Wymagania stawiane użytkownikom substancji chemicznych

Komentarze

Transkrypt

Wymagania stawiane użytkownikom substancji chemicznych
Ryszard Kowal
Wymagania stawiane
użytkownikom substancji
chemicznych
Wydział Chemiczny
Politechniki Wrocławskiej
Wybrzeże Stanisława Wyspiańskiego 27
50-370 Wrocław
Wrocław 2004
Ryszard Kowal
Wymagania stawiane użytkownikom substancji
chemicznych
Opracowanie zawiera również przykłady kart charakterystyki
bezpieczeństwa użycia chemikaliów oferowanych przez
obecnych na polskim rynku producentów.
Pytania i uwagi prosimy kierować pod adres:
e-mail: [email protected]
Skład komputerowy i opracowanie techniczne
Piotr Nowak
Korekta
Maria Kisza
ISBN 83-907247-0-7
Copyright by
Wydział Chemiczny Politechniki Wrocławskiej
50-370 Wrocław
Wybrzeże Stanisława Wyspiańskiego 27
Tel. (71) 320-24-25, fax (71) 320-35-03
Internet: www.ch.pwr.wroc.pl
Spis treści
2
Wstęp ...................................................................................
Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach
i preparatach chemicznych. ..................................................
Przepisy ogólne ..............................................................
Oznakowanie opakowania substancji
i preparatów niebezpiecznych ........................................
Inspektor do Spraw Substancji i Preparatów
Chemicznych ..................................................................
Substancje nowe .............................................................
Substancje istniejące ......................................................
Informowanie o niebezpiecznych preparatach ...............
Badania substancji i preparatów chemicznych ...............
Przepisy o nadzorze .......................................................
Przepisy karne i kary pieniężne ......................................
5
6
6
8
9
10
13
13
15
16
17
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy
przejściowe i końcowe .........................................................
Wymagania stawiane użytkownikom substancji
i preparatów chemicznych ...................................................
Rozporządzenia wydane do ustawy o substancjach
i preparatach chemicznych ..................................................
Klasyfikacja substancji chemicznych ..............................
Symbole zagrożenia .......................................................
Zwroty rodzaju zagrożenia (R) ........................................
Oznakowanie substancji chemicznych ...........................
Wzory znaków i symboli ostrzegawczych .......................
Zwroty bezpieczeństwa (S) .............................................
Substancje sklasyfikowane i oznakowane.......................
21
21
22
23
28
30
31
34
Charakterystyka poszczególnych kategorii substancji
niebezpiecznych ...................................................................
Substancje wybuchowe ..................................................
Substancje utleniające ....................................................
Substancje skrajnie łatwo palne .....................................
Substancje wysoce łatwo palne ......................................
Substancje łatwo palne ...................................................
Substancje bardzo toksyczne .........................................
Substancje toksyczne .....................................................
Substancje szkodliwe .....................................................
Kryteria toksyczności ......................................................
36
37
38
39
40
41
42
43
45
46
3
18
20
Substancje żrące ............................................................
Substancje drażniące .....................................................
Badania in vitro oraz in vivo ............................................
Substancje uczulające ....................................................
Substancje rakotwórcze ..................................................
Substancje mutagenne ...................................................
Substancje działające szkodliwie na rozrodczość ..........
Substancje niebezpieczne dla środowiska .....................
Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych ...............
Inspektor do Spraw Substancji i Preparatów
Chemicznych ........................................................................
Substancje chemiczne używane w domu ............................
Ustawa o opakowaniach i odpadach
opakowaniowych ..................................................................
Postępowanie z opakowaniami po chemikaliach ...........
Przepisy karne ................................................................
48
50
51
53
55
57
59
61
63
71
72
74
75
76
Ustawa o odpadach ............................................................. 77
Definicja odpadów ........................................................... 78
Klasyfikacja odpadów. Katalog odpadów ....................... 78
Wykaz rozporządzeń wydanych do ustawy
o substancjach i preparatach chemicznych.
Stan prawny z 1 stycznia 2004 r. ......................................... 81
Przykłady kart charakterystyki substancji
niebezpiecznych ................................................................... 84
Międzynarodowa karta bezpieczeństwa
chemicznego ................................................................... 85
Karta charakterystyki CIOP ............................................ 87
Karata charakterystyki Korporacji Sigma-Aldrich ...........100
4
Wstęp
Omówienie zapisów ustawy o substancjach i preparatach chemicznych oraz wydanych do niej rozporządzeń ma na
celu takie przybliżenie użytkownikom substancji chemicznych,
obowiązującego prawa, aby je mogli stosować w pracy zawodowej.
Dla zachowania przejrzystości rozpatrywanej problematyki przy omawianiu ustawy o substancjach i preparatach
chemicznych i wydanych do niej rozporządzeń, ograniczono
obszar analizowanych zapisów tylko do substancji chemicznych. Z tego powodu pominięto zapisy poświęcone preparatom chemicznym, tj. mieszaninom zawierającym co najmniej
dwie substancje chemiczne. Wymagania stawiane użytkownikom substancji chemicznych dopełnia krótkie omówienie zapisów dwóch ustaw; ustawy o opakowaniach i odpadach
opakowaniowych (Dz.U.01.63.638) i ustawy o odpadach
(Dz.U. 01.62.628)
Ustawa o substancjach i preparatach chemicznych
(Dz.U.01.11.84) określa zakazy, ograniczenia produkcji oraz
warunki wprowadzania do obrotu i stosowania substancji i
preparatów chemicznych. Wymieniona ustawa eliminuje istniejącą lukę prawną, tj. pozwala zachować kontrolę państwa
nad produkcją i zużyciem substancji i preparatów chemicznych. Zarówno ustawa jak i wydane do niej akty wykonawcze
porządkują też obszar prac z użyciem substancji i preparatów
chemicznych. Omawiane regulacje prawne podają, jak w prawidłowy sposób zapewnić ochronę zdrowia człowieka i środowiska przed zagrożeniami stwarzanymi przez substancje i
preparaty chemiczne. Zapisy ustawy nie obejmują warunków
transportu substancji i preparatów chemicznych.
Ustawę o zmianie ustawy o substancjach i preparatach
chemicznych
(Dz.U.02.142.1187)
uchwalono
przed
przystąpieniem Polski do UE, aby umożliwić Komisji
Europejskiej Sejmu RP zgłoszenie nowych substancji
chemicznych oraz wprowadzenie poprawek dostosowujących
5
omawianą ustawę do przepisów prawa wspólnotowego1. Tym
samym wprowadzone zmiany nadały europejski charakter
ustawie o substancjach i preparatach chemicznych.
Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach
i preparatach chemicznych (Dz.U. Nr 11, poz. 84)
Przepisy ogólne
Ustawa o substancjach i preparatach chemicznych precyzuje,
jakie substancje i preparaty chemiczne należy uważać za
niebezpieczne. W rozumieniu ustawy takimi substancjami i
preparatami niebezpiecznymi są substancje i preparaty
zaklasyfikowane co najmniej do jednej z niżej wymienionych
kategorii:
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)
9)
10)
11)
1
substancje i preparaty o właściwościach wybuchowych,
substancje i preparaty o właściwościach utleniających,
substancje i preparaty skrajnie łatwo palne,
substancje i preparaty wysoce łatwo palne,
substancje i preparaty łatwo palne,
substancje i preparaty bardzo toksyczne,
substancje i preparaty toksyczne,
substancje i preparaty szkodliwe,
substancje i preparaty żrące,
substancje i preparaty drażniące,
substancje i preparaty uczulające,
Wynikającego z:
• Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 1999/45/WE z 31 maja 1999 r. w
sprawie ujednolicania ustaw, rozporządzeń i zarządzeń dotyczących klasyfikowania, opakowania i etykietowania preparatów niebezpiecznych (Dz.Urz. WE nr
L 200, 30.07.99 z późniejszymi zmianami).
• Dyrektywy Rady 67/548/EWG z 27 czerwca 1967 r. w sprawie ujednolicenia
ustaw rozporządzeń i zarządzeń dotyczących klasyfikacji, opakowań i oznakowania substancji niebezpiecznych (Dz.Urz. WE nr L 196, 16.08.67 z późniejszymi zmianami).
• Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 793/93 z 23 marca 1993 w sprawie oceny i
kontroli ryzyka powodowanego przez istniejące substancje (Dz. Urz. WE nr I 84
05.04.93 z późniejszymi zmianami).
6
12) substancje i preparaty rakotwórcze,
13) substancje i preparaty mutagenne,
14) substancje i preparaty działające szkodliwie na rozrodczość,
15) substancje i preparaty niebezpieczne dla środowiska.
Na podstawie zapisów tej ustawy Minister Zdrowia
określił w drodze rozporządzenia wykaz substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem2. Wszystkie
substancje i preparaty podlegają klasyfikacji pod względem
stwarzanych przez nie zagrożeń dla zdrowia człowieka lub dla
środowiska, z określeniem kategorii zagrożenia. Na podstawie
upoważnienia zawartego w tej ustawie Minister Zdrowia
określił w drodze rozporządzenia kryteria i sposób klasyfikacji
substancji i preparatów chemicznych3.
W działalności zawodowej niedopuszczalne jest stosowanie substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych bez posiadania karty charakterystyki. Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego stanowi zbiór informacji o niebezpiecznych właściwościach substancji (lub preparatu) oraz o zasadach i zaleceniach ich bezpiecznego stosowania.
Na podstawie upoważnienia zawartego w tej ustawie
Minister Zdrowia określił w drodze rozporządzenia wzór kart
charakterystyki, sposób ich sporządzania i aktualizowania,
sposób dystrybucji kart charakterystyki oraz przypadki stosowania substancji (i preparatów) niebezpiecznych, kiedy dostarczanie kart charakterystyk nie jest wymagane4.
Osoba stosująca substancję niebezpieczną lub
preparat niebezpieczny ma obowiązek zapoznania się z kartą
charakterystyki. Osoba wprowadzająca na terytorium RP
substancje (i preparaty) chemiczne ma obowiązek bezpłatne2
3
4
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych
wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U.02.129.1110).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji
substancji i preparatów chemicznych (Dz.U.02.140.1172).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie karty charakterystyki substancji
niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego (Dz.U.02.140.1171).
7
go udostępniania kart charakterystyki tych substancji (i preparatów) chemicznych. Osoba stosująca substancję niebezpieczną lub preparat niebezpieczny, która wie, że mogą one
stworzyć zagrożenie dla zdrowia człowieka lub środowiska,
ma obowiązek podjęcia niezbędnych działań zapobiegających
powstaniu zagrożenia.
Oznakowanie opakowania substancji
i preparatów niebezpiecznych
Oznakowanie opakowania substancji (preparatu)
niebezpiecznej obejmuje:
- nazwę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację,
- nazwę i siedzibę (imię i nazwisko, adres osoby
wprowadzającej substancję do obrotu),
- odpowiednie znaki i napisy ostrzegawcze,
- informacje o wymaganym postępowaniu z opróżnionymi
opakowaniami.
Oznakowanie powinno być sporządzone w języku polskim.
Na podstawie ustawowego upoważnienia Minister
Zdrowia określił w drodze rozporządzenia sposób oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów
niebezpiecznych5.
5
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie oznakowania opakowań substancji
niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz.U.02.140.1173).
8
Inspektor do Spraw Substancji
i Preparatów Chemicznych
Tworzy się urząd Inspektora do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych, zwanego dalej Inspektorem.
Inspektor może wydawać decyzje w przypadkach określonych
w ustawie. Do decyzji i postanowień wydawanych przez
Inspektora stosuje się przepisy Kodeksu postępowania
administracyjnego. Organem odwoławczym od decyzji
Inspektora jest minister właściwy do spraw zdrowia.
Do zadań Inspektora należy:
1) Przyjmowanie wymaganych ustawą zgłoszeń substancji
nowych w celu oceny ryzyka6 stwarzanego przez te
substancje,
2) Gromadzenie danych dotyczących niebezpiecznych
substancji i niebezpiecznych preparatów,
3) Udostępnianie danych dotyczących niebezpiecznych
substancji i niebezpiecznych preparatów służbom
medycznym i ratowniczym,
4) Wymiana informacji na temat substancji nowych z
Komisją Europejską i właściwymi organami państw.
Minister Zdrowia określił w drodze rozporządzenia sposób
dokonywania oceny ryzyka dla zdrowia i dla środowiska
stwarzanego przez substancje chemiczne7.
6
7
Ministrowie (zdrowia, gospodarki, pracy i środowiska) wyznaczą podległe im
jednostki badawczo-rozwojowe do współpracy z Inspektorem przy wykonywaniu
określonych (w ustawie) zadań dotyczących oceny ryzyka stwarzanego przez
substancje chemiczne.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie sposobu dokonywania oceny ryzyka
dla zdrowia człowieka i dla środowiska stwarzanego przez substancje chemiczne
(Dz.U.03.52.467).
9
Substancje nowe
Przed wprowadzeniem do obrotu substancji nowej8, w
jej postaci własnej lub jako składnika preparatu wymagane jest
zgłoszenie jej do Inspektora9. Zgłoszeniu podlegają substancje
nowe:
1)
wytwarzane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
2)
przywożone przez importera mającego siedzibę na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
3)
wytwarzane poza terytorium UE i Polski przez producenta, który na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
ustanowił wyłącznego przedstawiciela.
Obowiązek zgłoszenia Inspektorowi substancji nowej ciążyna:
1)
producencie10 wprowadzającym substancję nową do
obrotu w jej postaci własnej lub jako składnik preparatu,
w przypadku substancji wytwarzanych na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej,
2)
importerze11 wprowadzającym substancję nową do
obrotu w jej postaci własnej lub jako składnik preparatu,
jeżeli jego siedziba znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo wyłącznym przedstawicielu
producenta substancji nowej, mającym siedzibę na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
8
9
10
11
Substancje nowe to substancje, które nie są umieszczone na liście obejmującej
Europejski Wykaz Istniejących Substancji o Znaczeniu Komercyjnym (European
Inventory of Existing Commercial Chemical Substances – EINECS ). Minister
Zdrowia opublikuje w Dzienniku Urzędowym listę substancji nowych
zamieszczonych
w
Europejskim
Wykazie
Notyfikowanych
Substancji
Chemicznych (European List of Notified Chemical Substances - ELINCS).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowych danych, które
producent lub importer przedstawia Inspektorowi do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych w przypadku wprowadzenia do obrotu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej niektórych substancji nowych (Dz.U.03.50.436).
Ilekroć w ustawie jest mowa o producencie - rozumie się przez to osobę
wytwarzającą substancję lub preparat. Przez osobę rozumie się osobę fizyczną
lub prawną, a także jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej.
Ilekroć w ustawie jest mowa o importerze - rozumie się przez to osobę dokonującą
wprowadzenia substancji lub preparatu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub
państw członkowskich Unii Europejskiej.
10
Zgłoszenie substancji nowej powinno być dokonane:
1) najpóźniej na 60 dni przed wprowadzeniem do obrotu
substancji nowej w postaci własnej lub jako składnika
preparatu, w przypadku, gdy przewidywana wielkość
obrotu wynosi, co najmniej 1 tonę rocznie,
2) najpóźniej na 30 dni przed wprowadzeniem do obrotu
substancji nowej w postaci własnej lub jako składnika
preparatu, w przypadku, gdy przewidywana wielkość
obrotu jest mniejsza niż 1 tona rocznie.
Obowiązkowi zgłoszenia nie podlegają:
1)
polimery, z wyjątkiem polimerów zawierających, co
najmniej 2% substancji nowej w postaci związanej,
2)
związki wielocząsteczkowe – produkty polimeryzacji i
polikondensacji oraz poliaddukty, z wyjątkiem produktów
zawierających, co najmniej 2% nowej substancji w
postaci związanej, które były w obrocie w okresie od 18
września 1981 r. do 31 października 1993 r.,
3)
substancje nowe stosowane wyłącznie jako substancje
dodatkowe do żywności,
4)
substancje nowe stosowane wyłącznie jako dodatki do
pasz, w rozumieniu przepisów o nadzorze nad
niektórymi środkami żywienia zwierząt,
5)
substancje nowe stosowane wyłącznie jako substancje
czynne, w rozumieniu przepisów o środkach
farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach,
hurtowniach i nadzorze farmaceutycznym,
6)
substancje nowe stosowane wyłącznie jako substancje
biologicznie czynne, w rozumieniu przepisów o ochronie
roślin uprawnych,
7)
substancje nowe, których wielkość obrotu nie przekracza
10 kg rocznie,
8)
substancje nowe wprowadzane do obrotu wyłącznie w
celu prowadzenia badań naukowych i rozwojowych w
jednostkach badawczo-rozwojowych lub innych laboratoriach, jeżeli wielkość obrotu nie przekracza 100 kg
rocznie i producent lub importer przechowuje pisemne
informacje na temat takiej substancji, dotyczące
11
identyfikacji substancji, oznakowania, ilości wprowadzonej do obrotu i listy odbiorców.
Odroczeniu na jeden rok podlegają zgłoszenia substancji
nowych wprowadzanych do obrotu w celu przeprowadzenia
badań dotyczących rozwoju procesu produkcji, które są
dostarczane ograniczonej liczbie odbiorców.
Dokumentacja przedstawiona przez zgłaszającego
Inspektorowi substancję nową powinna zawierać:
1)
2)
3)
4)
dane niezbędne do oceny ryzyka stwarzanego przez
substancję nową dla zdrowia człowieka i środowiska12, w
tym informacje dotyczące niekorzystnych skutków
działania substancji nowej w warunkach przewidywanych
zastosowań,
propozycję klasyfikacji, oznakowania opakowań i karty
charakterystyki w przypadku nowych substancji
niebezpiecznych,
do dokumentacji, zgłaszający może dołączyć wyniki wstępnej oceny ryzyka, wykonanej zgodnie z innymi
przepisami,
zgłaszający
może
wystąpić
do
Inspektora
z
uzasadnionym wnioskiem o wyrażenie zgody na nie
udostępnianie ewentualnym przyszłym zgłaszającym,
przez okres nie dłuższy niż 1 rok, danych na temat jego
tożsamości.
Inspektor wyda zgłaszającemu, odpowiednio w ciągu 60 lub
30 dni od dnia otrzymania zgłoszenia, potwierdzenie zgłoszenia zawierające numer ewidencyjny zgłoszenia. W przypadku,
gdy dokumentacja przedstawiona w zgłoszeniu nie jest
zgodna z wymaganiami ustawy, Inspektor ma obowiązek
powiadomienia o tym zgłaszającego, odpowiednio przed
upływem 60 lub 30 dni od dnia otrzymania zgłoszenia.
12
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowych danych wymaganych
w dokumentacji przedstawianej przez zgłaszającego substancję nową,
niezbędnych do oceny ryzyka stwarzanego przez taką substancję dla zdrowia
człowieka i dla środowiska (Dz.U.03.50.437).
12
Substancje istniejące
Wprowadzenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej substancji istniejących13, w ich postaci
własnej lub jako składnika preparatu, wymaga poinformowania
o tym Inspektora. Mając na uwadze zastosowanie substancji
istniejących oraz ryzyko stwarzane przez te substancje
minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia:
•
•
•
•
rodzaj substancji istniejących podlegających zgłoszeniu,
osoby, których dotyczy obowiązek poinformowania,
zakres i rodzaj wymaganych informacji,
wielkość obrotu wymagającą zgłoszenia, mając na
uwadze zastosowanie tych substancji oraz ryzyko
stwarzane przez te substancje.
Informowanie o niebezpiecznych preparatach
1)
Wprowadzenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej preparatu niebezpiecznego wymaga poinformowania Inspektora.
