustabilizowaniu sieci niskiego napięcia
podlegającej ciągłym wahaniom powodowanym wytwarzaniem energii przez
źródła fotowoltaiczne, których konsekwencją są zmiany napięcia.
Oprac. ak
16
nia energii i łączy do transmisji danych,
przepisy prawne odnoszące się do danego
miejsca oraz budżet, którym można dysponować. Obecnie dla rozwiązań data center
ważne jest również uzyskanie certyfikatu
TIER wydawanego przez Uptime Institute.
Przykłady implementacji zaawansowanych
projektów Data Center przedstawił Paweł
Bachorz z Schneider Electric.
Jednym z najważniejszych wyzwań i zarazem trendów stojących przed projektantami
rozwiązań dla Data Center jest ich efektywność energetyczna. Jak podkreślił Michał Pyter, Enterprise Sales Manager Schneider Electric Polska, dziś bardzo ważna w centrach danych jest oszczędność energii. Oszczędności
uzyskiwane są już na etapie projektowania,
a następnie eksploatacji. W branży telekomunikacyjnej oraz bankach, gdzie projektowanie odbywa się do 3 lat w przód, a następnie
zakłada się rekonfigurację centrum pod aktualne potrzeby oraz te, które pojawią się
w niedalekiej przyszłości.
Wśród nowoczesnych rozwiązań omawianych przez Michała Pytera w trakcie panelu znalazły się również systemy klimatyzacji i chłodzenia. W nowoczesnych centrach
danych nie chodzi już tylko, aby wdmuchać
jak największą ilość zimnego powietrza do
serwerowni. Obecnie zwraca się szczególną
uwagę na eliminację ciepłego powietrza i zapobiegania jego mieszania się z chłodnym.
Podczas panelu poruszono również kwestie
nowego rozwiązania polegającego na chłodzeniu urządzeń poprzez zanurzenie ich
w specjalnym oleju. Takie zabiegi zaczynają testować już Holendrzy, a w niedługim
czasie Brytyjczycy i Niemcy.
Forum Data Center Schneider Electric to
wydarzenie, podczas którego przedstawiciele
firm projektujących, zarządzających oraz użytkownicy centrów przetwarzania danych mają
możliwość do wymiany doświadczeń, jak również określenia przyszłych potrzeb centrów,
które z kolei będą wyznaczać nowe trendy. Oprac. kk, fot. Schneider Electric
targi AUTOMATICON 2014
O
d 20 lat targi Automaticon są największym w Polsce profesjonalnym forum,
gdzie spotykają się producenci i odbiorcy automatyki przemysłowej. W tym roku odbyły
się w dniach 25–28 marca. Patronat honorowy nad targami objął Minister Gospodarki –
Janusz Piechociński. W Centrum Expo XXI,
w trzech halach wystawienniczych, spotkali się producenci aparatury kontrolno-pomiarowa i elementów automatyki, robotyki, napędów, elektroniki przemysłowej czy elementów hydrauliki i pneumatyki siłowej. Tegoroczna, jubileuszowa 20. edycja zgromadziła 306 wystawców z Polski i z zagranicy. Formułę targów wzbogaciły liczne seminaria tematyczne oraz wiele mniej formalnych, chociaż nie mniej ważnych spotkań wystawców
z ich klientami.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Tradycyjnie podczas targów AUTOMATICON przyznano nagrody targowe – Złote Medale. W tym roku trafiły one do firm: BOSCH
REXROTH Sp. z o.o. za Open Core Engineering, C&C Partners Telecom Sp. z o.o. za kamera CORSIGHT COL6270, COMAU Poland
Sp. z o.o. za robota przemysłowego RACER
7-1.4, FANUC ROBOTICS Sp. z o.o. za sterowanie FANUC 30iB – najwyższy światowy
poziom sterowania CNC dla tokarek i centrów
obróbczych, GAZOPOMIAR za jednostkę sterującą SIGMA CONTROL L, TEL-STER
Sp. z o.o. za Zintegrowany System Dyspozytorski TelWin IDS.
Kolejna edycja targów AUTOMATICON
2015 odbędzie się w dniach 17–20 marca
2015.
Oprac. ak
nr 4/2014
ochrona przeciwpożarowa
statystyka pożarów w Polsce
w latach 2000–2013
mgr inż. Julian Wiatr
D
ane statystyczne gromadzone
przez KG PSP dotyczące pożarów
są wręcz przerażające. W okresie analizowanych ostatnich czternastu lat największa liczba pożarów wystąpiła
w 2003 roku. Gdyby statystki pożarowe
uwzgledniające pożary, których przyczyną były urządzenia lub instalacje elekRok
Ogólna liczba pożarów
tryczne, została odniesiona do ogólnej
liczby wszystkich pożarów, to uzyskalibyśmy błędne wnioski, które nie dawałyby podstaw do niepokoju. Średnio to
zaledwie nieco ponad 4% wszystkich
zdarzeń pożarowych w naszym kraju.
Jeśli jednak zawęzimy rozważania do
pożarów budynków, widzimy, że poża2000
2001
2002
2003
2004
ry spowodowane wadami instalacji lub
urządzeń elektrycznych to prawie 22%
wszystkich pożarów budynków w skali roku.
W przedstawionych niżej tabelach zaprezentowano dane na temat liczby pożarów, jakie zaszły w latach 2000–2013,
pozyskane z danych statystycznych pro2005
2006
2007
2008
wadzonych przez KG PSP (www.kgpsp.
gov.pl). Dowodzą one, że problem właściwej eksploatacji oraz projektowania instalacji elektrycznych jest nadal aktualny i wymaga powszechnych działań,
mających na celu nie tylko edukację, ale
i kontrolę w celu neutralizacji występujących zagrożeń.
2009
2010
2011
2012
2013
135 889 116 602 151 026 220 866 146 728 184 316 186 180 161 089 161 799 159 122 135 555 171 833 183 888 126 426
Pożary od instalacji i urządzeń
elektrycznych
6970
6817
7260
7304
6807
7403
7718
6960
7033
6801
6903
6210
6423
5974
Względna liczba pożarów od instalacji
i urządzeń elektrycznych
5,13%
5,85%
4,80%
3,31%
4,64%
4,02%
4,14%
4,32%
4,45%
4,27%
4,09%
3,55%
3,49%
4,73%
Średnio
4,32%
Tab. 1. Względna liczba pożarów spowodowanych wadami instalacji elektrycznych lub wadami urządzeń grzejnych, nieprawidłową eksploatacją instalacji lub urządzeń grzejnych oraz elektrycznością statyczną na tle ogólnej liczby pożarów w latach 2000–2013
Rok
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Wady urządzeń elektrycznych
(bez urządzeń grzejnych)
5613
5430
5907
5909
5533
6143
6454
5835
5914
5787
5864
5359
5480
5139
Nieprawidłowa obsługa urządzeń
elektrycznych (bez urządzeń grzejnych)
755
702
695
624
574
566
602
552
551
472
492
387
443
395
Wady elektrycznych
urządzeń grzewczych
329
386
367
357
369
363
362
361
350
373
343
291
304
296
Nieprawidłowa obsługa elektrycznych
urządzeń grzewczych
241
261
233
242
207
249
266
192
192
150
188
134
161
125
Elektryczność statyczna
Razem
32
38
58
172
69
82
34
20
26
19
17
39
35
19
6970
6817
7260
7304
6807
7403
7718
6960
7033
6801
6903
6210
6423
5974
Tab. 2. Pożary spowodowane wadami instalacji elektrycznych lub wadami urządzeń grzejnych, nieprawidłową eksploatacją instalacji lub urządzeń grzejnych oraz elektrycznością statyczną w latach 2000–2013
Rok
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Pożary budynków użyteczności
publicznej
3119
2823
2896
2948
2820
2879
2871
2682
2700
2546
2467
2418
2406
2318
Pożary budynków mieszkalnych
23 207
23 134
24 508
25 545
25 059
26 382
26 677
26 454
27 214
27 491
28 274
27 521
29 130
27 491
Pożary budynków produkcyjnych
2539
2107
2331
2462
2321
2482
2488
2489
2367
2198
2211
2453
2360
2068
Pożary budynków magazynowych
1429
1116
1333
1461
1361
1258
1294
1266
1383
1197
1096
1253
1134
976
Ogólna liczba pożarów budynków
27 755
29 180
31 068
32 416
31 561
33 001
33 330
32 891
33 664
33 432
34 048
33 645
35 030
32 853
Pożary od instalacji i urządzeń
elektrycznych oraz elektryczności
statycznej
6970
6817
7260
7304
6807
7403
7718
6960
7033
6801
6903
6210
6423
5974
25,11%
23,36%
23,36%
22,53%
21,56%
22,43%
23,15%
21,16%
20,89%
20,34%
20,27%
18,45%
18,34%
18,18%
Względna liczba pożarów od instalacji
i urządzeń elektrycznych
Średnio
21,37%
Tab. 3. Względna liczba pożarów spowodowanych wadami instalacji elektrycznych lub wadami urządzeń grzejnych, nieprawidłową eksploatacją instalacji lub urządzeń grzejnych oraz elektrycznością statyczną na tle ogólnej liczby pożarów budynków w latach 2000–2013
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
17
ochrona przeciwpożarowa
instalacje elektryczne
niskoprądowe w przestrzeniach
zagrożonych wybuchem
dr inż. Waldemar Jaskółowski – Szkoła Główna Służby Pożarniczej, mgr inż. Julian Wiatr
U
rządzenie ma własne potencjalne źródło zapłonu, gdy pracując
w przestrzeni zagrożonej wybuchem
zgodnie ze swoim przeznaczeniem
(włączając jego wadliwe działanie) jest
zdolne do zapłonu, jeżeli nie będą zachowane specjalne środki bezpieczeństwa. Do potencjalnych źródeł zapłonu można zaliczyć iskry elektryczne,
łuki i ognienia, wyładowania elektrostatyczne, fale elektromagnetyczne,
promieniowanie jonizujące, gorące powierzchnie, płomienie i gorące gazy,
iskry wytwarzane mechanicznie, promieniowanie optyczne, reakcje chemiczne (z wyjątkiem reakcji materiałów wybuchowych lub substancji chemicznie niestabilnych) i kompresję.
Aby zminimalizować zagrożenie
wybuchem w tego typu zakładach,
istnieje konieczność instalacji urzą-
a)
c)
Fot. 1. Przykłady urządzeń do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem: a) detektor gazu metan, b) sygnalizator
ostrzegawczy, c) czujka dymu
dzeń, systemów, których celem jest
wczesne wykrycie zagrożenia, ostrzeżenie o występującym zagrożeniu
i inne funkcje kluczowe dla bezpieczeństwa pracowników i procesu technologicznego. Możemy do nich zaliczyć m.in. systemy sygnalizacji pożarowej, systemy dźwiękowego ostrze-
Rys. 1. Przykład tabliczki znamionowej dla detektora gazu firmy Atest-Gaz A.M.
Pachole Sp.j.
18
b)
Fot. Gazex
Pracownikom zatrudnionym w każdym zakładzie pracy należy zapewnić warunki bezpiecznej pracy, pozwalające na komfort i wydajną pracę. Wszędzie tam, gdzie magazynowane, eksploatowane są ciecze i gazy palne lub powstają pyły może wystąpić/występuje przestrzeń zagrożona wybuchem i w związku z tym praca w tych warunkach
jest szczególnie niebezpieczna. Zachowanie właściwego poziomu bezpieczeństwa zależy nie tylko od pracowników, ale także od bezpiecznej eksploatacji urządzeń (maszyn,
sprzętów, przyrządów), które mają własne potencjalne źródła zapłonu i mogą spowodować wybuch.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
gania, detektory gazu, systemy wykrywania dymu (fot. 1.).
wymagania dla przewodów
i kabli, zasady montażu
Urządzenia, które są eksploatowane w przestrzeniach zagrożonych wybuchem, powinny spełniać rygorystyczne wymagania zawarte w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia
22 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do
użytku w przestrzeniach zagrożonych
wybuchem (DzU nr 263, poz. 2203). Dokument ten wprowadza postanowienia
zawarte w Dyrektywie 94/9/WE zwanej
potocznie „Dyrektywą ATEX”.
Zgodnie z Dyrektywą ATEX, urządzenia przewidziane do pracy w prze-
strzeniach zagrożonych wybuchem
powinny być właściwie oznaczone,
tzn. zawierać niezbędne informacje,
które umożliwią identyfikację danego
urządzenia i możliwość jego montażu
w określonej strefie zagrożenia wybuchem. Na rysunku 1. przedstawiono
przykładową tabliczkę znamionową,
która zawiera informacje o przeznaczeniu urządzenia do pracy w strefie za-
streszczenie
W artykule przedstawiono podstawowe wymagania, które powinny spełniać instalacje
niskoprądowe zasilające urządzenia elektryczne pracujące w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. W szczególności opisano wymagania dla przewodów i kabli elektrycznych, a także zasady prawidłowego
ich montażu. Wymagania, o których mowa
powyżej, zawarte są w Dyrektywie ATEX
i krajowych dokumentach prawnych, a także normach (m.in. PN 60079-14:2009E).
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
19
ochrona przeciwpożarowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
20
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
prezentacja
SIBA – nasze zabezpieczenie,
twoja korzyść
Mariusz Madurski – SIBA Polska Sp. z o.o.
O
d ponad 60 lat firma SIBA specjalizuje się w produkcji bezpieczników topikowych i jest jednym z najważniejszych europejskich producentów
tych wyrobów. Oferuje bezpieczniki
wysokonapięciowe, niskonapięciowe,
miniaturowe, subminiaturowe, a od
niedawna oferuje również bezpieczniki polimerowe PTC. W katalogach firmy wymienionych jest ponad 14500 rodzajów wkładek topikowych, podstaw
bezpiecznikowych i elementów uzupełniających. Produkty te zapewniają
ochronę urządzeniom, instalacjom i ludziom. Patrząc pod tym kątem, oferujemy produkty pierwszej potrzeby. Firma
posiada oddziały oraz partnerów handlowych w wielu krajach na sześciu
kontynentach.
W dziedzinie bezpieczników wysokonapięciowych firma SIBA jest liderem
rynku europejskiego. Była jedną z pierwszych firm, które we wkładkach wysokonapięciowych wprowadziły wyzwalacze
termiczne wbudowane w system wybijaka. Była to odpowiedź firmy na wyniki badań rozdzielnic z zestawami rozłączników wysokonapięciowych z bezpiecznikami. W badaniach tych stwierdzono, że przy niewielkich prądach
przeciążeniowych może dochodzić do
niedozwolonego przegrzewania się elementów izolacyjnych rozdzielnic powodującego ich uszkodzenie. Wyzwalacze
termiczne stosowane przez firmę SIBA
działają niezależnie od tego, czy przyczyną nadmiernego wzrostu temperatury jest uszkodzenie wkładki topikowej, spowodowane np. wyładowaniem
atmosferycznym, czy wzrost temperatury wewnątrz rozdzielnicy nastąpił w wyniku innych przyczyn.
We wkładkach topikowych niskonapięciowych o stykach nożowych
(gG i aM) firma SIBA stosuje zintegrowany, podwójny system wskaźnika zadzia-
nr 4/2014
łania. Ułatwia to obsłudze zlokalizowanie wkładek, które zadziałały. Wkładki topikowe o stykach nożowych produkowane są na napięcia znamionowe
400, 500, 690, 1000 i 1500 V prądu przemiennego w wykonaniu standardowym
z metalowymi pokrywami oraz z pokrywami z materiału izolacyjnego i izolowanymi zaczepami do chwytaka wkładki
topikowej. W ofercie firmy SIBA znajdują
się również wkładki topikowe o charakterystyce gTr specjalnie dostosowane do
zabezpieczania transformatorów energetycznych. Wkładki te nie są oznaczane prądem znamionowym, lecz mocą
transformatora, do którego zabezpieczania są przeznaczone.
Szczególną uwagę firma SIBA przywiązuje do bezpieczników stosowanych
do zabezpieczania elementów półprzewodnikowych. Bezpieczniki te wymagają precyzyjnie wykonanych topików.
Występuje wiele odmian bezpieczników różniących się kształtami korpusów i elementów stykowych oraz napięciami znamionowymi, zakresem wyłączania i kategorią użytkowania. Dostępne są o niepełnej zdolności wyłączania (aR) oraz o pełnej zdolności wyłączania (gR). Firma SIBA produkuje również bezpieczniki o charakterystyce gS
(początkowo wprowadzone z oznaczeniem gRL), zabezpieczające nie tylko elementy półprzewodnikowe, ale również
przewody w zabezpieczanym obwodzie.
Osobną grupą są bezpieczniki prądu stałego do zabezpieczania półprzewodników. Bezpieczniki te przeznaczone są
do stosowania między innymi w przekształtnikach częstotliwości i zasilaczach UPS. Do najnowszych produktów w tej grupie zaliczają się bezpieczniki do zabezpieczania baterii słonecznych. Są to bezpieczniki na znamionowe napięcie stałe 900 V i prądy znamionowe od 0,5 do 400 A.
SIBA produkuje
także bezpieczniki miniaturowe,
począwszy od tradycyjnych, w korpusach szklanych
lub ceramicznych,
o średnicy 5 mm
i długości 20 mm,
poprzez subminiaturowe przeznaczone do montażu przewlekanego na płytkach
drukowanych, aż
do bezpieczników
SMD przeznaczoPrzykłady bezpieczników produkowanych w SIBA
nych do montażu powierzchniowego. Bezpieczniki
W firmie SIBA przywiązuje się
miniaturowe mogą mieć różne cha- dużą wagę do jakości wytwarzanych
rakterystyki czasowo-prądowe: bar- produktów poprzez wdrożenie sysdzo szybką (FF), szybką (F), średnio- temu jakości. Kontroli podlegają dozwłoczną (M), zwłoczną (T) i bardzo starczane do produkcji materiały i gozwłoczną (TT) oraz znamionowe zdol- towe bezpieczniki. Przykładowo bezności wyłączania od 35 lub 50 A aż do pieczniki wysokonapięciowe sprawwielu kA, w przypadku wykonań spe- dzane są poprzez pomiar rezystancjalnych. Bezpieczniki miniaturowe cji i badanie szczelności każdej wyfirmy SIBA znane były w Polsce pod produkowanej wkładki topikowej.
marką ELU.
Własny dział badawczo-rozwojowy
Najnowszą grupą bezpieczników mi- umożliwia szybką reakcję na poniaturowych w ofercie firmy SIBA są jawiające się nowe potrzeby użytbezpieczniki polimerowe PTC produko- kowników, opracowując nowe konwane w dwóch wykonaniach, do mon- strukcje bezpieczników. SIBA produtażu przewlekanego i powierzchniowe- kuje wiele nietypowych bezpiecznigo. Te nietypowe bezpieczniki charak- ków przeznaczonych dla specyficzteryzują się tym, że po przekroczeniu nych grup odbiorców, np. dla górnicokreślonej temperatury, np. w wyni- twa, kolei czy przemysłu okrętoweku przeciążenia, ich rezystancja wzra- go, gdzie niekorzystne warunki śrosta o kilka rzędów wielkości, powodu- dowiskowe wymuszają konieczność
jąc ograniczenie prądu w zabezpiecza- stosowania specjalnych konstrukcji
nym obwodzie. Po ustąpieniu przyczy- bezpieczników.
ny przeciążenia i ostygnięciu bezpieczPolskim oddziałem niemieckiej
nika jego rezystancja wraca do wartości firmy SIBA jest SIBA Polska Sp. z o.o.
zbliżonej do początkowej. Bezpiecznik (www.siba-bezpieczniki.pl). Więcej
może dalej chronić obwód lub urządze- informacji o firmie SIBA można znanie, bez konieczności wymiany.
leźć na www.siba-fuses.com.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
21
ochrona przeciwpożarowa
sterowanie instalacjami
do odprowadzania dymu i ciepła
zasady projektowania
N
strefa dozorowania,
alarmowania
W literaturze pojawiają się dwie definicje strefy dozorowania: pierwsza według normy PN-EN 54-2 „strefa dozorowa” (strefa) jest to geograficzna część
chronionego obiektu, w której zainstalowano jeden lub więcej ostrzegaczy i dla których przewidziano wspólną sygnalizację strefową. Druga podobna w swoim brzmieniu: według
PN-ISO 8421-3 „strefa” jest obszarem
lub przestrzenią dozorowaną przez grupę urządzeń automatycznych lub nie-
22
kawiarnia
biura I strefa dozorowa
IIIstrefadozorowa
strefa pożarowa
strefa alarmowania
magazyn
II strefa dozorowa
Rys. 1. Podział obiektu na strefy dozorowe i alarmowania umieszczone w strefie pożarowej
automatycznych, dla której w centrali
sygnalizacji pożarowej istnieje wydzielona sygnalizacja.
Definicje te wprowadzają pojęcie najmniejszej przestrzeni, w której możemy sterować urządzeniami przeciwpożarowymi.
Następnie obiekt dzieli się na strefy
alarmowe, obejmujące te obszary (pomieszczenia, kondygnacje), w których
powinien być jednocześnie uruchomiony sygnał alarmowy lub nadany komunikat o niebezpieczeństwie i konieczności podjęcia ewakuacji.
Alarmować możemy z kilku stref
dozorowych, które są rozłożone minimum w jednej strefie pożarowej, tak jak
to przedstawiono na rysunku 1.
Maksymalne wymagania dla strefy
dozorowej można określić jako:
a) powierzchnia jednej strefy na kondygnacji nie powinna przekraczać
1600 m2;
b) strefa może obejmować do 10 sąsiadujących ze sobą pomieszczeń,
pod warunkiem, że łączna ich powierzchnia nie przekracza 1000 m2,
a ich identyfikowanie następuje za
pomocą wskaźników zadziałania,
umieszczonych nad wejściem do
tych pomieszczeń,
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
wej, a można je łączyć w dowolny sposób
biorąc pod uwagę zapisy scenariusza pożarowego dla obiektu (algorytmy współdziałania). Zawsze sterowanie projektujemy dla minimum do strefy pożarowej,
ale pamiętamy, że w zależności od sposobu oddymiania może być konieczność
sterowania np. przy oddymianiu grawitacyjnym w przestrzeni o powierzchni
podsufitowej do 2600 m2. Z tego wynika
konieczność podziału na dwie strefy dozorowe (pojedyncza strefa do 1600 m2).
c) jeżeli strefa obejmuje pięć przyległych pomieszczeń, a ich powierzchnia nie przekracza 400 m2, to nie jest
wymagane instalowanie zewnętrznych wskaźników zadziałania w pobliżu ich drzwi,
d) każda strefa dozorowa powinna
obejmować co najwyżej jedną kondygnację budynku, chyba że: szyb
wentylacyjny lub inną strefa zawiera klatkę schodową, szyb kablowy,
podobną instalację, która przebiega przez więcej niż jedną kondygnację, lecz znajduje się w obrębie jednej
strefy pożarowej.
Definiując maksymalne parametry
dla strefy dozorowej należy pamiętać, że
sterowanie odnosi się do strefy dozorowartość sygnału
detektora czujki
warianty alarmowania,
dobór czasów alarmowania
W obiektach użyteczności publicznej najczęstszym wariantem alarmopierwsze płomyki
na próbce
jonizacyjna
optyczna na światło
pochłonięte
optyczna
rozproszeniowa
rozkład termiczny
tlenie
płomień
Rys. 2. Porównanie czułości czujek dymu
nr 4/2014
Rys. W. Wnęk
a rynku polskim coraz więcej
mamy rozwiązań, których zadaniem jest przeciwdziałanie zadymieniu
w obiekcie budowlanym podczas pożaru. Ze względu na różną konstrukcję
obiektu, liczba i powierzchnia kondygnacji mają wpływ na dobór systemu
wentylacji. Analizując sposoby oddymiania można wymienić:
wytworzenie podciśnienia w strefie objętej pożarem poprzez intensywne odprowadzanie dymu i ciepła z tej strefy,
doprowadzanie do strefy objętej pożarem czystego powietrza,
wytworzenie nadciśnienia w strefach przyległych oraz na drogach
ewakuacyjnych (przestrzeń klatek
schodowych, przedsionków przeciwpożarowych, szybów dźwigowych dla ekip ratowniczych),
wydzielenie pod sufitem zbiorników dymu poprzez zastosowanie
kurtyn dymowych,
zastosowanie dymoszczelnych zamknięć otworów umieszczonych
na granicy stref dymowych.
Wymaga to stosowania automatyki sterującej.
Rys. W. Wnęk
bryg. dr inż. Waldemar Wnęk – Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
23
ochrona przeciwpożarowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
24
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
25
ochrona przeciwpożarowa
wykrywanie zagrożeń
w sieciach elektroenergetycznych
przy zastosowaniu kamer
termowizyjnych
mgr inż. Karol Kuczyński , mgr inż. Grzegorz Dymny
C
złowiek na drodze ewolucji przystosował się do poznawania
świata w zakresie promieniowania
widzialnego. Teraz zakres ten dzięki
technice podczerwieni zostaje rozszerzony o kolejny fragment widma promieniowania świetlnego, który możemy obserwować. Możliwości, jakie
dają techniki obserwacji i dwuwymiarowego obrazowania w podczerwieni, pozwalają na nowo spojrzeć na
znane mam obiekty. Zobaczyć więcej,
diagnozować i rozpoznawać zagrożenia.
obraz termowizyjny
tycznych, który wywołuje zmianę
temperatury przewodników, w pełni umożliwia zastosowanie diagnostyczne kamer podczerwieni, gdyż
obiekty w znacznie większym stopniu emitują promieniowanie cieplne.
Spośród obserwacji wielu obiektów
o identycznej geometrii, z łatwością
można wtedy zauważyć odstępstwa
od normalnego stanu obiektu. Niemniej, mimo że łatwo zaobserwować
anomalie, niełatwo jest precyzyjnie
zmierzyć ich temperaturę. Zależy to
od sprzętu pomiarowego, cech badanego obiektu, warunków otoczenia, operatora oraz od tego, że widzimy tylko powierzchnię zewnętrzną,
która może skrywać źródło problemu
znajdującego się nieco głębiej [1].
wykrywanie anomalii
Fot. G. Dymny
Prawidłowo pracujące złącze elektryczne nie powinno wykazywać wyraźnie wyższych temperatur od tem-
peratury łączonych elementów. Stąd
w przypadku obserwacji obiektów
energetycznych można w takich pomiarach stosować stosunkowo proste
kamery obserwacyjne, choć niewątpliwie szczególnie brana pod uwagę
przy wyborze takiej kamery powinna
być rozdzielczość. Pod tym pojęciem
rozumie się zarówno rozdzielczość
matrycowego detektora, jak i decydujący o rozdzielczości przestrzennej
zastosowany w kamerze obiektyw.
Przyczyną nadmiernego wzrostu
temperatury w obserwowanym złączu może być np. niewłaściwie zaprasowany przewód w końcówce, wadliwe połączenie przewodu z urządzeniem lub zużycie elementu. W tym
kontekście kontrola linii elektroenergetycznych daje ogromne możliwości
wykrywania takich elementów, które na skutek długotrwałej eksploatacji powodują stopniowe pogarszanie
się stanu złączy poprzez wzrost rezystancji zestyku i zmniejszenie czyn-
Fot. G. Dymny
To co widzimy w obrazie termograficznym, to emitowany strumień promieniowania cieplnego, który jest zazwyczaj różny dla różnych obiektów.
Nawet mimo podobieństwa geometrii obiektów bardzo mocno zależy on
od niewidocznych własności fizykochemicznych badanych obiektów. Na-
wet gdy temperatura jest taka sama,
każdy z obserwowanych elementów
może mieć własną zdolność do emitowania promieniowania. Zdolność
tę opisuje się współczynnikiem emisyjności, zależnym m.in. od składu
chemicznego materiału, z jakiego wykonany jest obiekt, stanu fizycznego
powierzchni (chropowatość, warstwy
tlenków, zanieczyszczenia) oraz wielu innych czynników, w tym od kierunku obserwacji [1].
Poza laboratoriami, metody pomiaru termowizyjnego są zazwyczaj
metodami pasywnymi, a rejestrowane obrazy termowizyjne obiektów
nieobciążonych, znajdujących się
w stanie równowagi, w największym
stopniu zawierają informacje o promieniowaniu odbitym. Jest przy tym
również widoczny cykl zmian temperatury związany z ekspozycją na
warunki pogodowe i różnice pomiędzy dniem i nocą, ale dopiero przepływ prądu w instalacjach energe-
Fot. 1. Zdjęcie w świetle widzialnym i podczerwieni słupa energetycznego zlokalizowanego na skraju lasu
26
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Fot. 2. Zdjęcie w podczerwieni odpływów nn z napowietrznej stacji transformatorowej oraz słupa oświetleniowego
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
27
ochrona przeciwpożarowa
detektory gazu
wymagania i zastosowanie
D
ynamiczny rozwój przemysłu
oraz rozwiązań w budownictwie powoduje zapotrzebowanie na
nowe rozwiązania w dziedzinie detekcji gazów. Z tego względu wprowadzane są ciągle udoskonalenia produkowanych urządzeń. Sprzyja temu
rozwój zaawansowanych elektronicznych sensorów gazów, dzięki, którym
można wykryć wycieki gazów wybuchowych lub pojawienie się gazów
niebezpiecznych dla człowieka. Ze
względu na zastosowane sensory oraz
pełnione funkcje elektroniczne systemy detekcji gazów można podzielić
na: alarmowe systemy detekcji gazu,
które wykrywają i sygnalizują przekroczenie jednego lub kilku poziomów stężenia gazu oraz systemy monitorujące wartość stężenia gazu
w obiekcie [1, 2].
Alarmowe systemy detekcji gazu charakteryzują się prostotą konstrukcji i obsługi oraz jednoznacznością sygnałów
alarmowych, a także niską ceną i tanią
eksploatacją.
Znacznie bardziej zaawansowany
system umożliwiający ciągły pomiar
stężenia wyspecyfikowanych gazów
oraz umożliwia analizę ilościową warunków eksploatacji dozorowanego
pomieszczenia. Kontrola polega na cyklicznym pomiarze stężenia danego
gazu w otaczającym powietrzu. Z chwilą przekroczenia określonych wartości
stężenia, włączona zostaje optyczna
sygnalizacja alarmowa detektora oraz
możliwe jest za pomocą sieci przemysłowej np. RS-485 przekazanie informacji do cyfrowego modułu nadzorczego. Detektory coraz częściej posiadają
wymienny moduł z sensorem półprzewodnikowym tlenku węgla, metanu,
propan-butanu lub innych gazów. Wymienny moduł sensora usprawnia konserwację, upraszcza kalibrację i obniża
koszty eksploatacji [1].
