Rola i znaczenie pszczoły miodnej w śRodowisku natuRalnym oRaz

Komentarze

Transkrypt

Rola i znaczenie pszczoły miodnej w śRodowisku natuRalnym oRaz
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni Ziemi, człowiekowi pozostaną już tylko cztery lata życia. Skoro nie będzie
pszczół, nie będzie też zapylania. Zabraknie więc roślin,
potem zwierząt, wreszcie przyjdzie kolej na człowieka...(
Karol Darwin )
Ak zmiznú včely z povrchu zeme, človek nemá viac
ako štyri roky života. Žiadne ďalšie včely, žiadne opeľovanie.
Vyhynú rastliny, potom zvieratá a nakoniec zhynie aj človek.
(Charles Darwin)
Wybrane zagadnienia
R
ola
i
znaczenie
pszczoły
miodnej
w środowisku
ochrony środowiska naturalnego
w zakresie
biologicznej
ochrony
pszczoły
miodnej w
Polsce
i na Słowacji w
Euroregioniepszczół
„Tatry“
naturalnym
oraz
zagrożenia
wyginięcia
Vybrané témy „Tatry”
E
uroregionie
ochrany životného prostredia v oblasti biologickej
w
ochrany včiel
v Poľsku a na Slovensku v Euroregióne "Tatry"
„Úloha a význam včely medonosnej v životnom
Konspekt dla wykładowców:
prostredí
a
nebezpečenstvo vyhynutia včiel
prowadzących prelekcje w szkołach podstawowych i gimnazjach
E
„T
“
w ramach projektu v „Pszczoły
w służbieatry
człowieka i przyrody
uroregióne
w Euroregionu „Tatry” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej
Europejskiego
Funduszu
Rozwoju
Regionalnego
- Programu
Współpracy
Publikacja zawiera:
opracowanie
zebranych
danych statystycznych
o pszczelarstwie
Transgranicznej
Rzeczpospolita
Polska-Republika
2007-2013
na terenie
Euroregionu „Tatry”
stan na 31.12.2011Słowacka
r. wraz z referatami
z Międzynarodowej Konferencji w języku polskim i słowackim.
Publikácia predstavuje:Konspekt
spracovanie pre
referátov
z Medzinárodnej
konferencie, spolu so štatistikou
vedenie
prednášky:
na území
Euroregiónuškolách
„Tatry”, stav
k 31.12.2011,
v poľskom
i slovenskom
jazyku.
vo včelárstve
základných
a stredných
v rámci
projektu
"Včely
v službách
človeka a prírody v Euroregióne Tatry" spolufinancovaný Európskou
z języka: polskiego – na słowacki, Mgr Mgr. František Geleta
úniou a Tłumaczenia
Európskym
fondom pre regionálny rozvoj, Programom
słowackiego – polski, mgr inż. Franciszek Janowiak
cezhraničnej
spolupráce
Poľskej
republiky
Slovenskéj
Wydana
przez: Karpacki Związek
Pszczelarzy,a33-300
Nowy Sącz, ul.republiky
Długosza 70
v rokoch 2007-2013
Spolok Včelárov Slovenska,028 01 Trstena, ul. Oravicka 612/12
Druk: Centrum Druku, Poligrafia Małopolska, 33-300 Nowy Sącz, ul. Traugutta 3,
www.poligrafiamalopolska.pl
Nowy Sącz, kwiecień 2012
Úvod
Správy z predchádzajúcich rokov o včelárskom situácii vo svete, Európe a čiastočne v Poľsku
sú alarmujúce. V niektorých krajinách zaniklo až 50-60% včelstiev. Dôvody sú stále skúmajú, hoci prvé
návrhy už boli formulované.
Predchádzať tomuto znepokojujúcemu javu uskutočnil Karpatský zväz včelárov v Nowom Sączu
ako žiadateľ a Spolok včelárov Slovenska v Trstenej ako partner realizáciu mikro-projektu pod názvom
"Včely v službách človeka a prírody v Euroregióne Tatry ".
Hlavným cieľom tohto projektu realizovaného od 01.05.2011 do 30.04.2012, bolo z Poľskej a
Slovenskej strany poukázanie na problém "ochrana a zlepšovanie prírodného dedičstva v Euroregióne
Tatry " na základe činnosti „ľudia ľuďom".
V rámci projektu sa uskutočnila medzinárodná výtvarná súťaž v školách k návrhu plagátu "Včely
v službách človeka a prírody v Euroregióne Tatry ", ktorej sa zúčastnilo 317 žiakov z Poľska
a Slovenska. Hlavnú cenu získala Natalia Vorobyov žiačka 2. triedy základnej školy v Nowom Saczu.
Ďalších deväť ocení bolo udelených za prvé až tretie miesto v jednotlivých vekových kategóriách. Na
hlavnú cenu bol navrhnutý plagát, ktorý bol vytlačený v počte 1500 ks. (vrátane 500 ks. v slovenskom
jazyku), ktorého kópia je na 3 strane obálky. Plagáty a tato publikace budú distribuované do škôl
a knižníc, v ktorých budú upozorňovať na riziko vyhynutia včiel, a tým vlastne ochranu životného
prostredia.
Realizáciou tohto projektu sa vytvorila osnova prednášok pre učiteľov na školách „Vybrané
problémy ochrany životného prostredia v rámci biologickej ochrany včiel na území Poľska
i Slovenska”, ktorá vyšla v poľštine a slovenčine.
Vďaka spolufinancovania z Európskej únie, Európskeho fondu pre regionálny rozvoj cezhraničnej spolupráce programu Poľsko-Slovenskej republiky 2007-2013, bolo zakúpených
7 multimediálnych zostáv (notebook + projektor + plátno) pre 7 vybraných včelárskych regiónov
v Euroregióne "Tatry" na poľskej strane. Od septembra boli tieto zostavy použivané na prednášky
v jednotlivých školách. V projekte bylo naplánovaných 100 prednášok a školení v euroregióne „Tatry“
s počtom 3000 žiakov. V skutočnosti z 90 naplánovaných prednášok sa týchto prednášok zúčastnilo
4848 žiakov na poľskej strane a z plánovaných 10 prednášok na slovenskej strane sa zúčastnilo 332
žiakov. Navyše na slovenskej strane bolo ešte vykonaných sedem prednášok s počtom 337 študentov,
ktoré boli vykonané v okresoch mimo Euroregiónu "Tatry", ako sú definované v projekte.
Dúfame, že prednášky, ktoré boli organizované v školách v Poľsku a na Slovensku, budú
počiatočným impulzom, pre pravidelné pozvania včelárov zo strany vedenia školy. Takéto akcie
školských orgánov by mali byť podporované zo strany obcí, krajov, starostov, primátorov a pod.
pretože takéto pozvania a prednášky sú spojené s určitými nákladmi.
Zakúpené multimediálne zostavy po skončení projektu budú slúžiť Karpatskému zväzku včelárov
pre uskutočňovanie prednášok na školách, vzájomnej komunikácii jednotlivých regiónov, zber informácii
o situácii vo včelárstve v regióne, ale i v zahraničí najmä na území euroregiónu Tatry na poľskej
i Slovenskej strane. Aktivity však budú obmedzené, pretože s mikroprojektu sa dalo zakúpiť iba
7 multimediálnych zostav, ktoré sú určené pre 30 včelárskych organizácii KZP Nowy Sącz, ktoré
sú rozložené od Tatranského okresu až po okres Gorlicki . Tieto zostavy však podstatne zlepšia
myšlienku šetrenia životného prostredia a jeho propagáciou v Karpatském zväzku včelárov.
Spracovaná anketa, vydaná v poľštine a slovenčine pri počte 2228 včelárov (986 v Poľsku a
1242 na Slovensku) s 43 130 včelstvami, dala možnosť posúdiť stav včelárstva na oboch stranách
hranice. Tato činnosť si vyžadala spoluprácu so všetkými včelárskymi organizáciami, okresnými,
krajskými a obecným orgánmi v 5 okresoch pozdĺž hraníc Poľska a 10 okresov na Slovenskej strane.
Spracované zhromaždené štatistické údaje o včelárstve v Euroregióne "Tatry" a ich uverejnenie
spolu s dokumentmi z medzinárodnej konferencii v poľštine a slovenčine, poslúžia do ďalších rokov pre
vykonanie ďalších výskumov zameraných na konkrétnu problematiku významu nielen Euroregiónu
"Tatry", ale celého Poľska a Slovenska.
Usporiadanie dvojdňovej medzinárodnej konferencie na poľskej strane s včelármi zo Slovenska
a Poľska v dňoch 21. a 22. apríla 2012 v Bukowina Tatrzańska, je zhrnutie práce na projekte.
To umožní definovať súčasný stav včelárstvo, našej cezhraničnej situácii a načrtnúť potrebné podujatia,
ktoré nás čakajú. Konferencia prispeje k nadviazaniu obchodných a spoločenských kontaktov medzi
jednotlivými. (1. deň návšteva 5.včelníc v Poľsku, 2. deň Medzinárodna konferencia).
Nowy Sacz, apríl 2012
2
mgr inż. Franciszek Janowiak – koordinátor projektu
WSTĘP
Doniesienia z ostatnich lat na temat sytuacji w pszczelarstwie światowym, europejskim,
a częściowo i polskim są alarmujące. W niektórych krajach wyginęło 50-60% rodzin pszczelich. Przyczyny są jeszcze ciągle badane, chociaż pierwsze wnioski zostały sformułowane.
Aby przeciwdziałać tym niepokojącym zjawiskom Karpacki Związek Pszczelarzy w Nowym Sączu jako Wnioskodawca i Słowacki Związek Pszczelarzy w Trstenie jako Partner zrealizowali mikroprojekt
„Pszczoły w służbie człowieka i przyrody w Euroregionie „Tatry”.
Głównym celem tego projektu realizowanego od 01.05.2011 r. do 30.04.2012 r. było podjęcie ze
stroną słowacką problematyki „ochrony i waloryzacji dziedzictwa przyrodniczego w Euroregionie „Tatry” opartej na działaniach „ludzie dla ludzi”.
W ramach projektu przeprowadzono Międzynarodowy Konkurs Plastyczny dla szkół na plakat
pt. „ Pszczoły w służbie człowieka i przyrody w Euroregionie „Tatry”, w którym uczestniczyło
317 uczniów z Polski i Słowacji. Nagrodę główną przyznano Natalii Worobiow uczennicy 2 klasy Szkoły Podstawowej Nr 2 w Nowym Sączu i 9 nagród za zajęcie I-III miejsca w danej grupie wiekowej. Na
podstawie głównej nagrody zaprojektowano plakat, który został wydrukowany w ilości 1500 sztuk,
w tym 500 w języku Słowackim i jego kopia znajduje się na str. 3 okładki. Dystrybucja plakatu
i niniejszej publikacji obejmie: szkoły Domy Kultury, biblioteki, gdzie będą promowane zachowania
przeciwdziałające zagrożeniom ginięcia pszczół, a tym samym ochronę środowiska naturalnego ludzi.
W trakcie realizacji tego projektu opracowano konspekt dla wykładowców w szkołach
pt. „Wybrane zagadnienia ochrony środowiska naturalnego w kontekście biologicznej ochrony pszczoły
miodnej na terenie Polski i Słowacji”, który wydano w wersji polsko –słowackiej.
Dzięki współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego - Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska-Republika Słowacka 20072013 zakupiono 7 zestawów multimedialnych (laptop + rzutnik +ekran) dla 7 Kół Pszczelarskich
w Euroregionie „Tatry” po stronie polskiej, które od września 2011 r. służyły do przeprowadzenia prelekcji w szkołach. W projekcie zaplanowano 100 prelekcji i przeszkolenie 3000 uczniów
w Euroregionie „Tatry”. W rzeczywistości przeszkolono na zaplanowanych 90 prelekcjach
4848 uczniów po stronie polskiej i na zaplanowanych 10 prelekcjach 332 uczniów po stronie słowackiej. Ponadto po stronie słowackiej, przeprowadzono jeszcze 7 prelekcji i przeszkolono 337 uczniów,
lecz prelekcje te zostały przeprowadzone poza terenem Euroregionu „Tatry”, określonym w projekcie
przez wyszczególnienie powiatów.
Mamy nadzieję, że przeprowadzone prelekcje w szkołach: w Polsce i na Słowacji, będą początkiem cyklicznego zapraszania pszczelarzy na prelekcje przez Dyrekcje Szkół. Działania władz szkolnych powinny być wspierane w tym zakresie przez jednostki nadrzędne tj. władze Gmin, Powiatów,
Burmistrzów miast itp., gdyż takie prelekcje wiążą się z pewnymi kosztami prowadzącego prelekcje.
Zakupione zestawy multimedialne pozwolą po zakończeniu projektu Karpackiemu Związkowi
Pszczelarzy w Nowym Sączu na: prowadzenie prelekcji w szkołach, komunikowanie się zarządów poszczególnych kół, zbieranie informacji o sytuacji w kraju i zagranicą, a zwłaszcza na pograniczu polsko – słowackim w Euroregionie „Tatry”. Działania będą nadal utrudnione, gdyż w ramach mikroprojektu pozwolono na zakup tylko 7 zestawów multimedialnych, które mają służyć dla 30 Kół Pszczelarskich K Z P w Nowym Sączu, rozłożonych od powiatu tatrzańskiego po gorlicki. Zestawy te jednak
znacznie poprawią możliwości promocyjne idei proekologicznych Karpackiego Z. Pszczelarzy.
Opracowana „Ankieta” i wydana w języku polskim i słowackim, umożliwiła wspólne zebranie danych wśród 2.228(986 w Polsce i 1242 na Słowacji) pszczelarzy, którzy posiadają 43.130(22.874 – Polska i 20.256 – Słowacja) rodzin pszczelich, dla oceny stanu pszczelarstwa po obu stronach granicy. Prace te wymagały współdziałania: z wszystkimi organizacjami pszczelarskimi, z władzami powiatów i gmin
na terenie 5 powiatów, wzdłuż granicy Polski oraz 10 powiatów po stronie Słowacji.
Opracowanie zebranych danych statystycznych o pszczelarstwie na terenie Euroregionu „Tatry”
i opublikowanie ich wraz z referatami z Międzynarodowej Konferencji w języku polskim i słowackim, pozwoli przez wiele lat, na podejmowanie dalszych prac badawczych, ukierunkowanych na konkretne zagadnienie ważne dla Euroregionu „Tatry”, ale również całej Polski i Słowacji.
Zorganizowanie dwudniowej Międzynarodowej Konferencji po stronie polskiej z udziałem pszczelarzy, wykładowców ze strony słowackiej i polskiej w dniach 21 i 22 kwiecień 2012 r. w Bukowinie Tatrzańskiej, stanowi podsumowanie przeprowadzonych prac w ramach projektu. Pozwoli na zdefiniowanie stanu obecnego pszczelarstwa, naszej sytuacji transgranicznej i nakreślenie niezbędnych działań,
które nas czekają. Nie bez znaczenia jest nawiązanie kontaktów biznesowych i towarzyskich wśród
uczestników dwudniowej Konferencji (1. dzień zwiedzanie 5.pasiek w Polsce, 2. M. Konferencja).
Nowy Sącz, kwiecień 2012 r.
mgr inż. Franciszek Janowiak – koordynator projektu
3
mgr inż. Franciszek Janowiak
Mgr František Geleta
Analýza súčasného stavu včelárstva v Euroregióne "Tatry"
na základe dotazníkov.
Včela je symbolom žitia
Ona sily nám požičia
Ona chráni rodisko
Od toho však záleží všetko
(Jerzy Gola)
Ak zmiznú včely z povrchu zeme, človek nemá viac
ako štyri roky života. Keď nebudú včely, nebude
žiadne opeľovanie. Vyhynú rastliny potom
živočíchy a nakoniec aj človek. (Karol Darwin)
1. Úvod
Euroregión Tatry má mnoho významných vlastností a prírodných pamiatok. Tieto
vlastnosti sa využívajú na turistické atrakcie, aktivity a funkcie, ktoré sú základom pre
uvedený región. Závislá príroda a jej rozvoj zohrávajú dôležitú úlohu včely, ktoré sú
hlavnými opeľovačmi, asi 80% rastlín. To vďaka nim, má Euroregión "Tatry" bohatú
a rôznorodú flóru a faunu. Rastliny sú dôležitým článkom v potravinovom reťazci.
Včely sú aj barometrom zdravotného stavu životného prostredia tým, že ak je jed
v prírode, zomrú ako prvé. Včely na jednej strane sú upozornením na nebezpečenstvo, na
strane druhej zaručujú, že tam, kde žijú a pracujú, sú bezpečné podmienky pre život.
V uvedenom rozsahu včely sú neoceniteľné, pretože zohrávajú zásadnú úlohu v prírode.
Táto úloha v spoločnosti ešte stále nie je dostatočne ocenená.
Viac sú známe, včelie produkty, najmä nutričné a liečivé vlastnosti medu pre človeka.
V rámci Euroregiónu "Tatry", tak bohatého na horské oblasti, rozmanitú vegetáciu
a obmedzené poľnohospodárstvo, med má jedinečnú a výraznú chuť. K dispozícii
je rozpoznateľný produkt, ktorý by mal byť súčasťou propagácie prírodného bohatstva
v regióne. K tomu je nutné vykonať dlhodobé a dobre naplánované a koordinované
propagačné aktivity na oboch stranách hranice.
Rád by som vám poďakoval za prácu všetkým, ktorí pracovali s anketami, na
starostlivom zbere dát od včelárov a najmä u neorganizovaných včelárov. Osobne viem,
koľko to stálo námahy presvedčiť neorganizovaných včelárov na podpis prieskumu, ktorý sa
uskutočnil a hlavne, že to nebude pre neho na škodu. Tieto obavy sú odrážané politikou,
príchodu akéhokoľvek štátneho zamestnanca do lokality, po ktorej nasledovali problémy
v nedostatkoch.
Dúfame, že vývoj štatistických údajov zhromaždených o včelárstve v Euroregiónu
"Tatry", ktoré sú zverejnené spolu s výstupmi z medzinárodnej Poľsko - Slovenskej
konferencie, budú po mnoho rokov využiteľné pre vykonanie ďalších prieskumov
zameraných na konkrétnu problematiku pre euroregión " Tatry ", v poľskom i slovenskom
jazyku.
2. Spracovanie ankiet a zber údajov o včelárstve v Euroregiónu "Tatry"
Prezentované ankety boli vyvinuté v Poľskej republike a po vzájomnej konzultácii
a dohode zo Slovenskej a Poľskej strany bol spustený spoločný projekt. Pri formulovaní
"Ankety" sa vychádzalo z cieľov, ktoré boli prijaté v rámci žiadosti o vykonanie
mikroprojektov, ktorý stanovuje, že: prieskum zameraný na zber štatistických údajov
o situácii vo včelárstve v Euroregiónu "Tatry" v poľštine a slovenčine umožňujú spoločný
zber dát pre hodnotenie včiel na oboch stranách hranice. Zber štatistických údajov
o včelárstve, výsledok dotazníkov a systematickú výmenu skúseností a vnímania medzi
partnermi, pomôže uľahčiť spoločnú analýzu dát. Je potrebné poznamenať, že v spodnej
časti, každého dotazníka je "POZNÁMKA: V súlade so zákonom o osobných údajoch" osobné
4
mgr inż. Franciszek Janowiak
Mgr František Geleta
Analiza aktualnej sytuacji pszczelarstwa na terenie Euroregionu "Tatry"
na podstawie przeprowadzonej ankietyzacji – stan na 31.12.2011 r.
Pszczoła jest symbolem życia
Ona siły nam użycza
Ona chroni środowisko
od niego wszak zależy wszystko.
(Jerzy Gola)
1. Wstęp
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni Ziemi, człowiekowi
pozostaną już tylko cztery lata życia. Skoro nie będzie
pszczół, nie będzie też zapylania. Zabraknie więc roślin,
potem zwierząt, wreszcie przyjdzie kolej na człowieka...
( Karol Darwin)
Euroregion Tatry wyróżnia się walorami krajoznawczymi i przyrodniczymi. Walory te stanowią
m.in. podstawę atrakcji turystycznych i rekreacyjnych oraz są fundamentem funkcji przypisywanych
dla tego regionu. W utrzymaniu przyrody i jej rozwoju bardzo ważną rolę odgrywają pszczoły, będące
głównymi zapylaczami ok. 80% roślin owadopylnych. To dzięki ich m.in. zapylającej pracy Euroregion
„Tatry” posiada bogatą i różnorodną florę i faunę. Rośliny bowiem są ważnym ogniwem łańcucha pokarmowego.
Pszczoły są też swoistym barometrem stanu zdrowotnego środowiska naturalnego przez to, iż
w razie wystąpienia zatruć w przyrodzie, giną one w pierwszej kolejności. Pszczoły z jednej strony są
sygnałem ostrzegawczym o niebezpieczeństwie, z drugiej zaś, gwarancją na to, że tam gdzie żyją i
mają się dobrze są także bezpieczne warunki życia ludzi. W przedstawionym zakresie pszczoły są bezcenne, gdyż odgrywają fundamentalną rolę w przyrodzie. Rola ta w społeczeństwie jest dotychczas w
stopniu niewystarczającym uświadamiana i doceniana.
Bardziej znane są produkty pszczele, a szczególnie właściwości odżywcze i lecznicze miodu dla
człowieka. Na terenie Euroregionu „Tatry”, a więc terenach górskich o bogatej, zróżnicowanej roślinności i ograniczonej agrotechnice, miód posiada wyjątkowe, niepowtarzalne i niespotykane gdzie indziej walory smakowe. Jest produktem rozpoznawalnym, który powinien być elementem promocji walorów przyrodniczych regionu. Aby tak było koniecznym jest podjęcie długofalowych, dobrze zaplanowanych i skoordynowanych działań promocyjnych po obydwóch stronach granicy.
Pragnę w tym miejscu serdecznie podziękować za włożoną pracę przez wszystkich ankietyzujących, którzy przez pracę włożoną w sumienne zebranie danych od pszczelarzy zrzeszonych, a zwłaszcza od pszczelarzy niezrzeszonych w związkach pszczelarskich. Osobiście wiem ile pracy często kosztowało przekonanie pszczelarza niezrzeszonego, że złożenie podpisu pod sporządzoną ankietą nie
spowoduje dla niego szkody. Obawy te są echem polityki nakazowej, gdy przyjście każdego urzędnika
państwowego w obejściu gospodarza była związana z następstwem kłopotów.
Mamy nadzieję, że opracowanie zebranych danych statystyczne o pszczelarstwie na terenie Euroregionu „Tatry”, które są opublikowane wraz z referatami z Międzynarodowej Konferencji w języku
polskim i słowackim, pozwolą przez wiele lat, na podejmowanie dalszych prac badawczych, ukierunkowanych na konkretne zagadnienie ważne dla Euroregionu „Tatry”, ale również dla całej Polski i Słowacji.
2. Opracowanie Ankiety do zbierania danych o pszczelarstwie
w Euroregionie „Tatry”
Przedstawiona poniżej Ankieta w j. słowackim i w j. polskim została opracowana,
w wyniku konsultacji, uzgodnień pomiędzy stroną słowacką i polską realizującą niniejszy
projekt. Przy opracowaniu „Ankiety” kierowano się celami, które zostały przyjęte w trakcie
składania Wniosku o realizacji tego mikroprojektu, gdzie określono, że: ankieta do zbierania
danych statystycznych o sytuacji pszczelarstwie na terenie Euroregionu „Tatry” w języku
polskim i słowackim umożliwi wspólne zebranie danych dla oceny stanu pszczelarstwa po
obu stronach granicy. Zbieranie danych statystycznych o pszczelarstwie i systematyczna
wymiana doświadczeń i spostrzeżeń pomiędzy partnerami, pozwoliła na pewne ułatwienia,
przy analizie wspólnie uzyskanych danych, w wyniku ankietyzacji.
5
údaje nebudú zverejnené, ale iba použité pre prípravu štatistických dát pre multidimenzionálnu analýzu, ktorá bude slúžiť k ochrane prírodného dedičstva v Euroregiónu na
slovenskej a poľskej strane.
Anketári musel prekonať veľkú námahu k jej naplneniu, a to najmä u nečlenov
včelárov, v Poľsku i na Slovensku. Z informácií získaných od anketárov a osobných
skúseností získaných z dotazníkov vykonaných na Orave, ukazuje sa, že boli prípady, že
včelár nechce byť uvedený v zozname účastníkov, alebo nie je ochotný podpísať tlačivo
o prieskume. To sú vzdialené ozveny príkazovej politiky - stav, ktorý ešte pretrvávajú v našej
spoločnosti, a to napriek prechodu najmenej 20 rokov po opustení vtedajšej politiky.
Našťastie počet týchto prípadoch podľa môjho názoru nemá vplyv na výrazné zmeny
v záveroch štatisticky získaných dát, ale pre základnú analýzu dát, by sa mal tento aspekt
vždy vziať do úvahy.
3. Porovnanie analýzy údajov zhromaždených na Poľskej
a Slovenskej strane hranice
3.1.
Územie prieskumu a kvantitatívne údaje o včelároch a ich včelstvách.
Spracované a vytlačené ankety v Poľskom a Slovenskom jazyku boli použité k prieskumu
na zber dát u 2 228 ( 986 v Poľsku a 1242 na Slovensku), včelárov, ktorí obhospodarujú
43 130
(22 874 v Poľsku a 20 256 na Slovensku) včelstiev v Euroregióne Tatry t.j. v týchto
okresoch:
 Poľsko: Kraj – Małopolska, okres ( počet včelárov/počet včelstiev):
1. Gorlice (135/3440);
2. Limanowa (165/3656);
3. Nowy Sącz(392/10183);
4. Nowy Targ (235/4340);
5. Tatrzański – Zakopane (59/1255).
 Slovensko: I. Kraj Prešovský – okres (počet včelárov/počet včelstiev):
6.Kežmarok (148/2446);
7.Levoča (76/2292);
8. Poprad(190/2085);
9. Sabinov(140/3119);
10.Stará Ľubovňa(228/3854).
II. Kraj Žilinský – okres (počet včelárov/počet včelstiev):
11. Dolný Kubín(67/782);
12. Liptovský Mikuláš(125/1183);
13. Námestovo(95/1256);
14. Ružomberok(95/1183);
115.Tvrdošín(79/1225).
Tabuľky pre jednotlivé okresy s údajmi za mestom sa nachádzajú v údajoch okresov
uvedených na konci vývoja v prilohach 1-5 v Pol’sku, a 6-15 na Slovensku.
Zoznam okresov v Poľsku, sú čísla a percentá uvedené v prílohe č 16, pričom zoznam
regiónov na slovenské strane, sú čísla a percentá uvedený v prílohe č 17
Umiestnenie jednotlivých okresov na poľskej a slovenskej strane, sú uvedené na mape
Euroregiónu „Tatry" na konci tejto správy ako príloha č.18, a na prvej strane publikace.
6
Nadmienić należy, że pomimo umieszczenia na dolnej części, każdej z Ankiet adnotacji, „Uwaga: Zgodnie z Ustawą o danych osobowych „Dane indywidualne nie będą
upublicznione, lecz wykorzystane do sporządzenia danych statystycznych do analiz wieloaspektowych, które będą służyć do ochrony dziedzictwa przyrodniczego w Euroregionie
po stronie słowackiej i polskiej”. Ankieterzy musieli pokonywać duże opory przed jej wypełnianiem, zwłaszcza u pszczelarzy niezrzeszonych, po stronie polskiej i słowackiej.
Z uzyskanych informacji, od Ankietyzujących, i własnych doświadczeń uzyskanych
podczas prowadzonej ankietyzacji na terenie Orawy, wynika, że zdarzały się przypadki, że
dany pszczelarz nie wyraził zgody na spisanie danych i(lub) podpisanie ankiety. Są to odległe echa polityki nakazowo – rozdzielczej, o których wspomniano powyżej, a które
w dalszym ciągu pokutują w naszym społeczeństwie, pomimo upływu co najmniej 20 lat,
od zaniechania tej polityki. Na szczęście ilość tych przypadków, moim zdaniem nie powinna wpłynąć na znaczącą zmianę wniosków z uzyskanych danych statystycznych, lecz przy
zasadniczej analizie uzyskanych danych, ten aspekt powinie być zawsze brany pod uwagę,
gdyż poczet pszczelarzy niezrzeszonych, byłby znacznie wyższy.
3. Analiza porównawcza zebranych danych po stronie granicy słowackiej i polskiej
3.1 Obszar objęty badaniem ankietowym i dane ilościowe pszczelarzy i rodzin
pszczelich
Opracowana, wydrukowana Ankieta w języku polskim i słowackim pozwoliła na zebranie
danych wśród 2.228(986 w Polsce i 1242 na Słowacji) pszczelarzy, którzy posiadają 43.130(22.874 –
Polska i 20.256 – Słowacja) rodzin pszczelich w Euroregionie Tatry tj. w następujących powiatach:
 strona polska Województwo – Małopolska i powiaty (ilość pszczelarzy/ilość rodzin pszczelich):
1. Gorlice (135/3440);
2. Limanowa (165/3656);
3. Nowy Sącz(392/10183);
4. Nowy Targ (235/4340);
5. Tatrzański – Zakopane (59/1255).
 strona słowacka: I. Województwo: Preszów i powiaty(ilość pszczelarzy/ilość rodzin pszczelich):
6.Kežmarok (148/2446);
7.Levoča (76/2292);
8. Poprad(190/2085);
9. Sabinov(140/3119);
10.Stará Ľubovňa(228/3854).
II. Województwo Žilina i powiaty(ilość pszczelarzy/ilość rodzin pszczelich):
11.Dolný Kubín(67/782);
12. Liptovský Mikuláš(125/1183);
13. Námestovo(95/1256);
14. Ružomberok(95/1183);
15.Tvrdošín(79/1225).
Tabele obejmujące poszczególne powiaty z danymi dla miejscowości w Euroregionie „Tatry”,
które znajdują się w danych powiatach przedstawiono na końcu opracowania w załącznikach Nr 1-5
powiaty na terenie Polski, natomiast na załącznikach 6-15 powiaty na terenie Słowacji.
Zestawienie powiatów w Polsce; dane liczbowe i procentowe znajdują się w załączniku Nr 16,
natomiast zestawienie województw na Słowacji; dane liczbowe i procentowe znajdują się w załączniku
Nr 17. W załączniku Nr 18, przedstawiono ilości pszczelarzy/rodzin pszczelich na zarysie mapy Euroregionu „Tatry” na terenie powiatów po stronie polskiej i słowackiej (zarys mapy jest również na str.1).
7
Ak zmiznú včely z povrchu zeme, človek nemá viac ako štyri roky života. Väčšinu plodín, ktoré človek konzumuje,
totiž včely opeľujú, žiadne opeľovanie. Vyhynú rastliny, potom zvieratá a nakoniec zhynie aj človek(Charles Darwin)
anketa
zbierania štatistických údajov o situácii vo včelárstve Euroregiónu "Tatry". V rámci projektu
„Včely v službách človeka a prírody v euroregióne Tatry“
1. Údaje o včelárovi:
1.1 Meno a priezvisko ............................................................................................Tel.................................................
1.2 Vzdelanie .............................................................................................................................................................
1.3 Včelárske kurzy.......................................................................................................................................................
1.4 Adresa bydliska …………………………..................................................................................................................
1.5 Umiestnenie včelnice ....................................................................................................... prenosné/pevné *
2. Včelárska farma:
2.1 Organizovanosť včelára (Názov) ...........................................................................................................................
2.2 Profesionálny včelár
Áno / Nie
pracujúci v odbore ……….......……….......................………………..
2.3 Nástupca včelára
Áno / Nie
pracujúci v odbore.…………………….......................………………..
2.4 Vek včelára ........... rokov, dôchodca ............................. rokov, dôchodca od roku .............................................
2.5 Registračné číslo. ................................
Registračné číslo predajcu ................................................................
2.6 Počet včelstiev .....................................
2.7 Kľúčové výhody v okruhu 2 km od včelstiev ..........................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
2.8 Počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/11, pretože ................................................................................................
2.9 Choroby včelstiev, počet rodín ...............................................................................................................................
2.10 Nájdené choroby na rozbore v laboratóriu ...........................................................................................................
3. Ohrozenie včelstiev vo vzdialenosti do 5 km:
3.1 Poľnohospodárstvo - intenzita hnojenia, postrek ………………………….........................…………………………..
3.2 Sadovnícke a zeleninové farmy .............................................................................................................................
3.3 Chemické prevádzky a zar. na spracovanie plastov...............................................................................................
3.4 Ďalšie nebezpečia pre včelára (napr. zanedbané a opustené úle a pod.) .............................................................
......................................................................................................................................................................................
- nepotrebné preškrtnúť !
•
Poznámka: V súlade so zákonom o ochrane osobných údajov "osobné údaje nebudú zverejnené, alebo použité pre iné účely, ako pre prípravu
a analýzu údajov pre štatistiku, ktorá bude slúžiť k ochrane prírodného dedičstva v Euroregióne Tatry na slovensko-poľskom území.
Podpis spisujúceho anketu ..................................
8
Podpis včelára..................................
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni Ziemi, człowiekowi pozostaną już tylko cztery lata życia? Skoro nie będzie
pszczół, nie będzie też zapylania. Zabraknie więc roślin, potem zwierząt, wreszcie przyjdzie kolej na człowieka
(Karol Darwin)
ankieta
do zbierania danych statystycznych o sytuacji pszczelarstwa na terenie Euroregionu „Tatry”.
W ramach projektu „Pszczoły w służbie człowieka i przyrody w Euroregionie „Tatry”.
1. Dane adresowe pszczelarza:
1.1 Nazwisko i imię
..............................................................................................Tel. ............................................
1.2 Wykształcenie szkolne........................................................................................................................................
1.3 Kursy pszczelarskie
............................................................................................................................................
1.4 Zamieszkały w Miejscowość
1.5 Pasieki w Miejscowość
............................................................................................................................
.........................................................................................wędrowne/stacjonarne
×
2. Gospodarstwo pasieczne
2.1 Pszczelarz zrzeszony w Związku (Kole)
........................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
2.2 Pszczelarz zawodowy Tak/ Nie
pracujący w zawodzie
.................................................................
2.3 Następca pszczelarza Tak/ Nie
pracujący w zawodzie
.................................................................
2.4 Struktura wiekowa pszczelarza: wiek
...........lat,
emeryt.............lat,
rencista.............lat
2.5 Nr weterynaryjny.................................................... Nr sprzedaży bezpośredniej..................................
2.6 Ilość rodzin pszczelich...............................
2.7 Główne pożytki w promieniu 2 km od pasieki..............................................................................................
......................................................................................................................................................................................
2.8 Ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/11.z powodu...........................................................................
2.9 Stwierdzone przez pszczelarza zachorowania w ilości rodzin.................................................................
2.10. Stwierdzone choroby w badaniach laboratoryjnych................................................................................
3. Zagrożenia dla rodzin pszczelich w odległości maksymalnie do 5 km
3.1 Rolnictwo – intensywność nawożenia, oprysków........................................................................................
3.2 Gospodarstwa sadownicze i/lub warzywniczeX............................................................................................
3.3 Zakłady przetwórstwa chemicznego lub tworzyw sztucznych...................................................................
3.4 Inne zagrożenia według pszczelarza (np. zaniedbane i opuszczone pasieki itd...................................
..................................................................................................................................................................................
X
- niepotrzebne skreślić
Uwaga: Zgodnie z Ustawą o danych osobowych „Dane indywidualne nie będą upublicznione, lecz wykorzystane do sporządzenia
danych statystycznych do analiz wieloaspektowych, które będą służyć do ochrony dziedzictwa przyrodniczego w Euroregionie
po stronie słowackiej i polskiej”.
Podpis spisującego ankietę …………………….
Podpis właściciela pasieki.....
9
3.1 Stav prezimovania včelstiev – Zima 2010/2011
Z údajov uvedených v dodatkoch 16 a 17 vyplýva že:
 V Poľsku neprežilo zimu 2335 včelstiev, čo predstavuje asi 10,3 % zazimovaných
včelstiev
 na Slovensku to je 534, čo je asi 2,6 % zazimovaných včelstiev
Z analýzy v dodatku 16 vyplýva, že najväčší počet rodín, ktorí neprežili zimu 2010/11
v Poľsku bola Tatranská oblasť - 16,4%, zatiaľ čo najmenšia bola v okrese Nowy Sacz 4,5% v priemere 9,7% s 5 okresov v Poľsku.
V analýze prílohy č. 17 zistíme, že na Slovensku v regiónoch Prešova boli zničené povodňami
447 včelstiev, zatiaľ čo v Žilinskom regióne 87, čo predstavuje 2,6% z celkového počtu
včelstiev v týchto dvoch krajoch. Ak zhrnieme vyššie uvedené nájdeme asi 4 krát väčší
počet mŕtvych včiel v Poľsku, než na Slovensku. Z literatúry a rozhovorov včelárov na oboch
stranách hranice, treba príčiny hľadať v účinnosti liečby a veterinárnej starostlivosti.
3.2. Štátne školské vzdelávanie včelárov
Priama analýza vzdelávacieho systému nemôže byť vykonaná, pretože systém
v Poľských a Slovenských školách sa výrazne líši. V tejto situácii môže mať analýza
smerodajné údaje v oblasti vysokoškolského vzdelávania.
Analýza v Prilohe 16 a 17, že v Poľsku 16,3% a na Slovensku 11,7% včelárov, ktorí
majú vyššie vzdelanie.Najväčší počet včelárov s vyšším vzdelaním, na poľskej strane sa
nachádza v okrese Nowy Sącz - 20,5%, zatiaľ čo najmenej v Tatranskej oblasti - 11,9%
a Görlitz - 11,1%, s priemerom 14,6% okresov. Naproti tomu strana slovenská v regióne
Prešov - 13,4% a Žilinskom - 8,7% v porovnaní s počtom včelárov v regióne Slovenska.
3.3. Štátne včelárske školstvo
Je potrebné poznamenať, že na Slovensku nie sú rovnocenné skúšky včelárstva k stavu
vyskytujúcemu sa v Poľsku. V Poľsku je to certifikovaného pracovníka, tovariš a majster. Na
Slovensku sú to profesionáli, ktorí absolvovali príslušný vzdelávací stupeň odboru včelár,
zatiaľ čo ostatní účastníci kurzu absolvovali iba kurz včelárstva a to buď základný, alebo
včelárske minimum.
Analýza prieskumu ukázala, že:
 podľa poľského školstva: odborný pracovník má 3,7% včelárov, tovariš 2,4%
a majster 7,9% včelárov. Včelárstvo bez vzdelania doložené štátne skúšky je 86%
včelárov. Je potrebné poznamenať, že organizácie a združení včelári ponúkajú kurzy
a školenia, ktoré nie sú ukončené štátnou skúškou a tieto dôvody, analýza nezahŕňa;
 na Slovensku má včelárske minimum 41% včelárov a včelárskych škôl a tzv.
profesionálov -0,8%, a bez kurzu je 58,2% včelárov.
3.4. Včelíny, pevné stanovišťa a kočovné včelárenie
Analýza prieskumu ukázala, že ako v Poľsku tak i na Slovensku v Euroregiónu "Tatry" najviac
včelárov včelári na pevných stanovištiach, zatiaľ čo migrácia so včelami je zriedkavá:
 Na poľskej strane len 0,7% kočujúcich včelárov
 Na slovenskej strane je 3,9% včelárov na cestách so včelami
10
3.2 Stan przezimowania rodzin pszczelich – zima 2010/2011
Z danych przedstawionych w załącznikach16 i 17 wynika, że:
 w Polsce nie przeżyło zimy 2.335 rodzin, co stanowi 10,3 % zazimowanych rodzin pszczeli;
 na Slowacji stanowiło to odpowiednio: 534 rodzin tj. 2,6 % zazimowanych rodzin pszczelich.
Z analizy zał. 16 wynika, że największa ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/11
w Polsce był powiat Tatrzański - 16,4 %, natomiast najmniejszy w powiecie Nowy Sącz –
4,5% przy średniej 9,7 % dla 5 powiatów w Polsce.
Analizując załącznik Nr 17 stwierdzamy, że na terenie Słowacji w województwach:
Preszowskim zamarło 447, natomiast w Żilińskym 87 rodzin pszczelich, część z tych rodzin
zamarło w związku z powodziami, co stanowi 2,6 % rodzin pszczelich w omawianych
dwóch województwach.
Podsumowując powyższe stwierdzamy ok. 4 krotnie większą ilość zamarłych rodzin
pszczelich na terenie Polskim niż na Słowacji. Z danych literaturowych i rozmów z pszczelarzami po obu stronach granicy; przyczyn należy poszukiwać w skuteczności stosowanego
leczenia i opiece weterynaryjnej.
3.3 Stan wykształcenia szkolnego pszczelarzy
Analiza bezpośrednia wykształcenia szkolnego nie może być przeprowadzona, gdyż
system szkoły polskiej i słowackiej diametralnie się różni. W tej sytuacji do analizy możemy
bezpiecznie wziąć wskaźnik wyższego wykształcenia.
Z analizy zał. 16 i 17 wynika, że po stronie polskiej jest 16,3 %, a po stronie słowackiej 11,7 % pszczelarzy posiada wyższe wykształcenie.
Największa ilość pszczelarzy posiadających wyższe wykształcenie, po stronie polskiej,
znajduje się w powiecie Nowy Sącz – 20,5%, natomiast najmniej powiat Tatrzański –
11,9% i Gorlice – 11,1%, przy średniej z powiatów 14,6%. Natomiast po stronie słowackiej
w województwie Preszowskim – 13,4 % i Zilińskim – 8,7% w stosunku do ilości pszczelarzy, w danym słowackim województwie.
3.4 Stan wykształcenia pszczelarskiego
Należy nadmienić, że na Słowacji nie ma odpowiedników państwowych egzaminów
pszczelarskich występujących w Polsce pozwalających na uzyskanie: tytułu robotnika kwalifikowanego, czeladnika i mistrza, lecz są profesjonaliści, posiadający ukończone odpowiednie szkoły pszczelarskie, natomiast pozostali to są uczestnicy kursów, które mogą być w
stopniu podstawowym i tzw. minimum pszczelarskie.
Przeprowadzona analiza Ankiet wykazała, że:
 po stronie polskiej wykształcenie: robotnika wykwalifikowanego posiada 3,7 %
pszczelarzy, czeladnika 2,4 % i mistrza 7,9% pszczelarzy, bez wykształcenia
pszczelarskiego potwierdzonego egzaminem państwowym jest 86% pszczelarzy.
Należy jednak zaznaczyć, że Koła i Związki Pszczelarzy prowadzą kursy i szkolenia, które nie są zakończone egzaminem państwowym i z tych względów analiza
ich nie obejmuje;
11
Dúfame, že prostredníctvom programov pomoci pre včelárov rozšíri náš štát v Poľsku, ako aj
Slovensko pomoc pri nákupe ťahačov pre prepravu včiel, čo pomôže pri zlepšení už aj tak
zlej situácie najmä v Poľsku.
3.5. Organizovanie včelárov vo včelárskych organizáciách
Existujú významné rozdiely vo včelárskych združeniach na Slovensku a v Poľsku. Podľa
môjho názoru je to kvôli rozdielu v prístupe štátnych orgánov k problematike včelárstva
v Poľsku a na Slovensku.
Tieto faktory znamenajú, že v priebehu zisťovania na Poľskej strane a to najmä
neregistrovaní včelári uviedoli, že členstvo v organizácii vytvára viac problémov ako výhod.
S odkazom na predchádzajúce obdobie, kedy cukor bol lacnejší, aspoň pre včelárov.
Z tabuliek analýzy 16 a 17 vyplýva, že:
Poľská strana - 11% včelárov, ktorí nie sú organizovaní, Slovenská strana len 3,5%
včelárov.
Situácia na poľskej strane je oveľa problematickejšie, ale k tomu je treba pripočítať 11%
nečlenov združenia, a majiteľov včelínov, ktorí nesúhlasili s uverejnením a podpísaním
v prieskumoch. Je potrebné poznamenať, že neregistrovaný včelár často predstavuje
potenciálne riziká pre včelárov, ktorí používajú ekonomiku správneho včelárenia. Jednou
z hlavných úloh by malo byť vytvorenie podmienok pre členstvo v Únii, ako prirodzenú
potrebu pre včelárov.
3.6. Včelári – profesionáli
Z analýza prieskumu vyplynulo, že:
 Na Poľskej strane je 19 profesionálnych včelárov, čo predstavuje 1,9% z 986
včelárov;
 Na Slovenskej strane je 18 profesionálnych včelárov, čo predstavuje 1,4% z 1242
včelárov.
Z toho vyplýva, že včelárstvo je stále považované za doplnkové práce a nepredstavuje
základ pre zabezpečenie existencie.
3.7. Pokračovateľ, nástupca včelára
Získané údaje ukázali, že:
 na poľskej strane je deklarovaných 234 stúpencov, čo je 23,7%;
 na slovenskom strane je deklarovaných deväť nástupcov, čo je 0,7%.
Údaje získané na Poľskej strane sú výrazne lepšie než na Slovenskej strane, ale je to
stále, že každý štvrtý včelár má svojho nástupcu. To priamo súvisí s vyššie uvedenými
bodmi. 3.7, kde bol príliš nízky počet profesionálnych včelárov. V prípade, že nie je
vytvorená možnosť existencie odboru „včelár", len ťažko očakávať vzrast nástupcov. Ako
ukazujú skúsenosti, časta substitúcia dochádza v dôsledku rodinnej nutnosti. Otec odišiel, Ty
musíš pokračovať, pretože rodina a priatelia pýtajú med. Je to ťažké, avšak, taká situácia ne
je považovaná za dobrú.
12
 po stronie słowackiej minimum pszczelarskie posiada 41%, pszczelarskie szkoły
itd. tzw. profesjonał-0,8%, bez kursów 58,2% pszczelarzy.
3.5 Pasieki stacjonarne i wędrowne
Analiza Ankiet wykazała, że tak w Polsce, jak i na Słowacji w Euroregionie „Tatry” zasadniczą gospodarką pasieczną są pasieki stacjonarne, natomiast wędrówka z pszczołami
jest rzadkością:
 po stronie polskiej tylko 0,7% pszczelarzy przyznaje się do przemieszczania pasiek;
 po stronie słowackiej jest to 3,9 % pszczelarzy wędrujących z pszczołami.
Można żywić nadzieję, że programy pomocowe dla pszczelarstwa naszych Państw tak
w Polsce, jak i na Słowacji pomagające w zakupie lawet do przewozu pszczół pomogą w
poprawie dotychczas niedobrych wskaźników zwłaszcza w Polsce.
3.6 Zrzeszenie w związkach pszczelarzy
Istnieją znaczne dysproporcje w zrzeszaniu się w związkach pszczelarskich, po stronie
słowackiej i polskiej, moim zdaniem wynika to z różnicy podejścia władz państwowych do
problematyki pszczelarskiej w Polsce i na Słowacji.
Czynniki te sprawiły, że w trakcie ankietyzacji, po stronie polskiej, zwłaszcza pszczelarze
niezrzeszeni stwierdzali, że przynależności do związku stwarza większe kłopoty niż korzyści.
Przypominając okres miniony, gdy to przynajmniej cukier był tańszy dla pszczelarzy.
Z analizy Zał. 16 i 17 wynika, że:
 po stronie polskiej 11% pszczelarzy jest niezrzeszonych;
 po stronie słowackiej tylko 3,5% pszczelarzy.
Sytuacja po stronie polskiej jest znacznie poważniejsza, gdyż do tych 11% trzeba doliczyć niezrzeszonych pszczelarzy, którzy nie wyrazili zgody na spisanie i podpisanie Ankiety
przez właściciela pasieki. Nadmienić należy, że niezrzeszenie pszczelarza często stanowi
potencjalne zagrożenie pasiek pszczelarzy zrzeszonych, którzy prowadzą prawidłową gospodarkę pasieczną. Problematyka doprowadzenia do maksymalnego ograniczenia ilości
niezrzeszonych pszczelarzy, powinna być brana pod uwagę, tak przez zarządy związku
pszczelarzy, władze administracyjne, jak i czynniki państwowe. Jednym z głównych ich zadań powinno być stwarzanie warunków, by przynależność do związku pszczelarzy była naturalną potrzebą pszczelarza.
3.7 Pszczelarze zawodowi
Analiza Ankiet wykazała, że:
 po stronie polskiej jest 19 pszczelarzy zawodowych, co stanowi 1,9% z 986
pszczelarzy;
 po stronie słowackiej jest 18 pszczelarzy zawodowych, co stanowi 1,4% z 1242
pszczelarzy.
Z powyższego wynika, że w dalszym ciągu pszczelarstwo jest traktowane jako dodatkowe zajęcie i nie stanowi podstawy do zabezpieczenia egzystencji z gospodarki pasiecznej.
13
3.8. Veková štruktúra včelárov
Aktívni včelári boli rozdelení do šiestich vekových skupín.
Pre podrobnejšiu informáciu napr. že skupina asi 30 rokov zahŕňajú všetkých včelárov do
34 rokov, ale asi 80 rokov obsahuje včelára vo veku 75-80 rokov a vyššie. Pre uľahčenie
analýzy popisujú jednotlivé stĺpce tabuľky.
Tabuľka 1. Obsahuje podiel v % včelárov v rôznych vekových rozsahov
P.č.
Vek ( do )
Na strane hranici
Poľska v %
Slovenska v %
1.
30 (do 34)
11,0
1,9
2.
40 (35-44)
14,1
15,1
3.
50 (45-54)
19,0
25,9
4.
60 (55-64)
23,6
29,5
5.
70 (65-74)
17,0
25,0
6.
80(75-80
a vyššie)
15,3
2,6
Z uvedenej tabuľky vyplýva, že rovnomernejšie rozloženie vekovej štruktúry včelárov je
na poľskej strane, ako na slovenskej. Avšak, v oboch prípadoch sú generačné obmeny.