2) Poinformowania dokona osoba wprowadzająca preparat
niebezpieczny do obrotu, najpóźniej w dniu jego
wprowadzenia do obrotu, przedstawiając:
• nazwę i adres wraz z numerem telefonu osoby
wprowadzającej preparat niebezpieczny do obrotu,
• nazwę handlową preparatu niebezpiecznego,
• kartę charakterystyki.
3) Inspektor może zażądać ujawnienia szczegółowego składu chemicznego preparatu niebezpiecznego. Informacja
13
Listę substancji chemicznych występujących w produkcji lub w obrocie ogłasza
Minister Zdrowia w Dzienniku Urzędowym. Lista powinna obejmować Europejski
Wykaz Istniejących Substancji o Znaczeniu Komercyjnym (EINECS - zawiera 100
tysięcy substancji chemicznych).
13
taka jest poufna i może zostać wykorzystana wyłącznie w
celach medycznych do zapobiegania i postępowania
leczniczego.
Obrót określonymi kategoriami substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych wymaga posiadania kwalifikacji stwierdzanych przez właściwego inspektora sanitarnego.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia:
•
•
•
kategorie substancji niebezpiecznych i preparatów
niebezpiecznych, obrót którymi wymaga posiadania
określonych kwalifikacji,
kwalifikacje wymagane od osób prowadzących na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obrót określonymi
kategoriami substancji niebezpiecznych i preparatów
niebezpiecznych,
tryb uznawania kwalifikacji osób pochodzących z innych
państw.
W razie stwierdzenia, że produkcja, obrót lub stosowanie substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego stwarzają nieuzasadnione ryzyko dla zdrowia człowieka
lub środowiska, bądź, gdy wynika to z porozumień międzynarodowych, minister właściwy do spraw gospodarki określi, w
drodze rozporządzenia, ograniczenia, zakazy lub warunki:
•
•
produkcji, obrotu lub stosowania takiej substancji lub
preparatu,
wprowadzania do obrotu lub stosowania produktów
zawierających takie substancje lub preparaty
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia:
•
listę substancji i preparatów, których wywóz z terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej wymaga uzyskania zezwolenia
14
•
•
•
•
Inspektora,
listę państw będących stronami takich porozumień,
wzór wniosku o uzyskanie zezwolenia,
tryb uzyskania zezwolenia,
postępowanie Inspektora po otrzymaniu wniosku.
Jeżeli istnieją szczegółowe dowody, że preparat stwarza
niedopuszczalne zagrożenie dla człowieka lub środowiska,
nawet w przypadku, gdy osoba wprowadzająca taki preparat
do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, spełnia
wszystkie wymogi ustawy, Inspektor do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych może, na czas określony, nie
dłuższy niż 3 miesiące, zakazać, w drodze decyzji,
wprowadzania takiego preparatu do obrotu lub określić
warunki, jakie muszą zostać spełnione podczas wprowadzania
do obrotu.
Badania substancji i preparatów chemicznych
1) Badania właściwości fizykochemicznych, toksyczności i
ekotoksyczności substancji i preparatów, wykonywane w
celu spełnienia wymogów ustawy, będą przeprowadzane
zgodnie z przepisami, o których mowa niżej.
2) Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia:
• metody przeprowadzania badań,
• kryteria, które muszą spełniać
jednostki
organizacyjne wykonujące wymagane ustawą badania,
• jednostkę lub jednostki uprawnione do kontroli i
weryfikacji spełnienia ww. kryteriów,
• tryb nadawania i cofania uprawnień,
• sposób i tryb uznawania uprawnień nadanych przez
jednostki nie polskie uprawnione do kontroli i weryfikacji
spełniania kryteriów.
3) Koszty kontroli i weryfikacji badań (wymienionych w
punkcie 1) oraz koszty związane z nadawaniem uprawnień
15
(wymienionych w punkcie 2) obciążają wnoszące o nie
jednostki.
4) Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia14, wysokość i sposób wnoszenia opłat.
Przepisy o nadzorze
Nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy przez
osoby wprowadzające substancje (preparaty) do obrotu i
stosujące je w działalności zawodowej sprawuje:
1) Inspekcja Sanitarna,
2) Inspekcja Ochrony Środowiska – w zakresie zagrożeń dla
środowiska,
3) Państwowa Inspekcja Pracy – w zakresie nadzoru i kontroli
przestrzegania przepisów ustawy przez pracodawców,
4) Inspekcja Handlowa – w zakresie oznakowania opakowań
jednostkowych substancji niebezpiecznych i preparatów
niebezpiecznych w sprzedaży hurtowej i detalicznej,
5) Państwowa Straż Pożarna – w zakresie właściwego
oznakowania miejsc składowania substancji i preparatów
6) Straż Graniczna i organy celne – w zakresie
przestrzegania zakazów dotyczących przywozu substancji
i preparatów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
14
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 czerwca 2003 r. w sprawie kryteriów,
które powinny spełniać jednostki organizacyjne wykonujące badania substancji i
preparatów chemicznych, oraz kontroli spełnienia tych kryteriów (Dz.U.03.
116.1103).
16
Przepisy karne i kary pieniężne
•
•
•
•
•
•
Kto wbrew decyzji Inspektora do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych wprowadza do obrotu
preparat stwarzający niedopuszczalne zagrożenie dla
zdrowia człowieka lub środowiska lub nie przestrzega
określonych w decyzji warunków jego wprowadzania do
obrotu – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności
albo pozbawienia wolności do lat 2.
Karze grzywny podlega ten, kto wprowadza do obrotu
substancję niebezpieczną lub preparat niebezpieczny
bez oznakowania albo niewłaściwie oznakowaną lub
bez wymaganej karty charakterystyki.
Karze grzywny podlega ten, kto dostarcza wymaganą
kartę charakterystyki niekompletną lub nierzetelną.
Karze grzywny podlega ten, kto reklamuje substancję
niebezpieczną bez wymienienia kategorii niebezpieczeństwa związanej z tą substancją.
Kto nie powiadamia Inspektora do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych o nowych danych na temat
oddziaływania substancji nowej na zdrowie człowieka
lub na środowisko, lub o nowych zastosowaniach
substancji nowej – podlega karze grzywny.
Kto wprowadza do obrotu substancję nową, w jej
postaci własnej lub jako składnik preparatu, bez
wymaganego ustawą zgłoszenia obowiązany jest
wpłacić do budżetu państwa kwotę stanowiącą 100%
sumy uzyskanej ze sprzedaży tej substancji lub
preparatu.
17
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy
przejściowe i końcowe
Wprowadza się następujące zmiany w Kodeksie pracy:
1. Niedopuszczalne jest stosowanie substancji i preparatów
chemicznych nie oznakowanych w sposób widoczny,
umożliwiający ich identyfikację.
2. Niedopuszczalne
jest
stosowanie
niebezpiecznych
substancji i niebezpiecznych preparatów chemicznych bez
posiadania aktualnego spisu tych substancji i preparatów
oraz kart charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub
wybuchem.
3. Zasady klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych
pod względem zagrożeń dla zdrowia lub życia, wykaz
substancji niebezpiecznych, wymagania dotyczące kart
charakterystyki substancji lub preparatów niebezpiecznych
oraz sposób ich oznakowania określają odrębne przepisy.
Traci moc ustawa z dnia 21 maja 1963 r. o substancjach
trujących (Dz.U. Nr 22, poz. 116, z 1983 r. Nr 6, poz. 35,
z 1996 r. Nr 24, poz. 110 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668).
18
Istniejące w ustawie o substancjach i preparatach chemicznych zapisy upoważniają do sformułowania szeregu wymagań, jakie są stawiane użytkownikom substancji i preparatów
chemicznych.
•
•
•
•
•
Obowiązek informowania użytkownika substancji chemicznych o stwarzanych przez nie zagrożeniach dla
zdrowia i dla środowiska
Obowiązek klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych pod względem stwarzanych przez nie zagrożeń dla
zdrowia człowieka i dla środowiska
Obowiązek stosowania w działalności zawodowej kart
charakterystyki substancji niebezpiecznych
Obowiązek zapoznania się z kartą charakterystyki
substancji niebezpiecznych nałożony na osoby stosujące
substancje niebezpieczne lub preparaty niebezpieczne
Obowiązek podjęcia niezbędnych działań zapobiegających powstaniu zagrożenia, jeśli stosowana substancja
chemiczna może stworzyć zagrożenie dla zdrowia
człowieka lub dla środowiska.
19
Wymagania stawiane użytkownikom substancji
i preparatów chemicznych
Przedstawione wyżej obowiązki wynikające z ustawy o
substancjach i preparatach chemicznych oraz wprowadzone
zapisy do Kodeksu pracy upoważniają do sformułowania
warunków zachowania bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w
pracy z substancjami chemicznymi.
W praktyce zawodowej przestrzeganie zapisów ustawy
o substancjach i preparatach chemicznych można sprowadzić
do następujących obowiązków:
1) Sporządzenia listy (wykazu) niebezpiecznych substancji
chemicznych przygotowanych na potrzeby aktualnie
prowadzonych prac,
2) Sprowadzenia kart charakterystyki dla każdej wymienionej
w wykazie substancji chemicznej,
3) Zapoznania pracowników laboratorium z informacjami
zawartymi w sprowadzonych kartach charakterystyki,
4) Przygotowania roztworów do neutralizacji oparzeń i zatruć
zgodnie z informacjami podanymi w kartach charakterystyki,
5) Opracowania procedury postępowania w przypadku wystąpienia zagrożenia, jakie może stworzyć stosowana
substancja chemiczna.
20
Rozporządzenia wydane do ustawy o substancjach
i preparatach chemicznych
Do ustawy o substancjach i preparatach chemicznych
wydanych zostało wiele aktów wykonawczych – rozporządzeń.
Wykaz tych rozporządzeń umieszczony został na końcu
opracowania a kilka z nich omówiono niżej.
Klasyfikacja substancji chemicznych
Minister Zdrowia w Rozporządzeniu z dnia 11 lipca
2002 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji15 i
preparatów chemicznych (Dz.U.02.140.1172) precyzuje wymagania, jakie musi spełnić substancja (preparat) należąca do
jednej z wymienionych w ustawie kategorii, aby ją uznać za
niebezpieczną.
Podstawą klasyfikacji substancji chemicznych są:
• w przypadku substancji nowych – dane zawarte w dokumentacji przedstawionej Inspektorowi ds. Substancji i Preparatów Chemicznych przy zgłaszaniu takich substancji,
• w przypadku pozostałych substancji – dane uzyskane z
innych źródeł, którymi mogą być w szczególności wyniki
wcześniej wykonanych badań, informacje wymagane na
mocy umów międzynarodowych dotyczących transportu
niebezpiecznych substancji, informacje uzyskane z piśmiennictwa naukowego oraz informacje wynikające z praktyki, a dostarczone przez służby bezpieczeństwa i higieny pracy. W razie potrzeby pod uwagę bierze się również
przekonywające wyniki analiz, strukturę cząsteczki,
aktywność biologiczną i ocenę ekspertów.
Klasyfikację substancji (i preparatów) chemicznych
15
Dla zachowania przejrzystości tekstu omówiono tylko zapisy dotyczące substancji
chemicznych. Klasyfikacji preparatów chemicznych należy poświęcić oddzielne
opracowanie.
21
wykonuje się:
1) Na podstawie ich właściwości fizykochemicznych,
2) Na podstawie ich toksyczności,
3) Na podstawie analizy wywoływanych przez nie skutków
specyficznych dla zdrowia człowieka,
4) Na podstawie analizy wywoływanych przez nie skutków
działania na środowisko.
Celem klasyfikacji jest określenie wszystkich właściwości substancji (i preparatów), które mogą stwarzać zagrożenia
w czasie ich normalnego stosowania lub użytkowania np. toksyczności, niebezpiecznych właściwości fizykochemicznych
czy ekotoksyczności. Analizie poddaje się wszystkie rodzaje
zagrożeń, jakie wywołują substancje chemiczne.
Po określeniu właściwości powodujących zagrożenie
substancjom (i preparatom) chemicznym zostaje przypisane
odpowiednie oznakowanie w celu wskazania tego zagrożenia
dla ochrony zdrowia człowieka i dla środowiska. Substancjom
(i preparatom) należącym do określonych kategorii niebezpieczeństwa wymienionych w ustawie i rozporządzeniu przypisuje
się symbole określające zagrożenie.
Symbole zagrożenia
Zagrożenie
Symbol zagrożenia
Substancje i preparaty wybuchowe
E
Substancje i preparaty utleniające
O
Substancje i preparaty skrajnie łatwo palne
F+
Substancje i preparaty wysoce łatwo palne
F
Substancje i preparaty bardzo toksyczne
T+
Substancje i preparaty toksyczne
T
Substancje i preparaty szkodliwe
Xn
Substancje i preparaty żrące
C
Substancje i preparaty drażniące
Xi
Substancje i preparaty niebezpieczne dla środowiska
N
Substancje i preparaty o działaniu uczulającym
Xn lub Xi
Substancje i preparaty rakotwórcze, mutagenne
T lub Xn
22
i działające szkodliwie na rozrodczość
Zagrożenia wynikające z innych niebezpiecznych właściwości substancji (lub preparatu) są wyrażone szczegółowo
za pomocą zwrotów R wskazujących rodzaj zagrożenia. Symbole i zwroty zagrożenia są też wykorzystane w celu określenia oznakowania substancji (i preparatów) chemicznych.
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz ich numery
Numer
Zwrotu
R1
R2
R3
R4
R5
R6
R7
R8
R9
R10
R11
R12
R14
R15
R16
R17
R18
R19
R20
R21
R22
R23
R24
R25
R26
R27
Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia
(Zwrot R)
Produkt wybuchowy w stanie suchym.
Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu
z ogniem lub innymi źródłami zapłonu.
Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,
kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu.
Tworzy łatwo wybuchające związki metaliczne.
Ogrzanie grozi wybuchem.
Produkt wybuchowy z dostępem i bez dostępu powietrza.
Może spowodować pożar.
Kontakt z materiałami zapalnymi może spowodować pożar.
Grozi wybuchem po zmieszaniu z materiałem zapalnym.
Produkt łatwo palny.
Produkt wysoce łatwo palny.
Produkt skrajnie łatwo palny.
Reaguje gwałtownie z wodą.
W kontakcie z wodą uwalnia skrajnie łatwo palne gazy.
Produkt wybuchowy po zmieszaniu z substancjami
utleniającymi.
Samorzutnie zapala się w powietrzu (piroforyczny*).
Podczas stosowania mogą powstawać łatwo palne
lub wybuchowe mieszaniny par z powietrzem.
Może tworzyć wybuchowe nadtlenki.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą.
Działa szkodliwie po połknięciu.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą.
Działa toksycznie po połknięciu.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe.
Działa bardzo toksycznie w kontakcie ze skórą.
23
Numer
Zwrotu
R28
R29
R30
Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia
(Zwrot R)
Działa bardzo toksycznie po połknięciu.
W kontakcie z wodą uwalnia toksyczne gazy.
Podczas stosowania może stać się wysoce łatwo palny.
R31
R32
R33
R34
R35
R36
R37
R38
R39
W kontakcie z kwasami uwalnia toksyczne gazy.
W kontakcie z kwasami uwalnia bardzo toksyczne gazy.
Niebezpieczeństwo kumulacji w organizmie.
Powoduje oparzenia.
Powoduje poważne oparzenia.
Działa drażniąco na oczy.
Działa drażniąco na drogi oddechowe.
Działa drażniąco na skórę.
Zagraża powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Ograniczone dowody działania rakotwórczego.
Ryzyko poważnego uszkodzenia oczu.
Może powodować uczulenie w następstwie narażenia drogą
oddechową.
Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą.
Zagrożenie wybuchem po ogrzaniu w zamkniętym pojemniku.
Może powodować raka.
Może powodować dziedziczne wady genetyczne.
Stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie
długotrwałego narażenia.
Może powodować raka w następstwie narażenia drogą
oddechową.
Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne.
Działa toksycznie na organizmy wodne.
Działa szkodliwie na organizmy wodne.
Może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany
w środowisku wodnym.
Działa toksycznie na rośliny.
Działa toksycznie na zwierzęta.
Działa toksycznie na organizmy glebowe.
Działa toksycznie na pszczoły.
Może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany
w środowisku.
Stwarza zagrożenie dla warstwy ozonowej.
Może upośledzać płodność.
Może działać szkodliwie na dziecko w łonie matki.
Możliwe ryzyko upośledzenia płodności.
R40
R41
R42
R43
R44
R45
R46
R48
R49
R50
R51
R52
R53
R54
R55
R56
R57
R58
R59
R60
R61
R62
24
R31
R63
R64
R65
R66
W kontakcie z kwasami uwalnia toksyczne gazy.
Możliwe ryzyko szkodliwego działania na dziecko w łonie matki.
Może oddziaływać szkodliwie na dzieci karmione piersią.
Działa szkodliwie; może powodować uszkodzenie płuc
w przypadku połknięcia.
Powtarzające się narażenie może powodować wysuszanie
lub pękanie skóry.
R67
R68
Pary mogą wywoływać uczucie senności i zawroty głowy.
Możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia.
* – Wyjaśnienie autora
Numer
zwrotu
R14/15
R15/29
R20/21
R20/22
R20/21/22
R21/22
R23/24
R23/25
R23/24/25
R24/25
R26/27
R26/28
R26/27/28
R27/28
R36/37
R36/38
R36/37/38
R37/38
Łączone zwroty R
Reaguje gwałtownie z wodą, uwalniając skrajnie łatwo
palne gazy.
W kontakcie z wodą uwalnia skrajnie łatwo palne,
toksyczne gazy.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i po połknięciu.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą i po połknięciu.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i po połknięciu.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą i po połknięciu.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe
i w kontakcie ze skórą.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe
i po połknięciu.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe,
w kontakcie ze skórą i po połknięciu.
Działa bardzo toksycznie w kontakcie ze skórą
i po połknięciu.
Działa drażniąco na oczy i drogi oddechowe.
Działa drażniąco na oczy i skórę.
Działa drażniąco na oczy, drogi oddechowe i skórę.
Działa drażniąco na drogi oddechowe i skórę.
25
R39/23
R39/24
R39/25
R39/23/24
R39/23/25
R39/24/25
R39/23/24/25
R39/26
R39/27
R39/28
R39/26/27
R39/26/28
R39/27/28
R39/26/27/28
R42/43
Działa toksycznie przez drogi oddechowe; zagraża
powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą; zagraża powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia.
Działa toksycznie po połknięciu; zagraża powstaniem
bardzo poważnych nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą; zagraża powstaniem bardzo poważnych
nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i po połknięciu;
zagraża powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą i po połknięciu;
zagraża powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo
poważnych nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe; zagraża
powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych zmian
w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie w kontakcie ze skórą; zagraża
powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych zmian
w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie po połknięciu; zagraża
powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe
i w kontakcie ze skórą; zagraża powstaniem bardzo
poważnych nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe
i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo poważnych
nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie w kontakcie ze skórą
i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo poważnych
nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie ze skórą i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo poważnych nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Może powodować uczulenie w następstwie narażenia
drogą oddechową i w kontakcie ze skórą.
26
R48/20
R48/21
R48/22
R48/20/21
R48/20/22
R48/21/22
R48/20/21/22
R48/23
R48/24
R48/25
R48/23/24
R48/23/25
R48/24/25
R48/23/24/25
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe; stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą; stwarza poważne
zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego
narażenia.