28
Fot. K. Kuczyński
mgr inż. Karol Kuczyński
rodzaje czujników
Do pomiarów wybranych gazów stosuje się najczęściej czujniki [1, 2]:
półprzewodnikowe – do wykrywania gazów wybuchowych i toksycznych,
katalityczne – do detekcji i pomiaru
stężenia gazów wybuchowych,
elektrochemiczny – do pomiaru stężenia gazów toksycznych.
Czujnik półprzewodnikowy posiada największą trwałość wynoszącą
8–10 lat. Tego typu sensor praktycznie
nadaje się tylko do pracy w warunkach,
gdzie gaz mierzony nie występuje, a pojawia się podczas awarii. Nawet niewielkie ilości gazu występujące w sposób
ciągły powodują powolne nasycanie się
czujnika. Najczęściej stosowany jest do
detekcji jednorodnych gazów. Pewną
niedogodnością jest nieliniowa charakterystyka działania, a jednocześnie taka
konstrukcja odporna jest na tzw. zatrucia i przeciążenia gazowe. Zakresy pomiarowe zaczynają się od NDSCH (setki ppm) do 40% DGW. Duży wpływ na
czułość sensora półprzewodnikowego
ma temperatura otoczenia [2].
Czujnik katalityczny (pomiarowy)
w odróżnieniu od półprzewodnikowego posiada liniową charakterystykę, dzięki czemu możliwy jest cyfrowy pomiar stężenia gazu. Sensor taki
mniej reaguje na gazy zakłócające, np.
aromatyczne, dym – jest bardziej stabilny w zmiennych warunkach atmosferycznych. Charakteryzuje się większą
dokładnością ustawienia progów alarmowych, mniejszą odpornością na zatruwanie się od takich czynników jak:
silikony, lotne związki ołowiu, krzemu,
siarki, fosforu, freonu i rtęci. W atmosferze bez zatruwających związków trwałość oceniana jest na 6–8 lat. Niestety
tego typu sensory są kilkukrotnie droższe od półprzewodnikowych. Zakresy
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Fot. 1. Przykładowe położenie detektora gazu w kotłowni gazowej
pomiarowe czujników katalitycznych
wynoszą od 3% DGW (tysiące ppm) do
100% DGW [2].
Czujnik elektrochemiczny (pomiarowy) w porównaniu z półprzewodnikowym oprócz liniowej charakterystyki jest wielokrotnie bardziej selektywny i dokładny. Za jego pomocą można
dokonywać pomiarów pojedynczych
ppm oraz w dużo mniejszym stopniu
reaguje na gazy zakłócające. Trwałość
sensorów elektrochemicznych ocenia
się na 2–5 lat. Niestety cena jest wielokrotnie wyższa od czujnika półprzewodnikowego [2].
Czujniki katalityczne stosuje się
wszędzie tam, gdzie gaz mierzony występuje w powietrzu i chcemy znać
jego stężenie, nie tylko w przypadku
awarii. Również, gdy zależy nam na
dokładności wyzwalania progów alarmowych i pracy czujnika w zmiennych warunkach atmosferycznych
(na wolnym powietrzu), np. dużych
rozlewniach gazu propan-butan. Natomiast czujniki półprzewodnikowe
mają zastosowanie do stwierdzenia
obecności gazu w sytuacjach awaryjnych, przede wszystkim w pomieszczeniach zamkniętych o niedużych
zmianach temperatur – jak np. kotłownie gazowe. Czujniki elektrochemiczne stosuje się do dokładnych
pomiarów NDS (dziesiątki ppm)
i NDSCH (setki ppm) [2].
zasady instalowania
detektorów
Centrale detektorów powinny być
montowane w pomieszczeniach dozorowanych w strefie niezagrożonej wybuchem. Ponieważ funkcją lokalnej alarmowej sygnalizacji optycznej i akustycznej jest przywołanie obsługi w chwili
wystąpienia stanów alarmowych, dlatego miejsce montażu powinno cechować się m.in. niskim poziomem hałasu, a obsługa (operator) powinna znajdować się w zasięgu sygnalizacji akustycznej centrali detektora. Jeżeli centrala zainstalowana zostanie w miejscu
niedozorowanym, należy zastosować
zewnętrzne sygnalizatory.
Czujniki zwane też głowicami gazometrycznymi należy instalować w miejscach, gdzie spodziewana jest największa koncentracja, w odległości do kilku
metrów, z dala od źródeł ciepła i promieni słonecznych, wody, pyłów oraz nawiewu powietrza zewnętrznego [2, 3].
Głowice gazometryczne należy montować w zależności od ciężaru właściwego wykrywanego medium gazowego względem powietrza: 30 cm od podłoża – gazy cięższe od powietrza, 30 cm
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
29
zestawienie
przegląd stacjonarnych detektorów gazów
Dystrybutor
ALTER SA
62-080 Tarnowo Podgórne
ul. Pocztowa 13
tel./faks 61 814 65 57
tel./faks 61 814 71 49
[email protected], www.altersa.pl
GAZEX
02-867 Warszawa, ul. Baletowa 16
tel. 22 644 25 11, faks 22 641 23 11
[email protected], www.gazex.pl
ALTER SA
GAZEX
Producent
MGX-70 (obudowa EX)
GDX-70 (obudowa zwykła)
DEX-nn (obudowa ATEX),
DG-nn (obudowa zwykła)
WG-22.EG (CO), WG-15.EG (LPG),
WG-11.EG (CNG)
dc 12–30
dc 9 (6–9 V)
ac 230 (–15/+10)
dc 12 (9–15 V) / 24 (12–30 V)
Typ sensora gazu
wymienne: półprzewodnikowy (pp),
elektrochemiczny (E), katalityczny (K),
absorpcyjny w podczerwieni (IR)
wymienne: półprzewodnikowy (pp),
elektrochemiczny (E), katalityczny (K),
infra-red (IR)
półprzewodnikowy, wymienny
Wykrywane gazy
wybuchowe (np. wodór, metan, propan,
butan, pary cieczy, itd.), toksyczne
(np. tlenek węgla, siarkowodór, amoniak,
dwutlenek siarki, tlenki azotu, itd.),
dwutlenek węgla, tlen
wybuchowe (np. wodór, metan, propan,
butan, pary cieczy, itd.), toksyczne
(np. tlenek węgla, siarkowodór, amoniak,
dwutlenek siarki, tlenki azotu, itd.),
dwutlenek węgla, tlen
tlenek węgla, propan-butan, metan
Czas reakcji, w [s]
od 20 do 200 (pp), od 20 do 165 (E),
≤30 (K), ≤ 35 (IR)
od 15 do 120 (pp), od 30 do 120 (E),
od 20 do 60 (K), od 20 do 60 (IR)
ok. 40
Progi alarmowe, w [%]
wybuchowe: od 10 do 60 (100) DGW
toksyczne: od 1 do kilku tys. ppm
wybuchowe: od 10 do 80 DGW
toksyczne: od 1 do kilku tys. ppm
30/60/150 ppm średniego stężenia
CO/15 min,
10/20/30 DGW metanu/propanu butanu
±15 (pp), ±3/m-c (E), ±15 (K), ±15 (IR)
±20
12 (pp), 6 (E), 6 (K), 6 (IR)
36 (pp), 6 (E), 6 (K), 36 (IR)
36
optyczna (diody LED na urządzeniu)
optyczna (DG)
optyczna
Oznaczenie katalogowe
Parametry techniczne
Znamionowe napięcie zasilania, w [V]
(± tolerancja, w [%])
Stabilność progów alarmowych
(błąd wzgl.), w [%]
Okres wzorcowania, w [miesiącach]
Sygnalizacja poprawności pracy
i progów alarmowych
Stopień ochrony IP obudowy
Wymiary zewnętrzne (wys.×szer.×gł.),
w [mm]
Masa całkowita, w [kg]
Temperatura pracy (otoczenia), w [ºC]
IP65
IP65/IP5X (DEX), IP54 (DG)
IP54
167×174×110 (MGX-70)
158×138×53 (GDX-70)
103×105×54 (DEX), 140×110×55 (DG)
195×80×68
1,4 (MGX-70)
0,3 (GDX-70)
DEX: 1,2 (AL 0,5), DG: 0,3
0,4
od –25 do 55 (MGX-70)
od –25 do 40 (GDX-70)
DEX: od –30 do 50 (80 – wersja HT),
DG: od –20 do 40
od –10 do 45
Informacje dodatkowe
głowice pomiarowe GDX-70 i MGX-70 są przezna- stacjonarny detektor gazów do zastosowań
w zakładach przemysłowych, obiektach
czone do pomiarów stężenia gazów i par cieczy
użyteczności publicznej, budynkach mieszpalnych, toksycznych oraz tlenu; głowice pomiarowe MGX-70 mogą być instalowane w strefach kalnych; wyposażony w wymienny moduł
sensora, informujący o konieczności
1 i 2 zagrożonych wybuchem mieszanin gazów
i par cieczy palnych z powietrzem oraz w strefach kalibracji; do współpracy z centralami MD;
w obudowie DEX do stosowania w strefie
21 i 22 zagrożonych wybuchem mieszanin przewodzących pyłów palnych z powietrzem; głowice zagrożonej wybuchem; typ sensora i progi
łączone są z centralą w sposób szeregowy za po- alarmowe dobierane są zależnie od wymagań
mocą jednego przewodu dwużyłowego służącego w obiekcie; detektory kalibrowane są we
własnym laboratorium, posiadającym
jednocześnie do zasilania i komunikacji wszystkich
akredytację PCA
podłączonych głowic
Uwagi techniczne
Gwarancja, w [miesiącach]
24
36
stacjonarny detektor gazów przeznaczony
do garaży podziemnych; pobór mocy 3 W
przy zasilaniu sieciowym (0,14 A przy 12 V);
obudowa wykonana z odpornego na uderzenia
tworzywa ABS/PC; szacunkowa powierzchnia
chroniona przez jeden detektor to 200 m2,
detektory wszystkich producentów działają
w oparciu o te same zjawiska fizykochemiczne; wykrywają gaz w miejscu zainstalowania i mają taki sam promień działania,
który w dużym stopniu zależy
od ruchu powietrza w pomieszczeniach
36
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
30
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
przegląd stacjonarnych detektorów gazów
Przedsiębiorstwo Wdrożeniowe
Pro-Service© Sp. z o.o. w Krakowie
Sensor Tech Sp. z o. o. S.K.A.
51-122 Wrocław, ul. M. Romanowskiego 25A
tel. 71 327 62 12, faks 71 722 02 61
[email protected]
www.sensortech.com.pl
Przedsiębiorstwo Wdrożeniowe
Pro-Service© Sp. z o.o. w Krakowie
Sensor Tech
Tmaster CO/NO2/LPG G/EEP/RS485
COMAG.3.1/COMAG.3.3
CONSOLA
dc 12 (10–15 V)
ac 230 (–15/+10)
ac 12 (7–16 V)
ac 230 (–15/+10)
dc 24 (–50/+10)
elektrochemiczny (CO, NO2) półprzewodnikowy (LPG)
półprzewodnikowy, wymienny
półprzewodnikowy, wymienny
CO, NO2, LPG
tlenek węgla, propan-butan, metan
tlenek węgla, propan-butan, metan
≤ 60 (CO, LPG)
60
60
40/100 ppm (wartość chwilowa) CO
3/6 ppm (wartość chwilowa NO2)
20/40 DGW (wartość chwilowa LPG)
30/80/100 ppm dla CO,
10/20 DGW dla LPG i CNG
(możliwość konfiguracji na obiekcie z urządzenia serwisowego)
30/80/100 ppm dla CO,
10/20/30 DGW dla LPG i CNG,
konfigurowalne z centrali systemu
od ±10 do ±20
od ±10 do ±20
12
36
36
optyczna
optyczna (diody LED na urządzeniu), akustyczna (opcjonalne
tablice ostrzegawcze), zwarcie styku przekaźnika,
komunikat na linii Modbus RTU
optyczna (diody LED na urządzeniu), akustyczna oraz tablice
ostrzegawcze, zwarcie styku przekaźnika,
komunikat na linii Modbus RTU
IP33
IP44
IP44
132×118×56 (moduł główny)
124×118×56 (moduł NO2/LPG)
130×130×55
130×130×55
0,22 (moduł główny), 0,235 (moduł NO2/LPG)
0,5
0,5
od –20 do 50
od –20 do 70 (kompensacja temperaturowa)
od –20 do 70 (kompensacja temperaturowa)
rozwiązanie składa się z dwóch połączonych ze sobą
modułów detekcyjno-pomiarowych; górny wykrywa gazy
o ciężarze właściwym podobnym do powietrza, a dolny
moduł wykrywa gazy cięższe od powietrza; właściwy
dobór sensorów różnych typów wyklucza fałszywe alarmy;
urządzenia mogą pracować samodzielnie lub we współpracy
z centralkami lub sterownikami, o wejściach zgodnych ze
standardem RS-485 i protokołem Modbus RTU; Tmaster
CO/LPG, NO2 to bardzo nowatorskie rozwiązanie w detekcji
gazów w garażach i parkingach podziemnych
zgodne z normą europejską PN-EN 50545-1:2012E
mikroprocesorowy system detekcji gazów COMAG steruje
wentylacją garaży zamkniętych; obudowa wykonana jest
z udaroodpornego poliwęglanu oraz wzmacnianego ABS;
detektor zabezpiecza powierzchnię do 350 m2, sterowanie
odbywa się za pomocą przekaźników lub komunikacji
Modbus RTU; urządzenie wyposażone jest w test
przekroczonego stężenia; wymienny czujnik oraz unikalna
procedura umożliwiają rekalibrację przy jednokrotnej wizycie
na obiekcie; konieczność kalibracji jest sygnalizowana
przez urządzenie
mikroprocesorowy system detekcji gazów CONSOLA
steruje BEZPRZEWODOWO pracą detektorów w garażach
zamkniętych, co umożliwia zredukowanie liczby przewodów,
ułatwia lokalizację oraz automatyzuje etap konfiguracji
sieci; detektor w sprawdzonej wysokoudarowej obudowie
zabezpiecza powierzchnię do 350 m2, centrala wyposażona
w przekaźniki, komunikację Modbus RTU i funkcjonalności
znane z systemu detekcji COMAG (m.in. test, wymienna
głowica, sygnalizacja rekalibracji) obsługuje
do 80 kompletów urządzeń
12/24
48
48
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
31
instalacje elektroenergetyczne
planowane zmiany w zakresie
„Warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki
i ich usytuowanie” (część 1.)
mgr inż. Andrzej Boczkowski
„W
arunki techniczne, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” opublikowane po raz pierwszy w Dzienniku
Ustaw nr 10 z 1995 r., poz. 46, jako
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, zaczęły obowiązywać od 1 kwietnia
1995 r. Prace nad „Warunkami technicznymi” rozpoczęły się w 1993 r.
Prace w zakresie instalacji elektrycznych prowadził Centralny Ośrodek
Badawczo-Rozwojowy „Elektromontaż”. Utworzonemu wówczas zespo-
łowi ekspertów poszczególnych branży postawiono następujące zadania:
opracowywane „Warunki techniczne” powinny zawierać wymagania odpowiadające postanowieniom Polskich Norm, które wówczas były aktualizowane i dostosowywane do norm międzynarodowych,
opracowywane „Warunki techniczne” powinny zawierać
najistotniejsze wymagania dla
określonych rozwiązań konstrukcyjnych i instalacyjnych,
reklama
AGREGATY PRĄDOTWÓRCZE
DO ZASILANIA REZERWOWEGO I PRACY CIĄGŁEJ
• Stacjonarne, przewoźne, również wyciszone, sterowanie ręczne
lub automatyczne, SZR
• Zakres mocy od 10 do 2000 kVA
• Przygotowywanie dokumentacji, uzgodnienia, instalacja, serwis
Szwedzkie Biuro Techniczne Sp. z o.o.
04-664 Warszawa • ul. Floriana 3/5
tel. 22 613 00 12 • fax 22 815 31 16
81-340 Gdynia • ul. Hryniewickiego 12
tel. 58 627 63 01 • fax 58 627 63 76
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
32e-mail: [email protected]
www.sbt.com.pl
opracowywane „Warunki tech-
niczne” powinny być czytelne
dla przedstawicieli wszystkich
branży.
Tak opracowane „Warunki techniczne” spełniły i dalej spełniają funkcję wprowadzania nowoczesnych rozwiązań zapewniających użytkownikom budynków bezpieczeństwo życia, zdrowia i mienia oraz społecznie
uzasadniony poziom podstawowych
cech funkcjonalno-użytkowych budynków. Od kilku miesięcy trwają prace nad nowelizacją „Warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
budynki i ich usytuowanie”. Prace te
prowadzi Stowarzyszenie Nowoczesne
Budynki we współpracy z innymi stowarzyszeniami i organizacjami. Proponowane zmiany zostały oznaczone kursywą.
„Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” (DzU nr 75 z 2002 r., poz. 690;
DzU nr 33 z 2003 r., poz. 270; DzU
nr 109 z 2004 r., poz. 1156; DzU nr
201 z 2008 r., poz. 1238; DzU nr 228
z 2008 r., poz. 1514; DzU nr 56 z 2009 r.,
poz. 461; DzU nr 239 z 2010 r., poz.
1597; DzU z 2012 r., poz. 1289).
Rozdział 8
Instalacja elektryczna
§ 180. Instalacja i urządzenia elektryczne, przy zachowaniu przepisów
rozporządzenia, przepisów odrębnych
dotyczących dostarczania energii,
ochrony przeciwpożarowej, ochrony
środowiska oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, a także wymagań Polskich
Norm odnoszących się do tych instalacji i urządzeń, powinny zapewniać:
1) dostarczanie energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników, stosownie
do potrzeb użytkowych,
2) ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym, przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi, powstaniem pożaru, wybuchem i innymi szkodami,
3) ochronę przed emisją drgań i hałasu powyżej dopuszczalnego poziomu oraz przed szkodliwym oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.
§ 180a. W budynku użyteczności
publicznej, o którym mowa w poniższej tabeli, wartość mocy jednostkowej oświetlenia i wartość kryterialna
wskaźnika LENI nie może przekraczać określonych wielkości dopuszczalnych (tabela 1.).
§ 181. 1. Budynek, w którym zanik napięcia w elektroenergetycznej sieci zasilającej może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska, a także znaczne straty
materialne, należy zasilać co najmniej
z dwóch niezależnych, samoczynnie załączających się źródeł energii elektrycznej oraz wyposażać w samoczynnie załączające się oświetlenie awaryjne (zapasowe lub ewakuacyjne) z centralnym automatycznym systemem nadzoru. W budynku wysokościowym oraz w innych
budynkach wymagających zwiększonej pewności zasilania, zgodnie z wymaganiami szczegółowymi, jednym ze
źródeł zasilania powinien być zespół
prądotwórczy.
2. Awaryjne oświetlenie zapasowe
należy stosować w pomieszczeniach,
w których po zaniku oświetlenia pod-
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
33
instalacje elektroenergetyczne
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
34
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
35
prezentacja
ramiona nośne Rittal
dla stanowisk człowiek-maszyna
Rittal Sp. z o.o.
W
budowie maszyn bardzo duże
znaczenie ma stanowisko człowiek-maszyna. Przy podjęciu decyzji
o zakupie często decyduje nie tylko jakość wytwarzanych przez maszynę produktów lub samej maszyny, lecz także
możliwość łatwej i bezpiecznej obsługi.
Zajmująca się budową maszyn firma
Laempe&Mössner w zakresie stanowisk
człowiek-maszyna stawia na systemy
ramion nośnych i obudów obsługi Rittal, aby w ten sposób zagwarantować
wysoką jakość swoich strzelarek. Do
produkcji odlewów z pustymi przestrzeniami metodą form piaskowych potrzebne są rdzenie, które składają się
głównie z piasku. Umieszcza się je w tych
miejscach formy, w których później ma
powstać wolna przestrzeń. W nowoczesnych odlewniach do produkcji takich
rdzeni używa się tak zwanych strzelarek, które wytwarzają rdzenie z piasku
i środków wiążących. Termin „strzelanie” wynika z zasady działania maszyn,
w których sprężone powietrze pod wysokim ciśnieniem w ułamku sekundy
wstrzeliwuje przygotowany piasek do
formy. Światowym liderem takich strzelarek jest średniej wielkości przedsiębiorstwo Laempe&Mössner GmbH, założone w 1980 r. w Schopfheim
w Schwarzwaldzie. Poza strzelarkami
firma oferuje urządzenia do napełniania gazowego, mieszania piasku, stacje
Także po montażu ramię nośne można łatwo wyregulować
za pomocą dwóch łatwo dostępnych śrub
przygotowania mas formierskich, rozwiązania do obróbki wykończeniowej
rdzeni i automatyzacji oraz do usieciowienia i inteligentnego sterowania całą
rdzeniarnią.
możliwie mało wariantów
Strzelarki Laempe&Mössner są dostępne w różnych typach różniących
się maksymalną objętością piasku do
strzelania oraz możliwościami mocowania najróżniejszych narzędzi do produkowanych rdzeni. Na największych
maszynach można produkować rdzenie o objętości 400 litrów. Architektura sterownicza jest podobna we wszystkich maszynach. PLC steruje wszystkimi przebiegami w maszynie, natomiast
na stanowisku człowiek-maszyna znajduje zastosowanie panel PC z obsługą
dotykową. Tutaj użytkownik może
Obudowa CP i dopasowany system ramienia nośnego tworzą
optymalne stanowisko człowiek-maszyna w urządzeniach firmy Laempe&Mössner
36
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
W ramieniu nośnym wygodnie mieszczą się wszystkie przewody, w tym przewody pneumatyczne
wprowadzać wszystkie niezbędne parametry. Jednocześnie w formie graficznej przestawiany jest aktualny stan maszyny. Poza panelem PC niezbędnych
jest jeszcze kilka dodatkowych elementów, jak wyłącznik awaryjny, lampy sygnalizacyjne, zawory i wskaźniki ciśnienia. Wszystkie komponenty mieszczą się w obudowie obsługi
Rittal z serii Comfort Panel.
„Planując koncepcję sterowania i obsługi aktualnej generacji maszyn chcieliśmy, aby wszystkie typy maszyn były
zrealizowane przy możliwie małej liczbie wariantów obudów obsługi“, wspomina Andre Klavehn, odpowiedzialny
w Laempe&Mössner za elektrotechnikę
maszyn. Obudowa dzieli się na trzy logiczne jednostki: w środku jest zamontowany panel PC, w dolnej jednej trzeciej są umieszczone przełączniki, lampy
i inne urządzenia sygnalizacyjne i obsłu-
Z elementem kątownikowym ramienia nośnego można bez
problemu zintegrować lampę sygnalizacyjną bez potrzeby dodatkowych czynności jak wiercenie lub frezowanie
gowe. Na górze znajdują się ciśnieniomierze oraz zawory do obsługi systemu
pneumatycznego i próżniowego. Ten logiczny podział oraz obszerne zwymiarowanie obudowy umożliwiają zrealizowanie standaryzacji obudowy.
zmienny panel obsługi
można łatwo dopasować
Inżynierowie Laempe&Mössner wymyślili również rozwiązanie płyty czołowej obudowy: środkowa płyta czołowa standardowo zawiera wycięcie pod
12" panel PC, który znajduje zastosowanie w większości maszyn. Jeżeli klient
życzy sobie inny panel, to do dyspozycji są rezerwowe płyty, w których można szybko wykonać odpowiednie wycięcie za pomocą obrabiarki numerycznej.
Górna i dolna płyta czołowa również
mają postać części standardowych. Tutaj są już wykonane wszystkie możliwe
otwory pod elementy obsługi i wskaźniki w formie siatki. Następnie do właściwej płyty czołowej przykleja się dodatkową, cienką płytę z tworzywa sztucznego, na której są również nadrukowane
opisy. Na tej płycie znajdują się już tylko
te otwory, które są faktycznie potrzebne w danej maszynie. Taka konstrukcja
umożliwia również późniejsze zamontowanie dodatkowych przycisków lub
innych elementów obsługi. „To jest bez
nr 4/2014
reklama
go i uzyskuje dostęp
do dwóch śrub regulujących. Równie łatwe jest także ograniczenie kąta obrotu
ramienia nośnego za
pomocą dodatkowej
śruby w obrotnicy.
Profile nośne systemu oferują wystarczająco dużo
Andre Klavehn odpowiada w firmie Laempe&Mössner za elektrotechnikę w maszynach: „Stawiamy na nowe moduły ramiejsca na niezbędmion nośnych Rittal, ponieważ za pomocą jednego systemu
ne przewody. Ilość
możemy zrealizować wszystkie nasze koncepcje obsługi”
przewodów między
problemu możliwe nawet podczas uru- maszyną a obudową obsługi zmniejszyła
chamiania u klienta w odlewni” – obja- się dzięki zastosowaniu systemów magiśnia Klavehn.
stralowych, jednak w naszym przypadku
dodatkowo w ramieniu nośnym musi się
system ramienia nośnego
jeszcze zmieścić trochę przewodów pneuze zintegrowanym uchwytem matycznych. Nawet, gdy dodatkowy przewód potrzebny jest dopiero przy uruchalamp sygnalizacyjnych
mianiu lub rozbudowie maszyny, nie staDo zamocowania obudowy obsłu- nowi to żadnego problemu.
gi do maszyny Laempe&Mössner wykorzystuje system ramienia nośnego optymalne rozwiązanie
Rittal CP 120. Rozwiązanie to pocho- stanowiska człowiekdzi z nowego modułowego systemu ra- maszyna
mion nośnych, które posiada jednolitą
Obecnie Laempe&Mössner w obustylistykę dla stopni obciążenia 60, 120
lub 180 kg – każdorazowo w odniesieniu dowy obsługi i ramiona nośne modudo długości ramienia nośnego wynoszą- łowego systemu Rittal wyposaża prakcej 1 m. Szczegóły konstrukcyjne syste- tycznie wszystkie swoje maszyny. Domu ramion nośnych oferują konstruk- tychczas firma zebrała pozytywne dotorom maszyn kilka korzyści, np. ele- świadczenia. Poza nowoczesnym wymenty kątowe, które łączą część pozio- glądem pasującym do nowoczesnych
mą ramienia nośnego z częścią pionową, strzelarek, najbardziej przekonująsą dostępne ze zintegrowanym uchwy- ce okazały się przede wszystkim wytem lamp sygnalizacyjnych. Tego typu soka jakość i przemyślana konstruklampy w strzelarkach informują przykła- cja. „Współpraca z Rittal” – Klavehn
dowo o aktualnym cyklu maszyny lub podsumowuje swoje doświadczenia
o awarii. Standardowe lampy sygnali- – „funkcjonuje przy tym zawsze barzacyjne można zainstalować do zinte- dzo sprawnie”.
growanych uchwytów jednym ruchem
ręki, bez potrzeby dodatkowych czynnoreklama
ści jak wiercenie lub frezowanie.
Montaż systemu ramienia nośnego
jest bardzo łatwy. Trzy różne rozmiary są wzajemnie kompatybilne i można je łączyć za pomocą adapterów systemowych. Następne zalety pojawiaRittal Sp. z o.o.
ją się podczas instalacji i uruchamiania
02-672 Warszawa
ul. Domaniewska 49
maszyny na miejscu. Zainstalowane rainfolinia
0 801 380 320
mię nośne można bardzo łatwo [email protected]
gulować. Użytkownik zdejmuje osłonę
www.rittal.pl
przegubu lub elementu kątownikowe-
Rozdzielnice nn o prądach
znamionowych do 7300 A
Rozdzielnice nn o modułowej
budowie, z kasetami wysuwnymi,
przeznaczone do dystrybucji
energii elektrycznej nn oraz
do zasilania i sterowania odpływami
silnikowymi. Zastosowanie
w dużych zakładach przemysłowych
i obiektach infrastrukturalnych.
System funkcjonalny rozdzielnic
niskiego napięcia wykorzystywany
do wszystkich systemów dystrybucji
energii nn, zarówno w środowisku
przemysłowym, jak i komercyjnym.
Ponadto oprócz rozdzielnic typu
OKKEN (licencja Schneider Electric)
Prefabrykowane są rozdzielnice:
– X-ENERGY (technologia Eaton Electric),
– PRISMA Plus P (technologia Schneider Electric),
– XL3-... (technologia LEGRAND),
– rozwiązania uniwersalne z zastosowaniem obudów i aparatów
renomowanych producentów.
ELEKTROTIM S.A.
nr 4/2014
54-156 Wrocław, ul. Stargardzka 8
tel. 71 352 13 41, 71 351 40 70, faks 71 351 48 39
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
[email protected],
37
www.elektrotim.pl
prezentacja
oświetlenie awaryjne – zmiany
w normie PN-EN 1838:2013-11
mgr inż. Maciej Freza – Sales Manager Emergency Lighting Systems – EATON Cooper Industries Poland
R
ozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002
roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75
z 2002 r., poz. 690, z późn. zm.) wprowadziło obowiązek stosowania Polskich Norm wyszczególnionych w załączniku stanowiącym integralną
część wyżej wymienionego rozporządzenia. W odniesieniu do artykułu 181
w załączniku do rozporządzenia zostały powołane normy: PN-EN 50172:2005
Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, PN-EN 1838:2005 Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie
awaryjne oraz PN-IEC 60364-5-56:1999
Istalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa. Dwie ostatnie w 2013 roku
doczekały się zmian i uaktualnień.
W tym artykule poruszone zostaną
najważniejsze zapisy normy PN-EN
1838 Zastosowania oświetlenia.
Oświetlenie awaryjne.
PN-EN 1838:2005 została 25 listopada 2013 roku zmieniona na normę
europejską EN 1838:2013 z lipca 2013
r. i uznana przez PKN za Polską Normę PN-EN 1838:2013-11. Wprowadza
ona szereg zmian i uszczegółowień,
których brakowało w poprzedniej
normie. Dotyczy to przede wszystkim podziału (rys. 1.) oraz sposobu
rozmieszczania opraw oświetlenina ewakuacyjnego na drogach i powierzchniach otwartych.