Existujú určité obavy na slovenskej strane, pretože vo vekovej skupine do 30 rokov je iba
1,9% podielu včelárov. Dúfajme, že legislatíva prijatá pre rok 2012, ktorú slovenské orgány
prijali na pomoc pre včelárstvo bude účinným prostriedkom tzv. „ toku mladej krvi
včelárstva na Slovensku”.
3.9. Veterinárna registrácia včelstiev
Povinnosť registrovať včelstvá na inštitúcii poľnohospodárstva v súlade so zákonom z 11.
marca 2004r. „o ochrane zdravia zvierat a kontroly infekčných ochorení zvierat."
Vlastniť včelstva "vlastniť hospodárske zvieratá za účelom uvedenia na trh tieto zvieratá
alebo produkty získané z týchto zvierat " je pod dohľadom. Môžete mať ľubovoľný počet
včelstiev a neexistuje žiadny záznam včelínov u okresného veterinárneho inšpektorátu, za
predpokladu, že včelie produkty ako med, peľ, materskej kašičky a vosk nebudú uvádzané
na trh, ale iba budú použité pre potreby včelárov.
Anketa ukázala že:
- Na Poľskej strane je 9,5% včelárov, ktorí nemajú registrovanú včelnicu u veterinára
- Na Slovenskej strane, 3,5% včelárov nemá registrovanú včelnicu.
Významný rozdiel v prospech Slovenska podľa vládnych predpisov, ktoré sú na Slovensku
viac represívne vo vzťahu k neregistrovaných včelárov, a to najmä v prípade nákazlivého
ochorenia včiel u neregistrovaných včelstiev.
14
3.8 Następcy pszczelarza
Dane zebrane wykazały, że:
 po stronie polskiej jest zadeklarowane 234 następców, co stanowi 23,7%;
 po stronie słowackiej jest zadeklarowanych 9 następców, co stanowi 0,7%.
Uzyskane dane po stronie polskiej są znacząco lepsze niż po stronie słowackiej, jednak to w dalszym ciągu, co czwarty pszczelarz ma swego następcę. Wiąże się to bezpośrednio z powyższym pkt. 3.7, gdzie stwierdzono nadmiernie niską ilość pszczelarzy zawodowych. W przypadku, gdy nie stwarza się możliwości zabezpieczenia egzystencji z zawodu
„pszczelarz”, trudno oczekiwać, by zachęcało to następców do deklarowania się objęcia
pasieki. Jak doświadczenie wskazuje, często zastępowanie następuje, w wyniku rodzinnej
konieczności. Ojciec zostawił pasiekę, trzeba to ciągnąć dalej, bo rodzina i znajomi pytają
o miód. Trudno jednak taką sytuację uznać za dobrą.
3.9 Struktura wiekowa pszczelarzy
Całość pszczelarzy została zaszeregowana do sześciu grup wiekowych. Dla uszczegółowienia należy poinformować, że np. grupa wiekowa ok. 30 lat obejmuje wszystkich
pszczelarzy do 34 lat, natomiast przedział wiekowy ok. 80 lat zawiera pszczelarzy w wieku
75-80 lat i powyżej. Celem ułatwienia analizy tak też opisano poszczególne rubryki tabeli.
Tab. Nr 1 Zawiera udział % pszczelarzy w różnych przedziałach wiekowych
L.p
Wiek ok.
Po stronie granicy
polskiej w %
słowackiej w %
1.
30 (do 34)
11,0
1,9
2.
40 (35-44)
14,1
15,1
3.
50 (45-54)
19,0
25,9
4.
60 (55-64)
23,6
29,5
5.
70 (65-74)
17,0
25,0
6.
80(75-80 i powyżej)
15,3
2,6
Przedstawione w tabeli dane wskazują na bardziej równomierne rozłożenie struktury
wiekowej pszczelarzy po stronie polskiej niż słowackiej. Jednak w obu przypadkach występuje zastępowalność pokoleniowa. Istnieje pewna obawa po stronie słowackiej, gdyż
w grupie wiekowej do ok. 30 lat jest tylko 1,9 % udział ilości pszczelarzy. Miejmy nadzieję,
że ostatnio podjęte w 2012 r. przez władze Słowacji projekty pomocowe dla pszczelarstwa,
będą skutecznym środkiem dopływu tzw. młodej krwi do pszczelarstwa na Słowacji.
3.10 Posiadanie Nr weterynaryjnego na podstawie rejestracji pasieki
Obowiązek rejestracji gospodarstwa pasiecznego wynika z Ustawy z dnia 11 marca
2004 „ O ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt”. Posiadanie pasieki jako "utrzymywanie zwierząt gospodarskich w celu umieszczenia
na rynku tych zwierząt lub produktów pochodzących z tych zwierząt lub od tych zwierząt"
jest działalnością nadzorowaną. Istnieje możliwość posiadania dowolnej ilość pni i nie rejestrowanie pasieki w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii, ale tylko pod warunkiem, że
produkty pszczele takie jak miód, pyłek, mleczko pszczele czy wosk jak i zarówno same
pszczoły nie będą wprowadzanie na rynek nawet w formie nieodpłatnej, a jedynie będą
wykorzystywane na własne potrzeby pszczelarza.
15
3.10.Hlavné výhody od včelnice v okruhu 2 km
Takmer všetky prieskumy ankety na poľskej strane uvádzajú tieto hlavné výhody:
 púpava;
 lipa;
 les, medovica
 lúky, polia a sady
Na slovenskej strane prevláda predovšetkým :
 les a lesné porasty
 lúky a pasienky
 ovocné sady a ovocné záhrady
3.11.Ohrozenie včelínov a pripomienky
Na záver by som rád citoval pripomienky, ohľadom ohrozenia včelínov, ktoré boli vyjadrené
počas ankety a ktoré sú stručne zaznamenané:
1. Opustene, alebo zanedbané včelíny
Tento problém sa vyskytuje vo všetkých dotknutých oblastiach ankety v Poľsku, od
okresu Gorlickeho, až po Tatransky. Je známe, že opustené a zanedbané včelíny sú
zdrojom infekcie. Ak nie je liečená včelár môže prísť o úsilie až do okruhu 5 km.
Tento problém na Slovensku je riešený tak, že veterinárna služba kontroluje najmenej
raz za rok včelárov, pretože to ovplyvňuje príjem o pomoc,, ktorú včelár žiada, čo
predstavuje významný príjem pre včelára.
2. Postrek poľnohospodárskych a sadovníckych plodín
Podobne ako iné aj tento bod je výrazným nebezpečenstvom pre včely, kvôli
všeobecnej problematike postreku v Poľsku. Existuje všeobecná úvaha, že Euroregión
„Tatry" sa šetrí. Výskumom zistené že je tu obmedzené poľnohospodárstvo a sú tu dobré
podmienky pre včelárstvo. Tak, ako vždy, pravda je niekde uprostred a čím hlbšie do toho
nazrieme tým zistíme, že obraz je menej farbistý.
Je záhadou, prečo v poslednej dobe včelíny v blízkosti veľkých ovocných sadoch
a zeleninových fariem nie sú výhodné. Často je vidieť v okolí sadov mnoho žltých koles
kolem stromu z použitia chemikálii.
Hlavná chyba výrobcov je že vo všeobecnej časti napíšu, že chemikália je neškodná
pre včely, alebo môže to byť taktiež označenie pre chemickú látku, ktoré ne informujú, pri
ktorej koncentrácie, tieto látky sú toxické pre včely.
Postrek sa stal morom, aj pri tomto primitívnom poľnohospodárstve. Napríklad potom,
čo odstránil buriny na zemiakoch, ručným okopávaním, alebo opakovanou orbou sa to
znovu dostáva do zeme. Teraz už aj malé zemiaky sú chemický ošetrované, ako skôr
používané prírodné metódy, pretože sú príliš časovo náročné pre dnešný spôsob
poľnohospodárstva.
Je možné, že problémy zostanú ponechané na poľnohospodárov, aby sa zamysleli nad
otravou seba a svojej rodiny. Postreky maju byt vykonané vo večerných hodinách, po lete
včiel. Ale ja som sa nestretol s postrekom večer, pretože argumentácia je nasledujúca:
večerné postreky sú menej účinné, pretože rosa zmení koncentráciu. Okrem iného z týchto
16
Ankietyzacja wykazała, że:
 po stronie polskiej, 9,5 % pszczelarzy nie posiada zarejestrowanej pasieki
w weterynarii;
 po stronie słowackiej, 3,5 % pszczelarzy nie posiada zarejestrowanej pasieki.
Znaczna różnica na korzyść Słowacji, wynika z rozporządzeń Rządowych, które na
Słowacji są bardziej represyjne w stosunku do pszczelarzy niezarejestrowanych, zwłaszcza
w przypadku wystąpienia choroby zakaźnej pszczół, w pasiece niezarejestrowanej.
3.11 Główne pożytki w promieniu 2 km od pasieki
Prawie we wszystkich ankietach po stronie polskiej wymieniano następujące główne
pożytki:
 mniszek;
 lipa;
 las, jako spadź i runo leśne;
 łąki;
 sady.
Natomiast po stronie słowackiej przeważa przede wszystkim:
 las, jako spadź i runo leśne;
 łąki i pastwiska;
 sady owocowe i ogrody owocowe.
4. Uwag i zagrożenia dla pasiek
Na zakończenie pragnę przytoczyć uwagi, zagrożenia dla pasiek, które były wyrażane
w Ankietach, a nie udało się je pomieścić w tabelach i (lub) zostały skrótowo zapisane:
4.1. Opuszczone i zaniedbane pasieki
Problem ten występuje na całym terenie badanym w Polsce, od powiatu gorlickiego
po powiat tatrzański. Wiadomym jest, że opuszczona i zaniedbana pasieka, stanowi źródło
infekcji, gdyż pasieka taka jest nie leczona i może zaprzepaścić wszelkie starania okolicznych pszczelarzy w okręgu nawet 5 km.
Problem ten jest rozwiązany na terenie Słowacji, w ten sposób, że służby weterynaryjne odwiedzają przynajmniej raz w roku pszczelarza, gdyż warunkuje to otrzymania
wsparcia, które stanowi znaczny dochód pszczelarza.
4.2. Opryski rolnicze i warzywno-sadownicze
Podobnie, jak powyższy punkt zagrożenie dla pszczół, z powodu oprysków jest generalną problematyką dla pszczelarstwa w Polsce. Jest ogólne odczucie, że na terenie Euroregionu „Tatry” objętym badaniami ankietowymi zostało ograniczone rolnictwo i są dobre
warunki dla pszczelarstwa. Tak jak zawsze prawda jest gdzieś w środku, im bardziej się
zbliżamy, tym obraz jest mniej kolorowy.
Jest zastanawiającym, dlaczego ostatnimi czasy pasieki w pobliżu dużych sadów i gospodarstw warzywniczych tak źle się mają. Starczy zobaczyć te sady, wokół pnia żółto, od
zastosowanych środków chemicznych. Ponadto, nie są przestrzegane pory dnia i brak informacji przekazywanych pszczelarzom o prowadzonych opryskach.
Jednak główną winą trzeba obciążyć producentów środków, którzy generalnie piszą,
że środek jest nieszkodliwy dla pszczół. Jednak nie spotkałem się, ale może są takie ety-
17
dôvodov sa postrek vykonáva, v poľnohospodárstve, záhradníctve a zeleninových fariem na
juhu za krásneho počasia. Chemický postrek je označený výrobným štítkom, ktorý
označuje, že prípravok je neškodný pre včely. Na otázku čo koncentrácia? Zástancovia
odpovedajú neviem. Existujú prípady, že návod, podľa ktorého by mal byť zriedený
koncentrát sa používa bez riedenia.
Tento problém sa nevyrieši, ak včelári a ich správne orgány nie sú súčasťou každej
dediny Podľa môjho názoru je to len možné, že na každej schôdzi, budú mestá a obce
informovať o presnom čase vykonávania postreku a postrek nesmie byť vykonávaný v čase
letu včiel.
Je potrebné poznamenať, že tieto postreky sú škodlivé nielen pre včely a užitočný
hmyz, ako sú lienky, ktorá sa živí voškami, vtáky, záhadné významné zníženie populácie
vrabcov, ale aj pre mužov. U ľudí, výrazný nárast duševných chorôb a rakoviny. Pod
vplyvom chemický ošetrených plodín, včely strácajú pamäť strácajú cestu späť do úľa, je
ťažké vylúčiť, že tieto opatrenia nemali žiadny vplyv na psychiku a zdravie človeka.
3. Priamy predaj
Podľa Wikipédie "priamy predaj" (ang. direct sale, franc. vente directe)- Jedna z foriem
maloobchodu. To znamená dostať sa priamo na predajcu, aby potenciálneho klienta v
mieste svojho bydliska, miesta výkonu práce alebo v priebehu špeciálne organizovaného
zájazdu „turista".
Podľa súčasných právnych predpisov včelár je výrobca potravín živočíšneho pôvodu.
Pre tento titul sa aplikovali nielen potrebné opatrenia pre zachovanie kvality včiel a včelích
produktov, ale predovšetkým o pravidlách upravujúcich postupy pre používanie včelích
produktov, ako je med, peľ, propolis a materskej kašičky.
Aj keď v súčasnej dobe neexistuje žiadne osobitné včelárske zákony sú právne
predpisy týkajúce sa špecifických otázok v tejto oblasti obsiahnuté v rade zákonov a
predpisov vydaných vo forme nariadenia alebo inštrukcií.
Včelie produkty, ktoré chcú včelári predávať na svoje vlastnej včelnici v priamom
predaji, by mali urobiť nasledovné formality:
Po prvé, musí zaregistrovať svoj včelín u inšpektorátu okresného veterinárneho
inšpektorátu v rovnakom registri pre priamy predaj. Povinnosť registrovať na
poľnohospodárskej včelárstvo v súlade so zákonom z 11. marca 2004 "o ochrane zdravia
zvierat a kontroly infekčných ochorení zvierat. „Majetkom včelínov ako"držanie zvierat, aby
sa na trh tieto zvieratá alebo produkty získané z týchto zvierat alebo zo zvierat," je pod
dohľadom činnosti. V priamom predaji, podľa ministra poľnohospodárstva a rozvoj vidieka
(Zbierka zákonov č 5, poz.38) z 29. decembra 2006 o zdravotných požiadavkách na výrobu
živočíšnych produktov určených na priamy predaj, môže včelár predať včelie produkty
upravené, ako med, peľ, propolis, materská kašička. Avšak, musia byť tieto výrobky
pochádzajú z jeho vlastnej včelnice. Tie nie je možné zakúpiť od iného včelára a predávať
pod svojím vlastným priamym predajom. Je to preto, že pre spracovanie včelích produktov,
v tomto prípade, platia iné pravidlá.
Je potrebné poznamenať, že anketou sa zistilo, že existujú iba dva prípady v Pol‘sku
z celkového počtu včelárov na registračný priami predaj. Myslíme, že súčasné pravidlá sú
príliš represívne pri rokovaní s registráciou priameho predaja a včelárskych združení podľa
18
kietki, na środkach chemicznych, które informują, przy jakim stężeniu, te środki są trujące
dla pszczół.
Opryski stały się plagą nawet w tym szczątkowym rolnictwie. Dla przykładu, dawniej
chwasty w ziemniakach usuwało się ręcznie lub kilkukrotnym oborywaniem. Obecnie nawet
małe działeczki ziemniaczków dla siebie są opryskiwane, gdyż dawniej stosowane metody
naturalne są zbyt pracochłonne dla dzisiejszych post rolników.
Można by tą problematykę pozostawić do decyzji rolników, odnośnie trucia siebie i rodziny, gdyby opryski te były wykonywane wieczorem, po zakończeniu lotów pszczół. Jednak nie spotkałem opryskujących wieczorem, gdyż argumentacja jest następująca: oprysk
wieczorny jest mniej skuteczny, gdyż rosa zmienia stężenie środka. Miedzy innymi, z tych
względów opryski są wykonywane, w rolnictwie, sadownictwie i gospodarstwach warzywniczych, w południe i przy pięknej pogodzie. Na zwróconą uwagę opryskującemu wskazuje
na etykietkę produktu chemicznego, że on jest nieszkodliwy dla pszczół. Zapytany, przy
jakim stężeniu ? Opowiada nie wiem. Istnieją przypadki, że środki, które powinny być rozcieńczane, są stosowane bez rozcieńczania.
Tej problematyki nie rozwiążą sami pszczelarze, jeśli nie włączą sie tutaj władze administracyjne poszczególnych miejscowości trudno oczekiwać szybkiej poprawy świadomości wszystkich opryskujących. Moim zdaniem, jest tylko taka możliwość, że na każdym zebraniu: siół, miejscowości i gmin, będzie informacja, że terminy wykonywania oprysków
będą ogłaszane i nie mogą być przeprowadzane w porze lotów pszczół.
Nadmienić należy, że opryski te są szkodliwe nie tylko dla pszczół i pożytecznych
owadów, jak np. biedronek, które się żywią mszycami, ptaków; jest zastanawiające znaczne zmniejszenie się populacji wróbli, lecz również dla człowieka. W przypadku ludzi, jest
zastanawiający wzrost zachorowań psychicznych i nowotworowych. Jeśli pod wpływem
środków stosowanych przez opryskujących uprawy, pszczoły tracą pamięć powrotu do ula,
trudno wykluczyć, by środki te nie miały wpływu na psychikę i zdrowie ludzi.
4.3. Sprzedaż bezpośrednia
Według Wikipedii „sprzedaż bezpośrednia” (ang. direct sale, franc. vente directe) –
jedna z form sprzedaży detalicznej. Polega ona na dotarciu przez sprzedawcę bezpośrednio
do potencjalnego klienta w jego miejscu zamieszkania, miejscu pracy lub w czasie specjalnie zorganizowanego wyjazdu "turystycznego".
W myśl obowiązujących przepisów prawnych pszczelarz jest producentem żywności pochodzenia zwierzęcego. Z tego też tytułu obowiązują go nie tylko przepisy dotyczące
utrzymania pszczół i jakości produktów pszczelich, ale przede wszystkim przepisy regulujące warunki pozyskiwania produktów pszczelich takich jak miód, pyłek, pierzga i mleczko
pszczele.
Pomimo że na dzień dzisiejszy pszczelarstwo nie ma wyodrębnionych aktów prawnych,
to regulacje dotyczące poszczególnych zagadnień z tego zakresu zawarte są w licznych
ustawach i aktach wykonawczych wydanych w formie rozporządzeń bądź instrukcji.
Pszczelarz, chcący sprzedawać produkty pszczele z własnej pasieki w ramach sprzedaży
bezpośredniej, powinien dopełnić następujących formalności.
Po pierwsze musi zarejestrować swoją pasiekę w Powiatowym Inspektoracie Weterynaryjnym, i w tym samym Inspektoracie zarejestrować sprzedaż bezpośrednią.
Obowiązek rejestracji gospodarstwa pasiecznego wynika w Polsce z Ustawy z dnia 11
marca 2004 „ O ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt”. Posiadanie pasieki jako "utrzymywanie zwierząt gospodarskich, w celu umieszczenia
na rynku tych zwierząt lub produktów pochodzących z tych zwierząt lub od tych zwierząt"
jest działalnością nadzorowaną. Istnieje możliwość posiadania dowolnej ilość pni i nie rejestrowanie pasieki w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii, ale tylko pod warunkiem, że
19
môjho názoru, príliš málo úsilia vytvárať pomoc včelárom, pri plnení zložitých a časovo
náročných postupov na získanie registrácie priameho predaja.
Len spolupráca veterinárnych služieb a obchodu a dotknutých včelárov môže poskytnúť
výsledky v tejto oblasti. Tieto opatrenia môžu pomôcť prekonať mnohé problémy na ktoré
poukazujú včelári, ktorí chcú poctivo spravovať včelárstvo farmu.
4. Laboratórne testy
Počas prebiehania dotazníkov vyplynulo, že jeden z včelárov v súvislosti s výsledkami
prieskumu z laboratórnych testov nemal prezimovaných 5 rodín. Zatiaľ čo predchádzajúce
prípady, že uhynulo 60 rodín a včelár nevedel určiť príčinu svojej porážky.
Na otázku, aký dôvod úhynu nevedel odpovedať. Chápem strach včelárov z detekcie
choroby, pretože ako pán Jacek Jaron píše v článku "Zazgnilcona" morálka Včelárstvo č 3,
2012, s 20-22. cit .. Ukazuje sa, že celé včelíny sa pražia, a v posledných rokoch v provincii.
V Prešovskom kraji sa výrazne zvýšil počet ohnísk moru včelieho plodu včiel. Podľa,
logického uvažovania u niektorých je to tak, ako by to nemal byť. Vypáliť a zničiť zabiť nič
z toho. Pravdepodobne prišli veterinári z predpokladu, že po vypálení poslednej sektore
včelárstva moru včelieho plodu prestane existovať. By nemal byť prekvapený, že keď to
pochopil „liečba" včiel včelárovi zabráni veterinár viac ako nákazlivé choroby. Vedia, že keď
utajovanie moru včelieho plodu je šanca na záchranu včelstva, aj keď veterinár určí
včelstva spáliť.. Celý svet bojuje na ochranu včiel, a tento zákon im prikazuje spáliť. Zákon
je zlý, pretože nielen že umožňuje odstraňovanie včiel, ale nerobí nič pre veterinárne liečbu
a prevenciu. Žiadne postihy pre včelárov, ktorí porušujú zákon, ale začínam chápať, aj keď
nepodporujú. 3 x Z- zdiagnózuj, zabij, a zabudni na to. Liečba u iných zvieratá, veterinárny
lekár, po celú dobu je súčasťou celého diania. On robí diagnózu, test na lieky, pre
analytikov, ultrazvuk, atď a ma peniaze. U včiel urobí to iba raz - diagnózu choroby.
Neexistujú žiadne lieky, a preto nie je možnosť obchodovať s liekmi,. Pre správnu
mieru môže byť najideálnejším riešením recept – oheň ! Keď príde k veterinárovi o pomoc
v prípade napadnutia plodu je takmer určite že stratí včelnicu. Keď však bude bojovať proti
tejto chorobe sam, má aspoň 50% šancu na záchranu včiel. Veterinári a zlý výklad práva
znamenajú, že mor včelieho plodu sa šíri, ako o tom svedčia mapy. Je iróniou, že
najhustejší výskyt moru včelieho plodu sa presne zisti, kedy liekom je oheň. ... Existuje
mnoho miest v Poľsku, kde veterinári pochvaľujú príkladnú spoluprácu včelárov.
Najslávnejšie príklad tohto je pre mňa pozitívna oblasť Nowy Sacz. Pán Jacek Jaron článok
uzatvára slovami: "Majme na pamäti skutočnosť, že bez našej pomoci včely umierajú,
a nepotrebujeme ich zabíjať.“
Aj cez tieto okolnosti uviedol, že je dobre vykonávat preventívny výskum, ktorý môže
riadiť naše rokovania správnym smerom. Súčasná situácia nie je normálna, a dúfajme, že
bude v prospech včelára bezpečne využívať veterinárne služby.
20
produkty pszczele takie jak miód, pyłek, mleczko pszczele czy wosk jak i zarówno same
pszczoły nie będą wprowadzanie na rynek nawet w formie nieodpłatnej, a jedynie będą
wykorzystywane na własne potrzeby pszczelarza.
W ramach sprzedaży bezpośredniej, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ( Dz. U. Nr 5, poz.38) z dnia 29 grudnia 2006 w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego, przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej, pszczelarz może sprzedawać produkty pszczele nieprzetworzone, takie jak miód, pyłek, pierzga, mleczko pszczele. Jednak produkty te muszą pochodzić z własnej pasieki. Nie mogą to być produkty pszczele zakupione
przez pszczelarza od drugiego pszczelarza i sprzedawane w ramach własnej
sprzedaży bezpośredniej. Jest to bowiem przetwarzanie produktów pszczelich,
i w tym wypadku zastosowanie mają inne przepisy
Nadmienić należy, że przeprowadzona Ankietyzacja wykazała jedynie dwa przypadki
posiadania przez pszczelarza Nr rejestracyjnego bezpośredniej sprzedaży.
Osobiście uważam, że obecne przepisy są zbyt represyjne przy załatwianiu rejestracji
sprzedaży bezpośredniej i moim zdaniem związki pszczelarskie, zbyt mało wysiłku wkładają, by pomóc pszczelarzom, w tym zakresie. W sprostaniu skomplikowanej i pracochłonnej
procedury, celem uzyskania rejestracji sprzedaży bezpośredniej.
Jedynie współpraca Służby Weterynaryjnej i Związków Pszczelarzy i zainteresowanego
mogą dać efekty w tej dziedzinie. Działania takie mogą pomóc w przezwyciężeniu wielu
problemów nękających pszczelarzy, którzy pragną uczciwie prowadzić gospodarstwo pasieczne.
4.4. Badania laboratoryjne
W trakcie prowadzonej ankietyzacji stwierdzono, że jeden z pszczelarzy załączył do
Ankiety wyniki z przeprowadzonych badań laboratoryjnych, gdyż nie przezimowało mu
5 rodzin. Natomiast były przypadki, że zamarło 60 rodzin i pszczelarz nie podjął badań, celem określenia przyczyny swej porażki.
Na pytanie w Ankiecie, z jakiego powodu daje (?) znak zapytania.
Doskonale rozumiem strach pszczelarza przed wykryciem choroby, gdyż tak jak pisze
p. Jacek Jaroń w artykule „Zazgnilcona” moralność Pszczelarstwo Nr 3, 2012 str. 20-22.
cyt... Wychodzi na to, że całe pasieki są palone, a w ostatnich latach na terenie woj. śląskiego nastąpił gwałtowny wzrost liczby ognisk zgnilca amerykańskiego pszczół. Chyba
z logicznym rozumowaniem, u niektórych jest tak, jak nie powinno być. Niszczą mordują
palą i nic z tego. Zapewne weterynarze wyszli z założenia, że po spaleniu ostatniej pasieki
zgnilec przestanie istnieć. Nie dziwmy się, że przy tak pojmowanym „leczeniu” pszczół
pszczelarze unikają weterynarzy bardziej niż zakaźnej choroby. Wiedzą, że w przypadku
zgnilca przy zatajeniu choroby jest szansa na uratowanie pasieki, ale kiedy o zgnilcu dowie
się weterynarz pasieka spłonie. Cały świat chroni pszczoły, a u nas idiotyczne prawo pozwala je mordować. Prawo jest złe po wielokroć, bo nie tylko pozwala na likwidację pszczół,
ale nie czyni niczego, aby weterynarz był zainteresowany leczeniem pszczół. Nic nie tłumaczy pszczelarzy łamiących prawo, ale zaczynam ich rozumieć, choć nie popieram. 3 X Z –
Zdiagnozuj, Zabij, Zapomnij. Lecząc inne zwierzęta, weterynarz cały czas zarabia. Zarabia za diagnozę, za badania, za leki, za analitykę, prześwietlenia, USG itp. Przy pszczołach zarabia raz – diagnozując chorobę. Nie ma leków, a zatem nie zarabia na handlu medykamentami, nie podaje leków i ma masę kłopotów. Na dokładkę może zostać pożądlony
przez pszczoły Idealnym rozwiązaniem jest recepta na ... OGIEŃ. ... Kiedy pszczelarz przychodzi do weterynarza po pomoc, to w przypadku zgnilca jest niemal pewny, że utraci pasiekę wraz z dymem. Kiedy zatai chorobę i będzie zwalczał ją chałupniczo, to ma co najmniej 50% szans na uratowanie pszczół. Weterynarze i złe prawo sprawiły, że zgnilec się
21
4. Zhrnutie a záver
Z dotazníkov vykonávaných v Euroregiónu "Tatry" v piatich krajoch na Poľskej strane a 10
okresoch na Slovenskej strane je jasné, že:
1. Najväčšou hrozbou pre včelárstvo na poľskej strane sú navyše k chorobám, postrekom
zanedbané a opustené včelnice.
2. V zime 2010/2011 neprežilana Poľskej strane 10,3%, zatiaľ čo na Slovenský strane iba
2,6%. Z literatúry a rozhovorov včelárov na oboch stranách hranice pre asi
štvornásobný rozdiel je potrebné nájsť rozdiel v účinnosti liečby a veterinárnej
starostlivosti v Poľsku a na Slovensku.
3. Organizovanie včelárov by malo byť hlavnou úlohou združenia včelárov s cieľom znížiť
riziká spojené s včelárením. Túto úlohu by mali mať na zreteli správne úrady pri ich
konaní smerom k včelárom. Jednou z ich hlavných úloh by malo byť vytvorenie
podmienok pre členstvo vo včelárskej organizácii, ktorá by bola prirodzenou potrebou
pre včelára.
4. Organizovaní včelári musia úzko spolupracovať s veterinárnou službou. Pomáhať
včelárom pri nemociach včiel, pri registrácii a evidencii priamého predaj včelích
produktov a i vprípade vypuknutia choroby v ich oblasti.
5. Spracované a zhromaždené štatistické údaje o včelárstve v Euroregióne "Tatry", ktoré
sú zverejnené poľskom a slovenskom jazyku spolu z referátmi z medzinárodnej
konferencie, môžu poslúžiť po mnohé roky k vykonaniu ďalších výskumov, zameraných
na konkrétnu problematiku euroregiónu "Tatry", rovnako pre Poľsku a Slovensku
stranu.
6. Nakoniec chcem poďakovať všetkým, ktorí spolupracovali na príprave dotazníkov, ale aj
poskytovateľom spoľahlivých informácií. Spoluprácou týchto dvoch prekrývajúcich sa
kruhoch bolo možné zozbierať dáta medzi 2228 (986 v Poľsku a 1242 na Slovensku),
včelármi ktorí majú 43 130 (22 874 až 20 256, Poľsko - Slovensko) včelstiev
v Euroregióne "Tatry"
22
szerzy, czego dowodem mogą być publikowane mapki. ... Jak na ironię, najgęstsze zlokalizowanie zgnilca mamy właśnie tam, gdzie lekiem jest ogień. ...Jest wiele miejsc w Polsce,
gdzie weterynarzy trzeba chwalić za wzorową współpracę z pszczelarzami. Do najbardziej
znanych mi pozytywnych przykładów jest rejon Nowego Sącza. Artykuł p. Jacek Jaroń kończy stwierdzeniem „Pamiętajmy przy tym, że i bez naszej pomocy pszczoły giną,
i my sami nie musimy je zabijać”.
Pomimo tych sytuacji wskazanym, by było prowadzenie profilaktycznych badań, które
mogą ukierunkować nasze działania pielęgnacyjne we właściwym kierunku. Sytuacja obecna jest nie normalna i miejmy nadzieję, że zostaną uregulowane, by pszczelarz czuł się
bezpiecznie udając się po pomoc do Służby Weterynaryjnej.
5. Podsumowanie i wnioski
Z przeprowadzonej ankietyzacji na terenie Euroregionu „Tatry” w 5 powiatach po
stronie polskiej i 10 po stronie słowackiej wynika że:
1. największe zagrożenie pszczelarstwa po stronie polskiej są oprócz występujących chorób, opryski i opuszczone zaniedbane pasieki. Sytuacja po stronie słowackiej jest znacznie lepsza, ze względu na stosowanie zintegrowanego opryskiwania, zatrucia zdarzają się
rzadziej.
2. zimy 2010/2011 nie przeżyło po stronie polskiej 10,3 %, natomiast po stronie słowackiej
tylko 2,6%. Z danych literaturowych i rozmów z pszczelarzami po obu stronach granicy;
przyczyn ok. 4 krotnej różnicy, należy poszukiwać w skuteczności i różnicy stosowanego
leczenia i opieki weterynaryjnej w Polsce i na Słowacji.
3. maksymalizacja zrzeszenia pszczelarzy powinna być naczelnym zadaniem związków
pszczelarzy, celem ograniczenia zagrożeń dla pszczelarzy zrzeszonych. Zadanie to powinno być brane pod uwagę, tak przez zarządy związku pszczelarzy, władze administracyjne, jak i czynniki państwowe. Jednym z głównych ich zadań powinno być stwarzanie
warunków, by przynależność do związku pszczelarzy, była naturalną potrzebą każdego
pszczelarza.
4. Związki Pszczelarzy powinny ściśle współpracować z Służbami Weterynaryjnymi, celem
pomocy pszczelarzom: w rejestracji pasiek i rejestracji sprzedaży bezpośredniej produktów pszczelich oraz w przypadku wystąpienia chorób, na swoim terenie;
5. opracowanie zebranych danych statystyczne o pszczelarstwie na terenie Euroregionu
„Tatry” wraz z Załącznikami 1-18, które są opublikowane wraz z referatami z Międzynarodowej Konferencji w języku polskim i słowackim, mamy nadzieję, że pozwolą przez wiele
lat, na analizę przez Zarządy Związków, Kół Pszczelarzy i podejmowanie dalszych prac badawczych przez środowiska naukowe, ukierunkowanych na konkretne zagadnienie ważne
dla Euroregionu „Tatry”, ale również dla całej Polski i Słowacji;
6. wszystkim osobom, które trudziły się przy sporządzaniu ankiet, ale również tym udzielającym rzetelnych informacji po stronie polskiej i słowackiej, pragnę jak najserdeczniej
podziękować. Współpraca ankietyzujących i ankietyzowanych pozwoliła na zebranie danych wśród 2.228(986 w Polsce i 1242 na Słowacji) pszczelarzy, którzy posiadają
43.130(22.874 – Polska i 20.256 – Słowacja) rodzin pszczelich w Euroregionie „Tatry”.
23
Mgr. František GELETA,
záujmový včelár
História a súčasnosť včelárstva v euroregióne
"TATRY" a na Slovensku
Vlasť naša položená takmer v srdci Európy a obrúbená vôkol vencom vysokých hôr,
vyniká nielen krásou, ale i bohatstvom, miernym podnebím rastlinám priaznivým a pôdou
úrodnou.
Preto naši predkovia už v šedej dávnovekosti držiavali sa snaživo pôdy, ktorá ich
svojimi úrodami živila a k jej vzdelávaniu obracali vždy svoju starosť, pretože ich hlavným
zamestnaním bolo vždy hospodárstvo poľné.
Už za najstarších vekov nachádzame ich v stálych osídlených sídlach a tichých
domácnostiach hospodársky pilných.
Ako správy dejepisné oznamujú chovali tiež nielen v domácich záhradách, ale i v lesoch
hojne včiel, ktoré bohatú žeň medu i vosku poskytovali.
1. Slade - Naši predkovia už od najstarších čias poznali včely a zaoberali sa včelárstvom.
Veď aj najprvotnejším nápojom našich dávnych predkov bola medovina. Za
rušných čias na sklonku Veľkomoravskej ríše síce včelárstvo našich predkov
upadlo, neskoršie však znovu začalo rozkvitať. Stredovek, ktorý všade znamenal
rozkvet včelárstva, aj na území našej vlasti rozšíril výrovu medu, tak potrebného
ako sladidlo. Rozkvitli aj remeslá, spracúvajúce včelárske produkty.
2. Slade - Dobré meno si získali spracovávatelia vosku, výrobcovia medového piva,
medovnikári a výrobcovia voskových sviečok.
3. Slade - Z našich krajoch sa spotrebúvalo v stredoveku veľa medu. Jedli ho jednak čistý,
jednak ho používali na sladenie, pričom ním prisládzali dokonca aj víno. Vosk zas
potrebovali na výrobu sviečok a tiež na pečate (mestské, cirkevné, cechové).
Akého významu dosiahlo včelárstvo u nás, dokazuje aj skutočnosť, že napr. za
dôb tureckých vojen vžilo sa aj zdaňovanie medom. Tureckí spahiovia namiesto
daní často žiadali od pokorenej obce odvedenie určitého množstva medu.
Dokonca sa med tešil aj hodnote platidla. V polovici 17. storočia na tureckých
trhoch v Budíne, Nových Zámkoch, Fiľakove aj inde bolo možné kúpiť
kresťanského otroka (zajatca) za jednu pintu, t. j. poldruha litra medu.
4. Slade - V 16. - 17. storočí med a vosk patrili aj medzi najhľadanejšie vývozné artikli na
území našej vlasti. V roku 1625 sa napr. len do Rakúska vyviezlo zo slovenských
krajov 6000 centov vycleného vosku, za ktorý viedenská kúria platila 128 zlatých
za metrák. Veľa vosku sa exportovalo od nás aj do Benátok a do Poľska. Ľahko
si domyslieť, že keď sa mohlo od nás toľko vyvážať, pričom aj doma bola veľká
spotreba medu a vosku, včelárstvo muselo byť u nás veľmi rozvinuté. A
naskutku, v 16. - 17. storočí sa u nás takmer každý zaoberal včelárením.
5. Slade - Včelíny mala nielen šľachta, ale aj jednoduchý ľud, ktorý za včelárenie odvádzal
desiatok.
6. Slade - S týmito dobami kvitnúceho včelárstva u nás súviselo aj rozvité kvetinárstvo.
Všade boli väčšie - menšie ovocné sady a kvetinové záhrady, takže včely mali
hojnú pašu, a to nespomíname rozsiahle lúky a háje. Pri každom panstve
(Čachtice, Muráň, Beluša, Bojnice, Beckov atď.) bývali pritom aj osobitné
včelárske záhrady.
24
Mgr. František GELETA,
zainteresowany pszczelarstwem
Historia i stan obecny pszczelarstwa w Euroregionie
„TATRY” i na Słowacji
Nasze Państwo jest usytuowane prawie w sercu Europy i otoczone wiankiem wysokich
gór, charakteryzuje się nie tylko pięknem, ale i bogactwem, umiarkowanym klimatem
sprzyjającym roślinności oraz urodzajną ziemią. Z tych względów nasi przodkowie od
starożytności dokładali starań przy uprawie roli, która swoim urodzajem ich żywiła i do jej
uprawy dokładali zawsze swoją troskę, gdyż głównym ich zatrudnieniem było zawsze
gospodarstwo rolne.
Od nastarszych wieków znajdujemy ich osiedlonych w stałych osiedlach i starannie
zadbanych gospodarstwach.
Jak dane historyczne informują hodowali również nie tylko w ogrodach, ale w lasach
bardzo dużo pszczół, które dawały bogate żniwo miodu i wosku.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Slade – Przodkowie nasi, już od starożytności zainteresowali się pszczolami
i prowadzili hodowlę pszczelarską. Przecież pierwszym napojem naszych dawnych
przodków, była miodówka. W niespokojnych czasach, u schyłku Rzeszy
Wielkomorawskiej, nastąpił upadek pszczelarstwa, pózniej jednak nastąpił jego
rozkwit. W średniowieczu, które wszędzie odznaczało się rozkwitem
pszczelarstwa, również na ziemiach naszej ojczyzny nastąpił wzrost produkcii
miodu, potrzebnego do słodzenia potraw. Rozkwitły również rzemiosła
przetwarzające pszczelarskie produkty.
Slade – Dobrą sławę uzyskali przetwórcy wosku, producenci piwa miodowego, napojów
miodowych i producenci świeczek woskowych.
Slade – Z naszych krajach w średniowieczu zużywano wiele miodu. Był jedzony
bezpośrednio i stosowany do słodzenia, równocześnie dosładzano wino. Wosk
natomiast, był potrzebny do produkcji świeczek, ale również na pieczątki
(miejskie, kościelne, cechowe). Jakie znaczenie uzyskało pszczelarstwo u nas,
potwierdza ten fakt, że np. w okresie wojen tureckich wprowadzono
opodatkowanie miodu. Tureccy zaborcy w miejsce podatków, często od pokornej
wsi żądali dostarczenia odpowiedniej ilości miodu. Nawet miód cieszył się
wartością płatniczą. W połowie 17 wieku na tureckich targach niewolników w
Budine, Nowych Zamkach, Filakowej i innych miejscach, można było kupić
chrześcijańskiego niewolnika (jeńca) za jedną pintę, tj. za półtora litra miodu.
Slade – W 16-17 wieku miód i wosk naieżały nawet do najbardziej poszukiwanych
eksportowych artykułów na ziemiach naszej ojczyzny. W 1625 r., np. tylko do
Austrii wywieziono ze słowackich województw 6000 kwintali oclonego wosku, za
który wiedeńska kuria płaciła 128 złotych za kwintal. Dużo wosku eksportowano
od nas do Wenecji i do Polski. Łatwo zrozumieć, że jeśli od nas można było tyle
wyeksportować, to również na Słowacii, było duże zapotrzebowanie na miód
i wosk, pszczelarstwo u nas musiało być bardzo rozwinięte. W związku z tym, w
16-17 wieku, u nas prawie każdy zajmował się pszczelarstwem
Slade - Pasieki miała nietylko szlachta, ale i prosty lud, który za gospodarkę pasieczną
odprowadzał dziesięcinę.
Slade – Z okresem kwitnącego u nas pszczelarstwa , było związane kwiaciarstwo.
Wszędzie były: większe – mniejsze sady owocowe i ogródki kwiatowe, tak więc
pszczoły miały hojny pożytek, nie wspomniawszy na rozległe łąki i gaje. Przy
25
7. Slade - Vojnové časy však včelárstvu nemohli žičiť. Turecké doby, ako aj proti cisárske
boje Gabriela Bethlena, Štefana Bočkaya i ostatných kurucov nebrali ohľad na
včelíny, ani na včelárske záhrady.
8. Slade - A tak koncom 17. storočia včelárstvo začína upadať. Jeho čoraz väčší úpadok
nevedeli v 18. storočí zahatať ani nadšení ľudovýchovní pracovníci, aktívni
včelári, prevažne rim. kat. kňazi, ktorí živým slovom, perom aj príkladom
propagovali znovu pozdvihnutie úrovne včelárstva u nás.
9.
Slade - Takými nadšencami boli napr. Andrej Tomaškovič, osliansky rodák,
handlovský, neskôr belský farár Štefan Stocker, hlohovecký farár Juraj Handerla,
kaplán Štefan Porubský, praktický včelár, naháčsky farár Juraj Fándly, skalický
rodák Pavol Príhoda (1840-1908) a veľký rad ďalších kňazov.
10.
Slade - Znalosť včelieho života v stredoveku bola malá a prechádzala s otca na
syna, ako hlboké tajomstvo, tak že pred vynájdením tlače a dlhý čas ešte po tom
včelárstvo širším kruhom úplne bolo neznáme.
11.
Slade - Zaoberali sa ním len jednotlivci v niektorých cechoch, ktorí viac praktickej
stránke sa pridržiavali, pretože i takto včelárstvo dostatočnú a slušnú výživu im
poskytovalo. Čo vedeli o včelách, čerpali najviac so spisov rímskych spisovateľov.
Ak včelári na Slovensku do 18 storočia vstupovali s neveľkými vedomostiami
o včelárstve a s technickým vybavením pomerne primitívnym, pri vstupe do
19.storočia bola už situácia celkom iná.
12. Slade - Činnosť slovenských včelárov osvietenskej doby zmenilo mnoho v mysliach
včelárov a spôsobila, že nasledujúce obdobie sa stalo nástupom slovenských
včelárov k ceste za samostatným životom.
13.
Slade - Nasvedčujú o tom diela J. Fándlyho„O úhoroch aj včelách“ a
„Slovenskí včelár vinaučujíci“. V tomto období čoraz viac sa objavujú
publikácie so včelárskou tematikou a keďže náš pospolitý ľud v tej dobe veľmi
rád čítaval v kalendároch, ktoré sa vyvinuli v akési zborníky obsahujúce
právnické, lekárske i hospodárske rady, písalo sa v nich aj o včelárstve.
14.
Slade - Tak bol u nás na Slovensku vytlačený: „ Nový stoletý kalendář od roku
1806, až do roku 1906“.Na titulnej strane čítame : „Ku kterému připojená jsou
pravidla o včelách, kteráž každý hospodář, jenž včely chová, náležite znáti
povinen jest“
15.
Slade - Koncom 18 storočia a hlavne začiatkom 19 storočia, neorganizovanosť,
malý osobný styk slovenských včelárov, nedostatok časopisov, ale aj úpadok
kníh spôsobil, že právne poznatky o živote včelstiev, propagované našimi
prvými včelárskymi osvietenskými spisovateľmi sa v dostatočnej miere medzi
drobnými včelármi nerozšírili.
16.
Slade - Začali sa prejavovať prvé snahy o zduženie slovenských včelárov
a o vydávanie časopisu pre včelárov.
17.
Slade - Prvé snahy o združenie slovenských včelárov do včelárskeho spolku sa
prejavovali už u Juraja Fándlyho, ktorý vo svojom „Slovenskom včelárovi“
vychvaľoval včelársky spolok v Rakúsku, kde zverejnil aj priaznivú bilanciu
tohto rakúskeho krajinského včelárskeho spolku.
18.
Slade - Svoje zámery vyjadril takto: „Náš slovenský včelár tiež tak dobré myslel
26
pre Slovákov, ba ešte lepšie, keby ony chceli privoliť ku včelárskemu
tovarišstvu, preto im túto knižku opísal, aj také na mesiace rozdelené včelárske
każdej posiadłości (Cachtice, Muran, Belusa, Bojnice, Beckov itd.), były przy nich
również samodzielne pszczelarskie ogrody.
7. Slade –Czasy wojenne jednak nie były życzliwe dla pszczelarstwa. Okres Turecki, jak
również wojny przeciw cesarzowi Gabriela Bethlena, Stefana Bockaya
i pozostałych kuruców, nie miały na względzie pasiek i ogrodów pszczelarskich.
8. Slade –Tak więc pod koniec 17 wieku pszczelarstwo zaczyna upadać. Jego coraz większy
upadek nieumieli w 18 w. zatrzymać: ani uduchowieni pracownicy ludowi, aktywni
pszczelarze, głównie księża katoliccy, którzy żywyn słowem, piórem i nawet
przykładem propagowali u nas ponowne podniesienie poziomu pszczelarstwa
9.
Slade – Takimi entuzjastami byli np. Andrej Tomaškovič, oslianski rodak, handlovski,
później belski proboszcz Štefan Stocker, głogowiecki proboszcz Juraj Handerla,
kapłan Štefan Porubsky, praktyczny pszczelarz, nahacsky proboszcz Juraj Fandly,
skalicky rodak Pavol Prihoda (1840-1908), i wielki szereg kolejnych księży.
10.
Slade –Znajomość życia pszczół w średniowieczu była mała i przechodziła z ojca na
syna, jako tajemnica, tak więc przed wynalezieniem druku, i jeszcze długo po
tym, pszczelarstwo szerszemu ogółowi było zupełnie nieznane.
11.
Slade – Zajmowały się pszczelarstwem pojedyncze osoby, w danych cechach,
którzy zwracali uwagę na praktyczne działania, gdyż pszczelarstwo jednak
dostateczną
i odpowiednią
egzystencję
im zabezpieczało.
Wiadomości
o pszczołach zdobywali głównie od autorów rzymskich. Tak więc pszczelarze na
Słowacji w 18 w. wstępowali z niewielkimi wiadomościami o pszczelarstwie
i z prymitywnym wyposażeniem. Jednak przy wstępie do 19 w. sytuacja była
całkowicie inna.
12.
Slade – Działałność słowackich pszczelarzy w okresie oświecenia bardzo zmieniła ich
świadomość i przygotowała pszczelarzy, że w następnych okresach stały się
podstawą do wstąpienia słowackich pszczelarzy na drogę usamodzielnienia.
13.
Slade – Świadczą o tym dzieła J. Fándlego „O odłogach i pszczołach“(„O úhoroch aj
včelách“ ) i „Nauczający Pszczelarz słowacki“ („ Slovensk í včelár vinaučujíci
„). W tym okresie pojawia się coraz więcej publikacji z pszczelarską tematyką,
chociaż nasz lud pospolity, w tym okresie lubi czytać kalendarze, które stały się
jakimiś zbiorami zawierającymi rady: prawnicze, lekarskie i gospodarcze. Pisało
się w nich również o pszczełarstwie.
14. Slade – Tak więc był u nas na Słowacji wydrukowany: Nowy stuletni kalendarz od
1806, aż do roku 1906. Na stronie tytułowej można przeczytać: „Do którego
dołączone są zasady, które każdy gospodarz, hodujący pszczoły, należycie
powinien znać“.
15. Slade –Na końcu 18 w., a głównie na początku 19 w., brak zorganizowania, mały
osobisty kontakt słowackich pszczelarzy, nedostatek czasopism, ale również
upadek księgarstwa doprowadził do tego, że właściwe informacje o życiu pszczół,
prezentowane przez pierwszych swiatłych pisarzy, w dostatecznym stopniu nie
zostały upublicznione pomiędzy drobnymi pszczelarzami
16. Slade – Zaczęto czynić starania: o stowarzyszenie słowackich pszczelarzy i wydawanie
czasopisma dla pszczelarzy
17. Slade – Pierwsze starania o stowarzyszenie słowackich pszczelarzy, był prezentowany
przez Juraja Fándlego, który w swym „Słowackim pszczelarzu“ wychwala związek
pszczelarzy w Auistrii, gdzie upublicznił, również bilans tego austraickiego związku
krajowego.
18. Slade – Swoje zamierzenia wyraził następująco: „Nasz słowacki pszczelarz również
dobrze myslał dla Słowaków, chyba jeszcze lepiej, gdyby oni chcieli pozwolić na
27
mesačné naučenia pridal“. K založeniu včelárskeho spolku za života Fándlyho
však nedošlo. O druhom pokuse sa dozvedáme v roku 1868 u včelára Záhoria,
ktorý vo svojom zápisníku mal poznamenané „ príspevok ku včel.spolku
gbelskému 3 f
19.
Slade - V šesťdesiatich rokoch 19 storočia vedúce osobnosti slovenského
včelárstva pociťovali potrebu organizovať slovenských včelárov a došli
k presvedčeniu, že len v rámci včelárskej organizácie budú môcť účinne
drobných včelárov poučovať teoretický i praktický o správnom a pokrokovom
obhospodarovaní včelstiev.
20.
Slade - Iniciátorom týchto snáh sa stal Štefan Závodník u ktorého sa na fare
v Pružine zišli dňa 12.Júla 1869 poprední slovenskí včelári západného
Slovenska a dohovorili sa na založení „ Spolku včelárov Slovenska“
21. Slade - Zvolený bol dočasný výbor za predsedníctva Štefana Závodníka farára
a dekana v Pružine. Vypracovaný bol aj program – stanovy nového spolku,
ktoré zaslal rakúsko-uhorskej vláde na schválenie.
22.
Slade - Na štvrtej schôdzi slovenských včelárov roku 1871 v Martine vzišla
požiadavka, aby sa k časopisu „ Obzor „ vydávala osobitná včelárska príloha.
Redakcia súhlasila a urobila všetky prípravy na vydávanie takejto prílohy. Celá
vec však stroskotala na malom množstve predplatiteľov.
23.
Slade - V časopise „ Obzor č. 16 zo dňa 5 júna 1875 Závodnik uverejnil smutnú
správu, že ani po opakovaných intervenciách u kráľovskej uhorskej vlády
neboli schválené stanovy včelárskeho spolku.
24.
Slade - Hlboké bolo sklamanie na celom Slovensku, pretože slovenský včelári
zoskupení v spolu včelárov Slovenska dokázali, že mali dosť vôle, schopnosti
i umu pre vedenie včelárskej organizácie. Šťastnejší boli včelári v Čechách a na
Morave, kde mali svoju organizáciu „ Spolek ke zvelebení včelářstvi, založený
v roku 1852.
25.
Slade - Nepovolením „Spolku slovenských včelárov“ bol na dlhé roky zastavený
rozvoj slovenského včelárstva, bol to ďalší dôkaz nežičlivosti vtedajšej
maďarskej vlády voči slovenskému národu. Činnosť slovenských včelárov
najmä verejná v tomto období je skromná. Len občas sa v tlači objaví niekoľko
riadkov ako výkrik protestu proti nepovoleniu včelárskeho spolku.
26. Slade - Snahy a plány, ktoré slovenský včelári prechovávali v tomto období vyjadril
redaktor Andrej Černiansky v úvodnom článku prvého včelárskeho časopisu
„Včelár a ovocinár“ Pre nedostatok predplatiteľov sa ani tento časopis
nemohol udržať a po vydaní 7 čísla IV ročníku v roku 1896 zanikol.
27.
Slade - Nastalo obdobie neuspokojivých a národne i ľudský veľmi pohnutých
pomerov.
28.
Slade - Túžba po slovenskej včelárskej literatúre a po včelárskom časopise vo
včelárskej verejnosti však driemala a bolo treba jej dať impulz.
29.
Slade - Dôkazom toho začal vydávať roku 1904 Michal Pomekáč v Spišskej
Novej Vsi časopis „Praktický včelár“ . Jeho posledné dvojčíslie V. ročníka
vyšlo vo februári roku 1908 pre nedostatok financií, ale aj nezáujem