Działa szkodliwie po połknięciu; stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą; stwarza poważne zagrożenie zdrowia
w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i po połknięciu;
stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie
długotrwałego narażenia.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą i po połknięciu;
stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie
długotrwałego narażenia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu; stwarza poważne zagrożenie
zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe; stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą; stwarza poważne
zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego
narażenia.
Działa toksycznie po połknięciu; stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą; stwarza poważne zagrożenie zdrowia
w następstwie długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe i po połknięciu;
stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie
długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie w kontakcie ze skórą i po połknięciu;
stwarza poważne zagrożenie zdrowia w następstwie
długotrwałego narażenia.
Działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu; stwarza poważne zagrożenie
zdrowia w następstwie długotrwałego narażenia.
27
Numer
zwrotu
R50/53
Łączone zwroty R
R51/53
R52/53
R68/20
R68/21
R68/22
R68/20/21
R68/20/22
R68/21/22
R68/20/21/22
Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne; może
powodować długo utrzymujące się niekorzystne
zmiany w środowisku wodnym.
Działa toksycznie na organizmy wodne; może powodować
długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku
wodnym.
Działa szkodliwie na organizmy wodne; może powodować
długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku
wodnym.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe; możliwe ryzyko
powstania nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą; możliwe ryzyko
powstania nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie po połknięciu; możliwe ryzyko powstania
nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i w kontakcie
ze skórą; możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i po połknięciu;
możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian
w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą i po połknięciu;
możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian
w stanie zdrowia.
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe, w kontakcie
ze skórą i po połknięciu; możliwe ryzyko powstania
nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia.
Oznakowanie substancji chemicznych
Sposób oznakowania opakowań substancji (i preparaów) niebezpiecznych, oraz treść napisów i wzorów znaków
ostrzegawczych wymaganych przy oznakowaniu takich opakowań zawiera Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca
2002 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych16 (Dz.U.02.140.
16
Podstawą wydania tego rozporządzenia były obowiązujące w Unii Europejskiej
przepisy dotyczące oznakowania substancji i preparatów ujęte w Dyrektywie Rady
28
1173).
W rozumieniu rozporządzenia oznakowanie polega na
umieszczeniu na opakowaniu substancji niebezpiecznej (lub
preparatu niebezpiecznego) znaków i napisów ostrzegawczych. Oznakowanie opakowania każdej substancji niebezpiecznej powinno zawierać:
1.
2.
Nazwę substancji,
Nazwę lub imię i nazwisko, adres i numer telefonu
producenta substancji,
3. Znak lub znaki ostrzegawcze i napisy określające ich
znaczenie zgodnie z kryteriami klasyfikacji, a gdy substancji przypisano więcej niż jeden symbol to:
obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolom T lub T+ czyni znaki ostrzegawcze odpowiadające symbolom Xn, Xi i C fakultatywnymi
obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi C czyni znaki ostrzegawcze
odpowiadające symbolom Xn i Xi fakultatywnymi,
obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi E czyni znaki ostrzegawcze
odpowiadające symbolom F, F+ i O fakultatywnymi,
obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi Xn czyni znak ostrzegawczy
odpowiadający symbolowi Xi fakultatywnym,
4. Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia, zwane dalej
„zwrotami R”
5. Zwroty S określające warunki bezpiecznego stosowania
niebezpiecznej substancji (preparatu) chemicznej.
Wzory znaków i symboli ostrzegawczych oraz napisy
określające ich znaczenie podaje, przedstawiony w formie
67/548/EWG (nowelizowanej Dyrektywą 2000/32/WE) oraz w Dyrektywie
1999/45/WE. Dlatego w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia przyjęto zasady
oznakowania opakowań substancji i preparatów dokładnie takie same jakie
obowiązują w Unii Europejskiej. Omawiane rozporządzenie jest dobrym
przykładem dostosowania (harmonizacji) prawa krajowego z wymaganiami prawa
obowiązującego w Unii Europejskiej.
29
tabeli, załącznik do omawianego Rozporządzenia Ministra
Zdrowia. Piktogramy na znakach ostrzegawczych powinny być
koloru czarnego na pomarańczowym tle.
Wzory znaków i symboli ostrzegawczych oraz ich znaczenie
Znak
ostrzegawczy
Symbol
Ostrzegawczy
Znaczenie znaku
ostrzegawczego
T+
Substancja bardzo
toksyczna
T
Substancja toksyczna
Xn
Substancja szkodliwa
C
Substancja żrąca
Xi
Substancja drażniąca
N
Substancja niebezpieczna
dla środowiska
E
Substancja wybuchowa
O
Substancja utleniająca
F+
Substancja skrajnie
łatwo palna
F
Substancja wysoce
łatwo palna
Zwroty S określające warunki bezpiecznego stosowania
30
substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego oraz
ich numery zawiera, przytoczony w formie tabeli, kolejny
załącznik tego rozporządzenia.
Zwroty S określające warunki bezpiecznego stosowania
substancji niebezpiecznych lub preparatów
niebezpiecznych oraz ich numery
Nr zwrotu
S1
S2
S3
S4
S5
S6
S7
S8
S9
S12
S13
S14
S15
S16
S17
S18
S20
S21
S22
S23
S24
S25
S26
S27
S28
S29
Zwrot określający warunki bezpiecznego stosowania (zwrot S)
Przechowywać pod zamknięciem.
Chronić przed dziećmi.
Przechowywać w chłodnym miejscu.
Nie przechowywać w pomieszczeniach mieszkalnych.
Przechowywać w ... (cieczy wskazanej przez producenta).
Przechowywać w atmosferze ... (obojętnego gazu
wskazanego przez producenta).
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty.
Przechowywać pojemnik w suchym pomieszczeniu.
Przechowywać pojemnik w miejscu dobrze wentylowanym.
Nie przechowywać pojemnika szczelnie zamkniętego.
Nie przechowywać razem z żywnością, napojami
i paszami dla zwierząt.
Nie przechowywać razem z ... (materiałami określonymi
przez producenta).
Przechowywać z dala od źródeł ciepła.
Nie przechowywać w pobliżu źródeł zapłonu – nie palić tytoniu.
Nie przechowywać razem z materiałami zapalnymi.
Zachować ostrożność w trakcie otwierania i manipulacji
z pojemnikiem.
Nie jeść i nie pić podczas stosowania produktu.
Nie palić tytoniu podczas stosowania produktu.
Nie wdychać pyłu.
Nie wdychać gazu/dymu/pary/rozpylonej cieczy (rodzaj określi
producent).
Unikać zanieczyszczenia skóry.
Unikać zanieczyszczenia oczu.
Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody
i zasięgnąć porady lekarza.
Natychmiast zdjąć całą zanieczyszczoną odzież.
Zanieczyszczoną skórę natychmiast przemyć dużą ilością ...
(cieczy określonej przez producenta).
Nie wprowadzać do kanalizacji.
31
Nr zwrotu
S30
S33
S35
S36
S37
S38
S39
S40
S41
S42
S43
S45
S46
S47
S48
S49
S50
S51
S52
S53
S56
S57
S59
S60
Zwrot określający warunki bezpiecznego stosowania (zwrot S)
Nigdy nie dodawać wody do tego produktu.
Zastosować środki ostrożności zapobiegające wyładowaniom
elektrostatycznym.
Usuwać produkt i jego opakowanie w sposób bezpieczny.
Nosić odpowiednią odzież ochronną.
Nosić odpowiednie rękawice ochronne.
W przypadku niedostatecznej wentylacji stosować
odpowiednie indywidualne środki ochrony dróg oddechowych.
Nosić okulary lub ochronę twarzy.
Czyścić podłogę i wszystkie inne obiekty zanieczyszczone tym
produktem ... (środkiem wskazanym przez producenta).
Nie wdychać dymów powstających w wyniku pożaru lub
wybuchu.
Podczas
fumigacji/rozpylania/natryskiwania
stosować
odpowiednie środki ochrony dróg oddechowych (rodzaj określi
producent).
W przypadku pożaru używać ... (podać rodzaj sprzętu
przeciwpożarowego. Jeżeli woda zwiększa zagrożenie,
dodać: „nigdy nie używać wody”).
W przypadku awarii lub jeżeli źle się poczujesz, niezwłocznie
zasięgnij porady lekarza – jeżeli to możliwe, pokaż etykietę.
W razie połknięcia niezwłocznie zasięgnij porady lekarza
– pokaż opakowanie lub etykietę.
Przechowywać w temperaturze nieprzekraczającej ... °C
(określi producent).
Przechowywać produkt zwilżony ... (właściwy materiał określi
producent).
Przechowywać wyłącznie w oryginalnym opakowaniu.
Nie mieszać z ... (określi producent).
Stosować
wyłącznie
w
dobrze
wentylowanych
pomieszczeniach.
Nie zaleca się nanoszenia na duże płaszczyzny
wewnątrz pomieszczeń.
Unikać narażenia – przed użyciem zapoznać się z instrukcją.
Zużyty produkt oraz opakowanie dostarczyć na składowisko
odpadów niebezpiecznych.
Używać odpowiednich pojemników zapobiegających skażeniu
środowiska.
Przestrzegać wskazówek producenta lub dostawcy
dotyczących odzysku lub wtórnego wykorzystania.
Produkt i opakowanie usuwać jako odpad niebezpieczny.
32
S37
S61
S62
S63
S64
Nr zwrotu
S1/2
S3/7
S3/9/14
S3/9/14/4
9
S3/9/49
S3/14
S7/8
S7/9
S7/47
S20/21
S24/25
S27/28
S29/35
S29/56
S36/37
Nosić odpowiednie rękawice ochronne.
Unikać zrzutów do środowiska. Postępować zgodnie
z instrukcją lub kartą charakterystyki.
W razie połknięcia nie wywoływać wymiotów: niezwłocznie
zasięgnąć porady lekarza i pokazać opakowanie lub etykietę.
W przypadku zatrucia drogą oddechową wyprowadzić lub
wynieść poszkodowanego na świeże powietrze i zapewnić
warunki do odpoczynku.
W przypadku połknięcia wypłukać usta wodą – nigdy nie
stosować u osób nieprzytomnych.
Łączone zwroty S
Przechowywać pod zamknięciem i chronić przed dziećmi.
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty w chłodnym
miejscu.
Przechowywać w chłodnym, dobrze wentylowanym miejscu,
z dala od ... (materiału wskazanego przez producenta).
Przechowywać wyłącznie w oryginalnym opakowaniu, w
chłodnym, dobrze wentylowanym miejscu; nie przechowywać
razem z ... (materiałami wskazanymi przez producenta).
Przechowywać wyłącznie w oryginalnym opakowaniu
w chłodnym, dobrze wentylowanym miejscu.
Przechowywać w chłodnym miejscu; nie przechowywać
razem z ... (materiałami wskazanymi przez producenta).
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty w suchym
pomieszczeniu.
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty w miejscu
dobrze wentylowanym.
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty w temperaturze
nieprzekraczającej ... °C (określi producent).
Nie jeść i nie pić oraz nie palić tytoniu podczas stosowania
produktu.
Unikać zanieczyszczenia skóry i oczu.
W przypadku zanieczyszczenia skóry natychmiast zdjąć całą
zanieczyszczoną odzież i przemyć zanieczyszczoną skórę
dużą ilością ... (rodzaj cieczy określi producent).
Nie wprowadzać do kanalizacji, a produkt i opakowanie
usuwać w sposób bezpieczny.
Nie wprowadzać do kanalizacji, a zużyty produkt i opakowanie
dostarczyć na składowisko odpadów niebezpiecznych.
Nosić odpowiednią odzież ochronną i odpowiednie rękawice
ochronne.
33
Nr zwrotu
Łączone zwroty S
S36/37/39 Nosić odpowiednią odzież ochronną, odpowiednie rękawice
ochronne i okulary lub ochronę twarzy.
S36/39
Nosić odpowiednią odzież ochronną i okulary lub ochronę
twarzy.
S37/39
Nosić odpowiednie rękawice ochronne i okulary lub
ochronę twarzy.
S47/49
Przechowywać wyłącznie w oryginalnym opakowaniu
w temperaturze nieprzekraczającej ... °C (określi producent).
34
Substancje sklasyfikowane i oznakowane
Wykaz substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem, uporządkowany wg wzrastających
numerów indeksowych podany został w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 w sprawie
wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i
oznakowaniem (Dz.U.05.201.1674)17. Przykład tak sklasyfikowanych substancji chemicznych podany został w poniższej
tabeli.
17
Przykład sklasyfikowanych substancji chemicznych podany jest w załączniku do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 w sprawie wykazu
substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem
(Dz.U.05.201.1674).
35
Charakterystyka poszczególnych kategorii
substancji niebezpiecznych
Na podstawie kryteriów przyjętych w rozporządzeniach
Ministra Zdrowia18 substancje uznane ustawowo za niebezpieczne powinny być sklasyfikowane i odpowiednio oznakowane.
Substancjom chemicznym zaklasyfikowanym do określonej kategorii substancji niebezpiecznych należy przypisać
symbole zagrożenia, zwroty R, zwroty S, znaki i symbole
ostrzegawcze oraz napisy określające ich znaczenie. Zgodnie
z podanymi regułami, poszczególnym kategoriom substancji
niebezpiecznych, które zostały wymienione w ustawie o
substancjach i preparatach chemicznych należy przypisać
takie cechy w niżej przedstawiony sposób.
18
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji
substancji i preparatów chemicznych (Dz.U.02.140.1172) oraz Rozporządzenie
Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie oznakowania opakowań
substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz.U.02.140.1173).
36
Substancje wybuchowe
Jako substancje (i preparaty) o właściwościach wybuchowych
klasyfikuje się ciała stałe, ciecze i materiały o konsystencji
pasty lub żelu, które w wyniku reakcji egzotermicznej (również
bez udziału tlenu z powietrza) gwałtownie wydzielają gazy,
oraz takie materiały, które w określonych warunkach badania
detonują, ulegają szybkiej deflagracji (spalaniu wybuchowemu) lub wybuchają w trakcie podgrzewania w częściowo
zamkniętej przestrzeni. Substancje i preparaty klasyfikuje się
jako wybuchowe na podstawie wyników badań i przypisuje się
im symbol literowy „E” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
wybuchowy
E
Symbol
znak ostrzegawczy
Jeżeli substancje i preparaty w postaci wprowadzonej do
obrotu mają właściwości wybuchowe. Obowiązuje następujący
zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia:
R2
R3
Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z
ogniem lub innymi źródłami zapłonu.
Substancje i preparaty wybuchowe, włączając pewne
organiczne nadtlenki, z wyłączeniem substancji i preparatów
wybuchowych, którym przypisuje się zwrot R3.
Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,
kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu.
Substancje i preparaty szczególnie wrażliwe na ww. działanie,
np. sole kwasu pikrynowego.
37
Substancje utleniające
Jako substancje (i preparaty) o właściwościach utleniających
klasyfikuje się substancje i preparaty, których reakcje wywołane kontaktem z innymi substancjami, w szczególności łatwo
palnymi, są reakcjami wysoce egzotermicznymi. Substancje i
preparaty klasyfikuje się jako mające właściwości utleniające
na podstawie wyników badań i przypisuje się im symbol
literowy „O” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
utleniająca/y
O
Symbol
znak ostrzegawczy
Obowiązuje jeden zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia, wyznaczony na podstawie wyników badań, przypisany zgodnie z
następującymi kryteriami:
R7
R8
R9
Może spowodować pożar.
Organiczne nadtlenki, które posiadają właściwości zapalne,
nawet gdy nie pozostają w kontakcie z innymi materiałami
palnymi.
Kontakt z materiałami zapalnymi może spowodować pożar.
Inne utleniające substancje i preparaty, w tym nieorganiczne
nadtlenki, które mogą spowodować pożar lub zwiększyć
ryzyko pożaru w kontakcie z materiałem zapalnym.
Grozi wybuchem po zmieszaniu z materiałem zapalnym.
Inne substancje i preparaty, w tym nieorganiczne nadtlenki,
które stają się wybuchowe po zmieszaniu z materiałami
zapalnymi, np. niektóre chlorany.
Uwaga: Metod tych nie stosuje się do oceny właściwości
utleniających nadtlenków organicznych. Organiczne nadtlenki,
niezaklasyfikowane jako substancje wybuchowe, klasyfikuje
się jako utleniające na podstawie ich struktury chemicznej (np.
R-0-0-H, R1-0-0-R2).
38
Substancje skrajnie łatwo palne
Jako substancje (i preparaty) skrajnie łatwo palne klasyfikuje
się substancje i preparaty w stanie ciekłym o wyjątkowo niskiej
temperaturze zapłonu i wyjątkowo niskiej temperaturze
wrzenia oraz substancje i preparaty w stanie gazowym, które
w normalnych warunkach ciśnienia i temperatury palą się w
kontakcie z powietrzem. Substancje i preparaty klasyfikuje się
jako skrajnie łatwo palne na podstawie wyników badań i
przypisuje się im symbol literowy „F+” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
skrajnie łatwo palna
F+
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia ustala się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R12 Substancja/preparat/produkt skrajnie łatwo palna(y).
Substancje i preparaty ciekłe o temperaturze zapłonu poniżej
0°C oraz temperaturze wrzenia (lub w przypadku zakresu
temperatur wrzenia, temperaturze początku wrzenia) niższej
lub równej 35°C. Substancje i preparaty w postaci gazu, palne
w normalnych warunkach temperatury i ciśnienia.
39
Substancje wysoce łatwo palne
Jako substancje (i preparaty) wysoce łatwo palne klasyfikuje
się:
substancje i preparaty, które w normalnych warunkach
ciśnienia i temperatury, w kontakcie z powietrzem mogą
nagrzewać się i w konsekwencji tego zapalić się bez
dostarczenia energii,
substancje i preparaty w stanie stałym, które w wyniku
krótkotrwałego kontaktu ze źródłem zapłonu mogą
zapalićsię i proces palenia się lub tlenia trwa nadal
po usunięciu źródła zapłonu,
substancje i preparaty w stanie ciekłym o bardzo niskiej
temperaturze zapłonu,
substancje i preparaty, które w kontakcie z wodą lub
wilgotnym powietrzem wydzielają skrajnie łatwo palne
gazy w niebezpiecznych ilościach.
Substancje i preparaty klasyfikuje się jako wysoce łatwo palne
na podstawie wyników badań i przypisuje się im symbol
literowy „F” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
substancja/preparat
wysoce łatwo palna
F
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia ustala się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R11 Substancja/preparat/produkt wysoce łatwo palna(y).
Substancje i preparaty w stanie stałym, które mogą łatwo
zapalić się w wyniku krótkotrwałego kontaktu ze źródłem
zapłonu i które mogą spalić się lub wypalić po usunięciu tego
źródła.
Substancje i preparaty ciekłe o temperaturze zapłonu poniżej
21°C, które nie są skrajnie łatwo palne.
40
R15 W kontakcie z wodą uwalnia skrajnie łatwo palne gazy.
Substancje i preparaty, które w kontakcie z wodą lub
wilgotnym powietrzem uwalniają skrajnie łatwo palne gazy, w
ilościach niebezpiecznych, z szybkością wynoszącą co
najmniej 1 litr/kg /godzinę.
R17 Samorzutnie zapala się w powietrzu (piroforyczna).
Substancje i preparaty, które mogą rozgrzać się i w rezultacie
zapalić w kontakcie z powietrzem w temperaturze otoczenia,
bez jakiegokolwiek dostarczania energii.
Substancje łatwo palne
Jako substancje (i preparaty) łatwo palne klasyfikuje się substancje i
preparaty w stanie ciekłym o niskiej temperaturze zapłonu.