Wprowadza się podświetlane
znaki kierunku ewakuacji do grupy opraw oświetlania drogi ewakuacyjnej. Poprzez tę regulację oprawy oświetlające wewnętrznie muszą
spełniać założenia punktu 4 normy
i posiadać czas podtrzymania funkcjonowania nie krótszy niż 1 godzina
oraz czasy zadziałania przewidziane
dla strefy dróg ewakuacyjnych. Przywołana w punkcie 3.9 definicja znaku bezpieczeństwa jasno określa, że
ma on być zgodny co do kolorów oraz
kształtów geometrycznych, tak aby
Rys. 1. Podział oświetlenia awaryjnego
38
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
dawał szczegółową, ale i jasną informację dla ewakuowanych w zakresie bezpieczeństwa (rys. 3.). Zostało usunięte stwierdzenie o tekście
na znaku ewakuacyjnym służącym
informowaniu ewakuowanych, co
świadczyć ma o wprowadzeniu jednolitego oznaczenia symbolem zrozumiałego dla różnych narodowości zamiast np. „Wyjście ewakuacyjne”, „Exit”, itp. Takie rozwiązanie pozwoli uniknąć niejasności oznaczeń
dla obcokrajowców na terenie obiektów, takich jak lotniska, muzea itp.
Linią przerywaną zaakcentowano
stosowanie wymogów dla oświetlenia zapasowego, gdy to stanowi także oświetlenie ewakuacyjne. Często
pomijany zapis, przez niektórych interpretowany jako brak wymogu dopuszczenia CNBOP-POB dla oświetlenia zapasowego, gdy to brane jest
pod uwagę przy ewakuacji, a nie
tylko zaniku zasilania. Oświetlenie
strefy wysokiego ryzyka, z którym
pojawia się problem podczas określenia tych stref na
obiekcie, powinno
odpowiadać następującym wymaganiom:
a) w szczególnie
zagrożonych miejscach pracy natężenie awaryjnego
oświetlenia ewakuacyjnego na płaszczyźnie odniesienia nie powinno być
mniejsze niż 10% wymaganego natężenia
oświetlenia podstawowego przy danych czynnościach,
jednak nie mniejsze
niż 15 lx,
b) nie może występować efekt
stroboskopowy,
c) równomierność natężenia
oświetlenia nie powinna być mniejsza niż 10:1,
d) pełne natężenie awaryjnego
oświetlenia ewakuacyjnego powinno być osiągane w czasie nie dłuższym niż 0,5 s,
e) działanie oświetlenia ewakuacyjnego (miejsca, czas) powinno być określone przy współudziale pracownika, technologa, itp. Widać, że to oświetlenie musi być stosowane w szczególności, gdy w obszarze występują: strefy Ex, chemikalia, napięcie elektryczne, maszyny
w ruchu mogące po zaniku oświetlenia podstawowego nadal się obracać, sale pomieszczeń medycznych,
wysokie temperatury, jak np. kuchnie gorące, czy duże skupisko ludzi,
które podczas paniki może stworzyć
sytuację bardzo niebezpieczną dla
przebiegu ewakuacji.
W punkcie 4.1.2 zostały wymienione lokalizacje rozmieszczenia
opraw ewakuacyjnych:
a) w pobliżu drzwi wyjściowych
przeznaczonych do ewakuacji,
b) w pobliżu schodów, tak aby
każdy stopień otrzymał bezpośrednie oświetlenie,
c) w pobliżu każdego miejsca
zmiany poziomu podłoża,
d) nad znakami oświetlanymi
zewnętrznie wskazującymi drogę ucieczki do wyjścia, kierunek
ewakuacji i inne znaki bezpieczeństwa konieczne do oświetlenina podczas działania oświetlenia awaryjnego,
e) przy każdej zmianie kierunku
ewakuacji,
f) przy skrzyżowaniu korytarzy,
nr 4/2014
g) w pobliżu każdego końcowego wyjścia i na zewnątrz budynku
do miejsca bezpiecznego,
h) w pobliżu każdego punktu
medycznego i apteczki, tak aby wartość pionowego natężenia oświetlenia 5 lx była na tym elemencie,
i) w pobliżu każdego punktu instalacji sprzętu przeciwpożarowego
i alarmowego, tak aby wartość pionowego natężenia oświetlenia 5 lx
była na tym elemencie,
j) w pobliżu sprzętu dla ewakuacji osób niepełnosprawnych,
k) w pobliżu bezpiecznych
miejsc dla osób niepełnosprawnych
i punktów alarmowych. Zalicza się
również do tych miejsc toalety dla
osób niepełnosprawncyh z punktami alarmowymi w systemie dwukierunkowej komunikacji.
Określenie „w pobliżu” oznacza
odległość 2 m mierzoną poziomo.
Dla punktów e), f) określenie „przy”
oznacza, że oprawa(y) będą świeciły
w obu kierunkach.
Jak widać powyżej, zmianom uległy przede wszystkim punkty g), h)
i i) oraz dochodzące punkty j) i k),
mówiące o wyposażeniu w oprawy
miejsc, gdzie mogą przemieszczać
się osoby o ograniczeniu w poruszaniu się oraz znajdować się instalacje przyzywowe. Ważną, lecz często pomijaną kwestią było doświetlenie toalet. W przypadku, gdy ta
będzie przystosowana do obsługi
osób niepełnosprawnych, będzie
musiała być wyposażona w oświetlenie ewakuacyjne bez względu na
jej rozmiar. W podpunktach dotyczących oświetlenia sprzętu medycznego i ppoż. zmianie uległo
obliczanie natężenia z poziomego
pola na podłożu na pole pionowe
na urządzeniu, które każdorazowo
trzeba będzie zasymulować w programie kalkulacyjnym. W samej definicji drogi ewakuacyjnej (3.2) pojawia się nowy zapis „place of safety” (3.12) – „bezpieczne miejsce” –
w kontekście końca drogi, do którego należy doprowadzić ewakuowanych. Z uwagi na fakt, że takowe
miejsce bezpieczeństwa wielokrot-
nr 4/2014
a)
b)
Rys. 2. Strefy olśnienia przeszkadzającego: a) w pełnym zakresie, b) w ograniczonym zakresie
Rys. 3. Zakres rozpoznawania znaku ewakuacyjnego
nie znajduje się poza budynkiem,
oświetlenie ewakuacyjne będzie
trzeba doprojektowywać również
na trasie do miejsca zbiórki.
Olśnienia przeszkadzające będą
utrzymywane na niskim poziomie
przez ograniczenie natężenia wychodzącego z opraw w polu widzenia (rys. 2a, 2b). Zalecenie w 4.1.1
o stosowaniu światła bezpośredniego do oświetlania ewakuacyjnego zostało rozbite na dwa przypadki. Pierwszy to dokonanie obliczeń
w najgorszych warunkach, tj. minimalna wartość sprawności oprawy,
maksymalny parametr olśnienia,
bazując tylko na składowych bezpośrednich uzyskanych przy końcowym wymaganym czasie świecenia (min. 1 godz.). W drugim
przypadku, gdy wykorzystujemy
oprawy oświetlenia podstawowego świacące światłem pośrednim
lub w górę, możliwe jest obliczenie z odbiciem, ale tylko pierwszej
składowej, pozostałe muszą być
zignorowane.
W celu poprawnej widzialności
podczas ewakuacji wymaga się, aby
oświetlać powierzchnię z opraw
mocowanych powyżej 2 m nad podłożem. Montaż znaków kierunku
ewakuacji powinien odbywac sie
w zakresie nie większym niz 20
stopni w odniesieniu do poziomej
linii widzenia oraz w zależności
od zasięgu rozpoznawania znaku
(rys. 3). Ograniczenie to powoduje, że stosowanie znaków podwieszonych w wysokich pomieszczeniach bezpośrednio pod sufitem
trzeba będzie zwiesić do odpowiedniej wysokości, na której jest
on widoczny. Obserwowane zaniedbania, w szczególności w centrach
handlowych, spowodują, że oznakowania będą musiały zostać obniżone i wejść pod linię reklam, z dodatkowym założeniem widczności
dwóch znaków z jednego miejsca.
Dane dotyczące uzyskania odpowiednich parametrów zostały pokazane w rubryce na rysunku 1. Rozszyfrowując oznaczenia Lcc – z ang.
contrast colour i Lsc – z ang. safety
colour widzimy, że luminancja znaku, a w szczególności kontrastujących barw białej i zielonej, musi zawierać się w stosunku od 5:1 do 15:1,
wykonując pomiary według badań
przytoczonych w aneksie A. To bardzo ważny aspekt ze względu na rozpoznawalnośc znaku, w szczegolności z dalszej odleglości. Wielokrotne niedostosowanie się do tych parametrów i ogólnej wartości jasności znaku powoduje, że znak jest niewidoczny podczas normalnej pracy,
a staje się w ogóle niedostrzegalny
w czasie zadymienia.
Wprowadzone zmiany w nowej
normie PN-EN 1838:2013-11 mają
na celu przede wszystkim poprawę
bezpieczeństwa podczas ewakuacji
oraz ułatwić prowadzenie poprawnej akcji ratowniczej dla ekip straży pożarnej.
reklama
Cooper Industries Poland
02-844 Warszawa
ul. Puławska 481
tel. +48 695 233 244
[email protected]
www.cooperindustries.com.pl
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
39
prezentacja
XIRIA-E – rozwiązania dla stacji
abonenckich
Mariusz Hudyga – Eaton Electric
Rozdzielnica średniego napięcia Xiria-E firmy Eaton, z uwagi na modułową budowę, dostępne pole pomiarowe oraz dużą elastyczność przy konfigurowaniu pól liniowych i transformatorowych stanowi idealne rozwiązanie dla stacji abonenckich. Brak konieczności
wykonywania okresowych przeglądów konserwacyjnych ogranicza koszty eksploatacji
i znacznie ułatwia użytkowanie.
R
ozdzielnica Xiria-E wykonana
jest na napięcie znamionowe do
24 kV oraz prąd znamionowy 630 A.
Prąd znamionowy krótkotrwały wytrzymywany standardowo wynosi
16 kA/1 s. Opcjonalnie dostępne są
również wersje 16 kA/3 s, 20 kA/1 s
i 20 kA/3 s. Wszystkie główne elementy obwodów pierwotnych, takie jak aparatura łączeniowa i szyny zbiorcze oraz mechanizmy robocze, umieszczone są w szczelnie zamkniętym przedziale głównym, wypełnionym suchym powietrzem.
Brak negatywnego wpływu czynników zewnętrznych, takich jak wilgoć i pył, oraz oddzielenie izolacją
stałą poszczególnych faz praktycznie całkowicie wyeliminowało ryzyko zwarcia wewnętrznego.
Wszystkie czynności łączeniowe
wykonuje się za pośrednictwem komór próżniowych rozłączników lub
wyłączników. Bezpieczną przerwę
izolacyjną pomiędzy szynami zbiorczymi a kablami SN uzyskuje się za
pośrednictwem odlączniko-uziemników izolowanych powietrzem.
W rozdzielnicy nie stosuje się gazu
SF6. Rozwiązania takie zapewniają
pełną bezobsługowość rozdzielnicy,
bez konieczności okresowego czyszczenia torów prądowych, smarowania mechanizmów roboczych czy
też kontroli ciśnienia gazu SF6. Jest
to szczególnie istotne dla stacji abonenckich, gdzie wymagana jest minimalna obsługa służb eksploatacyjnych. Xiria-E jest rozdzielnicą bardzo bezpieczną w obsłudze. Blokady mechaniczne, izolacja stała, hermetyczny przedział główny, wyko-
1
2
4
7
3
5
6
12
11
13
8
10
16
14
9
15
Fot. 1. Budowa pola wyłącznikowego, gdzie: 1 – przedział obwodów pomocniczych, 2 – przekaźnik zabezpieczeniowy, 3 – panel
sterowania wyłącznikiem i odłączniko-uziemnikiem, 4 – diagram synoptyczny, 5 – system detekcji napięcia, 6 – wziernik inspekcyjny, 7 – mechanizm roboczy, 8 – głowice kablowe, 9 – uchwyty kablowe, 10 – szyna uziemiająca, 11 – szyny
zbiorcze, 12 – odłączniko-uziemnik, 13 – wyłącznik próżniowy, 14 – przekładniki prądowe, 15 – przekładniki napięciowe,
16 – dławik i rezystor dla ochrony przed ferrorezonansem
40
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nywanie wszystkich operacji łączeniowych za pomocą niezawodnych
komór próżniowych czy wskaźniki
obecności napięcia z wbudowaną
funkcją ciągłego autotestu eliminują ryzyko powstania zagrożeń wynikających z czynników zewnętrznych lub błędów ludzkich.
Podczas konfiguracji rozdzielnicy
do dyspozycji mamy pole rozłącznikowe, pole wyłącznikowe oraz pole
pomiarowe przejściowe z przekładnikami prądowymi i napięciowymi. Wkrótce dostępne będzie także pole sprzęgłowe, pole bezpośredniego podejścia kablami SN do
szyn zbiorczych oraz pole pomiarowe z przekładnikami napięciowymi
od strony szyn zbiorczych.
Pole rozłącznikowe wykonane jest
na prąd znamionowy 630 A i standardowo wyposażone jest w przepusty kablowe konektorowe typu C.
W zależności od potrzeb możemy
wyposażyć je dodatkowo w przekładniki prądowe pomiarowe montowane na kablach SN w przedziale
kablowym oraz przekładniki napięciowe montowane od strony kabli
SN za pośrednictwem podwójnych
głowic konektorowych. Opcjonalnie
wraz z głowicami kablowymi mogą
zostać zabudowane także ograniczniki przepięć. Montaż podwójnej głowicy kablowej lub zestawu
ogranicznika przepięć wraz z głowicą kablową jest możliwy dzięki
zastosowaniu głębszych pokryw
przedziału kablowego (+20 mm lub
+100 mm).
nr 4/2014
reklama
Fot. 2. Pole pomiarowe przejściowe
Pole wyłącznikowe standardowo
wykonane jest na prąd znamionowy 200 A i wyposażone w przepusty
kablowe wtykowe typu A. Opcjonalnie pole można wykonać z przepustami kablowymi konektorowymi typu C lub na prąd znamionowy
630 A. W przypadku prostych aplikacji pól transformatorowych proponowanym rozwiązaniem są przekaźniki zabezpieczeniowe autonomiczne typu WIC1. Przekaźniki te zasilane są z dedykowanych przekładników prądowych szerokozakresowych zabudowanych na przepustach kablowych (zakresy 16–56 A,
64–224 A, 128–448 A) lub na kablach
SN w przedziale kablowym (zakres
8–28 A). Przekładniki zabudowane
na przepustach kablowych ograniczają przestrzeń w przedziale kablowym, co znacznie utrudnia montaż
ograniczników przepięć. Zabezpieczenia WIC1 realizują dwa stopnie
zabezpieczenia nadprądowego oraz
jeden stopień zabezpieczenia ziemnozwarciowego. Człon przeciążeniowy zabezpieczenia nadprądowego
umożliwia wybór charakterystyki (niezależna, słabo zależna, normalnie zależna, silnie zależna, bardzo silnie zależna, bezpiecznikowa).
Dla pozostałych członów dostępna
jest tylko charakterystyka niezależna. Ponieważ są to proste zabezpieczenia autonomiczne, nie posiadają one wyświetlacza oraz możliwości komunikacji ciągłej. Przy użyciu specjalnego adaptera oraz opro-
nr 4/2014
-
gramowania WI-SOFT możliwa jest
natomiast komunikacja doraźna, za
pośrednictwem której w zależności od wersji zabezpieczenia, możemy wprowadzić nastawy, odczytać wprowadzone nastawy lub odczytać parametry ostatniego wyzwolenia. Przekaźnik WIC1 zabudowany jest w miniprzedziale obwodów wtórnych w przedniej części pola. Dostęp do niego uzyskujemy po zdjęciu pokrywy przedniej.
Pole wyłącznikowe z zabezpieczeniem WIC1 standardowo wyposażone jest w mechaniczny wskaźnik
zadziałania SZ4H. Opcjonalnie można zastosować wskaźnik SZ5H, który dodatkowo posiada wbudowany
styk pomocniczy.
W przypadku bardziej złożonych
aplikacji, w których wymagana jest
komunikacja, wyświetlacz czy dodatkowe funkcje zabezpieczeniowe pole
wyłącznikowe wyposaża się górny
przedział obwodów pomocniczych,
w którym zabudowany jest przekaźnik zabezpieczeniowy z serii MR lub
sterownik polowy z serii MC. Dla
tego typu zabezpieczeń przekładniki prądowe mają wykonanie kablowe i zabudowane są przedziale kablowym. Dla zabudowy w przedziale kablowym przekładników napięciowych zabezpieczeniowych wymagane jest zastosowanie przepustów
typu C (połączenie poprzez podwójną głowicę kablową) oraz zastosowanie głębszych drzwi przedziału kablowego (+20 mm lub +100 mm).
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
41
prezentacja
Fot. 3. Łączenie szyn zbiorczych za pomocą złączy wtykowych
Z uwagi na przestrzenny przedział obwodów pomocniczych oraz
dużą elastyczność w zakresie parametrów przekładników zabezpieczeniowych prądowych i napięciowych możliwe jest zastosowanie
także innych typów zabezpieczeń
i sterowników polowych.
W stacjach abonenckich nieodłącznym elementem rozdzielnic średniego napięcia są pola po-
miarowe. W rozdzielnicach Xiria-E
przekładniki pomiarowe mogą zostać zabudowane w przejściowym
polu pomiarowym a także w polach rozłącznikowych i wyłącznikowych. Dedykowane pole pomiarowe jest rozwiązaniem najczęściej stosowanym. Znajdujące się
w nim przekładniki prądowe i napięciowe mają wykonanie wsporcze, co zapewnia szeroki zakres do-
reklama
42
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
stępnych parametrów. Przekładniki napięciowe mogą posiadać wbudowaną podstawę bezpiecznikową
po stronie pierwotnej. Opcjonalnie wewnątrz miniprzedziału obwodów pomocniczych pola pomiarowego mogą znajdować się zabezpieczenia strony wtórnej przekładników napięciowych i układ do tłumienia ferrorezonansu (wymagane
dodatkowe uzwojenie przekładników napięciowych do połączenia
w otwarty trójkąt). Pokrywy dostępu do wnętrza pola pomiarowego
są plombowane. Dodatkowo mogą
być zamykane na klucz. Dla zapewnienia poprawnego pomiaru prądu
możliwe są wykonania z dowolną
kolejnością przekładników (przekładniki prądowe z lewej lub prawej strony). Przejściowe pole pomiarowe może zostać połączone
również z rozdzielnicą Xiria w wykonaniu kompaktowym.
Pola rozłącznikowe i wyłącznikowe można wyposażyć w opcje zdalne: styki pomocnicze, moduł zdalnego wyłączenia, moduł zdalnego sterowania. Standardowym napięciem pomocniczym jest napięcie bezpieczne 24 V DC. W przypadku dostępności innych wartości napięć każde z pól z opcjami zdalnego sterowania lub wyłączenia doposaża się w konwerter napięć. Ponieważ wszystkie wewnętrzne elementy obwodów wtórnych znajdują się w przedziale wałów napędowych, do którego dostęp uzyskuje-
my po zdjęciu pokrywy górnej lub
zdemontowaniu przegrody pomiędzy przedziałem wałów napędowych a przedziałem obwodów wtórnych, dlatego opcje zdalne, takie
jak sygnalizacja czy zdalne sterowanie, mogą być dobudowane w rozdzielnicy także w późniejszym etapie eksploatacji.
Rozdzielnica Xiria-E pozwala na
realizację automatyki SZR. Sterownik automatyki może zostać zintegrowany w przedziale obwodów pomocniczych jednego z pól lub zabudowany w osobnej obudowie. Do detekcji obecności napięcia najczęściej
stosuje się czujniki pojemnościowe
oraz wskaźniki obecności napięcia
typu WEGA 2.2 wyposażone w styki pomocnicze.
W zależności od wymiarów pomieszczeń i przejść, poprzez które rozdzielnica będzie wprowadzana do pomieszczenia stacji, na etapie zamówienia możemy zdefiniować, z ilu pól mają składać się jednostki transportowe. Maksymalnie
jednostka transportowa może liczyć
nawet do czterech wzajemnie połączonych pól. Pozostałe połączenia
wykonuje się na obiekcie. Montaż
jest bardzo prosty i szybki. Połączenie elektryczne szyn zbiorczych wykonuje się za pomocą specjalnych
złączy wtykowych. Obudowy sąsiednich pól są łączone mechanicznie za pośrednictwem ośmiu połączeń śrubowych. Konstrukcja modułowa umożliwia dowolną kombinację i kolejność pól. Rozwiązanie to
zapewnia również możliwość przyszłościowej rozbudowy.
reklama
Eaton Electric Sp. z o.o.
80-299 Gdańsk
ul. Galaktyczna 30
tel. 58 554 79 00
faks 58 554 79 09
[email protected]
www.moeller.pl
nr 4/2014
oświetlenie
norma PN-EN 1838:2013-11
nowe podejście do oświetlenia awaryjnego
mgr inż. Dariusz Kamiński
Oświetlenie sztuczne pozwala na przeniesienie czynności wykonywanych przy świetle
dziennym na czas, kiedy ono nie występuje, do stref i pomieszczeń, do których światło
dzienne nie dociera. W chwili, gdy światło gaśnie, następuje uczucie niepokoju i może
pojawić się panika. W takich sytuacjach może nastąpić zagrożenie zdrowia lub życia.
Niejednokrotnie zanik oświetlenia podstawowego nie jest spowodowany zwykłą awarią
zasilania czy wyłączeniem u dostawcy, a dodatkowymi czynnikami, np. pożarem.
W
Rys. D. Kamiński
takich sytuacjach ma pomóc
oświetlenie awaryjne. Głównym
jego celem jest zapewnienie bezpiecznego opuszczenia zajmowanych przestrzeni podczas awarii zasilania opraw
oświetlenia podstawowego. Oświetlenie awaryjne dzieli się na oświetlenie
ewakuacyjne i oświetlenie zapasowe.
W skład oświetlenia ewakuacyjnego
wchodzą:
oświetlenie drogi ewakuacyjnej,
oświetlenie strefy otwartej,
oświetlenie strefy wysokiego ryzyka.
Nowością w normie PN-EN 1838:2013
w stosunku do PN-EN 1838:2005 jest
wydzielenie z zakresu oświetlenia
drogi ewakuacyjnej i wprowadzenie
jej jako oddzielnej części znaków bezpieczeństwa.
Oświetlenie drogi ewakuacyjnej ma
za zadanie umożliwienie bezpiecznego wyjścia z miejsc przebywania i uży-
cie dróg ewakuacyjnych oraz łatwe zlokalizowanie i użycie sprzętu przeciwpożarowego.
Oświetlenie awaryjne znaków bezpieczeństwa ma zapewnić właściwe
warunki postrzegania znaków tak,
by była możliwość łatwego i jednoznacznego rozpoznania i użycia dróg
ewakuacyjnych.
Oświetlenie strefy otwartej (zwane czasami oświetleniem zapobiegającym panice) ma na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia paniki i umożliwienie przemieszczenia się osób w kierunku
dróg ewakuacji.
Ważnym elementem oświetlenia
drogi ewakuacyjnej lub strefy otwartej jest oświetlenie wszystkich przeszkód występujących na wysokości
do dwóch metrów. Powierzchnie, na
których występują przeszkody, należy
oświetlać w sposób bezpośredni.
oświetlenie awaryjne
oświetlenie ewakuacyjne
oświetlenie
ewakuacji drogi
oświetlenie zapasowe
oświetlenie
otwartej strefy
znaki bezpieczeństwa
Rys. 1. Odmiany oświetlenia awaryjnego
44
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
oświetlenie strefy
wysokiego ryzyka
Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka ma na celu umożliwienie pracownikom bezpieczne zakończenie
niebezpiecznych prac, a osobom przebywającym w niebezpiecznej strefie udanie się w kierunku dróg ewakuacji.
definicje
Norma PN-EN 1838:2013 zawiera odnośniki do innych wydawnictw normatywnych określających definicje pojęć
używanych w normie. Niektóre pojęcia zmieniły brzmienie, gdyż zostały zaczerpnięte z normy EN 12665:2011, która ma swój polski odpowiednik PN-EN
12665:2011, ale wciąż nie została przetłumaczona i występuje w języku oryginału. I tak poniżej przytoczono definicje, które zmieniły swoje znaczenie
względem starej normy:
Droga ewakuacyjna to droga wyznaczona do ewakuacji podczas awarii. Rozpoczyna się tam, gdzie zaczyna się ewakuacja, a kończy w miejscu
bezpieczeństwa. Nowa norma uszczegółowiła definicję o miejsce rozpoczęcia i zakończenia.
Oświetlenie drogi ewakuacyjnej
to część oświetlenia ewakuacyjnego
zapewniające, że ewakuacja może być
bezpiecznie i skutecznie przeprowadzona, gdy znajdują się tam użytkownicy.
Znak bezpieczeństwa to znak
przekazujący ogólną informację dotyczącą bezpieczeństwa będącą kombinacją koloru i kształtu znaku, który
poprzez dodanie graficznych symboli daje szczegółową informację doty-
czącą bezpieczeństwa. Względem poprzedniej normy nie jest dopuszczone
używanie napisów i tekstów na znakach bezpieczeństwa.
Miejsca Bezpieczeństwa. Jest to wyznaczone miejsce, gdzie uciekający ludzie
mogą bezpiecznie gromadzić się i nie są
narażeni na niebezpieczeństwo.
Ważnymi definicjami związanymi
z oświetleniem awaryjnym, a niezmienionymi w nowej normie są:
Oświetlenie awaryjne jest przeznaczone do stosowania podczas awarii zasilania urządzeń do oświetlenia podstawowego.
Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne
to część oświetlenia awaryjnego zapewniająca bezpieczne opuszczenie miejsca
przebywania lub umożliwiająca uprzednie podjęcie próby zakończenia potencjalnie niebezpiecznego procesu.
Oświetlenie strefy otwartej (w pewnych krajach znane jako oświetlenie zapobiegające panice): część awaryjnego
oświetlenia ewakuacyjnego stosowana
w celu uniknięcie paniki oraz umożliwienia dotarcia do miejsca, z którego droga ewakuacyjna może być rozpoznana.
Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka to część awaryjnego oświetlenia
ewakuacyjnego stosowana dla bezpieczeństwa osób biorących udział w potencjalnie niebezpiecznym procesie lub
znajdujących się w potencjalnie niebezpiecznej sytuacji, a także umożliwiająca właściwe zakończenie działań
w sposób bezpieczny dla osoby działającej i innych osób przebywających
w tej strefie.
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
45
oświetlenie
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
46
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
47
ochrona odgromowa i przeciwprzepięciowa
zagrożenia pożarowe
powodowane przez doziemne
wyładowania piorunowe
i ich neutralizacja
dr inż. Jarosław Wiater – Politechnika Białostocka
W
yładowania piorunowe w powszechnym odczuciu mają
charakter nagły i niespodziewany.
W dobie dostępnych środków masowego przekazu informacje o porażeniu ludzi, pożarze oraz szkodach materialnych wywołanych przez wyładowanie piorunowe są szeroko rozpowszechniane, co potęguje obawy
o zdrowie i życie podczas burzy. Niestety, bardzo często przekazywane informacje nie są prawdziwe i zgodne
z wiedzą naukową dotyczącą zagrożeń stwarzanych przez wyładowania
piorunowe. Nierzetelne informacje
powodują okresowy i gwałtowny
wzrost zainteresowania problematyką szerokorozumianego bezpieczeństwa podczas doziemnych wyładowań piorunowych. Ze względu na
charakter zachodzących zjawisk, sprawa nie zawsze jest jednak prosta
i oczywista. W artykule scharakteryzowane zostanie zagrożenie pożarowe spowodowane przez doziemne
wyładowanie piorunowe oraz zostaną przedstawione sposoby ochrony
przed nim.
Powszechnie zagrożenie pożarowe
określa się jako zespół różnorodnych
czynników mających wpływ na możliwość powstania i rozprzestrzeniania się pożaru [1]. Przyczyny powsta-
streszczenie
W artykule scharakteryzowano zagrożenie pożarowe powodowane przez doziemne wyładowania piorunowe. Przedstawiono
fotografie obrazujące zniszczenia, które zostały spowodowane przez pioruny. W skrócie omówiono także sposoby ochrony przed
skutkami wyładowań piorunowych.
48
wiania pożarów są różne. W głównej
mierze zalicza się do nich:
nieostrożność w posługiwaniu
się ogniem lub substancjami palnymi,
nieostrożność podczas pracy
związaną z niewłaściwym przygotowaniem stanowiska pracy,
brakiem właściwego nadzoru,
wady urządzeń elektrycznych
oraz ich nieprawidłowa eksploatacja,
inne zdarzenia losowe inicjujące ciąg zdarzeń powodujących
w konsekwencji pożar.
Wyładowania piorunowe w teorii procesu spalania stanowią źródło ciepła (bodziec energetyczny)
i zalicza się je do inicjatorów pożaru, do których należy również np.
żar z papierosa, otwarty ogień czy
też gorąca powierzchnia [2]. Na fotografii 1. przedstawiono zdjęcia
zniszczeń spowodowanych pożarami (duże, małe i mikropożary), które zostały zainicjowane wyładowaniem piorunowym.
zagrożenie piorunowe
Prąd doziemnego wyładowania
piorunowego stanowiący w procesie
spalania źródło ciepła charakteryzuje
się następującymi parametrami:
wartością szczytową prądu I,
maksymalną stromością narastania Smax = (dip / dt )max ,
ładunkiem przenoszonym przez
prąd piorunowy Q = ipdt ,
energią właściwą wydzieloną
przez prąd piorunowy na rezystancji 1 Ω ( W = ∫ ip 2dt ),
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
a)
b)
c)
d)
Fot. 1. Pożary spowodowane przez wyładowanie piorunowe: a) pożar w Starej Wsi
w województwie małopolskim [6], b) pożar na osiedlu Kaczorowy w Jaśle [7], c) mały pożar gniazdka sieciowego w domu jednorodzinnym [9],
d) mikropożar płytki elektronicznej [9]
czasem narastania czoła T1 i cza-
sem trwania do półszczytu „fali”
prądu piorunowego T2,
liczbą udarów prądowych przy wyładowaniu wielokrotnym.
Ze względu na różne typy wyładowań piorunowych, różnorodne rozkłady ładunków w chmurze,
zmienne warunki geograficzne, geologiczne, hydrologiczne, wymienione parametry nie są we wszystkich
przypadkach jednakowe. Norma
PN-IEC 61312-1 [3] definiuje konkretne wartości parametrów charakteryzujących przebiegi czasowe
pierwszego oraz kolejnego wyładowania w kanale oraz składowej długotrwałej (tab. 1.).