a neuvedomelosť.
30.
Slade - Po štátnom prevrate v roku 1918 nebolo na Slovensku nijakej včelárskej
organizácie.
28
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
pszczelarskie stowarzyszenie, z tych względów tą książkę zatytułował, jak również
dodał na miesiące rozdzielone pszczelarskie pouczenia. Jednak niedoszło do
założenia towarzystwa za życia J.Fándlego. O drugiej próbie dowiadujemy się w
1868 r. od pszczelarza Zahoria, który w swoim notatniku miał zanotować „datek
dla pszczel.towarzystwa gbelskemu 3 f“
Slade –W latach sześćdziesiątych 19 w. kierownicze osobowości słowackiego
pszczelarstwa, odczuwały potrzebę zorganizowania słowackich pszczelarzy,
i doszli do przekonania, że tylko w ramach organizacji pszczelarskiej, będą mogli
skutecznie drobnych pszczelarzy szkolić teoretycznie i praktycznie, w zakresie
zgodnego z postępem pielęgnowania rodzin pszczelich.
Slade – Inicjatorem tych dążeń był ks. Štefan Závodník, u którego na plebanii w
Pružine spotkali się w dniu 12 lipca 1869 r. wybitni słowaccy pszczelarze
z zachodniej Słowacji i uzgodnili założenie „Zrzeszenie Pszczelarzy Słowacji“
Slade – Wybrany został tymczasowy zarząd z prezesem ks. Štefanem Závodníkiem
proboszczem i dziekanem w Pružine. Opracowany został statut nowego
zrzeszenia, który został przesłany do zatwierdzenia władzom austro-węgierskim.
Slade – Na czwartym spotkaniu słowackich pszczelarzy w 1871 r. w Martinie został
zgłoszony wniosek, aby do czasopisma „Obzor“ był wydawany odrębny
pszczelarski dodatek. Redakcia wyraziła zgodę i poczyniła wszystkie
przygotowania dla wydawania takiego dodatku. Jednak całe przedsięwzięcie
upadło, gdyż było zamało prenumeratorów.
Slade –W czasopiśmie „Obzor“ Nr 16 z 5 czerwca 1875 r. ks. Štefan Závodník
opublikował smutną informację, że po powtarzanych interwencjach w Królewskiej
węgierskiej władzy, nie został zatwierdzony statut zrzeszenia pszczelarskiego.
Slade – Było wielkie rozczarowanie na całej Słowacii, gdyż pszczelarze Słowacii
zgrupowani w zrzeszeniu pszczelarzy Słowacii, wykazali się, że mają
wystarczająco dosyć woli i zdolności i rozumu do poprowadzenia pszczelarskiej
organizacii. Bardziej szczęśliwi byli pszczelarze w Czechach na Morawach, gdyż
mieli swoją organizację „Zrzeszenie dla polubienia pszczelarstwa“, założone w
1852 r.
Slade – Przez nie zatwierdzenie „Zrzeszenia słowackich pszczelarzy“ został na wiele lat
zatrzymany rozwój słowackiego pszczelarstwa, był to następny dowód
nieżyczliwości ówczesnej władzy węgierskiej wobec narodu słowackiego.
Działalnośc słowackich pszczelarzy zwłaszcza publiczna, w tym okresie jest
skromna. Tylko czasem w prasie pojawia się kilka linijek, jako krzyk protestu
przeciwko nie zatwierdzeniu pszczelarskiego zrzeszenia.
Slade – Starania i plany, które słowaccy pszczelarze przechowywali w tym okresie
wyraził redaktor Andrej Černiansky we wstępie pierwszego czasosopisma
pszczelarskiego „Pszczelarz i Sadownik“. Ze względu na niewystarczającą ilość
prenumeratorów i to czasopismo nie utrzymało się, gdyż po wydaniu Nr 7 w IV
rocz. w 1896 r. przestało się ukazywać.
Slade – Nastąpił okres niespokojnych narodowych i miedzyludzkich bardzo burzliwych
stosunków.
Slade –Tęsknota za słowacką pszczelarską literaturą i za pszczelarskim czasopismem w
społeczeństwie pszczelarskim jednak drzemała i trzeba było dać impuls.
Slade –Na dowód tego rozpoczął wydawanie w 1904 r. Michal Pomekáč w Spiskej
Novej Vsi czasopismo „Praktyczny pszczelarz“. Jego ostatni ostatni podwójny
numer V rocznika wydano w lutym 1908 r., ze względu na brak funduszy, ale
również brak zaiteresowania i nieuświadomienia.
29
31.
Slade - Dňa 3 januára 1919 zišli sa v Prahe delegáti štyroch ústredných
včelárskych zväzov z Čiech, Moravy i Sliezska a uzniesli sa založiť „Zväz
zemských včelárskych spolkov Československej republiky“.
32.
Slade - Za spolupráce Zemského ústredia včelárskeho českého a moravského
vyslalo na Slovensko vládnych včelárskych expertov, ktorí mali pomáhať pri
organizovaní včelárskych spolkov na Slovensku podľa spolkov v Čechách a na
Morave.
33.
Slade - Začali vznikať včelárske organizácie v mnohých mestách
a organizovanosť dospela do takého štádia, že sa mohlo prikročiť k zvolaniu I.
Valného zhromaždenia „Zem ského ústredia včelárskych spolkov pre
Slovensko“
34.
Slade - Prvé zakladajúce valné zhromaždenie „Zemského ústredia včelárskych
spolkov pre Slovensko“ zišlo sa v Bratislave 15.augusta 1919. Dr. Ján Gašperík
prijal funkciu prvého predsedu.
35.
Slade - Na zhromaždení sa rozhodlo, že predbežne sa na Slovensku nebude
vydávať osobitný včelársky časopis, ale články slovenských včelárov bude
uverejňovať „Český včelář“ . Za redaktora slovenských článkov bol
menovaný Juraj Babka. V rokoch 1922 – 1923 redaktor Michal Pomekáč
v Spišskej Novej Vsi znovu vydáva časopis „Včelár na Slovensku“
36.
Slade - Na výborovej schôdzi 3 decembra 1922 sa rozhodlo, že od 1.januára
1923 bude vychádzať nový časopis „ Slovenský včelár „ . Jeho redaktorom sa
stal Juraj Babka, školský inšpektor.
37.
Slade - Do organizovanej práce a do spolkového života slovenských včelárov
nastupujú noví pracovníci. Na prvom mieste Dr.Gašperík, Juraj Babka, Dr.
Koloman Novacký, Ján Natšín a mnoho ďalších.
38.
Slade - Od roku 1929 sa pozornosť slovenských včelárov zamerala na
vybudovanie „včelárskej paseky v K ráľ ovej pri Senci“
39.
Slade - V roku 1931 začalo ústredie používať názov „K rajinské ústredie
40.
Slade - V tridsiatich rokoch vychádzajú aj včelárske publikácie od Novackého,
Zemaníka, Natšina, ale aj iných. Politické udalosti po roku 1938 hlboko zasiahli
do života slovenských včelárov. Po viedenskej arbitráži Slovensko muselo
odstúpiť Maďarsku južnú časť krajiny, kde pripadla aj Kráľova pri Senci.
41.
Slade - Zariadenie z tejto paseky sa presťahovalo do Prievidze, kde sa
vybudovala nová paseka „Na púšti“ . 27.8.1939 bol predložený nový návrh
stanov organizácie, ktorá zmenila aj názov na„
42.
Slade - Ústredie slovenských včelárskych spolkov na Slovensku
43.
Slade - Čestným starostom bol zvolený Dr.Gašperík a starostom sa stal Dr.
Koloman Novacký. V roku 1946 utvorilo sa „Včelárske družstvo v P rievidzi“
ako svojpomocná ustanovizeň slovenských včelárov.
44.
Slade - V tomto období podstatne zasiahla do slovenského včelárstva začínajúca
kolektivizácia poľnohospodárstva.
45.
Slade - Zastavuje sa ja vydávanie časopisu „Slovenský včelár“ v roku 1953.
V roku 1956 organizácia včelárov na Slovensku dostáva nový názov „ Ústredie
včelárskych spolkov na Slovensku“
včelárskych združení na Slovensku „
30
30. Slade – Po przewrocie w państwie w 1918 r. na Słowacji nie było żadnej organizacji
pszczelarskiej
31. Slade – 3 stycznia 1919 spotkali się delegaci czterech centralnych związków
pszczelarskich z Czech Moraw i Śląska, którzy uchwalili założenie „Związku
ziemianskich zrzeszeń pszczelarskich Czechosłowackiej Republiki.
32. Slade – Przy współpracy Ziemianskiej centrali pszczelarskich czeskiej i morawskiej
wysłano na Słowację rządowych ekspertów pszczelarskich, którzy mieli pomagać
przy organizowaniu zrzeszeń na Słowacji według zrzeszeń w Czechach i na
Morawach.
33. Slade – Zaczęłypowstawać pszczelarskie organizacje w wielu miastach
i zorganizowanie osiągnęło taki poziom, że można było przystąpić do zwołania
I Walnego Zgromadzenia „Zemskiej centrali pszczelarskich związków dla Słowacji.
34. Slade – Pierwsze założycielskie walne zgromadzenie„Zemskiej centrali pszczelarskich
związków dla Słowacji“ zebrało się 15 sierpnia 1919 r. Dr Ján Gašperík przyjął
funkcję pierwszego prezesa
35.
Slade – Na zgromadzeniu zadecydowano, że tymczasowo niebędzie się wydawać
oddzielnego czasopisma pszczelarskiego, lecz artykuły słowackich pszczelarzy
będzie publikował „Czeski pszczelarz“. Redaktorem słowackich artykułów został
wybrany Juraj Babka. W latach 1922 – 1923 redaktor Michal Pomekać ponownie
wydaje czasopismo „Pszcelarz na Słowacji“.
36.
Slade - Na zebraniu wyborczym 3 grudnia 1922 r, zadecydowano, że od 1 stycznia
1923 r. ma być wydawane czasopismo „Słowacki pszczelarz“ Jego redaktorem
został Juraj Babka-inspektor szkolny.
37. Slade – Do pracy w organizacji i do zrzeszonego życia słowackich pszczelarzy
przychodżą nowi pracownicy. Na pierwszym miejscu należy wymienić:
Dr.Gašperík, Juraj Babka, Dr. Koloman Novacký, Ján Natšín i wielu następnych
38. Slade – Od 1929 r. słowaccy pszczelarze skupili swe działania na wybudowaniu
„pszczelarskiej pasieki w Kralowej koło Senci“.
39.
Slade – W 1931 r. centrala zaczęła używać nazwy „Krajowa centrala
pszczelarskich zrzeszeń na Słowacji“
40.
Slade – W latach trzydziestych wydawane są pszczelarskie publikacje: Nowackiego,
Zemanika, Natšina i innych. Wydarzenia polityczne po 1938 r. wpłynęły głęboko
na życie pszczelarzy słowackich. Po wiedenskim arbitrażu Słowacja musiała
przekazać Węgrom południową część kraju, gdzie znajdowała się Kralowa koło
Senci.
41.
Slade – Wyposażenie z tej pasieki zostało przewiezione do Prievidza, gdzie została
wybudowana nowa pasieka „Na pustyni“. Nowy projekt statutu organizacji
został przedstawiony w dniu 27.8.1939 r, zmieniła ona nazwę na
42.
Slade – Centrala słowackich pszczelarskich zrzeszeń na Słowacji
43. Slade – Honorowym starostą został wybrany dr J.Gašperík, natomiast starostą został
dr. Koloman Nowacki. W 1946 zostala utworzona „Pszczelarska spółdzielnia w
Prievidzi“ jako samopomocowa instytucja słowackich pszczeklarzy.
44. Slade – W tym okresie zasadniczy wpływ na słowackie pszczelarstwo miała rozpoczęta
kolektywizacja gospodarstw rolnych.
45. Slade – W 1953 r. wstrzymuje się wydawanie czasopisma „Słowacki pszczelarz“. W
roku 1956 organizacja pszczelarzy Słowacji otrzymuje nową nazwę „Centrala
pszczelarskich zrzeszeń na Słowacji“.
31
46. Slade - Od roku 1957 začína vychádzať časopis „Včelár“ Prijatím nových stanov
8.júna 1957 sa „Ústredie včelárskych združení na Slovensku“ pretvorilo na
„Slovenský zväz včelárov“
47.
Slade - Predsedom sa stáva Ján Daniš a tajomníkom Dr. Koloman Novacký.
48.
Slade - 13 – 14 mája 1961 v Prahe sa zlúčil Československý zväz včelárov
a Slovenský zväz včelárov v jednotnú celoštátnu organizáciu. V roku 1961
Včelárska paseka v Prievidzi „Na púšti“ bola pri budovaní novej uhoľnej bane
Cigeľ začlenená do areálu tohto podniku. Preto zväz paseku bani Cígeľ predal.
V dňoch 4 a 5 mája 1968 v Piešťanoch na plenárnom zasadnutí Slovenského
výboru Československého zväzu včelárov, prijalo uznesenie o utvorení
samostatného národného zväzu na Slovensku od 1.mája 1968 r.
49.
Slade - Ustavujúci zjazd slovenských včelárov v dňoch 14-15 decembra 1968r.
v Starom Smokovci schválil ustanovenie samostatného plnoprávneho zväzu na
Slovensku.
50.
Slade - Tým vstúpil Zväz slovenských včelárov do života a bol prijatý ako
záujmová, dobrovoľná, spoločenská organizácia za člena Národného frontu
Slovenskej socialistickej republiky. Nasledujúce obdobie vo včelárskych
organizáciách bolo pod veľkým vplyvom vtedajšej politickej moci.
51.
Slade - Po revolúcii v roku 1989 sa dňa 21.10.1990 „Spolok včelárov
Slovenska“ hlási ako nástupnícka organizácia všetkých včelárskych spolkov z
pred rokov 1950.
52. Slade - Jeho prvým predsedom bol od roku 1990 do roku 2002 R NDr. Bohum il
Žitňanský .
53. Slade - Od marca 2003 a v súčasnosti predsedom SPOLKU VČELÁROV SLOVENSKA je
I ng. P avol K am eník .
54.
Slade - SPOLOK VČELÁROV SLOVENSKA - je nástupníckou a celoslovenskou
organizáciou včelárskych spolkov na Slovensku z pred rokov 50-tych a to:
Krajinského Ústredia Spolkov včelárskych na Slovensku, Ústredia Slovenských
včelárskych Spolkov, založených na ideách, tradíciách a kresťanských
princípoch a Prvého Spolku slovenských včelárov na Slovensku (vtedy v
Hornom Uhorsku) založeného v r. 1869.
55.
Slade - V súčasnosti v Slovenskej republike registrované sú dve organizácie
s celoštátnou pôsobnosťou, ktoré zastrešujú jednotlivé regióny Slovenska.
1. Slovenský zväz včelárov SZV – ktorý eviduje okolo 12 800 členov. Tí sa starajú
o zhruba 260 000 včelstiev, čo tvorí asi 89 % včelárov na Slovensku. Okrem
iného je aj členom svetovej včelárskej organizácie „ Apimondia „
2. Spolok Včelárov Slovenska SVS – ktorí eviduje okolo 1300 členov. Tí sa starajú
o zhruba 24 000 včelstiev, čo Tvorí asi 10,5 % včelárov na Slovensku.
56.
Slade - Spolok včelárov Slovenska aj napriek nízkemu počtu svojich členov je
viac než rovnocenným partnerom SZV v mnohých činnostiach v oblasti
včelárstva.
57.
Slade - Medzi hlavné priority a ciele ku ktorým sa SVS hrdo hlási je podujatie
58.
Slade - „ Medový festival v Trstenej na Orave“. Tieto dni osláv medu organizuje
SVS oko prvý a jediný na Slovensku. Doposiaľ jeho päť ročníkov sa teší stále
väčšej obľube z narastajúcim počtom účastníkov.
32
46. Slade – Od 1957 r. rozpoczyna się wydawanie czasopisma „Pszczelarz“. W wyniku
przyjęcia nowego statutu 8 czerwca 1957 r. „Centrala pszczelarskich zrzeszeń na
Słowacji“ została zmieniona na „Słowacki związek pszczelarzy“
47. Slade – Prezesem został Ján Daniš a sekretarzem Dr Koloman Nowacky.
48. Slade – 13-14 maja 1961 r. w Pradze został połączony Czechosłowacki związek
pszczelarzy i Słowacki zwiazek pszczelarzy w jedną ogólnonarodową organizację.
Pszczelarska pasieka w Prievidzi „Na pustyni“ została przy budowie nowej kopalni
wegla Cigel włączona do obszaru tego zakładu. Z tych względów związek pasiekę
sprzedał kopalni Cigel. W dniu 4-5 maja 1968 r. w Piešťanach na plenarnym
zebraniu Słowackiego zarządu Czechosłowackiego związku pszczelarzy, przyjęto
uchwałę o utworzeniu samodzielnego narodowego związku Słowackiego od 1
maja 1968 r.
49. Slade – Powołujący zjazd słowackich pszczelarzy w dniach 14-15 grudnia 1968 r w
Starym Smokovcu uchwalił powołanie samodzielnego pełnoprawnego związku na
Słowacji.
50. Slade – W ten sposób Związek słowackich pszczelarzy został powołany do życia i był
przyjęty jako dobrowolna społeczna organizacja zainteresowanych za członka do
Narodowego frontu Słowackiej socjalistycznej republiki. Następujący okres w
pszczelarskiej organizacji był pod wielkim wpływem ówczesnej mocy politycznej.
51. Slade – Po rewolucji w 1989 r., w dniu 21.10.1990 r. „Zrzeszenie pszczelarzy
Słowacji“ ogłasa się jako organizacja następczyni wszystkich pszczelarskich
zrzeszeń z przed 1950 r.
52. Slade – Jego pierwszym prezesem był od 1990 r do 2002 r. R NDr. Bohum il
Žitňanský.
53. Slade – Od marca 2003 r. i obecnie prezesem Zrzeszenia Pszczelarzy Słowacji(SPOLKU
VČELÁROV SLOVENSKA) jest inż. Pavol Kamenik
54. Slade – Zrzeszenie Pszczelarzy Słowacji(SPOLOK VČELÁROV SLOVENSKA) –
jest następcą i ogólnosłowacką organizacją pszczelarskich zrzeszeń na Słowacji
z przed lat 1950-tych m. in. Krajowej Centrali Zrzeszeń pszczelarzy na Słowacji,
Centrali Słowackich Pszczelarskich Zrzeszeń; założonych na tradycyjach
i chrześcijanskich zasadach i Pierwszego Zrzeszenia słowackich pszczelarzy na
Słowacji(wtedy na Górnych Węgrzech) założonego w 1869 r.
55. Slade – Obecnie w Republice Słowacji zaresjestrowane są dwie organizacje
z działnością ogólnopaństwową, które obejmują poszczególne regiony Słowacji.
1.
Słowacki Związek Pszczelarzy (Slovenský Zväz Včelárov SZV) – który ma
zaewidencjonowanych 12 800 członków. Oni się opiekują ok. 260 000 rodzin
pszczelich, co stanowi ok. 89% pszczelarzy na Slowacji. Oprócz inny
przynależności są również członkiem światowej pszczelarskiej organizacii
„Apimondia“.
2.
Zrzeszenie Pszczelarzy Słowacji (Spolok Včelárov Slovenska SVS) – który ma
zaewidencjonowane 1300 członków. Oni się opiekują ok. 24 000 rodzin pszczelich
na Slowacji, co stanowi ok. 10,5 % pszczelarzy na Słowacji.
56.
Slade – Zrzeszenie Pszczelarzy Słowacji pomimo malej ilości członków, jest bardziej
niż równowartościowym partnerem SZV w wielu działalnościach w obszarze
pszczelarstwa.
57. Slade – Po między główne priorytetyu i cele, do których się z dumą przyznaje są
następujące działania:
33
59.
Slade - SVS sa zviditeľňuje aj pri budovaní ukážkových včelníc a prácou
s mládežou na školách.
60.
Slade - Aktívne s zapája do monitoringu „varroa destructor“ na svojom území
v spolupráci so včelármi z ČR.
61.
Slade - Veľká pozornosť je venovaná chovu a šľachteniu včelích matiek.
62.
Slade - V spolupráci priateľmi včelármi z Poľska konkrétne s Mariánom Opokom.
63.
Slade - Veľmi priateľská spolupráca prebieha aj z krakovskými včelármi, ktorej
vrcholom je už niekoľko rokov účasť na Krakovskom medobraní.
64.
Slade - Existuje ešte veľa podobných podujatí a návštev, ktoré sa tešia podpore
zo strany SVS.
Zhrnutie - Záver
65.
Slade - Dnešná konferencia je vyvrcholením celého úsilia ľudí, ktorí pracovali,
alebo boli nejakým spôsobom zainteresovaní do toho projektu. SVS práve
týmto dnešným záverečným stretnutím chce začať užšiu a bližšiu spoluprácu
medzi týmito dvoma organizáciami pre oblasť včelárstva.
66.
Slade - Hovorím, že začať, ale ta spolupráca v skutočnosti už prebieha. Jednak
je to účasť na spoločnom projekte a po druhé účasť našich včelárov
v septembri 2011 na Vašich včelniciach.
67.
Slade - Spolupráca bude pokračovať návštevou Vašich včelárov na našich
včelniciach na Spiši a na Orave, ktoré sa uskutočni začiatkom leta 2012
68.
Slade - Včelárstvo na Slovensku stagnuje. Mladí ľudia o jedno z najstarších
povolaní nemajú veľký záujem. Úpadku včelárstva na Slovensku sa snaží
zabrániť vláda aj Európsky parlament.
69.
Slade - Posledné
roky včelárstvo dostáva značnú podporu z Ministerstva
pôdohospodárstva (MP) SR. Je tu možnosť čerpania z Národného programu.
Včelári získavajú dotácie na opaľovaciu činnosť včiel. Financie na technické
prostriedky môžu dostať aj z európskych štrukturálnych fondov.
70.
Slade – Veľmi zlé je, že slovenskí včelári do svojho remesla neinvestujú. Včely
chovajú rovnakým spôsobom ako v 50. rokoch."
71.
Slade - V súčasnosti je najdôležitejšie, aby sa včelárstvom začali zaoberať
najmä mladí ľudia. Národný program preto pre včelárov ponúka aj rôzne
prehliadky i školenia a dotáciu milión eur ročne (30.126.000 Sk).
72.
Slade - Z včelárenia sa nedá hneď profitovať. Na to treba skúsenosti. No
myslím, že Európska komisia dopomôže k tomu, aby počet včelárov stúpol o 20
až 30 percent a priláka aj mladých ľudí.
73. Slade – Len ten národ m ôže m ať pevnú vieru a nádej na lepšiu a krajšiu
budúcnosť , ktorý pozná svoju m inulosť , svoju históriu, ktorý sa z nej
stále poučuje a ktorý zachováva dobré m ravy a tradície svojich
predkov(Dr. Ján Gašperík)
34
58. Slade – „ Miodowy Festiwal w Trstenie na Orawie. Te dni uczczenia miodu organizuje
SVS jako pierwszy i jedyny na Slowacji. Dotąd odbyło się pięć (rocznic) spotkan,
które cieszą się wzrastającym upodobaniem, z narastającą ilością uczestników.
59. Slade – SVS uczestniczy również przy budowaniu pasiek do prezentacji i współpracą
z młodzieżą w szkołach.
60. Slade – Aktywnie włącza się do monitoringu „varroa destructor“ na swoim obszarze
i współpracuje z pszczelarzami z Czeskiej Republiki
61. Slade – Wielką uwaga jest poświęcana hodowli i uszlachetnianiu matek
62. Slade – Współpracujemy z przyjaciółmi z Polski a konkretnie z Marianem Opoką
63. Slade – Bardzo przyjacielska współpraca przebiega z krakowskimi pszczelarzami, której
kulminacją jest przez kilka lat uczestnictwo na Krakowskim Miodobraniu.
64. Slade –Istnieje jeszcze wiele podobnych przedsięwzięć i odwiedzin, które cieszą się
wsparciem ze strony SVS.
Podsumowanie - Wnioski
65. Slade – Dzisiejsza konferencja jest kulminacją całego wysiłku ludzi, którzy pracowali
lub byli w jakikolwiek sposób zainteresowani w tym projekcie. SVS właśnie tym
dzisiejszym zamykającym spotkaniem, chce rozpocząć węższą i bliższą współpracę
między tymi dwoma organizacjami w obszarze pszczelarstwa.
66. Slade – Mówimy, że rozpocząć, lecz ta współpraca w rzeczywistości już przebiega.
Przecież jest to uczestnictwo w wspólnym projekcie i po drugie uczestnictwo
naszych pszczelarzy we wrześniu 2011 r. na Waszych pasiekach.
67. Slade – Współpraca będzie kontynuowana przez odwiedziny Waszych pszczelarzy na
naszych pasiekach na Spiszu i na Orawie, które ma się odbyć na początku lata
2012 r.
68. Slade – Pszczelarstwo na Slowacji jest w stagnacji. Młodzi ludzie nie mają wielkiego
zainteresowania, o jeden z najstarszych zawodów. Upadkowi pszczelarstwa na
Słowacji próbuje zapobiec władza i Europejski Parlament.
69. Slade – Ostatnimi laty pszczelarstwo otrzymuje znaczące wsparcie z Ministerstwa
Rolnictwa Słowackiej Republiki. Występuje tutaj możliwość korzystania
z Narodowego Programu. Pszczelarze otrzymują dotacie na działania zapylające
przez pszczoły. Finansowe wsparcie na techniczne środki mogą otrzymać również
z Europejskich Funduszy Strukturalnych.
70. Slade – „Bardzo źle jest, że słowaccy pszczelarze do swojego rzemiosła nie inwestują.
Pszczoły hodują podobnymi sposobami jak w latach 1950.
71. Slade – Obecnie jest najważniejsze, aby pszczelarstwem zaczęli się zajmować
zwłaszcza młodzi ludzie. Narodowy Program dlatego, dla tych pszczelarzy oferuje
również przeglądy(wycieczki) i szkolenia i dotację milion Euro rocznie
tj.(30.126.000 Sk)
72. Slade –„ Z pszczelarzenia nie można od razu ciągnąć zysków. Do tego trzeba
doświadczenia. Jednak myślę, że Europejska Komisja pomoże, by ilość pszczelarzy
wzrosła o 20 lub 30% i przyciągnie również młodych ludzi.
73. Slade – „Tylko ten naród może mieć mocną wiarę i nadzieję na lepszą
i piękniejszą przyszłość, który zna swoją przeszłość, swoją historię,
który z niej ciągle się uczy, i który zachowuje dobre obyczaje i tradycje
swoich przodków“ (Dr. Ján Gašperík)
35
Doc. prof.Krystyna Czekońska, UR
Ústav ovocinárstva a včelárstva
Poľnohospodárska univerzita v Krakove
Zdravotné problémy včely medonosnej
V posledných rokoch sa verejnosť dozveda znepokojujúce správy o významných
stratách včelstiev. Uhynuté včelstva sú v Európe, Severnej Amerike, na Strednom východe a
Japonsku. Úhyn včiel nie je novým fenoménom, ale v takomto rozsahu to tak ďaleko nikdy
nebolo.
Dotyčné straty včelstiev mali viac miestny ako regionálny charakter.
V Poľsku, vysoké straty včelstiev, boli hlásené v päťdesiatich a osemdesiatich rokoch
minulého storočia. Hlavný dôvod úhynu včiel bol roztoč roztočík včelí (Acarapis wood),
roztoče Varroa deštruktor. Súčasné strata rodin sú známe pod názvom, ktorý bol prevzatý
z angličtiny CCD. Je to jav nazývaný Colony Collapse Disorder včiel. Tento názov bol
odvodený od popisu veľmi špecifických súborov príznakov, ktoré sa vyskytujú vo včelstvách
a ktoré môže mať mnoho príčin. CCD sa prejavuje predovšetkým na rýchlej strate letných,
ktoré hynú mimo úľa. V plodisku zostáva matka obklopená niekoľkými pracovnicami
a plodom no bez zásob potravy.
Fenomén CCD doteraz nebol objasnený, hoci bolo mnoho návrhov na príčiny jeho
vzniku. Niektorí, mali podozrenie, že je to nový patogén a že je to hlavný dôvod úhynu
včelstiev. No nebolo to potvrdené. Nedala sa vylúčiť ani tá skutočnosť, príčinou môže byť
mobilná komunikácia a genetický modifikované rastliny. Skúmali sa i argumenty, pokiaľ ide o
chemikálie používané pri pestovaní rastlín, ochrany a poškodzovaniu včiel prijatím nových
pravidiel pre udržateľné využívanie pesticídov. Väčšia pozornosť bola venovaná štúdiu
účinkov subletalnových 1 prípravkov na ochranu rastlín a ich metabolitov - látka bez
akútnej otravy včiel, ale ich škodlivé účinky môžu byť príčinou oslabenia a zmeny svojho
správania. Z úhynu včelstiev nemožno ani vylúčiť Nosemu ceranae, ktorá je považovaná za
jedovatejšiu než nosema API. Molekulárne štúdia ukázali, že Nosema ceranae sa už
nachádza vo včelstvách ešte pred nástupom zvýšenie strát. Dospelo sa k záveru, že spóry
nosemi sú jedinou príčinou objavených chorôb vyvolané inými faktormi.
Po mnoho rokov hlavnou príčinou úhynu včelstiev bol roztoč Varroa destructor.
Medzitým, aktuálne výsledky ukazujú, že včely často umierajú v dôsledku akumulácie
parazitov a patogénov vo včelstvách. Ratnieks a Carreck (2010) naznačujú, že roztoč Varroa
destructor, nie je príčinou úhynu včiel, ale je zodpovedný za rad málo škodných vírusov pre
včely. Varroa. deštruktor – je iba vektor nesúci vírus. Ratnieks a Carreck (2010) sa
domnievajú, že roztoč Varroa destructor, vzhľadom k povahe životného cyklu včiel, napadajú
iba plod. Vývojový cyklus prechodu včiel z lariev na kukly - fáza ktorá zahŕňa celkovú
rekonštrukciu vnútorných štruktúr tela a vymiznutie alebo oslabenie ochranného účinku
mnohých anatomických a fyziologických bariér. V zdravej rodine sa plod vyvíja v patogénov
bez náplasti vírusov a parazitov. V rodinách postihnutých Varroa destructor, v dôsledku
prítomnosti parazitov v bunkách, plod je vystavený mnohým infekciám, vrátane vírusových
infekcií. Obdobie počas ontogenézy patogénov a parazitov vytvorilo novú situáciu, pri ktorej
larvičky a kukly sú schopné sa brániť. To vyplýva priamo z rozdielov v obranných stratégií
proti patogénom a parazitom medzi larvy a mladými včelami, včely medonosnej.
Výsledky rastúcich počet štúdií potvrdzujú zvýšený výskyt a počtu vírusových infekcií
v kolóniách včiel. Potvrdzuje sa tiež zvýšený počet prítomnosti iných patogénov. Včely sú
napadané veľmi nebezpečnými vírusmi: pomalá paralýza včiel (SPV) a deformovaných krídel
1
Gen subletalny - smrtiace odroda génu, ktorý sa prezentuje heterozygotnou zvláštnosťou. Subletálne gény
spôsobujú dedičné ochorenie, ale nemusí nevyhnutne viesť k smrti ako smrtiaci gén letalny.
36
Dr hab. Krystyna Czekońska, prof. UR
Katedra Sadownictwa i Pszczelnictwa
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Problemy zdrowotne pszczoły miodnej
Na przestrzeni ostatnich lat, do publicznej wiadomości podawane są niepokojące komunikaty
o znacznych stratach rodzin pszczelich. Rodziny pszczele giną w Europie, Ameryce Północnej, na
Bliskim Wschodzie oraz Japonii. Ginięcie pszczół nie jest zjawiskiem nowym, ale do tej pory nigdy nie
występowało na taką skalę. Dotychczasowe straty rodzin miały zasięg lokalny, rzadziej regionalny.
W Polsce wysokie straty rodzin notowano między innymi w latach pięćdziesiątych i osiemdziesiątych
minionego wieku. Wówczas powodem ginięcia pszczół był roztocz świdraczek pszczeli (Acarapis woodi ),
a później roztocz Varroa destructor. Obecne straty rodzin, określane zaczerpniętym z języka
angielskiego skrótem CCD (colony collapse disorder), nazywane są zjawiskiem masowego ginięcia
pszczół. Termin ten utworzono w celu opisania ściśle określonego zespołu objawów występujących
w rodzinie pszczelej, który może mieć wiele przyczyn. Zjawisko CCD objawia się przede wszystkim
gwałtownym ubytkiem pszczół lotnych i ginięciem ich poza gniazdem pszczelim. W gnieździe
niejednokrotnie pozostaje matka w otoczeniu kilku, kilkunastu robotnic oraz czerw i zapasy pokarmu.
Zjawisko CCD nie zostało jeszcze wyjaśnione, chociaż sugerowano już wiele jego przyczyn.
Niektóre z nich, takie jak podejrzenie o wystąpienie nowego patogena, dotychczas nieznanego, nie
zostały potwierdzone. Część z nich została wyeliminowana, jako główna przyczyna ginięcia pszczół.
Między innymi wykluczono, jako główną przyczynę telefonię komórkową i rośliny genetycznie
modyfikowane. Zweryfikowano także stanowisko, co do substancji chemicznych stosowanych
w ochronie roślin i ich szkodliwości dla pszczół wprowadzając między innymi nowe zasady
zrównoważonego stosowania pestycydów. Większą uwagę zwrócono na badania skutków
subletalnego 1 działania środków ochrony roślin i ich metabolitów – substancji niewywołujących
ostrych zatruć pszczół, ale dla nich szkodliwych i mogących być przyczyną osłabienia odporności
i zmiany ich zachowania. Wyeliminowano także jako głównego sprawcę ginięcia pszczół Nosema
ceranae, uważaną za bardziej zjadliwą od Nosema apis. Badania molekularne wykazały, że
Nosema ceranae była już obecna w rodzinach pszczelich przed wystąpieniem podwyższonych strat.
Uznano, że Nosema sp. jest tylko powodem zaostrzenia objawów chorobowych wywołanych innymi
czynnikami.
Od wielu lat, za głównego sprawcę strat rodzin pszczelich uznawano roztocz Varroa destruktor.
Tymczasem aktualnie wyniki badań wskazują, że pszczoły częściej giną w wyniku kumulacji w jednej
rodzinie pszczelej kilku pasożytów i patogenów jednocześnie. Ratnieks i Carreck (2010) sugerują, że
roztocz Varroa destruktor nie jest przyczyną ginięcia pszczół, ale odpowiada za to szereg normalnie
nieszkodliwych dla pszczół wirusów. Varroa. destructor pełni tylko rolę wektora przenoszącego
wirusy. Ratnieks i Carreck (2010) uważają, że roztocz Varroa destructor, z uwagi na specyfikę cyklu
rozwojowego pszczoły miodnej, przenosi wirusy wcześniej zarażając czerw. W cyklu rozwojowym
pszczoły miodnej przejście ze stadium larwy do stadium poczwarki wiąże się z całkowitą przebudową
struktur wewnętrznych organizmu i zanikiem lub osłabieniem działania ochronnego wielu barier
anatomiczno-fizjologicznych. W zdrowej rodzinie czerw rozwija się w wolnych od patogenów
i pasożytów komórkach plastra. W rodzinach porażonych Varroa destructor, w wyniku obecności
pasożyta w komórce, czerw jest narażony na liczne infekcje, między innymi wirusowe. Pojawienie się
podczas rozwoju osobniczego patogenów i pasożytów stworzyło nową sytuację, przed którą
przedpoczwarki i poczwarki nie potrafią się bronić. Wynika to bezpośrednio z różnic występujących
w strategii obrony przed patogenami i pasożytami pomiędzy larwami, poczwarkami i osobnikami
dorosłymi pszczoły miodnej.
Wyniki coraz większej liczby badań potwierdzają wzrost częstości występowania i liczebności
infekcji wirusowych w rodzinach pszczelich. Stwierdza się także wzrost liczby innych patogenów. Dla
pszczół szczególnie groźne są wirusy: powolnego paraliżu pszczół (SPV) i zdeformowanych skrzydeł
(DWV). Znacznie mniej wiemy o nowym wirusie opalizującym bezkręgowców (IIV), który jest
diagnozowany we wszystkich chorych rodzinach.
1
Gen subletalny – odmiana genu letalnego, który w układzie heterozygotycznym modyfikuje reprezentowaną cechę. Geny subletalne
wywołują choroby dziedziczne, ale nie muszą prowadzić do śmierci jak geny letalne.
37
(DWV). Oveľa menej je známe o novom víruse, bezstavovcov dúhovým IIV), ktorý je
diagnostikovaný vo všetkých chorých včelstvách.Znalosť diagnózy s vedomím, že s nárastom
počtu rôznych parazitov a patogénov rastú straty včelstiev by sme premýšľať o tom, ako
tomu zabrániť. Ako čo najrýchlejšie odstrániť tieto faktory, ktoré vedú k nízkej imunity včiel.
V rámci prvej pomoci mať na vedomí teplotu včelieho hniezda, type, kvalite a množstve
dostupnej potravy pre včely.
Predovšetkým teplota včelieho hniezda, množstvo a kvalita potravín závisí na
normálny vývoji kolónií a ich zdraví. V zdraví včelstiev treba vidieť nielen absenciu chorôb,
ale aj prítomnosť, zdravých jedincov, schopných chovu potomkov, a odolných voči
chorobotvorným parazitom. U včiel na priebehu fyziologického procesu a ich správaní má
priamy vplv teplota. Fyziologické procesy môžu byť vykonávané len vtedy, keď telesná
teplota včiel je dobrá, konečná a relatívne stabilná. V praxi však veľmi často vedie k
ochladeniu hniezda. Dôvody sú nepriaznivé poveternostné podmienky a prerušenie prínosu
potravín do úľa. Nedostatok potravín je dôvodom okrem iných aj termoregulačnou poruchou
včelieho hniezda. K ochladeniu včelieho hniezda často dochádza počas bežnej kontroly
včelích rodín. Príčinou môžu byť príliš dlhotrvajúce prehliadky, nesprávne vložené rámiky,
nesprávna vzdialenosť medzi rámikmi. Taktiež aj slabé rodiny majú vplyv na neudržanie
optimálnej teploty v úli. Ochladené hniezda majú zníženú odolnosť voči chorobám. Často v
dôsledku ochladenia plodu dochádza k prechladnutiu. V dôsledku toho je zastavený rast a
rodina často je na začiatku vážnych zdravotných problémov.
Typ a kvalita potravín určiť zloženie črevnej mikroflóry, ktorá sa nachádza v tráviacom
trakte plodu a dospelých včiel. Mikroflóra tráviaceho traktu je jedným z najdôležitejších
faktorov určujúcich prirodzenú imunitu včiel. U včiel, tento typ rezistencie je zvlášť dôležitý,
pretože väčšina infekcie a invázie dôjde prostredníctvom zažívacieho traktu. V zlej kvalite
potravy vyskytuje sa prítomnosť rezíduí: chemické látky používané v prípravkoch na
ochranu rastlín, akaricídy používané proti Varroa destructor, antibiotiká a sulfónamidy
používané pri liečbe bakteriálnych a plesňových ochorení. Pre včely je škodlivá potrava, ktorá
obsahujú viac ako 30 ppm HMF ods hydroxymetylfurfuralu). Zvlášť nebezpečné pre včely
môže byť nové potraviny, ako je cukor alebo invertné sirupy s vysokým obsahom fruktózy,
ktorý počas dlhšieho uskladnenia, vystaveného vyššej teplote (400C) môže obsahovať HMF v
množstve ďaleko presahujúcu predpísaný limit. Vysoká úroveň HMF je príčinou zvýšenej
úmrtnosti včiel. Pre včely sú nebezpečné potravy, ktoré obsahujú cukry, ktoré vo svojom
zložení obsahujú toxické látky, ako galaktózy, arabinosy, xylózy a melibiozy, rafinózu a
stachyosu a laktózu.
V súčasnej dobe máme málo údajov o vzájomných vzťahoch medzi novými
potravinami a výživou včiel a ich vnímavosť voči chorobám. Preto je zvýšená pozornosť
venovaná včeliej strave. Okrem iného zabezpečujeme rozmanitosť rastlín, z ktorých včely
zbierajú peľ. Výsledky ukazujú, že včely, ktoré sa živia peľom z rôznych rastlín, sú zdravšie
ako včely, ktoré sa živia peľom iba jedného druhu. Ako už bolo spomenuté, že kolóniách
vážnym problémom je nedostatky potravy, pretože to nepriaznivo ovplyvňuje schopnosť
termoregulácie hniezda. Nedostatok potravín tiež ma vplyv na rozvoj rodiny a správanie
včiel. V rodine, v dôsledku nedostatočného prístupu čerstvého peľu a nektáru prichádza k
zníženiu chovu plodu.
Taktiež robotnice horšie kŕmia, sú menej aktívne, majú menší počet úloh v úli a sú menej
odolné voči chorobám.
V Poľsku, len pred niekoľkými rokmi, hlavnou príčinou straty kolónií bol hlad, zlá
kvalita potravy, alebo malý počet rodín. V súčasnej dobe, ako hlavné dôvody úhynu včiel sú
ochorenia a otravy. Včely potrebujú pomoc, a najúčinnejšie im ju môžeme poskytnúť
v zabezpečení kvalitnej potravy a v dostatočnom množstve a starať sa o teplotu pri ktorej sa
vyvíjajú a následne dozrievajú.
38
Znając diagnozę i wiedząc, że wraz ze wzrostem liczby różnych pasożytów i patogenów rosną
straty rodzin pszczelich należy zastanowić się, jak temu zapobiegać. W jaki sposób, jak najszybciej
wyeliminować te czynniki, które są powodem osłabienia odporności pszczół. W ramach pierwszej
pomocy, warto zwrócić uwagę na temperaturę gniazda pszczelego oraz rodzaj, jakość i ilość
dostępnego dla pszczół pokarmu. To przede wszystkim od temperatury gniazda oraz ilości i jakości
pokarmu zależy prawidłowy rozwój rodziny pszczelej i jej zdrowotność. Zdrowie rodziny pszczelej
należy postrzegać nie tylko przez brak choroby, ale przede wszystkim przez obecność wielu
osobników, dobrej kondycji, dobrze odżywionych, zdolnych do wychowu potomstwa i odpornych na
czynniki chorobotwórcze.
U pszczół na przebieg procesów fizjologicznych i ich zachowanie bezpośredni wpływ ma
temperatura. Procesy fizjologiczne mogą przebiegać prawidłowo tylko wtedy, gdy pszczoła utrzymuje
temperaturę ciała na określonym, względnie stałym poziomie. Tymczasem w praktyce bardzo często
dochodzi do ochłodzenia gniazda. Powodem są najczęściej niesprzyjające warunki atmosferyczne
i towarzyszące temu przerwy w dopływie pokarmu do gniazda. Niedobory pokarmu są powodem
między innymi zaburzeń termoregulacji gniazda pszczelego. Do ochłodzenia gniazda pszczelego
często dochodzi podczas rutynowo wykonywanych przeglądów rodzin. Przyczyną są zbyt długo
trwające przeglądy, nieprawidłowo wstawiane do gniazda ramki z węzą oraz pozostawiane zbyt
małych odstępów między plastrami. Także użytkowanie zbyt słabych rodzin oraz zbyt intensywne
dzielenie ich nie służy utrzymywaniu optymalnej temperatury w gnieździe. Ochłodzenie gniazda
sprzyja spadkowi odporności pszczół na choroby. Często na skutek ochłodzenia dochodzi do
zaziębienia czerwiu. W efekcie rozwój rodziny zostaje zahamowany i niejednokrotnie jest początkiem
poważniejszych problemów zdrowotnych.
Rodzaj i jakość pokarmu decydują o składzie mikroflory zasiedlającej przewód pokarmowy
czerwiu i osobników dojrzałych. Obecna w przewodzie pokarmowym mikroflora blokuje rozwój
i namnażanie się patogenów. Mikroflora przewodu pokarmowego jest jednym z ważniejszych
czynników decydujących o naturalnej odporności pszczół. U pszczół ten rodzaj odporności jest
szczególnie ważny, gdyż do większości infekcji i inwazji dochodzi właśnie poprzez układ pokarmowy.
O złej jakości pokarmu świadczy obecność w nim pozostałości: substancji chemicznych
wykorzystywanych do ochrony roślin, akarycydów stosowanych przeciwko Varroa destructor,
antybiotyków i sulfonamidów stosowanych w terapii chorób bakteryjnych i grzybiczych. Dla pszczół
szkodliwe są pokarmy zawierające ponad 30 ppm HMF (hydroksymetylofurfural). Szczególnie
niebezpieczne dla pszczół mogą być nowe pokarmy, takie jak: cukier inwertowany lub syropy
o wysokiej zawartości fruktozy, które w wyniku dłuższego przechowywana lub poddawana działaniu
wyższej temperatury (40°C) mogą zawierać HMF w ilości znacznie przekraczającej dopuszczalne
normy. Wysoki poziom HMF jest powodem podwyższonej śmiertelności pszczół. Dla pszczół groźne
są także pokarmy zawierające w swoim składzie cukry toksyczne, takie jak: galaktoza, arabinoza,
ksyloza, melibioza, rafinoza, stachioza i laktoza.
Obecnie mamy niewiele danych na temat interakcji zachodzących pomiędzy odżywianiem się
pszczół nowymi pokarmami a ich podatnością na choroby. Warto zatem więcej uwagi zwrócić na
pszczelą dietę. Między innymi warto zadbać o różnorodność roślin, z których pszczoły pobierają pyłek
kwiatowy. Wyniki badań wskazują, że pszczoły odżywiające się pyłkiem pochodzącym z różnych
gatunków roślin są zdrowsze niż pszczoły odżywiające się pyłkiem wyłącznie jednego gatunku.
Jak już wcześniej wspomniano, dla rodziny pszczelej groźne są braki pokarmu, gdyż
negatywnie wpływają na proces termoregulacji gniazda. Niedobory pokarmowe mają także wpływ na
rozwój rodziny i zachowanie pszczół. W rodzinie, w wyniku braku dostępu do świeżego pyłku
i nektaru dochodzi do ograniczania wychowu czerwiu. Także robotnice gorzej odżywiane w życiu
larwalnym są mniej aktywne, podejmują się mniejszej liczby zadań oraz są mniej odporne na
choroby.
W Polsce, zaledwie kilka lat temu, główną przyczyną strat rodzin pszczelich był głód, złej
jakości pokarm lub mała liczebność rodziny. Obecnie jako główne przyczyny ginięcia pszczół podaje
się choroby i zatrucia. Pszczoły potrzebują pomocy, a najszybciej możemy jej udzielić zapewniając
pokarm w odpowiedniej ilości i jakości oraz dbając o temperaturę, w jakiej się rozwijają, a potem
dojrzewają.
39
PETER GELETA
prednášateľ včelárstva
Ošetrovanie včelstiev v euroregióne Tatry
1.
VOĽBA ÚĽA
 Z veľa dôvodov používať nadstavkový úľ (prístupný z hora)
 Konštrukcia je veľmi jednoduchá a vyhovuje potrebám včelstva
 Včelstvo je možné rýchlo a bez problémov ošetrovať
 Tieto úle sa dajú jednoducho prevážať a ľahko sa umiestňujú v prírode
2.
NADSTAVKOVÁ ZOSTAVA
 Nadstavkový úľ je zostavený zo samostatných dielov:
 Odnímateľné dno
 Niekoľko nadstavkov (oddelené priestory)
 Vrchnák, materská mriežka, fólia
 V odnímateľnom dne je stavebná zabraná, peľochyt, varroa podložka
3.
NADSTAVKOVÉ VČELÁRENIE
 Základným predpokladom včelárenia v nadstavkových úľoch je:
 chov silnejších včelstiev
 prirodzenejší spôsob vedenia včelstiev
 nižší počet zásahov vo väčšom úľovom priestore
4.
CHOV SILNÝCH VČELSTEV
 Včelár musí zaistiť dostatočný úľový priestor:
 pre umiestnenie silného včelstva
 pre uloženie veľkého množstva nektáru pri nárazových znáškach (vysoký medný výnos)
 v neskorom lete k uloženiu dostatočných peľových zásob na zimu
5.
KONŠTRUKCIA ÚĽA
 Musí zaisťovať dostatočný prístup vzduchu cez hlavný letáč a očka
 Včelstva je nutné pripravovať už od júna k usporiadaniu zimného priestoru
 Je nutné zaistiť dostatočné znáškové zdroje (2 -3 hlavné znášky)
 Jednu v neskorom lete tzv. peľovú
 Pokiaľ to nie je možné, musíme kočovať
6.
SYSTÉM OŠETROVANIA
 Prispôsobiť tak, aby včelár pripravil včelstvo na celé obdobie do ďalšej plánovanej
prehliadky, ktorá je v ďalšom časovom odstupe, a pri prehliadkach nemusel napravovať
chyby z predchádzajúcich prehliadok
 Dbať o zdravotný stav včelstiev ( prevencia, liečenie Varroa, dezinfekcia, obnova diela)
 Chovať vo včelstvách fyzicky zdatné matky s dobrými genetickými vlastnosťami (medný
výnos, malý sklon k rojeniu, miernosť...)
POŽIADAVKY NA ÚĽ PRE NADSTAVKOVÉ VČELÁRENIE
 Úľ je obydlie včiel, ktoré musí včelstvám poskytovať :
 priestor pre jeho rozvoj
 chrániť ho pred nepriazňou vonkajšieho prostredia v daných klimatických podmienkach
 umožniť včelárovi usmerňovať vývoj, t.j. ošetrovanie včelstiev s najmenšími nárokmi na
pracovný čas
7.
40
PETER GELETA
wykładowca pszczelarstwa
Pielęgnacja rodziny pszczelej w Euroregionie „Tatry“
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
DOBÓR ULA
Z wielu powodów proponuje się użytkować ul nadstawkowy (dostępny od góry):
 Konstrukcia jest bardzo prosta i odpowiada rodzinie pszczelej
 Rodzinę pszczelą można szybko i bez problemu pielęgnować
 Ule te można łatwo przewozić i łatwo się je umieszcza w przyrodzie
ZESTAW NADSTAWKOWY
Ul nadstawkowy jest zestawiony z samodzielnych elementów:
 oddzielna dennica
 kilka nadstawek (oddzielne przestrzenie)
 daszek, poduszka, krata przegrodowa, folia
 w oddzielnej dennicy może być: zabezpieczenie przed zabudową, poławiacz pyłku, wkładka
warrozowa
NADSTAWKOWA HODOWLA PSZCZÓŁ
Podstawowym założeniem hodowli pszczół w ulach nadstawkowych jest:
 hodowla silnych rodzin pszczelich
 bardziej naturalny sposób prowadzenia rodziny pszczelej
 mniejsza ilość przeglądów, w większej przestrzeni ulowej
HODOWLA SILNYCH RODZIN PSZCZELICH
Pszczelarz powinien zabezpieczyć dostateczną przestrzeń:
 dla umieszczenia silnej rodziny pszczelej
 dla składowania dużej ilości nektaru przy doraźnych zbiorach(wysokie wydajności miodu)
 późnym latem do zmagazynowania dostatecnych pyłkowych zapasów na zimę
KONSTRUKCJA ULA:
 powinna zabezpieczać dostateczny dostęp powietrza przez główny wylot i dodatkowe wyloty
 rodziny pszczele jest wskazane przygotowywać od czerwca do ułożenia gniazda na zimę
 wskazane jest zabezpieczyć dostateczne źródła pożytku (2-3 główne pożytki)
 jeden pożytek późnym latem tzw. pyłkowy
 jeśli tego nie można zabezpieczyć, pozostaje nam przewożenie pni tzw. wędrowanie
SYSTEM PIELĘGNACJI
 przygotować i przeprowadzić przegląd tak, aby rodina pszczela była przygotowana na cały
okres do następnego planowanego przeglądu, który jest w dłuższym czasowym odstępie,
i by przy następnych przeglądach pszczelarz nie musiał naprawiać błędów, z poprzednich
przeglądów.
 dbać o zdrowie i stan rodziny pszczelej (zapobieganie, leczenie warrozy, dezynfekcja,
odnowa plastrów)
 hodowla w rodzinach pszczelich matek fizycznie sprawnych i przydatnych z dobrymi
genetycznie cechami (duża wydajność miodowa, mała skłonność do rójki, łagodność)
WARUNKI DLA ULA PRZY NADSTAWKOWEJ HODOWLI PSZCZÓŁ
Ul jest mieszkaniem pszczół, które rodzinie pszczelej powinno umożliwiać:
 przestrzeń dla jej rozwóju
 chronić ją przed nieodpowiednimi wpływami środowiska, w danych warunkach klimatycznych
 umożliwić pszczelarzowi ukierunkowywać rozwój, tj pielęgnację rodzin pszczelich przy
najmniejszych wymaganiach na czas roboczy.
41
8.
CIEĽ VÝBERU
Cieľom výberu najvhodnejšieho úľa a metodiky ošetrovania včelstiev je vyrobiť jednotku
produkcie, t.j. 1 kg medu, z najnižšími nákladmi
 Nadstavkový úľ musí byť ľahko rozšíriteľný na priestor potrebný pre silné včelstva a uloženie
medu
 Až potom je možné uplatňovať nenáročné nadstavkové metódy ošetrovania včelstiev
9.
IZOLÁCIA ÚĽOVEJ STENY
 Otázka znie: stačí drevená stena o hrúbke 25 mm, alebo použiť tepelnú izoláciu? Pri
pokusoch sa dospelo k záverom:
 silné prezimované včelstvo (nad 1kg) na izoláciu úľovej steny vôbec nereagovalo
(medný výnos rovnaký)
 slabšie včelstvo (pod 0,7kg) poskytlo v uteplenom úli o 50% vyšší výnos medu než v úli
tenkostennom
 Problém je skôr v tom ako dosiahnuť silu
 vyzimovaného včelstva nad 1kg
10. ÚĽOVÉ ZOSTAVY : ÚĽ – OPTIMAL
Štvorcový pôdorys 485x485
Tepla a studená stavba
Rámik 420x170
Počet rámikov v nadstavku: 11
11. ÚĽ – KOMPATIBILNÝ LANGSTROTH