Substancje i preparaty klasyfikuje się jako łatwo palne na podstawie
wyników badań. Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia ustala się
zgodnie z kryteriami wymienionymi poniżej:
R10 Substancja/preparat/produkt łatwo palna(y).
Substancje i preparaty w stanie ciekłym, o temperaturze
zapłonu od 21°C do 55°C. Preparatów o temperaturze
zapłonu równej lub wyższej od 21°C i niższej lub równej 55°C
nie klasyfikuje się jako łatwo palnych, jeżeli nie mogą
podtrzymać palenia oraz jeżeli nie stwarzają zagrożenia dla
ich użytkowników i dla innych osób.
41
Substancje bardzo toksyczne
Jako substancje (i preparaty) bardzo toksyczne klasyfikuje się
substancje i preparaty, które w przypadku spożycia, wchłonięcia drogą oddechową lub przez skórę w bardzo małych
ilościach mogą spowodować zgon albo ostre lub przewlekłe
niekorzystne skutki dla zdrowia człowieka. Substancje i
preparaty klasyfikuje się jako bardzo toksyczne i przypisuje się
im symbol literowy „T+” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
bardzo toksyczna/y
T+
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia ustala się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R28 Działa bardzo toksycznie po połknięciu.
DL50, droga pokarmowa, szczur: ≤ 25 mg/kg. Mniej niż 100%
badanych szczurów przeżywa po podaniu do żołądka
substancji lub preparatu w dawce 5 mg/kg w przypadku
zastosowania procedury ustalonej dawki.
R27 Działa bardzo toksycznie w kontakcie ze skórą.
DL50 po naniesieniu na skórę, szczur lub królik: ≤ 50 mg/kg.
R26 Działa bardzo toksycznie przez drogi oddechowe.
CL50 po narażeniu inhalacyjnym na aerozol, szczur: ≤ 0,25
mg/l przez 4 godziny. CL50 po narażeniu inhalacyjnym na pary
lub gazy, szczur: ≤ 0,5 mg/l przez 4 godziny.
R39 Zagraża powstaniem bardzo poważnych, nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia człowieka.
Przekonujący dowód, że nieodwracalne skutki, mogą być
spowodowane przez jednorazowe narażenie odpowiednią
drogą w wyżej wymienionym zakresie dawek lub stężeń.
42
W celu wskazania drogi podania/narażenia powodującego
nieodwracalne zmiany w stanie zdrowia człowieka stosuje się
następujące zwroty łączone: R39/26, R39/27, R39/28,
R39/26/27, R39/26/28, R39/27/28, R39/26/27/28.
Substancje toksyczne
Jako substancje (i preparaty) toksyczne klasyfikuje się substancje i preparaty, które w przypadku spożycia, wchłonięcia
drogą oddechową lub przez skórę ich małych ilości mogą
spowodować zgon albo ostre lub przewlekłe niekorzystne
skutki dla zdrowia człowieka. Substancje i preparaty
klasyfikuje się jako toksyczne i przypisuje się im symbol
literowy „T” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
toksyczna/y
T
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożeń ustala się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R25 Działa toksycznie po połknięciu.
DL50, droga pokarmowa, szczur: 25 < DL50 ≤ 200 mg/kg. 100%
szczurów przeżywa po podaniu substancji lub preparatu do
żołądka w dawce 5mg/kg, ale obserwuje się wyraźne działanie
toksyczne przy tej dawce w przypadku zastosowania
procedury ustalonej dawki.
R24 Działa toksycznie w kontakcie ze skórą.
DL50 po naniesieniu na skórę, szczur lub królik: 50 < DL50 ≤
400 mg/kg.
R23 Działa toksycznie przez drogi oddechowe.
CL50 po narażeniu inhalacyjnym na aerozol, szczur: 0,25 <
43
CL50 ≤ 1mg/l przez 4 godziny.
CL50 po narażeniu inhalacyjnym na pary lub gazy, szczur: 0,5
< CL50 ≤ 2 mg/l przez 4 godziny.
R39 Zagraża powstaniem bardzo poważnych, nieodwracalnych
zmian w stanie zdrowia człowieka.
Przekonujący dowód, że nieodwracalne uszkodzenia, mogą
być
spowodowane
przez
jednorazowe
narażenie
(odpowiednią drogą), szczególnie w wyżej wymienionym
zakresie dawek i stężeń. W celu wskazania drogi
podania/narażenia powodujących nieodwracalne zmiany w
stanie zdrowia człowieka stosuje się jeden z następujących
zwrotów łączonych: R39/23, R39/24, R39/25, R39/23/24,
R39/23/25, R39/24/25, R39/23/24/25.
R48 Stwarza poważne zagrożenie zdrowia człowieka w
następstwie długotrwałego narażenia.
Poważne uszkodzenia (wyraźne zaburzenia funkcjonalne lub
zmiany
morfologiczne,
które
posiadają
znaczenie
toksykologiczne) mogą być spowodowane przez powtarzane
lub przedłużone narażenie odpowiednią drogą. Substancje i
preparaty sklasyfikowane są jako co najmniej toksyczne, kiedy
poważne uszkodzenia obserwowane są na poziomie
narażenia o jeden rząd wielkości (dziesięć razy) niższym od
poziomu narażenia powodującego konieczność przypisania
zwrotu R48 substancjom szkodliwym.
W celu wskazania drogi podania/narażenia powodującego
poważne zagrożenie zdrowia człowieka stosuje się jeden z
następujących zwrotów łączonych: R48/23, R48/24, R48/25,
R48/23/24, R48/23/25, R48/24/25, R48/23/24/25.
W celu wskazania drogi podania/narażenia powodujących
nieodwracalne zmiany w stanie zdrowia człowieka stosuje się
jeden z następujących zwrotów łączonych: R39/23, R39/24,
R39/25, R39/23/24, R39/23/25, R39/24/25, R39/23/24/25.
44
Substancje szkodliwe
Jako substancje (i preparaty) szkodliwe klasyfikuje się substancje i preparaty, które w przypadku spożycia, wchłonięcia
drogą oddechową lub przez skórę mogą spowodować zgon
albo ostre lub przewlekłe niekorzystne skutki dla zdrowia
człowieka. Substancje i preparaty klasyfikuje się jako
szkodliwe i przypisuje się im symbol literowy „Xn” oraz poniżej
przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
szkodliwa/y
Xn
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia ustala się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R22 Działa szkodliwie po połknięciu.
DL50, droga pokarmowa, szczur: 200 < DL50 ≤ 2000 mg/kg.
100% szczurów przeżywa po podaniu substancji lub preparatu
do żołądka w dawce 50 mg/kg, ale obserwuje się wyraźne
działanie toksyczne po tej dawce w przypadku zastosowania
procedury ustalonej dawki. Mniej niż 100% badanych
szczurów przeżywa po podaniu do żołądka substancji lub
preparatu w dawce 500 mg/kg w przypadku zastosowania
procedury ustalonej dawki.
R21 Działa szkodliwie w kontakcie ze skórą.
DL50 po naniesieniu na skórę, szczur lub królik:
400 < DL50 < 2000 mg/kg.
R20 Działa szkodliwie przez drogi oddechowe.
CL50 po narażeniu inhalacyjnym na aerozole, szczur:
1 < CL50 < 5 mg/l przez 4 godziny.
CL50 po narażeniu inhalacyjnym na pary i gazy, szczur:
2 < CL50 <20 mg/l przez 4 godziny.
R40 Możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia człowieka.
Przekonujący dowód, że nieodwracalne uszkodzenia –
45
odmienne od skutków działania substancji rakotwórczych,
mutagennych i działających na rozrodczość – mogą być
spowodowane przez jednorazowe narażenie odpowiednią
drogą podania, szczególnie w wyżej wymienionym zakresie
dawek i stężeń. W celu wskazania drogi podania/narażenia
stwarzającego ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w
stanie zdrowia człowieka stosuje się jeden z następujących
zwrotów łączonych: R40/20, R40/21, R40/22, R40/20/21,
R40/20/22, R40/21/22, R40/20/21/22.
Kryteria toksyczności
Klasyfikacja substancji (lub preparatów) pod względem
toksyczności na podstawie wartości DL50 lub CL50
Klasa
toksyczności
Bardzo
toksyczne
Toksyczne
Szkodliwe
DL50
CL50
CL50
podanie do
żołądka
szczura
naniesienie na
skórę szczura
lub królika
narażenie inhalacyjne
szczura
na
areozole
na gazy
i pary
mg/kg
masy ciała
mg/kg
masy ciała
mg/litr/4
godz.
mg/litr/4
godz.
< 25
< 50
< 0,25
< 0,5
ponad
25-200
ponad
50-400
ponad
0,25-1
ponad
0,5-2
ponad
200-2000
ponad
400-2000
ponad
1-5
ponad
2-20
Dla określenia stopnia toksyczności substancji chemicznych ustala się następujące wskaźniki:
DL50
ustala się na podstawie ilości substancji, która podana
zwierzętom doświadczalnym doustnie lub na skórę powoduje
śmierć połowy zwierząt w badanej grupie. Wynik podaje się w
jednostkach wagowych substancji na jednostkowy ciężar
organizmu (mg/kg), określając gatunek zwierząt, jakie zostały
46
użyte do doświadczeń oraz informacje o drodze podawania
substancji.
CL50
Jeżeli substancja występuje w postaci gazu, to podaje się
wskaźnik CL50, który ustala się na podstawie ilości substancji,
która podana zwierzętom doświadczalnym inhalacyjnie
powoduje śmierć połowy zwierząt w badanej grupie. Wynik
podaje się w jednostkach wagowych substancji na
jednostkową objętość powietrza [mg/m3].
Ostrą toksyczność substancji chemicznych określa się
w oparciu o wyniki badań doświadczalnych na podstawie,
których ustalono wartości DL50 lub CL50. Na tej podstawie
substancje klasyfikuje się jako bardzo toksyczne, toksyczne
lub szkodliwe
47
Substancje żrące
Jako substancje (i preparaty) żrące klasyfikuje się substancje i
preparaty, które w zetknięciu z żywymi tkankami mogą
powodować ich zniszczenie. Substancje i preparaty klasyfikuje
się jako żrące i przypisuje się im symbol literowy „C” oraz
poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
żrący
C
Symbol
znak ostrzegawczy
Jeżeli po naniesieniu na zdrową, nieuszkodzoną skórę
zwierzęcia spowodują podrażnienie skóry, zniszczenie tkanek
skóry na całej jej grubości u co najmniej jednego zwierzęcia
lub gdy rezultat może być przewidziany na podstawie
właściwości fizykochemicznych, np. dla mocnych kwasów lub
zasad (pH < 2 lub pH > 11,5). Pod uwagę bierze się również
substancje i preparaty o pH od 2 do 11,5*. Klasyfikację można
przeprowadzić na podstawie wyników uznanych badań in vitro.
* Substancje o odczynie obojętnym (pH=7) takie jak brom,
roztwór chlorowodoru w rozpuszczalniku organicznym też
są substancjami (preparatami) żrącymi.
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia przypisuje się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R35 Powoduje poważne oparzenia.
Jeżeli substancja lub preparat naniesione na zdrową,
nieuszkodzoną skórę zwierzęcia spowodują zniszczenie
tkanek skóry na całej grubości w wyniku narażenia trwającego
do 3 minut lub jeżeli ten wynik można przewidzieć.
R34 Powoduje oparzenia.
Jeżeli substancja lub preparat naniesione na zdrową,
nieuszkodzoną skórę zwierzęcia spowodują zniszczenie
48
tkanek skóry na całej grubości w wyniku narażenia trwającego
do 4 godzin lub jeżeli ten wynik można przewidzieć. Nadtlenki
organiczne, z wyjątkiem tych, dla których istnieją dowody, że
nie wykazują własności żrących.
49
Substancje drażniące
Jako substancje (i preparaty) drażniące klasyfikuje się
substancje i preparaty niewykazujące działania żrącego, które
w przypadku krótkotrwałego, długotrwałego lub wielokrotnego
kontaktu ze skórą lub błoną śluzową mogą powodować ich
stany zapalne. Substancje i preparaty niewykazujące
właściwości żrących klasyfikuje się jako drażniące i przypisuje
się im symbol literowy „Xi” oraz poniżej przedstawiony
piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
drażniąca/y
Xi
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia przypisuje się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R38 Działa drażniąco na skórę.
Jeżeli substancja lub preparat naniesiona na skórę królika, w
czasie narażenia trwającego do 4 godzin, zgodnie z metodami
zawartymi w przepisach wydanych na podstawie art. 24 ust. 2
pkt 1 ustawy, spowodują powstanie wyraźnego stanu
zapalnego, który utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny
od zakończenia narażenia.
R36 Działa drażniąco na oczy.
Jeżeli substancja lub preparat naniesiona do worka
spojówkowego
oka
zwierzęcia
powodują
powstanie
wyraźnych uszkodzeń utrzymujących się co najmniej przez 24
godziny od momentu wkroplenia.
R37 Działa drażniąco na drogi oddechowe.
Substancje i preparaty, które wywierają poważne działanie
drażniące na układ oddechowy; zwykle na podstawie
obserwacji praktycznych u człowieka lub wyników
odpowiednich badań na zwierzętach.
R41 Ryzyko poważnego uszkodzenia oczu.
Jeżeli substancja lub preparat naniesiona do worka
50
spojówkowego
oka
zwierzęcia
powodują
poważne
uszkodzenia, powstające w ciągu 72 godzin od momentu
wkroplenia badanej substancji lub preparatu, które utrzymują
się co najmniej przez 24 godziny.
Badania in vitro oraz in vivo
Badania in vitro (poza żywym organizmem) prowadzi
się na hodowanych w warunkach sztucznych tkankach (skóry,
wątroby, tkanki łącznej tzw. fibroblastach mysich lub ludzkich).
Kultury tkankowe in vitro tj. hodowane poza żywym organizmem tkanki umożliwiają prowadzenie różnych badań, w tym i
badań nad działaniem czynników chemicznych, które zastępują badania in vivo (na żywym organizmie) opisane niżej.
Badania na zwierzętach prowadzone są dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwych dróg uzyskania potrzebnych
wyników eksperymentalnych19. Do przeprowadzenia badań na
zwierzętach wymagane jest spełnienie, co najmniej dwóch
warunków; etycznego i technicznego. Warunek etyczny
zostanie spełniony, kiedy zainteresowany potrafi uzasadnić, że
planowane badania są konieczne, a wiarygodne wyniki można
uzyskać dopiero po przeprowadzeniu badań in vivo. Zgodę na
wykonanie takich badań musi uzyskać podmiot (uczelnia) w
Krajowej Komisji Etycznej przy Premierze RP. Kolejną zgodę
na takie badania musi też wydać lokalna Komisja Etyczna
(istniejąca przy Akademii Medycznej lub Akademii Rolniczej).
Warunki techniczne niezbędne do wykonywania prac
na zwierzętach są spełnione, jeśli ubiegający się o zgodę
podmiot dysponuje zorganizowaną zwierzętarnią20, w której
19
Dyrektywa Rady 86/609/EWG dotycząca ochrony zwierząt przed używaniem ich
do celów eksperymentalnych, lub innych celów o charakterze naukowym
(Dz.U.WE nr L 358 z 18.12.1986r. zakazuje prowadzenia doświadczeń na
zwierzętach, jeżeli istnieje inna naukowo uzasadniona metoda, dająca właściwie
wyniki, możliwa do przeprowadzenia, która nie wymaga użycia zwierzęcia.
20
Ustawa o ochronie zwierząt (Dz.U.02.135.1141) zabrania:
• używania do doświadczeń i testów zwierząt nie pochodzących z hodowli
zwierząt laboratoryjnych,
• używania do doświadczeń zwierząt bezdomnych.
51
zwierzęta są karmione, leczone i badane. Takie zwierzętarnie
mają tylko wyspecjalizowane jednostki (niektóre Akademie
Medyczne i Rolnicze).
Przykład
Po uzyskaniu wymaganych pozwoleń, zamówienie na
zakup zwierząt eksperymentalnych składa się w wyżej
wymienionych wyspecjalizowanych jednostkach. Zakupione
zwierzęta poddaje się szczepieniu specjalnymi preparatami,
(których oddziaływanie się bada) lub wprowadza do organizmu
zwierzęcia (drogą pokarmową, inhalacyjną, dermalną)
testowane substancje chemiczne. Po upływie, wymaganego
okresu infekcji lub narażenia, (tzw. hotelowania) zwierzęta się
bada lub zabija. Pobiera się też materiał do dalszych badań,
mikrobiologicznych i biochemicznych (taki jak krew, mocz,
wątrobę), który jest analizowany w specjalistycznych
laboratoriach.
52
Substancje uczulające
Jako substancje (i preparaty) uczulające klasyfikuje się
substancje i preparaty, które w przypadku wchłonięcia do
organizmu drogą oddechową lub przez skórę mogą
wywoływać stan nadwrażliwości, a kolejne narażenie na
substancję spowoduje niekorzystne dla zdrowia człowieka
charakterystyczne skutki. Substancje i preparaty klasyfikuje
się jako uczulające i przypisuje się im symbol literowy „Xn”
oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
szkodliwa/y
Xn
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia przypisuje się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R42 Może powodować uczulenie w następstwie narażenia drogą
oddechową.
– Jeżeli istnieją dowody, że substancje lub preparaty wywołują
reakcje uczuleniowe w układzie oddechowym lub gdy istnieją
pozytywne wyniki badań doświadczalnych na zwierzętach.
– Jeżeli substancja jest izocyjanianem, chyba że istnieją
doświadczalne dowody, że taka substancja lub zawierający ją
preparat nie indukują nadwrażliwości układu oddechowego.
53
Substancje i preparaty klasyfikuje się jako uczulające i
przypisuje się im symbol literowy „Xi” oraz poniżej
przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
drażniąca/y
Xi
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia przypisuje się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R43 Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą.
– Jeżeli doświadczenie praktyczne wskazuje, że substancja
lub preparat są w stanie wywołać reakcję uczuleniową u
znacznej liczby osób w następstwie kontaktu ze skórą.
– W przypadku pozytywnych wyników badań na zwierzętach.
54
Substancje rakotwórcze
Jako substancje (i preparaty) rakotwórcze klasyfikuje się
substancje i preparaty, które w przypadku spożywania,
wchłaniania drogą oddechową lub przez skórę mogą być
przyczyną raka lub wzrostu częstości jego występowania.
Substancje rakotwórcze podzielono na trzy kategorie:
Kategoria 1
Substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka. Są to substancje, dla których istnieją wystarczające
dowody wskazujące na związek przyczynowy pomiędzy
narażeniem człowieka na tę substancję a powstaniem raka.
Kategoria 2
Substancje, które rozpatruje się jako rakotwórcze dla człowieka. Są to substancje, dla których istnieją wystarczające
dowody pozwalające na przyjęcie założenia, że narażenie
człowieka na te substancje może w rezultacie prowadzić do
powstania raka.
Kategoria 3
Substancje o możliwym działaniu rakotwórczym na człowieka.
Są to substancje, co do których dostępne informacje nie
pozwalają na przeprowadzenie zadowalającej oceny. Istnieją
dla nich dowody pochodzące z odpowiednich badań na
zwierzętach, nie wystarczają jednak dla umieszczenia tej
substancji w kategorii 2.
55
Substancjom należącym do kategorii 1 lub 2 przypisuje się
symbol literowy „T” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
toksyczna/y
T
Symbol
znak ostrzegawczy
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia przypisuje się zgodnie z
następującymi kryteriami:
R45 Może powodować raka.