Prawdopodobieństwo zdarzenia
niebezpiecznego związanego z doziemnym wyładowaniem piorunowym zależy od lokalizacji na obszarze kraju. Na rysunku 1. przedstawiono gęstość wyładowań pio-
runowych w 2010 roku na obszarze Polski.
Analizując zebrane dane można
stwierdzić, iż na terenach wyżynnych
w południowo-wschodniej części kraju (województwa: świętokrzyskie, lubelskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie) zaobserwowano w 2010 roku
najwięcej doziemnych wyładowań
piorunowych. Niemniej jednak należy pamiętać, iż wyładowanie piorunowe ma w praktyce charakter losowy, związany z liczbą burz występujących w danym roku.
Na podstawie danych uzyskanych
z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej opracowano mapę obrazującą pożary spowodowane przez
wyładowania piorunowe w 2010 roku
w Polsce (rys. 2.).
Podział i rozróżnienie przyczyn powstania pożarów w każdym przypadku były oceniane przez strażaków bezpośrednio w miejscu zdarzenia (inter-
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
49
ochrona odgromowa i przeciwprzepięciowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
50
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
51
zestawienie
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
Dystrybutor
ABB Sp. z o.o.
04-713 Warszawa
ul. Żegańska 1
tel. 22 223 77 77 (Contact Center)
[email protected]
www.abb.pl
BEMKO Sp. z o.o.
03-236 Warszawa, ul. Annopol 21
tel. 22 732 11 85
faks 22 732 18 70
[email protected]
www.bemko.pl
ABB
BEMKO
Producent
Oznaczenie katalogowe
OVR T2 4L 40-275 P
CCS01-1P-C
CCS01-4P-C
230/400 ac
230/400 ac
230/400 ac
Maksymalne napięcie trwałej pracy Uc,
w [V]
275 ac
275 ac
275 ac
Częstotliwość napięcia zasilającego ac,
w [Hz]
50
50
50
Parametry techniczne
Napięcie znamionowe, w [V]
Układ sieci (liczba biegunów)
TN-S (4)
TN-S, TN-C
TN-S
Znamionowy prąd wyładowczy In
(8/20 μs), w [kA]
20
20/biegun
20/biegun
Maksymalny prąd wyładowczy Imaks
(8/20 μs) wytrzymywany, w [kA]
40
40
40
MCB typ B lub C ≤ 50 A
> 125 A (gL/gG)
> 125 A (gL/gG)
50
–
–
Wymagane zabezpieczenie
Wytrzymałość zwarciowa Ip przy
zastosowanym bezpieczniku, w [kA]
≤ 1,4
< 1,6
< 1,6
Element ograniczający przepięcia
(iskiernik/warystor)
warystor
warystor
warystor
Sygnalizacja uszkodzenia
optyczna
optyczna
optyczna
Czas zadziałania, w [ns]
≤ 25
b.d.
b.d.
2,5–25 (drut)
2,5–16 (linka)
do 35
do 35
IP20
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
4 moduły
1 moduł
4 moduły
od –40 do 80
od –40 do 80
od –40 do 80
ogranicznik przepięć typu 2, wersja
wtykowa, dostępne wykonania ze stykiem
zdalnej sygnalizacji zadziałania
kontrolka stanu ochronnika, wymienne
wkładki, możliwość łączenia
za pomocą szyny
kontrolka stanu ochronnika, wymienne
wkładki, możliwość łączenia
za pomocą szyny
IEC 61643-1/EN 61643-11
CE, IEC/EN 61643
CE, IEC/EN 61643
12
24
24
Napięciowy poziom ochrony Up, w [kV]
Przekrój przyłączanych przewodów,
w [mm2]
Stopień ochrony IP obudowy
Sposób montażu
Wymiary zewnętrzne: szerokość
montażowa lub (wys.×szer.×gł.),
w [mm]
Temperatura pracy (otoczenia), w [ºC]
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Normy, atesty, certyfikaty, standardy,
znaki jakości
Gwarancja, w [miesiącach]
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
52
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
DEHN POLSKA Sp. z o.o.
02-822 Warszawa, ul. Poleczki 23
tel./faks 22 335 24 66
tel./faks 22 335 24 67
[email protected]
www.dehn.pl
Eaton Electric Sp. z o.o.
80-299 Gdańsk, ul. Galaktyczna 30
tel. 58 554 79 00
faks 58 554 79 09
[email protected]
www.eaton.pl
ETI Polam Sp. z o.o.
06-100 Pułtusk, ul. Jana Pawła II 18
tel. 23 691 93 00, faks 23 691 93 60
[email protected]
www.etipolam.com.pl
Hager Polo Sp. z o.o.
43-100 Tychy, ul. Fabryczna 10
tel. 32 324 01 00, faks 32 324 01 50
[email protected]
www.hager.pl
DEHN + SÖHNE GmbH
Eaton
ETI
Hager
DG M TNS CI 275
SPCT2-280/4
ETITEC C 275/20
SPN115, SPN315, SPN415
230/400 ac
230/400 ac
230/400 ac
230 ac
275 ac
280 ac
275 ac / 350 dc
275 ac
50
50/60
50
50
TN-S (4)
TN-S (4)
TN-C,TN-S,TT, IT (4)
TN-C (3), TN-S (4)
12,5
20
20
15
25
40
40
40
nie wymaga
≤ 125 A (gL)
125 A (gG/gL)
125 A (gG)
25
50
25
50
< 1,5
< 1,4
≤ 1,4
≤ 1,25
warystor
warystor
warystor
warystor
optyczna
(opcjonalnie zestyk 1o–1z)
optyczna, możliwość wyposażenia w styk
pomocniczy do sygnalizacji zdalnej
optyczna, zestyk pomocniczy
optyczna, styk sygnalizacyjny (opcja)
≤ 25
< 25
≤ 25
≤ 25
1,5–35 (drut)
1,5–25 (linka)
4–25
1,5–35 (drut)
1,5–25 (linka)
1,5–35 (drut)
1,5–25 (linka)
IP20
IP40 (w stanie zabudowanym)
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
4 moduły
4 moduły
4 moduły (90×18×66)
1/3/4 moduły
od –40 do 80
od –40 do 70
od –40 do 80
od –40 do 80
obwód sygnalizacji ac/dc, moduł posiada
wewnątrz zintegrowany bezpiecznik;
wersja jedno- oraz wielopolowa do sieci
TN-C,TN-S,TT
ograniczniki z wymiennymi wkładkami
warystorowymi, dostępne także
w wykonaniu dla sieci TN-C, TT oraz IT
w szerokim zakresie napięć pracy
dostępne również dla In (8/20) – 5 kA,
wymienna wkładka warystorowa, obwód
sygnalizacji (RC) 250 V / 0,5 A, 125 V / 3 A ac
każdy biegun posiada wymienny moduł
z okienkiem opisowym, dostępne wykonania
dla sieci TT/IT
KEMA
IEC 61643-1, EN 61643-11, znak CE
PN-IEC 61643-1
EN 61643-11
24
12
24
24
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
53
zestawienie
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
Inexim Sp. z o.o.
02-486 Warszawa
Al. Jerozolimskie 200, lok. 528
tel. 22 578 11 35
faks 22 578 11 38
[email protected]
www.inexim.eu
JEAN MUELLER POLSKA Sp. z o.o.
02-293 Warszawa, ul. Krótka 4
tel. 22 751 79 01
faks 22 751 79 03
[email protected]
www.jeanmueller.pl
OBO Bettermann Polska sp. z o.o.
02-495 Warszawa, ul. Gierdziejewskiego 7
tel. 22 397 49 10
faks 22 398 07 44
[email protected]
www.obo.pl
SALTEK
CITEL
OBO Bettermann GmbH
INX-C 40 TNS
DU33S-1000/WD/G
V20
230/400 ac
1000 ac
130/230/350 ac
Maksymalne napięcie trwałej pracy Uc,
w [V]
275 ac / 350 dc
1000 ac
150/280/385 ac
Częstotliwość napięcia zasilającego ac,
w [Hz]
50–60
50–60
b.d.
Dystrybutor
Producent
Oznaczenie katalogowe
Parametry techniczne
Napięcie znamionowe, w [V]
Układ sieci (liczba biegunów)
TN-S (4)
TN-C
TN-C, TN-S, IT (1, 2, 3, 4)
Znamionowy prąd wyładowczy In
(8/20 μs), w [kA]
20
15
20
Maksymalny prąd wyładowczy Imaks
(8/20 μs) wytrzymywany, w [kA]
40
30
40
160 A (gL/gG)
100 A (gL/gG)
125 A (gL/gG)
25
25
b.d.
≤ 1,2
<8
< 1,5
warystor
warystor (L), iskiernik (N)
warystor
optyczna, opcjonalnie styk zdalnej
sygnalizacji (FM)
mechaniczna/zdalna
optyczna, akustyczna, styk
Wymagane zabezpieczenie
Wytrzymałość zwarciowa Ip przy
zastosowanym bezpieczniku, w [kA]
Napięciowy poziom ochrony Up, w [kV]
Element ograniczający przepięcia
(iskiernik/warystor)
Sygnalizacja uszkodzenia
≤ 25
Czas zadziałania, w [ns]
Przekrój przyłączanych przewodów,
w [mm2]
1–35 (drut)
1–25 (linka)
Stopień ochrony IP obudowy
Sposób montażu
10–35
2,5–25
IP20
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
4 moduły
90×144×67 (8TE)
1–4 moduły
od –40 do 80
od –40 do 80
od –40 do 80
ograniczniki dostępne w wersjach:
pojedynczy, 1+1, TNC, TNS, TT 3+1,
opcjonalna zdalna sygnalizacji
– bezpotencjałowy zestyk przełączny
250 V / 0,5 A AC, 250 V / 0,1 A DC, przekrój
przewodów 1,5 mm2
typ T2 (C), zastosowanie: elektrownie
wiatrowe, brak prądu następczego
–
PN-EN 61643-11
IEC 61643-11, EN 61643-11,
VDE V 0675-29-22
EN 61643, IEC 61643-1
24
24
60
Wymiary zewnętrzne: szerokość
montażowa lub (wys.×szer.×gł.),
w [mm]
Temperatura pracy (otoczenia), w [ºC]
< 25
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Normy, atesty, certyfikaty, standardy,
znaki jakości
Gwarancja, w [miesiącach]
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
54
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
OBO Bettermann Polska Sp. z o.o.
02-495 Warszawa, ul. Gierdziejewskiego 7
tel. 22 397 49 10
faks 22 398 07 44
[email protected]
www.obo.pl
Phoenix Contact Sp. z o.o.
55-095 Mirków
Długołęka, ul. Wrocławska 33D
tel. 71 398 04 10
faks 71 398 04 99
[email protected]
www.phoenixcontact.pl
„Pokój” Spółdzielnia Elektrotechniczna
91-202 Łódź
ul. Warecka 1
tel. 42 254 79 00
faks 42 254 79 09
www.pokoj.com.pl
OBO Bettermann GmbH
Phoenix Contact GmbH
SICHER ELECTRIC
V20
V20 (do zastosowań fotowoltaicznych)
VAL-CP-3S-350
OCH-C 275/160 3P+N
130/230
600/1000 dc
240/415 ac
230/400 ac
150/280
600/1000 dc
350 ac
275 ac
b.d.
b.d.
50–60
50–60
TN-S, TT (4)
TN-S (4)
TT (2, 4)
20
20
20
20
40
40
40
40
315 A (gG)
125 A (gL/gG)
25
25
125 A (gL/gG)
< 1,3
< 2,6
< 1,5
≤ 1,3
warystor
warystor
układ 3+1: warystor (L), iskiernik (N)
warystor (warystor + iskiernik NPE
dla sieci TT)
optyczna, akustyczna, styk
optyczna, styk
optyczna, styk zdalnej sygnalizacji
optyczna (opcjonalnie akustyczna,
styk sygnalizacyjny)
< 25
< 25
< 25
≤ 25
2,5–35
2,5–25 (drut)
2,5–16 (linka)
1,5–35 (drut)
1,5–25 (linka)
2,5–35
IP20
IP20
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH/DIN 35
szyna TH 35
1–4 moduły
2–3 moduły
98,5×49,2×70
4 moduły
od –40 do 80
od –40 do 80
od –40 do 80
od –40 do 80
–
–
możliwość badania elektrycznego
i raportowanie stanu wg PN-EN 62305
CHECKMASTEREM
wymienne wkładki warystorowe; wersje
1P, 1P+N, 2P, 3P, 3P+N dla sieci TN-S,
TN-C, IT oraz wersja 3P+NPE dla sieci TT;
wysoka niezawodność dzięki systemowi
TDC (Thermo Dynamic Control)
EN 61643, IEC 61643-1
IEC 60364
PN-EN 61643-11
PN-IEC 61643-1, EN 61643-11, CE, OVE
60
60
24
12
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
55
zestawienie
zestawienie ograniczników przepięć typu 2
RELPOL SA
68-200 Żary
ul. 11 Listopada 37
tel. 68 47 90 822, -850
faks 68 47 90 824
[email protected]
www.relpol.com.pl
Schneider Electric Polska
Sp. z o.o.
02-673 Warszawa
ul. Konstruktorska 12
tel. 22 511 84 64
faks 22 511 82 02
[email protected]
www.schneider-electric.com
SIMET SA
58-506 Jelenia Góra
Al. Jana Pawła II 33
tel. 75 647 14 89
faks 75 647 20 62
[email protected]
www.simet.com.pl
Weidmüller Sp. z o.o.
00-876 Warszawa
ul. Ogrodowa 58
tel. 22 510 09 40
faks 22 510 09 41
[email protected]
www.weidmuller.com.pl
RELPOL SA
Schneider Electric
Simet
Weidmüller
RPC-120/280/3; RPC-160/280/4
Acti 9 iPRD40
SM20C/4-275
VPU II 4 280V/40kA
230/400 ac
230/400 ac
230 ac
230 ac
Maksymalne napięcie trwałej pracy Uc,
w [V]
275 ac
350 dc
460 ac
275 ac
280 ac
Częstotliwość napięcia zasilającego ac,
w [Hz]
50
50
40–63
50
Dystrybutor
Producent
Oznaczenie katalogowe
Parametry techniczne
Napięcie znamionowe, w [V]
Układ sieci (liczba biegunów)
TN-C (3), TN-S (4)
TN-C (3), TN-S (4)
TN-S (4)
TN-S (4)
Znamionowy prąd wyładowczy In
(8/20 μs), w [kA]
20 (1 biegun)
15
20
20
Maksymalny prąd wyładowczy Imaks
(8/20 μs) wytrzymywany, w [kA]
40 (1 biegun)
40
40
40
125 A (gL)
C40
125 A (gL/gG)
125 A (gL/gG)
25
–
–
25
≤ 1,5
≤ 1,4
≤ 1,2
≤ 1,55
warystor
warystor
warystor
warystor
optyczna (opcjonalnie zestyk 1P
– bezpotencjałowy)
optyczna, styk sygnalizacyjny
(opcja)
optyczna, styk zdalnej
sygnalizacji
optyczna (w opcji R styk
sygnalizacyjny)
Wymagane zabezpieczenie
Wytrzymałość zwarciowa Ip przy
zastosowanym bezpieczniku, w [kA]
Napięciowy poziom ochrony Up, w [kV]
Element ograniczający przepięcia
(iskiernik/warystor)
Sygnalizacja uszkodzenia
Czas zadziałania, w [ns]
Przekrój przyłączanych przewodów,
w [mm2]
Stopień ochrony IP obudowy
Sposób montażu
Wymiary zewnętrzne: szerokość
montażowa lub (wys.×szer.×gł.),
w [mm]
Temperatura pracy (otoczenia), w [ºC]
≤ 25
25
< 25
≤ 25
1,5–35 (drut)
1,5–25 (linka)
2,5–25 (drut)
2,5–16 (linka)
2,5–35 (drut)
2,5–25 (linka)
do 25 (drut)
do 50 (linka)
IP20
IP20
IP20
IP20
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
szyna TH 35
3 moduły (90×54×72)
4 moduły (90×72×72)
2/4/6/8 modułów
90,5×70,8×66
94×71,2×69
od –40 do 80
od –25 do 60
od –40 do 85
od –40 do 70
ograniczniki wyposażone
w zabezpieczenia termiczne,
wymienne wkładki warystorowe
z optycznym wskaźnikiem, zestyk
do zdalnej sygnalizacji zadziałania
– obciążalność: 0,5 A / 250 V ac
lub 3 A /125 V ac
każdy biegun posiada osobny,
wymienny moduł
w ochronie instalacji i urządzeń
nn przed skutkami przepięć
spowodowanymi wyładowaniami
atmosferycznymi, łączeniowymi
lub innymi
w opcji (oznaczenie R) styk
sygnalizacyjny, podłączenie
przewodem ≤ 1,5 mm2
w technologii Push In
PN-IEC 61643-1, CE
IEC 61643-1, EN 61643-11
EN 61643-11:2002+A11:2007,
deklaracja zgodności CE
IEC 61643-11, EN 61643-11
24
24
12
12
Informacje dodatkowe
Uwagi techniczne
Normy, atesty, certyfikaty, standardy,
znaki jakości
Gwarancja, w [miesiącach]
Dane zamieszczone w zestawieniu zostały nadesłane i zautoryzowane przez firmy
56
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
prezentacja
DEHNcon-H – ochrona
odgromowa instalacji PV
na dachu dwuspadowym
mgr inż. Krzysztof Wincencik – DEHN POLSKA
W ciągu kilku najbliższych lat możemy spodziewać się wzrostu zainteresowania mikroinstalacjami fotowoltaicznymi przez niewielkich kontrahentów, którzy jako „prosumenci”
będą chcieli uzupełnić swój bilans energetyczny, wykorzystując zainstalowane na dachu
budynku panele PV. Ochrona odgromowa w przypadku takich obiektów może zapewnić bezawaryjne funkcjonowanie instalacji PV na budynku przez wiele lat. Dotyczy to
zarówno ochrony przed uszkodzeniem mechanicznym lub termicznym spowodowanym
bezpośrednim uderzeniem pioruna, jak i ochrony systemów sterowania przez oddziaływaniem LEMP (Lightning ElectroMagnetic Pulse).
P
rojektując zewnętrzne urządzenie
piorunochronne dla zamontowanych na dachu paneli należy zapewnić odstęp izolacyjny s (obliczony zgodnie z pkt 6.3 normy PN-EN 62305-3)
oraz dobrać wysokość zwodów pionowych zapewniających wymagany kąt
osłonowy dla umieszczonych na dachu paneli. Od tego, czy zdołamy zrealizować wymóg zachowania odstępu
s, zależy również typ ogranicznika
przepięć, którym będziemy chronić instalacje stałoprądowe (rys. 1.).
Oceniając wymagane odstępy izolacyjne, należy uwzględnić:
parametry prądu piorunowego,
rodzaj materiału izolacyjnego, jaki
występuje pomiędzy chronionym
urządzeniem a elementem z prądem piorunowym w miejscu zbliżenia,
podział prądu piorunowego
w przewodach urządzenia piorunochronnego lub w przewodzących elementach konstrukcyjnych obiektu wykorzystywanych
do ochrony odgromowej,
odległość od miejsca zbliżenia,
w którym może wystąpić przeskok, do najbliższego połączenia
wyrównawczego lub ziemi (odległość liczona wzdłuż przewodów, w których płynie prąd piorunowy).
Zgodnie z normą PN-EN 62305-3,
określając minimalną wartość odstępów izolacyjnych, należy posługiwać
się zależnością:
s ≥ ki ⋅
kc
L
km
gdzie:
a)
Rys. 1. Zachowanie odstępu izolacyjnego pomiędzy elementami LPS i elementami instalacji PV
nr 4/2014
Parametr
Wartość
Ekwiwalentny odstęp izolacyjny
Powietrze ≤ 45 cm, materiał stały ≤ 90 cm
Średnica zewnętrzna
20 mm ciemnoszary płaszcz
Obszar przyłączeniowy
120 cm
Przewodnik wewnętrzny
Cu 19 mm²
Minimalny promień zginania
200 mm
Temperatura pracy
–30° do +70°C (przy trwałym zamocowaniu)
Temperatura otoczenia i przewodu
–5°C do +40°C (przy obróbce i montażu)
Ciężar
Ok. 400 g/m
Tab. 1. Dane techniczne przewodu HVI®light
L – długość mierzona wzdłuż przewodu odprowadzającego od punktu
rozpatrywanego zbliżenia do punktu najbliższego połączenia wyrównawczego,
ki – współczynnik związany z klasą
LPS o wartości 0,08, 0,06 i 0,04 odpowiednio dla I, II oraz III i IV klasy LPS,
km – współczynnik o wartości uzależnionej od materiału znajdującego
się w przestrzeni zbliżenia, wynoszący 1 lub 0,5 odpowiednio dla powietrza lub betonu (cegły), 0,7 dla materiałów wykorzystywanych na wsporniki izolacyjne firmy DEHN,
kc – współczynnik o wartości uzależnionej od podziału prądu pioruno-
b)
Rys. 2. a) Niemieckie zalecenia dotyczące bezpieczeństwa pożarowego dla instalacji PV oraz b) sugerowane
odstępy od krawędzi dachu
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
57
prezentacja
Rys. 3. Okno dialogowe programu do obliczania wysokości zwodów na dachu spadzistym
Fot. 2. Rodzina przewodów o izolacji wyskonapięciowej w ofercie firmy DEHN:
a) HVI®light, b) HVI®long, c) HVI®power
Fot. 1. Sposób montażu zwodu na kalenicy
wego w elementach urządzenia piorunochronnego.
Podstawowe dostępne wartości
współczynników kc w zależności od
liczby przewodów odprowadzających
oraz typu systemu uziomowego zestawiono w normie PN-EN 62305-3.
Podczas instalacji zwodów na dachu
budynku może się okazać, że rzeczywisty odstęp może być większy od
wyliczonego z uwagi na konieczność
spełniania innych wymagań, np. dotyczących bezpieczeństwa pożarowego (rys. 2.).
Dla obliczenia wymaganej wysokości zwodów pionowych dla ochro-
ny instalacji PV na dachu spadzistym można skorzystać z dodatkowej nakładki (makroarkusz Excel)
do programu DEHNsupport. Przykładowy wygląd okna obliczeń pokazano na rysunku 3. Pochylenie
dachu wynosi w tym przypadku
α = 38°.
Dla dachów pochyłych ochronę
przed bezpośrednim trafieniem paneli można zrealizować za pomocą krótkich zwodów pionowych
montowanych na kalenicy dachu
(fot. 1.). W przypadku, gdy ochrona odgromowa ma powstać na dachu budynku, który nie był wcześa)
Fot. 3. Przykład ochrony instalacji PV
na dachu budynku jednorodzinnego z wykorzystaniem
DEHNcon-H
58
niej wyposażony w urządzenie piorunochronne, można zrezygnować
z instalowania nieizolowanego
układu zwodów na dachu i dodatkowych krótkich zwodów na kalenicy, wykonując izolowane urządzenie piorunochronne z wykorzystaniem przewodu HVI®light.
Przewód HVI®light stanowi uzupełnienie dla stosowanych w praktyce rozwiązań opartych na przewodach HVI. Wzbogaca on ofertę dla wykonawców urządzeń piorunochronnych realizujących ochronę na niewysokich obiektach wielkopowierzchniowych – tam, gdzie przy wykonaniu nieizolowanego urządzenia piorunochronnego występuje problem
z zachowaniem bezpiecznego odstępu izolacyjnego.
Na system komponentów
DEHNcon-H składają się:
przewód o izolacji wydokonapięciowej HVI®light – udoskonalony przewód odprowadzający inb)
Fot. 4. Zbliżenia detali masztów z fotografii 3.: a) rura wsporcza zamocowana na
krawędzi dachu, b) iglica wsporcza zamocowana do masztu antenowego
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
stalowany w rurze wsporczej
z iglicą,
elementy mocujące, wsporniki do
przewodu i inne akcesoria.
Zastosowanie DEHNcon-H jest
rozwiązaniem optymalnym dla budynku z dachem spadzistym. Dzięki zastosowaniu DEHNcon-H cała
powierzchnia dachu jest chroniona
w sposób prosty i skuteczny przy zastosowaniu minimalnej liczby zwodów (rys. 4.).
Maszty DEHNcon-H mają mniejsze średnice zewnętrzne niż rozwiązania z innymi typami przewodów
o izolacji wysokonapięciowej: rura
izolacyjna z włókna szklanego ma
średnicę 30 mm, a rura aluminiowa
– 40 mm. Dlatego też maszt stanowi
mniejszy opór dla wiatru i jednocześnie jest bardziej przyjazny architektonicznie. Zmniejszenie ciężaru masztu
oraz redukcja oporu na parcie wiatru
umożliwiają zastosowanie DEHNconH jako elementu do ochrony masztów
antenowych (fot. 4b).
Zastosowanie przewodów o izolacji wysokonapięciowej HVI®light umożliwia prowadzenie przewodów odprowadzających na lub
pod pokryciem dachowym bez niebezpieczeństwa wystąpienia przeskoków iskrowych do innych instalacji elektrycznych w chronionym obiekcie.
Dzięki specjalnej budowie powłoki
zewnętrznej przewód HVI®light może
nr 4/2014
zharmonizowany z kolorem ściany budynku, a tym samym nie zakłócać estetyki ścian zewnętrznych budynku.
Należy pamiętać, że system przewodów HVI stanowi w pełni skoordynowane rozwiązanie systemowe.
Dlatego do budowy systemu ochrony winny być używane jedynie oryginalne elementy konstrukcyjne
z programu produkcyjnego.
Więcej informacji na temat kompleksowych rozwiązań w zakresie
ochrony odgromowej i przepięciowej systemów fotowoltaicznych można znaleźć w drukach firmowych na
stronie www.dehn.pl.
3. Blitzschutz, Erdung und Potentialausgleich – artykuł z portalu
www.photovoltaik.org.
4. DEHN chroni instalacje fotowoltaiczne, druk firmowy DS109,
DEHN POLSKA.
5. Blitzschutz bei Solaranlagen – artykuł z portalu www.wagner-solar.com.
6. Niezawodne kompleksowe rozwiązania zewnętrznej ochrony odgromowej, druk firmowy
DS151, DEHN POLSKA.
reklama
literatura
Rys. 4. Przykładowy projekt urządzenia piorunochronnego dla domu jednorodzinnego z dwoma masztami DEHNcon-H
być malowany (tylko przewód – malowanie głowicy końcowej jest niedopuszczalne). Zastosowane do malowania przewodu farby muszą być dopusz-
czone do stosowania z PVC. Farby mogą
rozpuszczalne w wodzie, mogą także
zawierać rozpuszczalniki. Dzięki temu
przewód odprowadzający może być
1. A. Sowa, Ochrona odgromowa systemów fotowoltaicznych na dachach dwuspadowych, „elektro.
info” 4/2012.
2. A. Sowa, K. Wincencik, Wyznaczanie odstępów izolacyjnych na
dachach płaskich, „elektro.info”
5/2010.
DEHN POLSKA Sp. z o.o.
02-822 Warszawa
ul. Poleczki 23
Platan Park, wejście F
tel./faks 22 335 246 669
[email protected]
www.dehn.pl
reklama
Skuteczna ochrona
instalacji fotowoltaicznych
DEHNcombo YPV SCI
• kombinowany ogranicznik przepięć typu 1 z wbudowanym bezpiecznikiem
• sprawdzona odporność na błędy podłączenia Y jako ochrona w przypadku uszkodzeń izolacji
w obwodzie generatora PV
• kombinowany układ odłączająco-zwierający z bezpieczną elektryczną separacją w module ochronnym
jako środek ochrony przy gaszeniu łuku prądu stałego (opatentowana technologia SCI)
• zdolność wyłączania prądów zwarciowych ISCPV = 1000 A
• wskaźnik działania / uszkodzenia w okienku kontrolnym
• funkcja zdalnej sygnalizacji – wykorzystanie wbudowanego bezpotencjałowego zestyku przełącznego
DEHN chroni.
Ochrona odgromowa, ochrona przed przepięciami, sprzęt bezpieczeństwa
nr 4/2014
DEHN POLSKA sp. z o.o.
ul. Poleczki 23, 02-822 Warszawa, tel./fax (22) 335-24-66 do 69, www.dehn.pl
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
59
automatyka
doświadczenia eksploatacyjne
selektywnego wyłączania zwarć
doziemnych w sieciach SN
zakładów przemysłowych na podstawie funkcjonowania
zabezpieczeń typu ZI0-1
mgr inż. Mariusz Talaga – Energotest sp. z o.o., prof. dr hab. inż. Adrian Halinka, dr inż. Michał Szewczyk – Politechnika Śląska
Sieci średniego napięcia zwykle pracują w układzie z nieskutecznie uziemionym punktem neutralnym. Najczęściej występującą awarią w sieciach średniego napięcia są zwarcia
doziemne jednej fazy spowodowane obniżeniem parametrów izolacji poprzez uszkodzenia mechaniczne, czynniki środowiskowe bądź spowodowane błędami obsługi czy
wtargnięciem zwierząt. Doziemienie jednej fazy w sieciach z izolowanym punktem neutralnym z reguły nie stanowi jeszcze poważnej awarii. Wzrasta jednak ryzyko porażenia
prądem lub powstania groźnego zwarcia wielofazowego. Selektywnie działające zabezpieczenia ziemnozwarciowe pozwalają ograniczyć to ryzyko.
W
artykule zostaną omówione wybrane zagadnienia dotyczące
specyfiki pracy zabezpieczeń ziemnozwarciowych w sieciach średniego napięcia z izolowanym punktem neutralnym (p.n.). Przedstawione zagadnienia
i spostrzeżenia są efektem analiz teoretycznych, doświadczeń ruchowych oraz
prób zwarciowych.
specyfika pracy sieci
elektroenergetycznych
średnich napięć
w zakładach
przemysłowych
Sieci SN w zakładach przemysłowych, w odróżnieniu od sieci rozdzielczych, są znacznie mniej rozległe [1, 2].
Z tego powodu poziomy ziemnozwarciowych prądów pojemnościowych
w tych sieciach są odpowiednio niższe. Stosunkowo niska wartość prą-
streszczenie
W artykule przedstawiono specyfikę pracy
sieci elektroenergetycznych średnich napięć w zakładach przemysłowych, zagadnienia związane z prawidłowym doborem
przekładników prądowych oraz analizy poprawności działania zabezpieczeń ziemnozwarciowych w tego typu instalacjach.