Obdĺžnikový pôdorys 485x425
Rámik 420x200
Studená stavba
Počet rámikov v nadstavku: 10
12. ODNÍMATEĽNÉ DNO




13.



Celo zasieťované
Pod sieťovinu sa zasúva podložka
Prispôsobené na odber peľu a kontrolu spadu klieštika (Varroa dno)
Ľahká manipulácia pri kočovaní
SÚČASŤOU ÚĽOVEJ ZOSTAVY JE
Plechová strecha + 4cm polystyrén
Durofólova fólia počas celého roka
Materská mriežka v ráme
14. K ÚĽOVEJ ZOSTAVE PATRÍ
5 rámikový plemenáč
Použitie:
Tvorba odložencov a zmetencov
Chov matiek
15. VČELÁRSKU TECHNOLÓGIU OBHOSPODAROVANIA VČELSTIEV MÔŽEME DNES
V PRIEBEHU ROKA ROZDELIŤ NA PÄŤ ČASOVÝCH ÚSEKOV:
 Úsek začiatku včelárskeho roka - od augusta až do septembra
 Úsek prezimovania – od októbra až do februára
 Úsek vedenia včelstiev v skorej jari – od marca až do apríla
 Úsek vedenia včelstiev v priebehu rojenia – od mája až do júna
 Úsek medobrania – od júna až do júla




42
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
CEL DOBORU
Celem doboru najodpowiedniejszego ula i metodyki pielęgnacji rodzin pszczelich jest
wyprodukować jednostkę produktu, tj. 1 kg miodu z jak najniższymi kosztami:
 nadstawkowy ul powinien być łatwy do rozszerzenia potrzebnej przestrzeni dla silnej rodziny
i składowanie miodu
 wtedy dopiero można wprowadzać ułatwione nadstawkowe metody pielęgnowania rodzin
pszczelich
IZOLACIA ULOWYCH ŚCIAN
Istnieje pytanie: czy wystarczy drewniana ściana o grubości 25 mm lub zastosować izolację
cieplną. Przeprowadzone badania doprowadziły do następujących wniosków:
 silne przezimowane rodziny pszczele (ponad 1 kg) na izolację ścian ula nie reagowały(ta sama
wydajność miodowa)
 słabsze rodziny pszczele(poniżej 0,7 kg) ocieplenie ula umożliwiło wzrost o 50% wyższą
wydajność miodową niż w ulu nieocieplonym
 problem jest w tym raczej jak osiągnąć siłę przezimowanej rodziny ponad 1kg
ZESTAWY ULOWE:
UL-OPTIMAL:
 kwadratowy rzut poziomy 485X485
 ciepła i zimna zabudowa
 ramka 420 x 170
 ilość ramek w nadstawce: 11
UL KOMPATYBILNY:
LANGSTROTH:
 prostokątny rzut poziomy 485x425
 ramka 420x200
 zimna zabudowa
 ilość ramek w nadstawce: 10
ODEJMOWANA DENNICA:
 górna powierzchnia osiatkowana
 pod siatkę wsuwa się podkładka
 przygotowane na odbiór pyłu i kontrolę opadu warrozy (dennica warrozowa)
 łatwa manipulacja przy wędrowaniu.
CZĘŚCIĄ SKŁADOWĄ ZESTAWU ULOWEGO JEST:
 blachą kryty daszek + 4cm polistyren
 Durofoliowa folia stosowana w ciągu całego roku
 krata przegrodowa w ramce
DO ZESTAWU ULOWEGO NALEŻY:
 5 ramkowy ulik weselny
Wykorzystywany do:
 wykonania odkładów, zmiatanców, rodzinek pomocniczych i rezerwowych itd.
 hodowli matek
PSZCZELARSKĄ TECHNOLOGIĘ GOSPODARKI PASIECZNEJ MOŻNA OBECNIE
W CIAGU ROKU ROZDZIELIC DO PIĘCIU ODCINKÓW CZASOWYCH:
 odcinek początku roku pszczelarskiego-od sierpnia do września
 odcinek zimowli – od września do lutego
 odcinek prowadzenia rodziny pszczelej wczesną wiosną-od marca do kwietnia
 odcinek prowadzenia rodziny pszczelej w okresie rójek – od maja do czerwca
 odcinek miodobrania-od czerwca do lipca
Úsek medobrania – od júna až do júla
43
16. VÝVOJ VČELSTVA POČAS ROKA
44
ROZWÓJ RODZINY PSZCZELEJ W CIĄGU ROKU
Poziom czerwienia i ilości pszczół
1
faza wzrostu
2
faza wzrostu
2
faza spadku
1
faza
wzrostu
Podział rocznego rozwoju rodziny pszczelej
1 faza rozwojowa (kończy się rozkwitnięciem czereśni), natomiast 2 faza spadku(od 15 sierpnia)
prezentuje krytyczne okresy, gdy rodziny pszczele nie powinny być niepokojone – rodziny przede
wszyskim mają tendencje do stresu (Przygotowane wg Bretske i Bohaca)
Całk. ilość
pszczół
10 000
40 000
60 000
czerw zasklepiony
8 500
22 400
18 000
V%
85%
56%
30%
Możliwość wykorzystania pożytku przez rodzinę pszczelą
w stosunku do zasklepionego czerwiu
Procentowa część pszczół zwolniona na pożytek
W słabych rodzinach pszczelich duża ilość pszczół jest
zatrudniona do opieki nad czerwiem
Stan zapasów zimowych – wrzesień
zazimowanie
właściwe
22 kg
właściwe
niewłaściwe
14 kg
niewłaściwe
Gniazdo z ramką o
wysokości 22-25 cm
Kto oszczędza na zapasach
– oszczędza na niewłaściwym miejscu
16.
Układ pomieszany
(niskie i wysokie
nadstawki)
właściwe
21 kg
niewłaściwe
15 kg
Układ niskonadstawkowy
właściwe
23 kg
niewłaściwe
16 kg
Zapasy cukru
pozostałości miodu
plastry z pyłkiem
45
17. AUGUST – ZAČÍNA NOVÝ VČELÁRSKY ROK
 Po vytočení medu, včelstvu čo najskôr dodať maximálne zásoby
 Plocha plodu sa zmenšuje, liahne sa menej včiel, ale zato sú to včely dlhoveké
18. AUGUST
 V tomto mesiaci je najväčším problémom zoslabené včelstvo
 Nekvalitná matka po vyrojení
 Strata matky
 Trudo kladnosť matky
 Včelstvo už nemôže dostatočne zosilnieť
19.
SEPTEMBER – POSLEDNÝ LETNÝ MESIAC
 Včelstvo nemá genetický zakódované, že ho včelár koncom augusta alebo začiatkom
septembra nakŕmi
Kto šetri na zásobách „ šetrí na nesprávnom mieste“
20.
SEPTEMBER
 Produkčné včelstvá sú v druhej zostupnej fáze a pomaly dokončujú plodovanie
 Slabšie oddielky pri dostatočnom prísune potravy sa snažia dohnať zameškané, pretože je
veľmi dôležité čo v úli zimujeme a nie ako a kde
21. OKTÓBER – JESENNÉ OŠETRENIE PROTI VARROA
 V prvom rade si každý včelár musí uvedomiť, že svoje včelstva nelieči pre potešenie
veterinárov, ale pre zdravie svojich včelstiev a taktiež včelstiev v širokom okolí
 Hlavné ťažisko liečenia musí byť už pri zakladaní zimnej generácie
22. OKTÓBER
 Triedenie, ochrana a dezinfekcia plástov
 Cieľ: vyradiť nevhodné plásty a zabrániť tak ich ďalšiemu používaniu vo včelstvách
23. NOVEMBER – ZAČIATOK ZIMNÉHO KĽUDU
 Včelstvo teraz potrebuje pokoj
 Proti smrtiacemu chladu sa uzatvára do zimného chumáča
24. NOVEMBER
 Aerosólové ošetrenie – nezastupiteľné miesto v boji proti klieštikovi
 Výhoda – ošetrenie môžeme vykonať až do teploty – 5° C
 Pri fumigácii je to teplota nad + 10° C
25. DECEMBER – ČAS HODNOTENIA
 Včelár ktorý správne zazimoval svoje včelstva, položil základy pre úspešnú nasledujúcu
sezónu
 Zimný slnovrat – kalendárna jeseň sa chýli ku koncu a zima sa začína 21.decembra, keď je
deň zimného slnovratu
 Zaistenie pokoja a dostatočnej ventilácie úľa, to je veľmi dôležitá úloha včelára v tomto
zimnom období
 Predaj medu – to znamená, že prichádzajú Vianoce a s tým aj najväčší záujem o kvalitný
produkt
26. DECEMBER
 Toto obdobie je vhodné na doplnenie si svojich vedomosti
 Životné funkcie včelstva sú obmedzené na minimum
 Spotreba zásob je nízka
 Včelár – vývoj nezastavíš – v podstate to nie je nič zvláštne
46
SIERPIEŃ – ROZPOCZYNA SIĘ NOWY ROK PSZCZELARSKI:
 po miodobraniu, rodziny pszczele należy jak najszybciej dokarmić dodając maksymalne
ilości
 powierzchnia czerwiu się zmniejsza, wylęga się coraz mniej pszczół, lecz są to pszczoły zimowe
o długim okresie życia
17. SIERPIEŃ
W tym miesiącu jest najwiekszym problemem osłabnięcie rodzin pszczelich:
 nieodpowiednia matka po wyrojeniu
 brak matki
 matka składająca czerw trutowy
 rodzina pszczela już nie może być wystarcząjąco wzmocniona
18. WRZESIEŃ – OSTATNI LETNI MIESIĄC:
rodzina pszczela niema zakodowane genetycznie, że pszczelarz na końcu sierpnia lub
początkiem września uzupełni zapasy na zime
 kto oszczędza na zapasach na zimę „znalazł możliwość oszczędności w nieodpowiednim
miejscu).
19. WRZESIEŃ
 produkcyjne rodziny pszczele są w drugiej malejącej fazie, i powoli kończą czerwienie
 słabsze odkłady przy dostatecznym dopływie pożytku starają się nadrobić opóźnienie, z tych
względów bardzo ważne jest, co w ulu zimuje, a nie jak i gdzie.

20. PAŹDZIERNIK –JESIENNA PIELĘGNACJA PRZECIW WARROZIE:
najpierw każdy pszczelarz powinien sobie uświadomić, że swoje rodziny pszczele nie leczy
dla radości weterynarii, ale dla swoich rodzin pszczelich i rodzin pszczelich znajdujących się
w okolicy
 główny punkt ciężkości w leczeniu powinien być położony przy budowie zimowej generacji
pszczół
21. PAŹDZIERNIK
 segregacja, zabezpieczenie, dezynfekcja plastrów
 cel: wyeliminować nieodpowiednie plastry tak , by niedopuścić do ich dalszego stosowania
dla rodzin pszczelich
22. LISTOPAD-POCZĄTEK ZIMOWEGO SPOKOJU:
 rodziny pszczele teraz potrzebują spokoju
 przeciw śmiercionośnemu zimnu zamykają się do zimowego kłębu
23. LISTOPAD
 aerozolowa pielęgnacja – niezastąpione działanie w walce przeciw warrozie
 wygodą jest, że pielęgnację można przeprowadzić; nawet przy temperaturze – 5° C
 przy fumigacji(np. armitraż) jest to temperatura ponad + 10° C

24. GRUDZIEŃ – CZAS OBRACHUNKÓW:




pszczelarz, który właściwie zazimował swoje rodziny pszczele, położył fundament dla
powodzenia w następnym sezonie
zimowe przesilenie słoneczne – jesień kalendarzowa chyli się ku końcowi, a zima zaczyna
się 21 grudnia, gdy jest dzień zimowego przesilenia słonecznego
zapewnienie spokoju i dobra wentylacja ula, to bardzo ważne zadania dla pszczelarza, w
tym zimowym okresie
sprzedaż miodu – to znaczy, że przychodzą Święta Bożego Narodzenia, a z tym również
największe zapotrzebowanie na produkty o wysokiej jakości.
47
27. JANUÁR – JE PRE NAŠE VČELSTVA MESIACOM NAJVÄČŠIEHO KĽUDU




Podložka – sonda do včelstva – je cenným zdrojom aktuálneho stavu vo včelstve
Význam očiek
Práca v dielni
Počúvajme včelstvo
28. JANUÁR
 Štúdium neodkladajme, v lete nebude na to čas
 Vetranie úľa :
 Letáč
 Očko
 Zasieťované dno
29. FEBRUÁR – TYPICKÝ ZIMNÝ MESIAC
 Pokiaľ ide o počasie podobný mesiacu január
 Včelstva neutepľujeme, letáč nezužujeme
 Prehliadka podložiek
30. FEBRUÁR
 Prehliadka podložiek
 Prelet
 Druhy mesiac kritickej rozvojovej fázy
 Vyrušovanie včelstiev = stres
31. MAREC – ZAČIATOK VČELÁRSKEJ SEZÓNY
 Nutné je zistiť stav vy zimovaných včelstiev
 Riziko vyčerpania zásob
 Vloženie stavebných rámikov do včelstva
32. MAREC
 Včelstva sa vyvíjajú rozdielne
 Veľkosť plodovania je závislá od počtu včiel a nie od úľovej steny
 Slabšie včelstva majú väčšie problémy s výkyvmi počasia
33. APRÍL – VČELÁRSKA JAR
 Chov trúdov
 Včas rozšírime priestor
 Obnova včelieho diela
34.
APRÍL
 Rozkvitnutím čerešne vytáčej, končí prvá rozvojová fáza
 Nastupuje druhá rozvojová fáza, ktorá sa vyznačuje strmým nástupom plodovania
 Výmena nadstavkov N1 – N3
35.
MÁJ – NAJKRAJŠÍ MESIAC V ROKU
 Poskytnúť včelám dostatočne priestranný úľ s veľkou plástovou plochou a včas ich rozširovať
 Tvorba oddielkov a chov matiek
 Rojenie – z hľadiska ekonomického jav nežiaduci
36.
37.
48
MÁJ
 Rast včelstva na jar patrí k vrodeným vlastnostiam včelstva, a je prirodzený, nutný k prežitiu
 Prežije len to včelstvo, ktoré dostatočne zbiera zásoby
 Nesmieme zabudnúť, že včely sa liahnu aj v zlom počasí
JÚN – VRCHOL ROZVOJA VČELSTIEV
25. GRUDZIEŃ:




to okres odpowiedni na uzupełnienie swoich wiadomości
życiowe fukcje rodziny pszczelej są ograniczone do minimum
zużycie zapasów jest niskie
pszczelarz – rozwoju nie zatrzyma – w zasadzie to nie jest nic specjalnego
26. STYCZEŃ – JEST DLA NASZYCH RODZIN PSZCZELICH MIESIĄCEM
NAJWIĘKSZEGO SPOKOJU:
 podkładka stanowi największą sondę do rodziny pszczelej – jest cennym źródłem
aktualnego stanu w rodzinie pszczelej
 znaczenie dodatkowych wylotków
 prace w pracowni
 posłuchajmy rodzinę pszczelą
27. STYCZEŃ
 studiowania nie odkładajmy – latem nie będzie czasu
Wietrzenie ula:
 wylotek
 dodatkowy wylotek
 zasiatkowana dennica
28. LUTY – TYPOWY ZIMOWY MIESIĄC:
 w zakresie pogody jest podobny do stycznia
 rodziny pszczelej nie docieplamy, wylotki nie zwężamy
 przegląd podkładek
29. LUTY:
 przegląd podkładek
 oblot
 drugi miesiąc krytycznej fazy rozwoju
 przeszkadzanie rodzinie pszczelej = stres
30. MARZEC – POCZĄTKIEM PSZCZELARSKIEGO SEZONU:
 koniecznym jest sprawdzenie stanu przezimowanych rodzin pszczelich
 ryzyko wyczerpania się zapasów zimowych
 wkładanie ramek z węzą do rodzin pszczelich
31. MARZEC:



rodziny pszczele są w różnych fazach rozwoju
wielkość powierzchni zaczerwionej jest zależna od ilości pszczół, a nie od ścian ula
słabsze rodziny pszczele mają większe problemy z różnicami w pogodzie
32. KWIECIEŃ - PSZCZELARSKA WIOSNA
 hodowla trutni
 wcześnie rozszerzajmy powierzchnię ulową
 odnowa plastrów
33. KWIECIEŃ
 z rozkwitnięciem czereśni sprawdź, a może miodobranie, kończy się pierwsza faza rozwojowa
 następuje druga faza rozwojowa, która się charakteryzuje stromym następstwem czerwienia
 wymiana nadstawek N1 – N 3
34. MAJ – NAJKRÓTSZY MIESIĄC W ROKU:

zabezpieczyć pszczołom dostateczną przestrzeń w ulach z wielką powierzchnią plastrów
i odpowiednio wcześnie przeprowadzać rozszerzenia przestrzeni w ulu
49
 Chov matiek – chovu matiek predchádza chov trúdov, skutočnosť ktorú včelári často
podceňujú
 Chovný materiál musí prejsť výberom
 Plemenný materiál odoberáme od včelstiev zdravých, miernych, nerojivých a, ktoré majú
nadpriemerný medný výnos
38. JÚN – JE POSLEDNÝM MESIACOM DRUHEJ ROZVOJOVEJ FÁZY
 Normálne, neposilnené včelstvo a nevyrojené včelstvo dosiahne svoje plodové maximum
okolo letného slnovratu
 O tri týždne neskôr maximum svojej populácie, ktorá ma vplyv na zazimovanú silu
 Kočovanie so včelstvami
39. JÚL – DOBA HOJNOSTI V PRÍRODE KONČÍ
 Včela sa už nechce deliť o med s včelárom
 Po letnom slnovrate nastáva v prírode veľký zlom
 Výmena matiek
 Výmena letných včiel za zimné včely
40. JÚL
 Nastáva prvá zostupná fáza plodovania
 Nedostatok zásob sa prejaví na plodovaní
 Sledovanie denného spadu klieštika
 Ošetrenie včelstiev kyselinou mravčou
 Po vytočení medu včelstva, ihneď nakŕmime
41.
ZHRNUTIE - ZÁVER
 V euroregióne Tatry je 80% včelstiev obhospodarovaných v dvoj priestorových úľoch typu
„B“ na rámikovej miere 420 x 275 mm
 15% včelstiev je obhospodarovaných v dvojpriestorovom úli typu „ Čechoslovák“ na
rámikovej miere 370 x 300 mm
 5% včelstiev je obhospodarovaných v iných typoch úľov NN – zostavy, systém zmiešaný,
(Langctroth, Optimal, Dadant), ale aj v úľoch v ktorých sú tzv. regionálne rámikové miery
( Levočská a iné...)
„Nič, len žiť vo svojej blízkosti človek poskytol včele. A od nej spoznal sladkosť
medu, ovocia hojnosť podporu zdravia, príkladnosť v práci, pokoj svojej duši...
Otázka natíska sa „ Dal človek včele čo sa sluší ?“
50


wykonywanie odkładów i hodowla matek
rojenie – z stanowiska ekonomicznego jest to zjawisko nie pożądane
35. MAJ:



wzrost rodziny pszczelej na wiosnę należy do wrodzonych właściwości, i jest naturalnym
zjawiskiem, konieczny do przeżycia
przezyje tylko ta rodzina pszczela, która dostatecznie zbiera zapasy
Prežije len to včelstvo, ktoré dostatočne zbiera zásoby
nie możemy zapominać, że pszczoły się wylęgają, również przy złej pogodzie
36. CZERWIEC – SZCZT ROZWOJU RODZINY PSZCZELEJ:



hodowla matek – hodowla matek powinna być poprzedzona hodowlą trutni, rzeczywistość,
którą pszczelarze nie doceniają
hodowlany materiał powinien podlegać selekcji
materiał do rozmnażania pobieramy od zdrowych rodzin pszczelich, łagodnych, nierojliwych,
i które mają ponad przeciętne wydajności miodowe
37. CZERWIEC – JEST OSTATNIM MIESIĄCEM DRUGIEJ FAZY ROZWOJOWEJ



normalna, niewzmacnianiana i niewyrojona rodzina pszczela osiągnie swoje maksimum
czerwienia w okresie letniego przesilenia słonca
po trzech tygodniach później uzyska swoje maksimum ilościowe, które ma wpływ na siłę
zazimowania
wędrówki z rodziną pszczelą
38. LIPIEC – OKRES HOJNOŚCI W PRZYRODZIE SIĘ KOŃCZY:




pszczoły nie chcą już dzielić się miodem z pszczelarzem
po letnim przesileniu słonecznym w przyrodzie następuje bardzo wielkie załamanie
wymiana matek
wymiana letnich na zimowe pszczoły
39. LIPIEC





następuje pierwsza malejąca faza czerwienia
brak zapasów objawi się przez ograniczenie czerwienia
obserwowanie dziennych opadów warrozy
pielęgnacja kwasem mrówkowym rodzin pszczelich
po wybraniu miodu, rodziny pszczele natychmiast należy nakarmić.
40. PODSUMOWANIE I WNIOSKI