W przypadku substancji, które stwarzają ryzyko rakotwórczego działania jedynie, gdy dostają się do organizmu na
drodze inhalacyjnej, w szczególności jako pyły, pary lub dymy
(inne drogi narażenia, np. na drodze pokarmowej lub w kontakcie ze skórą, nie stwarzają zagrożenia rakotwórczego)
stosuje się następujący zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia:
R49 Może powodować raka w następstwie narażenia drogą
oddechową.
Substancjom należącym do kategorii 3 przypisuje się symbol
literowy „Xn” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
szkodliwa/y
Xn
Symbol
znak ostrzegawczy
i zwrot:
R40 Możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia człowieka.
56
Substancje mutagenne
Jako substancje (i preparaty) mutagenne klasyfikuje się substancje i preparaty, które w przypadku spożywania, wchłaniania drogą oddechową lub przez skórę mogą być przyczyną
dziedzicznych wad genetycznych lub wzrostu częstości ich
występowania.
Substancje mutagenne podzielono na trzy kategorie:
Kategoria 1
Substancje o udowodnionym działaniu mutagennym dla
człowieka.
Są to substancje, dla których istnieją wystarczające
dowody wskazujące na związek przyczynowy pomiędzy
narażeniem człowieka na tę substancję a dziedzicznymi
uszkodzeniami genetycznymi.
Kategoria 2
Substancje, które należy rozpatrywać jako mutagenne dla
człowieka.
Są to substancje, dla których istnieją wystarczające
dowody pozwalające na przyjęcie założenia, że
narażenie człowieka na te substancje może w rezultacie
prowadzić do uszkodzeń genetycznych, które mogą być
dziedziczone.
Kategoria 3
Substancje o możliwym działaniu mutagennym u człowieka.
Są to substancje, dla których istnieją dowody
pochodzące z odpowiednich badań mutagenności, które
jednak nie wystarczają, aby umieścić te substancje w
kategorii 1 i 2.
57
Substancjom należącym do kategorii 1 i 2 przypisuje się
symbol literowy „T” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
toksyczna/y
T
Symbol
znak ostrzegawczy
i następujący zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia:
R46 Może powodować dziedziczne wady genetyczne.
Substancjom należącym do kategorii 3 przypisuje się symbol
literowy „Xn” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
Substancja/preparat
szkodliwa/y
Xn
Symbol
znak ostrzegawczy
i następujący zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia:
R40 Możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie
zdrowia człowieka.
58
Substancje działające szkodliwie na rozrodczość
Jako substancje (i preparaty) działające szkodliwie na rozrodczość klasyfikuje się substancje i preparaty, które w przypadku
spożywania, wchłaniania drogą oddechową lub przez skórę
mogą być przyczyną szkodliwych skutków u potomstwa,
innych niż wady genetyczne, lub wzrostu częstości występowania takich skutków oraz zaburzeń funkcji lub możliwości
rozrodczych u człowieka
Substancje działające szkodliwie na rozrodczość podzielono
na 3 kategorie:
Kategoria 1
Substancje o udowodnionym szkodliwym działaniu na funkcje
rozrodcze u człowieka.
Są to substancje, dla których ustalono przyczynowy
związek pomiędzy narażeniem a upośledzeniem funkcji
rozrodczej u człowieka.
Substancje o udowodnionym szkodliwym działaniu na rozwój
płodu.
Są to substancje, dla których ustalono związek przyczynowy pomiędzy narażeniem człowieka a zmianami w
rozwoju jego potomstwa.
Kategoria 2
Substancje, które należy rozpatrywać jako działające szkodliwie na funkcje rozrodcze u człowieka.
Są to substancje, dla których istnieją wystarczające
dowody pozwalające na przyjęcie założenia, że narażenie człowieka na taką substancję może upośledzać
funkcje rozrodcze.
59
Kategoria 3
Substancje, które wzbudzają podejrzenie, ze względu na
możliwość szkodliwego działania na funkcje rozrodcze u
człowieka.
Substancjom należącym do kategorii 1 i 2 przypisuje się
symbol literowy „T” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
toksyczna/y
T
Symbol
znak ostrzegawczy
i następujące zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia:
R60 Może upośledzać płodność.
R61 Może działać szkodliwie na dziecko w łonie matki.
Substancjom należącym do kategorii 3 przypisuje się symbol
literowy „Xn” oraz poniżej przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
substancja/preparat
szkodliwa/y
Xn
Symbol
znak ostrzegawczy
i następujące zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia:
R62 Możliwe ryzyko upośledzenia płodności.
R63 Możliwe ryzyko szkodliwego działania na dziecko w łonie
matki.
60
Substancje niebezpieczne dla środowiska
Do substancji (preparatów) niebezpiecznych sklasyfikowanych
na podstawie analizy skutków działania na środowisko należą:
• substancje
(i preparaty) niebezpieczne dla
środowiska wodnego,
• substancje (i preparaty) niebezpieczne dla biosystemów innych niż wodne.
Podstawowym celem klasyfikacji substancji i preparatów niebezpiecznych dla środowiska jest ostrzeżenie ich
użytkowników przed zagrożeniami, jakie stwarzają dla ekosystemów. Przedstawione kryteria odnoszą się do ekosystemów wodnych; przyjmuje się jednak, że niektóre substancje i
preparaty mogą oddziaływać jednocześnie lub alternatywnie
na inne ekosystemy, złożone z rozmaitych organizmów, od
mikroflory i mikrofauny gleby do naczelnych.
Jako substancje (i preparaty) niebezpieczne dla
środowiska klasyfikuje się substancje i preparaty, które po
przedostaniu się do środowiska stwarzają lub mogą stwarzać
natychmiastowe lub opóźnione zagrożenie dla jednego lub
większej liczby składników środowiska. Uwzględniając
aktualny stan wiedzy, klasyfikację substancji i preparatów
przeprowadza się na podstawie ich działania ostrego lub
przewlekłego w ekosystemie wodnym lub ich działania ostrego
lub przewlekłego w innych ekosystemach. Substancje i
preparaty klasyfikuje się jako niebezpieczne dla środowiska i
przypisuje się im symbol literowy „N” oraz poniżej
przedstawiony piktogram.
Napis ostrzegawczy
Substancja/preparat
niebezpieczna/y
dla środowiska
N
Symbol
znak ostrzegawczy
oraz zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia, zgodnie z
61
następującymi kryteriami:
R50 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne.
R53 Może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany
w środowisku wodnym.
R50 Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne.
R51 Działa toksycznie na organizmy wodne.
R53 Może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany
w środowisku wodnym.
R52 Działa szkodliwie na organizmy wodne.
R53 Może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany
w środowisku wodnym.
62
Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych
Karty charakterystyk substancji niebezpiecznych to bazy danych zawierające informacje o niebezpiecznych własnościach
substancji chemicznych, o rodzaju i rozmiarach stwarzanych
przez nie zagrożeniach, a także o sposobie postępowania w
przypadku awarii, zatrucia, pożaru czy unieszkodliwienia
(neutralizacji) negatywnego wpływu na środowisko naturalne.
Niebezpieczne
substancje
chemiczne
stanowią
potencjalne źródło zagrożeń w środowisku życia i pracy
człowieka. Obowiązek przeciwdziałania ujawnieniu się
zagrożeń, które wnoszą używane substancje chemiczne,
obowiązek posiadania opracowanej metody postępowania z
niebezpiecznymi substancjami chemicznymi w przypadku
awarii i obowiązek usuwania jej skutków (neutralizacji skażeń),
zostanie wypełniony, jeśli w pracy z substancjami chemicznymi będą przestrzegane zasady bezpieczeństwa (wymagania) określone w kartach charakterystyki substancji niebezpiecznych. Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych
są bardzo ważnym elementem profilaktyki technicznej i
medycznej w środowisku pracy człowieka.
Informacje zawarte w kartach charakterystyk substancji
niebezpiecznych są przeznaczone dla użytkowników
prowadzących działalność zawodową w celu umożliwienia im
podjęcia w miejscu pracy środków niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony zdrowia człowieka i środowiska. Poza pracodawcami, użytkownikami i przewoźnikami
niebezpiecznych materiałów chemicznych, zgromadzone dane
są wykorzystywane przez:
•
•
•
Służby sanitarno-epidemiologiczne,
Państwową Inspekcję Pracy, Państwową Inspekcję
Ochrony Środowiska,
Straż Graniczną, Straż Pożarną.
63
Zgodnie z Art. 5 ustawy o substancjach i preparatach
chemicznych osoba wprowadzająca do obrotu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej substancję niebezpieczną jest
obowiązana do bezpłatnego udostępniania ich odbiorcy karty
charakterystyki takiej substancji najpóźniej w dniu pierwszej
dostawy.
W praktyce zawodowej zapis ten jest wypełniany przez
firmy (POCH, Aldrich, Fluka, Sigma, Merck) sprzedające na
rynku RP chemikalia (odczynniki chemiczne) w ten sposób, że
na żądanie odbiorcy karty charakterystyk substancji niebezpiecznych są bezpłatnie udostępniane. Mimo precyzyjnych
zapisów zawartych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w
sprawie kart charakterystyk substancji niebezpiecznych
dotyczących wzoru według, którego takie karty mają być
tworzone istnieją w nich pewne rozbieżności wynikające z
różnych kryteriów klasyfikacji np. te same substancje
chemiczne sklasyfikowane są przez jednych producentów jako
bardzo toksyczne a przez innych jako toksyczne. Z tego
powodu warto porównać informacje zawarte w kartach
charakterystyki sporządzonych przez różnych producentów dla
tej samej niebezpiecznej substancji chemicznej.
W 1989 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy
uchwaliła rezolucję dotyczącą harmonizacji systemów
klasyfikacji i znakowania, dla stosowanych w pracy,
niebezpiecznych substancji chemicznych. Od 1991 r. w
ramach Międzynarodowego Programu Bezpieczeństwa
Chemicznego (International Programme on Chemical Safety –
IPCS dostępnego na stronie internetowej: www.inchem.org),
trwają prace nad przyjęciem globalnego systemu klasyfikacji
substancji niebezpiecznych. We współpracy Międzynarodowej
Organizacji Pracy i Komisji Europejskiej opracowane zostały
Międzynarodowe
Karty
Bezpieczeństwa
Chemicznego
(International Chemical Safety Cards).
Karty charakterystyk wydane przez Mercka według
dyrektywy UE 91/155/EEC są umieszczone na CD w The
Merck Chemical Database ver. 2002’1 Polska. W merckowskich kartach charakterystyk, dostępnych w Internecie
pod adresem: (http://www.merck.com.pl/chemdat/chemDAT64
index.htm) w ok. 20 wersjach narodowych, uwzględniono też
specyficzne przepisy każdego kraju.
Karty charakterystyk dla sprzedawanych w Polsce odczynników chemicznych sporządzone zostały też przez POCh
(Polskie Odczynniki Chemiczne). Na stronie internetowej
www.poch.com.pl, znajduje się zbiór nowych kart charakterystyk substancji niebezpiecznych opracowany zgodnie z Rozporządzeniami Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu
niebezpiecznego (Dz.U.02.140.1171) oraz z 11 lipca 2002 r w
sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz.U.02.140.1172).
Informacje o odpowiednikach kart charakterystyki substancji niebezpiecznych (MSDS) opracowanych przez konsorcium Sigma-Aldrich dostępne są w trybie on line (lub na CD
ROM) na stronie internetowej: www.sigmaaldrich.com. Material Safety Data Sheets (MSDS) zostały przygotowane dla ponad 90 000 chemikaliów Sigma, Aldrich, Fluka, Supelco i Riedel-de Haën. MSDS są dostępne w 32 wersjach językowych.
Karty charakterystyki przetłumaczone na język polski są dostępne na stronie internetowej: www.sigmaaldrich.com/new.
Znajdująca się pod adresem: www.ilpi.com/msds/index.html
strona zatytułowana „Where to Find Material Safety Data
Sheets on the Internet” pozwala znaleźć pełną odpowiedź na
pytanie „Gdzie w Internecie można znaleźć informacje o
Material Safety Data Sheets (MSDS)?”.
Z istniejących na rynku opracowań komercyjnych tj.
odpłatnie udostępnianych zbiorów kart charakterystyk (na CDROM) wraz z częścią opisową i tekstami aktów prawnych
dotyczących produkcji, dystrybucji i stosowania substancji
niebezpiecznych na uwagę zasługują opracowania przygotowane przez Centralny Instytut Ochrony Pracy21 (CIOP) i
Wydawnictwo Informacji Zawodowej Alfa-Weka z przetłumaczoną publikacją Urlicha Welzbachera pt. „Neue Dadenblatter
fur gefahrliche Arbeitsstoffe nach der Gefahrstoffverordnung„
21
Mniej wiarygodne wydają się być karty charakterystyk tworzone przez inne
podmioty.
65
(o polskim tytule „Niebezpieczne substancje – praktyczny
poradnik„). Wymieniony poradnik zawiera „Arkusze danych” tj.
niemieckie odpowiedniki kart charakterystyk w polskim tłumaczeniu przygotowane w formie bazy danych na CD-ROM.
Równorzędne pod względem wiarygodności podawanych
informacji, są przygotowane w Centralnym Instytucie Ochrony
Pracy karty charakterystyk. Wydawane w Polsce przez Centralny Instytut Ochrony Pracy karty charakterystyk substancji
niebezpiecznych spełniają wymagania ONZ i Unii Europejskiej. Podlegają one okresowej weryfikacji tj. tworzy się
kolejne karty a już istniejące weryfikuje i aktualizuje.
Karty charakterystyk substancji niebezpiecznych
powinny zawierać informacje sprawdzone
w praktycznym działaniu
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r.
w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i
preparatu niebezpiecznego (Dz.U.02.140.1171) ustala wzór
karty charakterystyki substancji niebezpiecznej (i preparatu
niebezpiecznego) oraz sposób jej sporządzania i aktualizowania. Minister Zdrowia w omawianym rozporządzeniu określa
przypadki kiedy dostarczanie kart charakterystyki nie jest
obowiązkowe. Karta charakterystyki dostarczana jest w formie
pisemnej lub w formie przekazu elektronicznego albo na elektronicznych nośnikach danych, jeżeli odbiorca ma odpowiednie środki do jej przyjęcia w takiej postaci. Karty charakterystyki są opracowywane przez osoby, które posiadają
odpowiednie kwalifikacje. Producent i dostawca niebezpiecznej substancji chemicznej ma nie tylko obowiązek posiadania
karty charakterystyki tej substancji, ale ma też obowiązek
nieodpłatnego udostępnienia jej odbiorcy i użytkownikowi.
Karty charakterystyki substancji niebezpiecznej powinny zawierać informacje przygotowane według podanego schematu:
66
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Identyfikację substancji chemicznej
Skład i informacja o składnikach
Identyfikację zagrożeń
Pierwszą pomoc
Postępowanie w przypadku pożaru
Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do
środowiska
7. Postępowanie z substancją/preparatem i jego/jej magazynowanie
8. Kontrolę narażenia i środki ochrony indywidualnej
9. Właściwości fizykochemiczne
10.Stabilność i reaktywność
11.Informacje toksykologiczne
12.Informacje ekologiczne
13.Postępowanie z odpadami
14.Informacje o transporcie
15.Informacje dotyczące przepisów prawnych
16.Inne informacje.
Każda część 16 punktowego schematu powinna zawierać
następujące, dokładnie sprecyzowane informacje:
1.
Identyfikacja substancji chemicznej
Obejmuje nazwę, wzór sumaryczny, numery; numer
CAS – (Chemical Abstracts Service Registry Number),
numer RTECS – (Registry of Toxic Effects of Chemical
Substances), numer ONZ i numer EWG – można też
podać numer BRN (Beilstein Registry Number∗)
2.
Skład i informacja o składnikach
Informacje o składnikach podaje się w sposób
umożliwiający odbiorcy łatwe określenie zagrożeń
stwarzanych przez składniki preparatu.
∗
uwaga autora
67
3.
4.
Identyfikacja zagrożeń
Podając klasyfikację22 substancji chemicznej (preparatu)
wskazuje się zagrożenie dla zdrowia człowieka lub dla
środowiska stwarzane przez tę substancję (preparat) a
wynikające z jej właściwości fizykochemicznych. Opisuje
się najważniejsze skutki i objawy szkodliwego działania
na zdrowie człowieka lub na środowisko spowodowane
niewłaściwym stosowaniem substancji chemicznej
(preparatu).
Pierwsza pomoc
Informacje o pierwszej pomocy muszą być zwięzłe i
zrozumiałe dla poszkodowanego, osób postronnych i
osób udzielających pierwszej pomocy. W przypadku
(szcze-gólnie niebezpiecznych substancji chemicznych)
należy zamieścić informację o tym, że w pobliżu
stanowiska pracy muszą być dostępne środki
umożliwiające podjęcie bezzwłocznego określonego
postępowania leczniczego.
5.
Postępowanie w przypadku pożaru
Należy podać podstawowe informacje o użyciu
właściwych środków gaśniczych dotyczące zwalczania
pożaru wywołanego przez daną substancję oraz
informacje o środkach gaśniczych jakich nie wolno
stosować ze względów bezpieczeństwa. Określić
zagrożenia wynikające z właściwości samej substancji,
jej produktów spalania i powstających gazów. Podać
środki ochrony indywidualnej dla strażaków.
6.
Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska
W zależności od właściwości substancji (preparatu)
podaje się informacje dotyczące indywidualnych
środków ostrożności, środków ostrożności w zakresie
22
Patrz do omówionego Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kryteriów i
sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz.U.02.140.1172).
68
ochrony środowiska i metod oczyszczania (użycia
materiału sorpcyjnego).
7.
Postępowanie z substancją/preparatem
jej/jego magazynowanie
i
Określa się środki gwarantujące bezpieczne obchodzenie się z substancją (preparatem) oraz warunki bezpiecznego magazynowania (np. podaje się dopuszczalne ilości danej substancji, które mogą być przechowywane w określonych warunkach).
8.
Kontrola
narażenia
indywidualnej
i
środki
ochrony
Kontrola narażenia (w rozumieniu karty charakterystyki)
oznacza pełny zakres środków ostrożności, które
podejmuje się w czasie stosowania substancji (preparatu), aby zminimalizować narażenie pracowników
(zalecane procedury monitoringu, NDS – najwyższe
dopuszczalne stężenie, DSB – dopuszczalne stężenie
substancji toksycznych lub ich metabolitów w materiale
biologicznym, środki ochrony zbiorowej i indywidualnej).
9.
Właściwości fizykochemiczne
Podaje się informacje dotyczące postaci, zapachu,
stałych fizykochemicznych, pH, palności, własności
wybuchowych i utleniających.
10. Stabilność i reaktywność
Określa się stabilność substancji (preparatu) oraz
możliwość wystąpienia niebezpiecznych reakcji (warunki
i materiały, których należy unikać oraz powstające
niebezpieczne produkty rozkładu).
11. Informacje toksykologiczne
Podaje się zwięzły i wszechstronny opis wszelkich
skutków toksycznego działania substancji (preparatu).
69
12. Informacje ekologiczne
Określa się wpływ substancji (preparatu) na środowisko i
jego zachowanie. Podaje się informacje dotyczące losów
substancji i jej produktów rozkładu w powietrzu, wodzie i
glebie.
13. Postępowanie z odpadami
Wskazuje się odpowiednie metody usuwania substancji
(preparatu) i opakowań po tych substancjach (preparatach). Wskazuje się przepisy dotyczące postępowania
z odpadami.
14. Informacje o transporcie
Podaje się wszystkie środki ostrożności, o których użytkownik musi wiedzieć lub których musi przestrzegać
podczas transportu lub przemieszczania substancji
(preparatu).
15. Informacje dotyczące przepisów prawnych.
W tym punkcie wymienia się przepisy prawne dotyczące
ochrony zdrowia człowieka lub środowiska. Podaje się
też informacje dotyczące oznakowania opakowań.