60
du ziemnozwarciowego pozwala na
zrezygnowanie z kompensacji. W sieciach rozdzielczych poprawę warunków działania zabezpieczeń ziemnozwarciowych zwykle uzyskuje się poprzez uziemianie punktu gwiazdowego transformatora przez rezystor (stałe lub chwilowe). Natomiast w Polsce,
w sieciach przemysłowych, zazwyczaj
nie stosuje się rezystora uziemiającego. Wynika to z różnych uwarunkowań technicznych, ekonomicznych
(wyższe koszty inwestycyjne), prawnych (np. sieci górnicze) czy historycznych (zwyczajowych), Zajmując
się tylko aspektami technicznymi takiego podejścia do sposobu pracy sieci można wymienić najważniejsze zalety izolowania p.n. w sieciach przemysłowych:
wymuszanie dodatkowego prądu
ziemnozwarciowego powoduje poważniejsze uszkodzenia silników
zasilanych bezpośrednio z tej sieci w przypadku doziemienia w ich
wnętrzu, stąd dołączanie dodatkowej impedancji do p.n. jest niewskazane,
sieci przemysłowe są najczęściej sieciami kablowymi, co zmniejsza ryzyko bezpośredniego dotknięcia
części czynnej, a małe prądy ziem-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nozwarciowe powodują niewielkie zagrożenie występowania niebezpiecznych napięć dotykowych
w czasie doziemienia, w porównaniu z nimi sieci rozdzielcze, zwłaszcza napowietrzne, są pod tym
względem znacznie bardziej niebezpieczne,
w przypadku dużej sieci przemysłowej zmieniająca się i złożona topologia z wieloma transformatorami zasilającymi komplikuje prowadzenie
ruchu przy pracy p.n. innego niż izolowany,
w uzasadnionych przypadkach niewielki prąd ziemnozwarciowy pozwala na pracę z pojedynczym doziemieniem.
Często wymieniane są również wady
izolowania p.n., do których można zaliczyć:
utrudnione warunki działania automatyki zabezpieczeniowej dla
zwarć doziemnych,
częściej występujące zwarcia łukowe, przerywane, związane z małym
naturalnym prądem ziemnozwarciowym sieci,
wyższy współczynnik przepięć, występujący w stanach nieustalonych.
Aby wyeliminować lub przynajmniej
zminimalizować niekorzystne efekty
izolowania p.n. sieci, istnieje potrzeba
stosowania odpowiednich przekaźników zabezpieczeniowych oraz ograniczników przepięć. Dlatego w dalszej części artykułu uwaga zostanie skupiona
głównie na doborze i warunkach pracy
zabezpieczeń ziemnozwarciowych.
Głównym celem szybkiego wyłączania zwarć doziemnych w sieciach przemysłowych jest ochrona urządzeń i maszyn, ponieważ utrzymujące się doziemienie może przerodzić się w zwarcie
wielofazowe. Skutki takiej awarii są często kosztowne ze względu na powstałe uszkodzenia i przerwy w pracy. Niekiedy, jak np. w przemyśle wydobywczym, szybkie wyłączanie pojedynczego doziemienia jest wymogiem prawnym ze względów bezpieczeństwa. Zwykle jednak w czasie zwarcia doziemnego nie występują niebezpieczne napięcia
na elementach dostępnych. Natomiast
w sieciach rozdzielczych straty spowodowane ewentualnymi zwarciami wielofazowymi są stosunkowo niższe. Ważniejsze jest więc szybkie wyłączanie doziemień z powodu niebezpieczeństwa
porażenia prądem elektrycznym.
Przytoczone wcześniej niektóre różnice sieci przemysłowych w stosunku
do sieci rozdzielczych wymuszają też
inne podejście do specyfiki działania
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
61
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
62
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
63
automatyka
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
64
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
65
INSTYTUT TELE- I RADIOTECHNICZNY
PREZENTUJE
automatyka
nowoczesne sensory prądowe
w rozdzielnicach energetycznych
dr inż. Aleksander Lisowiec, mgr inż. Maciej Andrzejewski – Instytut Tele- i Radiotechniczny w Warszawie
W nowo konstruowanych rozdzielnicach energetycznych coraz częściej są stosowane nowoczesne sensory prądów fazowych zbudowane z wykorzystaniem bezrdzeniowych przetworników prądowych pracujących na zasadzie cewki Rogowskiego. Jest to przetwornik
pola magnetycznego wykonany w postaci bezrdzeniowego transformatora, gdzie przewód z mierzonym prądem stanowi obwód pierwotny [1]. Uzwojenie wtórne jest toroidem, zwykle o znacznej liczbie zwojów, nawiniętym na karkasie z materiału niemagnetycznego, obejmującym przewód prądowy.
T
radycyjne technologie wytwarzania przetworników bezrdzeniowych polegały na nawijaniu
uzwojenia wtórnego cienkim drutem na karkasie wykonanym z tworzywa sztucznego. W Instytucie Telei Radiotechnicznym opracowano
przetwornik prądowy, do którego
konstrukcji jest używana technologia wielowarstwowych obwodów
drukowanych HDI (ang. High Density Interconnect – wysoka gęstość połączeń) (fot. 1.).
Napięcie pomiarowe pojawiające
się na zaciskach wyjściowych cewki
Rogowskiego jest proporcjonalne do
pochodnej prądu w obwodzie pierwotnym, którym jest przewód z mierzonym prądem fazowym. Dla odtworzenia kształtu mierzonego prądu
napięcie pomiarowe jest całkowane,
przy czym obecnie odbywa się to najczęściej w dziedzinie cyfrowej. Przy
streszczenie
lnych lub zabezpieczeniowych. Zastosowanie standardu IEC 61850 ma
w swoim zamierzeniu wyeliminować
kilometry połączeń kablowych między indywidualnymi urządzeniami
w rozdzielni, ułatwić konfigurowanie rozdzielni, zapewnić interoperacyjność urządzeń różnych producentów oraz umożliwić dostęp do danych pomiarowych z sensorów przez
wszystkie urządzenia w rozdzielni.
Rozwiązaniem, które to umożliwia,
jest szyna procesowa. Analogowe sygnały pomiarowe z przetworników
prądowych i napięciowych podawane są na wejścia Koncentratorów Danych (KD) (w terminologii anglojęzycznej używa się terminu Merging
Unit). Dokonują one synchronicznego próbkowania sygnałów analogowych, a następnie udostępniają ciągi próbek cyfrowych na szynie procesowej wszystkim Inteligentnym Urzą-
Fot. 1. Przetwornik prądowy wykonany w technologii wielowarstwowych obwodów drukowanych
dzeniom Elektronicznym (IUE), które mają prawo subskrypcji do danych.
Te urządzenia to PMU (ang. Phasor
Measurement Unit – urządzenie do
wyznaczania synchrofazorów), EAZ
– urządzenia elektroenergetycznej
automatyki zabezpieczeniowej, rejestratory zakłóceń, układy sterowania
i liczniki energii.
konsola operatorska
W artykule przedstawiono konstrukcję
bezrdzeniowych przetworników prądowych pracujących na zasadzie cewki Rogowskiego, wykonanych w technologii
wielowarstwowych obwodów drukowanych. Zaprezentowano zastosowanie tych
przetworników w rozdzielnicach energetycznych automatyzowanych zgodnie
ze standardem IEC 61850. Bezrdzeniowe przetworniki prądowe w połączeniu
z układami przetwarzania sygnału tworzą Autonomiczne Sensory, co daje nowe
możliwości w konstrukcji rozdzielni, m.in.
umożliwia umieszczenie Autonomicznych
Sensorów Prądowych w znacznej odległości od innych urządzeń rozdzielni.
66
właściwie dobranej wartości częstotliwości próbkowania sygnału prądowego, algorytmy całkowania numerycznego pozwalają odtworzyć pierwotny kształt sygnału prądowego
z bardzo dużą dokładnością [2].
Bezrdzeniowe przetworniki prądowe charakteryzują się doskonałą liniowością w całym zakresie mierzonych prądów – od ułamków ampera
do dziesiątek kiloamperów oraz szerokim zakresem częstotliwości pracy
– do setek kHz. Są one tańsze od tradycyjnych rdzeniowych przekładników prądowych, materiałooszczędne, a po wykalibrowaniu zapewniają dużą dokładność w całym zakresie mierzonych prądów. Dodatkowo
bezrdzeniowe przetworniki prądowe wykonane za pomocą technologii wielowarstwowych obwodów drukowanych charakteryzują się bardzo
dobrą powtarzalnością parametrów
elektrycznych.
nowoczesne sensory
prądowe w rozdzielnicach
automatyzowanych zgodnie
z IEC 61850
brama
INTERNET
szyna systemowa
PMU
Nowym trendem w konstrukcji
rozdzielni energetycznych jest automatyzacja zgodna ze standardem
IEC 61850. Cechą charakterystyczną
rozdzielni automatyzowanej, zgodnie
z IEC 61850, jest brak sztywnego przypisania przetworników pomiarowych
do poszczególnych urządzeń kontro-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
EAZ
rejestrator
zakłóceń
licznik
energii
sterowanie
IEC 61850
szyna procesowa
KD
KD
IUZ
SI
SI
SI
przetworniki
bezrdzeniowe
Rys. 1. Rozdzielnica energetyczna automatyzowana zgodnie ze standardem
IEC 61850
nr 4/2014
Schemat rozdzielni automatyzowanej zgodnie z IEC 61850 został przedstawiony na rysunku 1.
Dane z innych sensorów inteligentnych – SI (np. czujników temperatury)
są dostępne również za pomocą szyny
procesowej dla wszystkich urządzeń
rozdzielnicy. Inteligentne Urządzenia
Zabezpieczeniowe – IUZ, stowarzyszone z wyłącznikami, również mogą
udostępniać dane pomiarowe na szynie procesowej.
Rozwiązaniem, które ma swoje zalety w pewnych sytuacjach przy automatyzacji rozdzielni jest zastosowanie
Autonomicznych Sensorów (AS), prądu lub napięcia. Sensory takie wyposażone są w zintegrowane układy przetwarzania danych pomiarowych, które umożliwiają ich transmisję w postaci cyfrowej. Dane mogą być transmitowane w formacie podstawowym w postaci binarnej lub w formacie zgodnym
z IEC 61850 po szynie procesowej. Zastosowanie AS jest wskazane, gdy przetwornik pomiarowy (tutaj cewka Rogowskiego), musi być umieszczony
z dala od miejsc, w których znajdują
się IUE. W wypadku, gdy wyjście CR
jest połączone przewodem o znacznej
długości z układem przetwarzania sygnału, na przewodzie mogą się indukować zakłócenia.
Na rysunku 2. przedstawiono przykład rozdzielni, gdzie pomiar części
prądów fazowych jest dokonywany
przez Autonomiczne Sensory Prądowe
(ASP). Składają się one z przetwornika
bezrdzeniowego oraz zintegrowanego
z nim modułu przetwarzania. Sygnałem wyjściowym ASP są surowe dane
cyfrowe lub dane w formacie zgodnym
z IEC 61850.
synchronizacja czasowa
danych pomiarowych
z Autonomicznych
Sensorów
Istotnym aspektem w zastosowaniu Autonomicznych Sensorów (prądowych lub napięciowych) jest synchronizacja pomiarów. Dane pomiarowe z AS są przekazywane do Koncentratora Danych lub bezpośrednio
nr 4/2014
na szynę procesową w postaci próbek
cyfrowych. Aby dane te mogły być wykorzystane do wyznaczania relacji fazowych między sygnałami napięciowymi i prądowymi, próbki poszczególnych sygnałów powinny być zsynchronizowane między sobą. Synchronizację próbek można zapewnić na wiele sposobów. Jednym z nich jest dostarczenie do znajdujących się w rozdzielnicy układów przetwarzania AS
impulsów częstotliwości próbkującej.
Innym sposobem synchronizacji pomiarów jest dostarczenie do AS impulsów synchronizacji czasu, np. impulsów 1 pps z odbiornika GPS. Schemat
blokowy układu przetwarzania i synchronizacji AS został przedstawiony
na rysunku 3.
Impuls 1 pps w przypadku, gdy odbiornik GPS jest w stanie synchronizmu (tzn. odbiera sygnały z odpowiedniej liczby satelitów GPS i skutecznie
rozwiązuje równanie nawigacyjne),
jest dowiązany do skali UTC z dokładnością lepszą niż 1 μs. Autonomiczny
Sensor sam wytwarza ciąg impulsów
próbkujących zsynchronizowany z impulsem 1 pps. Dane pomiarowe opatrzone są znacznikiem czasowym, co
pozwala na ich przetwarzanie off line.
Zaletą tego sposobu synchronizacji pomiarów jest możliwość wyznaczania
tzw. synchrofazorów z próbek pochodzących z AS. Synchrofazor jest to fazor (wartość napięcia lub prądu w postaci zespolonej) wraz ze znacznikiem
czasowym.
podsumowanie
Standard IEC 61850 jest przyszłością w automatyzacji rozdzielni energetycznych. Wprowadzanie tego standardu nie odbywa się jednak tak szybko, jak to początkowo przypuszczano. Przyczyny tego są liczne i jednym ze znaczniejszych jest olbrzymi rozmiar dokumentacji na temat
standardu. Doświadczenia we wdrażaniu rozdzielni automatyzowanych
zgodnie z IEC 61850 pokazały również, że w rzeczywistości trudno jest
zapewnić interoperacyjność urządzeń
różnych producentów.
szyna systemowa
fragment rozdzielni
automatyzowanej zgodnie
z IEC 61850
IEC 61850
PMU
EAZ
IEC 61850
szyna procesowa
IEC 61850
ci ągi próbek
sygnałów
opatrzone
znacznikiem
czasu
1 pps
ASP
ASP
ASP
Rys. 2. Fragment rozdzielni z wyodrębnionymi Autonomicznymi Sensorami Prądowymi
SZYNA PROCESOWA
TORY
WEJŚCIOWE
WZMOCNIENIE
Z
PRZETWORNIKA
FILTRACJA
PRĄDOWEGO
WSTĘPNA
PRZETWORNIK
A/C
PRZETWARZANIE
DANYCH
GENERATOR
SYNCHR.
GPS
1 pps
Rys. 3. Układy przetwarzania sygnału Autonomicznego Sensora Prądowego
Nowoczesne przetworniki prądowe
i napięciowe (rezystancyjne lub pojemnościowe), w tym bezrdzeniowe przetworniki prądowe pracujące na zasadzie cewki Rogowskiego, z racji swoich licznych zalet są coraz częściej stosowane w nowych konstrukcjach rozdzielni. Jedyną barierą w ich stosowaniu, jak się wydaje, jest konserwatyzm
środowiska związanego z energetyką.
Względy techniczne i ekonomiczne powinny jednak przeważyć i należy się
spodziewać, że wyprą one całkowicie
transformatorowe przekładniki prądowe i napięciowe.
***
W artykule przedstawiono wyniki
badań prowadzonych w ramach projektu dofinansowanego przez NCBiR
pt. Opracowanie nowej generacji pomiarowych przetworników prądowych do zastosowań w energetyce,
z cyfrową transmisją danych, na bazie
technologii wielowarstwowych i elastycznych obwodów drukowanych
o wysokiej gęstości połączeń.
literatura
1. A. Lisowiec, Parametry cewek Rogowskiego jako czujników prądu w urządzeniach EAZ, „Wiadomości Elektrotechniczne” nr
2/2007.
2. A. Lisowiec, G. Wojtaś, Przetwarzanie sygnałów z cewki Rogowskiego w procesorze o arytmetyce zmienno-przecinkowej, „Elektronika”, 4/2013.
abstract
Modern current sensors in power substations
In the paper the construction of air core
current transducers based on Rogowski coil principle has been presented. The
use of the transducers in substation automated according to IEC 61850 has been
described. The air core transducers together with signal processing circuits
form Autonomous Sensors which creates new possibilities in the substation
construction like the possibility to place
the sensors in large distance from Intelligent Electronic Devices that are located in the substation.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
67
INSTYTUT TELE- I RADIOTECHNICZNY PREZENTUJE
automatyka
obowiązek przedsiębiorstwa
energetycznego zakupu energii
elektrycznej wytworzonej
w źródłach odnawialnych
mgr inż. Maciej Rup, mgr inż. Aleksander Kuźmiński, mgr inż. Łukasz Sapuła – Instytut Tele- i Radiotechniczny
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU z 1997 r., nr 54, poz. 348)
– dalej ustawa PE, z chwilą wejścia w życiu wprowadziła normy prawne mające na celu
zachęcenie prywatnych przedsiębiorców do inwestowania własnych środków finansowych w wytwarzanie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Należy jednak zwrócić uwagę, że promocja ma swoisty charakter, ponieważ ten akt prawny nie przewiduje żadnych ulg czy zwolnień, które byłyby gwarantowane przez państwo potencjalnym
wytwórcom. Ustawodawca w zamian za to nakłada na przedsiębiorstwo energetyczne
obowiązek zakupu energii wytwarzanej w źródłach odnawialnych i jednocześnie w celu
uniknięcia uchylania się od jego wypełnienia przewiduje kary pieniężne, które mają
stanowić narzędzie dyscyplinujące.
P
rzyglądając się bliżej niniejszym
regulacjom prawnym należy wskazać, że zgodnie z art. 9a ust. 6 ustawy
PE, sprzedawca z urzędu, tj. przedsiębiorstwo energetyczne posiadające
koncesję na obrót energią elektryczną,
świadczące usługi kompleksowe odbiorcom energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy, jest
obowiązane w zakresie określonym
w przepisach wydanych na podstawie
art. 9a ust. 9 ustawy PE do zakupu
energii elektrycznej wytworzonej
w odnawialnych źródłach energii
przyłączonych do sieci dystrybucyjnej
lub przesyłowej znajdującej się na terenie obejmującym obszar działania
tego sprzedawcy, oferowanej przez
streszczenie
Artykuł opisuje prawa i obowiązki leżące
zarówno po stronie potencjalnego producenta energii wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii, jak i jej odbiorców.
W myśl ustawy odbiorcą z urzędu jest zlokalizowany na danym terenie zakład energetyczny lub jakakolwiek inna jednostka deklarująca chęć jej zakupu. Ponadto w artykule zaprezentowano urządzenie, którego zadaniem jest nadzorowanie pracy i pomiary OZE.
68
przedsiębiorstwo energetyczne, które
uzyskało koncesję na jej wytwarzanie.
Zakup energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii przez sprzedawcę
z urzędu odbywa się po średniej cenie
sprzedaży w poprzednim roku kalendarzowym.
Na podstawie § 15 Rozporządzenia
Ministra Gospodarki z dnia 18 października 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania
i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty
zastępczej, zakupu energii elektrycznej
i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzenia danych dotyczących
ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii
(DzU z 2012, poz. 1229 z późn. zm.)
– dalej rozporządzenie OZE, obowiązek zakupu energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, o którym
mowa w art. 9a ust. 6 ustawy PE, uznaje się za spełniony w sytuacji, w której
sprzedawca z urzędu zakupi całą oferowaną mu ilość energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach
energii, przyłączonych do sieci elektroenergetycznej znajdującej się w obsza-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Fot. 1. Widok elektrowni wiatrowej
nr 4/2014
rze działania tego sprzedawcy. Według
§ 18 ust. 1 rozporządzenia OZE koszty zakupu energii elektrycznej ponoszone w związku z realizacją tego obowiązku uwzględnia się w kalkulacji
cen ustalanych w taryfach sprzedawców z urzędu, przyjmując, że jednostka energii elektrycznej sprzedawana
przez danego sprzedawcę z urzędu odbiorcom końcowym jest w tej samej
wysokości obciążona tymi kosztami.
Przy tym kosztami uwzględnianymi
w taryfach są koszty zakupu energii
elektrycznej po średniej cenie rynku
konkurencyjnego ogłaszanej przez Prezesa URE na podstawie art. 23 ust. 2
pkt 18 lit. b ustawy PE.
Co istotne, wytwórca energii elektrycznej pochodzącej z farmy wiatrowej
nie ma obowiązku oferowania energii
po cenie, która została z góry ustalona (tj. według średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w poprzednim roku kalendarzowym), tylko i wyłącznie sprzedawcy z urzędu. Może on swobodnie
oferować energię na rynku. Takiej
swobody nie posiada natomiast sprzedawca z urzędu, który ma ustawowy
obowiązek zakupić energię w sytuacji
spełnienia przesłanek o których mowa
w § 15 rozporządzenia OZE.
W kontekście powyższego nasuwają się pytania, w jaki sposób wytwórca energii elektrycznej ma kontrolo-
wać ilość wytworzonej energii oraz
bezpieczeństwo pracy elektrowni wiatrowej?
Jednym z urządzeń, które może być
wykorzystane w tym celu, jest opracowany i wytwarzany w Instytucie Telei Radiotechnicznym MUPASZ 902E.
MUPASZ 902E jest urządzeniem
integrującym w sobie funkcje pomiarowe, zabezpieczeniowe, rejestratora zdarzeń, komunikacji, samokontroli. Ponadto urządzenie charakteryzuje rozbudowana automatyka LRW
i SCO umożliwiająca zabezpieczenie
pól rozdzielczych pracujących w wyodrębnionej sieci, tzw. praca wyspowa. MUPASZ 902E przeznaczony jest
do pracy zarówno w przemysłowych
rozdzielnicach średniego napięcia, jak
i w stacjach elektroenergetycznych zaopatrujących gospodarstwa domowe
w energię elektryczną. Urządzenie wyposażone jest w intuicyjny interfejs
użytkownika z wyświetlaczem o rozdzielczości 320×240 pikseli z możliwością wyboru jednego z trzech języków operatora: polskiego, rosyjskiego i angielskiego. Na wyświetlaczu
zobrazowane są stany ochranianego
pola rozdzielczego, umożliwiając podgląd między innymi: pomiarów opisujących chwilowy stan pola, stanu linii wejść i wyjść dwustanowych, stanu łączników, blokad i alarmów czy
synoptyki pola.
Dziennik zdarzeń
ma pojemność do 1000
ostatnich zdarzeń. Każde zarejestrowane zdarzenie charakteryzuje pełna informacja
o przyczynie i czasie
wystąpienia z dokładnością 1 ms.
MU PA SZ 9 02E
współpracuje również z systemem nad- Fot. 2. Widok sterownika MUPASZ 902E
rzędnym, umożliwiającym monitoring, konfigurowanie względu na obowiązujący system
i sterowanie zdalne wykorzystując prawny oraz zastosowane rozwiązado tego interfejsy komunikacyjne RS- nia ustawowe zawsze może być z po485 lub światłowodowy z protokołem wodzeniem wykorzystywane przez
MODBUS RTU lub Interfejs Ethenet prywatnych przedsiębiorców prowapo protokole MODBUS TCP. Komuni- dzących działalność w zakresie prokacja możliwa jest również poprzez dukcji energii elektrycznej ze źródeł
opracowany w ITR edytor logicznych odnawialnych.
funkcji ELF przeznaczony do edycji nastaw, tworzenia profili, edycji widoabstract
ku pola czy zmiany logiki pracy pola
The obligation of the electric utility to
dla bardziej zaawansowanych użytpurchase electric energy generated by
kowników.
renewable sources
The article describes the rights and obW ramach podsumowania niniejligations of both potential producer and
szych rozważań podkreślenia wymapurchaser of the energy from renewable
ga fakt, że obecnie wskazane wyżej
sources. According to the regulation, the
purchaser ex officio is the local electric
regulacje prawne są przedmiotem
utility or any other body declaring the inprac legislacyjnych i już wkrótce możtent to buy the energy. In the article the dena się spodziewać istotnych zmian
vice carrying out the measurements relatwprowadzonych w omawianym zaed to renewable energy sources and performing supervising functions has also
kresie. Niemniej jednak zaprezenbeen presented.
towane urządzenie techniczne, bez
reklama
NAJNOWSZE
ROZWIĄZANIA
ITR DLA ENERGETYKI
ELF
Nowe oblicze programowania logiki użytkownika w sterownikach polowych.
MUPASZ 710 plus
Wielofunkcyjny uniwersalny sterownik polowy z oprogramowaniem integrującym zabezpieczenia, automatykę, funkcje diagnostyczne.
Instytut Telei Radiotechniczny
03-450 Warszawa
ul. Ratuszowa 11
tel. +48 22 619 22 41
fax +48 22 619 29 47
PW-2
www.mupasz.ruwww.itr.org.pl
Przekaźnik wielofunkcyjny z obwodami sterowania iskrobezpiecznego
niezbędnego w przemyśle wydobywczym.
Dział produkcji i sprzedaży:
MiZaS 510
nr 4/2014
w w jest
w . edo
l e kpracy
tro.info.pl
Mikroprocesorowe Zabezpieczenie Prądowe MiZaS 510 przeznaczone
w charakterze wielofunkcyjnego urządzenia zabezpieczającego różne typy odpływów.
tel./fax +48 22 619 73 14
e-mail [email protected]
Dział naukowo-badawczy:
69
tel. +48 22 619 45 92
INSTYTUT TELE- I RADIOTECHNICZNY PREZENTUJE
automatyka
układ samoczynnego załączania
rezerwy w urządzeniu
zabezpieczeniowym
MUPASZ 710 plus
mgr inż. Krzysztof Broda, mgr inż. Radosław Przybysz, mgr inż. Paweł Wlazło – Instytut Tele- i Radiotechniczny
Układ samoczynnego załączania rezerwy zasilania (SZR) [1], [2] jest obecnie podstawowym elementem systemu rozdzielczego energii elektrycznej średniego i niskiego
napięcia. SZR pozwala zminimalizować czas przełączenia zasilania odbiorników w stanach awaryjnych, dzięki czemu możliwe jest zapewnienie ciągłości dostaw energii elektrycznej dla kluczowych elementów systemu takich jak np. oświetlenie awaryjne, napędy elektryczne maszyn o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa (instalacje odpylania spalin, wentylacji itp.).
wymagania stawiane
układom SZR
Z
apewnienie wysokiego poziomu
niezawodności działania automatyki SZR w rozdzielni energii elektrycznej wymaga spełnienia następujących warunków:
powinno zapewnić działanie
w przypadku nadmiernego obniżenia lub zaniku napięcia na
szynach zbiorczych rezerwowanych, spowodowanego dowolną przyczyną, np. przerwą w zasilaniu ze źródła podstawowego wskutek zadziałania zabez-
pieczenia źródła podstawowego
lub przypadkowym bądź zamierzonym wyłączeniem tego źródła,
układ automatyki SZR powinien
być odpowiednio dopasowany
do układu zabezpieczeń urządzeń zasilających i odbiorczych
w celu zapewnienia odpowiedniej sekwencji działania tych
układów oraz wyeliminowania
zbędnego zadziałania SZR,
zadziałanie urządzenia SZR powinno być poprzedzone stwierdzeniem stanu otwarcia wyłącznika źródła podstawowego po stronie szyn zbiorczych
rezerwowanych w celu niedopuszczenia do włączenia źródła
rezerwowego na zwarty bądź
odłączony odcinek linii energetycznej. Zapobiega to również niepożądanemu włączeniu do pracy równoległej oby-
streszczenie
Oznaczenie wejść:
Oznaczenie wyjść:
a) SZR czynny (ACTIVITY),
h) załącz rezerwę,
b) blokada SZR-u przejściowa,
m) wyłącz rezerwę,
c) jest rezerwa (READY_RESERVE),
k) SZR gotowość rezerwy U> (READY_RESERVE),
d) wyłącznik sprzęgła zamknięty,
p) wyłącznik zamknięty.
e) powrót napięcia,
s) wyłącz od SZR,
r) załącz od SZR.
Rys. 1. Schemat podłączenia zespołów do realizacji automatyki SZR z rezerwą ukrytą (MUPASZ 710plus)
70
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Zapewnienie ciągłości dostaw energii
elektrycznej oraz ograniczenie do minimum czasu przełączenia zasilania linii w stanach awaryjnych jest obecnie
podstawowym wymaganiem stawianym
współczesnym systemom dystrybucji
energii elektrycznej. Zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa energetycznego wymaga zastosowania nowoczesnych układów i procedur sekwencji
przełączeń źródeł energii. W prezentowanym artykule przedstawiono rozwiązanie
rozproszonej automatyki SZR i SP zaimplementowane w inteligentnym sterowniku polowym MUPASZ 710 plus. Prezentowane rozwiązanie przeznaczone jest
do systemów dystrybucji energii średniego napięcia zwłaszcza w systemach sieci Smart Grid.
nr 4/2014
dwu źródeł, a co za tym idzie
nie dopuszcza do wzrostu poziomu mocy zwarciowej na szynach zbiorczych rozdzielni. Jest
to szczególnie ważne w przypadku, gdy oba źródła nie są ze
sobą zsynchronizowane,
zadziałanie urządzenia SZR powinno być sygnalizowane,
możliwość blokowania działania
automatyki SZR lub jej całkowite
wyłączenie, np. w razie zamierzonego wyłączenia z pracy szyn
zbiorczych rezerwowych,
elementy wchodzące w skład automatyki SZR powinny cechować się wysokim współczynnikiem MTBF (ang. Mean Time Between Failures).
automatyka samoczynnego
załączania rezerwy – SZR
Przykładowy schemat realizacji
automatyki samoczynnego załączania rezerwy oparty na sterownikach
polowych MUPASZ 710 plus przed-
stawiono na rysunku 1. Sterowniki polowe realizują pracę w układzie rezerwy ukrytej lub jawnej,
w zależności od konfiguracji, oraz
realizują cykl samopowrotu do zasilania podstawowego po powrocie napięcia. Z uwagi na rozproszony charakter automatyki, każdy
z wymienionych zespołów zawiera układ z określonym algorytmem
działania, który zależnie od aktualnych potrzeb może być odpowiednio skonfigurowany i pobudzony
do aktywności. Automatyka w każdym z zespołów może zostać dezaktywowana poprzez zdjęcie napięcia z wejścia ACTIVITY oraz trwale
zablokowana po zadziałaniu zabezpieczeń I>, I>>, zadziałaniu automatyki LRW oraz po podaniu napięcia na wejście SUST_BLOCKING.
Blokadę automatyki można skasować poprzez zdjęcie napięcia z wejścia ACTIVITY i ponowne jego podanie lub zdjęcie aktywności automatyki w nastawach i ponowne jej
przywrócenie. Możliwa jest także
blokada przejściowa automatyki na
czas podania sygnału blokującego
na wejściu BLOCKING, np. podczas
uszkodzeń w obwodach przekładników napięciowych.