gospodarka pasieczna, w Euroregionie „Tatr“ po stronie słowackiej, jest w 80% rodzin
pszczelich prowadzona w ulach dwu przestrzennych (dwunadstawkowych) typu „B“ na
ramce o wymiarach 420x275 mm
15 % rodzin pszczelich jest hodowana w dwunadstawkowych ulach typu „Czechosłowak“
na ramce o wymiarach 370x300 mm
5% rodzin pszczelich jest hodowanych w innych typach NN – zestawy, system mieszany
(Langctroth, Optimal, Dadant), ale również w innych ulach, w których są tzw. regionalne
wymiary ramek np. z Levoče itp.
“
„Nic, tylko życie w swej bliskości człowiek zaproponował pszczole. A od niej otrzymał
słodkość miodu, hojność owoców, wzmocnienie zdrowia, wzór pracowitości, spokój
duszy...Nasuwa się pytanie „Czy człowiek dał pszczole to co się jej należy“
51
mgr inż. Narcyz Kędziora
včelárski majster
Včelárstvo v rokoch 1976 – 2010,
aktivity v Karpatskom zväzku včelárov v Nowym Sączu
Podľa FAO, počet včelstiev vo svete v rokoch 1960 - 2008 zvýšil z 44 na 65 miliónov. K tomu
dynamickému rastu kolónií došlo v Ázii, Afrike, Južnej. Amerika. Ale v Európe, Severnej Amerike a
Oceánii, môžeme pozorovať opačný proces - zníženie počtu včelstiev.
P.č. Kontinent
1
2
3
4
5
6
Afrika
Azia
Južná Amerika
Severná Amerika
Európa
Austrália
Počet včelstiev v miliónoch ks
1980 r.
1995 r.
9
14
10
16
2
4
8
6
22
17
1
1
2008 r.
16
22
5
5
16
0,9
Od začiatku deväťdesiatich rokov sa počet včelstiev systematicky znižuje na jednotlivých
kontinentoch čo ma za následok zvýšeného miznutie včelstiev z chorôb. Prevláda tu nečinnosť
zaoberať ekonomikou včelárstvo v súvislosti s poklesom ziskovosti (veľké zníženie cien medu a
včelích produktov na svetových trhoch).
Pokles počtu včelstiev je intenzívnejšie po 2005 r. To uvádza niekoľko faktorov, ktoré najviac
ovplyvňujú ich pokles:
• globalizácie chorôb, parazitov a prirodzených nepriateľov včiel;
• intenzifikácia poľnohospodárskej výroby, ktoré sú široko používané rastúce mechanizácie
poľnohospodárstva, veľké plochy monokultúr;
• rozšírené používanie pesticídov;
• životné prostredia a zmeny klímy.
Ako sa ukazuje pohľad na včelárstvo poľských Karpaty v Karpatskej asociácii v Nowym Sączu
v rokoch 1976 - 2010. Včelári Karpatskej asociácie pôsobia v bývaly kraj Nowy Sacz, ktorý zahŕňa
okresy Nowy Targ, Limanowski, Nowosądecki, Gorlicki a obec Lubień v okrese Myślenice.
V rokoch 1976 - 1998 existovall ako Krajsky svaz včelárov v Nowom Saczu. Po likvidácii tohto kraje
bol premenovaný v roku 1998 v Karpatskej svaz včelárov.
Tieto oblasti sú rôzne tvarované a možno ich rozdeliť do Tatier, Podhale, Gorce a Pieniny
a Beskydské a Sądecké údolia a podhoria. Najnižšia priemerná teplota v roku je 0 – 1 oC, kde patrí
oblasť Tatier, Gorce, Južná. časť Beskýd Sadecky. Najvyššie priemerné teploty 8 – 9oC Sadecky sa
vyskytujú v údolí a podhorí. Najväčšie zrážky sú v južnej časti okolo 1200 - 1500 mm a nejmenej v
strednej okolo 600 - 800 mm za rok.
1. Počet včelstiev a včelárov:
Zmeny v počte včelstiev a včelárov, ktoré patria ku Karpatskemu svazu včelárov v rokoch 1976 až
2010 sú popísané v tabuľke.
Rok
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
52
Počet
Včelárov
1646
2212
2605
2950
3072
5108
5820
6440
7200
7120
Včelstiev
21
24
28
31
35
56
64
58
61
69
741
223
400
000
580
230
544
980
200
470
Krúžok Včelárov
Bez údajov
Bez údajov
30
33
34
38
38
44
46
46
mgr inż. Narcyz Kędziora
mistrz pszczelarski
Pszczelarstwo w latach 1976 – 2010
na terenie działania Karpackiego Związku Pszczelarzy w Nowym Sączu
Według danych FAO ilość rodzin pszczelich w świecie w latach 1960 – 2008 zwiększyła się z
44 do 65 mln. Z tym, że dynamiczny wzrost rodzin pszczelich nastąpił w Azji, Afryce, Płd. Ameryce.
Natomiast w Europie, Ameryce Płn. i Oceanii obserwuje się proces odwrotny – zmniejszenie się liczby
rodzin pszczelich.
Lp.
Kontynent
1
Afryka
2
Azja
3
Ameryka Płd.
4
Ameryka Płn.
5
Europa
6
Oceania
Razem
Ilość rodzin pszczelich w mln. szt.
1980 r.
1995 r.
2008 r.
9
14
16
10
16
22
2
4
5
8
6
5
22
17
16
1
1
0,9
52
58
64,9
Od początku lat dziewięćdziesiątych ilość rodzin pszczelich zmniejsza się systematycznie
na w/w kontynentach na wskutek większego ginięcia rodzin pszczelich z powodu chorób. Zaniechania
zajmowania się gospodarką pasieczną w związku z obniżeniem się rentowności (duże obniżki cen
miodu i produktów pszczelich na rynkach światowych).
Proces zmniejszania się liczebności rodzin pszczelich nasilił się po roku 2005. Wymienia się
szereg czynników z których największy wpływ przypisuje się następującym:
 globalizacja chorób , pasożytów i naturalnych wrogów pszczół;
 intensyfikacja produkcji rolnej, w której szeroko stosuje się coraz większą mechanizację
rolnictwa, wielkie obszary monokultur;
 powszechne stosowanie pestycydów;
 zmiany środowiska i klimatu.
Jak w ukazanej perspektywie wygląda pszczelarstwo w Polskiej części Karpat na terenie
działania Karpackiego Związku Pszczelarzy w Nowym Sączu w latach 1976 – 2010.
Karpacki Związek Pszczelarzy działa na terenie byłego województwa nowosądeckiego i
obejmuje powiaty: nowotarski, limanowski, nowosądecki, gorlicki i gminę Lubień w powiecie
myślenickim. W latach 1976 – 1998 działał jako Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Nowym Sączu.
Po likwidacji województwa zmienił nazwę w 1998 r. na Karpacki Związek Pszczelarzy.
Obszar ten jest różnorodnie ukształtowany i można go podzielić na Tatry, Podhale, Gorce,
Pieniny, Beskidy, Kotlinę Sądecką i Pogórze.
Najniższe średnie temperatury roku 0 – 10 C obejmują Tatry, Gorce, Płd. część Beskidu
Sądeckiego, Beskid Niski. Najwyższe średnie temperatury roku 8 – 9 0C występują w Kotlinie
Sądeckiej i na Pogórzu. Opady największe w najwyższej południowej części około 1200 – 1500 mm,
najmniej w środkowej 600 – 800 mm rocznie.
1. Liczba pasiek i pszczelarzy:
Zmiany liczby pni pszczelich i pszczelarzy należących do Karpackiego Związku Pszczelarzy w
latach 1976 – 2010 ilustruje tabelka.
Rok
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
pszczelarzy
1646
2212
2605
2950
3072
5108
5820
6440
Ilość
rodzin pszczelich
21 741
24 223
28 400
31 000
35 580
56 230
64 544
58 980
Kół Pszczelarzy
brak danych
brak danych
30
33
34
38
38
44
53
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
3462
2880
2642
3100
1669
1106
1079
1311
1079
1452
1610
1414
1244
1130
1141
1240
1249
1120
1061
1070
971
972
976
1030
1072
33
30
28
34
18
12
13
15
16
26
29
25
20
18
22
27
28
24
23
25
20
20
20
23
25
012
008
078
000
170
289
630
910
100
312
032
472
197
658
249
147
672
074
951
535
365
617
748
242
519
38
36
36
36
36
35
35
34
34
36
36
36
36
36
34
34
34
34
33
33
30
30
30
30
30
Do tejto štatistiky od federálnych začiatkov, ktoré sa zmenili v tejto dobe, môžeme vyvodzovať
akékoľvek závery o počte včelárov a včelstiev v oblasti v danom období.
V rokoch 1976 - 1978 bola obdobím vzniku štruktúr svazku a postupné zvyšovanie počtu včelárov
jednotlivými členmi. Regionálne včelárske Združenie bolo založené v roku 1976 na základe včelárov z
kraja, ktorí patrili k dobrým a skúseným včelárom, ktorí chápu zmysel pre spoločné akcie, aby
vypracovali široko založené včelárstvo. Po roku 1976 sa začal vytvárať obecný a komunálny kruh
včelárov navzájom priťahujúc stále viac a viac členov. Veľký nárast v počte a množstvo úľov a
včelárov na začiatku osemdesiatych rokov bolo spôsobené nielen vývoj a vedomosti o včele, ale aj
zverejnenie počtu včelstiev v dôsledku objednávok vydaných združením cukru, ktoré v tej dobe boli
upravené. Rozvoj sa odhadujú o
10 - 15%. Dá sa predpokladať, že v neskorších sedemdesiatych rokoch a prvej polovici
osemdesiatych rokov bolo 6,5 tis. včelárov a asi 55 tisíc. včelstiev. To bolo obdobie najväčšieho
rozvoja včelárstva.
V tom období bola dobrá ziskovosť zo včelstiev. Počas tohto obdobia boli zavedené do našich
úľov mnoho nových riešení. Nahradil staré žihľavka slovom a varroa obvykle modernejšie
a veľkopoľské úle, úle veľkokorpusové, polystyrénové. Včelstva sa začali sťahovať na opeľovanie do
sadov. Začali vyvážať Včelnice na opelenie v sadoch. Začalo sa hovoriť o peli, propolise, (pierzgikonzervovany pel).
Počas tohto obdobia, dominujú malé včelnice v skupine do 10 včelstiev. Bývalé dediny, kde v
co piatej rodine boli 2 - 3 úle včiel. Ale existuje aj skupina včelárov s približne 100 včelstvami.
Najväčší včelín sa skladala z asi 300 včelstiev a nachádza sa v Stróžach. V druhej polovici
osemdesiatych a začiatkom deväťdesiatich rokov došlo k drastickému poklesu včelstiev, najmä kvôli
príchodu varroázy ( rok 1983 ). Najviac postihnuté boli malé včelíny, ktoré patria starým včelárov,
ktorí nechceli veriť, že parazit môže byť úplne neznámi, ktorí napadá včelstva a nedá sa liečiť
žiadnymi liekmi.
Po roku 1990, ceny včelích produktov prudko klesli. Klesol záujem záhradníckých spoločnosti,
ktoré skupovali med a vosk. Mnohí včelári, ktorí prišli o včelstva následkom varoázy, stratili záujem
54
1984
1985
Rok
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
7200
7120
pszczelarzy
3462
2880
2642
3100
1669
1106
1079
1311
1079
1452
1610
1414
1244
1130
1141
1240
1249
1120
1061
1070
971
972
976
1030
1072
61 200
69 470
Ilość
rodzin pszczelich
33 012
30 008
28 078
34 000
18 170
12 289
13 630
15 910
16 100
26 312
29 032
25 472
20 197
18 658
22 249
27 147
28 672
24 074
23 951
25 535
20 365
20 617
20 748
23 242
25 519
46
46
Kół pszczelarzy
38
36
36
36
36
35
35
34
34
36
36
36
36
36
34
34
34
34
33
33
30
30
30
30
30
Czy z powyższych statystyk Związkowych, które ulegały zmianom w omawianym okresie można
wyciągnąć jakieś wnioski co do liczby pszczelarzy i rodzin pszczelich na tym terenie w omawianym
okresie.
Lata 1976 – 1978 to okres formowania struktur Związku i stopniowe zwiększanie liczby
pszczelarzy zrzeszonych. Wojewódzki Związek Pszczelarzy powstał w roku 1976 na bazie
powiatowych Kół Pszczelarzy, do których należeli dobrzy i doświadczeni pszczelarze rozumiejący sens
wspólnego działania mającego na celu rozwój szeroko pojętego pszczelarstwa. Po roku 1976 zaczęły
powstawać miejskie i gminne koła pszczelarzy przyciągające do siebie coraz więcej członków. Duży
wzrost liczny pni pszczelich i ilości pszczelarzy w początku lat osiemdziesiątych spowodowany był nie
tylko rozwojem pszczelarstwa, ale również koniecznością ujawnienia liczby rodzin pszczelich z uwagi
na wydawane przez związek zlecenia na cukier, który w owym czasie był reglamentowany. Również
zdarzali się pszczelarze, którzy próbowali zawyżyć stan posiadanych rodzin pszczelich. Zawyżanie
można szacować na 10 – 15%. Można przyjąć, że w końcu lat siedemdziesiątych i w I połowie lat
osiemdziesiątych było około 6,5 tyś. pszczelarzy oraz ok. 55 tyś. rodzin pszczelich. Był to okres
największego rozwoju pszczelarstwa, dobrej opłacalności prowadzenia pasiek. W tym okresie zaczęto
wprowadzać do naszych pasiek wiele nowych rozwiązań. Zastępowano stare ule słowiana i
warszawskie zwykle bardziej nowoczesnymi jak wielkopolski, ule wielokorpusowe, styropianowe.
Zaczęto wywozić pasieki na zapylanie sadów. Rozpoczęto pozyskanie pyłku, propolisu, pierzgi.
W tym okresie przeważały pasieki małe w grupie do 10 pni pszczelich. Były wioski, w której w
co 5 rodzinie były po 2 – 3 ule z pszczołami. Ale była również pewna grupa pszczelarzy liczących po
około 100 rodzin pszczelich.
Największa pasieka liczyła około 300 pni i należała do Zespołu Pszczelarskiego w Stróżach.
W drugiej połowie lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych nastąpił drastyczny
spadek liczby rodzin pszczelich spowodowany głównie pojawieniem się warrozy (1983r.). najwięcej
ucierpiały małe pasieki i należące do starszych pszczelarzy, którzy nie chcieli wierzyć, że może być
pasożyt dotychczas zupełnie nieznany, który totalnie atakuje rodziny pszczele i nie chcieli stosować
do leczenia żadnych leków.
55
o chov včiel, alebo znížili počet včelstiev. Okrem toho časť včelárov prešla do iných zväzkov, ktoré už
boli registrované w okoli Noveho Sącza. (V tom čase ich bolo 11)
V tomto období bola veľká strata včelstiev i včelárov. Dá sa predpokladať, že v tomto období
bolo asi 1500 včelárov a asi 30.000 včelstiev. Oveľa menej ako v najlepších osemdesiatich rokoch.
Situácia sa začala stabilizovať, v druhej polovici deväťdesiatych rokov, ale stále existujú veľké
rozdiely, spôsobené predovšetkým výskytom chorôb, nedostatok liekov na liečbu (nosemozy).
Ďalšie zníženie ziskovosti hospodárstva včelínov, bola veľká strata včelstiev po zime 2002/2003 a
2004/2005. V roku 2010, možno predpokladať, že v zväzku bolo asi 1300 včelárov a asi 30,000 33,000 včielstiev. Počas tohto obdobia, poklesol počet včelárov z 6,5 tis. na 1300 a počet včelstiev z
55 tisíc. na 33 tis.
Explicitnu zmenu počtu včelstiev a štruktúru včelníc znázorňuje tabuľka:
Rok 1982
Počet včelstiev
Počet včelníc
Spolu v %
do 10
3 425
81,06
11 - 30
626
15,54
31 - 50
91
2,16
51 - 100
43
1,00
Viac ako 100
9
0,21
Rok 2010
Počet včelstiev
Počet včelníc
Spolu v %
do 10
393
38,8
11 - 20
264
26,06
21 - 50
284
28,04
51 - 100
61
6,02
Ponad 100
11
1,09
Takmer prestala existovať skupina včelárov z 2 - 4 včelstvami. V súčasnosti dokonca do 10
včelstiev prevládajú včelnice zo 6 - 10 rodín. Vzrástol počet včelníc s počtom od 11 -20 rodín a od 31
- 50 rodín.
Majitelia malých včelníc z 2 - 4 včelstvami nemajú veľké znalosti o včelárstve, no i napriek tomu tieto
nízke počty včelstiev zaisťujú rovnomerné zavčelenie danej oblasti. Tieto včelstva poskytujú ich
majiteľom vlastný dobrý med, aby boli odolní voči chorobám.
Dnes, však, sú dediny, kde neexistujú vôbec žiadne včely, kde neexistuje žiadné zavčelenie, čo
spôsobuje nedostatok potravín.
1. Choroby a otravy včiel
V poslednej dobe sú včelie choroby najväčším problémom v ekonomike včelárstva a ako si
správne vysvetliť tieto otázky?
V oblasti medovice bol vždy veľký problém nosemoza (Nosema API). Najmä v období, keď
medovica končila kedy išli rodiny na prezimovanie oslabené a s medovicou v zásobách. Avšak, toto
ochorenie nespôsobuje masívne výpadky včelstiev. Včelári sa naučili rozpoznať to a vyvinuli liek pre
jej liečbu v laboratórium v Krakove, kde sa venujú diagnostike včelích chorôb. Navyše počas rokov
1978 - 1984 záhradnícke organizácie v Limanowej a Nowom Sączu financovali štúdia o 2,5 - 3 tis.
Vzoriek z prezimovaného meliva.
Druhý chorobou ochorenia dospelých včiel, vyskytujúcou sa v druhej polovici sedemdesiatych
rokov a začiatkom osemdesiatych rokov bola roztočova choroba. Každý rok, bolo zistených asi 30 50 ohnísk, hlavne v okrese Limanowa. Po roku 1985 sa choroba roztoče objavila a posledná epidémia
bola v roku 1996 Maciejowa. Aj na liečbu tohto ochorenia sú lieky a Folbex tymol, aj keď liečba je
časovo náročná a ťažká.
Warroza bola prvýkrát oficiálne potvrdená v lete roku 1983 a Grybów Łapsze. Ešte v tomto
roku bola potvrdená na mnohých včelniciach. Už na jeseň v niektorých včelniciach sa začali včely
dymiť Apiwarolom. Včelnice u ktorých bola aplikovaná systematická liečba, utrpeli malé straty.
Včelári, ktorí nechceli podstúpiť túto liečbu, alebo nemali čas, alebo kontrolu nevykonavali dôsledne,
prišli o tieto včelnice. Zamorenie bolo až do začiatku 90 rokov. Warroza bolo a je ochorenie, ktoré
spôsobilo a naďalej spôsobuje veľmi veľké straty. Ohniska chorôb včelieho plodu boli v 70 a 80
rokoch.
56
Po roku 1990 gwałtownie spadły ceny na produkty pszczele. Upadły Spółdzielnie Ogrodnicze,
które dotychczas skupowały miód i wosk. Wielu pszczelarzy, którzy stracili pasieki na skutek
porażenia warrozą zrezygnowało z prowadzenia pasiek, albo ograniczyło liczbę zasiedlonych uli.
Ponadto jakaś część pszczelarzy przeszła do innych Związków, które w tym czasie zaczęły powstawać
na Sądecczyźnie (zarejestrowanych w Sądzie było 11).
Ten okres to duży ubytek pszczelarzy i liczby rodzin pszczelich. Można przyjąć, że w tym
okresie było 1500 pszczelarzy i około 30.000 rodzin pszczelich. Dużo mniej niż w najlepszych latach
osiemdziesiątych. Sytuacja zaczyna się stabilizować dopiero w drugiej połowie lat
dziewięćdziesiątych, ale występują nadal duże wahania spowodowane głównie występowaniem
chorób, brakiem leków do leczenia (nosemozy). Dalszym obniżeniem opłacalności gospodarki
pasiecznej. Duży ubytek rodzin pszczelich zanotowano po zimie 2002/2003 i 2004/2005.
W roku 2010 można przyjąć, że na terenie Związku było około 1300 pszczelarzy i około 30.000
– 33.000 rodzin pszczelich.
W omawianym okresie bardzo spadła liczba pszczelarzy z 6,5 tyś. do 1,3 tyś. oraz liczba rodzin
pszczelich z 55 tyś. do 33 tyś.
Wyraźnej zmianie uległa struktura pasiek co ilustrują poniższe tabelki:
1982 r.
Ilość pni pszczelich
Ilość pasiek w 1982 r.
% w grupie
do 10
3 425
81,06
11 - 30
626
15,54
31 - 50
91
2,16
51 - 70
43
1,00
Ponad 100
9
0,21
do 10
393
38,8
11 - 20
264
26,06
21 - 50
284
28,04
51 - 100
61
6,02
Ponad 100
11
1,09
2010 r.
Ilość pni pszczelich
Ilość pasiek w 2010 r.
% w grupie
Prawie przestała istnieć grupa pasiek 2 – 4 pniowych. Dzisiaj nawet w grupie do 10 pni
przeważają pasieki 6 – 10 rodzinne. Wzrosła liczba pasiek w przedziałach 11 -20 pni, 31 – 50 pni.
Właściciele ówczesnych małych pasiek 2 – 4 pniowych nie mieli dużej wiedzy pszczelarskiej,
ale te małe pasieki zapewniały poprzez swoje rozproszenie bardzo dobre równomierne napszczelenie
terenów. Dostarczały rodzinom ich właścicieli dobrego własnego miodu, były odporne na choroby.
Dzisiaj natomiast są miejscowości, gdzie nie ma w ogóle pszczół, i z kolei miejscowości, gdzie
obserwuje się napszczelenie, powodujące braki pokarmowe.
1. Choroby pszczół i zatrucia
W ostatnim czasie choroby pszczół stanowią, coraz większy problem w gospodarce
pszczelarskiej, i jak sprawy te wyglądały w omawianym okresie?
Na terenach spadziowych zawsze dużym problemem była nosemoza (Nosema apis).
Szczególnie w latach z późną spadzią, kiedy rodziny szły do zimowli osłabione z dużą ilością miodu
spadziowego. Jednak choroba ta nie powodowała masowych upadków rodzin pszczelich. Pszczelarze
byli nauczeni ją rozpoznawać, były leki do jej leczenia, oraz w Krakowie działało laboratorium
diagnozujące choroby pszczół. Ponadto w okresie 1978 – 1984 Spółdzielnie Ogrodnicze w Limanowej
i Nowym Sączu finansowały badanie około 2,5 – 3 tyś. próbek z zimowego osypu. Drugą z chorób
pszczół dorosłych występujących w okresie II połowy lat siedemdziesiątych i I połowy lat
osiemdziesiątych była choroba roztoczowa. Co roku stwierdzano około 30 – 50 ognisk, głownie w
powiecie limanowskim. Po 1985 r. choroba roztoczowa pojawiała się sporadycznie, i ostatnie ognisko
stwierdzono w roku 1996 w Maciejowej. Również do leczenia tej choroby były leki Tymol i Folbex,
chociaż leczenie było pracochłonne i trudne.
Warroza po raz pierwszy została oficjalnie stwierdzona latem 1983 r. w Łapszach i Grybowie.
Jeszcze tego roku została potwierdzona w wielu pasiekach. Już jesienią w wielu pasiekach
przystąpiono do oddymiania pszczół Apiwarolem. Pasieki, które od tego roku stosowały
systematyczne leczenie poniosły straty małe. Natomiast pszczelarze, którzy nie chcieli leczyć albo
robili to sporadycznie bez kontroli porażenia stracili pasieki do początku lat 90. Warroza była i jest
chorobą, która spowodowała bardzo duże straty i nadal powoduje.
Choroby czerwiu w latach 70 i 80 występowały ogniskowo. Była to kiślica, zgnilec złośliwy,
grzybica wapienna, choroba woreczkowa. Średnio rocznie zgłaszano około 10 – 15 ognisk. Choroby
czerwiu nasilały się w lata bezpożytkowe chłodne deszczowe. W dobre lata notowano ich znacznie
57
Boli to kiślica, mor včelieho plodu, vápenatenie včelieho plodu. Ročný priemer bol asi 10 - 15
ohnísk. Choroby včelieho plodu sa stupňovali v málo úrodných rokoch a v období studených dažďov.
V dobrých rokoch sú hlásené významne menej. Na začiatku 90. rokov sa začína objavovať stále viac
vápenatenie včelieho plodu. V polovici 90. rokov sa objavuje na všetkých včelniciach. Slabnúť začala
na konci 90 rokoch a po roku 2000 bola zaznamenaná sporadicky.
Po roku 2000 zaznamenali obrovský nárast ochorení včiel. V niektorých rokoch bol
charakterizovaný vysokými strátmi včiel. Tieto straty boli zaznamenané v rokoch 2002, 2004, jeseň
2005, jar a jeseň. V niektorých oblastiach presiahli 30%. Na vzorkách dospelých včiel, ktoré boli
skúmané, sa potvrdila prítomnosť Nosema Cerana spory a prítomnosť pridružených vírusov (akútna
paralýzy včelí vírus, čierne matečníky, deformované krídla). V niektorých ochorení bola zistená
choroba plaziveni a warroza. Nosema Cerana sa pravdepodobne začala objavovať v našich včelínov
po roku 1995, kde boli nájdené vo vzorkách sporov nosemy (bez uvedenia druhov) a včelári v
rodinách napadnutých včelstiev nevideli žiadne príznaky hnačky.
Včelie choroby dnes predstavujú jednu z najväčších hrozieb pre včelárov. Včelári to musia starostlivo
sledovať pretože:
• často zmizne z včelnice najmocnejšia rodina na jeseň alebo v zime, zostanú prázdne
a opustené úle
• včely sa stávajú menej odolná voči chorobám, tam bol mor včelieho plodu, vírusové
ochorenia.
• pre liečbu varroázy často majú nízku účinnosť dostupné lieky, ktoré sú každý rok drahšie.
V oblasti pôsobenia KZP otravy včiel predstavujú veľký problém, najmä v oblasti sadov. V obci
Lącko Łososina , Jodłownik a Łukowica. V oblastiach, kde sú ovocné stromy, najmä v modernom
hospodárstve sú používané viac postreky, vrátane insekticídov, ktoré spôsobujú otravu a úhyn
včelstiev. V lokalitách s veľkou plochou sadov už takmer neexistujú žiadne významné stanovište
včelstiev. A ak aj existuje včelnica, tak úroda rastie veľmi pomaly, alebo je nakazená, čo značne
obmedzuje úrodu medu. Poľnohospodárstvo je v tejto oblasti nedostatočne vyvinuté, ovplyvňujú to
i chemické prípravky na ochranu rastlín. Rovnako majú vplyv aj veľké priemyselné závody, ktoré
spôsobujú otravu ovzdušia, pôdy, rastlín a vody.
Nie je možné vylúčiť aj prevládajúce západné vetry, ktoré sa pohybujú v Karpatskej oblasti
a prinášajú znečisťujúce látky z iných regiónov.
V poslednom období sa prejavili nové hrozby. V roku 2010 sa v oblasti obce Biecz sa
uskutočnila likvidácia komárov v údolí rieky Ropy. Ničenie komárov sa uskutočnili z vysoko toxickými
insekticídmi. Postup bol vykonaný v ranných hodinách v priebehu intenzívneho letu včiel na kvitnúce
lipy. Straty včelstiev v čase likvidácie komárov boli veľmi veľké.
Použitie chemických látok je problémom pre včelárstvo.
Je potrebné poznamenať, že v Brzeznej v strede ovocného sadu od 70 tých rokov stála včelnica
z 80 úľmi. Včelár, ktorý ju obhospodaroval nemal žiadne problémy z nebezpečenstva chemických
látok, ktorými sa ošetrovali ovocné sady. Včely mali prirodzený vývin a prinášali úžitok. Neprejavovali
sa ani príznaky chorôb mimo warrozą. Úpadky včelstiev boli skôr sporadické. Niečo zlé sa začalo diať
po roku 2000. Včelstva boli slabé a zle vyvinuté, veľké úpadky včelstiev, malý zber medu. Môžete si
položiť otázku sami pre seba, či príčinou nie je nová generácia prípravkov na ochranu rastlín? Čí to
nie je nízka odolnosť včiel?
Zdravotná situácia zmenila včelnice na úkor doby. Včelár väčšinou zostane sám s problémom
zdravotného stavu včelstiev. Drahá diagnostika zisťovania chorôb, po vypuknutí choroby nedostatok
liekov, alebo ako v prípade varroázy lieky neefektívne a veľmi drahé.
2. Les
V celej našej oblasti hlavný prínos včiel je medovica. Stromy, ktoré ponúkajú časté a hojné
využitie medovice sú jedľa a smrek, menej borovica a smrekovec a produkcia tvrdého dreva javor,
buk, dub, ako aj lipa, topoľ, vŕba. Lesy v súčasnosti pokrývajú asi 40% povrchu. Najlepšie oblasti sú
lesy jedľové, v horských údoliach a údolí v nadmorskej výške 200 - 700 m, kde je špeciálna
mikroklíma priaznivá pre medovicu.
Les bol vždy najväčšie prírodné prostredie pre včely. Staré lesy s početnými pasienkami, lúkami,
údoliami riek a potokov zarastených rôznymi druhmi stromov a kríkov s bohatým podrastom malých
kríkov a bylín bol bohatým zdrojom nektáru, medovice a peľu. Ľudskou činnosťou sa to zmenilo.
Dnes, prevládajú husté porasty bez monokultúrnych podrastom kríkov a bylín. Avšak, v posledných
58
mniej. Na początku lat 90 zaczęła się pojawiać w coraz większym stopniu grzybica wapienna.
W połowie lat 90 występowała we wszystkich pasiekach. Zaczęła zanikać pod koniec lat 90 i po 2000
r. rejestrowano ją sporadycznie.
Po 2000 roku obserwuje się znaczne zwiększenie nasilenia chorób pszczół. W niektóre lata
obserwowano duże ubytki pszczół. Ubytki takie notowano w 2002 r., 2004 r. jesienią, 2005 r. wiosną
i jesienią. W niektórych rejonach przekraczały 30%. Nieliczne próbki pszczół dorosłych, które zostały
zbadane potwierdziły występowanie spor Nosema cerana oraz występowanie towarzyszących
wirusów (ostry paraliż pszczół, wirus czarnych mateczników, wirus deformacji skrzydeł).
W niektórych była obecna choroba pełzakawa i warroza.
Nosema cerana prawdopodobnie zaczęła występować w naszych pasiekach już po 1995 r.
W badanych próbkach stwierdzono spory nosemy (bez określania gatunku) a pszczelarze w chorych
rodzinach nie widzieli śladów biegunki, czy pełzających pszczół z rozdętym odwłokiem.
Choroby pszczół stanowią dzisiaj jedno z największych zagrożeń dla pasiek. Pszczelarze
z niepokojem patrzą w przyszłość, gdyż:
 bardzo często znikają z pasieki najsilniejsze rodziny, jesienią lub zimą, pozostają puste ule z zapasami
 pszczoły stają się coraz mniej odporne na choroby, notuje się coraz więcej zgnilca złośliwego,
kiślicy, chorób wirusowych.
 przy leczeniu warrozy często stwierdza się małą skuteczność dostępnych leków, które stają się
z roku na rok coraz droższe.
Na terenie działania KZP zatrucia pszczół stanowią duży problem; zwłaszcza na terenach
sadowniczych: w gminie Łącko, Łososina Dolna, Jodłownik, Łukowica. W rejonach gdzie występują
sady owocowe szczególnie w nowoczesnej gospodarce stosowane są wielokrotne opryski, w tym
insektycydami, które powodują liczne zatrucia i podtrucia rodzin pszczelich. W miejscowościach o
dużej powierzchni sadów prawie, że nie ma większych pasiek produkcyjnych. A jeśli są jakieś pasieki
to większość rozwija się słabo, często chorują – co poważnie ogranicza zbiory miodu. Rolnictwo w tej
chwili jest słabo rozwinięte, większość gruntów odłoguje i chemiczna ochrona roślin nie stanowi tu
większego zagrożenia. Również na tym terenie nie ma dużych zakładów przemysłowych
powodujących zatrucia atmosfery, gleby, roślin i wody. Jednak nie można wykluczyć, że dominujące
zachodnie wiatry nie osadzają w pasmach Karpat zanieczyszczeń z innych rejonów. Ostatnio pojawiły
się jednak nowe zagrożenia.
W roku 2010 na terenie gminy Biecz podczas akcji likwidacji komarów wytruto w dolinie rzeki
Ropy kilkanaście pasiek. Do niszczenia komarów zastosowano bardzo toksyczne środki owadobójcze.
Zabieg wykonano rano podczas intensywnego lotu pszczół na kwitnącą lipę. Straty rodzin pszczelich
na których przeprowadzono akcję były bardzo duże.
Stosowanie środków chemicznych stanowi problem dla pszczelarstwa. Warto tu zwrócić uwagę,
że w Brzeznej w środku sadów Instytutu Sadownictwa stała od lat 70 około 80 pniowa pasieka.
Pszczelarz, który w niej gospodarował nie widział dla pasieki większego zagrożenia ze strony środków
chemicznych, stosowanych w ochronie sadów przez Instytut. Pszczoły rozwijały się dobrze, przynosiły
pożytek. Nie było większych problemów z chorobami poza warrozą. Upadki rodzin pszczelich były
sporadyczne. Jednak zaczęło się coś niedobrego dziać po 2000 r. Rodziny są słabe, słabo się
rozwijają, duże upadki rodzin, małe zbiory miodu. Można zadać sobie pytanie czy to nowa generacja
środków ochrony roślin? Czy mała odporność pszczół?
Sytuacja zdrowotna pasiek bardzo się zmieniła na niekorzyść w omawianym okresie. Pszczelarz
najczęściej zostaje sam z problemem chorych rodzin, droga diagnostyka, po określeniu choroby brak
leków do zwalczania, albo jak w przypadku warrozy leki mało skuteczne i bardzo drogie.
2. Lasy
W całym naszym rejonie główny pożytek dla pszczół stanowi spadź. Gatunkami drzew dającymi
częsty i obfity pożytek spadziowy są jodła i świerk w mniejszym stopniu sosna i modrzew. Z drzew
liściastych spadziują: klon, buk, dąb, lipa, topola, wierzba. Lasy w tej chwili zajmują około 40%
powierzchni. Najlepsze tereny spadziowe to lasy jodłowe w górskich dolinach i kotlinach na
wysokości 200 – 700 m gdzie panuje specyficzny mikroklimat sprzyjający spadziowaniu.
Las kiedyś stanowił największe naturalne środowisko dla pszczół. Dawne lasy z licznymi
polanami, łąkami, dolinami rzek i strumieniami porośnięte różnymi gatunkami drzew, krzewów z
bogatym podszyciem drobnych krzewów i ziół stanowił bogate źródło nektaru, pyłku i spadzi.
59
rokoch sa začínajú spomaľovať tieto zmeny. Lesníci začínajú oceňovať różnogatunkowe stánky, ktoré
sú odolnejšie voči nepriaznivým zmenám v životnom prostredí. Začínajú vysádzať stromy a kre, ktoré
vyživujú pôdu, zlepšujú vlhkostné podmienky. Zvyšujú rozlohy lesov, vrátane jedli. Pre včelárov v
dlhodobom horizonte vytvárajú nádej na zlepšenie podmienok. V horách v ťažko prístupných
miestach zostalo viac či menej lesných fragmentov, ktoré človek málo zmenil. Na základe rozhovorov
so staršími včelármi možno usudzovať, že v rokoch 1950 - 1990 medovica sa zdá byť pravidelná,
menej bolo nemedovicových rokov. V prítomnosti medovice, je táto výhoda sa objavuje na dlhšiu
dobu. Po roku 1990 je už niekoľko rokov bezmedovicových a v niektorých porastoch sa už vôbec
neobjavuje. Podľa dostupných záznamov včelári hodnotia úrodu medu takto každý rok. Tu je
posúdenie prítomnosti medovice, vzhľadom k tomu, že toto je hlavný miestny prínos.
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
60
Dobrý rok. Bolo tam množstvo medovice z jedli a smreka.
Priemerný rok. Medovica bola, oneskorená jar, mnoho daždivých a chladných dní.
Priemerný rok. Medovica bola.
Priemerný rok. Medovica bola.
Dobrý rok. Medovica bola na jedli i smreku.
Zlý rok. Slabá jarná znáška, medovica sa vyskytla sporadický.
Dobrý rok. Medovica bola na jedli i smreku.
Veľmi úrodný rok na medovicu. Medovica trvala od začiatku júna do septembra.
Medovalo veľa druhov stromov. Leto bolo teplé a daždivý jún.
Slabý rok. Medovica sa vyskytla sporadický, zlýhala jarná znáška.
Priemerný rok. Medovica bola na jedli i smreku.
Veľmi dobrý rok na medovicu. Priaznivá bola aj jarná znáška.
Priemerný rok. Dobré medoval smrek v Podhale. Jedľa medovala slabo i to nie všade.
Priemerný rok. Medovica sa vyskytla nie všade.
Zlý rok. Studená jar i leto, veľa daždivých dní, medovica ani nedošla. V strednej časti
Nowosadeckej oblasti sa dobre darilo lipe. V maji miestami sa vyskytla medovica ne
dube.
Dobrý rok. Medovica bola na jedli i smreku.
Slabý rok. Studené a daždivé počasie na jar i v lete.
Veľmi dobrý rok. Medovalo veľké množstvo druhov stromov.
Ślabý rok. Veľmi málo medovice.
Dobrý rok. Priaznivé jarné podmienky. Hojnosť medovice Gorlickom kraji.
Priemerný rok. Veľmi dobrá znáška z líp. Medovica bola veľmi neskoro v II polovici
septembra a začiatkom októbra.
Veľmi zlý rok. Medovica nebola, daždivé a veľmi chladné leto.
Včelstva po zime boli veľmi oslabené. Silná nozeme. V júni a júli po silných dažďoch
bolo povodne. Jedľová medovica bola v auguste. Dobrá úroda medovice.
Dobrý rok. Dobrá znáška z kvetov. Medovicový zber stredné. Medovica bola v auguste.
Dobrý rok. Dobrá znáška z kvetov. Medovica bola neskoro v septembri.
Priemerný rok. Medovica sa vyskytla na jedli hlavne v južnej časti bývalého vojvodstva
Sadiecki. Slabý zber.
Slabý rok. Nevyhovujúce jarné podmienky. Dáždivé leto.Medovica sa vyskytla
sporadicky. Po mnoho rokoch – beznáškové obdobie.
Slabý rok. Medovica sa vyskytla krátko a neskoro.
Zlé prezimované včely, veľké úpadky včelstiev. Priaznivé jarné podmienky, medovica
bola v celom kraji.
Slabý rok. Nevhodné znáška z kvetov. Malo medovice bolo v južných častiach
Sadieckého a Gorlického kraja. Obdobie bez znášok.
Slabý rok. Nevyhovujća jarná znáška. Medovica sa vyskytla po 10 septembri. Leto
chladné a beznáškové. Úpadki rodín v septembri a októbri.
Veľmi dobrý rok. Medovica bola v celom kraji a trvala vyše dvoch mesiacoch.
Priemerný rok. Nevhodné jarné podmienky. Slabá medovica v júni a I dekáde júla.
Potom prišiel chlad. Obdobie bez znášok.
Slabý rok. Znáška z kvetov slabá. Medovica vôbec nebola. Obdobie bez znášky.
Pierwotne lasy pod wpływem działalności człowieka uległy zmianie. Dziś przeważają jednogatunkowe
zwarte drzewostany pozbawione bogatego podszycia krzewów i ziół. Jednak w ostatnim okresie
zaczynają pojawiać się powolne zmiany. Leśnicy zaczynają doceniać różnogatunkowe drzewostany,
które są bardziej odporne na niekorzystne zmiany w środowisku. Zaczynają wprowadzać do
drzewostanów krzewiaste poszycie, które pielęgnuje glebę, poprawia warunki wilgotnościowe.
Zwiększa się powierzchnia lasów, w tym również jodłowych. Dla pszczelarzy w dłuższym okresie
czasu stwarza to nadzieję na poprawę bazy pożytkowej. W górach nadal w miejscach trudno
dostępnych zachowały się mniejsze lub większe fragmenty lasów mniej zmienionych przez człowieka
o różnogatunkowym składzie. Na podstawie rozmów przeprowadzonych ze starszymi pszczelarzami
można wnioskować, że w latach 1950 – 1990 spadź pojawiała się bardziej regularnie, mniej było lat
bezspadziowych. W latach występowania spadzi, pożytek ten występował przez dłuższy czas, był
bardziej obfity i występował na całym terenie, najwyżej o zróżnicowanej obfitości. Po roku 1990 jest
więcej lat bezspadziowych, trwa krócej i mniej obficie występuje w jednych drzewostanach, w innych
nie ma jej wcale. Według dostępnych zapisków pszczelarze następująco oceniali zbiory miodu w
poszczególnych latach. Jest to też ocena występowania spadzi, z uwagi, że to jest główny tutejszy
pożytek.
1976 Rok dobry. Wystąpiła obficie spadź jodłowa i świerkowa
1977 Rok średni. Spadź wystąpiła, opóźniona wiosna, duża ilość pochmurnych i chłodnych dni
1978 Rok średni. Spadź wystąpiła
1979 Rok średni. Spadź wystąpiła
1980 Rok dobry. Spadź wystąpiła na jodle i świerku
1981 Rok zły. Słabe pożytki wiosenne, spadź wystąpiła sporadycznie
1982 Rok dobry. Spadź wystąpiła na jodle i świerku
1983 Rok bardzo urodzajny w spadź. Pożytek spadziowy trwał od początku czerwca do
września. Spadziowało wiele gatunków drzew. Lato ciepłe i czerwiec deszczowy
1984 Rok słaby. Spadź wystąpiła sporadycznie, zawiodły pożytki wiosenne
1985 Rok średni. Spadź wystąpiła na jodle i świerku
1986 Bardzo dobry rok spadziowy, dopisały również pożytki wiosenne
1987 Rok średni. Dobrze spadziował świerk na Podhalu. Jodła spadziowała słabo i nie wszędzie
1988 Rok średni. Spadź wystąpiła nie wszędzie
1989 Rok zły. Zimna wiosna i lato, dużo deszczowych dni, spadź prawie nie wystąpiła.
W północnej części województwa nowosądeckiego dopisała lipa. Miejscami w maju
wystąpiła spadź na klonach i dębie
1990 Rok dobry. Wystąpiła spadź jodłowa i świerkowa
1991 Rok słaby. Zimna deszczowa pogoda wiosną i latem
1992 Rok bardzo dobry. Spadziowało wiele gatunków drzew
1993 Rok słaby. Bardzo mało spadzi
1994 Rok dobry. Dopisały szczególnie pożytki wiosenne. Spadź obficie wystąpiła w powiecie
Gorlickim
1995 Rok średni. Bardzo dobry pożytek lipowy. Spadź wystąpiła bardzo późno II połowa
września i I połowa października
1996 Rok bardzo zły. Spadź nie wystąpiła. Chłodne deszczowe lato
1997 Rodziny z zimy wyszły bardzo osłabione, silna grzybica, nosema. W czerwcu i lipcu
ulewy, powodzie. Spadź jodłowa wystąpiła w sierpniu. Zbiory spadzi dobre.
1998 Rok dobry, dobre pożytki kwiatowe. Zbiory spadzi średnie. Spadź wystąpiła w sierpniu
1999 Rok średni. Dobre pożytki kwiatowe. Spadź wystąpiła późno we wrześniu
2000 Rok średni. Spadź wystąpiła na jodle głównie w południowej części byłego województwa
sądeckiego. Zbiory słabe
2001 Rok słaby. Niedopisany pożytki wczesne. Lato deszczowe. Spadź wystąpiła sporadycznie.
Dla wielu pszczelarzy rok bezpożytkowy
2002 Rok słaby. Spadź wystąpiła krótko i późno
2003 Pszczoły słabo wyszły z zimowli, duże upadki rodzin pszczelich. Rok dobry, dopisały
pożytki wiosenne i później wystąpiła spadź na całym terenie
2004 Rok słaby. Nie dopisały pożytki kwiatowe. Słaba spadź wystąpiła na południu powiatu
sądeckiego i gorlickiego. Dla wielu pszczelarzy rok bezpożytkowy
61
2009
2010
Priemerný rok. Vhodné jarné podmienky.Medovica sa vyskytla lokálne. Veľmi úrodný rok
v Podhale.
Veľmi zlý rok. Bez znášky. Jeden z najhorších rokov v danom období. Dobrý rok v regińe
Podhala.
Dobré roky boli: 1976, 1980, 1983, 1986, 1990, 1992, 1994, 1998, 2006
Roky zlých správ boli: 1981, 1984, 1989, 1991, 1993, 1996, 2001, 2002, 2004, 2005, 2008, 2010.
Včelárom zostane v pamäti rok 1983, ktorý bol jedným z najlepších rokoch. Medovica bola dlhá,
bohatá, a v celej oblasti a to aj napriek silnému dažďu na konci júna a začiatkom júla. Medovali
početné druhy stromov. Najhorší rok bol 2010, v ktorom väčšina včelníc nemala žiadnu znášku
a včely na jar i v lete bolo potrebné prikrmovať. O výskyte medovice v Karpatských lesoch by bolo
dobré uskutočniť dlhodobý výskum. K dnešnému dňu neboli vykonané žiadne výskumné práce. Veľký
lesný porast a zmeny v lesníctve, dávajú predpoklad včelárom, že medovica v budúcnosti bude
hlavným zdrojom pre ich včelstva.
3. Poľnohospodárstvo
Poľnohospodárskou pôdou v sedemdesiatych a osemdesiatych rokov bolo obsadených 278.8 tis.
ha, čo predstavuje asi 50% plochy.
Miestne poľnohospodárstvo roztrieštene do mnohých malých hospodárstiev:
• poľnohospodárstvo do 2 ha - 37%
• poľnohospodárstvo od 2 - 7 ha - 49%
• poľnohospodárstvo viac ako 7 ha - 14%
Fragmentácia poľnohospodárstva bola prospešná pre včely, pretože tam bola malá mechanizácia,
malo sa používali chemické látky, bolo veľa medzí uprostred ktorých boli maličké polia na ktorých sa
dobre darilo voľne žijúcim rastlinám, ktoré boli dobrým prínosom nektáru a peľu. V obilninách
vyrastalo mnoho kvitnúcich burín, nevädza, mäsiarka, horčica arvensis (ognicha), vika vtáčia, vika
drobná, divý mak a pod.
Bude vidieť vo všetkých oblastiach zŕn z kvetín ognichy žlté, potom modrej na červenú z nevädze a
vlčie maky. Na lúkach a pasienkoch skoro na jar dominovali šalvia lúčna púpava, mäta pieporná
nevädza, a ďalšie zeleniny. V júli zakvitla ďatelina biela. Takmer všetky farmy siali ďatelinu červenú,
ktorá tiež bola výhodou. Neboli tam však žiadne poľnohospodárske plodiny, ktoré majú tiež veľký
význam pre včely ako repka a pohánka.
V mnohých oblastiach bolo dobre rozvinuté ovocinárstvo s veľkými stromami rastúcich jabloní,
sliviek, plantáži ríbezlí, egrešov, malín, čiernych jahôd. Koncom 70 a začiatkom 80 rokoch
záhradnícke družstvo v Nowy Sacz spolufinancovala včelstva pre opeľovaciu činnosť v sadoch.
Niekoľko včelári každoročne prichádzali zo svojimi včelami do rozkvitnutých sadov. Na konci 80 rokov
záhradnícke družstvo zastavilo financovanie tejto činnosti. Modernizujúce sady vyžadujú čoraz
intenzívnejší chemickú ochranu, čo vedie k oslabeniu rodiny, stratu letných včiel a to odrádza
včelárov.
Výsledok ekonomických zmien v Poľsku a značné zníženie ziskovosti poľnohospodárskej
výroby od polovice deväťdesiatych rokov, vidíme veľmi vysoký limit na našom území a v mnohých
prípadoch i ukončenie poľnohospodárskej výroby. Ukončenie produkcie plodín spôsobilo vymiznutie
sprievodných burín, čo dobré využívali včely. Opustené polia, lúky a pasienky sú pokryté vysokou
trávou, ktorá ničí kvitnúce byliny.
Postupne tam vyrastajú dreviny ako breza, borovica, osika, ktoré majú malý význam pre
včelárstvo. Nevyužité lúk, polí a pasienkoch mizne púpava, ďatelina plazivá a iné kvitnúce rastliny.
Iba v údolí riek v opustenej poľnohospodárskej pôde vyrastá zlatobyľ, ktorý v jeseni poskytuje nektár
a peľ pre včely.
Obmedzenie poľnohospodárskej výroby spôsobuje závažné zníženie pastvín pre včely. Mizne pred
očami mnoho kvitnúcich voľne rastúcich rastlín a súvisiace používané poľnohospodárske plodiny
vyskytuje na lúkach a pastvinách.
Pre včely je to strata veľmi veľká, pretože sa znižuje dostupnosť peľu nektáru, čo má negatívny
dopad na ich odolnosť voči chorobám a nepriaznivým vplyvom životného prostredia. Výhoda
medovice nie je dobré pre včely (czerniawka medovice) a ani neposkytuje peľ. Často vidíme počas
62
2005 Rok słaby. Pożytki wiosenne nie dopisały. Spadź wystąpiła późno po 10 września. Lato
głodne i bezpożytkowe. Upadki rodzin we wrześniu i październiku
2006 Rok bardzo bobry. Spadź wystąpiła na całym terenie. trwała ponad dwa miesiące.
2007 Rok średni. Nie dopisały pożytki wiosenne. Słaba spadź wystąpiła w czerwcu i I dekadzie
lipca. Później nastąpił głód w pasiekach. Dla wielu pasiek rok bezpożytkowy
2008 Rok słaby. Pożytki kwiatowe słabe. Spadź nie wystąpiła. Dla wielu pasiek rok
bezpożytkowy
2009 Rok średni. Dobre pożytki wiosenne. Spadź wystąpiła lokalnie. Bardzo dobry rok na Podhalu
2010 Rok bardzo zły. Bezpożytkowy. Jeden najgorszych lat w omawianym okresie. Dobry rok
na Podhalu.
Dobre lata to: 1976, 1980, 1983, 1986, 1990, 1992, 1994, 1998, 2006
Lata złe to: 1981, 1984, 1989, 1991, 1993, 1996, 2001, 2002, 2004, 2005, 2008, 2010.
W pamięci pszczelarzy pozostanie rok 1983, który był jednym z najlepszych lat, spadź była
długo, obfita i na całym terenie mimo ulewnych deszczy końcem czerwca i początkiem lipca.
Spadziowały liczne gatunki drzew. Najgorszym był rok 2010, w którym większość pasiek nie brała
miodu, a pszczoły przez wiosnę i lato należało podkarmiać.
Nad występowaniem spadzi w karpackich lasach dobrze byłoby podjąć długofalowe badania
naukowe. Do tej pory szerszych badań nie prowadzono. Duża lesistość i zmiany w leśnictwie dają
nadzieję pszczelarzom, że spadź pozostanie głównym pożytkiem również w przyszłości.
3. Rolnictwo
Użytki rolne w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zajmowały około 278,8 tyś. ha, co
stanowiło około 50% powierzchni.
Tutejsze rolnictwo cechowało duże rozdrobnienie gospodarstw:
 gospodarstwa do 2 ha
– 37%
 gospodarstwa od 2 – 7 ha
– 49%
 gospodarstwa powyżej 7 ha
– 14 %
Rozdrobienie rolnictwa było korzystne dla pszczół, ponieważ mechanizacja była niewielka, mała
chemizacja, dużo miedz, zadrzewień śródpolnych, liczne uskoki terenu pomiędzy działkami porośnięte
różnymi gatunkami roślin dziko rosnących dających pożytek nektarowy i pyłkowy.
W uprawach zbóż spotykało się dużo kwitnących chwastów jak chaber, bławatek, gorczyca
polna (ognicha), wyka ptasia, wyka drobnokwiatowa, rolety, mak polny. Jadąc drogą widziało się całe
łany zbóż żółte od kwiatów ognichy, później niebieskich do chabrów czy czerwonych od maków.
Na łąkach i pastwiskach dominował wczesną wiosną mniszek lekarski później szałwia łąkowa,
mięta polna, chaber łąkowy, ostrzeń warzywny i inne. W lipcu pojawiała się biała koniczyna. Prawie
we wszystkich gospodarstwach była uprawiana koniczyna czerwona, która również dawała pożytek.
Nie było natomiast upraw rolnych o znaczeniu dla pszczół jak rzepak, gryka.
W wielu rejonach dobrze rozwinięte było sadownictwo, duże uprawy jabłoni, śliw, plantacje
porzeczek, agrestu, malin, aronii. Końcem lat 70 i na początku 80 Spółdzielnia Ogrodnicza w Nowym
Sączu dofinansowała wyjazdy pszczół na zapylanie sadów. Kilkunastu pszczelarzy corocznie wywoziło
swoje pszczoły do kwitnących sadów. Pod koniec lat 80 zaprzestano wywozu. Spółdzielnia
Ogrodnicza wycofała się z dofinansowania. Nowoczesne sady wymagały coraz intensywniejszej
ochrony chemicznej, co powodowało słabnięcie rodzin, ubytek pszczoły lotnej, a to z kolei
zniechęcenie pszczelarzy do wyjazdu.
Na wskutek zmian gospodarczych w Polsce i bardzo dużym zmniejszeniem opłacalności produkcji
rolnej od połowy lat dziewięćdziesiątych obserwujemy w naszym regionie bardzo duże ograniczenie,
a w wielu wypadkach zaprzestanie produkcji rolnej. Zaprzestanie uprawy zbóż spowodowało
zniknięcie chwastów towarzyszących dających dobry pożytek pszczołom. Opuszczone pola, łąki i
pastwiska porastają wysoką trawą, która zagłusza kwitnące rośliny zielne. Stopniowo wchodzą na nie
pionierskie gatunki drzew jak brzoza, sosna, osika, których znaczenie pszczelarskie jest niewielkie. Na
nieużywanych łąkach i pastwiskach znikają łany mniszka, koniczyny białej i innych kwitnących roślin.
Jedynie w dolinach rzek na opuszczone grunty rolne wchodzi nawłoć, która w okresie późnego lata
daje pszczołom nektar i pyłek.
Zaniechanie produkcji rolnej powoduje poważne ograniczenie pastwisk pszczelich. Na naszych
oczach znika wiele kwitnących roślin dziko rosnących towarzyszących uprawom rolnym i
występujących na użytkowanych łąkach i pastwiskach. Jest to strata dla pszczół bardzo duża,
63
hojnosti malé zásoby zakonzerwowaneho pelu (pierzgi) v úľoch a silné oslabenie včelstiev na
zazimovanie.
4. Podnebie
V poslednom desaťročí pozorujeme veľké zmeny v klíme v našom regióne. Jar a leto sú
chladnejšie. Je menej slnečných dni. Chladnejšia jar, často s veľmi chladným počasím. Pokojné
jesene sa vytrácajú. Striedajú sa suché roky a s rokmi s vysokými zrážkami. Zmeny počasia majú
nepochybne vplyv na včely. Včelári sa pozorujú predĺžené jesenné plodovanie matiek do konca
novembra, začiatkom decembra. V niektorých prípadoch to trvá celú zimu. Na jar počas dlhého
chladného daždivého počasia, sú problémy s insemináciou matiek. Vzhľadom k chladnému
daždivému počasiu, sú dlhšie beznáškové obdobia v júni, júli (2010r.) a veľmi často v auguste.
Stále častejšie je nutné kŕmiť včely v lete. V niektorých oblastiach, boli zistené malé zásoby peľu
v neskorom lete. Vzhľadom k aktivite včiel, ako tento rok, do polovice decembra je pozorovaná
výrazne vyššia spotreba zimných zásob. Roky nepriaznivého počasia prejavuje sa aj na peľovaní
medonosných rastlín. Často krát sú poškodené kvety (napr. lesné maliny).
V roku 2010, počas dlhého, daždivého a chladného počasia v máji a júni, kedy výrazne poklesla
teplota ovzdušia, bol viditeľný tepelný šok u rastlín. Môžeme tiež povedať, že zmena klímy spôsobuje
poruchy v prítomnosti medovicu produkujúcich vošiek. Populačná dynamika vošiek produkujúcich
medovicu je podľa výskumu O.Haragsima silne závislá na poveternostných podmienkach, ako aj
fyziologickom stave rastlín.
5. Záver
Na záver v období 1976-2011 r. počet včelstiev klesol o polovicu a o štvornásobok počet včelárov.
Vznikli malé včelnice. Zvýšila sa priemerná veľkosť včelníc. Znížili sa kvitnúce podmienky. Výsledkom
týchto zmien je aj nízka prítomnosť vošiek, čím sa vlastne znížila aj produkcia medovicového medu.
Zhoršila sa situácia vo zavčelení územia vplyv nerovnomerného rozloženia. Znižuje sa odolnosť
včiel voči chorobám a nepriaznivým vplyvov životného prostredia. Vyskytujú sa nové choroby, ako je
globálna warroza, nové druhy nosemozy (Nosema Cerana), vírusové ochorenie, ktoré pred 25 rokmi
boli neznáme, a dnes sa bežne vyskytujú na včelniciach. Zväčšujú sa lesné porasty v ktorých
prevládajú zmiešané dreviny. Existuje veľa území v ktorých je veľmi málo, alebo úplne, bez včiel. Cez
všetky ťažkosti, včely by mali zostať v Euroregióne Tatry i v celých Karpatoch, pretože sú veľmi
potrebné pre ľudí a prírodu.
Je treba postupovat takto:
1) Podporovať včelárstvo na verejnosti
2) Venovať väčšiu pozornosť malým včelniciam. Včelín nemôže fungovať ako typická