16. Inne informacje
Podaje się inne informacje istotne dla zapewnienia
bezpieczeństwa oraz ochrony zdrowia człowieka i
ochrony środowiska
Przykłady kart charakterystyk substancji
niebezpiecznych zamieszczono na końcu książki.
70
Inspektor do Spraw Substancji i Preparatów
Chemicznych
Ustawa o substancjach i preparatach chemicznych
powołuje Urząd Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów
Chemicznych. Szczegółowe zadania i uprawnienia Inspektora
do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych, zwanego
dalej "Inspektorem", określa statut23. Do zadań Inspektora
należy:
1. Udostępnianie danych dotyczących niebezpiecznych substancji i niebezpiecznych preparatów służbom medycznym
i ratowniczym.
2. Wymiana informacji na temat substancji nowych z Komisją
Europejską i właściwymi organami państw. Przekazywanie
Komisji Europejskiej wyników oceny ryzyka nowej
substancji chemicznej zgłoszonej do Inspektora oraz
opiniowanie udostępnionych przez Komisję Europejską
wyników oceny ryzyka nowych substancji chemicznych,
zgłoszonych właściwym organom państw.
3. Współpraca z organizacjami międzynarodowymi ds.
substancji i preparatów chemicznych (współpraca z
Międzyrządowym Forum Bezpieczeństwa Chemicznego,
Międzynarodowym Programem Bezpieczeństwa Chemicznego, Międzynarodowym Rejestrem Potencjalnie Toksycznych Substancji Chemicznych, z Programem Ochrony
Środowiska Narodów Zjednoczonych oraz z Organizacją
Współpracy Gospodarczej i Rozwoju).
Inspektor współpracuje:
1. Z Instytutem Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego
Nofera w Łodzi i innymi jednostkami wyznaczonymi przez
ministra właściwego do spraw zdrowia – w zakresie oceny
ryzyka dla zdrowia człowieka,
2. Z jednostką lub jednostkami badawczo-rozwojowymi
23
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 października 2001 r. w sprawie nadania
statutu Biuru do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych (Dz.U.01.121.1308).
71
wyznaczonymi przez ministra właściwego do spraw
środowiska – w zakresie oceny ryzyka dla środowiska,
3. Z jednostką lub jednostkami badawczo-rozwojowymi
wyznaczonymi przez ministra właściwego do spraw
gospodarki – w zakresie oceny zagrożeń spowodowanych
właściwościami
fizykochemicznymi
substancji
chemicznych,
4. Z jednostką lub jednostkami badawczo-rozwojowymi
wyznaczonymi przez ministra właściwego do spraw pracy
– w zakresie bezpieczeństwa pracowników stosujących
substancję chemiczną.
Substancje chemiczne używane w domu
Substancje chemiczne używane w gospodarstwie
domowym też stwarzają zagrożenie dla używających je osób
(i dzieci),
często
nieświadomych
grożących
im
niebezpieczeństw. Aby uprzedzić ludzi o niebezpieczeństwie i
przeciwdziałać zdarzającym się wypadkom nałożono, na
producentów
substancji
chemicznych,
obowiązek
umieszczania na opakowaniu odpowiednich zabezpieczeń i
ostrzeżeń. W Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 15 lipca
2002 r. w sprawie substancji niebezpiecznych i preparatów,
których opakowania należy zaopatrywać w zamknięcia
utrudniające otwarcie przez dzieci i w wyczuwalne dotykiem
ostrzeżenie
o
niebezpieczeństwie
(Dz.U.02.140.1174)
zawartych jest szereg zapisów obejmujących takim
obowiązkiem kilka kategorii niebezpiecznych substancji
chemicznych. Dla wymienionych niżej substancji chemicznych
wprowadzono obowiązek oznakowania opakowań w
wyczuwalne dotykiem ostrzeżenie i w zamknięcia utrudniające
otwarcie przez dzieci.
Opakowania substancji lub preparatów oznakowanych
jako bardzo toksyczne, toksyczne lub żrące, oferowanych w
sprzedaży detalicznej dla konsumentów, zaopatruje się,
niezależnie od pojemności opakowania, w zamknięcie
72
utrudniające otwarcie przez dzieci i w wyczuwalne dotykiem
ostrzeżenie o niebezpieczeństwie. Opakowania substancji lub
preparatów oznakowanych jako szkodliwe, skrajnie łatwo
palne lub wysoce łatwo palne, oferowanych w sprzedaży
detalicznej dla konsumentów, zaopatruje się, niezależnie od
pojemności opakowania, w wyczuwalne dotykiem ostrzeżenie
o niebezpieczeństwie. Opakowania substancji lub preparatów
zawierających, co najmniej 3% metanolu lub, co najmniej 1%
dichlorometanu, oferowanych w sprzedaży detalicznej dla
konsumentów, zaopatruje się, niezależnie od pojemności
opakowania, w zamknięcie utrudniające otwarcie przez dzieci.
Opakowania substancji lub preparatów, które
zaklasyfikowano jako szkodliwe z przypisanym zwrotem R65
"Działa szkodliwie; może powodować uszkodzenie płuc w
przypadku połknięcia", z wyjątkiem substancji lub preparatów
wprowadzanych do obrotu w pojemnikach aerozolowych lub w
pojemnikach wyposażonych w szczelne urządzenia do
wytwarzania aerozolu, zaopatruje się, niezależnie od
pojemności opakowania, w zamknięcie utrudniające otwarcie
przez dzieci.
73
Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
Celem uchwalenia ustawy o opakowaniach i odpadach
opakowaniowych24 (Dz.U.01.63.638) było zminimalizowanie
negatywnego wpływu opakowań i odpadów opakowaniowych
na środowisko. Dla zapewnienia ochrony życia i zdrowia ludzi
określono w ustawie wymagania, jakie powinny spełniać
opakowania oraz ustalono zasady postępowania z nimi.
Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
dostosowuje w tym zakresie polskie prawo do prawa Unii
Europejskiej25. Zapisy tej ustawy rozwiązały też stały problem
wielu użytkowników substancji chemicznych, którym było
zagospodarowanie opakowań. Na producentów, sprzedawców
i użytkowników substancji chemicznych nałożono szereg
obowiązków dotyczących właściwego postępowania z
opakowaniami po substancjach chemicznych zaliczanych do
różnych kategorii substancji niebezpiecznych.
Producent i importer substancji chemicznych bardzo
toksycznych, toksycznych, rakotwórczych, mutagennych lub
niebezpiecznych dla środowiska, są obowiązani ustalić
wysokość kaucji na opakowania jednostkowe tych substancji,
nie niższą od 10% i nie wyższą od 30% ceny substancji
chemicznej zawartej w takim opakowaniu. Producent i
importer substancji chemicznych, są obowiązani odebrać na
własny koszt od sprzedawcy opakowania wielokrotnego
użytku i odpady opakowaniowe po tych substancjach.
24
•
•
25
Do ustawy wydane zostały następujące akty wykonawcze:
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 lipca 2002 r. w sprawie raportów
wojewódzkich dotyczących gospodarki opakowaniami (Dz.U.02.122.1054).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 lipca 2002 r. w sprawie wzorów
formularzy służących do składania rocznych sprawozdań o masie wytworzonych,
przywiezionych z zagranicy oraz wywiezionych za granicę opakowań
(Dz.U.02.122.1053).
Zgodnie z Dyrektywą Rady i Parlamentu Europejskiego 94/62/EC w sprawie
opakowań i odpadów opakowaniowych (OJ L. 365, 31.12.94), która dotyczy
opakowań i odpadów z opakowań przemysłowych i handlowych (bez względu na
użyte materiały).
74
Postępowanie z opakowaniami po chemikaliach
Sprzedawca substancji chemicznych, jest obowiązany
pobrać kaucję za opakowania jednostkowe tych substancji w
wysokości ustalonej przez ich producenta lub importera.
Sprzedawca, jest obowiązany przyjmować od użytkowników
opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po
substancjach, w celu ich przekazania producentowi lub
importerowi. Przyjmując opakowania wielokrotnego użytku i
odpady opakowaniowe po tych substancjach, sprzedawca jest
obowiązany zwrócić pobraną kaucję. Użytkownik substancji
chemicznych,
jest
obowiązany
zwrócić
sprzedawcy
opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po
tych substancjach.
75
Przepisy karne
Kto, produkując, importując lub wprowadzając do obrotu
opakowania lub produkty w opakowaniach nie znakuje
opakowań zgodnie z wymogami, podlega karze grzywny.
Kto, produkując lub importując substancje chemiczne
bardzo toksyczne, toksyczne, rakotwórcze, mutagenne lub
niebezpieczne dla środowiska nie ustala wysokości kaucji na
opakowanie tej substancji lub ustala ją w wysokości
niezgodnej z przepisami, lub nie odbiera na własny koszt
opakowań po tych substancjach, podlega karze grzywny.
Kto, sprzedając substancje chemiczne bardzo
toksyczne,
toksyczne,
rakotwórcze,
mutagenne
lub
niebezpieczne dla środowiska: nie pobiera od użytkownika
substancji kaucji albo pobiera w wysokości niezgodnej z
przepisami, lub nie zwraca użytkownikowi substancji kaucji,
lub nie przyjmuje od użytkownika opakowania wielokrotnego
użytku i odpadów opakowaniowych po tej substancji, podlega
karze grzywny.
Kto, będąc użytkownikiem substancji chemicznej bardzo
toksycznej, toksycznej, rakotwórczej, mutagennej lub niebezpiecznej dla środowiska, nie zwraca sprzedawcy opakowania
wielokrotnego użytku i odpadów opakowaniowych po tej
substancji, podlega karze grzywny.
76
Ustawa o odpadach
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach
(Dz.U.01.62.628) określa zasady postępowania z odpadami w
sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz
ochronę środowiska.
Ustawa określa:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
pojęcie odpadów,
zasady gospodarowania odpadami,
plany gospodarki odpadami,
obowiązki posiadaczy odpadów,
szczególne zasady gospodarowania niektórymi rodzajami
odpadów,
termiczne przekształcanie odpadów,
składowanie i magazynowanie odpadów,
międzynarodowy obrót odpadami,
kary za nieprzestrzeganie przepisów ustawy.
Załączniki do ustawy zawierają:
1. kategorie odpadów,
2. kategorie i rodzaje odpadów niebezpiecznych,
3. składniki odpadów, które kwalifikują je jako odpady
niebezpieczne,
4. właściwości odpadów, które powodują, że odpady
są niebezpieczne,
5. procesy odzysku,
6. procesy unieszkodliwiania odpadów.
77
Definicja odpadów
Odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący
do jednej z kategorii określonych w załączniku do ustawy,
których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do
ich pozbycia się jest obowiązany.
W Unii Europejskiej odpadami niebezpiecznymi są odpady26,
które:
•
•
wymienione zostały w wykazie opracowanym przez
Komisję Europejską oraz
wszelkie inne, co do których państwo członkowskie
uważa, że wykazują którąkolwiek z cech określonych w
dyrektywie jako niebezpieczne.
Klasyfikacja odpadów. Katalog odpadów
Podobnie kryteria klasyfikacji odpadów niebezpiecznych, jak w przytoczonej dyrektywie 91/689/EWG, przyjęte
zostały w ustawie o odpadach. Wydane do ustawy o odpadach
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001
r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U.01.112.1206) zawiera
sposób klasyfikowania odpadów i katalog odpadów wraz z
listą odpadów niebezpiecznych.
Zgodnie z rozporządzeniem odpady klasyfikuje się
według źródła powstawania w grupach 01 do 20 i przypisuje
im odpowiedni kod sześciocyfrowy określający rodzaj odpadu.
Katalog odpadów określa grupy, podgrupy i rodzaje odpadów
oraz ich kody wraz z listą odpadów niebezpiecznych.
26
Reguły gospodarowania odpadami niebezpiecznymi w UE zawarte są w
dyrektywie Rady 91/689/EWG z dn. 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów
niebezpiecznych.
78
Wybrany fragment katalogu odpadów
wraz z listą odpadów niebezpiecznych
Kod
Grupy, podgrupy i rodzaje odpadów
06
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania produktów przemysłu chemii
nieorganicznej
06 01
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania kwasów nieorganicznych
06 01 01*
Kwas siarkowy i siarkawy
06 01 02*
Kwas chlorowodorowy
06 01 03*
Kwas fluorowodorowy
06 01 04*
Kwas fosforowy i fosforawy
06 01 05*
Kwas azotowy i azotawy
06 01 06*
Inne kwasy
06 01 99
Inne niewymienione odpady
06 02
Odpady z produkcji, przygotowania,
obrotu i stosowania wodorotlenków
06 02 01*
Wodorotlenek wapniowy
06 02 03*
Wodorotlenek amonowy
06 02 04*
Wodorotlenek sodowy i potasowy
06 02 05
Inne wodorotlenki
06 02 99
Inne niewymienione odpady
06 03
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu
i stosowania soli i ich roztworów oraz tlenków metali
06 03 11*
Sole i roztwory zawierające cyjanki
06 03 13*
Sole i roztwory zawierające metale ciężkie
06 03 14
Sole i roztwory inne niż wymienione w 06 03 11 i 06
03 13
06 03 99
Inne niewymienione odpady
06 04
Odpady zawierające metale inne niż wymienione w 06
03
06 04 03*
Odpady zawierające arsen
79
Kod
Grupy, podgrupy i rodzaje odpadów
06 04 04*
Odpady zawierające rtęć
06 04 05
Odpady zawierające inne metale ciężkie
06 04 99
Inne niewymienione odpady
07
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania produktów przemysłu chemii organicznej
07 01
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i
stosowania podstawowych produktów przemysłu
chemii organicznej
07 01 01*
Wody popłuczne i ługi macierzyste
07 01 03*
Rozpuszczalniki chlorowcoorganiczne, roztwory
z przemywania i ciecze macierzyste
07 01 04*
Inne rozpuszczalniki organiczne, roztwory
z przemywania i ciecze macierzyste
07 01 07*
Pozostałości podestylacyjne i poreakcyjne
zawierające związki chlorowców
07 01 08*
Inne pozostałości podestylacyjne i poreakcyjne
07 01 09*
Zużyte sorbenty i osady pofiltracyjne zawierające
związki chlorowców
07 01 11*
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
zawierające substancje niebezpieczne
07 02
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu
i stosowania tworzyw sztucznych oraz kauczuków
i włókien syntetycznych
07 02 01*
Wody popłuczne i ługi macierzyste
07 02 03*
Rozpuszczalniki chlorowcoorganiczne, roztwory
z przemywania i ciecze macierzyste
07 02 07*
Pozostałości podestylacyjne i poreakcyjne
zawierające związki chlorowców
07 02 08*
Inne pozostałości podestylacyjne i poreakcyjne
07 02 13
Odpady z tworzyw sztucznych
99 – odpady nieujęte w innych grupach
* – oznakowanie odpadów niebezpiecznych
80
Wykaz rozporządzeń wydanych do ustawy
o substancjach i preparatach chemicznych
(Dz.U.01.11.84).
Stan prawny z 1 stycznia 2006 r.
1.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 października 2001 r.
w sprawie nadania statutu Biuru do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych (Dz.U.01.121.1308)
2.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu
substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i
oznakowaniem (Dz.U.05.201.1674)
3.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego (Dz.U.02.140.1171); zmiana (Dz.U.05.2.8)
4.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kryteriów i
sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych
(Dz.U.03.171.1666); zmiana (Dz.U.04.243.2440)
5.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie oznakowania
opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz.U.03.173.1679); zmiana (Dz.U.04.260.
2595)
6.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie substancji
niebezpiecznych i preparatów, których opakowania należy
zaopatrywać w zamknięcia utrudniające otwarcie przez
dzieci i w wyczuwalne dotykiem ostrzeżenie o niebezpieczeństwie (Dz.U.04.128.1348)
7.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 sierpnia 2002 r. w
sprawie obowiązku dostarczania karty charakterystyki
niektórych preparatów niezaklasyfikowanych jako niebezpieczne (Dz.U.02.142.1194)
8.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 stycznia 2003 r. w
sprawie informacji o preparatach niebezpiecznych, dla
których nie jest wymagane dostarczenie karty charakterystyki (Dz.U.03.19.170)
81
9.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 lutego 2003 r. w
sprawie szczegółowych danych, które producent lub
importer przedstawia Inspektorowi do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych w przypadku wprowadzenia do
obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niektórych
substancji nowych (Dz.U.03.50.436)
10. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 lutego 2003 r. w
sprawie szczegółowych danych wymaganych w dokumentacji przedstawianej przez zgłaszającego substancję
nową, niezbędnych do oceny ryzyka stwarzanego przez
taką substancję dla zdrowia człowieka i środowiska
(Dz.U.03.50.437)
11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 lutego 2003 r. w
sprawie określenia progów wielkości obrotu substancjami
nowymi oraz zakresu i rodzaju badań wymaganych po
przekroczeniu tych progów (Dz.U.03.50.438)
12. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie sposobu
dokonywania oceny ryzyka dla zdrowia człowieka i dla
środowiska stwarzanego przez substancje nowe
(Dz.U.03.52.467)
13. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 marca 2003 r w
sprawie sposobu oznakowania miejsc, rurociągów oraz
pojemników i zbiorników służących do przechowywania
lub zawierających substancje niebezpieczne lub preparaty
niebezpieczne (Dz.U.03.61.552)
14. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 5 lipca 2004 r w sprawie ograniczeń,
zakazów i warunków obrotu lub stosowania substancji
niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych oraz
zawierających je produktów (Dz.U.04.168.1762); zmiana
(Dz.U.05.39.372)
15. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2003 r. w
sprawie wysokości i sposobu wnoszenia opłat z tytułu
zgłoszenia substancji nowej i przedstawienia wyników
dodatkowych badań (Dz.U.03.116.1102)
82
16. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 czerwca 2003 r. w
sprawie kryteriów, które powinny spełniać jednostki
organizacyjne wykonujące badania substancji i preparatów chemicznych, oraz kontroli spełnienia tych kryteriów
(Dz.U.03.116.1103); zmiana (Dz.U.05.4.31)
17. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 28 marca 2003 r w
sprawie listy substancji nowych zamieszczonych w Europejskim Wykazie Notyfikowanych Substancji Chemicznych
(Dz.Urz.MZ.03.3.34)
18. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 13 stycznia 2003 r. w
sprawie listy substancji chemicznych występujących w
produkcji lub obrocie (Dz.Urz.MZ.03.1.1)
19. Zarządzenie Ministra Zdrowia z 12 sierpnia 2003 r w
sprawie nadania statutu Biuru do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych (Dz.Urz.MZ z 12 września 2003
r. nr 9 poz. 79)
20. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13 stycznia 2004 r. w
sprawie substancji chemicznych występujących w
produkcji lub w obrocie, podlegających zgłoszeniu
(Dz.U.04. 12.111)
21. Zarządzenie nr 11/2003 Inspektora do Spraw Substancji i
Preparatów Chemicznych z 24 listopada 2003 r. w
sprawie ustalenia regulaminu kontroli i weryfikacji
zgodności z zasadami Dobrej Praktyki Laboratoryjnej;
dostępne pod adresem http://www.chemikalia.mz.gov.pl
83
Przykłady kart charakterystyki substancji
niebezpiecznych
Międzynarodowe Karty Bezpieczeństwa Chemicznego
dostępne są na stronie internetowej Międzynarodowej
Organizacji Pracy pod adresem:
http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/
products/icsc/dtasht/
Przykład Międzynarodowej Karty Bezpieczeństwa
Chemicznego (International Chemical Safety Cards – ICSC)
przedstawiono na stronach 85 i 86. Natomiast w dalszej części
książki umieszczono, zgodnie z podaną kolejnością, inne
przykłady kart charakterystyki substancji niebezpiecznych
sporządzone przez Centralny Instytut Ochrony Pracy (CIOP) i
Konsorcjum Sigma-Aldrich.