Automatyka jest konfigurowana
jednakowo w zespołach obu pól zasilających. Połączenia między zespołami i odpowiednimi wyłącznikami przedstawia rysunek 1. Warunki niezbędne do działania automatyki w każdym z zespołów:
obecność napięcia na wejściu
ACTIVITY,
nastawienia: Aktywność automatyki oraz Rezerwa ukryta,
brak blokad.
Działanie automatyki SZR realizowane na podstawie konkretnych
kryteriów:
zanik lub spadek napięć międzyfazowych lub fazowych przy aktywnym parametrze Opcje->
Działanie na podst. Ufaz na szynach sekcji poniżej nastawionej
wartości Ur oraz w przypadku
nastawienia opcji: Tryb skróco-
ny SZR – każde otwarcie wyłącznika w polu zasilającym, zapewniające bezzwłoczne załączenie
rezerwy;
spadek częstotliwości poniżej
nastawionej wartości fr przy aktywnym parametrze Opcje->
pobudzenie od f<, pozwalający
przyśpieszyć załączenie rezerwy w przypadku zaniku zasilania w rozdzielni, w której wirujące silniki synchroniczne podtrzymują napięcie na szynach.
Pobudzenie automatyki przez czas
dłuższy od nastawionego T opóźnienia SZR generuje impuls na otwarcie własnego wyłącznika, a po potwierdzeniu jego otwarcia generuje impuls na zamknięcie wyłącznika sprzęgła (rys. 2.). Warunkiem takiego działania jest obecność sygnału READY_RESERVE, informującego
o wymaganym poziomie napięcia
w polu zasilającym sąsiednią sekcję. W przypadku uaktywnienia opcji Kontrola nap. szczątkowego, impuls na zamknięcie łącznika sprzę-
Rys. 2. Schemat logiki automatyki SZR realizowany za pomocą oprogamowania ELF [3]
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
71
automatyka
gła jest wysłany dopiero, gdy napięcie na szynach pozbawionych zasilania spadnie do wartości niższej od
nastawionej U szczątkowe. Opcję
tę można uaktywnić tylko w przypadku, gdy zespół zabezpieczeniowy jest przyłączony do przekładników napięciowych zainstalowanych
na szynach sekcji. Kontrola napięcia szczątkowego pozwala uniknąć
wystąpienia niebezpiecznego udaru prądowego, w chwili zamknięcia
wyłącznika, gdy napięcie podtrzymywane przez wirujące silniki znajdzie się w opozycji faz z napięciem
rezerwy. Potwierdzenie zamknięcia wyłącznika w polu sprzęgła lub
pojawienie się napięcia na szynach
własnej sekcji o wartości przekraczającej nastawiony próg U gotowości rezerwy, potwierdza wykonanie
udanego cyklu SZR. Jednocześnie
następuje trwała blokada automatyki, zapewniająca jednokrotność
działania SZR. Po udanym cyklu automatyka zostaje zablokowana jeżeli ustawiony jest parametr Opcje ->
Blokada SZR po udanym cyklu oraz
parametr Opcje -> Akt. funkcji samopowrotu jest nieaktywny. Jeżeli
cykl przełączeń nie nastąpi w nastawionym czasie T graniczny, to jest
gdy nie otworzy się wyłącznik zasilania podstawowego lub po jego otwarciu nie zamknie się wyłącznik
w polu sprzęgła, automatyka zostaje zablokowana. Sygnał jest rezerwa jest wysyłany do sekcji sąsiedniej tylko wtedy, gdy wyłącznik zasilający sekcję jest zamknięty i napięcie mierzone na szynach sekcji
jest większe od nastawionej wartości U gotowości rezerwy.
algorytm samoczynnego
powrotu – SP
Automatyka samoczynnego powrotu służy do ponownego przełączenia na zasilanie z linii podstawowej po powrocie napięcia. Warunki
niezbędne do działania automatyki
samopowrotu są identyczne jak dla
układu rezerwy ukrytej. Dodatkowo
uaktywnienie parametru Opcje ->
72
Akt. funkcji samopowrotu w obu
polach zasilających. Automatykę do
działania pobudza powrót napięcia
zasilania podstawowego. Może to
być dwustanowy sygnał z przekaźnika (zespołu) podany na wejście
powrót napięcia przy ustawionym
parametrze Kryterium powrotu napięcia -> Stan wejścia dwustanowego lub własny pomiar napięcia przy
ustawionym parametrze Kryterium
powrotu napięcia -> Pomiar napięcia, wówczas wartość napięcia musi
przekroczyć ustawiony próg U gotowości rezerwy. Opcja druga może
być zastosowana tylko w przypadku
przyłączenia zespołu do przekładników napięciowych zainstalowanych
na linii. Gdy sygnał stwierdzający
powrót napięcia trwa dłużej od nastawionego czasu T opóźnienia SP,
uznającego powrót napięcia za trwały, następuje cykl przełączeń zależny od nastawy parametru Typ przełączenia powrotnego:
przełączenie z przerwą –
w pierwszej kolejności wysyłany jest impuls na otwarcie wyłącznika szyn i dopiero po potwierdzeniu jego otwarcia, generowany jest impuls na zamknięcie wyłącznika w polu własnym.
W przypadku aktywnej opcji
Kontrola nap. szczątkowego oraz
przyłączenia zespołu do przekładników napięciowych zainstalowanych na szynach sekcji,
zamknięcie wyłącznika nastąpi
po spadku napięcia do wartości
niższej od nastawionej U szczątkowe. Równocześnie z potwierdzeniem zamknięcia wyłącznika cykl samopowrotu uznaje się
za udany, a automatyka wraca
do stanu początkowego. Jeżeli
w nastawionym czasie granicznym T graniczny nie otworzył
się wyłącznik sprzęgła automatyka zostaje trwale zablokowana, natomiast jeśli w tym czasie
wyłącznik sprzęgła został otwarty, a nie zamknął się wyłącznik
w polu własnym, wysyłany jest
impuls na ponowne zamknięcie
sprzęgła w celu utrzymania za-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
silania rezerwowego. Jednocześnie automatyka zostaje zablokowana, a cykl samopowrotu uznaje się za nieudany,
przełączenie bez przerwy –
w pierwszej kolejności generowany jest impuls na zamknięcie wyłącznika w polu własnym,
a po potwierdzeniu jego zamknięcia wysyłany jest impuls
na otwarcie wyłącznika w polu
sprzęgła. Równocześnie z potwierdzeniem otwarcia sprzęgła cykl samopowrotu uznaje
się za udany, a automatyka wraca do stanu początkowego. Jeżeli
w nastawionym czasie granicznym T graniczny nie zamknął
się wyłącznik w polu własnym,
automatyka zostaje trwale zablokowana, natomiast jeśli w tym
czasie wyłącznik w polu własnym został zamknięty, a nie
otworzył się wyłącznik sprzęgła, po czasie T graniczny wysyłany jest impuls na ponowne
otwarcie własnego wyłącznika,
w celu utrzymania zasilania rezerwowego i niedopuszczenia
do długotrwałej pracy równoległej obu źródeł zasilających. Jednocześnie automatyka zostaje
zablokowana, a cykl samopowrotu uznaje się za nieudany. Nastawy czasów granicznych T graniczny w obu zespołach nie powinny być jednakowe, aby wykluczyć w tym przypadku możliwość równoczesnego otwarcia
wyłączników w obu polach zasilających.
podsumowanie
obsługiwanej w polach zasilających
i łącznika szyn. Takie rozwiązanie
pozwala efektywnie wykorzystać
możliwości inteligentnych sterowników polowych eliminując potrzebę stosowania dodatkowych urządzeń SZR. Korzystając z wyżej wymienionego oprogramowania narzędziowego można dowolnie dostosować opisane algorytmy do indywidualnych wymagań systemu dystrybucji energii elektrycznej.
literatura
1. W. Winkler, A. Wiszniewski,
Automatyka zabezpieczeniowa
w systemach elektroenergetycznych, WNT, Warszawa 1999.
2. J. Żydanowicz, M. Namiotkiewicz, Automatyka zabezpieczeniowa w elektroenergetyce,
WNT, Warszawa 1983.
3. Ł. Sapuła, M. Rup, A. Kuźmiński, Sterowniki polowe SN/nn
z zaimplementowanym edytorem funkcji logicznych ELF,
„elektro.info” 4/2014.
4. K. Broda, J. Dumała, Automatyka SZR z samopowrotem i blokadą włączenia na zwarcie w rozdzielniach średniego napięcia,
„Elektronika” 12/2008.
5. M. Andrzejewski, P. Wlazło, Logika programowalna w urządzeniach EAZ dla sieci Smart Grid,
„Wiadomości Elektrotechniczne” 11/2013.
abstract
Uninterrupted supply of electricity and
short reconfiguration time of supply
W prezentowanym artykule
przedstawiono realizację układu
samoczynnego załączania rezerwy
ukrytej oraz samopowrotu do zasilania podstawowego. Przedstawione rozwiązania zaprojektowane są
na podstawie programu narzędziowego ELF (Edytor Funkcji Logicznych) [4], [5] (rys. 2.). Realizacja opisanych algorytmów ma charakter
rozproszonej automatyki stacyjnej
sources after faults are the main requirements which must be fulfilled by contemporary distribution systems. High
reliability of electrical systems can be
guaranteed by up to date schemes and
reconnection procedures. The solution
presented in the article deals with a
load transfer distributed algorithm implemented in the MUPASZ 710 plus bay
controller. The solution is designed for
MV distribution systems, particularly for
Smart Grids.
nr 4/2014
wykorzystanie standardu
Ethernet w rozwiązaniach
automatyki i zabezpieczeń
sieci rozdzielczej SN
mgr inż. Radosław Przybysz, mgr inż. Paweł Wlazło – Instytut Tele- i Radiotechniczny w Warszawie
Ethernet jest obecnie podstawową technologią wykorzystywaną do budowy przemysłowych systemów teleinformatycznych oraz rozproszonej automatyki przemysłowej. Jej zastosowanie spowodowało znormalizowanie urządzeń w obrębie protokołów oraz mediów transmisyjnych do przesyłania danych, np. pomiarowych, kontrolnych lub sygnałów sterujących. W artykule przedstawiono rozwiązania wykorzystujące
technologię ethernetową do realizacji blokad miedzypolowych oraz logicznego połączenia urządzeń zabezpieczeniowych, pomiarowych i kontrolujących w stacjach i rozdzielniach energii elektrycznej na przykładzie implementacji automatyki kompensacji mocy biernej i zabezpieczenia łukoochronnego. Przedstawiono przykłady realizacji wymiany danych z wykorzystaniem Ethernetu dla standardu IEC-61850 oraz urządzeń serii I/O-SYSTEM 750.
K
lasyczne rozwiązanie rozdzielni
elektrycznej, w której sygnały
dwustanowe informujące o blokadach międzypolowych i sygnałach
sterujących przesyłane są za pomocą
linii przewodowych, stanowią niemal
90% rozwiązań nowo projektowanych
oraz budowanych systemów rozdzielczych energii elektrycznej. Topologia
ta wymaga zastosowania dużej liczby linii przewodowych do uzyskania
i przekazania niezbędnych informacji dla poprawnego funkcjonowania
systemu automatyki elektroenergetycznej. Nierzadko całkowita długość
połączeń linii sygnałowych w rozdzielnicy wynosi kilka km. Na rysunku 1. przedstawiono przykładowy
schemat połączeń logicznych w dwusekcyjnej stacji rozdzielczej średniego napięcia. Rozwiązanie to charakteryzuje zarówno szereg powiązań logicznych z polami sąsiednimi, jak i z polami znacznie oddalonymi. Konsekwencją dużej liczby połączeń jest
ograniczenie działania automatyki
stacyjnej do działania w jednej sekcji
oraz fakt, że uszkodzenie linii sygna-
nr 4/2014
łowych łączących pola nie jest w żaden sposób do wykrycia przez urządzenia zainstalowane w polach rozdzielczych, w wyniku czego może wystąpić błędne działanie automatyki
stacyjnej. W celu ograniczenia wpływu możliwych uszkodzeń linii transmisyjnych na działanie stacji, projektanci rozdzielni budują system powiązań w taki sposób, aby przesyłać jak
najmniej sygnałów międzypolowo
oraz wprowadzają różnego rodzaju zabezpieczenia mechaniczne i elektryczne. Przykładowo sygnały sterujące łącznikami uzależnione są dodatkowo od stanu zewnętrznych styków
przekaźników i krańcówek łączników
tak, aby nie było możliwe wykonywanie operacji łączeniowych przy podanym napięciu zasilania na linii i błędnym położeniu łączników.
przekazywanie sygnału
z wejść i wyjść
sterowników
Na rysunku 2. przedstawiono
schemat blokowy obrazujący spo-
INSTYTUT TELE- I RADIOTECHNICZNY PREZENTUJE
automatyka
sób przesyłania
informacji sterujących oraz sygnałów o blokadach
międzypolowych
w rozproszonych
systemach dystrybucji energii elektrycznej. Sposób
ten wykorzystywany jest w konstrukFot. 1. Wygląd urządzenia serii WAGO-I/O-SYSTEM 750
cjach rozdzielni
elektrycznych, w których poszcze- niem przekaźnikowym, realizujągólne pola rozdzielcze oddalone są cym taką funkcję, jest rodzina urząod siebie na znaczne odległości, co dzeń WAGO-I/O-SYSTEM 750. Urząma miejsce np. w rozdzielniach energii elektrycznej dużych zakładów
streszczenie
przemysłowych, hut metali oraz koW prezentowanym artykule przedstawiopalń, zwłaszcza kopalń odkrywkono rozwiązania wykorzystujące technologię ethernetową do realizacji blokad mięwych węgla brunatnego [2].
dzypolowych oraz logicznego połączenia
Rozwiązanie to polega na wykourządzeń zabezpieczeniowych, pomiarorzystaniu cyfrowych urządzeń przewych i kontrolujących w stacjach i rozdzielniach energii elektrycznej na przykłanoszących chwilowe stany wejść
dzie implementacji automatyki kompeni wyjść sterowników polowych
sacji mocy biernej i zabezpieczenia łui urządzeń zabezpieczeniowych
koochronnego. Przedstawiono przykłady
między dwoma urządzeniami, podrealizacji wymiany danych z wykorzystaniem Ethernetu dla standardu IEC-61850
łączonymi do wspólnej linii komuoraz urządzeń serii I/O-SYSTEM 750.
nikacyjnej. Przykładowym urządze-
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
73
automatyka
Rys. 1. Przykładowy schemat połączeń w dwusekcyjnej stacji rozdzielczej SN
Rys. 2. Schemat realizacji blokad polowych i sterowania przy użyciu systemu przenoszenia stanów wejść i wyjść przez sieć Ethernet
Rys. 3. Schemat połączenia sygnałów kompensatora mocy biernej
Rys. 4. Schemat realizacji blokad polowych i sterowania przy użyciu sterowników
programowalnych PLC
dzenie serii I/O-SYSTEM 750 przedstawiono na fotografii 1.
Zaletą takiego systemu jest możliwość łączenia urządzeń oddalonych
od siebie na niemal dowolną odległość. Wykorzystanie cyfrowego łącza danych w standardzie Ethernet
pozwala na pewną i szybką transmisję między modułami oraz możliwość
wykrycia uszkodzenia i utraty łączności między sterownikami. Jest to duża
zaleta w stosunku do rozwiązania klasycznego. Dodatkowo wykorzystanie
konwerterów ethernetowych zamieniających sygnał elektryczny ze złącza RJ-45 na sygnał świetlny i wykorzystanie światłowodów pozwala na
budowę pewnego i niezawodnego łącza komunikacyjnego odpornego na
zakłócenia elektryczne i radiowe oraz
na czynniki środowiskowe. W zależności od wymaganej liczby sygnałów
do wejścia przekaźnika podłączone są
wszystkie sygnały z wejść i wyjść sterownika polowego albo tylko sygnały wybrane przez projektanta w fazie
opracowywania rozdzielni. Znane są
również rozwiązania wykorzystujące przekazywanie informacji o wiel-
74
kościach analogowych, np. wartości
chwilowej prądu, napięcia czy mocy.
W takim przypadku do wejścia analogowego przekaźnika podłączony
jest sygnał elektryczny reprezentujący daną wielkość mierzoną. Ponieważ przekaźniki sygnałów wyposażone są w obwody analogowe w standardzie napięciowym 0–10 V lub pętli prądowej 4–20 mA, sygnał mierzony przez sterownik polowy musi zostać przetworzony do takiego poziomu. Wymaga to użycia specjalizowanych sterowników lub urządzeń zabezpieczeniowych. Na rynku dostępnych jest niewiele urządzeń, które pozwalają na taką konwersję. Przykładowym rozwiązaniem
takiego typu jest układ kompensacji
mocy biernej systemu rozdzielczego
średniego napięcia [1]. Wartość chwilowa mocy biernej danego pola odpływowego wysyłana jest do sterownika kompensującego, który na podstawie danych ze wszystkich pól rozdzielczych załącza odpowiedni stopień kompensacji mocy biernej. Schemat takiego połączenia przedstawiono na rysunku 3.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
wykorzystanie
sterowników PLC
Podobny system wymiany informacji o sygnałach blokad międzypolowych i sygnałów sterujących dość często realizowany jest przy wykorzystaniu sterowników programowalnych
PLC. Rozwiązanie takie jest dodatkowo korzystne, jeżeli w konstrukcji rozdzielni i w jej dalszej eksploatacji wymagana jest realizacja funkcji sterowania procesami bądź kontroli parametrów rozdzielni, takich jak np. temperatury elementów, torów prądowych,
transformatorów, ciśnienia gazu SF6
bądź innych wielkości fizycznych.
Wykorzystanie sterowników programowalnych PLC pozwala na dowolne
budowanie logiki blokad i sterowania
niezależnie od możliwości sterowników i urządzeń zabezpieczeniowych
oraz łączenie ze sobą urządzeń wielu producentów z różnymi protokołami komunikacyjnymi, o ile są one obsługiwane przez sterowniki programowalne PLC. Przykładowy schemat rozwiązania wykorzystującego sterowniki PLC przedstawiono na rysunku 4.
Za realizację funkcji zabezpieczeniowych, ochrony zwarciowej i przeciążeniowej oraz realizację innych zabezpieczeń elektroenergetycznych opowiadają sterowniki polowe i urządzenia zabezpieczeniowe, a za realizację
logiki pola i blokad sterowania łącznikami programowalne sterowniki
PLC. Najczęściej są one podłączone
do wspólnej linii (magistrali) komunikacyjnej PLC.
wykorzystanie standardu
IEC-61850
Pod koniec ubiegłego wieku na
rynku urządzeń elektroenergetycznych pojawiło się rozwiązanie wykrywające łuk elektryczny powstający w momencie zwarcia w linii kablowej lub między szynami prądowymi. Urządzenia tego typu pozwalają
na detekcję łuku oraz wystawienie na
wyjściu sygnału otwarcia wyłącznika
w czasie nieprzekraczającym 15 ms
(typowo poniżej 10 ms) od momentu jego pojawienia, co w połączeniu
z czasem własnym wyłącznika rzędu
kilkudziesięciu milisekund (poniżej
nr 4/2014
Rys. 5. Schemat klasycznej realizacji zabezpieczenia łukoochronnego rozdzielni
100 ms) powoduje znaczne ograniczenie strat wywołanych w rozdzielni.
Rozwiązanie to otworzyło przed projektantami i producentami rozdzielni nowe możliwości ochrony obiektów i życia ludzi pracujących w eksploatacji pól rozdzielczych. Zgaszenie
zwarcia łukowego w czasie nieprzekraczającym 50 ms pozwala uratować
życie osób, które znalazły się w strefie
bezpośredniego oddziaływania łuku
elektrycznego oraz zminimalizować
powstałe szkody.
O ile w przypadku projektowania i wykonywania nowych projektów rozdzielni dodanie kolejnych linii sterujących nie stwarza problemu, o tyle dodanie takiego zabezpieczenia do już istniejących obiektów
wymaga gruntownej modernizacji
obiektu. Rozważmy dwa przykłady, rozwiązania klasycznego i rozwiązania wykorzystującego protokół IEC-61850 i telegramy GOOSE
[3] w aspekcie wyposażenia istniejącej rozdzielni w urządzenie, wykrywając powstanie łuku elektrycznego. Na rysunku 5. przedstawiono
wariant klasyczny. Kolorem czerwonym zaznaczono wymagane połączenia do poszczególnych pól rozdzielczych, zapewniających poprawne działanie mechanizmów wykrywania i działania zabezpieczenia łukoochronnego.
Dla porównania na rysunku 6. kolorem zielonym zaznaczono zmiany,
jakie należy wykonać w rozdzielnicy [4], w której zaimplementowano
standard komunikacyjny IEC-61850.
nr 4/2014
Zmiana polega na dołączeniu do istniejących pierścieni transmisyjnych
nowych urządzeń, tj. detektorów
łuku elektrycznego [5]. W przypadku klasycznym wyjście informujące o powstaniu łuku elektrycznego
podłączone jest do wejścia dwustanowego sterownika bądź urządzenia
zabezpieczeniowego. Jeżeli w urządzeniu zamontowanym w celce pola
rozdzielczego nie ma wolnego wejścia, urządzenie trzeba wymienić na
nowe, które pozwoli obsłużyć dodatkowy sygnał wejściowy. Łatwo zauważyć, że taka sama sytuacja dotyczy wszystkich pól rozdzielczych,
a co za tym idzie modernizacja rozdzielnicy jest czasochłonna oraz
wymaga wyłączenia jej z pracy, co
w przypadku zapewnienia ciągłości
dostaw energii elektrycznej może być
bardzo kosztowne. Dla porównania
w rozdzielnicy z zaimplementowanym protokołem IEC-61850 modyfikacja polega tylko na zamontowaniu
urządzenia wykrywającego i czujników łuku w rozdzielnicy, wpięcia nowego urządzenia do istniejącego systemu pierścieni komunikacyjnych
oraz zaktualizowania urządzeń stacyjnych opierając się na nowych plikach konfiguracyjnych CID.
podsumowanie
Ciągły rozwój infrastruktury sieciowej oraz coraz to większa liczba urządzeń obsługujących standard Ethernet pozwala na budowę tanich i niezawodnych systemów automatyki stacyj-
Rys. 6. Schemat realizacji zabezpieczenia łukoochronnego rozdzielni z wykorzystaniem IEC-61850
nej oraz systemów monitorowania infrastruktury rozdzielczej energii elektrycznej, zwłaszcza systemów rozproszonych. Łatwość realizacji redundancji połączeń pozwala zwiększyć
i praktycznie całkowicie wyeliminować możliwość wystąpienia utraty połączenia między poszczególnymi urządzeniami w systemie. Gdyby jednak
doszło do zerwania komunikacji, to
urządzenia wchodzące w skład struktury komunikacyjnej szybko i autonomicznie wykryją taki przypadek i zastosują odpowiednie algorytmy awaryjne.
Należy zwrócić uwagę, że realizację blokad międzypolowych wykorzystywanych do rozproszonej automatyki i zabezpieczeń w sieciach rozdzielczych SN, a w szczególności do przekazywanie informacji o pomiarach,
stanach dwustanowych między polami oraz wykonywaniu poleceń sterujących, można zrealizować wykorzystując różne urządzenia i protokoły
komunikacyjne. Wykorzystanie standardów IEC-61850 wydaje się najlepsze przy budowie rozdzielni SN będącej elementem inteligentnej sieci
– Smart Grid. Można śmiało założyć,
że w przyszłości rozwiązania sieciowe
wykorzystujące Ethernet całkowicie
wyprą rozwiązania klasyczne bazujące na połączeniach kablowych.
***
Opracowany artykuł powstał w ramach dofinansowanego przez NCBiR
projektu „Rozdzielnica inteligentna
średnich napięć jako element sieci
Smart Grid”.
literatura
1. Ł. Sapuła, M. Rup, Wybrane metody kompensacji mocy biernej w sieciach SN, „Wiadomości
Elektrotechniczne” 12/2013.
2. K. Broda, R. Przybysz, P. Wlazło,
Algorytmy w sterownikach polowych stosowane do automatycznego odwadniania kopalni,
„Elektronika” 4/2013.
3. A. Gacek, L. Książek, Modelowanie systemu automatyki stacji w standardzie IEC 61850,
„Elektronika” 7/2010.
4. L. Książek, Wybrane aspekty
implementacji serwera standardu IEC 61850 w urządzeniach
elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej, „Wiadomości Elektrotechniczne”
9/2013.
5. K. Broda, R. Przybysz, P. Wlazło,
Metody diagnostyki stanu zużycia wyłącznika, „Wiadomości
Elektrotechniczne” 11/2013.
abstract
In the present article Ethernet technologies are discussed, which can be used
for signal interchange between IEDs to
obtain required interlockings and logical
interconnections between them. As examples two complex algorithms are presented: reactive power compensation and
arc fault protection. Data exchange solutions for the IEC61850 Standard and
for I/O-SYSTEM 750 units are also discussed.
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
75
systemy gwarantowanego zasilania
ocena skuteczności
samoczynnego wyłączania w instalacjach zasilanych
przez zespół prądotwórczy
mgr inż. Julian Wiatr
G
enerator zespołu prądotwórczego jest
źródłem „miękkim”, w którym z biegiem czasu trwania zwarcia impedancja
ulega silnym zmianom. Automatyka układu wzbudzenia gwarantuje utrzymanie
parametrów źródła przez czas 10 s liczony
od zainicjowania zwarcia. Po tym czasie
impedancja źródła zwarcia rośnie do wartości (200–300%) wartości znamionowej.
Ocena samoczynnego wyłączenia jest
możliwa tylko w czasie działania układu
forsowania wzbudzenia. Jeżeli zwarcie będzie trwało dłużej, należy poszukać innego środka ochrony przeciwporażeniowej,
gdyż samoczynne wzbudzenie nie będzie
skuteczne i nie spełni wymagań normy
PN-HD 60364-4-41:2009 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 4-41:
Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed porażeniem elektrycznym. Oszacowanie skuteczności samoczynnego wyłączenia zabezpieczeń
w instalacji zasilanej przez zespół prądotwórczy jest możliwe na drodze obliczeniowej i ma charakter przybliżony. W celu
wyznaczenia impedancji pętli zwarciowej
należy:
– obliczyć Xk1G:
X k1G =
1 Un2
n Sn
2
UnG
SnG
(2)
gdzie:
Xk1G – reaktancja generatora zespołu
prądotwórczego dla zwarć jednofazowych, w [Ω],
n – krotność prądu znamionowego
generatora zespołu prądotwórczego
utrzymywana przez określony czas
przy zwarciu na zaciskach generatora,
w [-],
76
L
γ ⋅ SL
L
R PE =
γ PE ⋅ SPE
3 × 13/8,7 AV
RB ≤ 5 Ω
ZP
Tr SN/nn
G
RB ≤ 5 Ω
SZR sieć/ZP
RL =
(3)
1
gdzie:
L – długość linii zasilania awaryjnego łączącej ZP z układem automatyki SZR sieć/ZP, w [m],
γ – konduktywność przewodu,
w [m/(Ω mm2)] przyjmowana jako:
55 [m/(Ω mm2)] – dla Cu oraz jako
35 [m/(Ω mm2)] – dla Al,
SL – przekrój przewodu fazowego,
w [mm2],
SPE – przekrój przewodu PE lub PEN,
w [mm2],
– obliczyć reaktancję kabla zasilania awaryjnego na odcinku ZP–SZR
sieć/ZP (rys. 2.):
(1)
– obliczyć rezystancję uzwojeń generatora:
R kG = 0, 03 ⋅
Un – napięcie znamionowe generatora
zespołu prądotwórczego, w [kV],
Sn – moc znamionowa zespołu prądotwórczego, w [MVA],
RkG – rezystancja uzwojeń generatora ZP, w [Ω],
– obliczyć rezystancję kabla zasilania
awaryjnego na odcinku ZP–SZR sieć/
ZP (rys. 1.):
X L = x ⋅ L = 0, 08 ⋅ L
X PE = x ⋅ L PE = 0, 08 ⋅ L PE
(4)
gdzie:
XPE – reaktancja przewodu PE lub
PEN, w [Ω],
L – długość linii zasilania awaryjnego łączącej ZP z układem automatyki
SZR sieć/ZP, w [m],
XL – reaktancja przewodu fazowego, w [Ω],
x – jednostkowa reaktancja, przyjmowana dla kabli nn jako 0,08,
w [Ω/km].
LPE – dł. przewodu PE lub PEN, w [m],
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
2
3
n
z....
Rys. 1. Ilustracja wykonywania oceny samoczynnego wyłączenia przy zasilaniu
z ZP [3]
– obliczyć impedancję obwodu zwarciowego na odcinku ZP–SZR sieć/ZP,
w [Ω]:
Z k 1A =
R kG + R L + R PE )2 +
+( X k1G + X L + X PE )
2
(5)
– zmierzyć impedancję obwodu zwarcia przy zasilaniu z SEE w szafie SZR
sieć/ZP: Zk1SEE, w [Ω] (rys. 1.), Dla przewodów Al o przekroju S ≤ 70 mm2 lub
przewodów Cu o przekroju S ≤ 50 mm2,
reaktancja w obliczeniach praktycznych może zostać pominięta,
– zmierzyć impedancję obwodu zwarcia w każdym n-tym punkcie (n-tym
urządzeniu) instalacji podlegającym
badaniu przy zasilaniu z SEE: Zk1nSEE,
w [Ω] (rys. 1.),
– obliczyć różnicę wyników pomiarów
odejmując od siebie impedancję obwodu zwarciowego zmierzoną w poszczególnych n-tych punktach instalacji podlegających badaniu i impedancję obwodu zwarcia w szafie SZR
sieć/ZP:
ΔZ k1nSEE = Z k1nSEE − Z k1SEE
(6)
– do otrzymanych wyników dodać obliczoną wartość Zk1A:
Z k1n = Z k1A + ΔZ k1nSEE
(7)
gdzie:
Zkln – oszacowana impedancja
obwodu zwarciowego w n-tym
punkcie instalacji zasilanej z ZP,
w [Ω],
ΔZklnSEE – impedancja obwodu zwarciowego na odcinku SZR sieć/ZP –
n-ty punkt pomiarowy badanej instalacji, w [Ω],
– obliczyć prąd zwarcia jednofazowego
dla każdego badanego punktu instalacji:
I k1nZP =
0, 8 ⋅ U0
Z k1n
(8)
gdzie:
U0 – napięcie pomiędzy przewodem
fazowym a ziemią (uziemionym przewodem PEN (PE)), w [V],
Współczynnik 0,8 we wzorze (8)
przyjęto ze względu mało precyzyjne oszacowanie impedancji zwarcia
na odcinku ZP SZR sieć/ZP. Wzór ten
został potwierdzony w praktyce.