poľnohospodárska farma, čo znemožňuje podpory z fondov EÚ. Prehnané požiadavky niektorých
ustanovení (napr. priamy predaj) spôsobí zastavenie existujúcich včelníc, a nedostatok záujmu zo
strany mladých ľudí.
3) Včelárom pomáhať v boji proti chorobám včiel, vďaka dobrej ponuke účinných liekov za dostupné
ceny za ochorenie, ktoré sa hromadne vyskytujú.
4) Zabezpečenie výkupu včelích produktov.
5) Zlepšenie medných výnosy tým, že sa budú vysádzať nektarodajné rastliny a kríky v lesoch,
parkoch v obytných oblastiach, uprostred poli a pod. Siať medonosné rastliny na
poľnohospodárskej pôde.
6) Používať prípravky na ochranu rastlín s relatívne nízkym nebezpečenstvom pre včely. Zavedenie
jednoduchých a jasných zákonov na ochranu včiel.
7) Zaviesť systematický výskum o výskyte medového nektáru v Karpatoch.
8) Starostlivosť o zachovanie čistého prostredia s rôznymi druhmi rastlín.
9) Zahrnúť včelárstvo do plánov rozvoja infraštruktúry v horách
64
poważnie zmniejszająca dostępność różnogatunkowego pyłku i nektaru co na pewno odbija się
niekorzystnie na ich odporności na choroby i niekorzystne wpływy środowiska jeszcze dodatkowo na
terenach występowania pożytków spadziowych. Pożytki spadziowe nie są dobrym pokarmem dla
pszczół (czerniawka spadziowa) i nie dają pyłku. Często w obfite lata spadziowe obserwujemy
nieduże zapasy pierzgi w gniazdach i silne osłabienie rodzin idących do zimy.
4. Klimat
W ostatnim dziesięcioleciu obserwujemy duże zmiany klimatyczne w naszym regionie. Wiosny
i lata są chłodniejsze. Występuje mniej słonecznych dni. Chłodniejsze wiosny często z bardzo zimną
pogodą. Pogodne jesienie przeciągają się. Występują lata suche oraz lata z dużymi opadami deszczu.
Zmiany pogodowe mają niewątpliwie wpływ na pszczoły. Pszczelarze obserwują przedłużające
się czerwienie matek jesienią do końca listopada, początku grudnia. W niektórych przypadkach trwa
to całą zimę. Wiosną w czasie długotrwałej zimnej deszczowej pogody występują problemy
z unasienianiem matek. Z powodu chłodnej deszczowej pogody zdarzają się dłuższe okresy
bezpożytkowe w czerwcu, lipcu (2010r.) bardzo często w sierpniu.
Coraz częściej zachodzi konieczność dokarmiania pszczół w okresie letnim. W niektórych rejonach
obserwuje się małe zapasy pyłku pod koniec lata. Z uwagi na aktywność pszczół, jak w tym roku do
połowy grudnia obserwuje się znacznie większe zużycie pokarmu zimowego. Lata z niesprzyjającą
pogodą odbijają się również na nektarowaniu i pyłkowaniu roślin. Często spotyka się uszkodzone kwiaty
(np. malina leśna). W 2010 roku po długiej deszczowej i zimnej pogodzie w maju i czerwcu, gdy nagle
przyszły upały rośliny przeszły bardzo widoczny szok termiczny. Możemy również przypuszczać, że
zmiany klimatyczne są przyczyną zaburzeń w występowaniu mszyc produkujących spadź. Dynamika
liczebności populacji mszyc spadziujących według obserwacji jak również badań O. Haragsima jest mocno
uzależniona od warunków pogodowych jak również stanu fizjologicznego roślin.
5. Zakończenie
Podsumowując w okresie lat 1976 – 2010 liczba rodzin pszczelich spadła o połowę, liczba
pszczelarzy czterokrotnie. Znikły małe przydomowe pasieki. Zwiększyła się średnia wielkość pasieki.
Zmniejszyły się pożytki kwiatowe. Na wskutek zaburzeń w występowaniu mszyc spadziujących
zmniejszyła się ilość pozyskanego miodu spadziowego. Pogorszyło się napszczelenie terenu oraz jego
równomierność rozłożenia. Obserwuje się zmniejszenie odporności pszczół na choroby i ujemny
wpływ środowiska. Pojawiły się nowe globalne choroby jak warroza, nowa odmiana nosemozy
(Nosema cerana), choroby wirusowe, które jeszcze 25 lat temu były nieznane, a dzisiaj powszechnie
występują w pasiekach.
Zwiększa się lesistość, przybywa drzewostanów jodłowych oraz gatunków domieszkowych
w lasach. Jest sporo terenów słabo napszczelonych, albo w ogóle bez pszczół.
Mimo wszystkich trudności, pszczoły powinny pozostać w Euroregionie Tatry i szerzej
w Karpatach, bo są bardzo potrzebne człowiekowi i przyrodzie.
W tym celu należy:
1. Promować pszczelarstwo wśród społeczeństwa.
2. Zwrócić większą uwagę na pasieki małe. Pasieki takie nie mogą funkcjonować, jako typowe
gospodarstwo rolne, co uniemożliwia im korzystanie ze wsparcia ze środków unijnych. Wygórowane
żądania niektórych przepisów (np. o sprzedaży bezpośredniej) nie będących w żadnej relacji do
uzyskiwanego dochodu powoduje zaprzestanie działalności istniejących pasiek i brak
zainteresowania ze strony ludzi młodych.
3. Pomóc pszczelarzom w zwalczaniu chorób pszczół poprzez dobre zaopatrzenie w skuteczne leki
po przystępnych cenach co przy chorobach występujących masowo jest ważne.
4. Uporządkowanie skupu produktów pszczelich.
5. Polepszenie bazy pożytkowej poprzez wprowadzenie do lasów, zadrzewień parkowych, osiedlowych,
śródpolnych, przydomowych drzew i krzewów nektarodajnych i pyłkodajnych. Wysiewania roślin
miododajnych na ugorujące grunty rolne.
6. Dopuszczaniu do obrotu środków ochrony roślin o znanej stosunkowo małej szkodliwości
dla pszczół. Wprowadzenie prostych i jasnych przepisów prawnych chroniących pszczołę miodną.
7. Rozpoczęcie systematycznych badań naukowych nad występowaniem pożytków spadziowych
w Karpatach.
8. Dbanie o zachowanie czystego środowiska z dużą różnorodnością gatunków roślin.
9. Ujęcie pszczelarstwa; w planach rozwoju infrastruktury w górach.
65
Ing. Branislav Novosad,
ovocinár a včelár
Pesticídy a ich vplyv na flóru a faunu v Euroregióne „TATRY“
Chémia v ovocných sadoch a včely.
1. Slade - Bez opelenia hmyzom by ovocné sady a ostatné rastliny neprodukovali plody
a semená. Je to dôležitý faktor najmä v produkčných sadoch, kde je cieľom
dopestovať kvalitnú a bohatú úrodu.
2. Slade - Farmári by mali umiestňovať do svojich sadov včelstvá a tiež dotvárať krajinu
výsadbou nektáro a peľodajných rastlín, ktoré sú lákavé pre včely a iný hmyz,
ktorý opeľuje rastliny.
3. Slade - Opeľovanie sadov včelami by mali farmári zaradiť medzi úrodotvorné
a intenzifikačné prvky obhospodarovania ovocných sadov.
4. Slade - Včelstvá je najlepšie do sadov umiestňovať rovnomerne rozmiestnené na plochu,
potreba na 1ha sú spravidla 2 až 4 včelstvá, pri cudzoopelivých ovocných
druhoch, ako napríklad čerešne, je vhodných 6 až 10 včelstiev. Najlepšie
opelenie sa zabezpečí, ak vzdialenosť medzi jednotlivými včelstvami nepresiahne
400m.
5. Slade - Včelstvá treba prisunúť už pri 10% rozkvitnutí sadov. Pri dodržiavaní týchto zásad
sa úrody zvyšujú o viac ako 50% a znižuje sa výskyt deformovaných plodov.
6. Slade - Veľa ovocných druhov a odrôd vyžaduje tzv. krížové opelenie inou odrodou. Je to
dôležité hlavne pri jadrovinách, kde väčšina odrôd je cudzoopelivá.
7. Slade - Peľ tej istej odrody má za následok slabú úrodu, deformovanosť plodov, menej
semien v plode, menšiu veľkosť a slabšiu pevnosť plodu.
8. Slade - Aj pri samoopelivých ovocných druhoch sa medziodrodové opelenie prejaví
zvýšením kvality plodov.
9. Slade - V roku 2006 sme obhospodarovali cca 180 rodín. Vtedy sme sa rozhodli pre
ovocinárov poskytovať služby opeľovania, nakoľko hospodársky výsledok väčšiny
ovocných druhov je priamo závislý od opelenia hmyzom.
10.
Slade - Pretože tieto služby na Slovensku doposiaľ nikto neposkytoval, spojili sme sa
s niekoľkými kolegami a ponúkli sme tento produkt.
11.
Slade - V súčasnosti umiestňujeme do sadov cca 300 rodín. Naše včely opeľujú
marhule, broskyne, slivky, jablone, hrušky a najviac včelstiev sa umiestňuje do
čerešní.
12.
Slade - Súčasný stav registrovaných ovocných sadov v SR,
vedených v registri – ÚKSÚP k 31.5.2010
13.
Slade - Celková výmera ovocných sadov na Slovensku dosiahla 9285,8 ha. Táto
výmera 9285,8 ha zahŕňa celkovú plochu aj s manipulačnými plochami. V tejto
výmere sú zahrnuté všetky intenzívne aj extenzívne ovocné sady v Slovenskej
republike. Celková výmera sa znížila oproti roku 2009 o 316,6 ha.
14.
Slade - Čistá výmera je 8 313,1 ha bez manipulačných plôch. V tejto výmere sú
presne špecifikované výmery intenzívnych 5106,4 ha aj extenzívnych sadov
3206,7 ha. K 31.5.2010 sa čistá výmera medziročne znížila o 192,5 ha.
15.
Slade - Čistá výmera je vypočítaná z počtu jedincov vo všetkých ovocných sadoch
(stromov, krov, sadeníc) a ich sponu.
16.
Slade - Negatívnym javom v porovnaní s rokom 2009 je stúpajúci trend výmer
extenzívnych ovocných sadov. Výmera extenzívnych sadov narastá vplyvom
nízkej úrovne agrotechniky, alebo aj úplným opustením sadov. Časť sadov sa do
tejto skupiny presúva aj prirodzeným starnutím a vysokým podielom odumretých
stromov.
66
Ing. Branislav Novosad
sadow nik i pszczelarz
Pestycydy i ich wpływ na florę i faunę v Euroregionie „TATRY”
Pszczoł i chemia w sadach owocowych
1.
Slade –Bez zapylania owadami, by owocowe sady i pozostałe rośliny nie produkowały płodów
i nasion. Jest to ważny warunek zwłaszcza w produkcyjnych sadach, gdzie celem jest
uprawa jakościowej i obfitych plonów.
2.
Slade – Farmerzy powinni umieszczać w swoich sadach rodziny pszczele, a także kształtować
otoczenie prze sadzenie nektaro i pyłkodajnych roslin, które przyciągną pszczoły i inne
owady opylające rośliny.
3. Slade – Zapylanie sadów pszczołami powinni farmerzy zaszeregować pomiędzy zabiegi
wspomagające plony i intensyfikujące elementy gospodarki sadów owocowych.
4. Slade – Rodziny pszczele najlepiej umieszczać w sadach tak, by byłych rozmieszczone
równomiernie na danej powierzchni. Na 1 ha w zasadzie są potrzebne 2 – 4 rodziny. Przy
obcopylnych rodzajach drzew owocowych, np. czereśnie, wskazanym jest 6-10 rodzin
pszczelich. Najlepsze zapylanie można zabezpieczyć, gdy odległości pomiędzy rodzinami
pszczelimi nie przekroczy 400 m.
5. Slade – Rodziny pszczele należy umieścić już, gdy rozkwitnie 10% sadu. Przy przestrzeganiu tych
zasad plony zwiększają się ponad 50% i zmniejsza się ilość zdeformowanych plonów.
6. Slade – Wiele owocowych rodzajów i gatunków wymaga tzw. krzyżowego zapylania innym
odmiennym gatunkiem. Jest to ważne głównie przy jarzynach, gdzie większość
gatunków jest obcopylna.
7. Slade – Pyłek tego samego gatunku powoduje słabe zbiory, zdeformowanie plonów, mniej nasion
w plonie, mniejszej wielkości i słabsza trwałość plonów.
8. Slade – Nawet przy samopylnych rodzajach ovocowych międzygatunkowe zapylanie objawi się
zwiększeniem jakości plonów.
9. Slade – W 2006 r. posiadaliśmy ok. 180 rodzin. Zdecydowaliśmy się na propozycję służenia
sadownikom zapylaniem, ponieważ gospodarcze wyniki
gatunków są bezpośrednio zależne od zapylania owadami.
większości
owocowych
10. Slade – W związku z tym, że takich usług na Słowacji dotychczsas nie proponowano,
połączyliśmy się z kilku kolegami i zaproponowaliśmu ten produkt.
11. Slade – Obecnie umieszczamy do sadów ok. 300 rodzin. Nasze pszczoły zapylają marchew,
brzoskwinie, śliwy, jabłonie, gruszki ale najwięcej rodzin pszczelich umieszczamy
w sadach czereśniowych.
12. Slade –Obecnie stan rejestrowanych sadów owocowych w Słowackiej Republice, prowadzonych
przez ÚKSÚP (Centralny Kontrolny i Badawczy Instytut Rolniczy w Bratislavie) na dzień
31.05.2010 r.
13. Slade –Całkowity obszar sadów owocowych na Słowacji osiągnął 9 285 ha. Ten obszar 9 285,8
ha zawiera całkowitą powierzchnią wraz z manipulacyjnymi powierzchniami. W tym
obszarze są zawarte wszystkie intesywne i extensywne sady owocowe w Słowackiej
Republice. Całkowity obszar się zmniejszył o 316,6 ha w stosunku do roku 2009 r.
14. Slade – Czysty obszar wynosi 8 313,1 ha bez powierzchni manipulacyjnych. W tym obszarze są
dokładnie wyodrębnione obszary intensywnych 5 106,4 ha i extensywnych sadów
3 206,7 ha. Do 31.05.2010 r. czysty obszar rok do roku obniżył się o 192,5 ha.
15. Slade – Czysty obszar jest obliczony z ilości pojedynczych we wszystkich sadach owocowych
(drzew, krzewów, sadzonek) i ich łączników
16. Slade – Zjawiskiem negatywnym w porównaniu z 2009 r. jest wzrastający trend obszarów
extensywnych sadów owociowych. Obszar extensywnych sadów wzrasta pod wpływem
niskiego poziomu agrotechniki, albo również opuszczeniem sadów. Część sadów
67
17.
18.
Slade - 2. Štruktúra ovocných sadov podľa intenzity vedená v registri
ÚKSÚP k 31.5.2010
Slade - Register ovocných sadov pri analýze stavu úrovne ovocinárstva vychádza
zásadne z údajov čistej výmery. Táto výmera dáva objektívny obraz o úrovni
sadov a ich produktivite.
Štruktúra sadov podľa celkovej a čistej výmery. Členenie výmery podľa intenzity sadov:
Celková výmera:
9285,8
19.
20.
Čistá výmera:
8313,1
Intenzívne sady:
5106,4
Extenzívne sady:
3206,7
61%
39%
Slade - Produkčný potenciál sa zisťuje len v kategórii „intenzívnych sadov“. Medzi
extenzívne sady patria sady staršie ako 25 rokov. Sady opustené a vedené inak
ako na produkciu ovocia sú zaradené medzi sady extenzívne, ktoré nevykazujú
žiadnu produkciu.
Slade - Sady zaradené do extenzívnych sadov s nízkou úrovňou agrotechniky
zaraďujeme do produkčných je vykonané z dôvodu uvádzania tržnej produkcie
na trh. O tieto sady sa ovocinári starajú a udržiavajú ich agrotechnikou, rezom a
tvarovaním v primerane nízkej produkcii.
Štruktúra sadov podľa intenzity sadov: k 31.5.2010
Čistá
výmera v
ha
Intenzívne
sady
Extenzívne
sady
Súčet
21.
22.
23.
68
5106,4
3206,7
8313,1
Vyjadrenie
intenzity
sadov
%
61
Úroveň
agrotechniky
sadov
(bodové
vyjadrenie)
Čistá
výmera
v ha
Vyjadrenie
Vyjadrenie
plodnosti
plodnosti
sadov
sadov
v ha
%
9 - vysoká
1988,10
7- dobrá
1614,60
5 - priemerná
1503,70
Produkčné
3 - nízka
1443,90
6550,3
2 – veľmi nízka
339,4
Neprodukčné
1 - žiadna
1423,4
1762,8
79
39
100,00
8313,1
21
100,00
Z čistej výmery 8313,1 ha pripadá 5106,4 ha (61%) na intenzívne ovocné sady.
Výmera intenzívnych sadov klesla za posledný rok o 580,3 ha.
Slade - Ostatnú výmeru 3206,7 ha tvoria sady extenzívne, ktoré tvoria v SR 39 %. V
produkčných sadoch sú zahrnuté sady intenzívne /5106,4 ha/ a časť sadov so
slabou úrovňou agrotechniky (hodnotenou pri KNM hodnotou 3), v ktorých sa na
výmere 1443,9 ha pestuje ovocie na priamy predaj a uvádza sa na trh.
Slade - Produkčná výmera ovocných sadov je 6550,3 ha, čo predstavuje 79 % z
čistej výmery všetkých ovocných sadov. Z produkčnej výmery 6550,3 ha má
dobrú až vysokú úroveň agrotechniky len 3602,7 ha sadov, čo predstavuje z
čistej výmery len 43 %. V týchto sadoch je na vysokej úrovni technológia
pestovania ovocných druhov. Na druhej strane v produkčných výsadbách je
evidovaných aj 2947,6 ha (36%) sadov s priemernou až nízkou úrovňou
przesuwa się do tej grupy również przez naturalne starzenie się i wysokim udziałem
zamarłych drzew.
17. Slade – 2. Struktura sadów owocowych według intensywności
prowadzenia zgodnie z rejestrem do 31.05.2010 r.
18. Slade – Rejestr sadów owocowych przy analizie stanu poziomu sadownictwa wychodzi
zasadniczo z danych czystego obszaru. Obszar ten pokazuje obiektywny obraz
o poziomie sadów i ich wydajności.
Struktura sadów według całkowitego i czystego obszaru. Podział obszaru wg. intensywności sadów
Całkowity obszar:
9285,8
Czysty obszar:
8313,1
Intensywne sady:
5106,4
61%
Extensywne sady
3206,7
39%
19. Slade – Potenciał produkcyjny zabezpiecza się tylko w kategorii „intensywnych sadów“. Wśród
extensywnych sadów należą sady, ktore są starsze niż 25 lat. Sady opuszczone
i prowadzone z innym przeznaczeniem niż na produkcję owoców zostały zaszeregowane
do sadów extenzywnych, które niewykazują żadnej produkcji.
20. Slade – Sady zaszeregowane do extensywnych sadów z niskim poziomem agrotechniki
zaliczamy do produkcyjnych, z powodu wprowadzania handlowej produkcji na targ.
Tymi sadami, opiekują sięsadownicy i prowadzą ich agrotechnikę, przez przycinanie
i kształtowanie, przy odpowiednio niskiej wydajności produkcyjnej.
Struktura sadów według intensywności sadów do 31.05.2010 r.
Czysty
obszar
w ha
Intensywne
Ekstensywne
Razem
5106,4
3206,7
8313,1
Określenie
intensywności
sadów%
61
39
100,00
Poziom agrotrchniki
(punktowa ocena)
Czysty
obszar w ha
9 – wysoka
1988,10
7- dobra
1614,60
Produkcyjne
5 – średnia
1503,70
6550,3
3 – niska
1443,90
2 – bardzo niska
339,4
Nieprodukcyj.
1 – żadna
1423,4
1762,8
8313,1
Określenie
płodności sadów
w ha
Określeniepłodnoś
ci sadów w %
79
21
100,00
21. Slade – Z czystego obszaru 8 313,1 ha przypada 5 106,4 ha (61%) na intensywne sady
owocowe. Obszar intensywnych sadów obniżył się za ostatni rok o 580,3 ha.
22. Slade – Pozostały obszar 3 206,7 ha stanowią extensywne, które występują w SR w 39 %.
W produkcyjnych sadach są zawarte sady intensywne/5 106,4 ha/ i część sadów
ze słabym poziomem agrotechniki (oceniane przy KNM(wartość gruntów dla upraw
gruntowych) wartością 3), w których na obszarze 1443,9 ha uprawia się sadownictwo
na bezpośrednią sprzedaż na targu.
23. Slade –Produkcyjny obszar sadów owocowych wynosi 6 550,3 ha, co stanowi 79 % z czystego
obszaru wszystkich sadów owocowych. Z produkcyjnego obszaru 6 550,3 ha; dobry do
wysokiego poziom agrotechniki ma tylko 3 602, 7 ha sadów, co stanowi z czystego
obszaru tylko 43 %. W tych sadachjest na wysokim poziomie technologia uprawy
danych gatunków drzew owocowych. Nadmienić należy, że w produkcyjnych
nasadzeniach jest ewidencjonowane również 2 947,6 ha (36%) sadów od średniego do
niskiego poziomu agrotechniki, która wpływa długotrwale na niskie urodzaje w
tonach/ha i gorszą jakość plonów.
24. Slade – 1777 ha jest zagospodarowana w zintegrowanym systemie uprawiania owoców,
tj. agrotechnika polega na oszczędniejszym i mniej bezwględnym traktowaniu przyrody.
69
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
70
agrotechniky, ktorá vplýva dlhodobo na nízke úrody v t.ha i horšiu kvalitu
plodov.
Slade - 1777 ha je obhospodarovaných v integrovanom systéme pestovania ovocia,
t.j. agrotechnika spočíva v šetrnejšom a ohľaduplnejšom prístupe k prírode.
Slade - Nakoľko všetky naše včely sa umiestňujú do sadov s integrovanou ochranou,
problematika otráv včelstiev už nie je tak frekventovaná ako v nedávnych
rokoch. Dôvodom je predovšetkým obmedzenie používania niektorých účinných
látok, sprísnené predpisy a taktiež pravidelné preskúšavanie pracovníkov ochrany
rastlín zo správnej poľnohospodárskej praxe.
Slade - Na Slovensku je však problémom klesajúci počet včelstiev, ktorý podľa
niektorých odborníkov už klesol pod úroveň nutnú k zabezpečeniu opelenia
hmyzomilných rastlín.
Slade - Pod tento trend sa podpisuje zvyšujúci sa vek včelárov, na miesta ktorých,
tak ako v celom poľnohospodárstve, je problém so získavaním mladých ľudí.
Napriek tomu, alebo práve preto nie je na škodu zopakovať si niektoré poznatky
a zásady aplikácie chemických prípravkov v ovocných sadoch. Úlohou tejto
prednášky je upozorniť na veci, na ktoré sa niekedy ani nepomyslí a aj tak môžu
spôsobiť problémy.
Slade - 3. Komunikácia ovocinára a včelára
Všeobecne predpisy vychádzajú z toho, že včelár kočujúci do sadov hlási (napr.
umiestnenie včelstiev, počet atď.) a ovocinár sa dopredu informuje a zisťuje,
akú chémiu bude používať počas pobytu včelstiev v sade. Dá sa povedať, že
dobré vzťahy medzi včelárom a ovocinárom závisia na dostatočnej
informovanosti a komunikácii, už len z toho dôvodu, že jeden bez druhého vždy
bude zaznamenávať hospodárske straty.
Slade - 4. Kvitnúť môže aj podrast alebo okolité podrasty
Ďalšie na čo je treba dať pozor je trávna zmes v medziradí ovocných sadov,
ktorá je často zaburinená kvitnúcimi burinami, ako púpava lekárska, hviezdica
prostredná, ďatelina plazivá, hluchavky, ktoré sú tiež veľmi lákavé pre včely.
Slade - Je treba pripomenúť, že sa nesmie prihliadať len na kvitnutie kultúrnej
rastliny, ale aj podrastu. Problémy spôsobuje ošetrovanie ovocného sadu po
odkvitnutí, kedy sa neprihliada na kvitnutie rastlín v medziradí.
Slade - Ovocinár si myslí, že včely sú zaletené na iný porast a môže prísť k otrave
včelstiev. Závažný problém pri opeľovaní ovocných sadov je pestovanie repky
olejnej na susedných parcelách v dolete včiel. Informovať o prísune včelstiev je
potrebné aj týchto pestovateľov, nakoľko je bežné, že táto kultúra sa ošetruje
počas kvitnutia fungicídmi a insektisídmi.
Slade - V neposlednej rade je potrebné dať si pozor na úlet postrekovej kvapaliny
mimo cieľovú plochu, pretože táto susedná plocha môže byť takisto
navštevovaná včelami. Môže ísť o lúku alebo biokoridor pri sade – stromový,
resp. krovinatý porast.
Slade - 5. Počítajme s rezidualitou postreku
Čo sa týka doby aplikácie, je táto pre prípad ošetrenia prípravkami pre včely
nebezpečnými striktne stanovená na interval po skončení denného letu včiel,
cca. po 21. hodine. Skorá ranná aplikácia, ktorá sa často využívala, nie je dnes
už vhodná z dôvodu zlého odhadu trvania aplikácie, resp. doby opravy poruchy
stroja, ktorá by aplikáciu predĺžila do neskorých ranných hodín, kedy by včely už
navštevovali porast.
Slade - Vyššie uvedené potom môže súvisieť s ďalšou možnou príčinou poškodenia
včiel, pričom je dôležité posúdenie dĺžky reziduality prípravku voči včelám. Práve
25. Slade – W związku z tym , że nasze wszystkie rodziny pszczele są umieszczane w sadach, które
posiadają zintegrowaną ochroną, problem zatruć pszczół nie jest tak częsty, jak
w poprzednich latach. Powodem jest przede wszystkim ograniczenie stosowania
niektórych środków, bardziej ostre zakazujące rozporządzenia, jak również
systematyczne kontrolowanie pracowników ochrony roślin, z właściwej praktyki
rolniczej.
26. Slade – Problemem na Słowacji jest obniżająca się ilość rodzin pszczelich, która według
niektórych fachowców obniżyła się poniżej poziomu koniecznego do zabezpieczenia
zapylania roślin owadopylnych.
27. Slade – Trend ten pogarsza fakt, że podwyższa się wiek pszczelarzy, w zawodach których,
podobnie jak w całym rolnictwie, istnieje problem z pozyskaniem młodych ludzi.
W związku z powyższym lub nawet dlatego wskazanym jest powtórzyć sobie wiadomości
i zasady stosowania środków chemicznych w sadach owocowych. Zadaniem tego
wykładu jest zwrócenie uwagi na sprawy, na które czasem nawet nie przyjdzie nam na
myśl, a i tak mogą powodować problemy.
28. Slade – 3. Wzajemna komunikacja pomiędzy
pszczelarzem
sadownikiem i
Przepisy ogólne zakładają, że pszczelarz wędrujący do sadu zgłasza (umieszczenie
rodzin pszczelich, ilość itd.), natomiast sadownik wcześniej uzyskuje informacje
i stwierdza, jakie środki chemiczne będzie stosował w czasie pobytu pszczół w sadzie.
Należy zaznaczyć, że dobre stosunki pomiędzy pszczelarzem i sadownikiem zależą od
odpowiedniego poinformowania i komunikacji, nawet z tego powodu, że jeden bez
drugiego zawsze poniesie straty gospodarcze
29. Slade –4. Zakwitnąć może również poszycia sadów lub w okolicy
znajdujące się poszycia
Następne na co trzeba uważać są mieszanki traw pomiędzy rzędami sadów owocowych,
które są często zachwaszczone kwitnącymi ziołami, takimi jak mniszek lekarski,
rozgwiazda, koniczyna płożąca,jasnota biała lub inaczej biała pokrzywka, ktore są
bardzo oblatywane przez pszczoły
30. Slade –Przypomnieć należy, że nie powinno się tylko zwracać uwagę na uprawiane kwitnące
rośliny , ale również na poszycia. Problemy występują przy pielęgnacji sadów
owocowych po kwitnieniu, gdy nie zwraca się uwagę na kwitnące rośliny
w międzyrzędziach.
31. Slade – Sadownik myśli, że pszczoły już latają na inne poszycia i może nastąpić zatrucie rodzin
pszczelich. Poważny problem stwarza zapylanie sadów owocowych, gdy na pobliskich
parcelach jest uprawiany rzepak w promieniu lotu pszczół. O posadowieniu pszczół
należy poinformować również tych plantatorów rzepaku, gdyż popularne jest, że rzepak
jest opryskiwany podczas kwitnięcia fungicydami i insktycydami
32. Slade – Powinno się również zwracać uwagę na zapylenie opryskiwaną cieczą poza
powierzchnią przeznaczoną do oprysku, z tych względów, że sąsiednia powierzchnia
może być także oblatywana przez pszczoły. Mogą to być łąki lub biokorytarze przy
sadzie – drzewny, lub porost krzewowy.
33. Slade – 5. Zwracamy uwagę na czas działania i przebieg oprysku
W zakresie czasu stosowania, jest on dla środków niebezpiecznych dla pszczół dokładnie
określony na odstęp czasowy po zakończonym dziennym locie pszczół ok. 21 godziny.
Ponieważ poranne zastosowania, które się często wykorzystywało, nie jest już obecnie
odpowiednie ze względu na trudne określenie czasu trwania zabiegu, ewentualne czasy
naprawy uszkodzonych maszyn, które mogą przedłużyć czas zabiegu do póżnych godzin
rannych, gdy już pszczoły mogą odwiedzać poszycie.
34. Slade – Powyżej podane dane mogą być związane z następną przyczyną szkodzenia pszczołom.
W tym przypadku jest ważne określenie długości działania środka na pszczoły. Wlaśnie
71
35.
36.
37.
38.
39.
počas noci môže prípravok na listoch ovocných drevín zaschnúť a včelám už
nemusí ublížiť, zatiaľ čo pri rannej aplikácii by mohli byť včely doposiaľ čerstvým
prípravkom otrávené. Toto sa týka hlavne kontaktných insekticídov.
Slade - V sadoch sa často stáva, že včely sú zasiahnuté tzv. „knock-down efektom“,
kedy hmyz okamžite po zasiahnutí padá. Včela tak nemá šancu účinnú látku
zaniesť až do úľa, ako tomu býva pri insekticídoch s oneskoreným účinkom. Pri
intenzívnej ochrane v sadoch sa tak stane, že sa z úľa vytratia všetky lietavky.
Tým pádom nemá včelstvo prísun peľu a nektáru, začne hladovať a veľmi
zoslabne. Toto včelstvo však po zakŕmení zostáva životaschopné, hoci
hospodársky výsledok pre včelára je značne znížený.
Slade - Naopak pri oneskorenom účinku insekticídu je ešte väčšie nebezpečenstvo,
lebo nektár s insekticídom, ktorý prinesie lietavka, je predávaný iným
robotniciam, ďalšie robotnice potom med zahusťujú atď., to znamená, že do
kontaktu s chemickou látkou príde viac robotníc, ktoré môžu uhynúť.
Slade - Pri počte včiel, ktoré nosia nektár do úľa, môže potom dôjsť k úhynu celého
včelstva. Ale aj vtedy, keď sa aplikujú fungicídy, stimulátory, hnojivá, oleje,
zmáčadlá atď. (čiže prípravky s prijateľným rizikom pre včely), je treba počítať
s možnosťou poškodenia včiel v dobe intenzívneho letu.
Slade - Preto sa odporúča ošetrovať porast v ktorom sú včely až neskoro večer, aby
boli včelstvo a jeho kondícia oslabované čo najmenej.
Slade - Označenie prípravkov z hľadiska ochrany včiel:
Vč 1:
Prípravok je pre včely jedovatý
Vč 2:
Prípravok pre včely škodlivý
Vč 3:
Riziko vyplývajúce z použitia prípravku pri dodržaní predpísanej dávky,
alebo koncentrácie je pre včely prijatelné
Prípravok nieje klasifikovaný. Termín, alebo spôsob aplikácie vylučuje
zasiahnutie včiel.
Zhrnutie – záver
Na Slovensku je z celkového množstva rastlín hmyzomilných vyše 80%, zbytok pripadá
na vetromilné druhy, druhy opeľujúce sa iným spôsobom tvoria zanedbateľnú časť. Z hmyzu
sa na celkovom zastúpení opeľovačov podieľa včela medonosná priemerne asi 73%, 21%
tvoria čmele a 6% samotárske včely a ostatný hmyz. Entomofilné rastliny sa prispôsobili
opeleniu hmyzom v mnohých smeroch, niektoré sa dokonca špecializovali len na určitý druh
opeľovačov, čo u nás možno demonštrovať napr. na kvete lucerny či šalvie.
Je dobré vedieť, že včely sa podieľajú na produkcii až 30% všetkých potravín, ktoré
človek konzumuje. Včely nám umožňujú byť nielen zdravšími, ale aj bohatšími. Konzumáciou
včelých produktov ako sú med, peľ, propolis, včelia materská kašička, vosk, si upevníme
zdravie, zjemníme pleť a krajina bude naozaj kvitnúť a rodiť viac ovocia, či zeleniny. Včely
napriek tomu, že žijú s človekom už mnohé tisícročia, ukrývajú pred ním mnoho záhad
a tajomstiev. Preto človek odjakživa pozoruje prírodu, hľadá a báda
sústredenou
trpezlivosťou, aby získal nové poznatky o živote tohto malého lietajúceho a užitočného
zázraku prírody.
72
podczas nocy środek na liściach drzew owocowych może zaschnąć, i pszczołom może
nie zaszkodzić, natomiast przy porannych zabiegach, by pszczoły mogły być zatrute
świeżym opryskiem. Głównie to dotyczy środków kontaktowych przeciw
insektom(insektycydom).
35. Slade – W sadach często się spotyka, że pszczoły są poddane działaniu tzw. „knock-down
efektowi“, gdy owady po zadziałaniu padają. Pszczoła w tym przypadku nie ma szansy
zaniść środek do ula, jak to jest w przypadku środków przeci w insektom z opóźnionym
działaniem. Przy intensywnych opryskach w sadach może wystąpić sytuacja, że
wszystkie lotne pszczoły się wytrują. Wtedy rodzina pszczela nie ma dopływu pyłu
i nektaru, następuje głodówka oraz jej osłabienie. Rodziny te po podkarmieniu mogą
przeżyć, chociaż pożytek gospodarczy z takiej rodziny pszczelej jest znacznie niższy.
36. Slade – Odwrotnie jest w przypadku środków owadobójczych, które mają opóźnione działanie
i stanowią większe niebezpieczeństwo, ponieważ nektar z isektycydami, ktore przyniesie
pszczoła lotna, jest przekazywany innym robotnicom zagęszczającym miód itd., czyli
kontakt ze środkiem chemicznym posiada większa ilość pszczół, które mogą umrzeć.
37. Slade –W nawiązaniu na ilość pszczół, które znoszą nektar do ula, może nastąpić zamarcie
całej rodziny pszczelej. Nawet , gdy się stosuje środki grzybobójcze, stymulatory,
nawozy, oleje, zmiękczadła itd. (tzn. środki które nie powinny być szkodliwe dla
pszczół), należy się liczyć z możliwością zaszkodzenia pszczołom w okresie intensywnych
lotów.
38. Slade – Z tych względów zaleca się pielęgnować poszycia, na których są pszczoły późnym
wieczorem, aby rodziny pszczele i ich kondycja, jak najmniej uległa osłabieniu.
39. Slade – Oznaczanie środków ze względu na ochronę pszczół:
Vč 1:
Środek jest trujący dla pszczół
Vč 2:
Środej jest szkodliwy dla pszczół
Vč 3:
W przypadku zastosowania zaleconej dawki lub koncentracji, ryzyko zastosowania środka,
jest dla pszczół w stopniu dopuszczalnym.
Środek nie został zakwalifikowany. Czas działania lub sposób zastosowania nie pozwala na
kontakt z pszczołami.
5. Podsumowanie i wnioski
Na Słowacji z całkowitej ilości roślin, 80 % stanowią owadopylne, pozostałe gatunki to
wiatropylne, z tych względów gatunki zapylane innym sposobem stanowią część, którą można nie
brać pod uwagę. Z owadów na całości zapylania pszczoła miodonośna ma udział średnio ok. 73 %,
natomiast 21 % stanowią trzmiele i 6% pszczoły samotnice oraz pozostałe owady. Owadopylne
(entomofilne) rośliny przystosowały się do zapylania owadami w różnych kierunkach, niektóre nawet
wyspecjalizowały się tylko na określony rodzaj zapylaczy, u nas można to prezentować np. na
kwiatach lucerny lub szałwi.
Wskazane jest pamiętać, że pszczoły mają swój udział w produkcji ok. 30 % wszystkich
produktów spożywczych, które człowiek konsumuje. Pszczoły nam umożliwiają byśmy byli nie tylko
zdrowsi, ale również bogatsi. Przez konsumpcję pszczelich produktów, takych jak: miód, pył,
propolis, mleczko pszczele, wosk, wzmocnimy nasze zdrowie, wydelikatnimy cerę, a krajobraz będzie
kwitnący i rodzący więcej owoców i jarzyn. Pszczoły pomimo, że żyją z człowiekiem już wiele
tysiącleci, ukrywają przed nim wiele zagadek i tajemnic. Z tych względów człowiek od swojego
zaistnienia obserwuje przyrodę szuka i bada ją ze skupioną cierpliwością, aby zdobyć nowe
wiadomości o życiu tego małego latającego i użytecznego cudu przyrody.
Je dobré vedieť, že včely sa podieľajú na produkcii až 30% všetkých potravín, ktoré človek
konzumuje. Včely nám umožňujú byť nielen zdravšími, ale aj bohatšími. Konzumáciou včelých
produktov ako sú med, peľ, propolis, včelia materská kašička, vosk, si upevníme zdravie, zjemníme
pleť a krajina bude naozaj kvitnúť a rodiť viac ovocia, či zeleniny. Včely napriek tomu, že žijú
s človekom už mnohé tisícročia, ukrývajú pred ním mnoho záhad a tajomstiev. Preto človek odjakživa
pozoruje prírodu, hľadá a báda sústredenou trpezlivosťou, aby získal nové poznatky o živote tohto
malého lietajúceho a užitočného zázraku prírody.
73
mgr inż. Franciszek Janowiak
včelárski majster
Stav včelárstva v Euroregióne „Tatry”
na základe dotazníkov – k 31.12.2011 r.
Včela je symbolom žitia
Ona siły nam požičia
Ona chráni rodisko
Od však záleží všetko
(Jerzy Gola)
Ak zmiznú včely z povrchu zeme, človek nemá viac ako štyri
roky života. Keď nebudú včely, nebude žiadné opeľovanie.
Vyhynú rastliny potom živočichy a nakoniec aj človek...
(Karol Darwin)
1. Úvod
Závislá príroda a jej rozvoj zohrávajú dôležitú úlohu včely, ktoré sú hlavnými opeľovačmi, asi
80% rastlín. To vďaka nim, má Euroregión "Tatry" bohatú a rôznorodú flóru a faunu. Rastliny sú
dôležitým článkom v potravinovom reťazci.
Včely sú aj barometrom zdravotného stavu životného prostredia tým, že ak je jed v prírode,
zomrú ako prvé. Včely na jednej strane sú upozornením na nebezpečenstvo, na strane druhej
zaručujú, že tam, kde žijú a pracujú, sú bezpečné podmienky pre život.
V uvedenom rozsahu včely sú neoceniteľné, pretože zohrávajú zásadnú úlohu v prírode. Táto úloha v
spoločnosti ešte stále nie je dostatočne ocenená.
Dúfame, že projekt "Včely v službách človeka a prírody v Euroregiónu Tatry" aspoň čiastočne
zmení súčasný stav. Je potrebné poznamenať, že v rámci tohto projektu sa vykonalo 100 prednášok
na ktorých sa zúčastnilo 5180 žiakov a to 90 prednášok a 4848 študentov na poľskej strane a 10
prednášok a 332 žiakov na slovenskej strane. Plán bolo prednášať celkom 3000 žiakov. V tomto
smere sa to podarilo naplniť na 172,67 %. Navyše na slovenskej strane bolo ešte vykonaných sedem
prednášok s počtom 337 študentov, ktoré boli vykonané v okresoch mimo Euroregiónu "Tatry", ako
sú definované v projekte.
Rád by som na tomto mieste, čo najsrdečnejšie poďakoval za prínos a spoluprácu nášmu
partnerovi v tomto projekte Spolku včelárov Slovenska so sídlom v Trstenej, bez ktorého by sme
nemohli realizovať tento projekt.
Rád by som vám poďakoval za prácu všetkým, ktorí pracovali s anketami, na starostlivom
zbere dát od včelárov a najmä u neorganizovaných včelárov. Osobne viem, koľko to stálo námahy
presvedčiť neorganizovaných včelárov na podpis prieskumu, ktorý sa uskutočnil a hlavne, že to
nebude pre neho na škodu. Tieto obavy sú odrážané politikou, príchodu akéhokoľvek štátneho
zamestnanca do lokality, po ktorej nasledovali problémy v nedostatkoch.
2. Spracovanie ankiet a zber údajov o včelárstve v Euroregiónu "Tatry"
Prezentované ankety boli vyvinuté v Poľskej republike a po vzájomnej konzultácii a dohode zo
Slovenskej a Poľskej strany bol spustený spoločný projekt Pri formulovaní "Ankety" sa vychádzalo z
cieľov, ktoré boli prijaté v rámci žiadosti o vykonanie mikroprojektov, ktorý stanovuje, že: prieskum
zameraný na zber štatistických údajov o situácii vo včelárstve v Euroregiónu "Tatry" v poľštine a
slovenčine umožňujú spoločný zber dát pre hodnotenie včiel na oboch stranách hranice. Zber
štatistických údajov o včelárstve, výsledok dotazníkov.
3. Porovnanie analýzy údajov zhromaždených na Poľskej a Slovenskej strane hranice
3.1. Územie prieskumu a kvantitatívne údaje o včelároch a ich včelstvách.
Spracované a vytlačené ankety v Poľskom a Slovenskom jazyku boli použité k prieskumu na zber dát
u 2 228 ( 986 v Poľsku a 1242 na Slovensku), včelárov, ktorí obhospodarujú 43 130
( 22 764 v Poľsku a 20 256 na Slovensku) včelstiev v Euroregióne Tatry t.j. v týchto okresoch:
Tabuľky pre jednotlivé okresy a kraje s údajmi za mestom sa nachádzajú v údajoch uvedených
na konci vývoja v prilohach 1-15, kde 1-5 okresy v Poľsku, a 6-15 na Słovensku. Zoznam okresov v
Poľsku, sú čísla a percentá uvedené v prílohe č 16, pričom zoznam regiónov na slovenské, sú čísla a
percentá uvedený v prílohe č 17
Umiestnenie jednotlivých okresov na poľskej a slovenskej strane sú uvedené na mape
Euroregiónu "Tatry" na konci tejto správy ako príloha č.18
3.2 Stav prezimovania včelstiev – Zima 2010/2011
74
mgr inż. Franciszek Janowiak
mistrz pszczelarski
Stan pszczelarstwa na terenie Euroregionu "Tatry"
na podstawie przeprowadzonej ankietyzacji na dzień 31.12.2011 r.
Pszczoła jest symbolem życia
Ona siły nam użycza
Ona chroni środowisko
od niego wszak zależy wszystko
(Jerzy Gola)
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni
Ziemi, człowiekowi pozostaną już tylko
cztery lata życia. Skoro nie będzie pszczół,
nie będzie też zapylania. Zabraknie więc
roślin, potem zwierząt, wreszcie przyjdzie
kolej na człowieka( Karol Darwin )
1. Wstęp
W utrzymaniu przyrody i jej rozwoju bardzo ważną rolę odgrywają pszczoły, będące
głównymi zapylaczami ok. 80% roślin owadopylnych. To dzięki ich m.in. zapylającej pracy
Euroregion „Tatry” posiada bogatą i różnorodną florę i faunę. Rośliny bowiem są ważnym
ogniwem łańcucha pokarmowego.
Pszczoły są też swoistym barometrem stanu zdrowotnego środowiska naturalnego przez to,
iż w razie wystąpienia zatruć w przyrodzie, giną one w pierwszej kolejności. Pszczoły z jednej
strony są sygnałem ostrzegawczym o niebezpieczeństwie, z drugiej zaś, gwarancją na to, że
tam gdzie żyją i mają się dobrze są także bezpieczne warunki życia ludzi. W przedstawionym
zakresie pszczoły są bezcenne, gdyż odgrywają fundamentalną rolę w przyrodzie.
Rola ta w społeczeństwie jest dotychczas w stopniu niewystarczającym uświadamiana
i doceniana. Mamy nadzieję, że realizacja projektu „Pszczoły w służbie człowieka i przyrody
w Euroregionie Tatry” pozwoliło na przynajmniej częściową zmianę dotychczasowego stanu.
Należy nadmienić, że w ramach tego projektu w 100 prelekcjach uczestniczyło 5.180 uczniów;
w tym 90 prelekcji i 4.848 uczniów po stronie polskiej i 10 prelekcji i 332 uczniów po stronie
słowackiej, natomiast zaplanowano przeszkolenie łącznie 3000 uczniów, tj. w tym zakresie plan
zrealizowano 172,67 %.
Pragnę w tym miejscu, jak najserdeczniej najpierw podziękować za współpracę i włożony
wkład pracy naszemu partnerowi przy realizacji tego projektu Spolokovi Včelárov Slovenska
z Trsteny, bez któregoch nie moglibyśmy zrealizować tego projektu. Równie serdecznie dziękuję, za
włożoną pracę przez wszystkich ankietyzujących, po stronie słowackiej i polskiej, którzy przez
pracę włożoną w sumienne zebranie danych od pszczelarzy zrzeszonych, a zwłaszcza od
pszczelarzy niezrzeszonych w związkach pszczelarskich, umożliwili przeprowadzenie tej analizy.
Osobiście wiem ile pracy często kosztowało przekonanie pszczelarza, zwłaszcza niezrzeszonego,
że złożenie podpisu pod sporządzoną ankietą nie spowoduje dla niego szkody. Obawy te
są echem polityki nakazowej, gdy przyjście każdego urzędnika państwowego w obejściu
gospodarza, było związane z następstwem kłopotów.
75
Z údajov uvedených v prilohach 16 a 17 vyplýva že:
 V Poľsku neprežilo zimu 2335 včelstiev, čo predstavuje asi 10,3 % zazimovaných včelstiev
 na Slovensku to je 534, čo je asi 2,6 % zazimovaných včelstiev
Z analýzy prilohy 16 vyplýva, že najväčší počet rodín, ktorí neprežili zimu 2010/11 v Poľsku bol
Tatranská okres - 16,4%, zatiaľ čo najmenšia bola v okrese Nowy Sacz - 4,5%, v priemere 9,7% v
piatich okresoch v Poľsku.
V analýze príloha č 17 zistíme, že na Slovensku v regiónoch Prešova boli zničené povodňami
447 včelstiev, zatiaľ čo Žilinskom regióne 87, čo predstavuje 2,6% z celkového počtu včelstiev v
týchto dvoch krajoch. Ak zhrnieme vyššie uvedené nájdeme asi 4 krát väčší počet neprezimowanych
včielstev v Poľsku, než na Slovensku. Z literatúry a rozhovorov včelárov na oboch stranách hranice,
treba príčiny hľadať v účinnosti liečby a veterinárnej starostlivosti.
3.3. Štátne školské vzdelávanie včelárov
Priama analýza vzdelávacieho systému nemôže byť vykonaná, pretože systém v Poľských a
Slovenských školách sa výrazne líši. V tejto situácii môže mať analýza smerodajné údaje v oblasti
vysokoškolského vzdelávania.
Analýza v prilohe 16 a 17, že poľská strana je 16,3% a slovenská 11,7% na strane včelárov
majú vyššie vzdelanie. Najväčší počet včelárov s vyšším vzdelaním, poľskej strane sa nachádza v
okrese Nowy Sącz - 20,5%, zatiaľ čo najmenej Tatranske okrese - 11,9% a Gorlice - 11,1%, s
priemerom 14,6% s 5 okresov. Naproti tomu strana slovenská v regióne Prešov - 13,4% a Žilinskom
- 8,7% v porovnaní s počtom včelárov v regióne Slovenska.
3.4 Štátne včelárske školstvo
Je potrebné poznamenať, že na Slovensku nie sú rovnocenné skúšky včelárstva k stavu
vyskytujúcemu sa v Poľsku. V Poľsku je to certifikovaného pracovníka, tovariš a majster. Na
Slovensku sú to profesionáli, ktorí absolvovali príslušný vzdelavací stupeň odboru včelár, zatiaľ čo
ostatní účastníci kurzu absolvovali iba kurz včelárstva a to buď základný, alebo včelárske minimum.
Analýza prieskumu ukázala, že:
 podľa poľského školstva: odborný pracovník má 3,7% včelárov, tovariš 2,4%, a majsterský
7,9% včelárov. Včelárstvo bez vzdelania doložené štátne skúšky je 86% včelárov. Je potrebné
poznamenať, že organizácie a združení včeláru ponúkajú kurzy a školenia, ktoré nie sú
ukončené štátnou skúškou a tieto dôvody, analýza nezahŕňa ;
 na Slovensku má včelárske minimum 41% včelárov a včelárskych škôl a tzv. profesionálov 0,8%, a 58,2% včelárov je bez kurzu.
3.5 Včelíny, pevné stanovišťa a kočovné včelárenie
Analýza prieskumu ukázala, že ako v Poľsku tak i na Slovensku v Euroregiónu "Tatry" najviac
včelárov včelári na pevných stanovištiach, zatiaľ čo migrácia včiel je zriedkavá:
 Poľská strana len 0,7% kočujúcich včelárov
 Na Slovenskej strane je 3,9% včelárov na cestách so včelami
Dúfame, že prostredníctvom programov pomoci pre včelárov rozšíri náš štát v Poľsku, ako aj
Slovensko pomoc pri nákupe ťahačov pre prepravu včiel, čo pomôže pri zlepšení už aj tak zlej
situácie najmä v Poľsku.
3.6.Organizovanie včelárov vo včelárskych organizáciach
Na Poľske strane - 11% včelárov, ktorí nie sú organizovaní, Slovenská strana len
3,5% včelárov. Situácia na poľskej strane je oveľa problematickejša, k tomu 11% nečlenov
združenia, je treba pripočítať majiteľov včelínov, ktorí nesúhlasili s uverejnením a podpísaním
v prieskumoch. Je potrebné poznamenať, že neregistrovaný včelár často predstavuje potenciálne
riziká pre včelárov, ktorí používajú ekonomiku správneho včelárenia. Jednou z hlavných úloh by malo
byť vytvorenie podmienok pre členstvo v organizácii, ako prirodzenú potrebu pre včelárov. Tak ako
to je vytvárané orgánmi na Slovensku.
76
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni Ziemi, człowiekowi pozostaną już tylko cztery lata
życia? Skoro nie będzie pszczół, nie będzie też zapylania. Zabraknie więc roślin, potem
zwierząt, wreszcie przyjdzie kolej na człowieka ( Karol Darwin )
Ankieta
do zbierania danych statystycznych o sytuacji pszczelarstwa na terenie Euroregionu „Tatry”.
W ramach projektu „Pszczoły w służbie człowieka i przyrody w Euroregionie „Tatry”.
1. Dane adresowe pszczelarza:
1.1 Nazwisko i imię..............................................................................................Tel.........................................................
1.2 Wykształcenie szkolne................................................................................................................................................
1.3 Kursy pszczelarskie......................................................................................................................................................
1.4 Zamieszkały w Miejscowość
1.5 Pasieki w Miejscowość
..................................................................................................................................
.........................................................................................wędrowne/stacjonarne
×
2. Gospodarstwo pasieczne
2.1 Pszczelarz zrzeszony w Związku (Kole).........................................................................................................
2.2 Pszczelarz zawodowy Tak/ Nie
pracujący w zawodzie.................................................................
2.3 Następca pszczelarza Tak/ Nie
pracujący w zawodzie.................................................................
2.4 Struktura wiekowa pszczelarza: wiek
...........lat,
emeryt.............lat,
rencista.............lat
2.5 Nr weterynaryjny.................................................... Nr sprzedaży bezpośredniej..................................
2.6 Ilość rodzin pszczelich...............................
2.7 Główne pożytki w promieniu 2 km od pasieki............................................................................................
2.8 Ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/11.z powodu......................................................................
2.9 Stwierdzone przez pszczelarza zachorowania w ilości rodzin...........................................................
2.10. Stwierdzone choroby w badaniach laboratoryjnych............................................................................
3. Zagrożenia dla rodzin pszczelich w odległości maksymalnie do 5 km
3.1 Rolnictwo – intensywność nawożenia, oprysków......................................................................................
3.2 Gospodarstwa sadownicze i/lub warzywniczeX..........................................................................................
3.3 Zakłady przetwórstwa chemicznego lub tworzyw sztucznych...........................................................
3.4 Inne zagrożenia według pszczelarza (np. zaniedbane i opuszczone pasieki itd.....................
X
- niepotrzebne skreślić
Uwaga: Zgodnie z Ustawą o danych osobowych „Dane indywidualne nie będą upublicznione, lecz
wykorzystane do sporządzenia danych statystycznych do analiz wieloaspektowych, które będą
służyć do ochrony dziedzictwa przyrodniczego w Euroregionie po stronie słowackiej i polskiej”.
Podpis spisującego ankietę …………………….
Podpis właściciela pasieki.....
77
78
2. Opracowanie Ankiety do zbierania danych o pszczelarstwie
w Euroregionie „Tatry”
Ankieta w j. słowackim i w j. polskim została opracowane, w wyniku konsultacji
i uzgodnień pomiędzy stroną słowacką i polską realizującą niniejszy projekt. Celem
opracowania „Ankiety” było umożliwienie wspólnego zebrania danych dla oceny stanu
pszczelarstwa po obu stronach granicy. Zbieranie danych statystycznych o pszczelarstwie
i systematyczna wymiana doświadczeń i spostrzeżeń pomiędzy partnerami, pozwoliła na pewne
ułatwienia, przy analizie wspólnie uzyskanych danych, w wyniku ankietyzacji.
3. Analiza zebranych danych po stronie granicy -słowackiej i polskiej
3.1 Obszar objęty badaniem ankietowym i dane ilościowe pszczelarzy i rodzin
pszczelich
Opracowana, wydrukowana Ankieta w języku polskim i słowackim pozwoliła na zebranie
danych wśród 2.228(986 w Polsce i 1242 na Słowacji) pszczelarzy, którzy posiadają
43.130(22.874 – Polska i 20.256 – Słowacja) rodzin pszczelich w Euroregionie „Tatry”.
Poszczególne miejscowości znajdujące się w danych powiatach przedstawiono na końcu
opracowania w załącznikach Nr 1-5 w Polsce, natomiast 6-15 na Słowacji
Zestawienie powiatów w Polsce; dane liczbowe i procentowe znajdują się w załączniku
Nr 16, natomiast zestawienie województw na Słowacji; dane liczbowe i procentowe znajdują się
w załączniku Nr 17
Usytuowanie poszczególnych powiatów po stronie polskiej i słowackiej przedstawiono na
zarysie mapy Euroregionu „Tatry” na końcu opracowania jako załącznik Nr 18.
79
3.7. Včelári – profesionáli
Z analýza prieskumu vyplynulo, že:
 Na Poľskej strane je 19 profesionálnych včelárov, čo predstavuje 1,9% s 986 včelárov;