84
85
86
ul. Czerniakowska 16
00-701 Warszawa
tel. 623 32 63, fax 623 36 93
© 1999 C E N T R A L N Y I N S T Y T U T O C H R O N Y P R
ACY
HYDRAZYNA
N2H4
0099
Producent, importer lub dystrybutor (nazwa lub imię i nazwisko,
adres i numer telefonu)
Data sporządzenia/data aktualizacji
1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI
Nazwa i synonimy:
polskie:
hydrazyna, dwuamina
angielskie:
hydrazine, diamine
niemieckie:
Hydrazin, Diamid
francuskie:
hydrazine, diamine
rosyjskie:
гидразин, диамид
Nazwa wg IUPAC:
Wzór chemiczny:
hydrazine
H2NNH2
2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH
Hydrazyna – substancja podstawowa, roztwory
Klasyfikacja substancji: T, C, Rakotw. Kat. 2, N;
R: 45-1023/24/25-34-43-50-53
Numer CAS:
302-01-2
Numer UN (ONZ):
2029 – hydrazyna bezwodna
2030 – wodzian hydrazyny lub roztwory
wodne o stężeniu 37 ÷ 64%
3293 – roztwory wodne o stężeniu
poniżej 37%
Numer RTECS:
MU7175000 – hydrazyna
MV8050000 – roztwór hydrazyny o
stężeniu 35%
Numer indeksowy:
007-008-00-3
Numer WE (EINECS):
206-114-9
87
3. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ
Substancja łatwo palna, toksyczna, rakotwórcza, żrąca lub
drażniąca (w zależności od stężenia), niebezpieczna dla środowiska.
Może powodować raka. Również działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie ze skórą i po połknięciu. Powoduje oparzenia.
Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą. Działa bardzo
toksycznie na organizmy wodne; może powodować długo
utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym.
4. PIERWSZA POMOC
Niezbędne leki: tlen, deksametazon do inhalacji, hydrokortyzon,
furosemid, relanium w amp. 10 mg; pyralgina do podawania
pozajelitowego (w amp.).
Odtrutki: nie są znane.
Leczenie: tlenoterapia i postępowanie objawowe.
ZATRUCIE INHALACYJNE
Przytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska
W zależności od stanu poszkodowanego wyprowadzić go lub wynieść z
miejsca narażenia. Zapewnić spokój w pozycji siedzącej. Chronić przed
utratą ciepła. W razie duszności podawać tlen, najlepiej przez maskę.
Wezwać lekarza.
Pomoc lekarska
Kontynuować podawanie tlenu. Kontrolować układ oddechowy:
krwioplucie i objawy oskrzelowe wskazujące na toksyczne uszkodzenie
oskrzeli
i
oskrzelików
uzasadniają
podanie
inhalacyjnie
deksametazonu.
W każdym przypadku zatrucia inhalacyjnego transport do szpitala
karetką reanimacyjną ze względu na ryzyko wystąpienia obrzęku płuc
po okresie utajenia objawów.
Nieprzytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska
Wynieść poszkodowanego z miejsca narażenia. Ułożyć w pozycji
bocznej ustalonej. Usunąć z jamy ustnej ruchome protezy i inne ciała
obce. Odessać przez cewnik strzykawką wydzielinę z nosa i jamy
ustnej. Jeżeli nie oddycha, zastosować sztuczne oddychanie metodą
usta-usta albo za pomocą aparatu typu AMBU. Założyć stałą drogę
dożylną (pielęgniarka). Pilnie wezwać lekarza.
88
Pomoc lekarska
W przypadku zaburzeń oddychania zaintubować, zastosować
sztuczne oddychanie za pomocą aparatu typu AMBU z podawaniem
tlenu. Kontrolować akcję serca (EKG). Objawy rozpoczynającego się
obrzęku płuc uzasadniają założenie stałej drogi, podanie dożylne
hydrokortyzonu i furosemidu.
SKAŻENIE SKÓRY
Pierwsza pomoc przedlekarska
Zdjąć odzież, myć skórę dużą ilością bieżącej letniej wody. Nie
stosować środków zobojętniających. Założyć jałowy opatrunek na
ewentualne oparzenia. Wezwać lekarza.
Pomoc lekarska
Transport do szpitala karetką PR – z zapewnieniem pomocy
dermatologicznej lub chirurgicznej oraz konieczność hospitalizacji ze
względu na wchłanianie przez skórę i ryzyko ogólnych objawów
zatrucia.
SKAŻENIE OCZU
Pierwsza pomoc przedlekarska
Płukać dużą ilością chłodnej wody, najlepiej bieżącej, około 15
minut.
Uwaga: osoby narażone na skażenie oczu powinny być
pouczone o konieczności i sposobie ich natychmiastowego
płukania.
Pomoc lekarska
W każdym przypadku skażenia oczu konieczna pilna konsultacja
okulistyczna (ryzyko uszkodzenia rogówki). Dalsze postępowanie
zgodne z zaleceniem okulisty.
ZATRUCIE DROGĄ POKARMOWĄ
Przytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska
Nie wywoływać wymiotów, podać do wypicia białko jaj kurzych albo
mleko, poza tym nie podawać niczego doustnie.
Pomoc lekarska
Można podać pozajelitowo pyralginę. Transport do szpitala karetką
89
reanimacyjną w celu zapewnienia pomocy chirurgicznej.
Nieprzytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska
Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym.
Pomoc lekarska
Przy zaburzeniach oddychania zaintubować, zastosować sztuczne
oddychanie za pomocą aparatu typu AMBU, z podawaniem tlenu. W
przypadku wystąpienia drgawek zastosować leczenie objawowe –
można podać dożylnie relanium.
Uwaga: w każdym przypadku zatrucia transport do szpitala
karetką PR (w razie wskazań – reanimacyjną), z zapewnieniem
pomocy chirurgicznej ze względu na ryzyko perforacji ścian
przewodu pokarmowego.
5. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU
Klasa temperaturowa: T3
Grupa wybuchowości: IIC
Kod HAZCHEM: 2PE – hydrazyna bezwodna
2P – wodzian hydrazyny i roztwory wodne
stężeniu 37 ÷ 64%
Szczególne zagrożenia
Łatwo palna, toksyczna i żrąca oleista ciecz. Pali się niebieskim
płomieniem. Roztwory wodne hydrazyny są palne w stężeniu
powyżej 40%. Pary tworzą mieszaniny wybuchowe z powietrzem.
Gęstość par jest zbliżona do gęstości powietrza, co ułatwia
tworzenie i rozprzestrzenianie się toksycznych i palnych mieszanin.
Hydrazyna charakteryzuje się niską temperaturą samozapłonu, która
ulega obniżeniu – nawet do temperatury pokojowej – w kontakcie z
metalami, tlenkami metali oraz materiałami o rozwiniętej powierzchni
(azbestem, drewnem, suchą ziemią, żużlem, tkaninami). Zbiorniki
narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury mogą
eksplodować.
Zalecenia ogólne
Zawiadomić otoczenie o awarii.
Usunąć z otoczenia wszystkie osoby nie biorące udziału w
likwidowaniu awarii; w razie potrzeby zarządzić ewakuację.
Wezwać Państwową Straż Pożarną i Policję Państwową.
90
Pożar
Środki gaśnicze: dwutlenek węgla, proszki gaśnicze, piany (w
przypadku bezwodnej hydrazyny – odporne na alkohol), woda –
prądy rozproszone. Nie stosować zwartych strumieni wody na
powierzchnię palącej się cieczy.
Mały pożar: gasić gaśnicą proszkową lub śniegową (dwutlenek
węgla).
Duży pożar: palące się zbiorniki lub rozlewiska gasić z bezpiecznej
odległości pianą lub prądami wodnymi rozproszonymi. Zbiorniki
narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury chłodzić wodą
z bezpiecznej odległości; jeśli to możliwe, usunąć je z obszaru
zagrożenia.
Nie dopuścić do przedostania się wód gaśniczych do kanalizacji.
Specjalne wyposażenie ochronne
Nałożyć odzież ochronną gazoszczelną z aparatem izolującym drogi
oddechowe.
Uwaga: pary są silnie toksyczne i drażniące.
6.
POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO
UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA
Zalecenia ogólne
Jak podano w punkcie 5.
Wyciek
Uwaga: obszar zagrożony wybuchem.
Usunąć źródła zapłonu (ugasić otwarty ogień, ogłosić zakaz palenia i
używania narzędzi iskrzących); pary rozcieńczać prądami wodnymi
rozproszonymi; zabezpieczyć studzienki ściekowe; unikać bezpośredniego kontaktu z uwalniającą się substancją; nie dopuścić do
kontaktu z substancjami i czynnikami mogącymi zainicjować samozapłon lub wybuchowy rozkład hydrazyny; jeśli to możliwe, zlikwidować wyciek (zamknąć dopływ cieczy, uszczelnić, uszkodzone
opakowania umieścić w szczelnym opakowaniu ochronnym); w razie
dużego wycieku miejsce gromadzenia się cieczy obwałować,
zebraną ciecz odpompować; małe ilości rozlanej cieczy przysypać
niepalnym materiałem chłonnym i zebrać do zamykanego pojemnika; zanieczyszczoną powierzchnię spłukać wodą.
7. POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJĄ I JEJ MAGAZYNOWANIE
Postępowanie z substancją: podczas stosowania nie jeść, nie pić,
nie palić tytoniu, unikać kontaktu z cieczą, unikać wdychania par,
przestrzegać zasad higieny osobistej, stosować środki ochrony
91
indywidualnej (jak podano w punkcie 8), pracować w dobrze
wentylowanych pomieszczeniach, nie używać iskrzących narzędzi;
unikać działania na substancję otwartego ognia, wysokiej
temperatury, metali, tlenków metali, materiałów o dobrze rozwiniętej
powierzchni i światła.
Magazynowanie: przechowywać w oryginalnych, właściwie
oznakowanych, szczelnie zamkniętych opakowaniach, w chłodnym,
suchym, dobrze wentylowanym pomieszczeniu magazynowym,
wyposażonym w instalację elektryczną i wentylacyjną w wykonaniu
przeciwwybuchowym, z wykładziną podłogową elektroprzewodzącą,
gładkimi ścianami; gładką, nienasiąkliwą podłogą i powierzchnią
regałów; bez ogrzewania.
Przechowywać z dala od źródeł ciepła i zapłonu oraz utleniaczy, soli,
tlenków metali. Chronić przed działaniem światła.
8. KONTROLA NARAŻENIA I ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ
Wymagania dotyczące wentylacji
Niezbędna wentylacja miejscowa wywiewna z obudową rejonu emisji
par do środowiska powietrznego oraz wentylacja ogólna pomieszczenia. Instalacje wentylacyjne muszą odpowiadać warunkom
ustalonym ze względu na niebezpieczeństwo pożaru lub wybuchu.
Najwyższe dopuszczalne stężenia
3
NDS
0,05 mg/m
3
NDSCh
0,1 mg/m
NDSP
nie ustalone
Oznaczanie w powietrzu na stanowiskach pracy
PN-85/Z-04148 ark. 02 Ochrona czystości powietrza. Badania
zawartości hydrazyny i jej pochodnych. Oznaczanie hydrazyny na
stanowiskach pracy metodą kolorymetryczną.
Wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej
Gdy stężenie substancji jest ustalone i znane, doboru środków
ochrony indywidualnej należy dokonywać z uwzględnieniem stężenia
substancji występującego na danym stanowisku pracy, czasu ekspozycji oraz czynności wykonywanych przez pracownika, na podstawie
katalogu "Środki ochrony indywidualnej" – INFOCHRON, wydawanego na CD-ROM-ie przez Centralny Instytut Ochrony Pracy.
W sytuacjach awaryjnych, odzież ochronna gazoszczelna w wersji
antyelektrostatycznej, sprzęt izolujący drogi oddechowe skompletowany z maską.
92
9. WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNE
Właściwości podstawowe:
Masa cząsteczkowa:
32,05
Stan skupienia w temp. 20°C:
ciecz
Barwa:
bezbarwna
Zapach:
amoniakalny
Temperatura topnienia:
1,4°C; -51,7°C – roztwór o stężeniu
64%
Temperatura wrzenia:
113,5°C; 120,1°C – roztwór o
stężeniu 64%
Temperatura zapłonu:
37,8°C; 72,8°C – roztwór o stężeniu
64%
Temperatura samozapłonu: 270°C
Granice wybuchowości w
mieszaninie z powietrzem:
– dolna:
4,7% obj.
– górna:
100% obj.
Stężenie stechiometryczne: 17,35% obj.
Gęstość:
3
– w temp. 20°C:
1,004 g/cm
3
– w temp. 25°C:
1,03 g/cm – roztwór o stężeniu 64%
Gęstość par względem powietrza: 1,11
Prężność par:
– w temp. 20°C:
21 hPa
– w temp. 30°C:
33 hPa
Stężenie pary nasyconej:
3
– w temp. 20°C:
28 g/m
3
– w temp. 30°C:
42 g/m
Rozpuszczalność w wodzie: nieograniczona
Rozpuszczalność w innych
rozpuszczalnikach:
rozpuszcza się w alkoholu etylowym,
aminach, ciekłym amoniaku; nie rozpuszcza się w węglowodorach.
Właściwości dodatkowe:
Temperatura krytyczna:
Ciśnienie krytyczne:
Współczynnik załamania
światła w temp. 35°C:
Lepkość w temp. 25°C:
Ciepło właściwe:
Ciepło parowania w temp.
380°C
14,69 MPa
1,4644
0,90 mPa·s
3,09 J/(g·K)
93
wrzenia:
Ciepło spalania:
Współczynnik podziału
n-oktanol/woda (log):
1254,1 J/g
-19,41 kJ/g
-1,37
10. STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ
Stabilność: bezwodna hydrazyna jest nietrwała i ulega
egzotermicznemu rozkładowi do azotu i wodoru pod wpływem
światła, ogrzewania, a także w kontakcie z tlenkami żelaza i
molibdenem. Jest silnym reduktorem.
Warunki, jakich należy unikać: źródła zapłonu, wysoka
temperatura.
Materiały, jakich należy unikać: wybuchowo reaguje z utleniaczami
(nadtlenkiem wodoru, kwasem azotowym, tlenkami metali), sodem i
potasem. Z solami (zasadowym nadchloranem wapnia, azotanem
kadmu, chlorkiem cynawym, chlorkiem i azotynem rtęciawym i
rtęciowym) tworzy nietrwałe, wybuchowe kompleksy.
Niebezpieczne produkty spalania/rozkładu: w środowisku pożaru
wydzielają się tlenki azotu, azot.
11. INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE
Klasa toksyczności
Substancja łatwo palna, toksyczna, rakotwórcza (kat. 2), żrąca lub
drażniąca (w zależności od stężenia) oraz niebezpieczna dla
środowiska wg wykazu substancji niebezpiecznych.
Substancja nie umieszczona w wykazie czynników rakotwórczych i
prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi (wg rozporządzenia MZiOS
z 11 września 1996 r.).
Substancja przypuszczalnie rakotwórcza dla ludzi wg IARC (grupa
2B).
Stężenia oraz dawki śmiertelne i toksyczne
3
Próg wyczuwalności zapachu – 4,7 mg/m
LD50 (szczur, doustnie) – 60 mg/kg
3
LC50 (szczur, inhalacja) – 760 mg/m (4 h)
LD50 (królik, skóra) – 91 mg/kg
Działanie toksyczne i inne szkodliwe działanie biologiczne na
ustrój człowieka: substancja żrąca, drażniąca, uczulająca;
toksyczna dla ośrodkowego układu nerwowego, przypuszczalnie
rakotwórcza dla ludzi.
Drogi wchłaniania: drogi oddechowe, skóra, przewód pokarmowy.
Objawy zatrucia ostrego: w postaci pary wywołuje łzawienie i ból
94
oczu, zaczerwienienie spojówek, obrzęk twarzy, uczucie pieczenia w
nosie, gardle, kaszel, ślinotok. Może wystąpić pobudzenie
psychoruchowe, drgawki. Kaszel i duszność może się nasilać przez
parę dni, może wystąpić krwioplucie i obrzęk płuc.
Skażenie skóry ciekłą substancją wywołuje bolesne miejscowe
oparzenie; mogą wystąpić ogólne objawy zatrucia jak drogą inhalacyjną
wskutek wchłonięcia hydrazyny przez skórę. Skażenie oczu ciekłą
substancją wywołuje oparzenie chemiczne z ryzykiem trwałego
uszkodzenia gałki ocznej.
Drogą pokarmową wywołuje oparzenia błony śluzowej jamy ustnej i
przełyku, nudności, wymioty (z krwią), bóle brzucha, biegunkę. Może
nastąpić perforacja ścian przewodu pokarmowego, powodująca
zapalenie otaczających tkanek. Może wystąpić rozpad (hemoliza)
czerwonych krwinek, uszkodzenie wątroby i nerek.
Objawy zatrucia przewlekłego: następstwem narażenia oraz zatrucia
jest uszkodzenie wątroby. Sygnalizowano nowotwory wątroby, płuc,
jamy nosowej, sutka.
12. INFORMACJE EKOLOGICZNE
Dopuszczalne/alarmowe poziomy substancji w powietrzu: nie
ustalone
Dopuszczalne zanieczyszczenie śródlądowych wód powierzchniowych: nie ustalone
Dopuszczalne zanieczyszczenie w ściekach wprowadzanych do wód
i ziemi: nie ustalone
Stężenia toksyczne dla wodnych organizmów zwierzęcych i
roślinnych:
Dane do klasyfikacji
Toksyczność ostra (LC50/96 h) dla ryb: Pimephales promelas – 4,5
mg/l
Lebistes recticulatus – 3,85 mg/l
Toksyczność ostra (EC50/48 h) dla skorupiaków Daphnia pulex –
0,19 mg/l
Hamowanie wzrostu glonów (IC50/72 h): Scenedesmus quadricauda
– 0,005 mg/l
Microcystis aeruginosa – 0,00008 mg/l
Hamowanie wzrostu kolonii bakterii Nitrosomonas –100 mg/l
Inne dane
Graniczne stężenie toksyczne dla ryb Leuciscus idus melanotus –
0,5 mg/l
Stężenie śmiertelne dla ryb: Leuciscus idus melanotus – 10 mg/l
95
Salmo gairdneri – 146 mg/l (30 min)
Graniczne stężenie toksyczne dla skorupiaków Daphnia magna –
0,23 mg/l
Stężenie śmiertelne dla skorupiaków Daphnia magna – 15 mg/l
Stężenie toksyczne dla bakterii Pseudomonas putida – 0,019 mg/l
Stężenie toksyczne dla pierwotniaków: Entosiphon sulcatum – 0,93
mg/l
Uronema parduczi – 0,24 mg/l
Chilomonas paramaecium – 0,0017 mg/l
13. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI
Klasyfikacja odpadu: odpowiednia do miejsca wytworzenia na
podstawie kryteriów zawartych w obowiązujących przepisach.
Postępowanie z odpadem
Nie usuwać do kanalizacji. Nie składować na wysypiskach
komunalnych. Rozważyć możliwość wykorzystania. Odzysk lub
unieszkodliwianie odpadowego produktu przeprowadzać zgodnie z
obowiązującymi przepisami.
Zalecany sposób unieszkodliwiania odpadu: przekształcenie
termiczne.