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
Agregaty prądotwórcze
FLIPO ENERGIA Sp. z o.o.
Oficjalny autoryzowany Master Dystrybutor firmy SDMO Industries.
Specjalistyczna firma agregatowa na rynku zasilania gwarantowanego w Polsce.
Dostawy agregatów we wszystkich wersjach wyposażenia w zakresie mocy od 5 do 3300kVA.
Automatyka agregatu dopasowana do potrzeb klienta.
Oferujemy:
projekty Systemów Zasilania,
specjalistyczne uzgodnienia, dobór urządzeń i rozwiązań technicznych,
kompletacja dostaw,
usługi realizacji instalacji dedykowanych, wentylacji, wydechu spalin, zasilania paliwem,
serwis gwarancyjny , opieka serwisowa
nr 10/2010
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
77
ochrona przeciwporażeniowa
historia poznania elektrycznych
właściwości ciała człowieka
dr hab. inż. Stefan Gierlotka – Polski Komitet Bezpieczeństwa w Elektryce SEP
Pierwsze opisane eksperymenty oddziaływania elektryczności na organizmy żywe
pochodzą z XVIII wieku. Badano wówczas wpływ rozładowania ładunków elektrostatycznych zgromadzonych w kondensatorach na reakcję ciała człowieka. Obserwacje
reakcji ciała ludzkiego na działanie prądu elektrycznego, były zwykle wykonywane dla
sensacji i wzbudzały ogólną ciekawość.
R
ślił jej wartość w zakresie od 1,6 kΩ
do 3 kΩ. W tym samym czasie F. Jolly stwierdził, że wartość rezystancji
ciała kobiety jest o 30% większa od
mężczyzny i wpływają na nią zmiany
patologiczne w organizmie. William
Henry Stone (1834–1896) w 1884 roku
zauważył, że podczas choroby rezystancja ciała człowieka mierzona między ręką a nogą maleje od 900 Ω do
100 kΩ. W badaniach i stosował elektrody z taśm ołowiowych, które nawijał na zwilżone roztworem soli ciało człowieka. W 1891 roku Silva i Pescarolo wykazali, że rezystancja człowieka zależy od powierzchni dotyku,
siły docisku oraz temperatury otoczenia. Zależność zmian rezystancji ciała
od napięcia rażeniowego w zakresie
do 100 V określił w 1897 roku L. Weber z Politechniki w Zurychu. W badaniach stosował elektrody wykonane z drutu o średnicy 6 mm. W 1890
roku Jean Tarchanoff (1857–1927)
stwierdził, że przepływający przez
ciało człowieka prąd elektryczny powoduje zmiany w krwi.
W 1919 roku Martin Gildemeister
(1876–1943) wykazał, że wartość rezy-
ozwój elektrotechniki pod koniec dziewiętnastego wieku
przyniósł nowe, nieznane wcześniej
śmiertelne wypadki porażeń prądem. Rozpoczęto badania przyczyn
śmierci spowodowanej rażeniem
prądem elektrycznym.
impedancja ciała człowieka
Pierwsze badania rezystancji ciała człowieka przeprowadził J. Runge
w roku 1870, który wykazał, że rezystancja naskórka jest większa od
tkanki podskórnej. W 1882 roku
Friedrich Kohlrausch (1840–1910)
w Niemczech, mierząc rezystancję
ciała między lewą a prawą ręką, okre-
streszczenie
W artykule opisano historię poznania właściwości elektrycznych ciała człowieka.
Pierwsze eksperymenty działania prądu
elektrycznego na człowieka były wykonywane dla sensacji. Rozwój elektrotechniki
przyczyniał się do poznania wpływu prądu na ciało człowieka. Przedstawiono badania wartości impedancji ciała człowieka
oraz skutki spowodowane prądem rażenia.
Uwzględniono badania elektropatologiczne
wykowywane w ostatnich latach.
RS
RS
Ri
C
C
skóra
ciało
skóra
Rys. 2. Schemat zastępczy impedancji ciała człowieka według Freibergera, gdzie:
Rs – rezystancja skóry, Ri – rezystancja wewnętrzna ciała, C – pojemność
skóry
78
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
stancji ciała jest zależna od napięcia
rażeniowego i częstotliwości. W roku
1923 Willem Einthoven (1860–1927)
stwierdził, że impedancja ciała człowieka posiada charakter pojemnościowy. Zmiany wartości impedancji ciała od częstotliwości i napięcia
rażeniowego określił w 1928 roku
O. Müller.
W Austrii, z początkiem dwudziestego wieku, badania właściwości elektrycznych ciała człowieka przeprowadził lekarz Stefan Jelinek (1871–1968).
Dokumentował urazy elektryczne ciała człowieka dla instytutu medycyny
sądowej w Wiedniu. Zgromadzone
przez Jelinka eksponaty można obecnie zobaczyć w Muzeum Elektropatologii w Wiedniu (ul. Gomperzgesse 1),
a stosowane przyrządy w wiedeńskim
muzeum medycyny Josephinum (ul.
Wahringer str. 25).
W Niemczech Henryk Freiberger
opublikował w 1934 roku swoje badania i aktualny stan wiedzy z elektropatologii w książce „Der elektrische Widerstand des menschlichen Körpers
gegen technischen Gleich und Wechselstrom”. Monografia stanowiła przez
wiele lat podstawową literaturę z działania prądu elektrycznego na człowieka. Freiberger przeprowadził pomiary
rezystancji ciała ludzi żywych napięciem do 30 V oraz zwłok ludzkich napięciem do 5 kV. Opracował dokładną zależność zmian impedancji ciała człowieka od napięcia rażeniowego w zakresie do 500 V. Stwierdził,
że wewnętrzne organy ciała człowieka posiadają charakter rezystancyjny,
a skóra człowieka ma charakter im-
Rys. 1. Stefan Jelinek
pedancyjny. Określił wartość pojemności skóry 20 nF/cm2. Opracował aktualny do dziś schemat zastępczy impedancji ciała człowieka pokazany na
rysunku 2.
W 1952 roku C. Söderbaum wykonując pomiary impedancji pomiędzy
lewą i prawą ręką określił pojemność
elektryczną ciała człowieka od 6 nF/cm2
do 10 nF/cm2.
W 1959 roku Charles Dalziel
(1904–1986) na podstawie swoich badań na Uniwersytecie Kalifornijskim
zaproponował, aby dla celów ochrony
przeciwporażeniowej przyjąć modelową
wartość impedancji ciała jako 1000 Ω.
W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku Gottfried Biegelmeier (1924–2007) z Wiednia wykonał
bardzo dokładne pomiary impedancji ciała człowieka. W swoich badaniach używał elektrod cylindrycznych o średnicy 80 mm i długości
100 mm. Prowadził badania głównie na drodze pomiarowej ręka
lewa-ręka prawa, nawilżając skórę
3% roztworem wodnym soli kuchennej. Określił wartość rezystancji wewnętrznej ciała R = 781 ± 11478 Ω,
a wartość całkowitej impedancji ciała Z = 3500 ± 1400 Ω. Zbadał zależność wartości impedancji ciała od
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
79
ochrona przeciwporażeniowa
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
80
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
nr 4/2014
Nowe liczniki
energii iEM3000
z wbudowanymi
portami LON, M-Bus,
BACnet, Modbus
Teraz możesz realizować proste
i zaawansowane systemy
monitoringu w architekturze
z komunikacją Modbus, M-Bus,
LON lub BACnet!
Mierniki serii Acti 9 iEM3000
to trójfazowe liczniki energii
znajdujące zastosowanie
w przypadku prostych aplikacji
(tj. liczniki kWh), jak również
bardziej zaawansowanych układów
pomiarowych (pomiar parametrów
sieci: I, U, PF, Hz, THD). Mierniki
te są zgodne z dyrektywą MID.
Wygląd i budowa liczników
jest zgodna ze wzorem systemu
aparatury modułowej Acti 9, tzn.
aparat wykonany jest z białego
tworzywa i montowany jest na
szynie DIN.
Liczniki te posiadają wszelkie
cechy charakterystyczne
mierników inteligentnych
– pomiar dwukierunkowy
w systemie multitaryfowym,
bezpośredni do 63 A lub pośredni
z wykorzystaniem przekładników
prądowych CT. Poza tym, liczniki
posiadają wejścia i wyjścia
impulsowe, które można
wykorzystać do zliczania także
innych mediów (woda, gaz, itd.).
Wszystko to sprawia, że znajdują
one idealne zastosowanie
w centrach handlowych lub
budynkach użyteczności publicznej
czy zakładowym rozliczaniu. Wiele
wersji licznika iEM3000 pozwala
na wybór licznika dopasowanego
do własnych potrzeb. Acti 9
iEM3000 to bez wątpienia solidny
sposób na optymalizację instalacji
oraz minimalizację kosztów.
Janusz Masłowski
Szef Produktu
Schneider Electric
Więcej informacji na temat liczników energii Acti 9 iEM3000
znajduje się na stronie www.schneider-electric.com
miernictwo
liczniki energii elektrycznej
a dyrektywa MID
mgr inż. Karol Kuczyński
L
iczniki energii elektrycznej są przyrządami pomiarowymi przeznaczonymi do pomiarów energii w jednofazowych lub trójfazowych sieciach energetycznych z jednoczesną prezentacją
mierzonych wielkości. Mogą być stosowane do rozliczeń z zakładami energetycznymi, do kontroli procesów przemysłowych, do rozliczeń podnajemców
oraz jako element systemów zarządzania energią. Najnowsze inteligentne
liczniki umożliwiają płacenie za faktycznie zużytą energię elektryczną,
kontrolę sposobu jej wykorzystania czy
też kupowanie energii w systemie
przedpłaconym (tzw. pre-paid). Dzięki
nowym licznikom zakład energetyczny szybciej będzie mógł rozpoznać oraz
usunąć awarię. Trwająca w Polsce i Europie wymiana liczników ma się zakończyć do 2020 roku.
W zależności od zasady działania
i konstrukcji liczniki energii dzieli się na
dwie podstawowe grupy: liczniki elektromechaniczne i liczniki elektroniczne [1, 3]. W Polsce najbardziej są rozpowszechnione liczniki elektromechaniczne. Jednakże ze względu na ich nie najlepsze parametry (głównie duży pobór
mocy) są one coraz częściej zastępowane przez mikroprocesorowe liczniki cyfrowe. Często są one wyposażone w cyfrową transmisję mierzonych wartości.
Wbudowany interfejs RS-485/Modbus
lub nadajnik radiowy umożliwia ciągły
monitoring, archiwizację danych oraz
wizualizację i raportowanie.
Licznik może być włączony do sieci:
bezpośrednio lub pośrednio za pomocą
przekładników prądowego i napięciowego. Przy włączeniu bezpośrednim liczniki jednofazowe produkowane są na
prądy znamionowe (bazowe) 5, 10, 15
i 20 A oraz na napięcia 230 i 400 V. Natomiast do współpracy z przekładnikami prądowymi i napięciowymi najczęściej produkowane są liczniki o prądzie
5 A i napięciu 100 V [1, 3].
Niektóre obecnie produkowane liczniki są odporne na działanie silnych zewnętrznych pól magnetycznych. Mimo
oddziaływania tego pola licznik poprawnie wskazuje pobór energii oraz rejestruje obecność pola magnetycznego wraz
z przesłaniem alarmu przez interfejs
przewodowy lub bezprzewodowy. Umożliwia to wyeliminowanie zjawiska wykorzystania magnesów neodymowych do
fałszowania wskazań liczników.
liczniki elektroniczne
Liczniki elektroniczne mają najlepsze właściwości metrologiczne. Pozwalają one uzyskać błędy pomiaru nawet
na poziomie 0,02%, chociaż większość
liczników do zastosowań domowych
i przemysłowych jest budowana zgodnie z normą PN-EN 62053 w klasach 2
i 1 oraz odpowiadające im klasy A i B
zgodnie z PN-EN 50470. Oprócz pomiaru energii umożliwiają one pomiary szeregu innych wielkości, np. mocy, prądu,
napięcia i częstotliwości. Może być również rejestrowana całkowita energia pobierana w określonym czasie, np. kwadransa, godziny czy doby oraz jej wartość maksymalna i minimalna. Zasto-
i(t)
u(t)
przetwornik
mocy
U
f
Rys. 1. Schemat blokowy licznika elektronicznego [3]
82
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
licznik
impulsów
sowanie mikroprocesora umożliwia też
obliczenie należności za zużytą energię,
po wprowadzeniu odpowiednich taryf.
Wyniki pomiarów mogą być przesyłane
na odległość, do komputera, celem przeprowadzenia dalszej ich obróbki lub do
centralnego punktu rejestracji, np. rozdzielni czy zakładu energetycznego.
Ze względu na budowę liczniki elektroniczne można podzielić na dwie grupy: liczniki z bezpośrednim przetwarzaniem analogowo-cyfrowym A/C sygnałów prądowych i napięciowych oraz
liczniki z przetwarzaniem napięcia na
częstotliwość [3]. Licznik elektroniczny
o wielu taryfach może być dołączony do
komputerowego systemu zdalnych pomiarów energii i średniej mocy. W liczniku elektronicznym realizowane są dwie
operacje [3]:
mnożenie wartości napięcia i prądu
w celu otrzymania wielkości zależnej od mocy,
całkowanie funkcji mocy w celu uzyskania wielkości proporcjonalnej do
mierzonej energii. Układ, w którym
następuje mnożenie napięcia i prądu może być układem analogowym
lub układem cyfrowym. Mnożenie sygnałów analogowych napięcia i prądu może być zrealizowane
np. za pomocą układu TDM działającego na zasadzie modulacji czasu
trwania impulsów i modulacji ich
amplitudy lub może być zastosowany mnożnik hallotronowy.
W przypadku mnożnika cyfrowego, sygnały analogowe napięcia i prądu są
przetworzone przez przetworniki A/C
w postać cyfrową, a następnie odpowiednie próbki tych sygnałów są wymnażane przez siebie. Liczniki z przetwarzaniem A/C nazywane są licznikami cyfrowymi. Schemat blokowy elektronicznego licznika z mnożnikiem
TDM przedstawiono na rysunku 1.
Liczniki z układem mnożącym TDM
są obecnie przez wiele firm najczęściej
produkowanymi licznikami. Wynika
to między innymi z faktu, że mnożniki
TDM umożliwiają osiągnięcie dużej dokładności mnożenia, a także charakteryzują się małą wrażliwością na zmianę
parametrów elementów składowych.
Liczniki elektroniczne, podobnie
jak liczniki elektromechaniczne charakteryzuje się przez podanie stałej,
określającej liczbę impulsów przypadających na jednostkę energii. Stała ta
dla typowych liczników elektronicznych ma wartość zawartą w przedziale
500–10 000 imp/kWh. Liczniki elektroniczne budowane są jako jednofazowe oraz jako trójfazowe o dwóch lub
trzech przetwornikach mocy, współpracujących z jednym licznikiem impulsów, wskazującym łączną energię
trzech faz.
dyrektywa MID
Decyzją Parlamentu Europejskiego
i Rady Unii Europejskiej w dniu 31 marca 2004 r. została ustanowiona dyrektywa o przyrządach pomiarowych, zwana potocznie MID (skrót pochodzi od
angielskich słów – Measuring Instruments Directive). Dyrektywa ta obejmuje między innymi kategorie przyrządów pomiarowych, takie jak liczniki energii elektrycznej czynnej. MID należy do grupy dyrektyw nowego podejścia, wdrażających system oceny zgodności, zastępujący – w przypadku przyrządów pomiarowych – dotychczasowy
system prawnej kontroli metrologicznej,
w zakresie zatwierdzenia typu i legalizacji pierwotnej. Dyrektywa została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym UE Nr
L135 w dniu 30 kwietnia 2004 r. W języku polskim dyrektywa została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii
nr 4/2014
Pełny artykuł dostępny odpłatnie
– po zamówieniu prenumeraty
papierowej lub elektronicznej
www.prenumerata.elektro.info.pl
reklama
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
83
prezentacja
naturalna ewolucja
Sławomir Dębowski
Grupa Zakupowa w większości przypadków jest organizacją nienastawioną na własny
zysk, a sami udziałowcy nie inwestują większych środków w celu uzyskania w przyszłości większej dywidendy. Niespodziewanie osiągniętą nadwyżkę, z reguły, od razu konsumują indywidualnie. Grupy zakupowe, zwane też grupami handlowymi, zrzeszeniami, konsorcjami, stowarzyszeniami lub gronami, powstawały i powstają – podchodząc
do zagadnienia idealistycznie – by pełnić funkcję służebną wobec swoich członków.
Zadaniem centrali Grupy jest wspieranie i dawanie wartości dodanej w postaci możliwie najlepszych na rynku, oczywiście na daną chwilę, warunków handlowych oraz pomoc w indywidualnym rozwoju swoich członków. Zakłada się, że współpraca w Grupie
odbywa się na zasadach etycznych i koleżeńskich. Jednak realia zdecydowanie różnią
się ideałów.
W
Grupie chodzi również o to,
aby w pewnym momencie nie
zabrakło ww. wsparcia, aby wspólny
cel i wizja pozostały niezmiennie takie same, ewentualnie, aby ewoluowały we właściwym kierunku, lekko sterowane przez osobę lub grupę
osób patrzących szeroko i perspektywicznie – często wyprzedzając –
dopiero nadchodzące wydarzenia,
mające, tzw. „nosa”, czyli przeczucie,
oraz doświadczenie.
Jednak dla większości „przywództwo” jest to trudne do zaakceptowania, m.in. dlatego, że każdy ma swój
„patent” i wie najlepiej. Zatrudnienie zawodowego menadżera też nie
zawsze rozwiązuje sytuację ponieważ dla wielu „niemożliwością jest”,
aby pracownik rządził właścicielami
(czytaj, firm hurtowych).
Firmy zrzeszone w Grupie powinny bezwzględnie wykorzystywać efekt skali, m.in. poprzez integrację i wyraźny wizerunek Grupy, wyznaczenie wspólnego kierunku działania dzięki większym możliwościom Grupy oraz zmobilizowanie własnego potencjału. Grupa
ma za zadanie promowanie różnymi realnymi sposobami firm skupionych przy tzw. centrali. W zamyśle i zapewne w szczegółowych
ustaleniach, w celu budowy solidnego fundamentu podpisywanych
84
jest wiele umów, które poza wartością wymierną, same w sobie mają
zadanie konsolidacyjne, tak aby
Grupa i jej członkowie rośli w siłę
i to w ekspresowym tempie. Centrala Grupy ma nie tylko pozwolić
na korzystanie „pełnymi garściami” z dobrodziejstw umów handlowych, ale również promować wśród
członków Grupy właściwe wartości
etyczne, w tym oczywiście etykę biznesu, nawet gdyby było to odbierane przez otoczenie jak dziwactwo.
Jedną z ważnych dla Grupy i jej
członków wartości, powinien być
szacunek dla zasad ogólnoludzkich.
Zaangażowanie, uczciwość, szacunek wobec innych, rzetelność i solidność to zasady, którymi zapewne kierują się wszystkie grupy inicjatywne/założycielskie każdej Grupy i tymi założeniami powinni kierować się wszyscy członkowie Grupy w codziennym prowadzeniu biznesu. Atmosfera wspólnej pracy
nie powinna przypominać wyścigu
szczurów, a w Grupie winny panować relacje partnerskie i/lub przyjacielskie. Jednak jak pokazuje życie, nie wszyscy wytrzymują tempo
rzetelnej współpracy.
Składa się na to wiele powodów,
m.in. brak wewnętrznej akceptacji zmiany własnej mentalności,
w tym indywidualnego otwarcia
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
Rys. 1. Percepcja złudzenia widzenia – niemożliwe figury
się na Grupę, przezwyciężenia przyzwyczajeń i rutyny, traktowania firmy z Grupy jak partnera, a nie jak
konkurenta, brak właściwego rozumienia definicji „Co to jest Grupa?”
oraz odpowiedniego podejścia do
filozofii działania Grupy, m.in., że:
„Grupa zakupowa to Grupa wspólnego interesu” i że „Interes Grupy
jest ważniejszy niż interes indywidualny”. To ostanie zagadnienie jest
najtrudniejsze do zaakceptowania.
Inną, często nie do przezwyciężenia
przyczyną jest skłonność do tzw.
„geszefcików” (interesików), wynikających z wcześniejszych doznań
zawodowych lub osobistych, często
mylonych ze sprytem lub przedsiębiorczością.
Ale jak wszyscy wiemy, wszelkie zmiany należy zacząć od własnego podwórka, a nie od podwórka sąsiada. Dlatego, dobór do Grupy odbywać powinien się nie tylko przez pryzmat obrotów, dochodu, czy wypłacalności, ale również
– a może przede wszystkim – pod
względem mentalnym. Ale jak uczy
doświadczenie, nie zawsze dobór
jest trafny. Często błąd wynika ze
zwykłej ludzkiej pomyłki lub ze złej
oceny sytuacji albo z powodu „kamuflażu” kandydata do Grupy, czyli... samo życie.
Często też sposób spostrzegania
na Grupę wynika z samej natury
spostrzegającego, czyli z:
charakterystyki spostrzegania
związane ze spostrzegającym;
nastawienia i oczekiwania,
wartości,
stałości spostrzegania,
widzenia obrazów,
obronności percepcyjnej,
wiarygodności percepcji – złudzenia percepcyjnego (rys. 1.).
A przecież polityka Grupy Zakupowej jest jasna i klarowna,
a w szczególności to jest:
maksymalna konsolidacja zakupów, według ustalonego parytetu dostawców;
wiarygodność finansowa i dyscyplina płatnicza,
nr 4/2014
współpraca regionalna, w tym:
– wspólne działania handlowe
(interesy) w Grupie,
– ścisła sąsiedzka współpraca
uczestników Grupy,
– tworzenie regionalnych magazynów dla wybranego asortymentu w celu minimalizacji
kosztów,
wspólny marketing i promocja
Grupy, w tym:
– wspólna wizualizacja i reprezentacja,
– wspólna integracja,
– szkolenia techniczne wewnętrzne i zewnętrzne,
– wyróżnik Grupy, np. własna
marka handlowa mająca w sposób naturalny i samoistny promować Grupę,
– niekonwencjonalny sposób
działania,
wewnętrzny
permanentny obieg
informacji,
ujednolicenie operatora komórkowego (optymalizacja kosztów),
realizowanie celów Grupy,
unikanie zagrożeń – umiejętno-
ści niezbędnej, w obecnej dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości.
Grupy Zakupowe są „otwarte”
i „zamknięte” (dla potencjalnych
kandydatów). Zawsze liczy się potencjał firmy i na szczęście coraz
częściej wiarygodność biznesowa
(czytaj: finansowa).
Grupy dzielą się na „wyjadaczy”
i „pretendentów”. Zdarza się też, że
jakaś Grupa staje się swoistym inkubatorem lub jak kto woli, „szkółką” dla pozostałych Grup. W takiej
„szkółce” czy też inkubatorze, z reguły
jest zbyt duża liczba często zmieniających się „adeptów”, którzy poznają i uczą się zasad grupowych. „Efekt
cieplarniany” skutkuje, niestety, brakiem właściwej wewnętrznej komunikacji, przekładającej się na długotrwałe procesy decyzyjne i w efekcie
blokujące rozwój tej Grupy, co bezpośrednio przekłada się na dyscyplinę
zakupową, czyli wszelkie konsolida-
cje towarowe i w efekcie na uzyskiwane marże. Występuje też zjawisko
polaryzacji grupowej, czyli tendencji
do zaostrzania stanowiska Grupy wynikające z nowych argumentów usłyszanych od innych, jest to tzw. czynnik poznawczy, oraz z chęci zyskania akceptacji Grupy, czyli tzw. czynnik motywacyjny. W Grupach panuje
także tendencja do dyskutowania nad
tzw. „informacjami” znanymi wszystkim członkom Grupy i pomijania wiedzy dostępnej nielicznym. Podłożem
konfliktu w „szkółce” bywa istniejąca pomiędzy „adeptami” niezgodność
interesów, podział zasobów i niedające się pogodzić wartości. W sytuacji konfliktu następuje mobilizacja
i modyfikacja funkcjonowania Grupy, poprzez wzrost etnocentryzmu
i zagrożenie spójności Grupy. Przykładem takiej formy konfliktu może
być sytuacja niemożności wynegocjowania czegokolwiek podczas debaty nad sprawami ważnymi i ważniejszymi Grupy. Niezgodność wartości wyznawanych przez zwolenni-
ków i przeciwników forsowanej idei
powoduje konflikt. W takiej Grupie
„pisklak” dorasta, dojrzewa, opierza
się, nabiera wiary w siebie i w swoje
możliwości, trochę konfabuluje, a następnie „wyfruwa”, aby poszukać innego, według niego, „lepszego” gniazda. Raz je znajduje, a raz nie. W „nowym gnieździe”, czyli w nowej Grupie
lub na „swoim”, już „opierzony pisklak” zderza się z brutalną rzeczywistością. Od tego momentu zaczyna
się jego nowy etap w biznesie, czyli
„życie na gorąco”.
Zawsze jednak część „adeptów”
pozostaje w swoim inkubatorze, czy
też w „szkółce”, stając się naturalnymi „nauczycielami” dla nowych
„nieopierzonych pisklaków”. Zdarza się też, że „szkółka” przeistacza
się w „wyjadacza” lub co najmniej
w „pretendenta”, a jej miejsce zajmuje nowy inkubator. Nie koniecznie
musi być on nowy. Może to być także
dotychczasowy „wyjadacz” lub „pretendent”. Taki proces to po prostu
NATURALNA EWOLUCJA.
reklama
WSPÓŁORGANIZATORZY:
Sponsor główny:
MAZOWIECKA
O K R Ę G O W A
I
Z
B
A
INŻYNIERÓW
Sponsorzy:
B U D O W N I C T WA
IV Konferencja Szkoleniowa
OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA
W OBIEKTACH BUDOWLANYCH
INSTALACJE ELEKTRYCZNE, WENTYLACYJNE
I GAŚNICZE – PROJEKTOWANIE,
MONTAŻ I EKSPLOATACJA
29 MAJA 2014, WARSZAWA
WIĘCEJ INFORMACJI:
e-mail: [email protected]
www.konferencja.elektro.info.pl
nr 4/2014
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
85
normy
ochrona odgromowa
i przeciwprzepięciowa,
ochrona przeciwporażeniowa
Polskie Normy w branży elektrycznej
Z
estawienie norm zawiera wybrane Polskie Normy dotyczące ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej oraz ochrony przeciwporażeniowej, które zostały ogłoszone przez Polski Komitet Normalizacyjny
oraz na podstawie informacji normalizacyjnych zamieszczonych w wersji elektronicznej miesięcznika „Wiadomości PKN – Normalizacja”.
Zakres Polskich Norm dotyczących ochrony odgromowej, przeciwprzepięciowej i przeciwporażeniowej ujęty jest kompleksowo w następujących grupach i podgrupach klasyfikacji ICS:
ochrona odgromowa – podgrupa 91.120.40,
ochrona przeciwprzepięciowa – grupa i podgrupy: 13.260, 29.120.50,
91.140.50,
ochrona przeciwporażeniowa – grupy i podgrupa: 13.260, 31.160,
91.140.50.
sady stosowania iskierników gazowanych. Zastępuje PN-EN
61643-311:2002E
PN-EN 62423:2013-06E Wyłączniki różnicowoprądowe typu F i typu B
z wbudowanym zabezpieczeniem nadprądowym i bez wbudowanego zabezpieczenia nadprądowego do użytku domowego i podobnego. Zastępuje PN-EN 62423:2010E.
Polskie Normy dotyczące ochrony przeciwporażeniowej
PN-EN 60947-3:2009P Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa. Część 3: Rozłączniki, odłączniki, rozłączniki izolacyjne i zestawy
łączników z bezpiecznikami topikowymi. Zastępuje PN-EN 60947-3:2013
zgodnie z decyzją 1/2013 Prezesa PKN.
Z uwagi na ciągłą nowelizację i aktualizację Polskich Norm zalecamy zbadanie możliwości zastosowania najnowszego wydania tych norm zamieszczonych w zestawieniu. Zachęcamy też do odwiedzenia strony
internetowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego www.pkn.pl.
PN-EN 61083-2:2013-07E Przyrządy i oprogramowanie używane do pomiarów w próbach wysokonapięciowych i silnoprądowych. Część 2: Wymagania dla oprogramowania do prób z udarami napięciowymi i prądowymi. Zastępuje PN-EN 61083-2:2000P.
Polskie Normy dotyczące ochrony odgromowej
i przeciwprzepięciowej
PN-EN 61508-1:2010P Bezpieczeństwo funkcjonalne elektrycznych/elektronicznych/programowalnych elektronicznych systemów związanych
z bezpieczeństwem. Część 1: Wymagania ogólne. Zastępuje PN-EN
61508-1:2013 zgodnie z decyzją 1/2013 Prezesa PKN.
PN-EN 50539-11:2013-06E Niskonapięciowe urządzenia ograniczające
przepięcia. Urządzenia ograniczające przepięcia do zastosowań specjalnych z włączeniem napięcia stałego. Część 11: Wymagania i badania dla
SPD w zastosowaniach fotowoltaicznych.
PN-EN 60099-5:2014-01E Ograniczniki przepięć. Część 5: Zalecenia wyboru i stosowania. Zastępuje PN-EN 60099-5:1999P.
PN-EN 60127-7:2013-12E Bezpieczniki topikowe miniaturowe. Część 7:
Wkładki topikowe miniaturowe do zastosowań specjalnych.
PN-EN 61009-1:2013-06E Wyłączniki różnicowoprądowe z wbudowanym
zabezpieczeniem nadprądowym do użytku domowego i podobnego (RCBO).
Część 1: Postanowienia ogólne. Zastępuje PN-EN 61009-1:2008P.
PN-EN 61643-11:2013-06E Niskonapięciowe urządzenia ograniczające
przepięcia. Część 11: Urządzenia ograniczające przepięcia w sieciach elektroenergetycznych niskiego napięcia. Wymagania i metody badań. Zastępuje PN-EN 61643-11:2006P.