 Na Slovenskej strane je 18 profesionálnych včelárov, čo predstavuje 1,4% s 1242 včelárov.
Z toho vyplýva, že včelárstvo je stále považované za doplnkové práce a nepredstavuje základ
pre zabezpečenie existencie.
3.8. Pokračovateľ, nástupca včelára
Získané údaje ukázali, že:
 na poľskej strane je deklarovaných 234 stúpencov, čo je 23,7%;
 na slovenskom strane je deklarovaných deväť nástupcov, čo je 0,7%.
Údaje získané na Poľskej strane sú výrazne lepšie než na Slovenskej strane, ale je to stále, že
len každý štvrtý včelár má svojho nástupcu. To priamo súvisí s vyššie uvedenými bodmi. 3.7, kde bol
príliš nízky počet profesionálnych včelárov. V prípade, že nie je vytvorená možnosť existencie odboru
"včelár", len ťažko očakávať vzrast nástupcov. Ako ukazujú skúsenosti, často substitúcia dochádza
v dôsledku rodinnej nutnosti. Otec odišiel, Ty musíš pokračovať, pretože rodina a priatelia pýtajú
medu. Je to ťažké, avšak, taká situácia je považovaná za nedobrú.
3.9. Veková štruktúra včelárov
Aktívny včelári boli rozdelený do šiestich vekových skupín. Tabuľka 1. Obsahuje podiel v %
včelárov v rôznych vekových rozsahov
P.č.
Vek (do)
Na strane hranici
Poľska v %
Slovenska v %
1.
30 (do 34)
11,0
1,9
2.
40 (35-44)
14,1
15,1
3.
50 (45-54)
19,0
25,9
4.
60 (55-64)
23,6
29,5
5.
70 (65-74)
17,0
25,0
15,3
2,6
6.
80(75-80 i powyżej)
Z uvedenej tabuľky vyplýva, že rovnomernejšie rozloženie vekovej štruktúry včelárov je na
poľskej strane, ako na slovenskej. Avšak, v oboch prípadoch sú generačné obmeny. Existujú určité
obavy na slovenskej strane, pretože vo vekovej skupine do 30 rokov je iba 1,9% podielu včelárov.
Dúfajme, že legislatíva prijatá pre rok 2012, ktorú slovenské orgány prijali na pomoc pre včelárstvo,
bude účinným prostriedkom tzv. „toku mladej krvi včelárstva na slovensku”.
3.10. Veterinárna registrácia včelstiev
Povinnosť registrovať včelstvá na inštitúcii poľnohospdárstva v súlade so zákonom z 11. marca
2004 „o ochrane zdravia zvierat a kontroly infekčných ochorení zvierat."
Vlastniť včelstva "vlastniť hospodárske zvieratá za účelom uvedenia na trh tieto zvieratá alebo
produkty získané z týchto zvierat " je pod dohľadom. Môžete mať ľubovoľný počet včelstiev a
neexistuje žiadny záznam včelínov u okresného veterinárneho inšpektorátu, za predpokladu, že včelie
produkty ako med, peľ, materskej kašičky a vosk nebudú uvádzané na trh, ale iba budú použité pre
potreby včelárov.
Anketa ukázala že:
 Na Poľskej strane je 9,5% včelárov, ktorí nemajú registrovanú včelnicu u veterinára
 Na Slovenskej strane, 3,5% včelárov nemá registrovanú včelnicu.
Významný rozdiel v prospech Slovenska podľa vládnych predpisov, ktoré sú viac represívne vo
vzťahu k neregistrovaných včelárov, a to najmä v prípade nákazlivého ochorenia včiel
u neregistrovaných včelstiev.
80
3.2 Stan przezimowania rodzin pszczelich – zima 2010/2011
Z danych przedstawionych w załącznikach16 i 17 wynika, że:
 w Polsce nie przeżyło zimy 2.335 rodzin, co stanowi 10,3 % zazimowanych rodzin
pszczelich
 na Slowacji stanowiło to odpowiednio: 534 rodzin tj. 2,6 % zazimowanych rodzin
pszczelich
Z analizy zał. 16 wynika, że największa ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/11
w Polsce był powiat Tatrzański - 16,4 %, natomiast najmniejszy w powiecie Nowy Sącz –
4,5% przy średniej 9,7 % dla 5 powiatów w Polsce.
Analizując załącznik Nr 17 stwierdzamy, że na terenie Słowacji w województwach:
Preszowskim zamarło 447, natomiast w Żilińskim 87 rodzin pszczelich, co stanowi 2,6 % rodzin
pszczelich w omawianych dwóch województwach. Straty te były związane głównie
z powodziami.
Podsumowując powyższe stwierdzamy ok. 4 krotnie większą ilość zamarłych rodzin
pszczelich na terenie Polskim niż na Słowacji. Z danych literaturowych i rozmów z pszczelarzami
po obu stronach granicy; przyczyn należy poszukiwać w skuteczności stosowanego leczenia i
opiece weterynaryjnej.
3.3 Stan wykształcenia szkolnego pszczelarzy
System szkoły polskiej i słowackiej diametralnie się różni. W tej sytuacji do analizy
możemy bezpiecznie wziąć wskaźnik wyższego wykształcenia.
Z analizy zał. 16 i 17 wynika, że po stronie polskiej jest 16,3 %, a po stronie słowackiej
11,7 % pszczelarzy posiada wyższe wykształcenie.
Największa ilość pszczelarzy posiadających wyższe wykształcenie, po stronie polskiej,
znajduje się w powiecie Nowy Sącz – 20,5%, natomiast najmniej powiat Tatrzański – 11,9% i
Gorlice – 11,1%, przy średniej z powiatów 14,6%. Natomiast po stronie słowackiej w
województwie Preszowskim – 13,4 % i Zilińskim – 8,7% w stosunku do ilości pszczelarzy, w
danym słowackim województwie.
3.4 Stan wykształcenia pszczelarskiego
MISTRZ PSZCZELARSKI
Na Słowacji nie ma odpowiedników państwowych egzaminów pszczelarskich
występujących w Polsce pozwalających na uzyskanie: tytułu robotnika kwalifikowanego,
czeladnika i mistrza, lecz są profesjonaliści, posiadający ukończone odpowiednie szkoły
pszczelarskie, natomiast pozostali to są uczestnicy kursów, które mogą być w stopniu
podstawowym i tzw. minimum pszczelarskie.
Przeprowadzona analiza Ankiet wykazała, że:
81
3.11. Hlavné výhody od včelnice v okruhu 2 km
Takmer všetky prieskumy ankety na poľskej strane uvádzajú tieto hlavné výhody:
 púpava;
 lipa;
 les, medovica
 lúky, polia a sady
Na slovenskej strane prevláda predovšetkým :
 les a lesné porasty
 lúky a pasienky
 ovocné sady a ovocné záhrady
4. Ohrozenie včelínov a pripomienky
Na záver by som rád citoval pripomienky, ohľadom ohrozenia včelínov, ktoré boli vyjadrené
počas ankety a ktoré sú stručne zaznamenané:
4.1. Opustene, alebo zanedbané včelíny
Tento problém sa vyskytuje vo všetkých dotknutých oblastiach ankety v Poľsku, od okresu
Gorlicei, až po Tatransky. Je známe, že opustené a zanedbané včelíny sú zdrojom infekcie. Ak nie je
liečená včelár môže prísť o úsilie až do okruhu 5 km.
Tento problém na Slovensku je riešený tak, že veterinárna služba návšteve najmenej raz za rok
včelárov, pretože to ovplyvňuje príjem o pomoc, ktorú včelár žiadá, čo predstavuje významný príjem
pre včelára.
4.2. Postrek poľnohospodárských a sadovníckých plodín
Podobne ako iné aj tento bod je výrazným nebezpečenstvom pre včely, kvôli všeobecnej
problematike postreku v Poľsku. Existuje všeobecná úvaha, že Euroregión "Tatry" sa šetrí.
Výskumom zistené že je tu obmedzené poľnohospodárstvo a sú tu dobré podmienky pre včelárstvo.
Tak, ako vždy, pravda je niekde uprostred, a čím hlbšie do toho nazrieme tým zistíme, že obraz je
menej farbistý.
Je záhadou, prečo v poslednej dobe včelíny v blízkosti veľkých ovocných sadoch a zeleninových
fariem nie sú vyhodné. Často je vidieť v okolí sadov mnoho žltých kol kolem stromu z použitých
chemikálii.
Hlavná chyba výrobcov je že vo všeobecnej časti nenapíšu, že chemikália je neškodná pre
včely, alebo môže to byť taktiež označenie pre chemickú látku, ktoré neinformujú, pri ktorej
koncentrácie, tieto látky sú toxické pre včely.
Postrek sa stal morom, aj pri tomto primitívnom poľnohospodárstve. Napríklad potom, čo
odstránil buriny na zemiakoch, ručným okopavaním, alebo opakovanou orbou sa to znovu postreka i
dostáva do zeme. Teraz už aj malé pozemky s zemiaky sú chemický ošetrované, ako skôr používané
prírodné metódy, pretože sú príliš časovo náročné pre dnešný spôsob poľnohospodárstva. Je možné,
že problémy zostanú ponechané na poľnohospodárov, aby sa zamysleli nad otravou seba a svojej
rodiny.
Postreky maju byt vykonané vo večerných hodinách, po lete včiel. Ale ja som sa nestretol
s postrekom večer, pretože argumentácia je nasledujúca: večerné postreky sú menej účinné, pretože
rosa zmení koncentráciu. Okrem iného z týchto dôvodov sa postrek vykonáva, v poľnohospodárstve,
záhradníctve a zeleninových fariem na juhu za krásneho počasia.
Chemický postrek je označený výrobným štítkom, ktorý označuje, že prípravok je neškodný pre
včely. Na otázku čo koncentrácia? Zástancovia odpovedajú neviem. Existujú prípady, že návod, podľa
ktorého by mal byť zriedený koncentrát sa používa bez riedenia.
Tento problém je nevyriešitelny, ak včelári a ich správne orgány nie sú súčasťou každej dediny
Podľa môjho názoru je to len možné, že na každej schôdzi, budú mestá a obce informovať o
presnom čase vykonavania postreku a postrek nesmie byť vykonavaný v čase letu včiel.
Je potrebné poznamenať, že tieto postreky sú škodlivé nielen pre včely a užitočný hmyz, ako
sú lienky, ktorá sa živí voškami, vtáky, záhadné významné zníženie populácie vrabcov, ale aj pre
človeka. U ľudí, výrazný nárast duševných chorôb a rakoviny. Pod vplyvom chemický ošetrných
plodín, včely strácajú pamäť strácajú cestu späť do úľa, je ťažké vylúčiť, že tieto opatrenia nemaji
žiadny vplyv na psychiku a zdravie človeka.
82
 po stronie polskiej wykształcenie: robotnika wykwalifikowanego posiada 3,7 %
pszczelarzy, czeladnika 2,4 % i mistrza 7,9% pszczelarzy, bez wykształcenia
pszczelarskiego potwierdzonego egzaminem państwowym jest 86% pszczelarzy. Należy
jednak zaznaczyć, że Koła i Związki Pszczelarzy prowadzą kursy i szkolenia, które nie są
zakończone egzaminem państwowym i z tych względów analiza ich nie obejmuje;
 po stronie słowackiej minimum pszczelarskie posiada 41%, pszczelarskie szkoły itd. tzw.
prof.-0,8%, bez kursów 58,2% pszczelarzy.
3.5 Pasieki stacjonarne i wędrowne
Analiza Ankiet wykazała, że tak w Polsce, jak i na Słowacji w Euroregionie „Tatry”
zasadniczą gospodarką pasieczną są pasieki stacjonarne, natomiast wędrówka z pszczołami
jest rzadkością:
 po stronie polskiej tylko 0,7% pszczelarzy przyznaje się do przemieszczania pasiek;
 po stronie słowackiej jest to 3,9 % pszczelarzy wędrujących z pszczołami.
Można żywić nadzieję, że programy pomocowe dla pszczelarstwa naszych Państw tak w
Polsce, jak i na Słowacji pomagające w zakupie lawet do przewozu pszczół pomogą w
poprawie dotychczas niedobrych wskaźników zwłaszcza w Polsce.
83
4.3. Priamy predaj
Podľa súčasných právnych predpisov včelár je výrobca potravín živočíšneho pôvodu. Pre tento
titul sa aplikovali nielen potrebné opatrenia pre zachovanie kvality včiel a včelích produktov, ale
predovšetkým o pravidlách upravujúcich postupy pre používanie včelích produktov, ako je med, peľ,
propolis a materskej kašičky.
Aj keď v súčasnej dobe neexistuje žiadna osobitné včelárske zákony sú právne predpisy
týkajúce sa špecifických otázok v tejto oblasti obsiahnuté v rade zákonov a predpisov vydaných vo
forme nariadenia alebo inštrukcií. Včelie produkty, ktoré chcú včelári predávať na svoje vlastnej
včelnici v priamom predaji, by mali urobiť nasledovné formality.
Po prvé, musí zaregistrovať svoj včelín u inšpektorátu okresného veterinárneho inšpektorátu
v rovnakom registri pre priamy predaj. Povinnosť registrovať na poľnohospodárskej včelárstvo v
súlade so zákonom z 11. marca 2004 v Polsku „o ochrane zdravia zvierat a kontroly infekčných
ochorení zvierat." Majetkom včelínov ako "držanie zvierat, aby sa na trh tieto zvieratá alebo produkty
získané z týchto zvierat alebo zo zvierat," je pod dohľadom činnosti.
V priamom predaji, podľa ministra poľnohospodárstva a rozvoj vidieka(Zbierka zákonov č 5,
poz.38) z 29. decembra 2006 o zdravotných požiadavkách na výrobu živočíšnych produktov určených
na priamy predaj v Polsku, môže včelár predať včelie produkty upravené, ako med, peľ,
propolis, materská kašička. Avšak, musia byť tieto výrobky pochádzajú z jeho vlastnej
včelnice. Tie ne je možné zakúpiť od iného včelára včelára a predávať pod svojím
vlastným priamym predajom. Je to preto, že pre spracovanie včelích produktov, v tomto
prípade, platia iné pravidlá.
4.4 Laboratórne testy
Počas prebiehania dotazníkov vyplynulo, že jeden z včelárov v súvislosti s výsledkami
prieskumu z laboratórnych testov nemal przezimowało 5 rodín. Zatiaľ čo predchádzajúce prípady, že
uhynulo 60 rodín a včelár nevedel určiť príčinu svojej porážky. Na otázku, aký dôvod uhynu nevedel
odpovedať.
Chápem strach včelárov z detekcie choroby, pretože ako pán Jacek Jaron píše v článku
"Zazgnilcona" morálka Včelárstvo č 3, 2012, s 20-22. cit .. Ukazuje sa, že celé včelíny sa pražia,
a v posledných rokoch v provincii. V Prešovskom kraji sa výrazne zvýšil počet ohnísk moru včelieho
plodu včiel. Podľa, logického uvažovania u niektorých je to tak, ako by to nemal byť. Vypáliť a zničiť
zabiť nič z toho. Pravdepodobne prišli veterinári z predpokladu, že po vypálení poslednej sektore
včelárstva moru včelieho plodu prestane existovať. By nemal byť prekvapený, že keď to pochopil
"liečba" včiel včelárovi zabráni veterinár viac ako nákazlivé choroby. Vedia, že keď utajovanie moru
včelieho plodu je šanca na záchranu včelstva, aj keď veterinár určí včelstva spáliť. Celý svet bojuje
na ochranu včiel, a tento zákon im prikazuje spáliť.
Zákon je zlý, pretože nielen že umožňuje odstraňovanie včiel, ale nerobí nič pre veterinárne
liečbu a prevenciu. Žiadné postihy pre včelárov, ktorí porušujú zákon, ale začínam chápať, aj keď
nepodporujú. 3 x Z-zdiagnosuj, zabij, zabudni na to. Liečba u iných zvieratá, veterinárny lekár, po
celú dobu je súčasťou celého diania. On robí diagnózu, test na drogy, pre analytikov a x-lúče,
ultrazvuk, atď. U včiel urobí to iba raz - zdiagnózuje chorobu. Neexistujú žiadne lieky, a preto nie je
možnosť zisku na obchodovaní s liekmi. Pre správnu mieru môže byť najidealnejším riešením recept
– oheň !
Keď príde k veterinárovi o pomoc, v prípade napadnutia plodu je takmer určite že stratí
včelnicu. Keď však bude bojovať proti tejto chorobe má aspoň 50% šancu na záchranu včiel.
Veterinári a zlý výklad práva znamenajú, že mor včelieho plodu sa šíri, ako o tom svedčí mapy. Je
iróniou, že najhustejší výskyt moru včelieho plodu sa presne zistiť, kedy liekom je oheň. ... Existuje
mnoho miest v Poľsku, kde veterinári pochvaľujú príkladnú spoluprácu včelárov. Najslávnejšie príklad
tohto je pre mňa pozitívna oblasť Nowy Sacz. Pán Jacek Jaron článok uzatvára slovami: "Majme na
pamäti skutočnosť, že bez našej pomoci včely umierajú, a nepotrebujeme je zabiť." Aj
cez tieto okolnosti uviedol, že vykonáva preventívny výskum, ktorý môže riadiť naše rokovania
správnym smerom. Súčasná situácia nie je normálna, a dúfajme, že bude v prospech včelára
bezpečne využívať veternárne služby.
84
3.6 Zrzeszenie w związkach pszczelarzy
Z analizy Zał. 16 i 17 wynika, że:
 po stronie polskiej 11% pszczelarzy jest niezrzeszonych;
 po stronie słowackiej tylko 3,5% pszczelarzy.
Sytuacja po stronie polskiej jest znacznie poważniejsza, gdyż do tych 11% trzeba doliczyć
niezrzeszonych pszczelarzy, którzy nie wyrazili zgody na spisanie i podpisanie Ankiety przez
właściciela pasieki. Nadmienić należy, że niezrzeszenie pszczelarza często stanowi potencjalne
zagrożenie pasiek pszczelarzy zrzeszonych, którzy prowadzą prawidłową gospodarkę
pasieczną. Problematyka doprowadzenia do maksymalne ograniczenia ilości niezrzeszonych
pszczelarzy, powinna być brana pod uwagę, tak przez zarządy związku pszczelarzy, władze
administracyjne, jak i czynniki państwowe. Jednym z głównych ich zadań powinno być
stwarzanie warunków, by przynależność do związku pszczelarzy była naturalną potrzebą
pszczelarza. Tak, jak to jest czynione przez władze Słowacji.
3.7 Pszczelarze zawodowi
Analiza Ankiet wykazała, że:
 po stronie polskiej jest 19 pszczelarzy zawodowych, co stanowi 1,9% z 986
pszczelarzy;
 po stronie słowackiej jest 18 pszczelarzy zawodowych, co stanowi 1,4% z 1242
pszczelarzy
Z powyższego wynika, że w dalszym ciągu pszczelarstwo jest traktowane jako
dodatkowe zajęcie i nie stanowi podstawy do zabezpieczenia egzystencji z gospodarki
pasiecznej.
3.8 Następcy pszczelarza
Dane zebrane wykazały, że:
 po stronie polskiej jest zadeklarowane 234 następców, co stanowi 23,7%;
 po stronie słowackiej jest zadeklarowanych 9 następców, co stanowi 0,7%.
Uzyskane dane po stronie polskiej są znacząco lepsze niż po stronie słowackiej, jednak
to, co czwarty pszczelarz ma swego następcę. Wiąże się to bezpośrednio z powyższym
pkt. 3.7, gdy nie stwarza się możliwości zabezpieczenia egzystencji z zawodu „pszczelarz”,
trudno oczekiwać, by zachęcało to następców, do deklarowania się objęcia pasieki. Jak
doświadczenie wskazuje, często zastępowanie następuje, w wyniku rodzinnej konieczności.
85
5. Zhrnutie a záver
Z dotazníkov vykonávaných v Euroregiónu "Tatry" v piatich okresoch na Poľskej strane a 10 okresoch
na Slovenskej strane je jasné, že:
1. Najväčšou hrozbou pre včelárstvo na poľskej strane sú navyše k chorobám, postrekom
zanedbané a opustené včelnice.
2. V zime 2010/2011 neprežilana Poľskej strane 10,3%, zatiaľ čo na Slovenský strane iba 2,6%. Z
literatúry a rozhovorov včelárov na oboch stranách hranice pre asi štvornásobný rozdiel je
potrebné nájsť rozdiel v účinnosti liečby a veterinárnej starostlivosti v Poľsku a na Slovensku.
3. Organizovanie včelárov by malo byť hlavnou úlohou združenia včelárov s cieľom znížiť riziká
spojené s včelárením. Túto úlohu by mali mať na zreteli správne úrady pri ich konaní smerom k
včelárom. Jednou z ich hlavných úloh by malo byť vytvorenie podmienok pre členstvo vo
včelárskej organizácii, ktorá by bola prirodzenou potrebou pre včelára.
4. Svazky včeláru musia úzko spolupracovať s veterinárnou službou. Pomáhať včelárom pri
nemociach včiel, pri registrácii a evidencii priamého predaju včelích produktov, a i v prípade
vypuknutia choroby v ich oblasti.
5. Spracované a zhromaždené štatistické údaje o včelárstve v Euroregióne "Tatry", ktoré sú
zverejnené poľskom a slovenskom jazyku, a v zalohach 1-18, spolu z referátmi z Medzinárodnej
konferencie, môžu poslúžiť po mnohé roky k vykonaniu ďalších výskumov, zameraných na
konkrétnu problematiku euroregiónu "Tatry", rovnako pre Poľsku a Slovensku stranu.
6. Nakoniec chcem poďakovať všetkým, ktorí spolupracovali na príprave dotazníkov, ale aj
poskytovateľom spoľahlivých informácií. Spoluprácou týchto dvoch prekrývajúcich sa kruhoch
bolo možné zozbierať dáta medzi 2228 (986 v Poľsku a 1242na Slovensku), včelármi ktorí
majú 43 130(22 874 Poľsko až 20 256 - Slovensko) včelstiev v Euroregióne "Tatry"
86
Ojciec zostawił pasiekę, trzeba to ciągnąć dalej, bo rodzina i znajomi pytają o miód. Trudno
jednak taką sytuację uznać za dobrą.
3.9 Struktura wiekowa pszczelarzy
Całość pszczelarzy została zaszeregowana do sześciu grup wiekowych. Tab. Nr 1 Zawiera
udział % pszczelarzy w różnych przedziałach wiekowych
L.p
Wiek ok.
Po stronie granicy
polskiej w %
słowackiej w %
1.
2.
30 (do 34)
40 (35-44)
11,0
14,1
1,9
15,1
3.
4.
50 (45-54)
60 (55-64)
19,0
23,6
25,9
29,5
5.
6.
70 (65-74)
80(75-80 i
powyżej)
17,0
15,3
25,0
2,6
Przedstawione w tabeli dane wskazują na bardziej równomierne rozłożenie struktury
wiekowej pszczelarzy po stronie polskiej niż słowackiej. Jednak w obu przypadkach występuje
zastępowalność pokoleniowa. Istnieje pewna obawa po stronie słowackiej, gdyż w grupie
wiekowej do ok. 30 lat jest tylko 1,9 % udział ilości pszczelarzy. Miejmy nadzieję, że ostatnio
podjęte w 2012 r. przez Władze Słowacji projekty pomocowe dla pszczelarstwa, będą
skutecznym środkiem dopływu tzw. młodej krwi do pszczelarstwa na Słowacji.
3.10 Posiadanie Nr weterynaryjnego na podstawie rejestracji pasieki
Obowiązek rejestracji gospodarstwa pasiecznego wynika z Ustawy z dnia 11 marca
2004 „ O ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt”. Posiadanie
pasieki jako „utrzymywanie zwierząt gospodarskich w celu umieszczenia na rynku tych
zwierząt lub produktów pochodzących z tych zwierząt lub od tych zwierząt" jest działalnością
nadzorowaną. Istnieje możliwość posiadania dowolnej ilość pni i nie rejestrowanie pasieki w
Powiatowym Inspektoracie Weterynarii, ale tylko pod warunkiem, że produkty pszczele takie
jak miód, pyłek, mleczko pszczele czy wosk jak i zarówno same pszczoły nie będą
wprowadzanie na rynek nawet w formie nieodpłatnej, a jedynie będą wykorzystywane na
własne potrzeby pszczelarza.
Ankietyzacja wykazała, że:
 po stronie polskiej, 9,5 % pszczelarzy nie posiada zarejestrowanej pasieki w
weterynarii;
 po stronie słowackiej, 3,5 % pszczelarzy nie posiada zarejestrowanej pasieki.
Znaczna różnica na korzyść Słowacji, wynika z rozporządzeń Rządowych, które są
bardziej represyjne w stosunku do pszczelarzy niezarejestrowanych, zwłaszcza w przypadku
wystąpienia choroby zakaźnej pszczół, w pasiece niezarejestrowanej.
3.11 Główne pożytki w promieniu 2 km od pasieki
Prawie we wszystkich ankietach po stronie polskiej wymieniano następujące główne
pożytki:
 mniszek;
 lipa;
 las, jako spadź i runo leśne;
 łąki, pola i sady
87
Natomiast po stronie słowackiej przeważa przede wszystkim:
 las, jako spadź i runo leśne;
 łąki i pastwiska;
 sady owocowe i ogrody owocowe.
4.0 Spostrzeżenia i zagrożenia dla pasiek
Na zakończenie pragnę przytoczyć spostrzeżenia i zagrożenia dla pasiek, które były
wyrażane na Ankietach, a nie udało się je pomieścić na tabelach i (lub) zostały skrótowo
zapisane:
4. 1. Opuszczone i zaniedbane pasieki
Problem ten występuje na całym terenie Euroregionu „Tatry” w Polsce, od powiatu
gorlickiego po powiat tatrzański. Opuszczona i zaniedbana pasieka, stanowi bowiem źródło
infekcji, gdyż pasieka taka jest najczęściej nie leczona i może zaprzepaścić wszelkie starania
okolicznych pszczelarzy, w okręgu nawet 5 km.
Problem ten jest rozwiązany na terenie Słowacji, w ten sposób, że służby weterynaryjne
odwiedzają przynajmniej raz w roku pszczelarza. Poddanie się kontroli weterynaryjnej
warunkuje otrzymania wsparcia, które stanowi znaczny dochód pszczelarza.
4.2. Opryski rolnicze i warzywno-sadownicze
Jest ogólne odczucie, że na terenie Euroregionu „Tatry” objętym badaniami ankietowymi
zostało ograniczone rolnictwo i są dobre warunki dla pszczelarstwa. Tak jak zawsze prawda
jest gdzieś w środku, im głębiej sięgamy tym obraz jest mniej kolorowy.
Zastanawiającym jest, dlaczego ostatnimi czasy pasieki w pobliżu dużych sadów
i gospodarstw warzywniczych tak źle się mają. Starczy zobaczyć te sady, wokół pnia żółto, od
zastosowanych środków chemicznych. Ponadto, nie są przestrzegane pory dnia i brak
informacji przekazywanych pszczelarzom o prowadzonych opryskach.
Jednak główną winą trzeba obciążyć producentów środków ochrony roślin, którzy
generalnie piszą, że środek jest nieszkodliwy dla pszczół. Nie spotkałem się, ale może są takie
etykietki, na środkach chemicznych, które informują, przy jakim stężeniu, te środki są trujące
dla pszczół.
Opryski stały się plagą nawet w tym szczątkowym rolnictwie. Dla przykładu, dawniej
chwasty w ziemniakach usuwało się ręcznie lub kilkukrotnym oborywaniem. Obecnie nawet
małe działeczki ziemniaczków dla siebie są opryskiwane, gdyż dawniej stosowane metody
naturalne są zbyt pracochłonne dla dzisiejszych post rolników.
Tej problematyki nie rozwiążą sami pszczelarze, jeśli nie włączą sie tutaj władze
administracyjne poszczególnych miejscowości trudno oczekiwać szybkiej poprawy świadomości
wszystkich opryskujących. Moim zdaniem, jest tylko taka możliwość, że na każdym zebraniu:
siół, miejscowości i gmin, będzie informacja, że terminy wykonywania oprysków będą
ogłaszane i nie mogą być przeprowadzane w porze lotów pszczół.
Jeśli pod wpływem środków stosowanych przez opryskujących uprawy, pszczoły tracą
pamięć powrotu do ula, trudno wykluczyć, by środki te nie miały wpływu na psychikę i zdrowie
ludzi.
88
Plakat z Polanki
i
4.3. Sprzedaż bezpośrednia
Nadmienić należy, że przeprowadzona Ankietyzacja wykazała jedynie dwa przypadki
posiadania przez pszczelarza w Polsce Nr rejestracyjnego bezpośredniej sprzedaży.
Osobiście uważam, że obecne przepisy są zbyt represyjne przy załatwianiu rejestracji
sprzedaży bezpośredniej i moim zdaniem związki pszczelarskie, zbyt mało wysiłku wkładają, by
pomóc pszczelarzom. W sprostaniu skomplikowanej i pracochłonnej procedury, celem
uzyskania rejestracji sprzedaży bezpośredniej.
Jedynie współpraca Służby Weterynaryjnej, Związków Pszczelarzy i zainteresowanego
mogą dać efekty w tej dziedzinie. Działania takie mogą pomóc w przezwyciężeniu wielu
problemów nękających pszczelarzy, którzy pragną uczciwie prowadzić gospodarstwo
pasieczne.
W myśl obowiązujących przepisów prawnych pszczelarz jest producentem żywności
pochodzenia zwierzęcego. Z tego też tytułu obowiązują go nie tylko przepisy dotyczące
utrzymania pszczół i jakości produktów pszczelich, ale przede wszystkim przepisy regulujące
warunki pozyskiwania produktów pszczelich takich jak miód, pyłek, pierzga i mleczko pszczele.
89
Pomimo że na dzień dzisiejszy pszczelarstwo nie ma wyodrębnionych aktów prawnych, to
regulacje dotyczące poszczególnych zagadnień z tego zakresu zawarte są w licznych ustawach
i aktach wykonawczych wydanych w formie rozporządzeń bądź instrukcji.
Pszczelarz, chcący sprzedawać produkty pszczele z własnej pasieki w ramach sprzedaży
bezpośredniej, powinien dopełnić następujących formalności: zarejestrować swoją pasiekę w
Powiatowym Inspektoracie Weterynaryjnym, i w tym samym Inspektoracie zarejestrować
sprzedaż bezpośrednią. Obowiązek rejestracji gospodarstwa pasiecznego wynika z Ustawy z
dnia 11 marca 2004 „ O ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych
zwierząt”. Posiadanie pasieki jako "utrzymywanie zwierząt gospodarskich, w celu umieszczenia
na rynku tych zwierząt lub produktów pochodzących z tych zwierząt lub od tych zwierząt" jest
działalnością nadzorowaną. Istnieje możliwość posiadania dowolnej ilość pni i nie
rejestrowanie pasieki w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii, ale tylko pod warunkiem, że
produkty pszczele takie jak miód, pyłek, mleczko pszczele czy wosk jak i zarówno same
pszczoły nie będą wprowadzanie na rynek nawet w formie nieodpłatnej, a jedynie będą
wykorzystywane na własne potrzeby pszczelarza.
W ramach sprzedaży bezpośredniej, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi ( Dz. U. Nr 5, poz.38) z dnia 29 grudnia 2006 w sprawie wymagań
weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego, przeznaczonych do
sprzedaży bezpośredniej, pszczelarz może sprzedawać produkty pszczele
nieprzetworzone, takie jak miód, pyłek, pierzga, mleczko pszczele. Jednak
produkty te muszą pochodzić z własnej pasieki. Nie mogą to być produkty pszczele
zakupione przez pszczelarza od drugiego pszczelarza i sprzedawane w ramach
własnej sprzedaży bezpośredniej. Jest to bowiem przetwarzanie produktów
pszczelich, i w tym wypadku zastosowanie mają inne przepisy
4.4. Badania laboratoryjne
W trakcie prowadzonej ankietyzacji stwierdzono, że jeden z pszczelarzy załączył do
Ankiety wyniki z przeprowadzonych badań laboratoryjnych, gdyż nie przezimowało mu 5
rodzin. Natomiast były przypadki, że zamarło 60 rodzin i pszczelarz nie podjął badań, celem
określenia przyczyny swej porażki.
Na pytanie w Ankiecie, z jakiego powodu daje znak zapytania.
Doskonale rozumiem strach pszczelarza przed wykryciem choroby, gdyż tak jak pisze p.
Jacek Jaroń w artykule „Zazgnilcona” moralność Pszczelarstwo Nr 3, 2012 str. 20-22. cyt...
Kiedy pszczelarz przychodzi do weterynarza po pomoc, to w przypadku zgnilca jest niemal
pewny, że utraci pasiekę wraz z dymem. Kiedy zatai chorobę i będzie zwalczał ją chałupniczo,
to ma co najmniej 50% szans na uratowanie pszczół. Weterynarze i złe prawo sprawiły,
że zgnilec się szerzy, czego dowodem mogą być publikowane mapki. ... Jak na ironię,
najgęstsze zlokalizowanie zgnilca mamy właśnie tam, gdzie lekiem jest ogień. ...Jest wiele
miejsc w Polsce, gdzie weterynarzy trzeba chwalić za wzorową współpracę z pszczelarzami. Do
najbardziej znanych mi pozytywnych przykładów jest rejon Nowego Sącza. Artykuł p. Jacek
Jaroń kończy stwierdzeniem „Pamiętajmy przy tym, że i bez naszej pomocy pszczoły
giną, i my sami nie musimy je zabijać”.
Pomimo tych sytuacji wskazanym, jest prowadzenie profilaktycznych badań, które mogą
ukierunkować nasze działania pielęgnacyjne we właściwym kierunku. Sytuacja obecna jest nie
normalna i miejmy nadzieję, że zostaną uregulowane, by pszczelarz czuł się bezpiecznie
udając się po pomoc do Służby Weterynaryjnej.
90
5.0. Podsumowanie i wnioski
Z przeprowadzonej ankietyzacji na terenie Euroregionu „Tatry” w 5 powiatach po stronie
polskiej i 10 po stronie słowackiej wynika że:
1. największe zagrożenie pszczelarstwa po stronie polskiej są oprócz występujących chorób,
opryski i opuszczone zaniedbane pasieki.
2. zimy 2010/2011 nie przeżyło po stronie polskiej 10,3 %, natomiast po stronie słowackiej
tylko 2,6%. Z danych literaturowych i rozmów z pszczelarzami po obu stronach granicy;
przyczyn ok. 4 krotnej różnicy, należy poszukiwać w skuteczności i różnicy stosowanego
leczenia i opieki weterynaryjnej w Polsce i na Słowacji.
3. maksymalizacja zrzeszenia pszczelarzy powinna być naczelnym zadaniem związków
pszczelarzy, celem ograniczenia zagrożeń dla pszczelarzy zrzeszonych. Zadanie to powinno
być brane pod uwagę, tak przez zarządy związku pszczelarzy, władze administracyjne, jak i
czynniki państwowe. Jednym z głównych ich zadań powinno być stwarzanie warunków, by
przynależność do związku pszczelarzy, była naturalną potrzebą pszczelarza.
4. Związki Pszczelarzy powinny ściśle współpracować z Służbami Weterynaryjnymi, celem
pomocy pszczelarzom: w rejestracji pasiek i rejestracji sprzedaży bezpośredniej produktów
pszczelich oraz w przypadku wystąpienia chorób, na terenie działania związku..
5. opracowanie zebranych danych statystyczne o pszczelarstwie na terenie Euroregionu „Tatry”,
które jest opublikowane wraz z referatami z Międzynarodowej Konferencji w języku polskim
i słowackim, mamy nadzieję, że pozwolą przez wiele lat, na podejmowanie dalszych prac
badawczych, ukierunkowanych na konkretne zagadnienie ważne dla Euroregionu „Tatry”, ale
również dla całej Polski i Słowacji.
6. dzięki wszystkim osobom, które trudziły się przy sporządzaniu ankiet, ale również tym
udzielającym rzetelnych informacji po stronie polskiej i słowackiej, pragnę jak najserdeczniej
podziękować. Współpraca ankietyzujących i ankietyzowanych pozwoliła na zebranie danych
wśród 2.228(986 w Polsce i 1242 na Słowacji) pszczelarzy, którzy posiadają
43.130(22.874 – Polska i 20.256 – Słowacja) rodzin pszczelich w Euroregionie „Tatry”.
Na zakończenie kwieciste pastwisko i łąka – takiego otoczenia życzę wszystkim, którzy
dobrze życzą pszczólkom.
91
Monokultura, która coraz częściej występuje zwłaszcza na polach uprawnych Wielkopolski i jest
nieprzyjazna pszczołom
92
1. Powiat: Gorlice
Lp Miejscowość
Ilość
Wyksztalcze.szkolne
pszczela rodzin zamarł P
Z
S W
r
e
1
10
1
---1
Załącznik Nr 1
Kursy pszczelarsk.
Pasieki
Zrzeszenie Pszczzawod Następca
rbk cz m. bra stacj wędr tak
nie tak nie tak
nie
.
k
---1
1
-1
--1
1
--
1
Bartne
2
Biecz
13
274
43
2
5
5
1
--
--
1
12
13
--
13
--
1
12
4
9
3
Biesna
3
31
3
2
--
1
--
--
--
--
3
3
--
2
1
--
3
--
3
4
Binarowa
2
80
4w
--
1
1
--
--
--
1
1
2
--
2
--
--
2
--
2
5
Bobowa
6
106
4
--
--
4
2
--
--
--
6
6
--
6
--
--
6
3
3
6
7
8
Bugaj
Bystra k/Gorlic
Czermna
3
2
1
75
32
10
9
1w
1
----
2
1
1
1
---
-1
--
----
----
----
3
2
1
3
2
1
----
3
2
1
----
----
3
2
1
1
1
--
2
1
1
9
Florynka
10
Gładyszów
11
Gorlice
12 Grudna Kępska
1
1
2
1
20
40
20
5
-8
2
--
-----
1
1
---
--1
1
--1
--
-----
-----
-----
1
1
1
1
1
1
2
1
-----
1
1
2
1
-----
-----
1
1
2
1
-1
---
1
-2
1
93
13
14
Hańczowa
Jankowa
2
4
100
160
7
--
1
--
-2
1
1
-1
---
---
---
2
4
2
4
---
2
4
---
---
2
4
1
--
1
4
15
Korczyna
2
50
2w
--
--
1
1
1
--
--
1
2
--
2
--
--
2
--
2
16
17
Libusza
Łużna
3
17
53
294
5w
53
-7
1
8
1
1
1
1
Rzecz
--
---
1
--
2
17
3
17
---
3
17
---
---
3
17
1
1
2
16
18
Małastów
4
180
1bP+9
1
2
1
--
--
--
--
4
4
--
4
--
--
4
4
--
19
20
21
Męcina Mała
Męcina Wielka
Moszczenica
3
2
8
84
40
288
14
6
54
1
-3
1
1
3
-1
2
1
---
--1
--2
1
-1
2
2
4
3
2
8
--
3
--
--
8
--
----
3
-8
----
3
2
8
22
Owczary
2+IP
125
25
--
1
--
1
2
--
--
2
2
--
2
--
--
2
--
2
23
24
Przysieki
Racławice
1
2
28
28
---
1
2
---
---
---
---
---
1
2
1
2
---
1
2
---
---
1
2
1
1
-1
25
Ropa
4
80
-1bP+8
w
7
1
1
1
1
--
--
--
4
4
--
4
--
--
4
2
2
Strukt. wiekowa pszczel ok. Nr wetery
Uwagi
30 40 50 60 70 80 tak nie o niebezpieczęństwach
--1
---1
-- rodz pszcz
w lasach
-2
4
4
-3 13 -- zatruc z
niekontr oprysk
---1
-2
3
-- oprysk o
niedozwol po
--1
1
-2
-- oprysk o
niedozwol po
1
-1
1
1
2
6
-- opryski i naw.
na p. ARR
2
-1
---3
-- opryski rolnicze
--1
1
--2
--1
----1
-- brak w kraju
reg. oprysków
-- -1
---1
---1
---1
--1
-1
--2
--1
----1
-- opryski i nawo
rolnicz
1
---1
-2
--1
2
1
--4
-- opusz i zniedb
pasiek
1
----1
2
-- oprysk komarów
4x ds
--2
--1
3
-- opryski rolnicze
1
6
2
4
2
2
5 12 opryski i zły
cukier
1
---3
-4
-- zaniedbane
pasieki
-1
--2
-3
----2
--2
-3
-3
1
-1
8
-- duże napszczel
teren
---1
1
-2
-- zgnilec
amerykański
----1
-1
-1
--1
--2
---
--
3
--
--
1
4
-- opryski,
zaniedb pasieki
94
Lp Miejscowość
26
27
Ropica P.Leszcz
Rzepiennik
Strzyż
Ilość
Wyksztalcze.szkolne
pszczela rodzin zamarł P
Z
S W
r
e
1
40
2
-1
---
Kursy pszczelarsk.
Pasieki
Zrzeszenie Pszczzawod Następca
rbk cz m. bra stacj wędr tak
nie tak nie tak
nie
.
k
---1
1
-1
--1
-1
1
30
20
--
1
--
--
1
--
-- wszp
kp
1
--
1
--
--
1
--
10
--
1
--
--
--
--
--
1
1
--
1
--
--
1
1
1bM+2 1
5
10
1
8
--
3
4
--
--
--
2
8
6
2
8
--
2
6
2
2
1
2
3
-1
-1
--rzecz 1
5
3
5
5
---
5
5
---
---
5
5
---
---
28
Sędziszowa
1
30
29
Sękowa
8
326
30
31
Siary
Siedliska
5
5
125
96
32
33
Staszkówka
Strzeszyn
1
4
37
29
-1
-2
-2
1
--
---
---
---
1
1
1
1
---
1
4
---
---
1
4
-1
34
Szalowa
7
219
6
--
6
1
-- stpszcz --
--
6
7
--
7
--
--
7
3
IP
2+ IP
7
30
64
98
-5
18
--1
--3
-1
3
-1
--
--1
----
----
-2
6
-2
7
----
-2
7
----
----
-2
7
-1
--
1
2
24
84
-60zc
---
-2
1
--
---
---
----
----
1
2
1
2
---
1
2
---
---
1
2
---
2
1,5
134
99,3
132
97,8
29
21,5
35
Szymbark
36
Wiczyska
37 Wola Łużańska
38
39
Wójtowa
Zdynia
Razem
% udział
135
100
3440
100
391 23 57 40 15
11,3 17,0 42,2 29,6 11.1
7
5,2
2
8 118 133
1,5 5,9 87,4 133,5
1
3
0,7 2,2
Strukt. wiekowa pszczel ok. Nr wetery
Uwagi
30 40 50 60 70 80 tak nie o niebezpieczęństwach
--1
---1
-- zaniedb pojed
pasieki
1
1
---- --- -1
-- chor
wiruszdefor
skrz
----1
--1
-- zaniedb
p.niezrzeszon
6
2
2
-1
3
-8
zaniedb
p.niezrzeszon
5
1
--2
2
-5
-5
1
-2
1
-1
5
-- oprysk w
nieodp czas
1
--1
---1
-3
-1
-1
2
-4 --- oprysk
nieodpowczas
4
1
4
1
1
--7
-- oprysk upraw
polowy
---------1
-1
---1
2
-- oprysk upraw
7
--2
1
2
2
7
-- oprysk nieodpow
czas
1
1
-----1
-2
---1
1
-2
-- oprysk nieodpow
czas
106 18 20 30 27 22 27 130 5
78,5 13,3 14,8 22,2 20,0 16,3 20,0 96,3 3,7
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
BB-brak badań
BN-ilości zamarlych rodzin na nosemę, w yniku badań laboratoryjnych
bM – brak matki
bP – brak pokarmu
brak - brak kursów pszczelarskich z egzaminem państwowym p.1.3
Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
gr – gryzonie
grzyb.wap - grzybica wapienna
IP-inni pszczelarze, posiadający pasieki w danej miejscowości
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
n - nosema
op – opuszczone pasieki
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
Rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
Rzecz- rzeczoznawca chorób pszczół
Sppszcz – specjalizacja pszczelarstwo
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
Wszpkp – wszyscy pszczelarze po kursach pszczelarskich p.1.3 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
w-warroza
wor – choroba woreczkowa
Z wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
Zamarłe – oznacza ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/2011
według p. 2.8 Ankiety
zc – zły cukier
95
96
Miejscowość
Ilość
Wyksztalcze.szkolne Kursy pszczelarskie
pszczel rodzin zamarł P
Z
S W rbk cz mis brak
2. Powiat: Limanowa
Pasieki Zrzeszeni Pszczel zaw Następca Struktura wiekowa pszczel ok. Nr weteryn
stac węd tak nie tak nie tak nie 30 40 50 60 70 80 tak nie
1.
2.
Dobra
Góra św. Jana
5
1
92
20
---
1
--
---
2
1
2
--
---
---
-5
5
1 wszpkp 1
---
5
1
---
---
5
1
1
--
4
1
1
--
---
---
2
--
2
--
-1
5
1
3.
4
Chyszówki
Jadamwola
1
3
25
72
3bM
1
1
1
-2
---
---
---
---
---
1
3
1
3
---
1
3
---
---
1
3
-1
1
2
---
---
-1
-1
1
1
---
1
3
5
Janowice
6
66
8
1
2
3
--
--
--
--
6
6
--
6
--
--
6
2
4
--
3
1
--
1
1
6
6
Jastrzębie
7
142
2bM+6 2
5
--
--
--
2
--
5
7
--
6
1
1
6
--
7
1
4
1
1
--
--
6
7
8
Jaworzna
Jodłownik
2
6
50
79
-4
1
--
-3
1
2
-1
---
---
---
2
6
2
6
---
2
6
---
---
2
6
-1
2
5
-2
-1
-1
-1
1
1
1
--
2
6
9
Jurków
5
147
8
--
1
3
1
--
1
--
4
5
--
5
--
--
5
2
3
2
--
1
1
--
1
5
10
11
Kamienica
Kisielówka
4
1
47
6
6+2bM 1
---
2
--
1
1
---
---
---
---
4
1
4
1
---
4
1
---
---
4
1
1
--
3
1
---
-1
1
--
---
3
--
---
4
1
12
13
Konina
Kostrza
4
4
55
91
2
--
2
1
-2
-1
---
---
-1
4
3
4
4
---
4
4
---
---
4
4
2
1
2
3
-1
---
1
--
1
2
---
-1
4
4
14 Krasne Lasocice
15
Laskowa
2
11
53
219
3
-13+3gr 1
-8
2
2
---
---
-3
1
1
1
7
2
11
---
2
11
---
---
2
11
-6
2
5
---
-2
-4
2
3
-1
-1
2
11
16
17
18
19
Limanowa
Łukowica
Mordarka
Mszana Górna
2
6
1
2
16
55
10
25
1
5
---
-1
---
1
3
---
-1
1
--
1
1
-2
---1
-----
-----
2
6
1
1
2
6
1
2
-----
2
6
1
2
-----
-----
2
6
1
2
1
----
1
6
1
2
-1
-2
-----
-2
1
--
-2
---
2
----
-1
---
2
6
1
2
20
21
Niedzwiedź
Owieczka
1
1
25
19
-8
---
1
1
---
---
---
---
---
1
1
1
1
---
1
1
---
---
1
1
-1
1
--
---
---
1
1
---
---
---
1
1
22
23
Podegrodzie
Pogorzany
1
2
6
90
--2+1bM 1
1
1
---
---
---
---
---
1
2
1
2
---
-2
1
--
---
1
2
-2
1
--
---
---
---
---
1
1
-1
-2
24
Poręba Wielka
5
120
3+1pz
2
1
2
--
--
--
--
5
5
--
4
1
--
5
1
4
--
1
--
3
1
--
4
25
26
Przenosza
Przyszowa
4
5
95
119
22
26
---
1
3
2
2
1
--
1
--
-1
---
3
4
4
5
---
4
5
---
---
4
5
---
4
5
1
1
---
2
1
1
2
---
-1
4
5
27
28
Roztoka
Sadek
5
1
87
20
3bM
2
3
--
1
--
1
1
---
---
---
---
5
1
5
1
---
5
1
---
---
5
1
-1
5
--
1
--
1
--
---
-1
1
--
2
--
5
1
-17
Załącznik Nr 2
Uwagi
Zagrożenia dla
pszczół
--- opryski o niedozwolonej
porze
--choroby wirusowe i
bakteryjne
-- opryski sadow. i zaniedb
pasi
1 choroby i brak skutecz.
leków
-opryski
-- opryski o niedozwolonej
porze
-- matki i odkłady z poza
terenu
--opryski zbóż i nie
leczone-psz
--niezrzeszen leczą
nieskutecz
-opryski w południe
-- opryski+porzucone ule
spad
-nieleczone pasieki
-zaniedbane pasieki
--- niezrzeszeni nie leczą
pszcz
-spal. odpad. komunal w
-kotlow, ognis
1
-- opryski o niedozwolonej
porze
1
opuszczone ule po
chorobach
--brak skutecznych
lekarstw
-zaniedbane pasieki
-nieleczone zaniedb
pasieki
Miejscowość
Ilość
Wyksztalcze.szkolne Kursy pszczelarskie
pszczel rodzin zamarł P
Z
S W rbk cz mis brak
Pasieki Zrzeszeni Pszczel zaw Następca Struktura wiekowa pszczel ok. Nr weteryn
stac węd tak nie tak nie tak nie 30 40 50 60 70 80 tak nie
29
30
Siekierczyna
Skrzydlna
1
1
20
15
---
1
--
-1
---
---
---
---
---
1
1
1
1
---
1
1
---
---
1
1
-1
1
--
---
---
---
1
--
-1
---
1
1
---
31
Słopnice
22
587
51
5
9
4
4
1
--
2
19
22
--
21
1
--
22
3
19
4
1
6
5
4
2
20
2
32
Słupia
2
35
4bM
--
1
1
--
--
--
1
1
2
--
2
--
--
2
1
1
--
--
--
--
--
2
2
--
33
34
Stara Wieś
Stronie
1
4
30
58
-4
---
-2
-2
1
--
---
---
1 wszpkp 1
-4
4
---
1
4
---
---
1
4
1
--
-4
-1
---
---
-3
1
--
---
1
4
---
35
36
Szczawa
Szyk
8
6
149
200
9+4bP4bM
8pK+3w --
2
1
4
2
2
3
--
---
---
---
8
6
---
8
6
---
---
8
6
-4
8
2
---
3
--
1
1
1
2
2
2
1
1
8
6
---
37
Świdnik
1
10
5uszkul --
--
--
1
1
--
-- wszpkp 1
--
1
--
--
1
--
1
1
--
--
--
--
--
1
--
38
Ujanowice
1
90
--
--
--
1
--
--
--
--
1
1
--
1
--
--
1
--
1
--
--
1
--
--
--
1
--
39
Wilkowisko
3
16
3
1
--
2
--
--
--
--
3
3
--
3
--
--
2
1
2
1
--
1
--
--
1
3
--
7
159
4w+3bP
2
--
2
3
--
--
--
7
7
--
7
--
--
7
2
5
3
--
1
1
--
2
7
--
40 Wola Skrzydlańska
8
6
41
Wronowice
IP
70
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
--
---
--
--
--
--
42
43
44
45
Zalesie
Zamieście
Zasadne
Żbikowice
2
1
1
1
50
59
5
77
4sM
--1
--1
--
2
1
---
-----
---1
-----
-----
-----
2
1
1
1
2
1
1
1
-----
2
1
1
1
-----
-----
2
1
1
1
-----
2
1
1
1
-----
2
----
-----
-1
1
-----
--1
--
2
1
1
1
-----
1
4+IP
40
150
3
20
-1
1
--
-3
---
---
---
---
1
4
1
4
---
1
4
---
---
1
4
-4
1
--
---
-1
-2
---
1
1
---
1
4
--
46
47
Zbłudza
Żmiąca
Razem
% udział
165
100%
3656
100%
280
31
62
49
23
4
7
8
140 165
7,7% 18,8%37,6%29,7%13,9% 2,4% 4,2% 4,9% 84,9% 100%
0 161
4
1
164
40 125 23
20
32
38
29
21 160
5
0 97,6% 2,4% 0,6% 99,4% 24,2%75,8%13,9%12,1%19,4%23,0%17,6% 2,7% 97,0% 3,0%
Uwagi
Zagrożenia dla
pszczół
nieleczone zaniedbane
pasie
zaniedbane pasieki w
sąsiedz
opryski sadów i plant.
ogórk
warroza
brak rzeczoznaw chor
pszcz
zaniedbane pasieki
choroby i szkodliwe
opryski
choroby i brak skutecz.
leków
zaniedb i puste ule na
pasiek
zaniedb i puste ule na
pasiek
opryski zbóż przeciw
chwastom
duże przepszczelenie
terenu
opryski i porzucone
pasieki
opryski
97
98
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
BB-brak badań
BN-ilości zamarlych rodzin na nosemę, w yniku badań laboratoryjnych
bM – brak matki
bP – brak pokarmu
brak - brak kursów pszczelarskich z egzaminem państwowym p.1.3
Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
gr – gryzonie
grzyb.wap - grzybica wapienna
IP-inni pszczelarze, posiadający pasieki w danej miejscowości
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
n - nosema
op – opuszczone pasieki
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
pK – późne karmienie i nie pobranie pokarmu
pz – pszczoły osadziły się poza zatworem - bez pokarmu
Rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
Rzecz- rzeczoznawca chorób pszczół
Sppszcz – specjalizacja pszczelarstwo
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
sM-stare matki nie przeżyły zimy
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
uszkul – uszkodzone ule przez ptaki
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
Wszpkp – wszyscy pszczelarze po kursach pszczelarskich p.1.3 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
w-warroza
wor – choroba woreczkowa
Z wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
Zamarłe – oznacza ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/2011
według p. 2.8 Ankiety
zga – zgnilec amerykański
Miejscowość
99
Ilość
pszczelar rodzin
Barcice
1
8
Berest
4
50
Biała Niżna
10
260
Biało Woda
1
10
Biczyce Dol
3
116
Binczarowa
5
186
Boguna
1
30
Brunary
1
25
Brzezna
2
80
Bukowiec
3
196
Cieniawa
10
340
Czarny Potok
3
43
Czerniec
5
149
Florynka
3
105
Frycowa
1
40
Gaboń
1
30
Gołkowice G.
1
40
Gródek n.Dun
3
122
Grybów
13
133
Homrzyska
3
95
Chełmiec
3
58
Chodorowa
2
124
Chochorowice
1
2
Jamnica
1
10
Jasienna
3+IP
170
Kamionka W.
13
242
Kąclowa
8+IP
258
Kicznia
1
80
Klęczany
1
10
Kokuszka
2
45
Koniuszowa
4
99
Korzenna
1
34
Krasne Potockie
1
25
Krużlowa N. i W
3
51
Królowa Górna
2
40
Krynica
12
150
Lipnica Wielka
2
75
Łazy Biegonickie
1
37
Łabowa
3
70
Łabowiec
2
23
Łącko
3
92
Łęka
1
20
Łomnica Zdr.
3
43
Łosie
1
50
Łososina Dol
1
20
Łyczana
1
20
Maciejowa
2
50
zamarłe
--14
10
17
3gry+5w
--3
-20 w
3
16
9
1w
-7
2słabe
13 głód
6
4
2 głód
---26
38
2
-4
1
2
-4w
-27
-3 w.
-4
6 i 2gryz
2gryz i bM
5
-3
-3
Wyksztalcze.szkolne
P Z S W
-- 1 ---- -- 4
--- 4
5
1
-- 1 ---- -- 2
1
1
2
2 --- -- -1
-- -- 1
-1 -- -1
2
1 ---- 3
4
3
-- -- 2
1
-- 2
1
2
-- 1
2
--- -- -1
-- -- -1
-- 1 --1
1
1
1
6
4
2
-- -- 2
1
-- 3 ---- 1 -1
-- -- -1
-- -- 1
--- 1
1
1
2
4
3
4
4
3
1
-1 -- ---- -- 1
--- -- 1
-1 -- 3
--- -- 1
--- 1 --1
1
1
--- 2 ---- 2
7
3
-- 1
1
--- -- 1
-1 -- 2
--- -- -2
-- -- 1
2
-- -- -1
-- 1
2
--- 1 ---- -- 1
--- 1 --1 -- 1
--
3. Powiat Nowy Sącz
Kursy pszczelarsk.
Pasieki
rbk
cz. m. brak stacj wędr
---1
1
----4
4
----10
10
----- wszpkp 1
----3
3
----5
5
-1
--- wszpkp 1
--1
-- wszpkp 1
---1
1
2
----3
3
---3
7
10
----3
3
-rzecz 1
-3
5
----3
3
---1 wszpkp 1
----1
1
---1
1
---1
2
3
---1
12
12
1
--1
2
3
-rzecz --2
3
-rzecz --1
2
----1
1
----1
1
----3
3
-1
-2
10
13
----8
8
---1 wszpkp 1
----1
1
----2
2
---1
3
2
1
---1
1
----1
1
----3
3
----2
2
-rzecz 2
9
12
----2
2
----1
1
----3
3
----2
2
-rzecz --2
3
-sppszcz --1
1
----3
3
----1
1
----1
1
----1
1
----2
2
--
Załącznik Nr 3
Zrzeszenie Pszczzawod Następca
Strukt. wiekowa pszczel ok.
Nr wetery Uwagi
tak
nie tak nie tak nie 30 40 50 60 70 80 tak nie o niebezpieczęństwach
1
-- -1
-- 1
-- -- 1
---1
-- opryski
4
-- -4
2
2
2
-- --1
1
4
-9
1 -10
2
8
2
3
4
-1
-9
1 opryski
1
--- -1
-- 1
-- -- -1
--1
-3
-- 1
2
-- 3
-1 -1
-1
3
-- gosp sad
5
-- -5
1
4
1
-- 2
1
-1
5
-- opryski +opuszcz pas
1
-- -1
-- 1
1
-- ----1
-- choroby pszczół
1
-- -1
-- 1
-1 ----1
-- rolnik
2
-- -2
-- 2
-- -- --2
-2
-3
-- -3
2
1
-- -- -1
1
1
3
-10
-- -10
4
6
-- -- 1
3
-6 10 -- 5zga+b Matki+bPokarmu
3
-3
1
2
-1 -1
1
-3
-- oprys + zaniedb pasieki
5
-- -5
-- 5
-1
1
3
--5
-- 6bM+3 chwor+7nosema
3
-- -2
2 --- -- 3
---3
-- 7 warroza
1
-- -1
-- 1
-- -- -1
--1
-- 1 warroza
1
-- -1
-- 1
-1 ----1
-1
-- 1
--- 1
-- -- 1
---1
-- zaniedbane pojed. ule
3
-- 1
2
3 -1
1 -1
--3
-11
2 -13
3 10
1
4 -3
3
2 11 2 opryski
3
-- -3
1
2
-- -- 1
2
--3
-3
-- -3
-- 3
-- -- -2
-1
3
-- opuszczone pasieki
2
-- -2
-- 2
1
1 ----2
-- opryski
1
-- -1
-- 1
1
-- ----1
-- warroza
1
-- -1
-- 1
-1 ----1
-- opryski
3
-- -3
1
2
-- -- 2
1
--3
-- warroza
11
2 -13
2 11 -1
4
3
3
2 13 -- warroza +nosema
8
-- -8
4
4
-4 -1
2
1
8
-- opryski
1
-- -1
-- 1
-- -- -1
--1
-1
-- -1
-- 1
-- -- -1
--1
-2
-- -2
1
1
-- -- 2
---2
-- 3 uszkodz. wiatr
4
-- -4
2
2
-1 -1
1
1
4
-- opryski rolnicze
1
-- -1
1 --1 ----1
-- kilka uli opuszczonych
1
-- -1
-- 1
-- -- --1
-1
-- nieduże sady
3
-- -3
-- 3
-- -- 1
1
-1
2
-- opryski wiosenne
2
-- -2
-- 2
-- -- -1
1
-2
12
-- -12
-- 12
1
1
1
2
3
4 12 -- 500 m zaniedb. pasieki
2
-- -2
1
1
-1 -1
---2 -- opryski wiosenne
1
-- -1
-- 1
-- -- -1
--1
-3
-- -3
1
2
1
-- --1
1
3
-2
-- -2
-- 2
-- -- -1
1
-2 --3
-- -3
-- 3
-1
1
1
--3
-- Intensywne opryski
1
-- -1
1 --- -- --1
-1
-3
-- -3
-- 3
-- -- --3
-3
-1
-- -1
-- 1
-- -- 1
---1
-1
-- -1
-- 1
-1 ----1
-- opryski
1
-- -1
-- 1
-- -- ---1
1
-2
-- -2
-- 2
-- -- -1
1
-2
--
100
Mała Wieś
Marcinkowice
Maszkowice
Męcina
Michalczowa
Milik
Miłkowa
Mogilno
Mochnaczka N. i W
Mosteczna
1
3
5
3
3
3
IP
1
7
IP
50 2 rabunk
34
-91
42
110
10
105
10
89
26
50
90
-244 4+6wor
55
--
--2
2
1
--1
--
-1
1
1
1
1
-1
2
--
1
2
2
--2
--3
--
----1
---1
--
Mostki
Mszalnica
Muszyna
Mystków
Myślec
Naściszowa
Nawojowa
Nowa Wieś
Nowy Sącz
Obidza
Obłazy
Opalana
Olszana
Paszyn
Podole Górowa
Pogorzyn
Paszyn
Piątkowa
Piorunka
Piwniczna
Polany
Popowice
Popardowa
Powroźnik
Przydonica
Przysietnica
Ptaszkowa
Rdziostów
Rogi
Rożnów
oztoka-Brzeziny
Rytro
Siekerczyna
Skrudzina
Słowikowa
Stara Wieś
Stary Sącz
Stróże ok. NS
Sucha Struga
Świdnik
3
1
20
6
1
2
9
2
14
4
1
1
3
5
1
1
5
4
2
5
3
3
5
9
6
1
5
1
1
9
1
1
1
3
IP
1
4
15
2
1
70 20BN+5
50
-438 67nosem
90
10+8w
8
1
25
-93
10
14
-414
7
81
30
80
-30
14
75
2
105
5
7
-40
-105
5
82
3war
90
1 bM
58
3 war
42
-111
4
162
9
187 20 war
109
-10
5
193
10
15
-20
-259 5 głód
78
-10
-80
5
105
15
45
-20
-38
4
398
258 x
35
-60
15
--------1
--
-----1
------
--2
1
----2
2
----------1
-1
---1
--1
---1
---1
---
--6
1
--6
-3
1
1
-1
1
-1
1
3
1
2
1
2
1
1
5
1
3
-1
2
1
------5
1
1
1
-10
3
-1
2
-4
1
--2
1
--1
-1
2
1
-2
6
1
-1
1
-2
-1
1
1
-1
2
7
---
2
--1
--2
1
1
1
--1
--1
--1
--2
-1
5
--------1
---1
1
3
--1
-----3
--1
-1
---1 lekawet ----1
--1
1
-2
1
2
-3
-------------4
4
---------- techpszc ----------2
--2 techpszc -1
------
-1
------2
--
1
2
5
3
3
2
-1
4
--
1
3
5
3
3
3
-1
7
--
-----------
1
3
5
3
3
1
-1
7
--
-----2
-----
-------2
--
1
3
5
3