Małe ilości hydrazyny należy neutralizować, rozcieńczając ją wodą
do stężenia ok. 5%, a powstały roztwór należy traktować
nadtlenkiem wodoru (1 mol nadtlenku na 1 mol hydrazyny) lub 10procentowym roztworem podchlorynu wapnia (7-10 cz. wag.
podchlorynu na 1 cz. wag. hydrazyny).
Postępowanie z opróżnionymi opakowaniami
Opakowania jednorazowego użytku przekazać do upoważnionego
odbiorcy odpadów. Odzysk (recykling) lub unieszkodliwianie
przeprowadzać zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Opakowania wielokrotnego użytku, jeśli to konieczne, po uprzednim
oczyszczeniu mogą być dalej stosowane.
14. INFORMACJE O TRANSPORCIE
Substancja podlega przepisom dotyczącym przewozu materiałów
niebezpiecznych.
Hydrazyna bezwodna
Numer rozpoznawczy materiału: UN 2029
Prawidłowa nazwa przewozowa: HYDRAZYNA BEZWODNA
Klasa:
8
Kod klasyfikacyjny:
CFT
Grupa pakowania:
I
96
Instrukcje pakowania:
Numer rozpoznawczy zagrożenia:
P001
–
Oznakowanie sztuk przesyłki:
„UN 2029”
nr 3
nr 8
nr 6.1
Oznakowanie środków transportu:
nr 3
nr 8
wagony:
pojazdy samochodowe:
nr 6.1
cysterny: przewóz niedozwolony
Hydrazyna w roztworze wodnym zawierającym co najmniej 37%, ale
nie więcej niż 64% masowych hydrazyny lub wodzian hydrazyny
Numer rozpoznawczy materiału:
Prawidłowa nazwa przewozowa:
wodnym
Klasa:
Kod klasyfikacyjny:
Grupa pakowania:
Instrukcje pakowania:
Numer rozpoznawczy zagrożenia:
UN 2030
Hydrazyna
Oznakowanie sztuk przesyłki:
„UN 2030”
8
nr 6.1
Oznakowanie środków transportu:
97
w
roztworze
8
CT1
II
P001, IBC02
86
nr
pojazdy samochodowe:
cysterny:
nr 8
wagony:
nr 8
nr 6.1
nr 6.1
Hydrazyna w roztworze zawierającym nie więcej niż 37% masowych
hydrazyny
Numer rozpoznawczy materiału:
Prawidłowa nazwa przewozowa:
wodnym
Klasa:
Kod klasyfikacyjny:
Grupa pakowania:
Instrukcje pakowania:
Numer rozpoznawczy zagrożenia:
Oznakowanie sztuk przesyłki:
6.1
UN 3293
Hydrazyna
w
roztworze
6.1
T4
III
P001, IBC03, LP01, R001
60
„UN 3293”
nr
Oznakowanie środków transportu:
pojazdy samochodowe:
cysterny:
wagony:
nr 6.1
98
nr 6.1
15. INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH
Oznakowanie opakowania
Identyfikacja: hydrazyna bezwodna
Numer WE (EINECS): 206-114-9
Oznakowanie WE
Znaki ostrzegawcze:
Substancja toksyczna
Substancja niebezpieczna
dla środowiska
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
10 – substancja łatwo palna
23/24/25 – działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie ze
skórą i po połknięciu
34 – powoduje oparzenia
43 – może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą
52/53 – działa szkodliwie na organizmy wodne; może powodować
długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym
Klasyfikacja mieszanin w zależności od stężenia substancji w
mieszaninie
stężenie > = 25%
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
23/24/25 – działa toksycznie przez drogi oddechowe, w kontakcie ze
skórą i po połknięciu
34 – powoduje oparzenia
43 – może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą
10% < = stężenie < 25%
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
20/21/22 – działa szkodliwie przez drogi oddechowe, w kontakcie ze
skórą i po połknięciu
34 – powoduje oparzenia
43 – może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą
3% < = stężenie < 10%
99
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
20/21/22 – działa szkodliwie w przypadku narażenia drogą
oddechową, w kontakcie ze skórą i po połknięciu
36/38 – działa drażniąco na oczy i skórę
43 – może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą
1% < = stężenie < 3%
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
43 – może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą
0,1% < = stężenie < 1%
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (R):
45 – może powodować raka
Zwroty określające warunki bezpiecznego stosowania (S):
53 – unikać narażenia – przed użyciem zapoznać się z instrukcją
45 – w przypadku awarii lub jeśli źle się poczujesz, niezwłocznie
zasięgnij porady lekarza – jeżeli to możliwe, pokaż etykietę
60 – substancję i opakowanie usuwać jako odpad niebezpieczny
61 – unikać zrzutów do środowiska. Postępować zgodnie z
instrukcją lub kartą charakterystyki
Przepisy krajowe
Jak podano w załączniku 6.
16. INNE INFORMACJE
Numer rejestracyjny:
Data opracowania karty:
Data aktualizacji karty:
Jednostka zatwierdzająca:
0099
25.11.1994 r.
30.11.2002 r.
Rada Programowa
10
100
Karta charakterystyki
Data druku: 12.04.2006
Data aktualizacji: 00/00/0000
Wersja .0
Zgodnie z 91/155/EEC
1 - Identyfikacja przedsiębiorstwa i produktu
Nazwa produktu
Numer produktu
2-CHLOROETANOL
15019
Przedsiębiorstwo
Sigma-Aldrich Sp. z o.o.
Szelągowska 30
61-626 Poznań
PL
Numer telefonu
kontaktowego
Faks
48-61-8290100
Numer telefonu
alarmowego
Straż pożarna
tel. 998
48-61-8290120
2 - Skład/Informacje o składnikach
Nazwa produktu
2-CHLOROETHANOL
Wzór
Ciężar cząsteczkowy
Synonimy
Numer CAS
107-07-3
C2H5ClO
80,51 AMU
101
Numer WE
203-459-7
3 - Identyfikacja zagrożeń
Specjalne określenie zagrożenia dla ludzi i środowiska
Działa bardzo toksycznie w przypadku narażenia drogą oddechową,
kontaktu ze skórą i spożycia.
4 - Pierwsza pomoc
Po narażeniu drogą oddechową
W razie narażenia droga oddechowa zapewnić poszkodowanemu dostęp
świeżego powietrza. Jeśli poszkodowany nie oddycha wykonać sztuczne
oddychanie. Jeśli oddychanie jest utrudnione podać tlen.
Po zanieczyszczeniu skóry
W przypadku zanieczyszczenia skóry płukać dużymi ilościami wody, przez co
najmniej 15 minut. Zdjąć zanieczyszczona odzież i obuwie. Wezwać lekarza.
Po zanieczyszczeniu oczu
W przypadku zanieczyszczenia oczu płukać dużymi ilościami wody, przez co
najmniej 15 minut. Zapewnić właściwe przepłukanie rozwierając powieki
palcami. Wezwać lekarza.
Po spożyciu
W razie połknięcia wypłukać usta wodą, o ile poszkodowany jest przytomny.
Natychmiast wezwać lekarza.
5 - Postępowanie w przypadku pożaru
Środki gaśnicze
Odpowiednie
Dwutlenek węgla, suchy proszek do gaszenia chemikaliów, lub
odpowiednia piana.
Zagrożenia specjalne
Zagrożenia specyficzne
Ciecz palna. Wydziela toksyczne pary w warunkach pożaru.
Specjalne wyposażenie ochronne dla gaszących
Nosić niezależny aparat do oddychania i odzież ochronną dla zapobieżenia
kontaktowi ze skórą i oczami.
102
6 - Postępowanie w przypadku niezamierzonego
uwolnienia do środowiska
Procedury ochrony osobistej w razie wycieku lub rozlania
Ewakuować ludzi ze skażonego terenu. Wyłączyć wszystkie źródła ognia.
Procedury ochrony osobistej
Założyć niezależny aparat do oddychania, buty gumowe i grube rękawice
gumowe.
Metody oczyszczania miejsca
Zmieść, umieścić w worku i zachować do usunięcia odpadów. Unikać
wzbijania pyłu. Wywietrzyć teren i zmyć miejsce wycieku po zupełnym
zebraniu materiału.
7 - Postępowanie z substancją i jej przechowywanie
Postępowanie
Instrukcje bezpiecznego postępowania
Nie wdychać pyłu. Nie dopuszczać do zanieczyszczenia oczu,
skóry, odzieży. Stosować odzież ochronną, rękawice i maskę.
Unikać narażenia długotrwałego lub powtarzanego.
Przechowywanie
Warunki przechowywania
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty. Przechowywać w
chłodnym, suchym miejscu.
Wymagania specjalne
Substancja wrażliwa na wilgoć
8 - Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej
Wskazówki techniczne
Prysznic i stanowisko do płukania oczu. Używać tylko pod wyciągiem.
Ogólne środki higieny
Skażoną odzież wyprać przed ponownym użyciem. Po pracy zmyć
dokładnie.
Limity narażenia
103
Kraj
Polska
Polska
Polska
Typ
NDS
NDSCh
NDSP
Limity narażenia - Dania
Typ
Źródło
OEL
TWA
Wartość
3
1 mg/m
3
3 mg/m
Wartość
3
3 mg/m
1 ppm
Uwagi: LH
Limity narażenia - Niemcy
Typ
Źródło
TRGS
OEL
Wartość
3
3 mg/m
1 ppm
Uwagi: 4 H,Y
Limity narażenia - Norwegia
Typ
Źródło
OEL
Wartość
3
3 mg/m
1 ppm
Uwagi: HT
Limity narażenia - Szwecja
Źródło
ACGIH
3,5 mg/m3
1 ppm
Uwagi: H
Limity narażenia - Szwajcaria
Źródło
OEL
OEL
Uwagi: H C
OEL
Wartość
3
3 mg/m
1 ppm
STEL
15 mg/m3
5 ppm
Uwagi: H C
Limity narażenia - Wielka Brytania
Źródło
Typ
104
Wartość
OEL
STEL
3,4 mg/m
1 ppm
3
Uwagi: Skóra
Ochrona osobista
Ochrona dróg oddechowych
Maska dopuszczona przez NIOSH/MSHA.
Ochrona rąk
Odpowiednie rękawice do chemikaliów.
Ochrona oczu
Gogle do chemikaliów.
9 - Właściwości fizykochemiczne
Wygląd
Stan fizyczny
Przezroczysta ciecz
Cecha
Barwa
Bezbarwna
Wartość
pH
Temperatura
wrzenia/Zakres
Temp. Topnienia/Zakres
temp. topnienia
Temperatura zapłonu
Łatwopalność
Temperatura
samozapłonu
Właściwości utleniające
Granice wybuchowości
Prężność par
Ciężar właściwy Gęstość
Współczynnik podziału
Lepkość
Gęstość par
Stęż. par nasyconych
Szybkość parowania
Gęstość nasypowa
Temp. rozkładu
Zawartość
rozpuszczalnika
W temperaturze lub
pod ciśnieniem
Inne
--127 - 129 °C
-89 °C
tygiel zamknięty
55 °C
--425 °C
--Dolna: 5 %
Górna: 16 %
5 mmHg
1,202 g/cm3
----2,78 g/l
-----------
105
20 °C
Zawartość wody
Napięcie powierzchniowe
Przewodność właściwa
Rozpuszczalność
N/A = niedostępne
< 0,1 %
-------
10 - Stabilność i reaktywność
Stabilność
Substancja stabilna
Substancja stabilna.
Materiały, których należy unikać
Mocne środki utleniające.
Niebezpieczne produkty rozkładu
Niebezpieczne produkty rozkładu
Monotlenek węgla, dwutlenek węgla, Gazowy chlorowodór.
Niebezpieczna polimeryzacja
Niebezpieczna polimeryzacja
Nie zachodzi
11 - Informacje toksykologiczne
Numer RTECS:
KK0875000
Toksyczność ostra
LCLO - Wdychanie - Człowiek: 305 ppm / 2H
Uwagi: Wątroba: Inne zmiany.
Nerki, moczowód, pęcherz: Inne zmiany.
DL50 - Doustnie - Szczur: 71 mg/kg
Uwagi: Zachowanie: senność (ogólnie obniżona aktywność).
Płuca, klatka piersiowa, lub oddychanie: Duszność
CL50 - Wdychanie - Szczur: 290 mg/m3
Uwagi: Zachowanie: senność (ogólnie obniżona aktywność).
Płuca, klatka piersiowa, lub oddychanie: Duszność
DL50 - Skóra - Szczur: 293 mg/kg
DL50 - Podskórnie - Szczur: 84 mg/kg
Uwagi: Zachowanie: senność (ogólnie obniżona aktywność).
Płuca, klatka piersiowa, lub oddychanie: Duszność
106
DL50 - Doustnie - Mysz: 81 mg/kg
CL50 - Wdychanie - Mysz: 385 mg/m3
Uwagi: Zachowanie: senność (ogólnie obniżona aktywność).
Płuca, klatka piersiowa, lub oddychanie: Duszność
DL50 - Skóra - Mysz: 18 mg/kg
DL50 - Śródotrzewnowo - Mysz: 97 mg/kg
DL50 - Podskórnie - Mysz: 98 mg/kg
DL50 - Skóra - Królik: 67 mg/kg
DL50 - Śródotrzewnowo - Królik: 80 mg/kg
DL50 - Podskórnie - Królik: 100 mg/kg
DL50 - Doustnie - Świnka morska: 110 mg/kg
Uwagi: Zachowanie: Środek ogólnie znieczulający.
Układ żołądkowo-jelitowy: Inne zmiany.
Nerki, moczowód, pęcherz: Inne zmiany.
CL50 - Wdychanie - Świnka morska: 870 mg/m
3
DL50 - Śródotrzewnowo - Świnka morska: 85 mg/kg
DL50 - Podskórnie - Świnka morska: 75 mg/kg
Dane o podrażnieniu
Skóra - Królik: 200 mg 2H
Uwagi: działanie łagodnie drażniące
Oczy - Królik: 2 mg
Uwagi: działanie ciężkiego podrażnienia
Oczy - Królik: 33 mg
Uwagi: Działanie umiarkowanie drażniące
Oczy - Królik: 9 mg 6H
Uwagi: Działanie umiarkowanie drażniące
107
Oznaki i objawy narażenia
Narażenie może spowodować: Mdłości, ból głowy i wymioty.
Zgodnie z naszą najlepszą wiedzą, właściwości chemiczne,
fizyczne i toksykologiczne nie zostały dokładnie zbadane.
Droga narażenia
Zanieczyszczenie skóry
Powoduje podrażnienie skóry.
Absorpcja przez skórę
Może działać śmiertelnie w przypadku absorpcji przez skórę.
Substancja łatwo absorbowana przez skórę.
Zanieczyszczenie oczu
Powoduje ciężkie podrażnienie oczu.
Narażenie drogą oddechową
Może działać śmiertelnie w przypadku narażenia drogą
oddechową. Materiał działa drażniąco na błony śluzowe i górne
drogi oddechowe.
Spożycie
Może działać śmiertelnie w przypadku spożycia.
Informacje o narządach docelowych
Nerki. Wątroba. Ośrodkowy układ nerwowy. Oczy. Układ krążenia.
Substancja rakotwórcza przy narażeniu długotrwałym
Wynik: Ten produkt stanowi lub zawiera składnik, który
prawdopodobnie nie jest rakotwórczy na podstawie klasyfikacji
IARC, ACGIH, NTP, lub EPA.
Narażenie przewlekłe - Mutagen
Gatunek
Dawka
Droga
Test mutacji
Inne układy testów mutacji
Szczur
20 mg/l
Doustnie
wątroba Inne układy testów mutacji
Szczur
12 mg/l
3
Szczur
1 mg/m
Inne układy testów mutacji
Wdychanie
3
Szczur
1 mg/m
Analiza cytogenetyczna
Wdychanie
Analiza cytogenetyczna
Mysz
500 mg/kg
Doustnie
Mysz
80 mg/l(+S9)
limfocyt
Mutacja w drobnoustrojach
jajnik
Analiza cytogenetyczna
Chomik
980 mg/l
Chomik
1200 mg/l
jajnik
Wymiana chromatyd
siostrzanych
Narażenie przewlekłe - Substancja teratogenna
Gatunek
Dawka
Droga stosowania
Czas narażenia
Mysz
1100 mg/kg
Doustnie
(6-16D PREG)
Wynik: Działanie na zarodek lub płód: Fetotoksyczność (z wyjątkiem śmierci,
np. zahamowanie rozwoju płodu).
108
Specyficzne nieprawidłowości rozwojowe: Układ wątrobowo-żółciowy.
12 - Informacje ekologiczne
Brak danych.
13 - Postępowanie z odpadami
Usuwanie substancji
Ten materiał palny można spalić w piecu do spopielania chemikaliów
wyposażonym w dopalacz i skruber. Przestrzegać wszystkich państwowych
i lokalnych przepisów ochrony środowiska.
14 - Informacje o transporcie
RID/ADR
Nr UN: 1135
Klasa:
6.1
Właściwa nazwa
wysyłkowa
Grupa pakowania:
Ryzyko: 3
1
Chlorohydryna etylenu
CDG-Wielka Brytania
Nr UN: 1135
Klasa: 6.1 Kategoria
transportowa: 1
IMDG
Nr UN:
Klasa:
1135
6.1
Właściwa nazwa
wysyłkowa
Substancja
zanieczyszczająca
morze
Substancja silnie
zanieczyszczająca morze
IATA
Nr UN:
Klasa:
1135
6.1
Właściwa nazwa
wysyłkowa
Grupa pakowania I dla
narażenia drogą
oddechową
Grupa
pakowania: 1
Grupa pakowania: Ryzyko:
1
3
Chlorohydryna etylenu
Nie
Nie
Grupa pakowania:
Ryzyko:
1
3
Chlorohydryna etylenu
Nie
109
Numer EmS:
6.1-01
15 - Informacje dotyczące przepisów prawnych
Klasyfikacja i oznakowanie zgodnie z Dz.U. z 2002 nr 140 poz. 1172 i
poz. 1173
Określenie niebezpieczeństwa:
Numer indeksowy
T+
Substancja bardzo toksyczna.
Zwroty R
26/27/28
Zwroty S
7/9
28
Działa bardzo toksycznie w przypadku narażenia
drogą oddechową, kontaktu ze skórą i spożycia.
Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty, w
dobrze wentylowanym miejscu.
Zanieczyszczoną skórę przemyć natychmiast dużą
ilością wody z mydłem.
Informacje dla określonego kraju
Niemcy
VbF
AII
WGK
3
Szwajcaria
Szwajcarska klasa toksyczności:
2
Norwegia
Oznaczenie na etykiecie, jeżeli opakowanie ma pojemność 1 litr lub
więcej.
YL-tall m3/l:
400000
Grupa YL:
5
Zwroty określające ryzyko:
20
Działa szkodliwie w przypadku narażenia drogą oddechową.
Zwroty określające sposób bezpiecznego postępowania:
38
W przypadku niedostatecznej wentylacji, założyć odpowiedni sprzęt do
oddychania.
42
Podczas fumigacji/zadymiania/malowania natryskowego założyć
odpowiedni sprzęt do oddychania.
23
Nie wdychać pary.
110
16 - Inne informacje
Gwarancja
Powyższe informacje uważa się za prawidłowe, ale nie wyczerpujące i
należy je stosować tylko jako orientacyjne. 2006 Korporacja Sigma-Aldrich
udziela licencji na wydrukowanie nieograniczonej liczby kopii tylko do
użytku wewnętrznego.
Wykluczenie odpowiedzialności
Tylko do zastosowań badawczo-rozwojowych. Nie do leków, gospodarstwa
domowego ani innych zastosowań.
111

Podobne dokumenty