PN-EN 61643-311:2013-12E Elementy do ograniczników niskonapięciowych urządzeń ograniczających przepięcia. Część 311 : Wymagania i układy probiercze do iskierników gazowanych (GDT). Zastępuje PN-EN
61643-311:2002E.
PN-EN 61643-312:2013-12E Elementy do ograniczników niskonapięciowych urządzeń ograniczających przepięcia. Część 312: Wybór i za-
86
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
PN-EN 61558-2-14:2013-07E Bezpieczeństwo użytkowania transformatorów, dławików, zasilaczy i zespołów takich urządzeń. Część 2-14: Wymagania szczegółowe i badania dotyczące transformatorów regulowanych i zasilaczy z transformatorami regulowanymi.
PN-EN 62133:2013-07E Ogniwa i baterie wtórne zawierające zasadowe
lub inne niekwasowe elektrolity. Wymagania bezpieczeństwa dla przenośnych ogniw wtórnych oraz baterii z nich wykonanych do użytkowania
w zastosowaniach przenośnych. Zastępuje PN-EN 62133:2007P.
PN-EN 62271-105:2013-06E Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza
i sterownicza. Część 105: Kombinacje bezpiecznika prądu przemiennego na napięcia znamionowe powyżej 1 kV do 52 kV włącznie. Zastępuje
PN-EN 62271-105:2005P.
PN-EN 62271-107:2013-03E Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza
i sterownicza. Część 107: Wyłączniko-rozłączniki bezpiecznikowe prądu
przemiennego na napięcia znamionowe wyższe niż 1 kV do 52 kV włącznie. Zastępuje PN-EN 62271-107:2008P.
PN-EN 62282-5-1:2013-06E Technologie ogniw paliwowych. Część 5-1:
Przenośne ogniwa paliwowe. Bezpieczeństwo. Zastępuje PN-EN 622825-1:2008E.
Jerzy Nowotczyński, Krystyna Nowotczyńska
nr 4/2014
wielcy elektr ycy
GRUPA
79
85
promocja
Jan Obrąpalski
ZŁ z VAT
(1881–1958)
J
an Obrąpalski urodził się 13 lipca 1881
roku w Warszawie. Był synem Erazma
– inż. komunikacji i jego drugiej żony Marii z Siemieradzkich. W 1899 roku ukończył gimnazjum klasyczne w Kielcach,
a następnie rozpoczął studia na Wydziale
Mechanicznym Instytutu Technologicznego w Petersburgu. Dyplom inżyniera uzyskał w 1904 roku. Kolejnym etapem jego
edukacji były studia z zakresu elektrotechniki i termodynamiki na Politechnice
w Berlinie Charlottenburg.
W 1908 roku rozpoczął pracę jako inżynier
przy montażu maszyn i urządzeń elektrycznych w firmie Siemens w Sosnowcu. Jednym
z jego większych osiągnięć było zaprojektowanie i zbudowanie najnowocześniejszej
wówczas elektrowni kopalni „Jowisz”. Od
1911 roku działał w Towarzystwie Górniczym
Saturn w Czeladzi, które było największym
przedsiębiorstwem przemysłowym w Zagłębiu Dąbrowskim. W tym samym roku Obrąpalski, jako główny inicjator, doprowadził do
założenia Koła Elektrotechników w Sosnowcu. Po zjeździe założycielskim SEP, w czerwcu 1919 roku, Koło Sosnowieckie weszło
w skład utworzonego Stowarzyszenia Elektrotechników Polskich jako jedno z kół założycielskich. W latach 1923–1926 Jan Obrąpalski był członkiem Komisji Elektryfikacji
Polskiego Zagłębia Węglowego. Brał również
udział w pracach Polskiego Komitetu Energetycznego i Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. W 1935 roku został przewodniczącym
Centralnej Komisji Normalizacji Elektrycznej
(CKNE) oraz przewodniczącym komisji redakcyjnej, której zadaniem było sprawdzanie merytoryczne i redakcyjne każdej opracowanej
w komisjach fachowych normy. W 1929 roku
został dyrektorem Stowarzyszenia Dozoru
Kotłów Parowych (SDKP) w Katowicach, które w ciągu kilku lat stało się cenioną placówką naukowo-badawczą. Brał udział w licznych
konferencjach energetycznych na całym świecie. Znał bardzo dobrze języki: angielski, francuski, niemiecki i rosyjski.
Jan Obrąpalski prowadził również działalność dydaktyczną. Od 1924 roku związany był z Wydziałem Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. W 1929 roku uzy-
nr 4/2014
skał piątą z kolei w Polsce habilitację na Wydziale Elektrycznym. Prowadził wykłady
z elektrotechniki górniczo-hutniczej i napędów. W latach 1936–1939 prowadził również wykłady w Wyższej Szkole Nauk Społeczno-Gospodarczych w Katowicach.
Podczas wojny Jan Obrąpalski znalazł
schronienie w Warszawie, gdzie nawiązał
kontakt z działającym w konspiracji wiceprezesem SEP Kazimierzem Szpotańskim. W porozumieniu z nim zorganizował 12-osobowy
zespół, który pod jego kierownictwem opracował Program Elektryfikacji Polski. Po zakończeniu wojny, w 1945 roku, wrócił na
Śląsk do dawnego Stowarzyszenia, które
działało pod nową nazwą – Śląskie Biuro Dozoru Kotłów. Obrąpalskiego charakteryzowała bezkompromisowa postawa oraz odwaga w wypowiadaniu swojej opinii, przez co
naraził się na konfliktowe sytuacje z władzami. W tym czasie zaangażował się również
w działalność SEP. W 1945 roku został członkiem Tymczasowego Zarządu Głównego SEP
i pełnił tę funkcję do grudnia 1947 roku. Pracował nad wznowieniem działalności normalizacyjnej SEP.
W 1946 roku został profesorem kontraktowym na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Jego ogromnym
sukcesem była organizacja Katedry Energetyki poświęconej zagadnieniom gospodarki elektroenergetycznej. W latach
1947–1948 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Elektrycznego, a w 1948 roku został
profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem
Katedry Energetyki. W 1956 roku otrzymał
nominację na profesora zwyczajnego i został kierownikiem Katedry Elektryfikacji Zakładów Przemysłowych. W latach 1957–1958
brał czynny udział w pracach Komitetu Elektryfikacji Polski PAN, gdzie był członkiem
prezydium, w pracach Państwowej Rady
Energetycznej i wielu innych.
Prywatnie był mężem Gabrieli z Ostromęckich, z którą tworzył bardzo zgodne
małżeństwo. Para doczekała się dwóch synów, Jana i Tadeusza. Jan Obrąpalski zmarł
14 grudnia 1958 r. i został pochowany na
Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Oprac. Emilia Sobiesiak
J. Wiatr
A. Boczkowski
M. Orzechowski,
Ochrona
przeciwporażeniowa
oraz dobór przewodów
i ich zabezpieczeń
w instalacjach
elektrycznych niskiego
napięcia
Zeszyty dla elektryków
nr 8
stron: 329
Księgarnia Techniczna
Grupa MEDIUM
04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18
tel. 22 512 60 60, faks 22 810 27 42
e-mail: [email protected]
87
www.ksiegarniatechniczna.com.pl
dystr ybucja
ACEL
Gdańsk, ul. Twarda 6c, tel. 58/340-14-45
www.acel.com.pl
AMPER sp. j.
Bolesławiec, ul. Wróblewskiego 7e, tel. 75/732-61-54
ASTE Sp. z o.o.
Gdańsk, Kowale, ul. Magnacka 25, tel. 58 340 69 00
www.aste.pl
BARGO Sp. z o.o.,
Dziekanów Polski, ul. Kolejowa 223, tel. 22/751-29-29
www.bargo.pl
COSIW-SEP
Warszawa, ul. Świętokrzyska 14,
tel. 22/336-14-19, 336-14-20, 336-14-21
www.cosiw.sep.com.pl
ELECTRIC
Gdańsk, ul. Grunwaldzka 481, tel. 58/344-73-54
ELEKTRO-PARTNER- HURTOWNIE ELEKTRYCZNE
Ząbkowice Śl., ul. Niepodległości 24, tel. 74/815-40-00
ELGED – HURTOWNIA ARTYKUŁÓW
ELEKTRYCZNYCH
Inowrocław, ul. Metalowców 7, tel. 52/356-55-40
FH EL-INSTAL
Bartoszyce, ul. Szewców 7
HURTOWNIA ELEKTROTECHNICZNA ELMAT
Żary, ul. Hutnicza 1
Sieć hurtowni Elektrotechnika „MORS” Sp. z o.o.
Gdynia, ul. Hutnicza 35, tel.58/785-99-99
ELMI
www.elmi.net.pl
Giżycko, ul. Smętka 6A, tel. 87/428-47-88
Rynkowa 6, 11-400 Kętrzyn, tel. 89/752-20-68
PPH ELNOWA
Bydgoszcz, ul. Szubińska 17, tel. 52/375-45-71
ELPIE Sp. z o.o.
www.elpie.com.pl
Lublin, ul. Inżynierska 3, tel. 81/744-26-51
Chełm, ul. Mickiewicza 7A, tel./faks 82/564-86-91
Zamość, ul. Hrubieszowska 63, tel./faks 84/639-84-95
Puławy, ul. Włostowicka 3, tel./faks 81/886-41-50
Biała Podlaska, ul. Handlowa 1, tel./faks. 83/342-07-61
Hrubieszów, ul. Polna 1, tel./faks 84/697-23-56
euroKABEL-prorem Sp. z o.o.
Starachowice, ul. Kościelna 98A
ZAKŁAD ENERGETYCZNY TORUŃ
ENERGOHANDEL Sp. z o.o.
www.energohandel.com.pl
Toruń, ul. Wschodnia 36b, tel. 56/659-57-75
Włocławek, ul. Duninowska 8, tel. 54/233-29-25
Brodnica, ul. 18 Stycznia 40, tel. 56/697-53-67
Grudziądz, ul. M. Curie-Skłodowskiej 6/7, tel. 56/642-18-80
Rypin, ul. Pisaki 31, tel. 54/423-13-90
Radziejów Kujawski,ul. Brzeska 19, tel. 54/285-34-48
Toruń, ul. P.Fr.Skarbka 7/9, tel. 56/659-56-35
88
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
FERT KSIĘGARNIA BUDOWLANA
Kraków, ul. Kazimierza Wielkiego 54A, tel. 12/294-73-99
inmedio
IN MEDIO
SALONY SPRZEDAŻY PRASY IN MEDIO
FHU MAKRO
Bochnia, ul. Proszkowa 40A, tel. 14/611-15-75
Kraków, ul. Królewska 2, tel. 12/292-80-51
Wieliczka, ul. Narutowicza 24, tel. 12/278-59-74
NOWA FRANCE Sp. z o.o.
Poznań, ul. Złotowska 30, tel. 61/864-57-01
Polska Grupa Elektryczna FORUM-RONDO Sp. z o.o.
Morszków, 08-304 Jabłonna Lacka
APARATEX, ul. Prądzyńskiego 1, 63-400 Ostrów Wielkopolski
AREL, ul. Lubelska 29c, 10-406 Olsztyn
BANASIAK, Boleszczyn 77, 62-731 Przykona
BIELMAT, ul. Warszawska 56, 43-300 Bielsko-Biała
BTS 2, ul. Poznańka 43, 18-402 Łomża
CANDELA, ul. Dworcowa 8, 48-250 Głogówek
CONECT, Aleja Legionów 47, 08-400 Garwolin
DELTA, ul. Zemborzycka 112 B , 20-445 Lublin
DOKO, ul. Lidzbarska 2, 87-300 Brodnica
ELAN, ul. Marynarki Polskiej 71, 80-557 Gdańsk
ELBRON, ul. Juliusza Słowackiego 34c, 43-300 Bielsko-Biała
ELBUD Sp. z o.o., ul. Armi W.P. 173, 07-202 Wyszków
EL-DAR, ul. Przytycka 25a, 26-600 Radom
ELECTRO-UNIT, ul. Ewarysta Estkowskiego 1, 63-400 Ostrów
Wielkopolski
ELEKTRA Stargard, ul. Sadowa 6, 73-110 Stargard
Szczeciński
ELEKTRA, ul. Powstańców Wielkopolskich 14; 06-500
Mława
ELEKTROHURT, ul. Wrzesińska 20, 61-021 Poznań
ELEKTROMAX, ul. Warszawska 27a, 62-300 Września
ELEKTROMONT, ul. Grunwaldzka 111-115; 85-401 Bydgoszcz
ELEKTRO-HAL, ul. Droga Owidzka 1, 83-200 Starogard
Gdański
ELEKTRO-PARTNER, ul.Wrocławska 42, 57-200 Ząbkowice
Śląskie
ELEKTROS, ul. 10-go Marca 6, 59-700 Bolesławiec
ELEKTROTECH, ul. Wrocławska 53-59, 62-800 Kalisz
ELEKTRYK, ul. Zaszkolna 26, 17-300 Siemiatycze
ELEKTRYK HURT, ul. Jastrzębska 78, 44-300 Wodzisław
Śląski
ELGOR, ul. Sikorskiego 41, 77-100 Bytów
ELHURT, ul. Strumykowa 2, 58-200 Dzierżoniów
ELKABEL, ul. Zemborzycka 112, 20-445 Lublin
ELMAX HURT, ul. Elizy Orzeszkowej 15 B, 43-100 Tychy
ELMAT, ul. Kwiatkowskiego 2, 37-450 Stalowa Wola
ELMEHURT, ul. Okrężna 2b, 87-800 Włocławek
ELMEX, ul. Żelazna 7a, 10-420 Olsztyn
ELMET, ul. Prof. Ludwika Chmaja 4, 35-021 Rzeszów
ELMONTER, ul. Kosowska 5, 08-300 Sokołów Podlaski
EL-SAM, ul. Lokalna 5, 07-410 Ostrołęka
ELTOM, ul. Dworcowa 20a, 89-600 Chojnice
ELTRON, ul. Główna 24, 18-100 Łapy
ELUS, ul. Kościerska 1a, 83-300 Kartuzy
HURT DETAL SZULC, ul. Sejneńska 57, 16-400 Suwałki
IMPULS, ul. Gen. Bema 19, 68-100 Żagań
INSTALATOR, ul. Krakowska 147A, 38-400 Krosno
JALEX, ul. Świderska 22, 05-400 Otwock
JANTESSA, ul. Warszawska 51, 05-092 Łomianki
JUPRO-TAIM, ul. Wodna 19, 62-500 Konin
KRAK-OLD, ul. Wysłouchów 17/15, 30-611 Kraków
KWANT, ul. Graniczna 6a, 33-200 Dąbrowa Tarnowska
LUMIER, ul. Traktorowa 109, 91-203 Łódź
ŁĄCZNIK, ul. Tadeusza Rugego 9, 60-688 Poznań; adres do
korespondencji to ŁĄCZNIK Oborniki 64-600 ul.Staszica 1d
MAPEX, ul.Św. Jana 48; 95-200 Pabianice
MARCUS, ul. Zofi i Nałkowskiej 5, 58-200 Dzierżoniów
MERKURION, ul. Królewska 14, 05-827 Grodzisk Mazowiecki
PEX-POOL, ul. Fredry 3, 39-200 Dębica
POLMARK, 33-150 Wola Rzędzińska 589c
SEPIX, ul. Ogrodowa 23, 76-200 Słupsk
KSIĘGARNIA TECHNICZNA DOMU
WYDAWNICZEGO MEDIUM
Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. 22/810-21-24
KSIĘGARNIA „QUO VADIS”
Elbląg, ul. 1 Maja 35, tel. 55/232-57-91
Platforma Handlowa ELENET
e-hurtownia ELENET, www.elektrotechnika.net.pl
POLAMP Sp. z o.o.
www.polamp.com
Giżycko, ul. Przemysłowa 1, tel. 87/429-89-00
Giżycko, ul. Armii Krajowej 7, tel. 87/428-32-68
Ełk, ul. Suwalska 82B, tel. 87/621-62-18
SKLEP INTERNETOWY: www.POLAMPY.pl
HURTOWNIA
ELEKTROTECHNICZNA ROMI
[email protected]
www.romisj.pl
Warszawa, ul. Kłobucka 10, tel. 22/857 31 83
RUCH SA
SIEĆ SPRZEDAŻY RUCH W CAŁYM KRAJU
SEP
www.sep.org.pl
STOWARZYSZENIE ELEKTRYKÓW POLSKICH
Oddziały SEP w calym kraju
SOLAR Polska Sp. z o.o.
www.solar.pl
Łódź, ul. Rokicińska 162, tel. 42/677 58 00 (centrala),
42/677 58 32 (sklep)
Gliwice, ul. Ligocka 15, tel. 32/270 60 10, 14
Jastrzębie-Zdrój, ul. Podhalańska 31, tel. 32/471 31 21
Katowice, ul. Pułaskiego 20, tel. 32/346 16 45, 46
Kępno, ul. Poznańska 4, tel. 62/782 14 18, 19
Konin, ul. Poznańska 47, tel. 63/249 11 70
Kraków, ul. Radzikowskiego 35, tel. 12/638 91 00
Lublin, ul. Witosa 3, tel. 81/745 59 00
Poznań, ul. Czechosłowacka 108, tel. 61/832 62 58
Radlin, ul. Rybnicka 125, tel. 32/456 02 87, 32/456 03 10
Rybnik, ul. Podmiejska 81, tel. 32/739 17 07
Szczecin, ul. Heyki 3, tel. 91/485 44 00
Tarnów, ul. Przemysłowa 4F, tel. 14/629 80 20
Wałbrzych, ul. Armii Krajowej 1, tel. 74/880 01 14, 17
Wrocław, ul. Krakowska 141-155, tel. 71/377 19 00
SPE
www.spe.org.pl
STOWARZYSZENIE POLSKICH ENERGETYKÓW
Oddziały SPE w całym kraju.
Punkty sieci empik w całej Polsce.
elektro.info można kupić w całej Polsce
KONTAKT W SPRAWIE DYSTRYBUCJI
ANETA KACPRZYCKA
TEL. 22 512 60 83
E-MAIL: [email protected]
nr 4/2014
recenzja
ochrona przeciwporażeniowa w instalacjach
mgr inż. Andrzej Boczkowski
W
ymaga się, aby instalacje elektryczne były funkcjonalne, trwałe, estetyczne oraz bezpieczne w użytkowaniu.
Bezpieczeństwo użytkowania instalacji
elektrycznych niskiego napięcia sprowadza
się do zapewnienia ochrony przed podstawowymi zagrożeniami: porażeniem prądem
elektrycznym, prądami przeciążeniowymi
i zwarciowymi, przepięciami łączeniowymi i pochodzącymi od wyładowań atmosferycznych oraz skutkami cieplnymi. Skuteczność ochrony przed wyżej wymienionymi zagrożeniami zależy od zastosowanych w instalacjach elektrycznych
odpowiednich rozwiązań oraz środków
technicznych.
Zadaniem projektantów instalacji oraz
jej wykonawców jest zapewnienie sprawnego działania instalacji elektrycznych
z uwzględnieniem ochrony przeciwporażeniowej ich użytkowników i ludzi postronnych. Można do tego wykorzystać
różne środki ochrony, ale ich wybór powinien być podyktowany warunkami, w jakich instalacja będzie eksploatowana.
Broszura jest drugą publikacją z serii
„Przepisy i normy elektryczne” kierowaną do elektryków. Zostały w niej omówione powszechnie stosowane środki ochrony przeciwporażeniowej, jak i inne, przeznaczone do stosowania przy eksploatacji
instalacji przez wykwalifikowany personel. Zawiera również wiadomości niezbędne przy modernizacji i wykonawstwie
instalacji eksploatowanych w warunkach,
które zwiększają zagrożenie porażeniem
prądem elektrycznym.
Książka została podzielona na trzy rozdziały, w których autor omawia poszczególne zagadnienia związane z bezpiecznym
użytkowaniem instalacji elektrycznych. Na początku zostały
opisane wymagania dotyczące
połączeń wyrównawczych, uziemień oraz podstawowe wymagania w zakresie ochrony przeciwporażeniowej. Autor przedstawił również podstawowe wymagania w zakresie: prowadzenia instalacji, doboru zabezpieczeń oraz łączenia
gniazd wtyczkow ych.
W kolejnym rozdziale
omówione zostały urządzenia ochronne różnicoZŁ z VAT
woprądowe, ich podział
oraz oznaczenia. Trzeci
rozdział dotyczy zasad ochrony
przeciwporażeniowej w pomieszczeniach oraz w obiektach
budowlanych o zwiększonym
ryzyku porażenia prądem elektrycznym, do których należy zaliczyć: łazienki, baseny, teren
budowy i rozbiórki, gospodarstwa rolne i ogrodnicze. Szczególną uwagę
zwrócił na podział na strefy ochronne oraz
podstawowe wymagania w poszczególnych
miejscach o zwiększonym ryzyku porażenia
prądem elektrycznym.
Podsumowując, na 71 stronach, łącznie
z reklamami, zostały przedstawione podstawy dotyczące ochrony przeciwporażeniowej. W rozdziale dotyczącym miejsc
o zwiększonym ryzyku porażenia prądem
elektrycznym pominięte zostały kempingi
i pojazdy wypoczynkowe oraz pomieszczenia typu sauny zawierające elektryczne
ogrzewacze. W publikacji zabrakło również
omówienia poprawności doboru przewodów
79
do zabezpieczeń w obwodach zasilających
odbiorniki elektryczne oraz selektywności
działania poszczególnych stopni zabezpieczeń. Cennym uzupełnieniem broszury
mogłyby być wybrane zagadnienia dotyczące ochrony odgromowej i przepięciowej
obiektów budowlanych, mimo że na rynku można znaleźć publikacje, gdzie kompleksowo zostały przedstawione wspomniane zagadnienia. Publikację można polecić instalatorom chcącym ugruntować
podstawowe wiadomości dotyczące ochrony przeciw porażeniowej w instalacjach
elektrycznych.
mgr inż. Karol Kuczyński
www.ksiegarniatechniczna.com.pl
Księgarnia Techniczna
tak, zamawiam książkę ..............................................................................................................
w liczbie ........... egz.,
w cenie ................. + koszty przesyłki 13 zł, płatności dokonam przy odbiorze.
imię
nazwisko
firma
zawód wykonywany
kod
NIP
miejscowość
ulica
ul. Karczewska 18
04-112 Warszawa
tel.: 22 512 60 60
faks: 22 810 27 42
e-mail: [email protected]
www.ksiegarniatechniczna.com.pl
nr
tel./faks
lok.
e-mail
Informujemy, że składając zamówienie, wyrażacie Państwo zgodę na przetwarzanie wyżej wpisanych danych osobowych w systemie zamówień Grupy MEDIUM w zakresie niezbędnym do realizacji powyższego zamówienia. Zgodnie z Ustawą o ochronie
danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje Państwu prawo wglądu do swoich danych, aktualizowania ich i poprawiania. Upoważniam Grupę MEDIUM do wystawienia faktury VAT bez
podpisu odbiorcy.
data
Podpis
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych przez Grupę MEDIUM oraz inne podmioty współpracujące z Wydawnictwem z siedzibą w Warszawie
przy ul. Karczewskiej 18. Informujemy, że zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje Pani/Panu prawo wglądu do swoich
danych, aktualizowania i poprawiania ich, a także wniesienia umotywowanego sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Podanie danych ma charakter dobrowolny.
Kupon należy nakleić na kartę pocztową i przesłać na adres: Grupa Medium, ul. Karczewska 18, 04-112 Warszawa, lub przesłać faksem: 22 810 27 42
czytelny podpis
krzyżówka
nagrodę
nagrody
ufundował
ufundowała
sklep firma
1
2
3
4
5
8
6
7
9
10
3
6
11
12
2
13
14
15
16
11
17
18
19
7
20
21
23
22
24
4
25
26
27
12
28
10
Do wygrania
zestaw Wera Kraftform
Kompakt VDE
29
8
5
30
31
32
1
13
33
34
9
imię: ................................................... nazwisko: .................,...............................................
zawód wykonywany ..........................................................................................
ulica: ...................................................................................... nr ............... lok. ...................
telefon...................................................... e-mail .............................................................
kod .. .. – .. .. .. miejscowość ..................................................................................................
hasło krzyżówki: ..................................................................................................................
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych przez Dom Wydawniczy
Medium oraz inne podmioty współpracujące z Wydawnictwem z siedzibą w Warszawie przy ul. Karczewskiej 18.
Informujemy, że zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. (DzU Nr 101/2002, poz. 926 z późniejszymi zmianami) przysługuje Pani/Panu prawo wglądu do swoich danych, aktualizowania i poprawiania ich, a także wniesienia umotywowanego sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Podanie danych ma charakter dobrowolny.
Data: ................................ Podpis: ....................................................
Kupon należy nakleić na kartę pocztową i przesłać na adres: 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18
lub przesłać faksem na numer: 22 810-27-42
Wyrażam zgodę na zapisanie mnie do newslettera.
90
w w w. e l e k t r o . i n f o . p l
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Poziomo: 1 tworzy kwas solny; 8 pojedyncze uderzenie w dzwon okrętowy; 9 specjał wśród win portugalskich; 10 linia na mapie, która łączy punkty o jednakowym ciśnieniu; 11 wstręt do czegoś; 12 alkohol z trzciny cukrowej; 13 roślina warzywna; 16 epoka w dziejach; 17 numer identyfikacyjny firmy; 18 motłoch; 20 prąd
w rzece; 23 taniec towarzyski; 25 nadawał muzykę, kręcąc korbką; 28 choroba płuc; 29 aparat projekcyjny;
30 dla komórki i psa; 31 roślina pastewna; 32 pierwszy człon nazwy popularnego czasopisma branży elektrycznej; 33 styl pływacki; 34 wolne miejsce na rynku gospodarczym, które można zająć.
Pionowo: 1 akcelerator jonów; 2 rodzaj dzierżawy z prawem zakupu; 3 w historii wojskowości: pułk piechoty lub jazdy np. dragonów; 4 weteran sportu; 5 odszkodowanie wojenne; 6 inkaust; 7 dalekowschodni drewniany żaglowiec; 14 marka samochodu osobowego produkcji japońskiej; 15 przekaz pieniędzy; 19 pomieszczenie dla baranów; 21 sztuka pięknego wysławiania się; 22 ozdobny sznurek u serwety; 24 do przewozu
pasażerów; 25 element kwiatostanu traw; 26 owad pasożytniczy; 27 uruchamia proces spalania.
(jasa)
Litery z pól ponumerowanych od 1 do 13 utworzą hasło. Rozwiązanie (hasło) prosimy nadsyłać do 20 maja na adres redakcji (kupon
zamieszczamy obok). Do wygrania zestaw Wera Kraftform Kompakt
VDE przydatny do wszelkiego rodzaju prac montażowo-serwisowych
ufundowany przez sklep internetowy ProfiTechnik.
Nagroda w krzyżówce z numeru 1–2/2014 trafi do Pana Marcina Segiety (tester napięcia Profi LED Plus firmy Testboy). Gratulujemy!
nr 4/2014
W Grupie
MOC
Dołącz do nas!
ElektroUnion Sp. z o.o. zaprasza do Partnerskiej Współpracy wszystkie
zainteresowane Firmy związane z Hurtem Elektrycznym. Samodzielna hurtownia
przystępując do Grupy Dystrybucyjnej, zyskuje przede wszystkim ciekawszą
i pełniejszą ofertę rynkową oraz możliwość zaplanowania własnego rozwoju
w dłuższej perspektywie.
Grupa ElektroUnion oferuje, m.in.:
• Szeroką paletę produktów Producentów
krajowych i zagranicznych;
• Rynkową cenę zakupu;
• Dostępność towaru w pożądanym czasie;
• Fachowe doradztwo.
Biuro handlowe:
ul. Narbutta 22, lok. 7 II p.
02-541 Warszawa
tel./fax (0-22) 849 34 18
e-mail: [email protected]
www.elektrounion.pl
Grupa Hurtowni Elektrycznych
A&K, 33-103 Tarnów, ul. Żurawia 6, Tel.: (14) 628 33 18, Tel./Fax.: (14) 627 59 93; AMPER, 20-863 Lublin, ul. Górska 3, Tel.: (81) 741 31 77, Fax.:
(81) 742 70 16; AMPEREK, 34-300 Żywiec, ul. Kraszewskiego 12, Tel./Fax.: (33) 861 54 80; APIN, 07-202 Wyszków, ul. Moniuszki 8, Tel.: (29) 742
50 66, Fax.: (29) 742 50 67; BEKAZET, 70-786 Szczecin, ul. Maciejowicka 36 BCE, Tel.: (91) 462 62 65 w. 14, Tel./Fax.: (91) 462 62 65 w. 25; CSEIE,
05-820 Piastów; ul. Staszica 3, Biuro Główne i Hurtownia CSEIE: 05-816 Michałowice, Aleje Jerozolimskie 275, Tel.: (22) 667 98 22, Fax.: (22) 667 98
44; ELBEX, 64-920 Piła, ul. Warsztatowa 17, Tel.: (67) 212 31 96, Kom.: 515 078 611; EL-BUD, 38-500 Sanok, ul. Generała Bema 1A, Tel.: (13) 464 00
76; ELDOR, 18-400 Łomża, ul. Poznańska 125, Tel.: (86) 473 01 08, Tel./Fax.: (86) 473 02 08; ELECTRA-POWER, 51-180 Wrocław, Psary, ul. Główna
60, Tel.: (71) 387 87 23; ELKOR, 05-250 Radzymin, ul. Batorego 4, Tel.: (22) 786 54 35; ELMAR, 62-081 Przeźmierowo, ul. Rynkowa 30, Tel.: (61)
814 25 53, Fax.: (61) 413 24 02, Kom.: 502 531 729; GRAMEL, 62-600 Koło, ul. Dojazdowa 7, Tel.: (63) 26 28 210, Tel./Fax.: (63) 26 28 216; KABLEX,
42-200 Częstochowa, ul. Warszawska 178/180, Tel.: (34) 368 28 42, Tel./Fax.: (34) 366 51 72; PIANKA ELECTRONICS, 05-270 Marki, ul. Tadeusza
Kościuszki 36A, Tel.: 22 771 42 98, Fax.: 22 771 43 08; VOLTA, 63-840 Krobia, Rynek 11A, Tel./Fax.: (65) 57 11 004, Tel.Kom.: 510 297 038.

Podobne dokumenty