3
3
-1
5
--
-1
---2
--1
--
1
2
5
3
3
1
-1
6
--
--------1
--
-1
-1
----1
--
--3
--2
-----
1
-2
1
2
1
--5
--
-1
-1
1
--1
---
-1
---------
1
3
5
3
3
1
-1
7
--
-----2
-----
-3
3
1 wszpkp 1
1
17
20
3
3
6
-1
1
-2
2
1
7
9
-1
2
4
10
14
-4
4
-1
1
-1
1
-1
2
1
4
5
-1
1
1 wszpkp 1
1
4
5
-3
4
1
1
2
-5
5
-3
3
-3
3
-4
5
-6
9
-3
6
-1
1
-5
5
-1
1
-1
1
1
4
9
-1
1
-1
1
-1
1
-3
3
----1
1
-1
1
-15
14
-2
2
-1
1
------------1
-----------------------1
---
3
1
16
6
1
2
8
2
14
4
1
1
3
5
1
1
5
4
1
4
3
3
5
7
5
1
4
1
1
9
-1
1
3
--4
14
2
1
--4
---1
-----------1
1
---2
1
-1
---1
----1
-1
---
--1
-------1
------------------1
--1
----2
---
2
1
19
6
1
2
9
2
14
4
-1
3
5
1
1
5
4
2
5
3
1
5
9
6
1
5
1
1
8
1
1
-3
-1
2
13
2
1
--3
1
--1
-6
2
1
-1
-1
--1
1
2
1
-2
5
--2
--3
-------7
---
3
1
17
5
1
2
8
2
8
2
-1
2
5
-1
5
3
1
3
2
3
3
4
6
1
3
1
5
1
1
1
3
-1
2
8
2
1
1
-1
-1
--1
-1
-1
1
----1
-1
-1
1
1
--1
-1
1
--1
----3
---
--2
--1
2
1
1
1
--1
1
--1
1
1
----1
4
-1
--2
-----1
-1
---
--2
2
--1
-2
1
--1
1
1
1
1
1
1
1
1
-1
1
1
1
1
--2
-------4
-1
--6
1
--3
-3
-1
---------1
2
-3
--1
1
-4
-1
-2
--1
3
1
--
-1
2
1
--1
-5
1
---2
--2
--2
--2
3
1
-1
---------1
4
1
--
1
-7
2
-1
2
-3
----1
--1
--1
1
-1
-------1
--1
--2
----
3
1
16
6
1
2
8
2
14
4
1
1
3
5
1
1
5
4
1
4
3
3
5
9
5
1
5
1
1
9
1
1
1
3
--4
14
2
1
--4
---1
-----------1
1
----1
----------1
-1
---
opryski
opryski
0pryski
opryski
`
zaniedbane pasieki
opryski i zaniedb. pasieki
grzybwap+zaniedb.pas
opuszczone ule
opryski chemiczne
oprys+war+ Zak Pr EW
opryski
spalanie plastików
opryski sadow i rolnicz
zaniedbane pasieki
małe gosp sadow -warzyw
opryski
opryski +przetw.tw.szt.
opryski+zaniedb pasieki
opryski
zaniedbane i opusz ule
opryski
oprys, zniedb pas
opryski
opryski
zaniedbane pasieki
opryski
zaniedbane ule
opryski
opryski
chemicz ochr rzepaku
opryski sadów
opryski
Świnarsko
1
30
bP
Szczawnik Jasien
3
78
20
Tęgoborze
3
64
20
Tropie
IP
60
-Trzetrzewina
2
50
-Tylicz
9
409 30BB +6
Uchryn
1
10
-Wesołowka
1
7
3
Wierchomla Wielk
3
78
4
Witowice Dolne
2
26
6
Włosań
1
9
-Wojakowa
1
12
-Wojkowa
4
37 2bM,20BB
Wojnarowa
1
5
5
Wola Kosnowa
1
20
2
Wola Krogulecka
1
20
2
Wola Kurowska
1
37
-Wola Marcinkowska
1
24
-Wyskitna
1+IP
105
-Wysokie
2
29
1w
Wytrzyszczka
2
90
5
Zabrzeż
1
30
3
Zagórzyn
1
6
4
Zapopradzie
1
20
-Złockie
1
20
10
Zubryk
1
30
-Żegiestów
1
9
-Żeleznikowa
5
149 21 nose
Razem
392 24068 1076
% udział
100
100
4,5
-----1
-1
-1
-1
2
------------1
--43
11,7
--1
-1
2
------2
1
--1
--1
1
--1
---3
119
30,8
1
--3
--2
------1 rzecz
5
1
--1
----3
---1
--1
----------1
--1
------1
--1
--1
--1
1
1
-1
1
------1
----1
-2
--145 79
17
37,6 20,5 4,4
--1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---3
3
-1
2 -3
1
2
-- --1
2
3
-1
-- -3
-- 3
-- --------- ---- --- --1 wszpkp 2
-2
-- -2
2 --- --2
7
9
-9
-- 1
8
1
8
3
---- -1
1
-1
-- -1
-- 1
1
---1
1
--1 -1
-- 1
-- ---3
3
-2
1 -3
-- 3
-- --1
1
2
-2
-- -2
-- 2
-- ---1
1
-1
-- -1
1 --1
--1
1
-1
-- -1
1 --- ---4
4
--4 -4
-- 4
-1
--1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
1
---1
1
-1
-- -1
-- 1
1
---1
1
-1
-- -1
1 --- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
1
---2
2
-2
-- -2
-- 2
-- ---1
2
-2
-- -2
2 --- ---- wszpkp 1
-1
-- -1
1 -- --1 ---1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
-- ---1
1
-1
-- -1
1 --- ---1
1
-1
-- -1
-- 1
-- --1
4
5
-4
1 -1
2
3
-- -11 35 323 388 4 362 30 12 380 103 283 40 54
2,8 9,1 83,7 99,0 1,0 92,2 7,8 3,1 96,9 26,7 73,3 10,4 14,0
1
---1
--2 1
-1
2
2
-- -1
3
---- ---- 1
1
2
-2
3
-1
8
1
----1
----1
-1
1
2
--2
1
--2
-2
-----1
---1
-1
-1
2
--1
3
1
---1
-----1
-----1
---1
-1
---1
-1
-----1
---2
-2
--2
--2
-----1
--1
--1
----1
1
----1
1
--1
--1
-1
---1
-1
2
1
1
4
1
69 97 69 56 362 24
17,9 25,4 17,9 14,5 93,8 6,2
opryski
zaniedb i opuszcz pasieki
opryski
Duża inten. nawoż. oprysk
zwierzyna leśna
Warroza
puste ule po.pszczoła
duża pasieka
warroza
opryski
warroza
gospod. sadownicze
warroza
palenie plastików
słowack nadmier nawo
nosema
101
102
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
BB-brak badań
BN-ilości zamarlych rodzin na nosemę, w yniku badań laboratoryjnych
bM – brak matki
bP – brak pokarmu
brak - brak kursów pszczelarskich z egzaminem państwowym p.1.3
Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
gr – gryzonie
grzyb.wap - grzybica wapienna
IP-inni pszczelarze, posiadający pasieki w danej miejscowości
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
n - nosema
op – opuszczone pasieki
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
Rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
Rzecz- rzeczoznawca chorób pszczół
Sppszcz – specjalizacja pszczelarstwo
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
Wszpkp – wszyscy pszczelarze po kursach pszczelarskich p.1.3 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
w-warroza
wor – choroba woreczkowa
Z wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
Zamarłe – oznacza ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/2011
według p. 2.8 Ankiety
zga – zgnilec amerykański
Uwaga:
250X – w tym 220 rodzin z 1500 rodzinnej pasieki rozmieszczonej w
różnych miejscowościach w woj. małopolskim
Lp Miejscowość
1 Baligówka-Cz.
Dun
2 Bańska Niżne
4. Powiat: Nowy Targ
Ilość
Wykształcze.szkolne Kursy
Pasieki Zrzeszenie Pszczel
zawod
pszczelarskie
pszczelarodzin zamarłe P
Z S W rbk cz mis brak stacj.wędr tak nie tak nie
IP
30 ---- -- -- -- -- ---- ----1
24
--
1
3 Bańska Wyżne
4 Bielanka
5 Chyżne-Orawa
1
1
3
25
20
54
-2
24
--2
6 Ciche
7 Czerwienne
8 Czarny Dunajec
1
1
3
24
24
75
1
1
1
9 Czorsztyn
10 Dursztyn
11 Falsztyn
1
3
2
12 Frydmań
13 Gronków
14 Grywałd
15 Hałuszowa
16 Harklowa
17 Huba
18 JabłonkaOrawska
19 Jaworki
20 Kacwin
nie 30
---
40
--
50
--
60
--
70
--
80
--
tak nie
---
103
--
--
--
--
1
1
--
1
--
--
1
1
--
--
--
--
--
--
1
1
--
1
1
--
--1
----
----
----
----
1
1
3
1
1
3
----
1
1
1
--2
----
1
1
3
--1
1
1
2
----
--1
----
1
-1
-----
-1
1
1
1
1
--2
--1
-1
--
----
1
-2
--1
----
----
1
1
2
1
1
3
----
1
1
2
-1
1
-1
1
1
2
--1
1
1
2
----
1
---
-1
1
--2
----
----
1
1
2
--1
4
42
60
2 osyp -7
1
10 kuna --
-1
--
----
1
1
2
----
----
-- 1
1
1
2
3
2 wszpkp 2
----
1
3
2
----
----
1
3
2
-1
1
1
-1
1
---
-1
1
-1
--
-1
1
----
----
1
3
2
----
1
2
1
1
1
1
9
4
31
6
25
6
10
120
2
16
----3
1
----1
3
----1
-3
-2
1
---3
---1
----
------1
--------
--------
1
2
1
1
1
1
8
1
2
1
1
1
1
9
---------
1
2
-1
1
1
5
--1
---4
--------
1
2
1
1
1
1
9
-1
------
1
-1
1
1
1
9
-1
--1
-1
1
----1
3
---1
--1
--1
---2
-1
----2
--------
1
2
1
1
1
5
--1
---4
3
2
54
17
2
--
1
--
-2
---
---
---
---
3
2
2
2
---
3
2
---
---
3
2
-1
3
1
---
-1
---
-1
1
--
2
--
3
2
---
--2
5
1
--3
-1
3
5
-1
-1
-1
-1
-----
1
--5
-1
1
--
---------
---2
-----
1 wszpkp 1
-- 2
1
1
4
5
2
12
16
-- 1
1
-- 2
2
-- 1
1
-- 4
4
----------
1
2
5
11
1
2
1
--
---5
---4
---------
1
2
5
16
1
2
1
4
--3
4
-----
1
2
2
12
1
2
1
4
---4
--1
--
---3
-----
---1
-1
-1
1
2
3
4
1
1
-1
--2
2
---1
---2
---1
1
2
5
11
1
2
1
--
---5
---4
12
6
4
2
--
--
2
--
1
23
--
24
1
23
1
4
3
4
7
6
1
23
--1
-1
1
-----1
1
-4
4
-1
-1
-3
--
--1
-1
------
-- 1
1
1 wszpkp 1
2
2
5
-7
7
-- wszpkp 1
3
3
-------
1
1
5
7
1
1
-----2
-------
1
1
5
7
1
3
--3
1
-1
1
1
2
6
1
2
--1
--1
--1
1
---
--1
2
-1
---1
1
1
-1
1
1
---
1
-1
2
---
1
1
5
7
1
3
-------
21 Klikuszowa
22 Kluszkowce
23 Krempachy
24 Krościenko
25 Krośnica
26 Lasek
27 Leszczyny
28 Lipnica Mała-
1
2
5
16
1
2
1
4
29 Lipnica Wielka-
24
164 69
Ora
30 Ludźmierz
31 Łapszanka
32 Łapsze Niżne
33 Łopuszna
34 Maniowy
35 Maruszyna
tak
--
--
-1
rabun
25 5
23 -110 1
409 7
35 -21 -20 -47 9
Orawa
Następca Struktura wiekow pszczelarz ok. Nr weteryna
1
1
5
7
1
3 + IP
40
15
224
147
28
72
--3
8(2gry)
-1n
22
24
Załącznik Nr 4
Uwagi
-opuszcz.
paseki
zaniedb.
pasieki
wytw mas
bitum
opryski i
nawożenie
opryski+słabe prz.waroz
paleni folii z
targowisk
opusz. pasieki
zaniedb pasieki
opusz. pasieki
plant. 8 ha boówr.
kanad
op. pas+98w
zaniedb. 3 4 ul.
104
Lp Miejscowość
36 Murzasichłe
37 Niedzica
Ilość
Wykształcze.szkolne Kursy
Pasieki Zrzeszenie Pszczel
zawod
pszczelarskie
pszczelarodzin zamarłe P
Z S W rbk cz mis brak stacj.wędr tak nie tak nie
1
10 2 myszy --- 1 -- -- -- -1
1
-- 1
--1
2
16 --2 -- -- -- -- -2
2
-- 1
--2
38 Nowa Biała
39 Nowy Targ
3
13
51 2
185 39
40 Ochotnica Dolna
41 Ochotnica Górna
42 Odrowąż
43 Orawka-
18
3
3
2
274
14
103
18
16
3
7
--
20
--
Orawska
44 PodsarnieOrawa
45Ponice
46 PodszkleOrawa
47 Podwilk Orawa
48 Poronin
49 Pyzówka
50 Raba Wyżna
51 Rabka Zdrój
1
Następca Struktura wiekow pszczelarz ok. Nr weteryna
tak
1
--
nie 30
--2
--
40
---
50
-1
60
1
--
70
-1
80
---
tak nie
1
2
--
1
1
1
--
1
6
-5
-1
---
-2
3
10
3
13
---
3
11
-2
---
3
13
2
--
1
13
1
1
---
2
1
-3
-2
-6
3
11
11
2
1
1
6
1
-1
2
-1
1
-----
-----
-----
-----
18
3
3
2
18
3
3
2
-----
18
3
2
--
--1
2
-----
18
3
3
2
3
1
---
-2
3
2
1
1
-1
1
--1
4
-1
--
4
2
1
--
7
----
1
-1
--
18 -3
-1 1
-2
--
1
--
--
--
--
--
1
1
--
1
--
--
1
1
--
--
--
1
--
--
--
1
1
3
1
3
---
-3
1
--
---
1
3
-1
1
2
-1
-1
---
1
--
---
-1
-3
Uwagi
opuszczone
pasieki
-2
zaniedb.
pasieki
opusz. pasieki
--
3
125 1+bM
4
1
---
---
1
1
-- -- -2 sppszc --
---
2
1
2
2
1
18
25
25
85
210
2
4w
4
1
--
------
--1
1
--
2
1
-1
1
--1
---
------
------
-2
-1
-2
-2
1 wszpkp
2
1
2
2
1
------
2
1
2
2
1
------
----1
2
1
2
2
--
-1
----
2
-2
2
1
1
-----
-1
1
1
1
--1
1
--
1
-----
------
------
2
1
2
2
1
------
52 Rogożnik
53 Skawa
54 Skrzypne
55 Spytkowice
3
1
3
4
39
6w
20
-51
11
95 2grz.wap
-----
2
1
1
--
1
-1
3
--1
1
-----
-----
---2
3
1
1
2
3
1
3
4
-----
3
1
3
4
-----
--1
--
3
1
2
4
--1
--
3
1
2
4
-----
---1
1
--1
2
-1
1
-1
1
1
--1
--
3
1
3
4
-----
56 Sromowce
Niżne
57 Sromowce
Wyżne
58 Stare Bystre
59 Suche
60 Szaflary
61 Szczawnica
3
130 5w+2bM
--
3
--
--
--
--
1
2
3
--
3
--
--
3
--
3
--
--
2
1
--
--
3
--
zaniedb. pasieki
zaniedb.
pasieki
opuszczone ule
9
175 55w+rab
4
2
1
2
--
1
1
7
9
--
8
1
--
9
5
4
--
1
5
1
1
1
9
--
opryski
3
1
3
15
46 IP 3
3w
20
1
38
204
10
3
-1
4
---3
-1
1
8
--1
--
-----
-----
---1
3
1
3
14
3
1
3
15
-----
2
1
3
14
1
--1
-----
1
3
15
2
--7
1
-3
8
-----
---4
1
--1
1
1
-3
1
--2
--3
5
3
1
3
14
---1
62 Tylmanowa
63 Waksmund
64 Wróblówka
65 Załuczne
66 Zaskale
67 Zubrzyca D.
5
4
1
2
2
2
75 1grz.wap
167 11 BB
2
60 IP
21 2 bM
1w
50
1
16
1
1
1
-2
--
2
1
-1
---
2
2
-1
-2
-------
-----1
1
------
----1
--
4
4
1
2
1
1
5
4
1
2
2
2
-------
3
4
-1
2
2
2
-1
1
---
-------
5
4
1
2
2
2
1
------
-4
1
2
2
2
--1
--1
1
1
-1
-1
3
2
-1
1
--
-1
--1
--
70
------
------
3
4
---1
2
2
2
-1
1
---
68 Zubrzyca G.
4
105 10+2sł
--
--
2
2
--
--
1
3
4
--
4
--
--
4
1
3
2
--
1
1
--
--
4
--
Orawa
Orawa
1
1
--
opuszcz.pasieki
ścieki do rzek
opryski
zaniedba
pasieki
zaniedp+
niedzwiedz
Lp Miejscowość
Razem
% udział
Ilość
Wykształcze.szkolne Kursy
Pasieki Zrzeszenie Pszczel
zawod
pszczelarskie
pszczelarodzin zamarłe P
Z S W rbk cz mis brak stacj.wędr tak nie tak nie
235 4340 382
71 58 69 37 6
4 22
204 235 0 179
100% 100% 8,8% 29,8% 24% 29% 15,6% 2,5% 1,7%9,2% 85,7% 100% 0
56
3
Następca Struktura wiekow pszczelarz ok. Nr weteryna
tak
nie 30
40
50
60
70
80
tak nie
232 47 188 23 36 46 57 37 36 184
76,2%23,8%1,3% 98,7% 19,8% 80,0% 10,0%15,1%19,3%24,0% 15,6% 15,1%78,3%
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
BB-brak badań
bM – brak matki
brak - brak kursów pszczelarskich z egzam. państwowym p.1.3 Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
gr – gryzonie
grzyb.wap - grzybica wapienna
IP-inni pszczelarze, posiadający pasieki w danej miejscowości
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
n - nosema
op – opuszczone pasieki
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
Rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
Rzecz- rzeczoznawca chorób pszczół
Sppszcz – specjalizacja pszczelarstwo
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
Wszpkp – wszyscy pszczelarze po kursach pszczelarskich p.1.3 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
w-warroza
wor – choroba woreczkowa
Z wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
Zamarłe–ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/2011 wg p. 2.8 Ankiety
zga – zgnilec amerykański
Uwagi
51
21,7%
105
106
5. Powiat: Tatrzański
Miejscowość
Ilość
Załącznik Nr 5
Wyksztalcze.szkolne Kursy pszczelarskie Pasieki Zrzeszeni Pszczel zawNastępcaStruktura wiekowa pszczelarzy ok. Nr weteryn
Uwagi
P
Z
S W rbk cz mis brak stac węd tak nie tak nie tak nie 30 40 50 60
70
80 tak nie
83
4
2
6
1
1 -- -- 12 13 -- 12
1
-13
6 7 -- 2
1
1
5
4
12
1 niezrzez pszcz+223 w
6
1
3
3
1 -- -- 1
7
7 1
8
--8
-- 8 -- 2
3
2
-1
8
-opuszcz. pasieki
-1
---- -- -- -1
1 -1
--1
-- 1 -- -- -1
--1
-67 w 4
4
3
2
1 -- 2 10 13 -8
5
-13
6 7 1 2
3
3
3
1
8
5
---1
-- -- -- -1
1 -1
--1
1 -- -- -1
---1
-6
2
2
--- -- -- -4
4 -4
--4
-- 4 1 -- -1
-2
4
-opuszcz. pasieki
15
2
---- -- -- -2
2 --2
-2
-- 2 -- -- -1
1
--2 7 rodz uszk. prz dzięc.
5w
--1
-- -- -- -1
1 -1
--1
-- 1 -- -- -1
--1
-1
1
1
-1 -- -- -3
3 -2
1
-3
-- 3 -- -1
-1
1
2
1
2
2
-1
-- -- -- -3
3 -3
--3
-- 3 1 -- -2
--3
-spalanie śmieci
4
--1
-- -- -- -1
1 -1
--1
-- 1 -- 1
---1
-3bP
1
-1
-- -- -- -2
2 -2
--2
1 1 1 -- ---1
2
-sikorki atakują
5n
-2
1
-- -- -- -3
3 -3
--3
1 2 -- 1
1
1
--3
-9
-1
1
2 -- -- 2
2
4 -4
--4
-- 4 -- 1
-1
1
1
4
--
pszczelarodzin zamarł
Białka Tatrzań 13 328
Biały Dunajec
8 133
Bustryk
1
11
Czarna Góra
13 388
Dzianisz
1
25
Glicarów Dol
4
61
Groń
2
43
Jurgów
1
10
Kościelisko
3
15
Leśnica
3
65
Mrowce Górn
1
10
Rzepiska
2
25
Witów
3
75
Zakopane
4
66
Razem
59 1255 206 18 15 19 7 2 0 5 52 58 1 50
9 0
% udział
100%100% 16,4% 30,5%25,4% 32,2 11,9%3,4% 0 8,5%91,5% 98,3 1,7% 84,7 15,3% 0
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
bP – brak pokarmu; w trakcie zimowli
brak-brak kursów pszczelarskich; z egzam. państwowym p.1.3 Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski; z egzaminem państwowym, p.1.3 Ankiety
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
n - nosema
op – opuszczone pasieki
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
w-warroza
Z-wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
zamarł–ilość rodzin, która nie przeżyły zimy 2010/2011 p. 2.8 Ankiety
59
15 44
4
9
10
14
11
11
50
9
100% 25,4 74,6 6,8% 15,3 17,0 23,7 18,6% 18,6% 84,7%15,3%
6. Okres: Kežmarok Priloha
Počet
P.č.
Miesto
Školské vzdelanie
Z
V
Včelárske kurzy
Vč.Stanov Organizovaný
Zák Min. ProfBez kurzPevné Koč
Prof. včelár
Nástupca vč.
Veková štruktúra včelárov do. Reg. číslo Poznámka
1.
Bušovce
2
16
-
-
S
2
-
-
1
-
1
2
-
1
1
-
2
-
2
-
-
1
-
1
-
1
1
2.
Červený Kláštor
1
11
-
-
-
1
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
3.
Holumnica
5
30
-
-
5
-
-
3
-
2
5
-
4
1
-
5
-
5
-
2
2
1
-
-
4
1
4.
Hradisko
1
18
-
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
5.
Ihľany
4
39
-
-
4
-
-
3
-
1
4
-
4
-
-
4
-
4
-
1
1
-
2
-
4
-
6.
Jurské
1
190
16
-
1
-
-
-
1
-
1
1
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
7.
Kežmarok
24
380
-
3
17
4
-
8
-
16
24
-
23
1
-
24
-
24
-
2
7
6
8
1
23
1
8.
Lendak
5
71
-
-
4
1
-
1
-
4
5
1
4
1
-
5
-
5
-
-
1
1
3
-
4
1
9.
Ľubica
7
102
-
-
5
2
-
6
-
1
7
-
7
-
-
7
-
7
-
-
2
2
3
-
7
-
2
46
-
1
1
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
-
-
1
1
2
-
10. Malá Franková
Včeláro Vč.rodínUhynutý
Priloha c. 6
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno Nie
11. Matiašovce
4
68
-
-
4
-
-
1
-
3
4
-
4
-
-
4
-
4
-
1
2
-
1
-
4
-
12. Mlynčeky
6
49
-
-
5
1
-
3
-
3
6
-
5
1
-
6
-
6
-
-
2
1
3
-
5
1
13. Podhorany
6
44
-
-
5
1
-
3
-
3
6
-
5
1
-
6
-
6
2
2
2
-
-
-
5
1
14. Rakúsy
9
80
-
1
7
1
-
1
-
8
9
-
9
-
-
9
-
9
1
4
2
1
1
-
9
-
15. Slovenská Ves
22
301
10
2
18
2
-
4
-
18
22
2
19
3
-
22
-
22
2
5
2
6
7
-
19
3
16. Spišská Belá
11
112
-
3
8
-
-
3
-
8
11
-
10
1
-
11
-
11
-
1
3
2
3
2
10
1
17. Spišská Stará Ves
8
287
18
-
7
1
-
2
1
5
8
2
8
-
1
7
1
7
-
1
1
5
1
-
8
-
18. Spišské Hanušovce
4
131
-
1
2
1
-
1
-
3
4
-
4
-
-
4
-
4
-
-
1
1
1
1
4
-
19. Stráne pod Tatrami
2
23
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
1
-
1
-
2
-
20. Toporec
13
327
21
-
12
1
-
7
1
5
13
2
12
1
1
12
-
13
2
3
5
2
1
-
12
1
21. Tvarožná
4
53
-
-
3
1
-
3
-
1
4
-
4
-
-
4
-
4
-
2
-
1
1
-
4
-
22. Veľká Franková
2
10
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
-
-
2
-
2
-
23. Vlková
2
17
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
-
1
1
-
2
-
24. Vojňany
2
21
-
1
-
1
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
1
-
-
1
2
-
25. Zaľubica
Spolu
1
20
-
1
-
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
148
2446
65
13
117
18
0
53
3
92
148
8
137
11
3
145
1
147
7
24
37
32
42
6
137
11
0
107
108
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v
ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v
ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v
ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v
ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod
2.5 v anket
Okres: 7, Levoča
Počet
P.č.
Miesto
Školské vzdelanie
Vč.Stanov
Prof Bez kur Pevné
Organizovaný
Prof. včelár
Nástupca vč.
Z
S
V
Zák.
Min.
1. Baldovce
2. Bijacovce
1
15
-
-
-
1
-
1
4
56
-
-
4
-
-
4
-
-
4
-
4
-
-
4
-
3. Brutovce
4. Bukovinka
1
12
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
65
-
1
-
-
-
1
-
-
3
-
1
-
-
1
-
1
5. Dlhé Stráže
6. Domaňovce
2
50
-
-
2
-
-
2
-
-
2
-
2
-
-
2
-
2
1
6
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
7. Dravce
8. Dúbrava
2
40
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
1
35
-
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
Granč9. Petrovce
VčelároVč.rod Uhynut
Včelárske kurzy
-
-
1
Veková štruktúra včelárov do.
Reg.číslo
Koč
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
Nie
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
4
-
3
-
-
1
-
4
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
-
1
-
-
-
2
-
-
-
-
1
-
-
1
-
2
-
1
-
-
1
-
1
30
-
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
10. Harakovce
11. Harichovce
1
90
12
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
1
10
-
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
12. Jablonov
13. Klčov
1
27
-
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
4
197
18
-
4
-
-
4
-
-
4
2
4
-
-
4
-
4
1
-
2
1
-
-
4
-
14. Kurimany
15. Levoča
1
5
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
39
1319
33
1
30
8
-
17
2
20
39
4
38
1
1
38
1
38
-
7
17
9
6
-
38
1
16. Nemešany
3
67
-
-
2
1
-
1
-
2
3
-
3
-
-
3
-
3
-
1
2
-
-
-
3
-
17. Nižné Repaše
18. Oľšavica
1
4
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
2
16
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
2
-
-
-
2
-
1
7
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
3
53
-
-
3
-
-
3
-
-
3
1
3
-
-
3
-
3
-
2
1
-
-
-
3
-
1
36
10
-
1
-
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
2
17
-
-
2
-
-
2
-
-
2
-
2
-
-
2
-
2
-
1
1
-
-
-
2
-
2
76
135
2292
73
3
2
62
11
0
2
46
2
28
2
78
1
8
2
75
1
2
2
74
1
2
75
1
18
1
32
15
1
10
0
2
75
1
Spišský
19. Hrhov
Spišský
20. Štvrtok
21. Studenec
22. Uloža
Vyšné
23. Repaše
Spolu
Poznámka
109
110
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v
ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v
ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz:
( bod 1.3 v ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii
(bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev
(bod 2.5 v ankete)
Okres:8. Poprad
Počet
Školské vzdelanie
Včelárske kurzy
Priloha c. 8
Vč.Stanov
Organizovaný Prof. včelár
Nástupca vč.
Veková štruktúra včelárov do.
Reg. číslo Poznámka
P.č.
Miesto
Z
S
V
Zák.
Min.
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
Nie
1.
Batizovce
6
87
-
2
3
1
-
2
-
4
6
-
6
-
-
6
-
6
-
1
-
1
3
1
6
-
2.
Gánovce
3
35
-
-
3
-
-
2
-
1
3
-
3
-
-
3
-
3
-
1
-
-
2
-
3
-
3.
Gerlachov
2
9
-
-
1
1
-
1
-
1
2
-
1
1
-
2
-
2
-
1
1
-
-
-
1
1
4.
Hozelec
2
4
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
1
1
-
-
-
2
-
5.
6.
Hôrka
Hranovnica
6
7
78
74
6
-
1
2
4
3
1
2
-
4
3
-
2
2
6
7
-
6
7
-
-
6
7
-
6
7
2
-
1
3
1
-
3
2
1
6
7
-
7.
Huncovce
1
10
-
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
8.
Jánovce
Kežmarské
Žľaby
Kravany
Liptovská
Teplička
8
73
-
1
7
-
-
1
-
7
8
-
8
-
-
8
-
8
-
-
-
2
6
-
8
-
1
4
6
74
-
1
1
3
-
-
1
-
1
3
1
4
-
1
4
-
-
1
4
-
1
4
-
-
1
-
-
3
1
1
4
-
4
28
-
3
1
-
-
-
-
4
4
-
4
-
-
4
1
3
-
-
-
2
2
-
4
-
Lučivná
2
11
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
-
-
2
-
2
-
9.
10.
11.
12.
Včelár Vč.rodí Uhynut
Prof Bez kurz Pevné Koč
13. Mengusovce
14. Mlynica
1
4
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
-
1
14
30
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
1
1
1
1
-
-
-
1
1
-
2
-
15.
Nová
Lesná
2
3
33
-
-
3
-
-
-
-
3
3
-
3
-
-
3
-
3
-
-
1
1
1
-
3
-
16.
Podbánske
1
3
-
-
-
1
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
17.
Poprad
48
349
11
4
35
9
-
30
1
17
48
1
47
1
1
47
1
47
3
4
11
14
16
18.
Spišská
Sobota
1
2
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
1
-
-
-
-
19.
Spišská
Teplica
4
45
-
1
2
1
-
2
-
2
4
-
4
-
-
4
-
4
-
1
-
-
12
119
11
4
4
4
-
7
-
5
12
1
10
2
-
12
1
11
-
3
3
2
33
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
20.
21.
22.
23.
24.
Spišské
Bystré
Spišský
Štiavnik
Stará
Lesná
1
-
47
1
-
1
-
3
-
4
-
1
3
2
10
2
-
1
1
-
2
-
1
30
-
-
-
1
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
Svit
7
78
-
1
5
1
-
1
-
6
7
-
6
1
-
7
-
7
-
1
1
-
5
-
6
1
111
Štôla
8
77
-
-
5
3
-
1
-
7
8
-
7
1
-
8
-
8
1
-
1
-
5
1
7
1
25.
Štrba
4
66
-
-
3
1
-
3
-
1
4
-
4
-
-
4
-
4
-
2
-
2
-
-
4
-
26.
Šuňava
9
278
19
1
8
-
-
5
-
4
9
1
7
2
1
8
-
9
-
1
2
3
3
-
7
2
27.
Švábovce
5
52
-
1
3
1
-
3
-
2
5
-
5
-
-
5
-
5
-
1
1
1
2
-
5
-
112
28.
29.
30.
31.
Tatranská
Javorina
Tatranská
Kotlina
Tatranská
Lomnica
Tatranské
Matliare
1
3
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
3
36
-
-
2
1
-
1
-
2
3
-
3
-
-
3
-
3
-
1
1
-
1
-
3
-
5
43
-
1
3
1
-
1
-
4
5
-
4
1
-
5
-
5
1
-
-
1
2
1
4
1
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
1
10
-
-
1
-
-
-
-
32. Veľká Lesná
1
57
-
-
1
-
-
1
-
33.
9
100
-
-
9
-
-
2
-
7
9
-
9
-
-
9
-
9
-
1
1
1
6
-
9
-
1
5
20
41
-
1
-
4
1
-
2
-
1
3
1
5
-
1
5
-
-
1
5
-
1
5
-
-
2
-
1
3
-
1
5
-
4
33
-
-
4
-
-
-
-
4
4
-
4
-
-
4
-
4
-
1
1
2
-
-
4
-
2
2
2
190
16
12
42
2085
77
1
25
2
1
2
135
30
0
1
76
1
3
2
2
113
2
2
2
190
3
2
2
2
180
10
3
2
2
2
187
4
2
2
2
186
8
1
1
23
1
1
35
1
39
1
78
7
2
2
2
180
10
34.
35.
Veľká
Lomnica
Veľký
Slavkov
Vrbov
36.
Vyšné Hágy
Vyšný
37. Slavkov
38. Vikartovce
39. Ždiar
Spolu
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod 2.5 v ankete)
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Priloha č. 9
9.Okres: Sabinov
Počet
P.č.
Miesto
Školské vzdelanie
Včeláru Vč.rodín Uhynutý Z
S
V
Včelárske kurzy
Vč.Stanov OrganizovanýProf. včelár Nástupca vč.
Bez
Zák Min. Prof kurzu Pevné Koč Áno Nie Áno Nie Áno Nie
Veková štruktúra včelárov do Reg. číslo
30
40
50 60
70 80 Áno
Nie
1
Šarišké
Michaľany
5
101
2
-
3
2
-
4
-
1
5
-
5
-
-
5
-
5
-
-
1
3
1
-
5
-
2
Jarovnice
5
50
-
-
5
-
-
3
-
2
5
-
5
-
-
5
-
5
-
1
2
2
-
-
5
-
3
Dačov
4
64
-
-
3
1
-
3
-
1
4
-
4
-
-
4
-
4
-
-
-
3
1
-
4
-
4
Lipany
18
405
21
-
14
4
-
11
-
7
18
4
17
1
-
18
-
18
-
3
5
9
1
-
17
1
5
Milpoš
4
109
2
-
4
-
-
4
-
4
1
4
-
-
4
-
4
-
1
1
2
-
-
4
-
6
Bodovce
3
37
2
-
3
-
-
2
-
1
3
-
3
-
-
3
-
3
1
-
-
2
-
-
3
-
7
Drienica
8
117
-
-
7
1
-
4
-
4
8
-
8
-
-
8
-
8
-
2
3
2
1
-
8
-
8
Brezovica
5
471
22
-
4
1
-
1
1
3
5
1
5
-
1
4
-
5
-
1
-
1
3
-
5
-
9
Hanigovce
1
30
2
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
10
9
189
15
-
9
-
-
7
-
9
2
9
-
-
9
-
9
-
2
3
3
1
-
9
-
11
Kamenica
Pečovská
Nová Ves
3
103
4
-
2
1
-
3
-
3
-
3
-
-
3
-
3
-
-
2
1
-
-
3
-
12
Brezovička
1
30
3
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
13
Olejnikov
1
15
-
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
1
-
-
-
-
1
-
14
Torysa
6
76
2
-
6
-
-
3
-
15
Jakovany
2
127
14
-
2
-
-
2
-
16
Sabinov
22
428
20
-
22
-
-
13
-
17
Dubovica
6
150
11
-
5
1
-
4
-
2
3
6
-
6
-
-
6
-
6
1
-
-
3
2
-
6
-
2
-
2
-
1
1
-
2
-
-
-
2
-
-
2
-
9
21
3
21
1
-
22
-
22
-
5
8
4
5
-
21
1
2
6
1
6
-
1
5
-
6
-
-
2
4
-
-
6
-
18 Jakubovany
19 Poloma
2
43
2
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
1
1
-
-
2
-
3
20
-
-
3
-
-
1
-
2
3
-
3
-
-
3
-
3
-
2
-
1
-
-
3
-
20
Ostrovany
4
36
-
-
4
-
-
1
-
3
4
-
4
-
-
4
-
4
1
-
-
2
1
-
4
-
21
1
23
-
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
22
Hubošovce
Krásna
Lúka
10
150
5
-
7
3
-
5
-
10
1
9
1
-
10
-
10
-
2
-
2
6
-
9
1
23
Krivany
1
70
5
-
1
-
-
-
1
1
1
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
24
Šarišské
Dravce
4
79
-
4
-
-
2
-
2
4
-
4
-
-
4
-
4
-
2
-
-
2
-
4
-
4
52
5
-
3
1
-
2
-
2
4
-
4
-
-
4
-
4
-
-
1
3
-
-
4
-
2
39
2
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
-
2
-
-
2
-
1
39
2
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
25
113
26
Ražňany
Červenica
pri
Sabinove
27
Uzovské
Pekľany
5
Poznámka
114
28
Lúčka
1
25
1
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
1
-
-
1
-
29
Ľutina
2
17
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
1
-
1
-
-
2
-
30
Uzovce
Šarišské
Sokolovce
1
11
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
1
140
13
3119
142
-
1
125
15
-
84
2
1
54
1
139
14
1
137
3
3
1
137
-
1
140
3
23
1 - 32 57 25
-
1
137
3
31
Spolu
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v
ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev
(bod 2.5 v ankete)
10. Okres: Stará Ľubovňa
Počet
P.č.
Miesto
Školské vzdelanie
Včelárov Vč.rod Uhynut
Z
S
V
Včelárske kurzy
Vč.Stanov
Zák Min Prof Bez kurz Pevné Koč
Priloha 10
Organizovaný Prof. včelár Nástupca Veková štruktúra včelárov do. Reg. číslo Poznámka
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno Nie
30
40
50
60
70
80 Áno Nie
115
1.
Čirč
8
196
-
-
6
2
-
6
-
2
8
2
8
-
-
8
-
8
-
-
6
2
-
-
8
-
2.
Hajtovka
1
17
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
3.
Haligovce
3
80
-
1
2
-
-
1
-
2
3
-
3
-
-
3
-
3
-
1
1
-
1
-
3
-
4.
Hniezdne
9
84
-
-
8
1
-
1
-
8
9
-
6
3
-
9
-
9
-
1
5
1
2
-
6
3
5.
Hraničné
1
20
-
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
1
-
-
-
1
-
6.
Hromoš
7
121
-
1
5
1
-
2
-
5
7
2
5
2
-
7
-
7
-
1
3
1
2
-
5
2
7.
Chmeľnica
12
75
-
-
12
-
-
1
-
11
12
-
10
2
-
12
-
12
1
4
6
1
-
-
10
2
8.
Jakubany
7
59
-
1
5
1
-
2
-
5
7
-
5
2
-
7
-
7
-
1
2
1
3
-
5
2
9.
Jarabina
7
228
14
1
4
2
-
2
1
4
7
1
7
-
1
6
-
7
-
1
-
2
4
-
7
-
10. Kamienka
16
211
10
1
15
-
-
6
-
10
16
2
14
2
-
16
-
16
1
3
7
3
2
-
14
2
11. Kolačkov
6
155
-
-
6
-
-
3
-
3
5
1
6
-
1
5
1
5
-
-
2
2
2
-
6
-
12. Kyjov
4
57
-
-
4
-
-
2
-
2
4
-
4
-
-
4
-
4
-
-
4
-
-
-
4
-
13. Lacková
1
8
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
14. Lesnica
4
44
-
-
3
1
-
1
-
3
4
-
4
-
-
4
-
4
-
1
2
1
-
-
4
-
15. Litmanová
1
10
-
-
-
1
-
1
-
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
16. Ľubotín
4
59
-
-
4
-
-
1
-
3
4
-
3
1
-
4
-
4
-
2
2
-
-
-
3
1
17. Malý Lipník
3
56
-
-
2
1
-
1
-
2
3
-
3
-
-
3
-
3
-
-
1
1
1
-
3
-
18. Matysová
19. Mníšek nad Popradom
1
5
5
81
-
1
1
4
-
-
2
-
1
3
1
5
-
1
5
-
-
1
5
-
1
5
-
1
2
2
-
1
-
1
5
-
20. Nižné Ružbachy
8
80
-
1
7
-
-
2
-
6
8
-
7
1
-
8
-
8
-
2
2
1
2
1
7
1
21. Nová Ľubovňa
22. Pilhov
23. Plaveč
13
3
2
166
37
23
3
-
1
-
12
3
2
-
-
8
1
1
-
5
2
1
13
3
2
-
13
3
2
-
-
13
3
2
-
13
3
2
-
4
1
3
2
1
1
-
6
-
-
13
3
2
-
24. Plavnica
8
106
3
4
1
7
8
1
8
1
1
5
1
8
25. Ruská Vôľa n/Poprad
2
15
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
2
-
2
-
-
2
-
-
-
2
-
26. Stará Ľubovňa
27. Starina
49
2
1072
14
41
-
5
-
27
2
17
-
-
27
1
-
22
1
49
2
4
-
47
2
2
-
2
-
47
2
-
49
2
-
2
-
15 18
1
-
13
1
1
-
47
2
2
-
28. Šambrón
11
318
22
-
10
1
-
4
-
7
11
1
9
2
1
10
-
11
-
2
2
3
4
-
9
2
29. Udol
2
26
-
-
2
-
-
2
-
2
-
2
-
-
2
-
2
-
1
-
-
1
-
2
-
1
8
8
116
30. Veľká Lesná
1
9
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
1
-
1
-
-
-
-
1
-
1
-
31. Veľký Lipník
4
51
-
-
4
-
-
2
-
2
4
-
3
1
-
4
-
4
-
2
1
1
-
-
3
1
32. Vyšné Ružbachy
8
119
-
-
8
-
-
6
-
2
8
-
8
-
-
8
-
8
1
2
4
1
-
-
8
-
33. Podolinec
15
252
-
-
13
2
-
9
-
6
15
1
15
-
-
15
-
15
-
4
6
3
2
-
15
-
228
3854
90
16
181
31
0
98
1
129
227
15
210
18
5
223
1
227
3
39
85 44
54
3
210 18
Spolu
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v
ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v
ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v
ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v
ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod
2.5 v ankete)
Okres:11. Dolný Kubín
Miesto
P.č.
1. Žažkov
2. Dolný Kubín
Počet
Školské vzde
Včelár Vč.rodín Uhynuth Z
Včelárske kurzy
Priloha c. 11
Vč.Stanov OrganizovanýProf. včelárNástupca vč. Veková štruktúra včelárov do. Reg. číslo Poznámka
4
21
30
289
7
-
S
4 20 1
V Zák. Min. ProfBez ku Pevné Koč Áno Nie
-
7
-
4
14
4
21
-
4
21
-
3. Oravský Podzámok
4. Chlebnice
5. Jasenová
6. Medzibrodie nad Oravou
7
74
-
-
6
1
-
1
-
6
7
-
7
1
1
4
22
12
24
-
-
1
1
4
-
-
1
-
-
1
4
1
1
4
-
7. Oravská Poruba
8. Zázrivá
9. Istebné
1
11
2
6
113
23
6
-
-
1
11
2
-
-
2
1
-
1
9
1
1
11
2
10. Dlhá nad Oravou
11. Malatiná
4
49
-
-
4
-
-
-
4
3
31
-
-
3
-
-
-
-
12. Pokryvač
13. Pribiš
14. Párnica
15. Veličná
Spolu
3
49
-
-
3
-
-
2
-
1
1
3
67
30
5
25
782
13
- 1 - 1 - 3 0 65 2
-
1
1
16
0
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
-
-
-
-
-
-
1
1
-
3
1
1
4
-
-
-
-
-
-
-
1
3
-
1
11
2
-
-
-
-
-
-
3
-
1
-
4
-
4
-
-
-
-
-
-
-
3
3
-
3
-
-
-
-
-
-
1
3
-
3
-
-
-
-
-
-
1
2
51
1
1
3
67
0
117
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v
ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
-
-
-
-
-
1
2
1
4
1
7
1
8
Áno Nie
4
21
-
2
7
-
1
1
-
-
1
1
4
-
4
1
1
2
1
1
-
1
11
2
-
2
1
1
-
4
-
-
1
2
-
-
3
-
1
1
-
1
-
3
-
1
1
1
1
3
1 1
67 0
0
0
0
0
0 8 13 22 20
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného
(bod 2.5 v ankete)
-
1
1
1
3
4 67
0
registra včelstiev
118
Okres: 12.Liptovský Mikuláš
P.č.
Miesto
Počet
Včelárske kurzy
Vč.Stanov Organizovaný Prof. včelár Nástupca vč.
Uhynut
Z
S
V
Áno
Nie
Áno
1. Gôtovany
2. Žiar
1
2
5
30
-
-
1
2
-
-
2
-
1
1
2
-
1
2
-
-
-
-
3. Východná
4. Važec
5
85
-
-
4
1
-
1
-
4
5
-
5
-
-
-
-
4
84
-
-
3
1
-
3
-
1
4
-
4
-
-
-
-
-
5.
3
37
-
-
3
-
-
-
-
3
3
-
3
-
-
-
-
1
4
2
2
10
35
78
51
-
-
1
3
2
2
1
-
-
1
2
1
-
1
3
1
1
4
2
2
-
1
4
2
2
-
-
-
-
11
225
8
-
8
3
-
4
1
6
11
-
11
-
1
-
34
5
600
40
19
-
-
25
4
7
1
-
13
2
-
21
3
32
5
1
-
32
5
-
1
-
1
1
7
2
1
13
25
107
24
10
3
-
-
1
1
7
2
1
-
-
1
2
-
-
1
5
2
1
1
1
7
2
1
-
1
1
7
2
1
-
3
27
-
-
2
1
-
1
-
2
3
-
3
2
1
3
1
1
28
35
29
10
5
-
-
2
1
3
1
1
-
-
1
1
1
-
-
1
2
1
1
2
1
3
1
1
-
1
15
-
-
1
-
-
-
-
1
1
25. Ľubela
26. Podtureň
3
29
-
-
3
-
-
1
-
2
2
21
-
-
1
1
-
-
-
1
27. Konská
28. Nižná Boca
29. Závažná Poruba
1
9
-
-
1
-
-
-
-
2
2
35
9
-
-
2
1
1
-
1
1
-
30. Kvačany
31. Lipt. Sielnica
1
5
-
-
1
-
-
-
1
5
-
-
1
-
-
-
32. Bukovina
1
20
-
-
1
-
-
-
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
Ižipovce
Vavrišovo
Pribylina
Kráľová Lehota
Uhorská Ves
Liptovský
Hrádok
Liptovský
Mikuláš
Bobrovec
Liptovský
Trnovec
Galovany
Hybe
Dúbrava
Závažná Poruba
Liptovský
Ondrej
Liptovské
Vlachy
Huty
Priosek
Uhoská Ves
Smrečany
Liptovske.
Matiašovce
Včelár Vč.rodín
Školské vzdelanie
Priloha c. 12
Zák. Min. Prof Bez kurz Pevné Koč
Nie Áno
Veková štruktúra včelárov do.
Reg. číslo
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
Nie
-
-
1
1
-
1
-
-
1
2
-
-
-
1
3
1
-
5
-
-
-
-
4
-
-
4
-
-
-
-
-
1
2
-
3
-
-
-
1
1
1
1
1
-
2
2
-
-
1
4
2
2
-
1
-
-
2
3
6
-
-
11
-
-
1
-
-
-
7
1
4
-
12
2
9
2
2
-
34
5
-
-
-
-
-
-
2
-
1
1
-
4
1
1
2
-
-
1
1
7
2
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
1
1
-
3
-
2
1
3
1
1
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
1
1
1
1
2
-
-
2
1
3
1
1
-
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
3
-
3
-
-
-
-
-
-
-
-
-
2
1
3
-
2
-
2
-
-
-
-
-
-
1
1
-
-
-
2
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
1
-
1
1
2
2
-
2
2
-
-
-
-
-
-
1
2
1
-
-
-
2
2
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
-
1
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
-
Poznámka
Demänovská
33. Dolina
34. Pavlova Ves
1
4
-
-
1
3
27
-
-
3
-
35. Bobrovník
36. Lipt. Kokava
1
74
-
-
-
1
2
19
-
-
2
-
37. Vavriškovo
1
8
-
-
1
-
9
-
-
2
-
78
48
6
2014
30
-
4
1
1
107
18
38. Liptovský Ján
2
39. Lipt. Porúbka
2
40. Liptovský Peter 1
41. Malé Borové
1
Spolu
125
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
3
3
-
3
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
-
-
-
-
-
-
1
1
42
1
1
1
1
82
4
1
1
125
1
4
1
1
125
-
2
-
2
-
-
18
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v
ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod 2.5 v
ankete)
-
1
-
1
-
1
-
2
-
3
-
-
1
-
-
1
-
-
-
1
1
-
2
-
1
-
-
-
-
1
-
-
-
2
-
2
-
1
22
2
1
47
35
3
2
1
1
125
-
0
119
120
Okres: 13.Námestovo
P.č
.
Počet
Miesto
Školské vzdelanie
Včelárske kurzy
Vč.Stanov
Prof Bez kurzu Pevné
Priloha c. 13
Organizovan
Prof. včelár
Nástupca vč.
Veková štruktúra včelárov do.
Reg. číslo
Včelár
Vč.rodín
Uhynutý
Z
S
V
Zák.
Min.
Koč
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
Nie
1. Rapča
2. Lokca
6
52
-
-
6
-
-
1
-
5
6
-
6
-
-
-
-
-
-
2
3
1
-
-
6
-
2
14
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
-
-
-
-
-
2
-
-
-
2
-
3. Babín
4. Zakamenné
5
44
-
-
5
-
-
1
-
4
5
-
5
-
-
-
-
-
-
1
1
3
-
-
5
-
9
88
-
-
9
-
-
4
-
5
9
-
9
-
-
-
-
-
-
3
1
5
-
-
9
-
5. Ťapešovo
6. Oravské Veselé
4
9
35
143
7
-
4
9
-
-
6
-
4
3
4
9
-
4
9
-
-
-
-
-
-
1
1
2
3
6
-
-
4
9
-
7. Rapčice
8. Bobrov
6
126
-
-
6
-
-
4
-
2
6
-
6
-
-
-
-
-
-
1
1
4
-
-
6
-
9
80
-
-
9
-
-
5
-
4
9
-
9
-
-
-
-
-
-
2
3
4
-
-
9
-
1
9
-
9
-
-
-
-
-
-
1
4
4
-
-
9
-
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
1
-
9. Námestovo
9
152
6
-
8
1
-
8
-
10. Klín
11. Sihelné
1
6
-
-
1
-
-
-
-
6
121
-
-
6
-
-
4
-
2
6
-
6
-
-
-
-
-
1
1
2
2
-
-
6
-
12. Krušetnica
13. Oravská Lesná
4
5
33
66
-
-
4
5
-
-
1
1
-
3
4
4
5
-
4
5
-
-
-
-
-
-
1
1
4
2
1
-
4
5
-
14. Novoť
4
42
-
-
4
-
-
-
-
4
4
-
4
-
-
-
-
-
-
-
2
2
-
-
4
-
5
50
2
-
5
-
-
1
-
4
5
-
5
-
-
-
-
-
-
1
3
1
-
-
5
-
3
44
-
-
3
-
-
3
-
3
-
3
-
-
-
-
-
-
-
2
1
-
-
3
-
17. Zubrohlava
18. Hruštín
2
50
-
-
2
-
-
1
-
1
2
-
2
-
-
-
-
-
-
-
-
2
-
-
2
-
3
77
-
-
3
-
-
1
-
2
3
-
3
-
-
-
-
-
-
-
-
2
1
-
3
-
19. Vasiľov
20. Vavrečka
1
5
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
-
1
-
1
14
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
1
-
21. Breza
Spolu
1
95
14
1256
15
-
1
94
1
-
1
42
-
1
53
1
95
-
1
95
-
-
-
-
-
1
14
29
1
49
2
-
1
95
-
Oravská
15. Jasenica
Oravská
16. Podhora
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod 2.5 v ankete)
Okres: 14. ružomberok
Počet
P.č.
Miesto
1.
Liptovské Sliače
9
119
2.
Školské vzdelanie
Včelár Vč.rodín Uhynut
Včelárske kurzy
Priloha 14
Vč.Stanov Organizovaný Prof. včelár Nástupca vč. Veková štruktúra včelárov do. Reg. číslo Poznámka
Z
S
V
Zák. Min.ProfBez kurzu Pevné Koč
-
-
7
2
-
2
-
7
9
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80 Áno Nie
-
9
-
-
-
-
-
-
-
5
4
-
-
9
-
-
3
4
10
9
-
26
-
-
2
-
1
1
-
4
-
-
Ružomberok
26
335
6
-
20
6
-
5
-
21
26
-
26
-
-
-
-
3.
Kalameny
4
25
-
-
4
-
-
1
-
3
4
-
4
-
-
-
-
4.
Likavka
4
108
-
-
4
-
-
2
-
2
4
-
4
-
-
-
-
-
-
-
3
1
-
-
4
-
5.
Ľubochňa
5
26
-
-
5
-
-
-
-
5
5
-
5
-
-
-
-
-
-
1
1
-
3
-
5
-
6.
Hubová
1
7
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
1
-
7.
Liptovské Revúce
6
100
6
-
6
-
-
3
-
3
6
-
6
-
-
-
-
-
-
1
3
1
1
-
6
-
8.
Lipt. Štiavnica
4
34
-
-
3
1
-
1
-
3
4
-
4
-
-
-
-
-
-
1
-
1
2
-
4
-
9.
-
Lipt. Osada
4
54
-
-
3
1
-
1
-
3
4
-
4
-
-
-
-
-
-
2
1
1
-
-
4
-
10. Švošov
11. Stankovany
3
21
-
-
3
-
-
-
-
3
3
-
3
-
-
-
-
-
-
-
-
1
2
-
3
-
6
52
-
-
5
1
-
1
-
5
6
-
6
-
-
-
-
-
-
-
3
2
1
-
6
-
12. Liskova
13. Lipt. Lúžna
4
112
5
-
4
-
-
3
-
1
4
-
4
-
-
-
-
-
-
1
2
1
-
-
4
-
4
24
-
-
3
1
-
1
-
3
4
-
4
-
-
-
-
-
-
1
-
3
-
-
4
-
14. Komjatná
15. Túrik
5
87
-
-
5
-
-
2
-
3
5
-
5
-
-
-
-
-
-
1
1
3
-
-
5
-
1
6
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
1
-
16. Ivachnová
17. Ludrová
1
5
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
-
1
-
1
10
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
18. Potok
19. Lipt. Teplá
1
9
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
1
-
-
-
1
-
1
12
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
20. Štiavnička
21. Lúčky
1
7
-
-
1
-
-
-
-
1
1
-
1
-
-
-
-
-
-
1
-
-
-
-
1
-
2
24
-
-
2
-
-
-
-
2
2
-
2
-
-
-
-
-
-
1
-
1
-
-
2
-
22. Hubová
Spolu
1
94
6
1183
17
-
81
1
13
-
22
-
1
72
1
94
-
1
94
-
-
-
-
-
-
1
15 26
32
21
-
1
94
-
121
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v
ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v
ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
122
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod
1.3 v ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v
ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod
2.5 v ankete)
Mapa okresu ružomberok k prilohe c. 14
Mapa okresu Namestova k Prilohe c. 13
Okres:15. Tvrdošín
Počet
P.č.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Školské vzdelanie
Miesto VčelárovVč.rodín Uhynut
Z
S
Včelárske kurzy
V
Zák.
Min.
Vč.Stanov
Prof Bez kur Pevné
Priloha c. 15
Organizovaný
Prof. včelár Nástupca vč.
Veková štruktúra včelárov do.
Reg. číslo
Koč
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
Nie
12
112
-
-
12
-
-
2
-
10
12
-
12
-
-
-
-
-
-
2
2
2
4
2
12
-
10
Nižná
Oravský
Biely Potok 4
2
Podbieľ
4
Zuberec
6
Liesek
2
Hladovka
4
Habovka
12
Tvrdošín
Zábiedovo 7
3
Čimhová
Brezovica 2
Suchá
4
Hora
4
Vitanová
Štefanov
nad Oravou 3
227
-
-
7
3
-
6
-
4
10
-
10
-
-
-
-
-
-
-
1
3
5
1
10
-
41
57
40
108
22
85
160
200
26
16
3
6
3
-
-
4
2
4
6
2
3
11
6
3
2
1
1
1
-
-
2
1
2
1
1
2
5
6
1
-
-
2
1
2
5
1
2
7
1
2
2
4
2
4
6
2
4
12
7
3
2
-
4
2
4
6
2
4
12
7
3
2
-
-
-
-
-
-
1
1
1
-
1
5
-
1
1
2
4
1
3
3
7
1
-
1
2
1
2
2
2
2
1
1
-
4
2
4
6
2
4
12
7
3
2
-
60
50
-
-
4
4
-
-
1
-
4
3
4
4
-
4
4
-
-
-
-
-
-
1
1
1
1
2
1
1
-
4
4
-
31
1235
12
-
3
73
6
-
30
-
3
49
3
79
-
3
79
-
-
-
-
-
-
6
11
29
2
24
1
9
3
79
-
Trstená
Spolu
79
123
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
- I – iné ( vzdelanie v zahraniči a pod... )
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v ankete)
- Zák – Základný
- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod 2.5 v ankete)
-
Poznámka
0
124
Zestawienie powiatów Euroregionu „Tatry” w Polsce
Powiat
1. Gorlice
2. Limanowa
3. Nowy Sącz
4. Nowy Targ
5. TatrzańskiRazem
% udział
pszczelarzy
135
165
392
235
59
986
100%
Ilość
rodzin
3440
3656
10183
4340
1255
22.874
100%
zamarłe
Wyksztalcze.szkolne
P
Z
S
W
391
23
57
280
31
62
1076
49 119
382
71
58
206
18
15
2.335 192 310
10,3% 19,5 31,5%
Kursy pszczelarskie
rbk cz mis brak
40 15
7
2
49
23
4
7
145 79 17 11
69
37 6
4
19
7
2
0
322 161 36 24
32,7 16,3 3,7% 2,4%
Pasieki
Zrzeszeni Pszczel zaw Następca
stac węd tak nie tak nie
tak
nie
8 118 133 2 134
8 140 165 0 161
35 323 388 4 356
22 204 235 0 177
5
52
58
1 50
78 837 979 7 878
7,9% 86,0% 99,3% 0,7% 89,0%
1 16 119
4 1 164
36 17 369
58 5 230
9 0
59
108 39 944
10,8 1,9% 98,1%
Procentowe zestawienie danych, dla powiatów Euroregionu „Tatry” w Polsce
Powiat
1. Gorlice
2. Limanowa
3. Nowy Sącz
4. Nowy Targ
5. Tatrzański
średni %
Wykształcenie szkolne
P
Z
S
W
100% 100% 11,3%17,0% 42,2% 29,6% 11.1%
100% 100% 7,7% 18,8% 37,6% 29,7% 13,9%
100% 100% 4,5% 11,7% 30,8% 37,6% 20,5%
100% 100% 8,8% 29,8% 24% 29% 15,6%
100% 100% 16,4% 30,5% 25,4% 32,2% 11,9%
100% 100% 9,7% 21,6% 32,0% 31,6% 14,6%
Ilość
pszczel rodzin
zamarł
Kursy pszczelarskie
rbk cz mis brak
5,2% 1,5% 5,9% 87,4%
2,4% 4,2% 4,9% 84,9%
4,4% 2,8% 9,1% 83,7%
2,5% 1,7% 9,2% 85,7%
3,4% 0% 8,5% 91,5%
3,6% 2,0% 7,5% 86,6%
Pasieki
Zrzeszeni
stac węd tak nie
98,5% 1,5% 99,3 0,7%
100% 0% 97,6 2,4%
99,0% 1,0% 92,2 7,8%
100% 0% 75,6%24,6%
98,3% 1,7% 84,7% 15,3%
99,2% 0,8% 89,9% 10,2%
Legenda oznaczeń skrótowych w tabeli:
brak - brak kursów pszczelarskich z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
cz - czeladnik pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
M- mistrz pszczelarski z egzaminem państwowym p.1.3 Ankiety
P- podstawowe wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
rbk - robotnik wykwalifikowany p.1.3 Ankiety
S - średnie wykształcenie szkolne p.1.2 Ankiety
stacj - pszczelarstwo stacjonarne p.1.5 Ankiety
wędr - pszczelarstwo wędrowne p.1.5 Ankiety
W- wykształcenie szkolne wyższe p.1.2 Ankiety
Z - wykształcenie szkolne - zawodowe p.1.2 Ankiety
Zamarł–ilość rodzin, które nie przeżyły zimy 2010/2011 wg p. 2.8 Ankiety
Pszczel zaw
tak nie
11,9 88,2%
0,6% 99,4%
4,4% 95,6%
2,1% 97,9%
0% 100%
3,6% 96,2%
29 106
40 125
103 289
47 188
15
44
234 752
23,7 76,3
Następca
tak
nie
21,5% 78,5%
24,2% 75,8%
26,7% 73,3%
19,8% 80,0%
25,4 74,6%
23,5% 76,5%
Zał. Nr 16
Struktura wiekowa pszczel ok.
30 40 50
60
70
80
18
23
40
23
4
108
11,0
20
20
54
36
9
139
14,1
30 27
22
32 38
29
69 98
69
46 57
37
10 14
11
187 234 168
19,0 23,6 17,0
27
21
56
36
11
151
15,3
Struktura wiekowa pszczel ok.
30
40
50
60
70
80
13,3% 14,8% 22,2% 20,0% 16,3% 20,0%
13,9% 12,1% 19,4% 23,0% 17,6% 12,7%
10,4% 14,0% 17,9% 25,4% 17,9% 14,5%
10,0% 15,1% 19,3% 24,0% 15,6% 15,1%
6,8% 15,3% 17,0% 23,7% 18,6% 18,6%
10,8% 14,3% 19,2% 23,2% 17,2% 16,2%
Nr weteryn
tak
nie
130
5
160
5
368 24
184 51
50
9
892 94
90,5 9,5%
Nr weteryn
tak
nie
96,3 3,7
97,0 3,0
93,8 6,2
78,3% 21,7%
84,7% 15,3%
90,1% 9,9%
Priloha č.17
Zoznam okresov(powiatów) v Žilinským kraji/województwie
Počet
P.č.
Miesto
1.
2.
3.
4.
5.
Ružomberok
L.Mikuláš
Tvrdošín
Námestovo
Dolný Kubín
Spolu
Včelár Vč.rodín
94
125
79
95
67
460
Školské vzdelanie
Včelárske kurzy
Uhynutý
Z
S
V
Zák.
Min.
17
30
12
15
13
87
-
81
107
73
94
65
420
13
18
6
1
2
40
-
22
42
30
42
16
152
1183
2014
1225
1256
782
6460
-
Vč.Stanov
Prof Bez kurzu Pevné
1
1
72
82
49
53
51
307
Organizovaný Prof. včelár
Nástupca vč.
Veková štruktúra včelárov do.
Koč
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
1
1
94
125
79
95
67
460
-
2
2
94
123
79
95
67
458
2
2
94
123
79
95
67
458
1
1
15 26
18 22
6 11
14 29
8 13
61 101
94
125
79
95
67
460
50
Reg. číslo
60
70
80
Áno
Nie
32
47
29
49
22
179
21
35
24
2
20
102
3
9
4
16
94
125
79
95
67
460
-
Zoznam okresov v Prešovským kraji/województwie
Počet
P.č.
1.
2.
3.
4.
5.
Miesto Včeláro Vč.rodín Uhynut
Kežmarok 148
2446
65
Poprad
190
2085
77
Stará
Ľubovňa
228
3854
90
Levoča
76
2292
73
Sabinov
140
3119
142
Spolu
782
13796
447
Školské vzdelanie
Včelárske kurzy
Vč.Stanov Organizova Prof. včelár Nástupca vč.
Prof Bez kurz Pevn Koč
Veková štruktúra včelárov do.
Reg.číslo
Z
S
V
Zák.
Min.
Áno
Nie
Áno
Nie
Áno
Nie
30
40
50
60
70
80
Áno
13
117
18
0
53
3
92
148
8
137
11
3
145
1
147
7
24
37
32
42
6
137
Nie
11
25
135
30
0
76
1
113
190
3
180
10
3
187
4
186
8
23
35
39
78
7
180
10
16
181
31
0
98
1
129
227
15
210
18
5
223
1
227
3
39
85
44
54
3
210
18
3
62
11
0
46
2
28
78
8
75
1
2
74
1
75
1
18
32
15
10
0
75
1
57
125 15
620 105
0
84
357
2
9
54
416
139
782
14
48
137
739
3
43
3
16
137
766
7
140
775
3 23 32 57 25
22 127 221 187 209
16
137
739
3
43
Zoznam spolocny Prešovský a Žilinským kraj/województwa
Počet
P.č.
1.
2.
Kraj
Včelár Vč.rodín
Prešovský 782
460
Žilinský
Spolu
1242
% podel
100%
13796
6460
20256
100%
Školské vzdelanie
Uhynut
447
87
534
2,6%
Z
S
V
57
620 105
0
420
40
57 1040 145
4,6% 83,7% 11,7%
Včelárske kurzy
Zák Min.
0
0
0
0
Vč.Stanov
Prof Bez kurzu Pevné
357
9
416
152
1
307
509 10
723
41% 0,8% 58,2%
125
Legenda (Vysvetlenie skratiek):
Počet:
- včelárov – počet včelárov v uvedenej obci v danom okrese
- Vč. Rodín – počet včelstiev v uvedenej obci v danom okrese, (bod 2.6 v ankete)
- uhynutých – počet rodín, ktoré neprežili zimu 2010/2011, (bod 2.8 v ankete)
Školské vzdelanie - Najvyššie dosiahnuté vzdelanie: (bod 1.2 v ankete)
- Z- základné
- S – stredné
- V – vysokoškolské
-
Koč
782
48
460
1
1193 49
96,1% 3.9%
Organizovaný Prof. včelár
Áno
Nie
Áno
Nie
Nástupca vč.
Áno
Nie
Veková štruktúra včelárov do.
30
40
50
60
739 43
16
766
7
775 22 127 221 187
460
0
2
458
2
458
1 61 101 179
1199 43
18 1224
9
1233 23 188 322 366
96,5% 3,5% 1,4% 98,6% 0,7% 99,3 1,9% 15,1% 25,9% 29,5%
70
Reg. číslo
80
209 16
102 16
311 32
25% 2,6%
Áno
Nie
739 43
460
0
1199 43
96,5% 3,5%
Včelárske kurzy - absolvované včelárske vzdelanie, alebo kurz: ( bod 1.3 v ankete)
- Zák – Základný- Min – Včelárske minimum
- Prof – Včelárska škola a pod.
Včelárske stanovište - umiestnenie včelstiev: (bod 1.5 v ankete)
- Pevné
- kočujúce včelstva
Organizovaný - Organizovanosť včelára vo včelárskej organizácii (bod 2.1 v ankete)
Prof. včelár – Profesionálny včelár (bod 2.2 v ankete)
Nestupca vč. – Pokračovateľ včelárstva (bod 2.3 v ankete)
Veková štruktúra – Súčasný dosiahnutý vek včelára do (bod 2.4 v ankete)
Reg.číslo – Pridelené registračné číslo z centralného registra včelstiev (bod 2.5 v ankete)
126
Załącznik nr 18
Spis treści
1. Wstęp ............................................................................................................2-3
2. mgr inż. Franciszek Janowiak, Mgr František GELETA: .................................4-5
Analiza aktualnej sytuacji pszczelarstwa na terenie Euroregionu „Tatry”
na podstawie przeprowadzonej ankietyzacji – stan na 31.12.211 r.
Analýza súčasného stavu včelárstva v Euroregióne „Tatry”na základe dotazníkov
– stav k 31.12.2011 r.
3. Mgr František Geleta....................................................................................24-25
História a súčasnosť včelárstva v Euroregióne „TATRY” a na Slovensku
Historia i stan obecny pszczelarstwa w Euroregionie „TATRY” i na Słowacji)
4. dr hab. inż. Krystyna Czekońska, prof. UR ..................................................36-37
Problemy zdrowotne pszczoły miodnej
Zdravotni proble-matika včely medonosnej
5. Peter Geleta..................................................................................................40-41
Ošetrovanie včelstiev euroregióne Tatry
Pielęgnacja rodziny pszczelej w Euroregionie „TATRY”
6. mgr inż. Narcyz Kędziora..............................................................................52-53
Pszczelarstwo w latach 1975-2011 na terenie działania Karpackiego Związku
Pszczelarzy w Nowym Sączu”
„Včelarstvo v roku 1975-2011 v oblasti pôsobenia Karpa-ckého Zväzku včelárov
v Nowym Sączu”
7. Ing. Branislav Novosad ...............................................................................66-67
Pesticídy a ich vplyv na flóru a faunu v Euroregióne „TATRY”
Pestycydy i ich wpływ na florę i faunę v Euroregionie „TATRY”
8. mgr inż. Franciszek Janowiak......................................................................74-75
Stan pszczelarstwa na terenie Euroregionu „Tatry” na podstawie przeprowadzonej
ankietyzacji po słowackiej i polskiej stronie granicy – na 31.12.2011r.
Stav včelárstva v Euroregióne „Tatry” na zaklade zmapovania stavu včelárstva
na poľskej a slovenskej strane hranice – na 31.12.2011 r.
9. Załączniki:................................................................................................... 93-94
–
Nr 1-5, powiaty w Polsce; na terenie Euroregionu „Tatry”:
–
Nr 6-15, powiaty na Słowacji; teren Euroregionu „Tatry ;
–
Nr 16, zestawienie danych liczbowych i procentowych powiatów w Polsce,
na terenie Euroregionu „Tatry”;
–
Nr 17, zestawienie województw na Słowacji; dane liczbowe i procentowe,
na terenie Euroregionu „Tatry”;
–
nr 18, na zarysie mapy Euroregionu „Tatry” przedstawiono
(ilość pszczelarzy/rodzin pszczelich), na terenie powiatów po stronie polskiej
i słowackiej(zarys mapy jest rów-nież na str.1).
10. Spis treści ................................................................................................... 127
127

Podobne dokumenty